1. Удирдлагын шинжлэх
ухааны ерөнхий ойлголт
Ö.Îþóíäàðü ÀÓ-íû ìàãèñòð
2012.02.6

2. Àãóóëãà
 Удирдлагын шинжлэх ухааны ерөнхий ойлголт
 Удирдлагын шинжлэх ухааны онол хөгжил
 Удирдлагын шинжлэх ухааны зарчим
 Удирдлагын шинжлэх ухааны үүрэг функц

3. Óäèðäëàãà Management
Удирдлагын
шинжлэх
ухаан
/to
manage
Management/ ãýñýí àíãëè ¿ãíýýñ ãàðàëòàé.
Ýíý ¿ãèéã Ìîíãîë÷óóä
Óäèðäàõ
çàõèðàõ ãýñýí óòãààð õýðýãëýäýã áîë

4. Ìåíåæìåíò
Óäèðäëàãûí øèíæëýõ óõààí òàëààñ áîë
¿éëäâýðëýë, ¿ð á¿òýýëèéã äýýøë¿¿ëýõ
çîðèëãîîð áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààã
óäèðäàõàä àøèãëàãäàæ áàéãàà çîõèñòîé àðãà
õýðýãñýë, õýëáýð, çàð÷ìóóäûí õàðèëöàí óÿëäàà
á¿õèé öîãö íýãäýë þì.

5. Ìåíåæìåíò
Ìåíåæìåíò íü áîë óðëàã ба шинжлэх ухаан
Мåíåæìåíò áîë ìýðãýæèë
Ìåíåæìåíò- óäèðäàõ àæëûã ýðõëýí ÿâóóëàõ ãîë ¿íäýñ áîëîõ
õ¿íèé ìýäëýãèéí öîãö
Ìåíåæìåíò íü õýí íýãíèé ãàíöààðàà ã¿éöýòãýæ ¿ð ä¿íä
õ¿ðýõ áîëîìæã¿é àæëûã íýã áóþó õýñýã õ¿ì¿¿ñ ¿éë
àæèëëàãààãàà çîõèîí áàéãóóëàí ¿ð ä¿íä õ¿ðýõ ¿éë ÿâö
гэдгийг томъёолдог

6. Ìåíåæìåíòèéí õºãæëèéí ò¿¿õ íü ýðò äýýð ¿åýñ
óëáààòàé áîëîâ÷ 19-ð çóóíû ñ¿¿ë÷ ¿åýñ /1885/ áèå
äààñàí øèíæëýõ óõààí áîëæ õºãæèæ èðñýí.
Ìåíåæìåíòèéí øèíæëýõ óõààíû ýöýã ãýæ íýðëýãäýõ
áîëñîí Ôðèäðèõ Òåéëîð 1885 îíä àíõ óäàà àæëûã
óäèðäàõ àðãà çàìûã òîäîðõîéëñîí áàéíà.

7. Менежментийн онолын үүсэл
хөгжил
Яагаад онол ба түүхийг судлах
хэрэгтэй вэ?

8. Онол бол аливаа зүйлийг хэрхэн хийх вэ? Мэдсэн
сурснаа хэрхэн ашиглах вэ? гэдэгт хариу өгөх
сэтгэлгээний хэрэгсэл, арга зам мөн
 Менежментийн
онолуудыг
үйл
ажиллагааны
загвар
боловсруулах
мэдээллийг зохион байгуулахад тусламж
болон ашиглагддаг.

9. Менежментийн онол
 ШУ-ны менежментээс өмнөх үеийн онол
 Шинжлэх ухаанч чиглэл
 Хүмүүнлэг харилцааны ба Çàí ¿éëèéí
õàíäëàãûíõàí
 Òîîí õàíäëàãûíõàí
 Ñèñòåìèéí îíîë

10. Байгууллагыг үр ашигтай удирдах ёстой гэсэн
эрмэлзлэл, түүний арга хэрэгслийг боловсронгуй болгох
гэсэн анхны сонирхол XIX зууны эхнээс бий болсон гэж
үздэг.
Ñîíãîäîã îíîëûí
ºìíºõ ¿å
Ðîáåðò ÎóýíÀæèëòàíû
àìüäðàëûí
áîëîí àæëûí
íºõöëèéã àíõààðàõ
×àðëüç ÁàðâèãÀæëûí æèæèã
ñòàíäàð÷èëñàí
¿éëäýë áîëãîíûã
çàäëàõ õýðýãòýé.

