хичээл7

1. ҮРИЙГТАРИЛТАД БЭЛТГЭХ
Лекц 7

2.  Èõýíõ ìîäëîã áóòëàã óðãàìëûí áîëîâñîðñîí
¿ðèéã òàðèàëæ óðãàõ íºõöºëèéã
á¿ðä¿¿ëñýí ÷ óðãàäàãã¿é. Ýíý íü ¿ð
áîëîâñîðñíû äàðàà òîäîðõîé õóãàöààãààð
òàéâàí áàéäàëä øèëæäýãòýé õîëáîîòîé þì.
¯ðèéí òàéâàí áàéäàëä îðîõ îíöëîã áîë á¿õ
òºðëèéí óðãàìëóóäûí áèîëîãèéí åðºíõèé øèíæ
ìºí. Òàéâàí áàéäëûã ã¿í áà àíõäàã÷ ãýæ
õóâààõ áºãººä òàéâàí áàéäëûí ¿ðãýëæëýõ
õóãàöàà óðãàìàë á¿ðä õàðèëöàí àäèëã¿é
áàéíà.

3. Стратификаци
 Стратификаци – Stratus гэдэг латин
үгнээс гаралтай өөрөөл хэлбэл үетэй,
/үелэх / гэдэг. Урд нь үрийг элс,
жижиглэсэн хүлэртэй үелдэг байсан.
Орчин үед үелэх биш, хольж хадгалдаг
байна. Ингэхэд үр хоорондоо
тусгаарлагдаж мөөгөн өвчин тархах
явцыг хязгаарладаг байна.
 Страфикацийн гол зорилго нь ургах
үндсэн хүчин зүйлийг, температур, чийг,
хүчилтөрөгч, гэрэлийг тодорхой
нөхцөлтэйгөөр барьж байх юм.

4. Стратификац
 ¿ðèéã òàéâàí áàéäëààñ ãàðãàõ
òîõèðñîí íýãäìýë ãàäààä îð÷íûã
á¿ðä¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé áîëíî. ¯¿íèéã
ñòðàòèôèêàö ãýíý. Ñòðàòèôèêàöûã
õèéõäýý õàâàð òàëáàéí àæèë ýõëýõýýñ
15-20 ºäðèéí ºìíº äóóññàí áàéõààð òîîöíî.
Ñòðàòèôèêàöûí ºìíº íîéòîí ¿ðèéã 2-3
ºäºð, õóóðàé ¿ðèéã 5-7 õîíîã äýâòýýõ
áºãººä óñûã ýõíèé ¿åä 12 öàã áîëãîõ áà,
¿ð õººæ àìüñãàëàëò íýìýãäýõ ¿åä 4 öàã
òóòàì ñîëüæ áàéíà.

5. Субстрат бэтгэж хийх
 ¯ðèéã õººñíèé äàðàà 1:3 õàðüöààòàé
ñóáñòðàòàíä õèéíý. Ñóáñòðàòàíä
ìîäíû ¿ðòýñ, òîì øèðõýãòýé ýëñ,
õ¿ëýð, õºâä, ïåðëèò çýðãèéã
àøèãëàõ áºãººä ò¿¿íèéã òóñãàé
õàéðöàãä 15-25 ñì çàéòàé õèéæ
õºðãºã÷èéí äîð òàâèõ áóþó çîîðèíä
õàäãàëíà. ¯ðýý õèéõýýñ ºìíº
àðèóòãàõ àæèëëàãààã ÿâóóëíà.

6. Ñòðàòèôèêàö óðãàìëûí ¿ðèéí îíöëîãîîñ
õàìààð÷ 2-3 ¿å øàòòàéãààð õèéãäýíý
 Энэ үе шатанд 5-6 градус тем-т 2-
3сарын хугацаагаар
 Дараагийх 1хэмд
 Сүүлд нь 0-1хэмд байлгана.
 Төгсгөлийн шатанд ийм нам
температурт байлгах нь соёолж
эхлэж байсан үрийн ургалтыг
саатуулан, ургах хүч болон хээрийн
соёололтыг нэмэгдүүлж өгдөг.

7. Тарилтанд бэлтгэх тусгай арга
Èéìä ¿ðèéí ã¿í òàéâàíøèëòûí õóãàöààã
áîãèíîñãîæ, ¿ðèéí óðãàõ íºõöëèéã
á¿ðä¿¿ëýõèéí òóëä ¿ðèéã òàðèëòàíä
áýëòãýõ òóñãàé àðãóóäûã õýðýãëýäýã.
¯¿íä:
1. ¿ðèéã öàñëàõ
2. Ýëñëýõ
3. óñàíä äýâòýýõ
4. ìèêðîýëåìåíòýýð ¿éë÷ëýõ
5. ¿ðèéã óðãóóëæ ñî¸îëóóëàõ áîëîí
ãèäðîòåðìèéí ¿éë÷èëãýýíèé àðãà ãýõ ìýò
îëîí àðãûã õýðýãëýäýã.

