1. Үйл ажиллагааны сэтгэл зүй
“ Би-ертөнцийг бүтээгч энэ бол надад байгаа хамгийн гол зүйл.
Өөрийн хийж буй бүхий л зүйлийг би ухамсартаа агуулж байдаг учраас
би ертөнцийг бүтээгч.”
Д.Хармс

2. Сэтгэц нь бидний үйл ажиллагаагаар илэрч, танигдаж байдаг. Хүн
хөдөлмөрийн ямар хэлбэрийг эрхэлж байгаагаас үл хамааран
аливаа үйл ажиллагааг гүйцэтгэхдээ бүтээгч, үүсгэн байгууллагийн
үүрэг гүйцэтгэдэг. Үйл ажиллагааны явцад бие хүний сэтгэл,
сэтгэцийн ертөнцийн баялаг цар хүрээ, тухайлбал, оюун ухааны гүн
чанар, зориг, зохион бодохуйн хүч, авъяас чадвар зан төлөвийн
шинжүүд илэрдэг. Үйл ажиллагаа нь нийгмийн категори болохынхоо
хувьд нийгмийн шинжийг агуулдаг. Амьтдын хувьд амьдрал үйл
ажиллагаа нь бие махбодоо орчиндоо зохицуулах байдлаар
явагддаг. Хүн өмнөө зорилго тавьж сэдлээ ухамсарлаж, өөрийгөө
идэвхжүүлдэг. Үйл ажиллагаа нь нийгмийн категори болохынхоо
хувьд нийгмийн шинжийг агуулдаг. Амьтдын хувьд амьдрал үйл
ажиллагаа нь бие махбодоо орчиндоо зохицуулах байдлаар
явагддаг. Харин хүний хувьд ухамсартай үйл ажиллагаа явуулдаг
билээ.

3. Тэрээр өмнөө зорилго тавьж сэдлээ ухамсарлаж, өөрийгөө
идэвхжүүлдэг. Үйл ажиллагааны асуудал нь бие хүний хөгжлийн
асуудалтай нэн холбоотой.Учир нь бие хүн үйл ажиллагааны явцад
төлөвшиж, өөрийгөө нээж хөгжиж байдаг. Энд мөн ухамсарын
төлөвшил ч явагдана Үүний зэрэгцээ үйл ажиллагаа гэдэг нь хүрээлэн
байгаа орчинтойгоо харилцан үйлдэл хийх хүний үйлдэл бөгөөд
идэвхгүй бус, идэвхтэй ухамсартай үйл явц юм.Хүний үйл ажиллагаа
нь олон янзын хэлбэрүүдтэй. Энэ нь материаллаг үнэт зүйлсийг бий
болгоход чиглэсэн, нийгмийн бүлгүүдийн хамтын хүч, идэвхээр,
зохион байгуулагдсан, сургалт(сурган хүмүүжүүлэх үйл ажиллагаа),
хүмүүжил, эрдэм шинжилгээний хөдөлмөр юм. Үйл ажиллагааны
явцад хүн үйлдэл хөдөлгөөн хийх төдийгүй хүч зарцуулах, олон
янзын хөдөлгөөн хийх, олон талаас нь сэтгэх зэрэг ихээхэн чармайлт
гаргадаг. Эцэст хэлэхэд, хүний үйл ажиллагаа явцуу зүйл биш. Хүн
үйл ажиллагаандаа нийгмийн ач холбогдолтой зорилгыг өмнөө тавьж
чадвал бусдын хүрээгүй гайхамшигтай үр дүнд ч хүрч чаддаг.