Õåíðè Òîóí-
Èíæåíåð¿¿äèéã
óäèðäëàãûí
àæèëä øèíæëýõ óõààíû
¿íäýñëýëòýé
õàíäàõ, óäèðäëàãûí
çàð÷ìûã áèé áîëãîõ

11. Шинжлэх ухаанч чиглэл (1885-1920
Энэ чиглэлийг
 Ф.Тейлор, Френк
 Лилиан Гилбрет
 Генри Гант
Тэд ажиглалт, хэмжилт, логик болон задлан
шинжлэлийн үндсэн дээр хөдөлмөрийн олон
үйлдлийг боловсронгуй болгон байгууллагын
зорилгыг хэрэгжүүлэхэд үр ашигтай хэрэглэж
болно гэж үзжээ.

12. Хүмүүнлэг харилцааны /1930-1950/ ба зан
үйлийн /1950 оноос өнөөг хүртэл/ чиглэл
Хүний хүчин зүйлийг хүмүүсийн харилцааны өргөн
хүрээнд авч үздэг. XX зууны эхээр гарч иржээ.
 Мери Паркер Фоллетт
 Элтон Мэйо
хүмүүсийн тусламжтайгаар ажлыг гүйцэтгүүлэх
нөхцөлийг хангах нь менежмент мөн гэдгийг анх
тодорхойлжээ.

13. Çàí ¿éëèéí õàíäëàãûíõàí
Удирдлагын асуудлыг шийдвэрлэхэд хүний нөөц,
чадавхийг л илрүүлэн ашиглах нь чухал .
Энэ чиглэлийн гол төлөөлөгчид нь
 Криса Арджириса
 Рехис Лайкерт
 Дуглас Мак Грегори нар юм.

14. Òîîí õàíäëàãûíõàí
Энэ чиглэл
 ажлын үйлдэл, ажилбарыг шинжлэн нөхцөл
байдлын загвар боловсруулахад ихээхэн
анхаардаг
Óäèðäàõóéí øèíæëýõ óõààíä øèéäâýð ãàðãàõûã ¿ð
ä¿íòýé áîëãîõûí òóëä
 òîîí çàãâàð
 ñòàòèñòèêèéã
ºðãºí õýðýãëýõ íü ç¿éòýé

15. Ñèñòåìèéí îíîë
Ñèñòåìèéí îíîëûí ¿¿äíýýñ áàéãóóëëàãûã ñèñòåì ãýæ ¿çäýã.
Áàéãóóëëàãûã á¿õýë á¿òýí ñèñòåì ãýæ ¿çâýë îðö
ãàðöòàé áàéíà.
5 òºðëèéí íººö / á¿òýö, çîðèëò, ÷èã ¿¿ðýã, õ¿ì¿¿ñ,
òåõíîëîãè, óäèðäëàãà, ìýäýýëýë / îðöûã á¿ðä¿¿ëíý.
Îðöûã ººð÷ëºí õóâèðãàõ ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëñíû ¿ð ä¿íä
á¿òýýãäõ¿¿í, ¿éë÷èëãýý áóþó ãàðö áèé áîëíî.
Òåõíîëîãè íü á¿õ òºðëèéí íººöèéã á¿òýýãäõ¿¿í ¿éë÷èëãýý
áîëãîí õóâèðãàõ ¿éë ÿâö ìºí.

16. УДИРДЛАГЫН ШИНЖЛЭХ УХААНЫ ЗАРЧИМ

17. Удирдлагын зарчим
гэдэг нь аливаа
үйлдэл хийх
шийдвэр гаргах ажилд
зайлшгүй мөрдөх чиг баримтлал, зүй тогтол

18. Удирдлагын шинжлэх ухааны зарчим
Зохион байгуулалтын сонгодог онол буюу
А.Файолын зарчмууд
Менежментийн Хба У онол
Америк ,Японы Z / холимог/ байгууллагын
харьцуулалт
Амжилтын үндэс буюу 7S загвар

19. Анри Файолийн удирдлагын зарчим
1.Хөдөлмөрийн хуваарь
2. Бүрэн эрх ба хариуцлага
3.Сахилга бат
4.Захирах нэгдмэл ёс
5. Нэгдмэл нэг зорилгод
чиглүүлэх
6.Хувийн сонирхлыг
нийгмийнхэд зохицуулах
7. Хөдөлмөрийн хөлс,
урамшуулал
8.Төвлөрөл
9. Гинжин холбоо
10. Дэг журам
11. Шударга ёс
12. Хүн хүчний
тогтвортой байдал
13. Санаачлага
14. Нэр төр

