хичээл8

1. Мод сөөгний үр тарих норм
Лекц 8

2. ¯ð òàðèõ õóãàöàà
 Ìîäíû ¿ðèéã íàìðûí ãýíýòèéí õ¿éòðýëòýýñ
ºìíº ìîäæèæ ºâëèéã òýñâýðëýí
ºíãºð¿¿ëæ ÷àäàõààð òîðíèñîí áàéõààð
õóãàöààã òîãòîîæ òàðüñàí áàéõ ¸ñòîé.
Íàìàð òàðèõ ¿ðèéã òóñãàéëñàí
òàðèàëàëòàä áýëòãýõã¿é øóóä
òàðèõàä áàéãàëèéí íºõöºëä ººðºº ºâëèéí
òóðø áýëòãýãäýýä õàâàð ýðò ñî¸îëæ
¿íäýñ íü ò¿ðãýí õºãæèæ õóóðàé õàëóóí
íºõöºëèéã èë¿¿ òýñâýðëýõ ÷àäàëòàé
áîëñîí áàéäàã.

4. Ìîäíû ¿ðèéã òàðèõ íîðì
 Үр тарих норм нь үрийн чанарын үзүүлэлтүүдийг зөв
тодорхойлсноор тарьц суулгац ургуулах болон
ойжуулалтын ажилд шаардагдах үрийн хэрэгцээг зөв
тогтоож, үрийн хангамж, нөөцлөлт, хадгалалтыг
шинжлэх ухааны үндэслэлтэй хөтлөн явуулах
боломж бүрдэнэ. Тариалах үрийн норм нь үрийн
чанарын үзүүлэлтээс хамаарч байдаг тул оновчтой
хэмжээг тогтоож чадсанаар эдийн засгийн үр
ашигтай байхаас гадна биологийн тохиромжтой
нөхцөл бүрдүүлж, үрийн цаашдын ургалт, өвчин
хортон, байгаль цаг уурын тохиромжтой нөхцөл
бүрдүүлж, үрийн цаашдын ургалт, өвчин хортон,
байгаль цаг уурын тохиромжгүй нахцөлүүдийг
тэсвэрлэх чадварыг дээшлүүлэх болно.

6.  ¯ð òàðèõ íîðì íü ¿ðèéí ÷àíàð ñî¸îëîëò, óðãàõ эрчим,
öýâýðøèëò, ìÿíãàí ¿ðèéí æèí, ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ãàçðûí
áàéãàëü ãàçàð ç¿éí íºõöºë, óðãóóëàõ àãðîòåõíèêèéí
àðãà çýðýã ç¿éë¿¿äòýé õîëáîîòîé òîãòîîãäñîí áàéíà. Ìîä
ñººãíèé ¿ðèéí íîðì, òàðèõ õóãàöàà, õ¿ñíýãт çààñàí
õýìæýýíä áàéâàë çîõèíî. Òàðèõ ¿ðèéí íîðì íü ¿ðèéí
õýìæýý, õºðñíèé ñî¸îëîëò, ¿ðèéí ÷àíàðààð
òîäîðõîéëîãäîíî.
 ¯ðèéí õºðñíèé ñî¸îëîëò íü ëàáîðàòîðèéí ñî¸îëîëòîîñ ÿìàãò
äîîãóóð áàéõ áºãººä ýíý íü ¿ðèéí ÷àíàð, õýðýãëýæ áóé
àãðîòåõíèê, áàéãàëü öàã óóðûí íºõö뺺ñ õàìààð÷
ººð÷ëºãäºíº. Îëîí òîîíû òóðøèëò ñóäàëãààíû ä¿í áîëîí
îíîëûí òîîöîîãîîð 1-ð çýðãèéí ¿ðèéí òàðèõ íîðìûã
áàðàãöààëàí äàðààõ áàéäëààð òîãòîîæ áîëíî.