4. ¯éë àæèëëàãàà
Îíöëîã
-íèéãìèéí øèíæ
-çîðèëãî
чèãëýëò
-òºëºâëºëò
-ñèñòåìò чàíàð
̺í чàíàð
-õ¿íèé ¿éëäëèéí
èæ á¿ðäýë
Òºðºë
-òîãëîîì
-ñóðãàëò
-õºäºëìºð
¯éë àæèëëàãàà

5. ¯éë àæèëëàãààã õýðýãöýý ñîíèðõëîî õàíãàõàä чèãëýñýí õ¿íèé
¿éëäë¿¿äèéí èæ á¿ðäýë ãýæ õýëæ áîëíî. Õ¿íèé ¿éë àæèëëàãààíû
îíöëîã øèíæ¿¿ä íü íèéãìèéí øèíæ , çîðèëãî чèãëýë , òºëºâëºãººò áàéäàë
, ¿ðãýëæëýõ õóãàöàà þì .Ñýòãýë ñóäëàëä ¿éë àæèëëàãààíû 3
òºðëèéã òîäîðõîéëäîã : òîãëîîì , ñóðãàëò , õºäºëìºð
Òîãëîîì – íèéãìèéí òóðøëàãûã ýçýìøèõýä чèãëýñýí òîäîðõîé íºõöºë
áàéäàëä ÿâàãääàã ¿éë àæèëëàãààíû òºðºë þì.
Ñóðãàëò – õºäºëìºðèéí ¿éë àæèëëàãààã áèåë¿¿ëýõýä
çàéëøã¿é чóõàë ìýäëýã , чàäâàð , äàäëûã ñèñòåìòýé ýçýìøèõ
ïðîöåññ þì .
Õºäºëìºð – õ¿ì¿¿ñèéí ìàòåðèàëëàã áà îþóí ñàíààíû õýðýãöýýã
õàíãàõóéö íèéãìèéí àч õîëáîãäîëòîé á¿òýýãäýõ¿¿íèéã áèé
áîëãîõîä чèãëýñýí ¿éë àæèëëàãàà þì .

6. ¯éë àæèëëàãàà íü ººðèéí ºâºðìºö îíöëîãòîé .
Õ¿íèé ¿éë àæèëëàãààíû íèéãìèéí øèíæ .¯éë àæèëëàãààíû àëü ч òºðëèéã
àâч ¿çâýë , á¿ãä ººðèéí ãýñýí àãóóëãà , àðãà áàðèëòàé õ¿íèé íèéãýì – ò¿¿õèéí
õºãæëèéí á¿òýýãäýõ¿¿í áàéäàã . Õ¿í ¿éë àæèëëàãààíû òóõàéí òºðëèéã
ã¿éöýòãýõäýý íèéãýì – ò¿¿õèéí ÿâöàä ýçýìøèæ , áèé áîëñîí ¿éëäë¿¿äèéã
õèéæ ã¿éöýòãýäýã .
¯éë àæèëëàãààíû çîðèëãî чèãëýëò øèíæ
Õ¿íèé ¿éë àæèëëàãàà íü àìüòäûí çºí áèëãýýñ óõàìñàðòàéãààðàà ÿëãààòàé .
Õ¿í ¿éë àæèëëàãààíäàà òàâüñàí çîðèëãîî ÿìàãò óäèðäëàãàà áîëãîæ , ¿éëäëèéí
àðãà , õýðýãñëèéã íàðèéí íÿãò òóðøèæ ñóäàëñíû ä¿íä çîðèëãîäîî õ¿ðäýã .
Àëèâàà ¿éë àæèëëàãàà íü çîðèëãî òàâèõ , òîäîðõîé ¿ð ä¿íä õ¿ðýõ ãýõ ìýò
òóñãàé ¿éëäë¿¿äýýñ òîãòîíî .. ¯éë àæèëëàãààíû òºëºâëºëò .¯éë àæèëëàãàà íü
òóñãàé ¿éëäýë , õºäºë㺺íèé íèéëáýð áèø . ¯éë àæèëëàãààíû ¿éëäëèéí
àëèâàà õýëáýð íü ººðòºº òîäîðõîé ñèñòåìòýé , õàðèëöàí õîëáîîòîé , ýìõ öýãöòýé ,
òîäîðõîé òºëºâëºãººòýé áàéäàã .
¯éë àæèëëàãààíû ñèñòåìò чàíàð . Áèä õ¿íèé ¿éë àæèëëàãààã ò¿ðãýí ,
óäààí , áàéíãûí , ýìõ öýãöòýé çýðãýýð íü àâч ¿çäýã . Ýäãýýð îíöëîãîîð
õºäºëìºðèéí ¿éë àæèëëàãàà ÿâàãääàã . Çàðèì õºäºë㺺í , öààøèëáàë ¿éëäë¿¿ä
íü ¿éë àæèëëàãàà áîëîõã¿é òîõèîëäîë áèé .

