13. 
 Материаллаг объектын бие биендээ үйлчлэх
нөлөөллийг тусгах процессыг философид харилцан
үйлдэл гэж үздэг .Үүний дагуу ямарч материаллаг
тогтолцооны оршин тогтнох ба бүтцийн зохион
байгууллалтыг тодорхойлогч нь бодит, олон талт
хэлбэрийн хөдөлгөөн, хөгжил болох харилцан үйлдэл
байдаг.
Харилцан үйлдлийг хүмүүсийн хоорондын
харилцан бие биедээ хандах ба холбооо тогтоолтыг
үүсгэгч өөр хоорондоо нөлөөлөх процесс гэж сэтгэл
судлалын ухаан үздэг . Харилцан үйлдлийг бие
хүмүүс хоорондын ба бүлэг хоорондын гэж ялгадаг

14. Бие хүмүүсийн харилцан үйлдэл-энэ нь хоѐр ба түүнээс дээш
хүний зан үйл, үйл ажиллагаа, хандлага ба тогтсон хандлагыг
харилцан өөрчлөхөд хүргэдэг: тохиолдлын эсвэл зориудын,
хувийн эсвэл хэлний биш холбоонууд болно. Ийм харилцан
үйлдлийн гол шинж нь
1 . Харилцан үйлдэгч хувь хүмүүсийн зорилго /объект/-нд хүрэх
харилцан гадаад хүч гаргах байдал:
2 . Эксплицированность, өөрөөр хэлбэл бусад хүмүүс хөндлөнгөөс
ажиглах ба тэмдэглэх боломжтой байдал:эрчим 3 .
Ситуативность , өөрөөр хэлбэл үйл ажиллгааны тодорхой
нөхцлийн, хэм хэмжээ ба харьцааны дүрэм хангаллттай хатуу
дэгээр зохицуулагдсаны хүчээр тэр хувь самтгай үзэгдэл болж
байдаг :
4 . Рефликсив олон утга – түүнийг хэрэгжүүлэх нөхцөл ,түүнд
оролцож бцй хүмүүсийн үнэлэлтээс, харилцан харилцан үйлдлийг
хүлээн авахаас шалтгаалдаг

15. Бүлэг хоорондын харилцан үйдэл-олон субъкт/объкт/ бие
биендээ шууд ба шууд бусаар үйлчилэх процесс. Тэр нь голчлон
бүлгийн хэсэг ба бүхэл бүтэн бүлгүүдийн хооронд байдаг,
хамтлагийн бүрдэх, нэгтгэн цомхотгох хүчин зүйл болж байдаг.
Харилцан үйлдэл нь түүний хэрэгжилтийн төвшингөөс
шалтгаалан янз бүрийн хэлбэр агуулагатай байж болно
Харилцан үйлдлийн доод төвшин- хүмүүсийн зөвхөн мэдээлэл
солих зорилготой нэг талын физик нөлөөл эсвэл ихээхэн
хялбаршуулсан анхны энгийн контакт ба тодорхой учир
шалтгааны улмаас харилцаа нь өөрийн зорилгод хүрч чадаагүй
тал бүрээр хөгжихгүй байж болно эрчим 3 . Ситуативность ,
өөрөөр хэлбэл үйл ажиллгааны тодорхой нөхцлийн, хэм хэмжээ
ба харьцааны дүрэм хангаллттай хатуу дэгээр зохицуулагдсаны
хүчээр тэр хувь самтгай үзэгдэл болж байдаг :
4 . Рефликсив олон утга – түүнийг хэрэгжүүлэх нөхцөл ,түүнд
оролцож бцй хүмүүсийн үнэлэлтээс, харилцан харилцан
үйлдлийг хүлээн авахаас шалтгаалдаг

16. Хүмүүсийн харилцан ойлголтыг дагалдах хамтын үйл ажилгаа,
харилцан үйлдлийн дээд төвшин болж гарж ирдэг болж гарч
ирдэг.
Харилцан ойлголцол-хувь хүмүүсийн харилцан үйлдлийн хэлбэр
бөгөөд харилцагчийн тухайн үйлдлийн агуулага ,бүтэц байж
болох үйлдлийг ухамсарладаг, түүнчлэн нэмэлт зорилогдоо
хүрэхийн тулд харилцан дэмжлэг үзүүлдэг , бие биеэ ойлгодог
байдал.

18. Нийгтийн перцепи- нийгмийн объктуудыг хүртэх процессийг
ойлгодог бөгөөд үүнд ,хүмүүс ба бүлгүүд ордог.
Нийгмийн перцепийн онцлог :
Субъктын нийгмийн перцепийн идэвхтэй байдал гэдэгт нь
тэдээр /хувь хүн ,бүлэг/ амьгүй юмсыг хүртэхэд байдаг шиг
хүртэн хүлээн авч байгаа зүйлдээ итгэхгүй хайхрамжгүй биш
байна гэсэн үг. Нийгмийн хүртэхүйн объектч тэр субъект ч тэр
бие биендээ нөлөөлж, өөрийн талаар тааламжтай талруу
төсөөлөлийг хувиргахад тэмүүлж байдаг.
Хүртэгдэж буй зүйлийн бүхэллэг байдал нь юуны өмнө хүртэгдэж
бүй бодит зүйлийн тусгалын үр дүн болох дүр үүсхэд биш, харин
хүртэгдэх объектийн утага санааны ба үнэлгээний
тайлбарлалтанд нийгэмийн перцепийн субъектийн анхаарал
төвлөрч буйг харуулдаг.