8. À Íýð Óñàíä
äýâòýýõ
õóãàöàà
Öàñëàõ,
ýëñëýõ
õóãàöàà
Þóíä áýëòãýõ
1. Ãàöóóð - 30-40 Öàñëàõ
2. Õóø 3 ºäºð 90 Öàñëàõ
3. Ñèáèðèéí õàð
ìîä
2-3 õîíîã 30 ---“----
4. Õàéëààñ 4-5 öàã Ò¿¿ãýýä ---“------
5. ×àöàðãàíà 1 õîíîã 30-45 Öàñëàõ
6. Íîõîéí õîøóó 60% õ¿ðòýë
÷èéãòýé
áàéõààð
äýâòýýíý
210 Öàñëàõ
7. Òýñ ------“---- 130-200 ----“---
8. Ìîíîñ -------“------- 120-150 -------“-----
9. Øàð õóàéñ 1 õîíîã 30 Öàñëàõ
10. Ñèáèðèéí
ã¿éëñ
48 öàã 30 -----“----
11. Áàðèóëò
ã¿éëñ
÷èéãòýé
áàéõààð
äýâòýýíý
45-60 Öàñëàõ
Ýëñëýõ
12. ªðºë --------“---- 40 -------“-----
13. Õóñ 6 öàã 180-200 ----“----
14. Äîëîîãîíî 60% ÷èéãòýé
áàéõààð
äýâòýýíý
240 (360) Öàñëàõ
ýëñëýõ
15. Äàëàí õàëüñ ÷èéãòýé
áàéõààð
150-180 Öàñëàõ
ýëñëýõ

9. Цаслах
 шилмүүст навчит модны үрийг цаслах аргыг өргөн
ихээр ашигладаг. / нарс, гацуур, шинэс, далан
хальс, гэх мэт, 1-4 сар цасладаг.
 Цаслахын тулд нарс, шинэс, гацуур, чацарганы
үрийг 2-3 хоног шар хуайсыг 4 цаг дэвтээнэ.
 нягт даавуутай, уутанд хийж цасладаг. Уутны 3/1-
4/1- нд үр хийж хавтгайлан өндөр газар тавьж
цасаар дардаг. Цасыг суусны дараа дахин овоолж
50-70 см зузаантай болгодог. Цасыг дээгүүр нь
үртэс, сүрэл зэргээр хайлахаас урьдчилан
сэргийлж хучдаг. Цасан бүрхүүл багатай бүсүүдэд
цаслалтыг нүхэн зориудад хийдэг. Нүхэнд цас
эсвэл мөс үелж хийгээд үрийн үе нь 2-5 см-ээр,
элсний зузаан нь 5-10 см байна.

10. Элслэх
 Модны үрийг элстэй үелүүлэн хийж
температурын тодорхой нөхцөлд
тогтоосон хугацаанд байлгахыг элслэх
гэнэ. Хуурай үрийг элслэхийн тулд
дэвтээх шаардлагатай.
 Элслэх ажлыг модон хайрцаг болон
нүхэнд явуулна. Агааржуулалтыг
сайжруулахын тулд 2 долоо хоног
тутамд юүлж сайн хутгах буцааж
хийнэ. Шаардлагатай бол нэмж услана

11.  Үрийг соёолж эхэлтэл үргэлжлүүлнэ.
Үрийн тал соёолмогц цасан дор дарж
хадгална. Ингэж бэлтгэсэн үр 5 градуст
үхэх тул сайтар хучна. Ихээхэн
хэмжээний үрийг нүхэнд элслэнэ. Үр
элслэх нүх өвлийн зуны гэсэн 2 янз
байна өвлийн нүхийг хөлддөг, хөлддөг
гэж 2 хуваана.

12. Үр ариутгах
 Шилмүүст модны үрийг ариутгахад
хэрэглэдэг гранозин, меркуран юм.
 Нарс шинэс гацуур зэрэг модны үрийг
ариутгахад 0,5%-ийн формалины
уусмалыг хэрэглэнэ.
 Энгийн арга: 20минут 50хэмийн халуун
усанд дараа нь 2-3 минут хүйтэн усанд
хөргөж ариутгана.

13. Анхаарах зүйл
 Зàðèì ìîä, ñººãíèé ¿ð òóñãàé
èäýâõæ¿¿ëýëò õèéõã¿éãýýð
óðãàäàãã¿é. Ìºí ¿ðèéã óäààí
õóãàöààãààð õàäãàëñàíààñ ¿ðèéí
ñî¸îëîëò íü áóóð÷, öóõóéö ãàðàõ
õóãàöàà óäààøèðàí, òàðüöûí ÷àíàð
ìóóääàã.