Kognitiv konstructivizmiin.onol

Kognitiv konstructivizmiin.onol

• 1.
  1.1 Суралцахуйн сэтгэлсудлалын үндэс Суралцах, сургах үйл ажиллагаа болон түүний орчин нөхцлийн тухай үзэл баримтлалууд өнгөрсөн зууны туршид тасралтгүй өөрчлөгдөж байна. Энэ өөрчлөлтийг дагалдаад судалгааны арга зүй ч, мөн хичээлийг практикт чухалчлан үзэж сонгон хэрэглэх аргууд ч бас өөрчлөгдсөөр байна. Сурахуй бол сурагч өөрийн мэдлэг туршлага, хэрэгцээ сонирхолдоо тулгуурлан хэрэгтэй мэдлэг арга барил чадварыг бие даан эзэмших, шинэ мэдлэг бүтээх, өөрийгөө өөрчлөх бүтээлч процесс. 1.2.1 Конструктивизмын онол: Конструктивизм нь <<Constructio-байгуулах>> гэсэн англи үгнээс гаралтай. Гол төлөөлөгчид нь Швейцарын эрдэмтэн Ж. Пиаже, Оросын эрдэмтэн Л. Виготский, В. Брунер нар юм. Сэтгэл судлалын шинэ парадигм болох конструктивизмын онолын гол үзэл санаа нь "мэдлэг зүгээр нэг дамждаггүй, мэдлэгийг хүн бүр өөрөө зохиомжлон бүтээдэг" гэсэн үзэл санаа юм. "Суралцагчийн мэдлэгээ бүтээж буй процесст илүү анхаардаг. Өөрөөр хэлбэл, үр дүн чухал биш, харин яаж ийм үр дүнд хүрэв гэдгийг чухалчилдаг" бөгөөд сурагчдын гаргасан алдааг чухалчилдаг. Конструктивизмын онолын гол урсгал чиглэл нь нэрт судлаач Швейцарын сэтгэл зүйч Жан Пиаже (1896-1980)-ийн "Тэнцвэрийн онол" буюу "Хүний суралцахуйн хөгжлийн онол" юм. Тэрээр өөрийн гурван хүүхдийн оюуны хөгжил нь хэрхэн явагдаж байгааг балчир наснаас нь эхлэн судалгаа хийсэн байна. Хүний оюун ухааны хөгжилд зохицон засах(adaptation), бүтэцчилсэн зохион байгуулалт (structure)-ын гэсэн хоѐр гол зарчим үйлчилж байдаг. Хүний учир шалтгааныг нарийн нийлмэл үйл ажиллагаа нь байгаль, нийгмийн орчны шууд нөлөөгөөр үүсэн хөгжиж байдаг учир иэр үйл ажиллагаа маань мөн чанартаа аливаа хүн зохицон дасах үйл явцыг илэрхийлдэг. Зарчим Дасан зохицох Зохион байгуулалт Ассимиляци(assimilation) Идэвхгүй (passive) Аккомодаци(accomodation)
• 2.