19. Нийгмийн перцепийн субъектын сэдэлжилтийн байдал гэдэг нь
нийгэмийн объектийн хүртэхүүн түүнийг танин мэдэхүүн сонирхол нь
хүртэгдэх зүйлд хандах сэтэглийн хөдөлгөөний хандлагатай ихээхэн
нэгдмэл шинжээр тодорхойлогдож түүний сэдэлжилтийн утага учрын
чиглэлээс нийгэмийн перцепцийн илтээр хамаарч байдалаар гэрчилдэг
Нийгмийн перцепци гол төлөв дараах байдлаар илэрдэг :
Бүлгийн гишүүдийн хүртэхүй
А) бие биесийг:
Б) өөр бүлгийн гишүүдийг
Хүнийг хүртэхүй :
А) өөрөө өөрийгөө :
Б) өөрийн бүлгийг :
В) хүний бүлгийг :
Бүлгийг хүртэхүй :
А) өөрийн өөрийгөө :
Б) бусдын бүлгийн гишүүнийг :
Бүлгээс бусад бүлгийг хүртэхүй

20. Нийгмийн перцепи процесс гэдэг нь ажиглагдаж буй хүн ба
объект гадаад төрх, үйлдэл ба хийж буй зүйлийн сэтгэл зүйн
онцлогийг үнэлэгч субъект/ажиглагч/ ийн үйл ажилгаа бөгөөд
түүний үр дүнд нийгтийн перцепийн субъектэд ажиглагдаж зүйлд
хандах тодорхой хандлага бий болох ба тухайн хүмүүс бүлгийн
байж зан үйлийн талаар тодорхой төсөөлөл төлөвшиж байдаг .
Нийгмийн перцепийн субъет эдгээр төсөөллөөс
хамааралтайгаар бусад хүмүүст хандах өөрийн хандлага , янз
бүрийн нөхцөлд харилцан үйлдэх зан үйл зан нөхцөлд харилцан
үйлдэх зан үйл ба харилцаагаа урьчилан таатаглаж байдаг

22. Харилцаа- харилццаанд оролцогч хүмүүсийн сэдлийн,танин
мэдэхүйн сэтгэлийн тэнхээ-хөдөлгөөн, зан үйлийн хүрээнд
өөрчлөлт хийх зорилгодоо хүрэхийн тулд хэлний /вербаль/
болон хэлний бус хэрэгслийн тусламжаар хэрэгжих харилцан
үйлдэл .
Харилцааны үүрэг :
-Холболтын- тэдээлэл хүлээн авах , дамжуулах ба харилцан
байнгын чиг баримжаатай холбоотой болох хэлбэрээр
харьцаагаа дэмжихэд хүмүүс хоѐр талаасаа холөоо тогтоооход
бэлэн байдалд бий болох:
-мэдээллийн- мэдээллээр солилцох, өөрөөр хэлбэл бусад
хүмүүсийн хүсэлтэнд хариу болгон ямар нэгэн мэдээ
дамжуулах, түүнчлэн санаа бодол , шийдбэр зэргээ солилцох :

23. Өдөөлтийн-харилцагчаа алив нэгэн үйлдэл лүйцэтгэхэд
чиглүүлэх идэвхийг урамшуулж түлхэх:
-зохицуулалтын –хүмүүсийн хамтын үйл ажиллагааг зохион
байгуулах ба хэрэгжүүлэхэд үйлдлийн харилцан баримжаалах
ба зохицуулах :
-ойлголцох –зөвхөн мэдээллийн утга санааг адил хүлээж авах ба
үнэлээд зогсохгүй мөн харилцагчид бие биеийг /санаа, тогтсон
хандлага, догдлол байдал зэргий/ ойлгох :

24.  - амотив- харилцагчдаа хэрэгжээтэй сэтгэлийн
хөдөлгөөн догдлолыг өдөөж /сэтгэл
хөдлөлөөрөө солилцох/,түүнчлэн өөрийн
сэтгэлийн догдлол ба харилцааны
санаачлагчийн байдалыг өөрчлөх:
 - харилцаа хандлага тогтоох-хүний хийж
гүйцэтгэх ѐстой үүргийн, статусын, ажил
хэргийн , хүмүүсийн хоорондын ба олон
нийтийн бусад холбооны тогтолцоонд хүн
өөрийн байр сууриа хүн ухамсарлах ба
бэхжүүлэх

25.  - нөлөө үзүүлэх –харилцагчийн байдал, зан
үйл, хувийн санаа бодлыг бий болгох, мөн
түүний санаа зорилго , тогтсон хадлга,үзэл
бодол, шийдвэр, төсөөлөл,хэрэгцээ,
үйлдэл,идэвх зэрэг орно.
 -оролцож буй гишүүдийн тоогоор.Бие
хүмүүсийн харилцаа энэ нь хүмүүс хоорондын
харилцаа. Бүлгийн харилцаа бүлгүүдийн
хоорондын /зохион байгуулалттай /харилцаа
.олон түмний харилцааны бүлгүүд зохион
байгуулалтгүй үед илэрдэг .