20. Менежментийн Х ба У онол
Удирдагч хүн өөрийн удирдлагад байгаа хүмүүстэйгээ
харилцахдаа тэдний хөдөлмөрт хандах хандлагыг ямар байдлаар
төсөөлж өөрсдийн үүргээ хэрхэн ойлгодгийг тодорхойлсон
Х онол




У онол
Хү мүү с тө рө лхийн залхуу, 
ажлыг ямагт ү зэн яддаг
Хү мүү сийг албадаж
байнгын хяналтан дор

ажиллуулах хэрэгтэй
Хү мүү с хариуцлага
хү лээхээс ү ргэлж

зайлсхийдэг
Хү мүү с хувиа хичээж,
өө рийгөө дө вийлгө дө г

Хү мүү с тө рө лхийн залхуу
байдаггү й, ажил бол
хү ний амьдралын
салшгү й хэсэг
Хү мүү с ямагт зорилготой
байж түү нийхээ ү р
шимийг хү ртдэг
Хү мүү с хариуцлага
хү лээх эрмэлзэлтэй
байдаг
Хү мүү с санаачлага
гаргах, асуудал
шийдвэрлэх чадвартай
байдаг.
АНУ-ын эрдэмтэн
Дуглас Макгрегори/ 1960 /

21. Америк ,Японы Z / холимог/ байгууллагын харьцуулалт
У.Оучи
Ажиллагсдад ёс суртахууны буюу сэтгэл зүйн талаар нөлөөлөх замаар удирдлагын системийг
боловсронгуй болгож болно гэж үзсэн ба энэ үзэл баримтлалаа Х,У онолтой холбоотойгоор Z онол .
Японы уламжлалт удирдлагыг Америкийн өнөөгийн удирдлагатай жиших замаар Z онолоо гаргаж ирсэн.

22. Амжилтын үндэс буюу 7S загвар







Strategy Стратеги: Зорилго,
зорилтуудыг ханган биелүү лэх
арга зам
Structure Бү тэц: Тасаг, нэгж,
хү н нэг бү рийн ажил үү ргийн
хуваарь
Systems Тогтолцоо : Дэд
хэсгүү дийн нэгдэл
Skills Ур чадвар: Дадлага,
чадварын нэгдэл
Style Арга барил:
Менежментийн арга барил
Staff Боловсон хү чин: Хү ний
нөө цийн удирдлага
Shared Values Хамтын ү нэт
зү йлс

23. Менежментийн үүрэг функц
Удирдагчийн гүйцэтгэх үндсэн үүргийг анх
А.Файоль дараах функцүүдтэй гэж үзсэн.
o Төлөвлөх
o Зохион байгуулах
o Захиран тушаах
o Хянах

24. Орчин үед үндсэн функцүүдийг
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Төлөвлөх
Зохион байгуулах
Манлайлах
Удирдан зохицуулах
Хянах
Харилцаа холбоо тогтоох
Судлах , Үнэлэх, шийдвэр гаргах
Ажилтныг сонгох
Төлөөлөх ба гэрээ хэлэлцээр хийх

25. Óäèðäëàãûí
ôóíêö
Òºëºâëºõ
Çîõèîí áàéãóóëàõ
Õ¿íèé íººöèéí á¿ðä¿¿ëýëò áà
èäýâõèæ¿¿ëýëò
Ìàíëàéëàë áà èäýâõèæ¿¿ëýëò
Õÿíàëò

26. 1.Òºëºâëºõ
Áàéãóóëëàãûí çîðèëãî, çîðèëòîä õ¿ðýõèéí òóëä ò¿¿íèéã
õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí ¿éë àæèëëàãàà
Ýíý íü îäîîãèéí ò¿âøèí, õýòèéí ò¿âøèí 2-ûí õîîðîíä õîëáîæ
ºãäºã ã¿¿ð þì.
Òºëºâëºëòèéí ôóíêö íü:
Áèä îäîî õààíà áàéíà âý
Áèä õààíà î÷èõûã õ¿ñ÷ áàéíà
¯¿íèéã áèä ÿàæ õèéõ âý

27. 2. Çîõèîí áàéãóóëàõ
Áàéãóóëëàãûí äîòîð õ¿ì¿¿ñèéí ã¿éöýòãýõ ¸ñòîé ¿¿ðýã
õàðèóöëàãûã àæëûí ìýäëýã, ÷àäâàðûã õàðãàëçàí
 íàðèéí òîäîðõîéëîõ
 õóâèàðëàõ
 Àæëûí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëýõ á¿òöèéã áèé áîëãîõ

