3-р курсын оюутнууд болон судлаачдад зориулав.

1. Менежментийн эдийн засгийн
онол, үндсэн ухагдахуун
лекц № 1
МУИС-ийн Завхан сургууль ЭЗО-
ийн багш Б.Мөнхбүрэн

2. Судлах зүйл
- МЭЗО, ашигийн ба ашигийн бус пүүс,
төрийн байгууллагуудын ялгааа
- Шийдвэр гаргалт түүний үе шат
- Ашигийн янз бүрийн онолууд, ашигийг
хамгийн их байлгах,
- Хувьцаа эзэмшигчидийн хөрөнгийг
хамгийн их байлгах загвар

3. Яагаад менежментийн ЭЗО хэрэгтэй?
 Микро экономиксийн салбар шинжлэх ухаан
 Менежерүүд шийдвэр гаргахдаа ЭЗО-ийг хэрэглэх
зайлшгүй шаардлагатай болсон.
 Менежерүүд өдөр бүр цогц асуудлуудтай тулгарч
шийдвэрлэх шаардлагатай болдог.
 Менежерүүд урт ба богино хугацаанд шийдвэр гаргаж
байгууллагын дотоод нөөцийг зөв хувиарлах
 Менежерүүд ирээдүйн эрэлт буюу зах зээлд анхаарлаа их
хандуулдаг.
 Зардлын зохистой хэмжээ нь үйлдвэрлэлийн ашигт
ажиллагааг хангахад чухал үүрэгтэй.
 Урт хугацаанд менежерүүд хөрөнгийн хувиарлалтыг
өргөжүүлэх шинэ бүтээгдэхүүн буй болгох борлуулах гэсэн
асуудлуудад анхаарал хандуулж нарийн судлах

4. МЕНЕЖМЕНТИЙН ЭКОНОМИКС ЮУГ
СУДЛАДАГ ВЭ?
Mенежментийн экономикс: Ашгийн болон
ашгийн бус, төрийн байгууллагын
шийдвэр гаргалтын асуудалд эдийн
засгийн онолын ойлголт, арга зүйг
хэрэглэх асуудлыг судлана.
Mенежментийн экономикс нь микро
экономикс дээр тулгуурлана.

5. Mенежментийн экономикс нь микро
экономиксын зарим ойлголтуудыг хэрэглэн
байгууллагын хэмжээнд хүчин зүйлсийг үр
ашигтай хуваарилах тухай шийдвэр гаргах
үндэс болдог.
Mенежментийн экономикс нь:
-Эрэлтийн онол
-Үйлдвэрлэл ба зардлын онол
-Зах зээлийн өрсөлдөөний хэв шинжүүд,
тэдгээрийн ашиг болон үнийн талаарх
шийдвэр

6. - Капитал төлөвлөлт, капиталын зардлыг
үнэлэх
- Хөрөнгө оруулалт, түүний талаар шийдвэр
гаргах
- Асимметрик мэдээлэл, муу сонголтын тухай
Судалгаандаа статистик, эконометрик- -ийн
аргуудыг өргөн хэрэглэнэ. Тухайлбал,
хэтийн хандлага тодорхойлох, үнэлгээ хийх
гэх мэт.

7. Шийдвэр гаргах үе шат:
1.Зорилгоо тодорхойлох буюу бий болгох
2.Асуудлыг тодорхойлох
3.Хувилбарт шийдвэрийн боломжийг гаргах
4.Хувилбаруудыг үнэлэх ба оновчтойг нь
сонгох
a. Нийгмийн хязгарлалтыг авч үзэх
b. Байгууллагын ба орцын хязгаарлалтыг
авч үзэх
5. Шийдвэрийн гүйцэтгэл ба хяналт

8. Бүтэц
Эрэлтийн онол
Managerial
Economics
Эрэлтийн таамаглал
ТӨЗЗ ба ТБӨЗЗ дээр
хэрхэн ажиллах вэ?
Эрэлтийн үнэлгээ
Үйлдвэрлэл ба зардал
Зардлын онолын шинжилгээ
Үнэ ба бүтээгдэхүүний
шийдвэр гаргалт,
Урт хугацааны
хөрөнгө оруулалтын
шинжилгээ

9. Managerial Economics
Economics
Macroeconomics
Microeconomics
Money, finance, banking
“Sector” economics
Labor economics
Economics of IT
International Economics
Regional Economics
Managerial
economics
Economic Development