26.  харилцах аргаар.Хэлний харилцаа-үг хэлний
тусламжтай явагддаг харилцаа.Хэлний бус
харилцаа-мэдээлэл дамуулж хүлээн авахад
хэрэглэгдэх бусад хэрэгслийн тусламжтай явагддаг
харилцаа
 - харилцагчдын байршлаар нь.Контакт-
хүмүүсийн хувийн шууд холбооны тусламжтайгаар
хэрэждэг харилцаа. Дисконтакт –жишээ нь, олон
нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл зэргээр хэрэгжидэг
харилцаа.
 - нөхцлөөр нь. Удирдамж заалтын харилцааг
сайжруулах сайжруулах зорилготой харилцаа
.Албан бус харилцаа- хувийн санаачлагаар үүсэх
харилцаа.зорилгоор нь.Удирдамж заалтын
харилцаа- таилцах ба харилцааг сайжруулах
зорилготой харилцаа. Мэдээллийн харилцаа-
мэдээллээр солилцох харилцаа

28.  Бага бүлгүүд-бүрэлүүдэхүүний хувьд их биш
хамтлаг бөгөөд гишүүд нь өөрийн үйл
ажиллагааны нэгдмэл зорилгоор нийлсэн ,
хувийн шууд холбоотой /харилцаанд/ байдаг
бүхэллэг бүлэг үүсэх эхсуурь болдог .
 Бозолт бүлгүүд –нас, хүйс зэрэг нийтлэг
шинжээрээ нэгттгэдэг .
 Бодит бүлгүүд-гишүүд нь өдөр тутамын
байнгын амьрал ,үйл ажилгаанд
оршидог.Тэдгээр нь ердийн ба лабораторийн
гэж байдаг.Лабораторийн гэдэг нь шинжлэх
ухааны судалгааны сонирхлоор бий болдог.

29.  Хэлбэршсэн бүлгүүд- гаднаас албан ѐсоор өгсөн
бүтцийг хадгалдаг.Хэлбэршсэн бүлэг нь удьрчилж
тогтсон ,гол төлөв нийгмийн батлан тогтоосон
зорилго, журам, заавар, дүрмийн дагуу ажилладаг .
 Хэлбэршсэн бус бүлгүүд-хувийн шилэн сонголт
дээр бүрддэг.Хэлбэршсэн бус бүлэг нь түүний
гишүүдийн хувь таашал болон дургүйцэл дээр
үндэслэн тогтодог.
 Сул хөгжсөн бүлэг-өөрийн оршин тогтнох эхний
шатандаа байгаа бүлэг.
 Өндөр хөгжилтэй бүлэг-бий болүоод удсан,
нэгдсэн зорилго ба нийтлэг сонирхолтой, харилцаа
хандлагын өндөр хөгжилтэй тогтолцоотой, эв
нягтрал сайтай зэргээрээ онцлог байдаг.

30.  Диффуз бүлэг-тойлдолын хүмүүсийн нийтлэг
сэтгэл хөдлөл, хөөрөл догдлолоор бүрдсэн
бүлэг
 Хамт олон-хүмүүсийн нэгдэлийн дээд хэлбэр
бөгөөд хамтын үйл ажиллгааны хамгын ая
таатай нөхцөлийг бий болгодог .Хүмүүсийн
бусад хамтлагуудаас коллективийн ялгагдах
онцлох шинжүүд :
 Нэгдүгээрт , бүх хүмүүсийн хувьд ерөнхий нэг
объектонд чиглэж буй үйл ажилгаатай бөгөөд
түүний процесст тэд ажиллах газар, цаг
хугацаа ба үйлдбэрийн байр, үйлдбэрийн
дундын багаж төхөөрөмж гэх зэргээр
холбогддог

31.  Хоѐрдугаарт, хамт олон хүмүүсийн зохион
байгуулалттай нэгдэл бөгөөд чанд бэхжсэн
бүтэцтэй ,санаа сэтгэлийг нэгтгэж илэрхийлэх
итгэмжлэгдсэн хүнтэй удирдагчтай,
 Гуравдугаарт, хамт олоны бүх гишүүдийн хувьд
нийтлэг үзэл, бодол санаа, ѐс суртахууны ба ѐс
зүйн нэгдмэл хэм хэмжээтэй , ойр дотно
харилцаа хадлга байдаг
 Референт /эталон/ бүлэг-хүмүүсийн өөрийн
сонирхол, хувийн эрхэмлэн дээдлэх таалагдал
ба үл таалагдлын чиг баримжаалалд нийцсэн
бүлэг .


33.  Бага бүлэг өөрийн сэтэгл зүйн бүтэцтэй байх
бөгөөд дараах зүйлийг агуудладаг:
 -зохиомжийн дэд бүтэц,өөрөөр хэлбэл, бүлгийн
бүхэлэг бүтэц нь онцгой ач холбогдолтой нийгэм-
сэтгэл зүйн шинж айдалын иж бүрдэл болно.
 -Бүлгийн бүтэцийн тооны ба чанарын талаас
зайлшгүй анхаарж авж үздэг талтай энээс гадна
түүний гишүүдийн үндэс, угсаа нийгмийн гарал
үүсэлийн талаар тодорхой төсөөлөлтэй байх нь их
чухал бөгөөд хамтын үйл ажиллгааны шинж
байдал,бие хүмүүсийн хоорондын харьцаа
хандлга,албан бус микро:бүлэг бүрддэг бөгөөд
өвөрмөц тал,түүн дэхь хүмүүсийн статус, байр
суурьт тэдний сэтгэл зүй онцлог нөлөөлж байдаг

34.  -
 бие хүмүүсийн хоорондын бие биесийг
эрхэмлэн дээдлэх дэд бүтэц, өөрөөр хэлбэл
хүмүүсийн хооронд байх таашаал ба үл
таашаал, бүлгийн гишүүдийн бодит
холбооны иж бүрдэл бөгөөд эхэн үед
социометерийн аргын тусламжтайгаар
түргэн тогтоож болно.
 -Социометер бүлгийн гишүүдийн бие
биесийг харилцан дээдлэх сонголт дээр
үндэслэн янз бүрийн нэр хүнд ба хувийн
онцлогтой хүмүүс ямар харьцаа холбоонд
зэрэгцэн оршиж байдаг талаар тогтвортой
таамаг хийх боломж олгодог