  Зураг. Пиажагийн тэнцвэрийнонол Хүний орчиндоо дасан зохицох үйл явц нь ассимиляци, аккомодац гэсэн хоѐр хэлбэрээр явагддаг ба хүний биологийн бүтэцтэйгээр холбоотойгоор энэхүү үйл явц болдгийн адил хүнд байгаа сэтгэцийн бүтэцтэй холбоотойгоор хүний сэтгэхүйн үйл ажиллагаанд мөн адил ийм үзэгдлүүд явагддаг гэж тэрээр үзсэн байна. Ассимиляц гэдэг нь хүн орчныхоо нөлөөллийг өөртөө байгаа боломжийн хэрээр хувирган зохицох үйл явцыг хэлдэг. Жишээ нь: Суралцагч шинэ мэдлэгийг өөрийн хур мэдлэгт тулгуурлан хүлээн авч толгойндоо зохиомжлох нь мэдлэгийг ассимилчцалж байна гэсэн үг. Харин аккомодац гэдэг нь хүн өөрөө өөрчлөгдөж орчиндоо дасан зохицох үйл явц юм. Суралцагч шинэ мэдээллийг өмнөх мэдлэгийн бүтцээр хүлээн авах боломжгүй тохиолдолд мэдлэгийнхээ бүтцийг шинэчлэн өөрчлөх шаардлагатай болно. Үүний үр дүнд аккомодац явагдах ба дахин бий болсон мэдлэгийн шинэ бүтэц нь шинэ мэдээллийг ассимилчцалж чадна. Ийнхүү сурах процессийн үед ассимилчц, аккомодац ээлжлэн явагдаж хүний мэдлэгийн бүтэц өргөсөн, өөрчлөгдөж танин мэдэх процесс нь идэвхитэй болон идэвхигүй хэлбэрээр явагдаж байдаг. Сурагчид өөрийн алдаагаа олж чадвал энэ нь амжилт бөгөөд энэ үед л тархинд аккомодацийн процесс явагдаж цоо шинэ мэдрэмж бий болдог. 1.2.2 Когнитив онол Когнитив онолд, мэдлэг, когнитив бүтэц, мэдлэгийн тавил зэрэг тулгуур ухагдахууны тусламжтайгаар хүний мэдээлэл боловсруулах механизмыг тайлбарладаг. Когнитив онолын хүрээнд "мэдээллийн идэвхитэй боловсруулалт" гэсэн шинэ чиглэл гарч ирсэн. Энэ чиглэлээр суралцахуйг мэдээлэл идэвхитэй боловсруулах үйл явц гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл, тухайн суралцагч мэдээллийг байгаа чигээр нь шингээдэг идэвхигүй субъект биш, харин түүнийг өөртөө байсан хур мэдлэг дээрээ тулгуурлан өргөжүүлэн шинэчилж, шинэ мэдлэг бүтээхэд идэвхитэй субъект гэж үздэг байна. Мэдлэг нэг хүнээс нөгөөд яг тэр хэвээрээ дамждаггүйн учир хүний мэдээлэл боловсруулах схемийн тусламжтайгаар дараах байдлаар тайлбарлаж болно. Сурагч чих, нүд, зэрэг сэрж мэдрэх эрхтэнүүдийнхээ тусламжтайгаар багшийн бичсэн ярьсан зүйлийг харж, сонсож мэдээллийг хүлээн авдаг .Сурагчийн мэдрэх эрхтэнүүд хүлээн авсан их хэмжээний гадаад мэдээллийн тодорхой хэсгийг сенсор бүртгэгч (шалган нэвтрүүлэгч)-д дамжуулна. Сенсор бүртгэгч
• 3.
  бүртгэгдсэн мэдээллээс субъектийнзөвхөн анхаарч сонирхсон мэдээлэл нь богино хугацааны санамжинд очно. Богино хугацааны санамжинд орсон шинэ мэдэээллийг нь урт хугацааны санамжинд хадгалагдаж буй өмнөх мэдлэгтэй нь уялдуулан боловсруулж түүнийг утгажуулдаг. Богино хугацааны санамжинд байгаа мэдээлэл утгачилагдааүй бол амархан мартагддаг. Ийм мэдээллийн зарим хэсэг нь урт хугацааны санамжинд очиж хадгалагдана. Ингсэнээр урт хугацааны санамжинд байгаа хур мэдлэг илүү эмх цэгцтэй гүн гүнзгий өргөн хүрээтэй болж шинэчлэгдэн шаардлагатай үед сэргээгдэн дуудагдаж, асуудлыг шийдвэрлэхэд хэрэглэгдэх боломж нь сайжирна. Хүний урт хугацааны санамжинд байгаа мэдлэгийг ерөнхийдөө өмнөх төсөөлөл гэж ойлгож болно. Хүн бүр тухайн юмны талаар өөрийн гэсэн өмнөх