7.  Øèíýñíèé ¿ðèéã 1 óðòààø ìåòðò îéí á¿ñýä 3 ãð, îéò
õýýðèéí á¿ñýíä 3.5 ãð-ûã íàðñ, ãàöóóðûí ¿ðèéã îéí
á¿ñýíä 2 ãð, îéò õýýðèéí á¿ñýíä 2.5 ãðàììûã, õóøíû
¿ðèéã îéí á¿ñýíä 20ãð, îéò õýýðèéí á¿ñýíä 25 ãð-ûã,
õóñíû ¿ðèéã îéí á¿ñýíä 2 ãð, îéò õýýðèéí á¿ñýíä 3.5
ãðàììûã òóñ òóñ òàðèíà.
 Õàðèí øèëì¿¿ñò ìîäíû 2-ð çýðãèéí ¿ðèéã òàðèõàä
íîðìûã 30%, íàâ÷èò ìîäîíä 20%, õóñàíä 50%-èàð
èõýñãýíý. Õàðèí 3-ð çýðãèéí ¿ð òàðèõàä ¿ðèéí íîðìûã
60-100% èõýñãýíý.
 Тарих үрийг тоолоход цаг хугацаа алдах тул 1-р
зэргийн үрийг практикт ундааны савны бөглөөгөөр 1
уртааш метрт тарьж болно. Ингэхэд 370-420 ширхэг
үр байна.

8. ¯ðèéã òàðèõ ã¿í
 ¯ð ñóóëãàëòûí ã¿í íü ¿ðèéí óðãàëò áà öóõóéöûí
ºñºëò õºãæèëòºíä èõ íºëººòýé. ¯ðèéã ã¿í
ñóóëãàõäàà ¿ð íü ÷èéãýýð ã¿éöýä õàíãàãäàæ
óðãàõ áîëîâ÷ çóçààí õºðñèéã íýâòýëæ ãàð÷
óðãàæ ÷àäàõã¿é áàéñààð îðîé öóõóéõ þì óó
öóõóéæ ÷àäàõã¿é áàéñààð îðîé öóõóéõ þì óó
öóõóéæ ÷àäàõã¿é ¿õäýã. ÿåõýí ñóóëãàñíààñ
õóóðàé õºðñºíä ¿ð ñî¸îëæ ÷àäàõã¿é ¿õíý. Èéìä
¿ðèéí òîì æèæãýýñ õàìààðóóëàí òîäîðõîé
õýìæýýíèé ã¿íä ñóóëãàæ òàðèíà. Æèøýý íü:
æèæèã ¿ð (õóñ, óëèàñ, áóðãàñ) ãýõ ìýò –èéã
õºðñíèé ãàäàðãóóä èë öàöàõ þì óó ºíãºíöõºí
õó÷èëò õèéíý. Íàðñ, ãàöóóð, øèíýñíèé ¿ðèéã
0.5-1.5 ñì ã¿íä, õóøíû ¿ðèéã 2-4 ñì ã¿íä
ñóóëãàíà.

10.  ¯ðèéã òàðèõ ã¿í íü áèîëîãèéí áîëîí óðãàõ
îð÷íû õºðñ öàã óóðûí îíöëîãîñ øàëòãààëàí
õàðèëöàí àäèëã¿é áàéíà. Òîì ¿ðèéã, ã¿í,
æèæèã ¿ðèéã ã¿åõýí òàðèõ
øààðäëàãàòàéãààñ ãàäíà á¿òýö ñàéòàé
õºíãºí õºðñºíä ÷èéãëýã èõòýé òàëáàéã áîäâîë
ã¿í òàðèõ øààðäëàãàòàé.
 ¯ðèéã òàðüñíû äàðàà ñýâñãýð øîðîî,
ÿëçìàã, ìîäíû ¿ðòñýýð 30-40 ñì õ¿ðòýë áóëæ
õó÷èõàä ¿ðèéí äóëààí àâàëòûã íýìýãä¿¿ëæ
àãààðûí ñîëèëöîîã ñàéæðóóëæ ºãíº.