35.  -Коммуниктив дэд бүтэц нь мэдээлэл
урсгалын тогтолцоон дахь бага бүлгийн
гишүүний эзлэх байр суурь, тэдний өөр
хоорондын болон гадаад орчиныг тусгагч,
түүнээс гадна янз бүрийн мэдээлэл ба
мэдлэгийн алив нэгэн багтаамжийн
төвлөрөлтийг илэрхийлэх иж бүрдэл юм
 -Аливаа мэдлэг ба мэдлэгийг эзэмших нь
бүлгийн гишүүний байр ѐуурины чухал
үзүүлэлт юм аа.Учир нь мэдээлэлд хүрч олж
авах ба хадгалах нь түүнийг голдуу
үүрэгээр хангаж, нэмэлт давуу талыг бий
болгодог

36.  -Харьцаа хандлага үүрэг ажиллагааны дэд
бүтэц бага бүлгийн гишүүдийн хооронд
тодорхой үүрэг хариуцлга, гүйцэтгэх
авъяѐс чадварын үр дүн болох янз бүрийн
харилцани хамааралаар илэрэх иж бүрдэл
юм.Бүлэг бол онцгой нарийн төвөгтэй
организм бөгөөд хүмүүс хувийн ба нийгэм
сэтгэл зүйн чанар, ажиллах онцлогынхоо
хүчээрээ янз бүрийн байр суурь эзэлдэг ба
бие биендээ үүрггэр холбоотой тодорхой
хандгагыг мэдэрж янз бүрийн үүрэг
гүйцэтгэж байдаг

38.  Бага бүлгийг –үйл ажилгааны ба тусгайлан
задлан шинжлэхийн бие даасан субъектын
хувьд түүнийг сэтгэл зүйн агуулгын талаас
нь тодорхойлон авч үзэж болно. Тэр
хүмүүисйн бусад хамтлагын нэгэн адил
өөрийн онцлогын хадгалах сэтгэл зүй ба
оюуны амьдралын нэгдмэл байдлаараа
нийлдэг бөгөөд тэдгээр түүнийг бүрдүүлэгч
хүмүүсийн сэтгэл зүйн хувийн, энгийн
илэрлээр биш харин дараах хэлбэрээр
үүрэг ажиллгаагаа гүйцэтгэддэг

39.  -Харилцан хандлага бие хүмүүсийн
хоорондын харьцаа нь үйлдлийн үр дүнд
гүйцэтгэддэг субъектын холбоо бөгөөд түүнд
оролцогчдын сэтгэлийн янз бүрийн хөдөлгөөн
дагалдаж байдаг.Харилцан хандлга бага
бүлгийн өөрийн хөгжил төлөвшлийн механизм,
хүмүүсийн хамтын үйл ажилгаа ба зан үйлд
хөдөлгөх хүчийг бий болгодог .

40.  -Бүлгийн тэмүүлэлд, бага бүлгийн гишүүдийн
хамтын хүч ба зан үйлийн их суурь нь орших
зорилго, зорилт, хэрэгцээ,сэдэл ,сонирхол үнэт
зүйлс ордог .хүмүүсийн үйл ажиллгаа ба
нийгмийн амьдралын нөхцлийн үйлчлэл дор
түүний төлөвшил ба хөгжилийн тогтолцоо үүс
явагддаг

41.  -Бүлгийн урам зориг нь бүлгийн гишүүдийн
сэтгэл хөдлөлийн нарийн төвөгтэй байдлын
тодорхой хугацаанд эзэмдэх болон түүний
зарим гишүүдийн сэтгэл зүйн бүх илэрлийн
шинж чиг баримжаа хандлгыг тодорхойлдог
сэтгэл доглолын иж бүрдэл юм.Бүлгийн урам
зориг зарим хүний мэдрэмжийг хүчтэй болгож
тэдний амьдрал үйл ажилгаа ба бүлгийн
хөгжилд бүрхэлд нь нөөллдөг

42.  -Уламжлал нь бүлгийн гишүүний урт удаан
хугацааны хамтын үйл ажиллгааны туршлга
дээр бүрэлдэн тогттодог ба тэдний амьдралын
хэмжээ,үйлдэл , зан үйлийн дэгжурам,
хүмүүсийн хоорондын өдөр тутамын
харилцаанд бат бэх хэвшиж тогтсон байдаг
бөгөөд түүнийг баримтлах нь бага бүлгийн
гишүүн бүрийн хэрэгцээ болсон байна.

43.  -Бага бүлгийн сэтгэл зүйн ямар нэгэн хугацаан
дахь тодорхой байдал, урам зориг, өвөрмөц уур
амьсгалын шинж байдлаар тодорхойлогддог
өвөрмөц уур амьсгал нь уг чанартаа бүлгийн
гишүүдийн үүрэг хүлээлт, хүсэл, тэмүүлэлийн
чиг хандалгын бүхэлд нь тодорхойлох бөгөөд
түүнчлэн бүлгээс бие хүнд үйлдэл зан үйл
нөөллөдөг.

44.  -Бүлэг нийгтийн организмийн амьд эд эс
учир түүнд байх сэтгэл зүйн шинж мөн
хэмжээгээрэ том хамтлагуудад ч байдаг
үндэстэн,анги,мэргэжлийн, насг.м.үүний
зэрэгцээ тэдгээрээс бага бүлгийн ялгаатай
тал нь өвөрмөц бөгөөд чухам хүү түүний
гишүүдийн ангилал, хувийн харилцан үйл,
харилцаагаар нөхцөлддөг.