10. Менежерийн шийдвэр гаргалтанд Менежментийн
эдийн засгийн үүрэг оролцоо
Менежерүүдийн тулгамдах асуудлууд
Бүтээгдэхүүний үнэ ба гарц
Үйлдвэрлэх ба зарах
Үйлдвэрлэлийн технологи
Онлайн боруулалт
Зар суртачилгаа, идэвхижүүлэлт
Хөрөнгө оруулалт санхүүгийн чадавхи
ЭЗ-ийн ойлголт
Хэрэглэгчийн онол
Пүүсийн онол
Зах зээлийн бүтэц ба үнэ тогтох
бүтцийн онол
Асуудлыг тодорхойлох аргууд
Судалгаа хийх
Мэдээлэл анализ хийх
Ирээдүйг таамаглах
Тоглоомын онолд суурилах
Оновчтой сонголт хийх
Менежментийн экономикс
Эдийн засгийн үндсэн ойлголт,
онолуудад ашиглаж менежерт
тулгардаг асуудлуудыг тодорхойлж
Оновчтой шийдвэр гаргах

11. Менежментийн экономикс
Эдийн засгийн үр ашиг
Пүүсийн үнэ цэнэ
Эдийн засгийн зайлшгүй
байдал
Эдийн засгийн үндсэн
ухагдахуунуудад суурилах
Demand
Supply
Costs
Revenue
Profit

12. Эрэлтийн шинжилгээ ба
үнэлгээ
Зах зээлийн эрэлт
Зах Зээлийн
нийлүүлэлт
Зах зээлийн тэнцвэр
Эрэлтийн үнэ, мэдрэмж,
таамаглалууд
Хэвийн бараа ба дорд барааг
харьцуулах
Үнийн бодлогын оновчтой
байдал
Зар суртачилгааны зохимжтой
байдлыг тодорхойлох

13. Үйлдвэрлэл ба зардал
Үйлдвэрлэлийн функц
Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл
Нийт, ахиу, дундаж бүтээгдэхүүн,
орлого зардлуудыг тооцоолох
Үйлдвэрлэлийн хувиарыг хянаж
нягтлах
Пүүсийн хэмжээг тодорхойлох
Эдийн засгийн ба эдийн засгийн бус
хүчин зүйлсүүд
Нэгж орц ба хосолсон орцуудын
зохимжит түвшинг тодорхойлох
Тогтмол ба хувьсах зардлууд
Тодорхой ба тодорхой бус зардлууд
Урт ба богино хугацааны зардлыын
харьцуулалт

14. Өрсөлдөөн, зах зээлийн стратеги, шийдвэр
гаргалт
Шийдвэр гаргалт нь бусад зах
зээлд хэрхэн нөлөө үзүүлэх вэ?
Competitive; monopoly; oligopoly;
monopolistic competition,
Monopoly/monopsony
confrontation
Өрсөлдөөний стратеги
Зах зээлийн өрсөлдөөнийг
хэмжих
Зах зээлийн стратеги ба
бусад зах зээлийн
стратегиыг харьцуулах
Үнийн бус өрсөлдөөн
Олон пүүсүүдийн хэвтээ ба
босоо хамтын ажиллагаа

15. Үнийн стратеги ба туршлага
Үнийг хэрхэн тогтоох вэ?
Жижиглэнгийн үнэ
Өрсөлдөөнд тулгуурлах
Үнийн ялгаврлал
Үнийн иж бүрдэл
Тусгайлсан болон нэгдсэн
үнийн бодлого
Үнийн шилжүүлэг

16. Business and Government
Дүрэм журам, дүрмийн бус
татварын бодлого, Зах
зээлийн хэлэцээр,
Өрсөлдөөний зохицуулал.
Татвар ногдуулалт ба
багасгах
Итгэлцлийн эсрэг бодлого.
Дүрэм журмаас үүдэлтэй
асуудлыг зохицуулах

17. Капиталжуулалт
Капиталжуулах үйл явц
Бэлэн мөнгөний
урсгалын тооцоо
Шийдвэр гаргах дүрэм,
журам
Олон сонголтод төслүүд
Капиталын зардал
Оновчтой капиталын
сонголтыг хийх