28. 3.Õ¿íèé íººöèéí á¿ðä¿¿ëýëò áà èäýâõèæ¿¿ëýëò
Õ¿íèé íººöèéí á¿ðä¿¿ëýëò ãýäýã íü çîõèîí áàéãóóëàëòûí
á¿ðä¿¿ëýëòýíä áàéãàà àëáàí òóøààëûí îðîí òîîã á¿ðä¿¿ëæ
òîãòâîðæóóëàõ ¿éë ÿâö.
Õ¿íèé íººöèéí á¿ðä¿¿ëýëòýíä:
 àæèëëàõ õ¿÷íèé ýðýëò õýðýãöýýã òîãòîîõ
 õ¿ì¿¿ñèéã ñóäëàõ
 á¿ðòãýõ, ñîíãîí øàëãàðóóëàõ,
 àæèëä òîìèëîõ,
 äýâø¿¿ëýõ,
 öàëèí õºëñèéã òîãòîîõ,
 ñóðãàõ,
 àæèëòíû ìýäëýã, õàíäëàãà, äàäëàãà, óð ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëýõ
çýðýã õ¿íòýé õîëáîîòîé á¿õèé ë ¿éë àæèëëàãàà îðäîã.

29. 4.Ìàíëàéëàë áà èäýâõèæ¿¿ëýëò
Ìàíëàéëàë íü
Áàéãóóëëàãûí çîðèëãûã áèåë¿¿ëýõýä õóâü íýìýð
îðóóëàõóéöààð ìåíåæåð õ¿í õàìò îëîí, àæèëëàãñäàä
íºëººëºõ óäèðäàí ÷èãë¿¿ëýõ ¿éë ÿâö.
Èäýâõèæ¿¿ëýëò íü
Õ¿íèé íººöèéã á¿ðä¿¿ëýã÷ õ¿ì¿¿ñèéí àæèëëàõ èäýâõè,
óðìûã ñýðãýýõ óäèðäàã÷èéí àðãà ç¿é þì.

30. 5.Õÿíàëò
Àæëûí ÿâöûã òºëºâëºñíèé äàãóó ÿâóóëàõûí òóëä
ìåíåæåð àæèëëàãñäûíõàà ¿éë àæèëëàãààã õÿíàæ
øàëãàæ, çàñàæ çàëðóóëàõ ¿éë ÿâö.
Тухайлбал: Ñóâèëãààíû ÷àíàðûã øàëãàõ
¿ð ä¿íã õÿíàõ
ºâ÷òíèé àþóëã¿é áàéäàë ãýõ ìýò.

31. Удирдлагын түвшин
/ удирдлагын пирамид/
Удирдлагын гурван шатлал

32. Менежментийн пирамид бүтэц

33. Менежментийн
пирамид бүтэц
Дээд шатны менежмент
 Тухайн байгууллагын чухал менежер бөгөөд
байгууллагын бүх удирдлагыг хариуцна.
 Байгууллагын эсвэл улс орны хэмжээн дэх зорилго,
зорилтууд, үйл ажиллагааны бодлогыг баталж гадна
хүрээлэн буй орчинтой харьцахад байгууллагаа
чиглүүлнэ.
 Бодлого, стратеги боловсруулах болон бүх шатны
удирдагч нарыг нэгдсэн удирдлагаар хангах
үүрэгтэй.

34. Дунд шатны менежмент
Тактикийн түвшингийн удирдлага
Дэд ерөнхийлөгч, орлогч захирлаас доогуур
боловч хяналтын шатнаас дээгүүр бүх
менежерүүд юм.
Тэд дээд шатны удирдлагын зорилго бодлогыг
хэрэгжүүлэх үүрэгтэй.

35. Тэргүүн эгнээний, эсвэл хяналтын
менежмент
Үйл ажиллагааны түвшингийн удирдлага.
/анхан шатны удирдлага/
Ажиллагсдыг
удирдлагаар
хангаж,
байгууллагынхаа үүрэгт ажлыг бүрэн хийж
дуусгах,
явуулдаг.
хяналт
тавих
үйл
ажиллагаа

36. МЕНЕЖМЕНТИЙН СУДЛАХ ЗҮЙЛС






Байгууллага
Удирдагч
Төлөвлөлт
Зохион байгуулалт
Манлайлал, идэвхжүүлэлт
Хяналт

37. Ìåíåæìåíò ãýäýã íü
õ¿íèé õàðèëöààã çîõèöóóëäàã
óðëàã þì.
Ô.Ó.Òåéëîð