46.  -Бага бүлэг харилцан хандлага /бие
хүмүүсийн хоорондын харилцаа/-гишүүдийн
ба түүнд оролцогч хувь хүмүүсийн янз
бүрийн сэтгэл догдлол дагалдсан харилцсан
үйлдлийн үр дүнд үүсэх ѐубъектив олбоо
болно.
 -Бага бүлэг дэхь бие хүмүүс хоорондын
харилцаа тогтолцоон өөрийн сэтгэл зүйн
дотоод нөхцөлд хүч ба нарийн төвөгтэй
байдлаара заримд үед урсгалаар

47.  аяндаа үүсдэг.Түүнийг ихэнх тохиолдолд ялгах нь
хэцүү, ялан гуяа ихэнх үедээ зохион байгуулалтын
хувьд хэлбэршээгүй байдаг .
 -Үүний зэрэгцээ тэдгээр онцгой ач
холбогдолтой бөгөөд ихээхэн анхааралтай судалж
ойлгох ѐстой, учир нь бие хүмүүсийн хоорондын
харьцаан дээр бага бүлгийн сэтгэл зүй бүх
бүрэлдэхүүн хэсгүүд төдийгүй мөн түүнийг бий
болгогч олон элеминтүүд төлөвшдөг:харилцан
шаардлга ба хамтын амьдрал үйл ажиллгааны
хэмжээ:бие хүмүүсийн хоорондын байнгын үнэлэлт
,сэтгэл санаа тавих,өрөвдөх, сэтгэл зүйн
өрсөлдөөн ба уралдаан, дуурайлалт ба өөрийгөө
батлах зэрэг

48.  -Үүний зэрэгцээ тэдгээр онцгой ач
холбогдолтой бөгөөд ихээхэн анхааралтай
судалж ойлгох ѐстой, учир нь бие
хүмүүсийн хоорондын харьцаан дээр бага
бүлгийн сэтгэл зүй бүх бүрэлдэхүүн хэсгүүд
төдийгүй мөн түүнийг бий болгогч олон
элеминтүүд төлөвшдөг:харилцан шаардлга
ба хамтын амьдрал үйл ажиллгааны
хэмжээ:бие хүмүүсийн хоорондын байнгын
үнэлэлт ,сэтгэл санаа тавих,өрөвдөх, сэтгэл
зүйн өрсөлдөөн ба уралдаан, дуурайлалт ба
өөрийгөө батлах зэрэг.

49.  элеминтүүд төлөвшдөг:харилцан шаардлга ба
хамтын амьдрал үйл ажиллгааны хэмжээ:бие
хүмүүсийн хоорондын байнгын үнэлэлт ,сэтгэл
санаа тавих,өрөвдөх, сэтгэл зүйн өрсөлдөөн ба
уралдаан, дуурайлалт ба өөрийгөө батлах зэрэг.
 -Бага бүлэг доторх харилцан хандлага янз
бүрийн төрөлтэй байдаг
 -Нийгэм-улс төрийн хандлага-энэ бүлэг
дотор нийгмийн ба бусад арга хэмжээ
явуулах,бэлтгэх процесст үүѐдэг харилцан
хандалга юм.

50.  -Албан үүрэгийн харилцаа хандлага бага
бүлгийн мэргэжлийн хамтын үйл ажиллгааны
процесст тэдний хувьд чухал зорилгонд хүрэх,
төрөл бүрийн үүрэг даалгаварыг шийдвэрлэх
үед бий болдог харилцан хандлгын
 -Албан үүргээс гадуурх харилцаа
хандлага-бага бүлгийн мэргэжлийн ажил
үүргээс гадуурх үйл ажиллгаан, чөлөөт
цаг,хамтын амралт гэх мэт үед гишүүдээ
хооронд бий болох харьцаа юм аа.Бага
бүлгийн доторх хаилцан хандлага нь тодорхой
зачимын шаардлаганд зохицож байх ѐстой.

51.  тодорхой зачимын шаардлаганд зохицож байх
ѐстой.
 -Хүндэтгэх ба захирагдах зарчим-бага
бүлгийн харилцан хандлаганд:хүмүүсийн
харилцан үйлдэл ба харилцааны сонирхолыг
дагуу тогтсон уламжлал,зан суртахуун
нийгмийн ѐс зүйн хэм хэмжээнд тохирох
зүйлийг бий болгох :бүлгийн бүх гишүүдийн
сонирхол, авъяас, хэрэгцээнд анхааралтай
хандаж тэдний хувийн ба нийгэм сэтгэл зүйн
онцлогыг урьдчилан харгалзан авч үзэхэд
оршино.Захирагдах ѐсны ихний зарчим
бүлгүүдийн бүх гишүүдээс хүн бүрийн нэр
төр, тэргэжлийн статтусыг биелүүлэхийг
шаардна

52.  -Эв нягтралын зарчим-бүлгийн бүх гишүүдэд
харилцан туслах,дэмжлэг үзүүлэх,харилцан
үйлдэл,ойлгоцолыг төлөвшүүлэхэд чиглэгддэг
.Бага бүлгийн гишүүд өөрсдөө түүнд
харьяалагдаж байгаа өндрөөр үнэлж,бахархаж
,бие биендээ туслж,дэмжиж,болж бүтэхгүй
үйлдлээс нөхдөө заайлуулж байдаг.
 Хүмүүнлэгийн зарчим- нь бага бүлгийн тодорх
харьцаа хандлаганд энэрэнгүй, анхаарал
халамж, шударгахүнлэг байдлыг эрхэмлэх
бөгөөд итгэл, иоэн далангуй, ойлгомжтой байх
шинжээр тодорхойлогдох ѐстой