төсөөлөлтэй байдаг. Зураг. Хүний мэдээлэл боловсруулах ерөнхий бүдүүвч Суралцах, сургах үйл ажиллагааг дараах байдлаар явагддаг гэж үздэг. Багшийн самбар дээр бичсэн өгүүлбэр юмуу тайлбарласан бодлого нь багшид байгаа төсөөллийн хүрээнд тодорхой утга санааг илэрхийлж байгаа. Харин сурагчийн хувьд багшид байгаатай адил төсөөлөл байхгүй учир тухайн зүйлийг өөрт байгаа төсөөллийнхээ хүрээнд хүлээж авдагаас багшийн бичсэн өгүүлбэр, юмуу тайлбарласан бодлогод тэс өөр утгыг өгч болдог . Энэ тухай өгүүлбэр ба Сенсор бүртгэгч Богино хугацааны санамж Урт хугацааны санамж Сэрж мэдрэх эрхтэнүүдээр бүртгэгдсэн мэдээлэл -Утга санааг илэрхийлэхгүй -Рефлексийн өгөгдлүүд Аффектив хүчин зүйлээр шүүгдсэн мэдээлэл Мэдээлэл боловсрогдоно (Өмнөх төсөөллийн хүрээнд утга өгөгдөнө) Сэргээгдсэн хувилагдсан дуудагдсан мэдлэг Боловсорсон мэдээлэл Өмнөх мэдлэг буюу төсөөлөл Өмнөх мэдлэгийн бүтэц Ухагдахууны сүлжээ Шинэчлэгдсэн мэдлэг Мэдлэгийн шинэ бүтэц Ухагдахууны өөрчлөгдсөн сүлжээ
• 4.
  бодлогын талааар багшидбайгаа мэдлэг тэр хэвээрээ сурагчид дамжих боломжгүйг харуулж байна. Иймээс бидний тархи зүгээр нэг идэвхигүй хүлээн авагч биш бөгөөд сэрж мэдрэх эрхтэнээр хүлээн авч байгаа мэдээлийг боловсруулахад идэвхитэй оролцдог болох нь харагдаж байна. Когнитивизм болон конструктивизм онолын хүрээнд сургалтын мэдээлэл боловсруулах мехэнизмээр тайлбарласан судалгааны шинэ чиглэлүүд үүсэн хөгжиж байна. Түүний нэг нь концепцийн өөрчлөлтийн үзэл баримтлал юм. 1990-ээд оны эхээс "Conceptual change" гэдэг ухагдахуун голлох үүргийг гүйцэтгэж суралцах гэдэг нь концепцийн өөрчлөлт юм гэж үзэх болсон. Концепцийн өөрчлөлт гэдгийг юмс үзэгдлийн талаарх амьдралаас олсон өмнөх мэдлэг, төсөөлөл нь шинжлэх ухааны төсөөллөөр солигдох үйл явц гэж үзээд суралцахуйг амьдралаас олсон өмнөх төсөөлөл нь шинжлэх ухааны төсөөллөөр солигдох мэдлэгийн бүтцийн өөрчлөлт гэж тодорхойлж байна. Зураг. Суралцахуйн-концепцийн өөрчлөлт болох нь 1.2 Өмнөх төсөөлөл, алдаатай ойлголт Мэдлэг хэмээх ухагдахуун нь нэн ерөнхийгээс гадна туйлын олон зүйлийн мэдлэг байдаг болохоор тодорхойлоход бэрхшээлтэй. Иймээс өмнөх төсөөлөл, өмнөх мэдлэг, ташаа ойлголт гэсэн 3 мэдлэгийн ялгааг мэддэг байх нь чухал юм. Сургууль багш нар зааж сургаагүй, хүүхэд амьдрал дундаас өөрөө олж авсан мэдлэг нь өмнөх төсөөлөл юм. Өмнөх төсөөлөл нь гол төлөв шинжлэх ухааны хувьд алдаатай, өрөөсгөл байна. Энхүү өрөөсгөл өмнөх төсөөллийг химийн шижлэх ухааны зөв мэдлэг болгож хувиргах химийн хичээлд суралцахуйн үндсэн зорилт юм. Өмнөх мэдлэг бол сургуульд багш нар тусгай хөтөлбөрийн дагуу зааж сургасан мэдлэг юм. Өөрөөр хэлэбэл, дараагийн Амьдралаас буюу өмнөх сургалтаас олсон өмнөх төсөөлөл Агуулга нь -Ихэвчлэн шинжлэх ухаанч биш байдаг -Ахуйн хэл яриагаар илэрхийлэгддэг -Амьдралаас туршлага гол үүрэг гүйцэтгэдэг Сургах Шилжилт нь: -Бэрхшээлтэй явагддаг -Орчин, багшийн мэдлэг ур чадвар шаарддаг. Суралцах Суралцаж олсон шинэ мэдлэг: Агуулга нь -Шинжлэх ухаанч байдаг -Шинжлэх ухааны хэлээр илэрхийлэгддэг -Сэтгэн бодох оюуны үйл ажиллагаа болон туршилт судалгаа давамгайлдаг.