18. А
А
В
Е
Е
Е
Е
В
Е

19. Ашигийн эрсдэлийн онол:
Ашиг нь хэвийн орлогын түвшингээс дээгүүр байх хэрэгтэй гэж
үздэг учир нь хөрөнгө оруулалтыг урьдчилан сайн таамаглах үед ашигийн
эрдсэлийг тусгадаг бөгөөд өндөр орлоготой байсан ч ашигийн эрсдэл хүлээж
болох юм. Казино ба ус сувгийн компани
Ашигийн динамик тэнцвэрийн онол:
Пүүс урт хугацаандэрсдлийг тооцсон ашигийн дундаж тэнцвэрт
хувийг эзэмших хандлагатай байдгыг илэрхийлнэ. Хугацааны ямар ч түвшинд
салбарын тухайн нэг пүүс урт хугацааны хэвийн орлогын түвшингээс
доогуур ба дээгүүр орлоготой байж болно. Нефтийн хомсдол
Ашигийн монополь онол:
Зарим салбарт нэг пүүс нь зах зээлийг илүү хошуучилж, урт
хуагцаанд хэвийн түвшнээс илүү орлогыг эзэмших явдал байна. Нэг том пүүс
нэмэлт бүтээгдэхүүнийг жижиг пүүсийг бодвол бага зардлаар үйлдвэрлэх
боломжтой. Патент, лиценз, зүй ёсны монополиуд
Ашигийн шинэчлэлийн онол:
Хэвийн түвшингээс дээш байх явдлыг урамшуулна. Тодруулбал пүүс
өндөр чанартай бүтээгдэхүүнийг шинээр буй болгож зах зээлийн боломжийг
сайтар ашигласан явдал юм. Микрософт

20. Ашигийн удирдлагын үр ашигтай байх онол:
Ашигийн шинэчлэлийн онолтой ойролцоо буюу сайн
зохион байгуулалттай ур чадвартай менежер бүхий пүүс хэвийн
түвшингээс дээгүүр ашигтай байж болно.
Ашигийн эдгээр онолууд нь тусдаа тайлбартай боловч
эцэстээ бүгд холбоотой байдаг бөгөөд ашигтай байх ба ашигийг
хэвийн түвшингээс илүү их хуримтлуулна гэдэг нь эрсдэл,
шинэчлэл, менежерийн ур чадвар, монопольт хүч, өөрчлөлт
байгаагын үр дүн юм.

21. А
А
В
Е
Е
Е
Е
В
Е

22. Пүүсийн хувьцааны өртөг: Хүлээгдэж буй ирээдүйн бүх
ашигийн өнөөгийн өртөгтэй тэнцүү буюу хувьцаа
эзэмшигчдэд шаардлагатай орлогын хувиар тооцсонтой
тэнцүү байна.

23. Пүүсийн үнэ цэнийг тодорхойлох: Пүүсийн үнэ цэнэ гэдэг нь
ашигийн эрсдэл, цаг хугацааны хүчин зүйл, тодорхойхэмжээний
мөнгө зэргээр тодорхойлогдох юм. Ерөнхийд нь авч үзвэл пүүсийн
үнэ цэнэ нь пүүсийн ирээдүйд хүлээгдэх буй цэвэр мөнгөн
хөрөнгийн өнөөгийн өртөг байдаг.
Пүүсийн үнэ цэнэ Дотоод нөөц ба гадаад
хязгаарлалт
Хязгаарлагдана
Дискаунт хүү ke нь:
1. Пүүсэд мэдрэгдэж
буй эрсдлээс
2. Капиталын зах
зээлийн нөхцөл
байдлаас хамаарна.
Pt *Qt – Vt*Qt-Ft
Ашигийн ирээдүйн хэмжээ Пt нь:
1. Орлогоос
- Эрэлтийн үнэлгээ ба таамаглал
- Үнэ бүрдэлт
2. Зардлаас
- Хэрэглэгдэж буй үйлдвэрлэлийн арга
- Зардлын функцийн хэлбэрээс хамаарна

24. Ашигийн бус байгууллага
1. Ашигийн бус пүүсэд ашиг хожоог хүлээн авах эрхийг хэн ч
эзэмшдэггүй. Ашигийг урамшуулах байдал үгүй байгаа нь үр
ашигтай байдлыг өдөөж өгөхөд нөлөөлж болох юм.
2. Ашигийн бус пүүс, компани орлогыг татвараас
чөлөөлөгдөнө.
3. Ашигийн бус пүүс татварын хөнгөлөлттэй хандивуудаас
хожоо олж байдаг.
Ашигийн бус байгууллагын зорилго:
- Төсвийн хязгаарт багтаан бүтээгдэхүүний тоо ба чанарыг
хамгийн их болгох
- Захиргааны ажилтнуудын үүрэг хариуцлагыг дээшлүүлэх
- Мөнгөний эрэлтийг хамгийн их байлгах
- Хандивлагчдын үүрэг хариуцлагыг сайжруулах явдал

25. Гэрийн даалгавар:
МЭЗО-ийн номноос 15-р хуудас 1.3-р
хүснэгтийг бичих