8. ßìàð òºðëèéí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéãààãààñ ¿ë õàìààðàí õ¿í
àìüäðàëä ¿¿ñãýí áàéãóóëàãч , á¿òýýí áèé áîëãîãчèéí ¿¿ðýã
ã¿éöýòãýäýã . ¯éë àæèëëàãààíä õ¿íèé äîòîîä ñýòãýëèéí åðòºíöèéí öàð
õ¿ðýý èëýðõèéëýãääýã : îþóí óõààíû ã¿í áàéäàë áà ñýòãýë äîãäëîë ,
çîõèîí áîäîõûí õ¿ч , óðàí á¿òýýë , çîðèã , àâüÿàñ , çàí òºëºâèéí øèíæ , ãîö
àâüÿñ .
Ãàãöõ¿¿ ¿éë àæèëëàãààíû ÿâöàä õ¿í ñ¿áüåêò áîëäîã . ¯éë
àæèëëàãààíû обьåêò íü ò¿¿íèé чèãëýæ áàéãàà ç¿éë þì . Õàðèí ¿éë
àæèëëàãààíû ñ¿áüåêò íü ò¿íèéã óäèðäàæ áàéäàã õ¿í . Ýíý óòãààðàà
õ¿í õ¿ðýýëýí áóé áîäèò áàéäàë áîëîí ººðèéí ¿éë àæèëëàãààíû òàíèí
ìýäýõ¿éí ñуáüåêò áîëäîã .
¯éë àæèëëàãààíû ÿâöàä óõàìñàð òºëºâøäºã .
Õ¿íèé óõàìñàð íü ñýòãýöèéí õºãæëèéí äýýä øàò áºãººä íèéãýì –
ò¿¿õèéí õºãæëèéí áîëîí õºäºëìºðèéí á¿òýýãäýõ¿¿í þì .
¯éë àæèëëàãààíû ÿâöàä óõàìñàð íü òºëºâøèæ èëýðч áàéäàã .
Ñóðàãч äààëãàâàðûã õýðõýí ã¿éöýòãýæ , àñóóëòàíä ÿàæ õàðèóëæ
áàéãààð íü áàãø ò¿¿íèé ìýäëýãèéí òºâøèí , óõàìñðûí õºãæëèéí
îíöëîãèéã ìýääýã .

9. Ýíý óòãààðàà õ¿í õ¿ðýýëýí áóé áîäèò áàéäàë áîëîí ººðèéí ¿éë àæèëëàãààíû
òàíèí ìýäýõ¿éí ñуáüåêò áîëäîã .
¯éë àæèëëàãààíû ÿâöàä óõàìñàð òºëºâøäºã .
Õ¿íèé óõàìñàð íü ñýòãýöèéí õºãæëèéí äýýä øàò áºãººä íèéãýì – ò¿¿õèéí
õºãæëèéí áîëîí õºäºëìºðèéí á¿òýýãäýõ¿¿í þì .
¯éë àæèëëàãààíû ÿâöàä óõàìñàð íü òºëºâøèæ èëýðч áàéäàã . Ñóðàãч
äààëãàâàðûã õýðõýí ã¿éöýòãýæ , àñóóëòàíä ÿàæ õàðèóëæ áàéãààð íü áàãø
ò¿¿íèé ìýäëýãèéí òºâøèí , óõàìñðûí õºãæëèéí îíöëîãèéã ìýääýã . Ñóðàãчèéí
ñóðãàëòûí ¿éë àæèëëàãààíä àíàëèç õèéñíýýð áàãø òýäíèé àâüÿàñ , îé
òîãòîîëòûí áîëîí ñýòãýõ¿éí îíöëîãûí òàëààðõ ä¿íýëòèéã õèéäýã . ̺í áóñàä
àæèë õýðýã , ¿éë ÿâäëààð íü áèå õ¿íèé çàí òºëºâ áóñàä чàíàðóóäûã
òîäîðõîéëæ áîëäîã . ¯éë àæèëëàãààí äàõü áèå õ¿í íü ñýòãýë ç¿éí ñóäàëãààíû
íýãýí ñóäëàãäàõóóí áîëäîã . ¯éë àæèëëàãàà áîë íèéãìèéí êàòåãîðè þì . ¯éë
àæèëëàãàà íü íèéãìèéí êàòåãîðè áîëîõûíõîî õóâüä íèéãìèéí øèíæèéã àãóóëäàã .
Àìüòäûí õóâüä ãàäààä îðчíû øààðäëàãàä íèéöñýí áèå ìàõáîäûí áèîëîãèéí äàñàí
çîõèöîî ÿâàãääàã . Õàðèí õ¿íèé õóâüä áàéãàëèàñ ÿëãàðàõ óõàìñàðòàé ¿éë
àæèëëàãàà ÿâàãääàã íü îéëãîìæòîé áèëýý . Òýðýýð ºìíºº çîðèëãî òàâüæ
ñýäëýý óõàìñàðëàæ , ººðèé㺺 èäýâõæ¿¿ëýí áóñàä õ¿ì¿¿ñòýé õàðèëöàí
¿éëäýëä îðäîã .
Äýýðõ õ¿ñíýãò äýýð õ¿íèéã ¿éë àæèëëàãààíû ñуáüåêò òàëààñ íü
òîäîðõîéëäîã øèíæëýõ óõààíóóäûã ãàðãàñàí áàéíà .