54. 
 Бүлгийн тэмүүлэл- бага бүлгийн гишүүдийн
хамтын хүч зан үйл дээр тулгуурласан зорилго
болно., зорилт, хэрэгцээ, сэдэл сонирхол, үнэт
зүйлс
 Бага бүлгийн гишүүд нь тэмүүлэлдиж бүрэн,
нэмэгдэл байдлаар, юуны өмнө тэдний бүгдэд нь
болон хүн тус бүрийн өмнө тулгарах зорилт
зорилгод бодит байдлаар илэрхийлэгдэж, мөн
түүнчлэн бүгдийн болон хүн бүрийн хүсэл
мөрөөдөлд хариулах тодорхой хэрэгцээ ба
сонирхол хэрэгжигдсэн байдаг

55.  Тэмүүлэл эрмэлзэл нь луужин адил хүмүүсийг
байнгад тодорхой чиглэлд зүглүүлэн авч явдаг.
Тэдний амьдрал үйл ажиллагааны завсарын үр
дүнгээр дамжигдан үе үе шууд хянагдаж байдаг.
Тэдгээр нь байга бүлгийн гишүүдийн янз
бүрийн нөхцөл байдал объектив бодит нөхцөл
дэхь хамтын хүч чармайлт идэвхийг тасралгүй
нэмэгдэл байдлаар хянаж байдаг

56.  Зорилго- бүлгийн хувьд ихээхэн ач холбогдол
бүхий юмс үзэгдэл, зорилт ба объект бөгөөд
тэдгээрт хүрэх ба эзэмших нь түүний үйл
ажилгааны гол утга учир оршдог.
 Тодорхой бүлгийн нийгмийн амьдралд
гүйцэтгэх үүрэг, түүнд ямар ач холбогдол өгч
байгаагаас шалтгаалан нийгэмд чухал ач
холбогдолоор нь ойрын ба хэтийн зорилого
байж болно

57.  Бүлгийн хэрэгцээ- түүний гишүүдэд хэрэгтэй,
дутагдаж шаардагдах зүйл болно.
 Сэдэл- бага бүлгийн хувьд түүний уишүүдийн
хамтын үйл ажиллагаанд өдөөгч хүчин зүйл
байх бөгөөд ямар нэгэн үйл ажиллагааны
төлөө нэгдэж ажиллахад хүргэдэг.
 Бага бүлгийн гишүүд хамтын үйл ажиллагааны
тогтолцоон дахь тэмүүлэл нь тодорхой үүргийг
гүйцэтгэдэг.
 Үнэт зүйлсийн хэм хэмжээ нь бүлгийн бүх
гишүүдийн эрэлт хүсэлтийг тусгах боломжийн
талаар гэрчилдэг

58.  Зохион байгуулалт-үүрэг ажиллагаа бол
бүлгийн эрмэлзэл тэмүүлэлийг хэрэгжүүлэх
явцад хэрэгсэл, нөхцөлтэй хобоотой бүлэг
хоорондын харилцан үйлдэл ба дотоод зохион
байгуулатын аргын чанарт гарч ирдэг.
 Хувийн сэдэлжүүлэлт бага бүлгийн
гишүүдийн хувьд ач холбогдол бүхий хамтын
үйл ыажиллагаа хуьийн зорилгын утага учирыг
батлан тэмдэглэдэг.


60. 
 Бүлгийн санал бодол – бага бүлгийн доторх
болон түүнээс гадуур болж байгаа тодорхой
баримт ,үйл явдал болон үзэгдэлд гишүүдээс
хандах үнэлэлт ,голлох ,дийлэнх санаа бодлын
иж бүрдэл болно.
 Бүлгийн санаа бодол нь түүний нягтрал ,
гишүүдийн хамтын хүч чармайлтын үр өгөөж
,зарим тохиолдолд үзэл бодлын чиг
хандлагаын сэтгэл зүйг илэрхийлж , бүлгийн
хөгжлийн үзүүлэлт болдог.
 Бүлгийн санаа бодол тодорхой үүрэг
гүйцэтгэдэг:

61.  _Мэдээллийн тал нь бага бүлэг өөрийнхөө
хөгжлийн ямар үе шатанд байгаа ,түүний
нягтрал ямар ,гишүүдийн хоорондын харьцаа
ямар шинж байдалтай зэргийг илтгэдэг
 _харилцан үйлдлийн үүргийн хэрэгслээр
хамтын үйл ажиллагааны ашиг сонирхолд,
нэгдмэл санаа бодол зэрэг бий болгоход
бүлгийн бүх гишүүдэд нөлөөлдөг
 _үнэлэлтийн тусламжаар гишүүд бүлгийн дотор
ба түүнээс гадуур болж буй үйл явдал, үзэгдэлд
өөрийн хандлагыг илэрхийлдэг.

62.  Бүлгийн санаа бодлын үр ашиг дараах
байдлаар тайлбарлагддаг:
 а. Итгэл үнэмшил ба сэтгэл зүйн шахалт
тулгалтын хослол нь бүлгийн бүх гишүүдийн
сэтгэлийн тэнхээ, мэдрэмж, оюун ухааны
төвлөрсөн хэлбэрээр илэрдэг(бүлгийн эрүүл
саруул бодол, дүгнэлт нь хүнд ухамсартайгаар
өөртөө дүгнэлт хийх хэрэгцээг үүсгэж, өөрийгөө
боловсруулах идэвхтэй эрмэлзлийг бий болгох,
сэтгэл мэдрэмжийн талыг гүн гүнзгий хөнддөг