• 5.
  шинэ мэдлэг эзэмшихэдхэргэлэгддэг өмнө үзсэн мэдлэг гэсэн үг юм. Харин ташаа ойлголт нь сурагчид суралцах явцдаа тухайн сэдвийн санаа, ухагдахууны талаар буруу, ташаа бүтээсэн мэдлэг юм. Багш нар ч гэсэн заасан бол бүгдийг нь сурсан гэсэн ташаа ойлголттой байдаг. Өмнөх төсөөлөл нь товлосон агуулгыг тусгайлсан төлөвлөгөөгөөр зааж сургаагүй, ахуй амьдралаас өөрөө зөнгөөрөө олж авсан мэдлэг байдаг бол өмнөх мэдлэг нь химийн хичээлээр өмнөх ангид, эсвэл өмнөх сэдвээр бүтээгдсэн мэдлэг юм. Хэдийгээр тухайн агуулгыг өмнөх ангидаа судалсан ч гэсэн, тухайн хүүхдийн онцлог, хичээлийн тавил багшийн ур чадвараас хамаарч хүүхэд өмнөх мэдлэгийг өмнөх төсөөллийн нэгэн адил алдаатай, эндүү ойлгосон байх нь олонтоо тохиолддог. Ийнхүү сургалтаар шинжлэх ухааны хувьд ташаа ойлгосон, өөртөө буруу зөрүү ойлголт бүтээсэн мэдлэгийг дидактикийн ухаанд ташаа ойлголт(misunderstanding) гэнэ. Өмнөх төсөөлөл гэдэг нь хүний ахуй амьдралаас олж авсан танин мэдэхүйн анхдагч ойлголт ч гэж нэрлэдэг. Аливаа сургалтын үндсэн зорилго нь хичээлийн агуулгыг ойлгуулахдаа гол нь биш, өмнө нь юу мэддэг байсан түүнийг хэрхэн шинжлэх ухааны зөв төсөөллөөр солих вэ? гэдэгт тулгуурладаг. Өмнөх төсөөллийг суралцагч ахуй амьдралаас, нийгмийн орчноос ямар ч шахалтгүй шаардлагагүй авдаг учир суралцагчийн тархи толгойд нэлээд бөх суусан байдаг. Жишээ нь: Химийн хичээл дээр хоѐр бодисыг холиход химийн урвал явагдаж нэг л бүтээгдэхүүн бодис үүсдэг гэсэн төсөөлөлтэй байдаг. Үүний тулд тодорхой ухагдахуун болон асуудлыг маш энгийн түвшинээс тодорхой үе шаттайгаар ойрхон хугацаанд дахин давтаж, давта бүрийдээ агуулгыг илүү өргөн хүрээнд, илүү гүнзгийрүүлэн авч үзсэнээр суралцагч тодорхой үе шат бүрийд өмнөх төсөөлөл буюу мэдлэгийн бүтцээ цэгцлэн, системтэй мэдлэг эзэмших боломжтой болдог.