10. Хүн ба амьтны үйл ажиллагааны онцлог

11. Үйл ажиллагааны үндсэн онцлог нь бодит болон субьектив шинжтэй.
Юмсын бодитой байх өвөрмөц онцлог нь гадаад ертөнцийн обьект
субьектэд шууд нөлөөлөхгүй бөгөөд үйл ажиллагааны явцад
өөрчлөгддөг.
Бодит шинжийн филогенетик урьдчилсан нөхцөл байдал нь гадаад
ертөнцийн аливаа нөлөөг бус харин биологийн хэрэгцээг хангахад
чиглэсэн амьтдын үйл ажиллагаанд илэрнэ.
Бодит шинж нь хүний үйл ажиллагаанд хэлбэржинэ. Субьектив шинж нь
өнгөрсөн туршлага, хэрэгцээ, тогтсон хандлага, сэтгэлийн хөдөлгөөн,
зорилго сэдлээр нөхцөлдсөн субьектийн идэвхт байдалд бий болдог.
3. динамик тал – үйл ажиллагааны өөрийнх нь хөдөлгөөнийг
тодорхойлох механизмыг судална. Тухайлбал, үйл ажиллагааны
өөрийн хөгжлийг хангах нөхцөл байдал дахь идэвх, бодит байдал
өөрчлөгдөхөд үйл ажиллагааны чиглэлийг тогтвортой байлгах, идэвхтэй
явуулах зэрэг механизмууд юм.
Үйл ажиллагааг гүйцэтгэх нь сэтгэцийн функциональ тогтолцооны онол,
үйлдлийн үр дүнгийн акцептор ба дээд сэтгэцийн үйлийн системт
зохион байгуулалтын төсөөлөлд тулгуурлан явагддаг.

12. Үйл ажиллагааг 3 талаас нь задлан шинжилж болно:
1.генетик тал – хүний аливаа үйл ажиллагаа нь нийгмийн хамтын үйл
ажиллагаа бөгөөд сэтгэцийн хөгжлийн механизм нь үйл ажиллагааны
гадаад хэлбэрээс дотоод хэлбэрт шилжих интериоризаци юм.
2.бүтэц – үүргийн тал – үйл ажиллагааны бүтцийг энэ талаас авч үзэх
үндэс нь нэгжээр задлан шинжилгээ хийх зарчим байдаг. Бодитойгоор
нэгжид хуваах нь бүхэллэг үндсэн шинжийг өөртөө агуулдаг төдийгүй
үйл ажиллагааны нэгжүүдийн харилцан холбоо нь хөдөлгөөнтэй
байдаг. Ингэснээр үйл ажиллагааны бүтцэд тусгаж буй обектийн
байрлалаас хамаарч сэтгэцийн тусгалын агуулга, тусгалын төвшин
ухамсарлагдсан болон ухамсарлагдаагүй, үйл ажиллагааны зохицуулах
хэлбэр шууд ба шууд бус нь өөрчлөгдөж байдаг.