63.  Б. Бүлгийн гишүүдийн зүгээс бие хүний хийж
байгаа үйлдэлд шуурхайгаар хариулж, эмх
журамтай, ил нээлттэйгээр зайлшгүй үнэлдэг.
 В. Бүлгийн эрэгцүүлэлт үнэлгээний стандарт
болон хувирах ба хүний ухамсар, сэтгэцэп
нөлөөлөх чадвартай.
 Бүлгийн санаа бодол хөгжил, төлөвшлийнхөө
процесст 3 үе шат дамждаг.
 -1-р шатанд: бүлгийн гишүүд тодорхой үйл
явдлыг шууд амсан туулж түүнд хандах
өөрсдийн хувийн эрэгцүүлэл бодлыг хэлнэ

64.  -2-р шатанд: бага бүлгийн гишүүд
өөрсдийн төсөөлөл, үзэл , дүгнэлт,
сэтгэлийн мэдрэмжээ өөр хоорондоо
солилцох ба тэдгээр хандлага нь бүлгийн
хэлэлцүүлгийн объект болж, аажмаар
нийтийн үзэл бодол болж хувирна.
 -3-р шат: хэлэлцэж буй асуудлаар бүлгийн
бүх гишүүд хүлээн авдаг тод, тодорхой
байр суурь бий болж хэрэгжинэ.


66.  Бүлгийн урам зориг: бүлгийн гишүүдийг
тодорхой хугацаанд эзэмдэх сэтгэлийн
хөлдөлгөөний ерөнхий хөг нийлэх, явдлын иж
бүрдэл бөгөөд бүлэг болон түүний гишүүн бүрийн
чиг баримжааны төвшин, зан байдлын бүх
илрэлийн сэтгэл зүйг ихээхэн хэмжээгээр
тодорхойлдог сэтгэлийн хөдөлгөөний нарийн
төвөгтэй байдал юм.
 Бүлгийн урам зоригт дараах зүйл ордог:
 Тодорхой баримт, үйл явдлыг хамтдаа амсан
туулах, бүлэг болоод түүний хэсгийг ямар нэгэн
хугацаанд эзэмдэх адил төстэй сэтгэл хөдлөлийн
байдал, бүлгийн бүх гишүүдийн үйлдэл, зан
үйлдэлд дамжигдах сэтгэлийн
хөдөлгөөн, мэдрэмжийн тогтвортой хөг аяс.

67.  Бүлгийн урам зориг хүмүүсийн мэдрэмжинд
хүч оруулж, тэдний амьдрал, үйл ажиллагаанд
нөлөөлдөг.
 Энэ процесст урам зориг нэгдэж нэг бүхэллэг
шинэ сэтгэл санааны байдлыг бий болгодогт
олон нийтийн сэтгэл зүйн ерөнхий зүй тогтол
илэрдэг. Энэхүү хамтын урам зориг (нийтлэг
сэтгэл догдлол мэдрэмж) ихээхэн хүчтэй
хөдөлгөгч хүч болон гарч ирдэг.
 Түүнчлэн урам зоригоос гадна идэвхи,
хамтын хүчинд итгэх, дурлах сонирхох, сэтгэл
дэврүүн байх, нийтээрээ өндөр урам зоригтой
байх байдал нь бүлгийн хамтын хүч чармайлт
ба амжилтанд нөлөөлдөг болохыг санаж байх
хэрэгтэй.

68.  Бага бүлгийн гишүүдэд зохих урам зоригийг үе үе
идэвхжүүлэх, тодорхой улс төр, ѐс суртахуун, гоо
сайхан, мэргэжлийн болон бусад баримтат үйл
явдлын шалтгаанаар үүсэх сэтгэлийн хөдөлгөөнт
байдлыг бэхжүүлж, тогтвортой илрэлтэй болгох ба
ингэснээр нийгмийн зохих мэдрэмж үүсч
төлөвшихөд хүргэнэ.
 Гэхдээ, бүлгийн урам зориг сэтгэл мэдрэмжээс
ихээхэн хөдөлгөөнтэй байдгаараа ялгаатай.
Тэдгээр нь аяндаа үүсэх нь илүү ба мэдрэмжийг
бодвол ихээхэн хурдтайгаар бүлэгт тархаж түүний
хүрээнээс халин гардаг. Урам зоригийг мэдрэмжтэй
харьцуулахад ихээхэн хурдацтайгаар өөрийн
туйлшралыг өөрчилж чадна.


70. 
 Уламжлал –бүлгийн гишүүдийн хамтын урт
удаан хугацааны үйл ажиллагааны түршлага
дээр бий болж тоггтсон ,хүмүүсийн өдөр
тутмын харилцаанд бат бөх нэвтэрсэн бөгөөд
түүнийг баримтлах нь бүлгийн гишүүдийн
хэрэгцээ болсон,тэдний амьдралын зан
үйл,үйлдэлд байнга давтагддаг хэм хэмжээ ,дэг
журам юм.
 Уламжлал олон янз . янз бүрийн бүлэг
хүмүүсийн уламжлалд ниитлэг зүйл олон
байдаг. Нийт ард түмний ,ангийн ,үндэсний
уламжлалууд тодорхой хамтлаг(бүлэг,хамт
олон) бүрт залгамжлагддаг байдаг

71. ‘
‘уламжлалыг шүтэгчид ирээдүйд гутрангуй хандаж
,өнгөрсөнд өөдрөг хандагчид мөн’
Л.Манфорд
 Нийтлэг уламжлалаас гадна бага бүлэг бүрийндотор
өвөрмөц уламжлал үүсч бэхжиж түүний эв нягтралд
ихээхэн ач тус үзүүлдэг .

