хичээл14

1. Ургамлын өвчний хэлбэрүүд
Лекц

2. Ургамлын өвчний үндсэн 6 хэлбэр
1. Үндэстэй холбоотойгоор ургамал эсвэл түүний
эд эрхтний үхжил
2. Ургамлын эрхтэний бүрэн болон хэсэгчилсэн
гэмтэл
3. Ургамлын эрхтэн дээр мөөгийн мицели,
спортээгч хуримтлагдах
4. Ургамлын эрхтэний хэлбэр өөрчлөгдөх
5. Ургамлын эрхтэний өнгө өөрчлөгдөх
6. Ургамлын гэмтсэн эрхтэнд шинэ бүрэлдэц
/хэлбэр /үүсэх

3. Үндэстэй холбоотойгоор ургамал
эсвэл түүний эд эрхтний үхжил
• Сульдаа
• Хаталт
• Мушгирах
• Багтрах, бүтэх
• Түлэгдэлт

4. Сульдаа
• Навчит модонд
элбэг тохиолдох
бөгөөд хөрсний
усыг навчинд
дамжуулах эдийн
гэмтлийг үүсгэдэг.

5. Энэ өвчин үүсэх шалтгаан
• Суулгац болон нас гүйцсэн модлог ургамал
нь хөрсөн дэх чийгийн дутагдал, хэт халуун
температур, хаврын хөлдөлтөөс үүсэлтэй
байдаг.

6. Сульдаа
• Гэмтсэн ургамал
сульдаж
хумиралдсан
навчтай, орой нь
тонгойж
бөхийсөн байдаг.

7. • Башир цэцгийн сульдаа-Pseudomonas
caryophylli Starr
• Эрдэнэшишийн сульдаа-Pantoea stewartii
subsp. Stewartii (Smith) Mergaert et al
• Лоолийн толбот сульдаа-Tomato spotted wilt
virus

8. Мушгирах
• Энэ нь мод үржүүлгийн газрын хөрсөнд
мөсөн давхарга бий болсны умаас үүснэ.
Үндэсний хүзүүвчийн орчим хөлдсөн мөс
аажмаар томрон дээшээ ургамалтай хамт
овойно. Мөс хайлсны дараа суулгац
хөрсний гадаргад ил үлдэн үхдэг. Байна.
Мушгирах хэлбэрийн өвчлөлт хүлэрхэг,
шаварлаг хөрстэй газар намар, хаврын
улиралд тохиолдоно.

9. • Төмсний булцууны мушгиралт-Potato
spindle tuber viroid.

10. • Жимсний модны түлэгдэл-Erwinia amylovora
(Burrill).

11. Ургамлын эрхтэний бүрэн болон
хэсэгчилсэн гэмтэл
• Илжрэл
• Толбожилт
• Үхжил
• Шарх
• Хөлдөлтийн хагархай
• Навчны зэв

12. Илжрэл
• Өвчин үүсгэгч бактери, мөөгөөр үүсгэгддэг
өргөн тархсан өвчний хэлбэр. Нэг ба олон
наст ургамлын янз бүрийн эрхтэний эдийн
хэсгийн зөөлрөл, гэмтлээр илэрнэ.
Илжрэлээр ихэвчлэн махлаг, шүүслэг, ус
болон тэжээлийн бодисоор баялаг үр,
жимс, булцуу, үндэс үр өвчилнө.

13. Модлогын илжрэлийг хэлбэрээр нь:
• хагарлын, олон талт,нүхлэг
Өнгөөр нь:
• цагаан, хүрэн, алаг
Байрлалаар нь:
• үндэсний, гол ишний, оройн гэж ангилна.

14. • Төмсний цагирган илжрэл-Clavibacter
michiganensis subsp. sepedonicus
(Spieckermann & Kotthoff) Davis
et al
• Жимсний илжрэл-Monilia spp.
• Нойтон илжрэл-Erwinia carоtovora.

15. Ургамлын эрхтэн дээр мөөгийн
мицели, спортээгч хуримтлагдах
• Өнгөр
• Хатангиршил

16. Ургамлын эрхтэний хэлбэр
өөрчлөгдөх
• Мөчир махийх
• Жимсний гажилт
• Навчны үрчийлт
• Одой өсөлт
• Навч нарийсалт

17. Ургамлын эрхтэний өнгө өөрчлөгдөх
• Хлороз цайрах
• Навч цоохортолт
• Навч шилмүүсний шарлалт
• Навч шилмүүсний хүрэнтэлт

18. Ургамлын гэмтсэн эрхтэнд шинэ
бүрэлдэц /хэлбэр /үүсэх
• Ур үүсэх
• Хавдар
• Сагсайх