13. Үйлдэл ба үйл ажиллагааны сэтгэл зүйн онцлог
Үйл ажиллагааҮйл ажиллагаа
Онцлог
Ухамсар нь явцуу биш ,үйл ажиллагаанд
илэрч байх ёстой.
Зан үйлийг хүний ухамсраас зааглаж болохгүй
Үйлд ажиллагаа бол идэвхтэй зорилго чиглэлтэй
процесс юм.
Хүний үйлдэл бол тодорхой , бодит
Үйлдэл нь ухамсрын актийг багтаана.
Үйлдэл нь зан үйлийн акт
Үйл ажиллагааны онол нь үйлдэл гэдэг ойлголтоор
дамжуулан идэвхт байдлын зарчмыг тогтооно.
Онцлог
Үйлдэл

14. А.Н.Леонтьев үйл ажиллагааг идэвхтэй байдлын хэлбэр гэж үздэг.
Идэвхтэй байдал нь хэрэгцээг бий болгодог.
Хэрэгцээ нь тулгарсан тааламжгүй байдал , бэрхшээлийг давах
шинэ эрэл хайгуул , идэвхтэй байдлаар илэрдэг. Эрэл хайгуулын явцад
хүсэж байгаа зүйлдээ хүрч чаддаг. Энэ үед л идэвхтэй байдал нь
тодорхой чиглэлтэй хэрэгцээ сэдэлтэй ухамсарлагдсан болж чадна.
Энэ тохиолдолд үйл ажиллагааны тухай ярьж болох юм.
С.Л Рубинштейний үзэж байгаагаар , үйл ажиллагаа нь шууд
бус харин /дотоод/ зүй тогтлоор дамжин тодорхойлогддог. Өөрөөр
хэлбэл, гадаад учир шалтгаан нь дотоод нөхцөл байдлаар илэрнэ.
Субьектийн үйл ажиллагааны амжилт нь мэдлэг , чадвар ,
сэдэлжилтээс хамаарна.

15. Үйл ажиллагааны задлан шинжилгээний нэгж нь үйлдэл.
Үйлдэл гэдэг нь тодорхой зорилго , зүйлд чиглэсэн хөдөлгөөн
юм. Үйлдэл нийгмийн шинжийг агуулсан , бие махбодыг хөдөлгөгч
хүчнээс хамаардгаараа хөдөлгөөнөөс эрс ялгагддаг. Үйлдлүүд нь урьд
бий болсон зүйлсээс шалтгаалдаг.
Мөн үйлдэл нь эд юмсаас гадна орчны хүмүүст чиглэсэн байж
болно. Ийм үйлдлүүд нь зан үйлийн дараах шинжтэй байж болно. Үүнд :
үйлдлүүд нь нийгмийн хэм хэмжээнд тохирон,нийцэх эсвэл нийгмийн
хэм хэмжээнд үл нийцэх явдал /гэмт хэрэг/ юм. Нийгмийн тодорхой
үүрэг гүйцэтгэж, нэгдмэл нэг зорилго, үйлдлийн цогц байдал нь үйл
ажиллагааг бий болгоно.
Үйл ажиллагаа нь салангид үйлдэл , хөдөлгөөнүүдийн нийлбэр
биш. Үйл ажиллагааны альч төрлийг бий болгогч үйлдлүүд нь тодорхой
системтэй , харилцан холбоотой , дэс дараатай , тодорхой
төлөвлөгөөтэй явагдана. Хүний үйл ажиллагаа нь ухамсартайгаара
амьтдаас ялгаатай. Хүн үйлдэл хийх тодорхой арга, хэрэгслийн
оролцоотойгоор тавьсан зорилгодоо хүрнэ.