 Бүлэг бүхэлдээ ба гишүүн тус бүрийн сэтгэлийн
хөдөлгөөнийг татах байдал түүнийг дотроо хэр зэрэг
хүлээн авснаар уламжлалын үйлчлэх ба амьдрах чадвар
тодорхойлогдоно.
 Энэ нь тухайн уламжлал хүмүүсийн алив нэгэн субъектив
хэрэгцээг хангахад хэр зэрэг холбодог ,түүний талаарх
төсөөлөл тэдний хувьд хэвшил болсон ач холбогдолтой
олон нийт ба бүлгийн төсөөлөл ,үнэт зүйлстэй хэр зэрэг
холбогдож байгаагаас шалтгаална.

72.  Бага бүлэг дэх сэтгэл зүйн
процесс

74. 
 Бага бүлгүүдийн бүрэлдэл ба хөгжил хнд
хэдэн үе шаттай байдаг 1-рүе шат , бие хүмүүс
хоорондын харьцааны тогтолцооны эх үүсвэр
бий болж , бүлгийн өөрийн ухамсрын
төлөвшлийн эхлэл тавигдана.
 2-р үе шат , бага бүлгийн гишүүдийн хоорондын
харьцаа тогтвортой шинж байдалтай болж ,
бүлгийн хэм хэмжээ ба уламжлалын
төлөвшлийн процесс явагдаж , нийтийн санаа
бодолд бүлгийн урам зориг үйлчилж эхлэх ба
бүлгийн

75.  доторх уур амьсгал хамтын үүрэг зорилтыг
шийдвэрлэхэд нөлөөлж , бүлгийн гишүүдийн
үйлдэлд эмх цэгцтэй байдал илэрнэ.
 3-р үе шат ,бүлэг бүрэн нягтран бэхжиж ,Бид
гэсэн мэдрэмж тод илэрсэн хамтлаг болж
,бүгдээрээ дэмждэг,нэгдмэл үнэт чиг
баримжаанд илрэх тодорхой үр дүнд
чиглэгдсэн бүлгийн зорилго сонирхолтой болно.
 Бага бүлгийн нягтрал: бүлгийн гишүүдийн
үнэт зүйл, чиг баримжаа, хамтын үйл
ажиллагааны өндөр үр дүнд хүрэх, зөрчил,
зөргөлдөөнтэй байр сууриас зайлс хийх
харьцаа хандлага, холбооны хэв шинжийг
төлөвшүүлэх процесс юм.

76.  Нягтрал бол бүлгийн оюун санааны нийтлэг,
ерөнхийлсөн нэгдмэл байдлын үзүүлэлт болно.
Тэр нь бага бүлгийн гишүүдийн хувьд
тааламжтай зорилго, ба үнэт зүйл, бүлгийн
хүсэн сүлээх байдал юм.
 Удирлага ба манлайлал. Удирдлага нь
удирдагчаас бүлгийг жолоодох процесс бөгөөд
түүнд олгогдсон эрх зүйн хэм хэмжээний
үндсэн дээр нийгмийн засаг захиргаа(улсын) ба
хамтлагийн гишүүдийн хооронд зуулчлагч
болно.
 Манлайлагч- бие хүмүүс хоорондын
нөлөөллийн процесс юм. Тодорхой бүлэг бүр
дэхь бүтэц ба харилцан хандлагын шинж
байдал манлайлагчийг төрүүлдэг.

77.  Шийдвэр гаргах. Бүлэг өөрийн амьдрал үйл
ажиллагаандаа гишүүдийн байр суурийг
тодорхойлох зорилготой, янз бүрийн нөхцөл
байдлыг үнэлэх, түүнээс гарах байж болох арга
замыг ирэх, нэгдмэл үзэл бодлыг боловсруулах
зэргийг шаардсан нөхцлүүдтэй байнгад
тулгарч байдаг болно. Дурьдсан бүх үйлдлийн
иж бүрдэл бүлгийн шийдвэр гаргах процессыг
бий болгодог

78.  Бага бүлэг дэхь бүлгийн дарамт. Бүлгийн үнэт
зүйл ба хэм хэмжээг бүгд хүлээн авч, даган
баримтлах ѐстой. Хэрэв үүнд захирагдахгүй
гишүүнд сэтгэл зүйн болон бусад үйлчлэл
үзүүлж эхлэх нь бүлгийн дарамт болж илэрдэг.
Иймд дарамтны үүрэг нь:
1 Бүлгийн зорилгод хүрэх боломж эрмэлзлэлийг
ханга
2 Бүлгийн бүхэл бүтэн байдлыг хадгалах
3 Бүлгийн гишүүдэд тэдний баримжаалах ѐстой
амьдрал, үйл ажиллагааны зарчмыг тайлбарлаж
өгөх
4 Нийгмийн хүрээлэлд тэдний өөрсдийн
хандлагыг тодорхойлох.

79.  Зөрчилдөөн нь бүлгийн хоорондын харьцаанд
үүсч болох эсвэл түүний бүтцийн хооронд
тэнцвэр алдагдсаны үр дагавраас болж
шийдвэрлэхэд төвөгтэй нөхцөл байдал болно.
Гол төлөв дараах шалтгаанаас үүснэ:
1 Бүлгийн гишүүдийн сонирхол, үнэт зүйл,
сэдэл, үүрэг хооронд зөрчил байгаагаас
2 Янз бүрийн хүмүүсийн хооронд сөргөлдөөн
байгаагаас удирдагч ба албан бус манлайлаг,
албан бус бичил бүлгүүд, янз бүрийн статустай
бүлгийн гишүүд
3 Бага бүлгийн гишүүдийн хоорондын харилцан
үйлдэл ба харилцааны шинж байдалд сөрөг
сэтгэлийн хөдөлгөөн бий болж, тогтвортой
ноѐлж байвал.