16. Үйл ажиллагааны бүтэц

17. Үйл ажиллагаа нь сэдэл , арга барил болон арга, зорилго, үр дүн гэсэн
бүтэцтэй.
Сэдэл нь аливаа үйл ажиллагааг гүйцэтгэхэд хүнийг өдөөж байдаг
дотоод түлхэц хүч юм.
Арга барил , арга нь үйл ажиллагааны зорилгодоо хүрэхийн тулд
тухайн үйлдлийг гүйцэтгэж байгаа хүний үйлдлүүд юм.
Үйл ажиллагааны үр дүнд хүрэх арга , хэрэгслүүд нь нэг болон хэд
хэдэн үйлдлүүд /операци /-с бүрдэнэ.
Зорилго нь хүн үлэмж ач холбогдол бүхий юмс , үзэгдэл , обьект болон
тэдгээрийг эзэмшиж , олж авах үйл ажиллагааны мөн чанар юм.
Зорилго нь үйл ажиллагааны үр дүнд биелэлээ олно.

18. Хүний үйл ажилгаа нь нийгэмд ямар үүрэг , ач холбогдолтой вэ? Гэдгээс
хамаарч зорилго нь : ойрын ба холын , хувийн ба нийгмийн байж болно.
Үр дүн нь үйл ажиллагааны явцад хүн юунд хүрч байгааг илэрхийлнэ.
Үр дүн нь үйл ажиллагааны зорилготой нийцэхгүй тохиолдолд бий.
Хүний үйл ажиллагаагааны үр дүнгээр нь хүмүүсийг үйл ажиллагааг
өөрийг нь үйл ажиллагааны ач холбогдлыг үнэлдэг.
Оросын сэтгэл зүйчдийн /Л.С Выготский , А.Н Леонтьев , П.Я Гальперин
ба бусад/ судалгаа нь оюун ухааны үйлдлүүд нь эхлээд гадаад үйлдэл
байж хөгжих бөгөөд аажмаар дотоод сэтгэл зүйн тал руу шилждэг
гэдгийг харуулсан . Гадаад бодит үйлдлээс дотоод оюун санааны
процесс болгон хувиргах үйл явцыг интериоризаци гэнэ. Үүнийг
жишээгээр тайлбарлая Хүүхэд тоо тоолж сурахдаа эхлээд савх модыг
нэг нэгээр нь тоолж сурдаг. Дараа нь савх мод хэрэггүй болж, тоо
тоолохдоо оюуны үйлдэлд шилждэг. Үг болон тоог обьектоор нь ашиглаж
эхэлнэ . Улмаар хүүхэд оюуны үйл ажиллагаа хийж чаддаг болно.

19. Оюуны үйл ажиллагааг эзэмшихдээ юуны өмнө дүрслэлийн болон хэл
ярианы тэмдэг ашиглан оюун ухаандаа үйлдэл хийж, тавьсан
зорилгодоо хүрэх гадаад үйл ажиллагааг хийж эхлэх хэрэгтэй.
Гадаа үйл ажиллагааг нь энэ тохиолдолд оюуны үйл ажиллагааг хийхэд
үндсэндээ бэлтгэгдэж эхэлдэг.Оюуны үйлдлээс бодит зүйлтэй хийх
үйлдлийн хэлбэрт шилжих үйл явцыг экстериоризаци гэнэ. Үйлдэл –
ухамсарлагдсан зорилгод хүрэхэд чиглэсэн зориудын идэвхитэй байдал
юм.
Үйлдэл нь үйл ажиллагааны бүтцэд орох бөгөөд тавьсан зорилгод
хүрэхэд чиглэсэн байна. Уг үйлдэл үйл ажиллагааны байдалд
нийцэхүйц арга барилын тусламжтайгаар хэрэгждэг. Эдгээр арга
барилуу нь нийцээгүй тохиолдолд үйл ажиллагаа маш доод төвшинд
явагдана. Хүний идэвхитэй үе шатуудын нэг нь үйлдлийн санаачлага юм
. Уг санаачлага нь 1-рт хүний, хүний дотоод /сэтгэл санааны / байдлыг
обьект болон гадаад нөхцөл байдалтай харьцуулсны үр дүн бүхий их
тархины гадрын идэвхээр эхэлнэ. 2-рт – гадаад ертөнц болон бие мах
бодоос ирж байгаа мэдээллийг тархиндаа боловсруулна. 3-рт ,өнгөрсөн
туршлага болон болж байгаа нөхцөл байдлыг харгалзан үзсэн үлэмж
тохиромжтой үе шат юм.

21. Мэдээллийг боловсруулах нь зөн билгийн болон нөхцөлт рефлексийн
шинжтэй автоматаар явагдана. Илүү нарийн үйлдэл хийх, асуудлыг
шийдвэрлэхэд хүний сэтгэхүй , ой тогтоолт оролцдог.
Нилээд том зорилго, үйлдлийг үйлдлийг үйлдлийн дэс дараалал , үе
шатаар нь ангилж , хэсэгчилж болно. Үйлдэл бодит байдлыг шууд бус
тусгадгаараа зан үйлийн хэвшил болсон актаас ялгаатай .Хүн янз
бүрийн хэм хэмжээ, үнэт зүйлсийг ашиглан үйлдлийг эзэмшдэг.
Үйлдэл болгон дотроо хөдөлгөөний /хөдөлгүүрийн/ , оюун ухааны
/дотоод/ , мэдрэмжийн /сенсор/ хэсгүүдтэй .
Үйлдэл нь гүйцэтгэх арга барилын хувьд зориудын , зориудын бус
байдаг. Зориудын үйлдэл нь субьект үйл ажиллагаа хийх сэдэлд орж
ирээдүйн үр дүнг төсөөлөн асуудыг шийдвэрлэхэд бий болно. Ингэсэн
тохиолдолд энэ үйлдлийн дүр нь тодорхой утга агуулж үйлдлийн
зорилго мэт болдог.
Хүнд /субьект/ үйлдэл хийх санаа бий болох үед түүний үр дүнд хүрэх
тогтсон хандлага урьдчилж бий болдог. Уг тогтсон хандлага нь үйлдлийн
гүйцэтгэх хэсгийг ямар нөхцөлд хэрхэн хийх, ерөнхий чигийг урьдчилан
харсан зорилготой холбоотой.

22. Субьектэд урьдчилсан санаа бодол байгаа үед үйлдлийн байж болох үр дүнд
хүрэх тогтсон хандлага бий болдог. Энэ нь урьдчилан төсөөлсөн зорилгын
дүртэй холбоотой бөгөөд үйлдлийг байгуулах ерөнхий чиглэлийг бий болгодог
бол үйлдлийн гүйцэтгэлийн хэсэг нь тухайн байдлын тодорхой нөхцөлөөр
тодорхойлогддог. Үйлдэл бол судалгааны задлан шинжлэлийн нэгж
судлагдахууны хувьд үйлдлийн ойлголтыг хүртэхүй , ой тогтоолт , оюун ухаан ,
гүйцэтгэх, бүтээлч үйлдлүүдийг судлахад ашигладаг.
Үйлдлийг хэрэгжүүлэх явцад субьект юмстай харилцан холбоонд орж тэдний
физик ба сэтгэлгээний нөхцөл байдлыг өөрчлөх ба ингэснээр ямар үр дүнд хүрч
хувийн утга нь субьектийн хувьд сэтгэлийн хөдөлгөөнөөр үнэлэгддэг.
Үйлдлийг хэрэгжүүлэх явцад үйл ажиллагааны шинэ зорилго бий болох ба үйл
ажиллагааны ерөнхий бүтэц дэх тухайн тодорхой үйлдлийн байр суурь
өөрчлөгдөж болно.
Үйл ажиллагааны онолын дагуу ямарч үйлдлийг дараах талуудаар
тодорхойлдог:
1.Үйлдэл нь өөртөө зорилгыг тогтоох , бари хэлбэрээр ухамсрын актыг хадгалдаг
2.Үйлдэл нэгэн зэрэг ухамсрын ба зан үйлийн акт байж болно.
3.Үйлдэл нь идэвхтэй ба гадаад цочроогчид хариу үйлдэл төдий биш юм.
4.Үйлдлийн зорилго нь цэвэр биологийн болон нийгмийн байж болно.