Downloaded 111 times
![Хэрэглээний үнийн индекс
• Инфляцийг хэмжих
– ХҮИ-ийг тооцож буй гол зорилго бол инфляцийг
хэмжих явдал юм.
– Инфляцийн түвшин нь хоёр хугацааны (сар, он)
хоо-рондох үнийн түвшний өөрчлөлтийн хувь юм.
– Инфляцийн түвшнийг томъёогоор илэрхийлвэл:
– Инфляцийн түвшин = [( энэ жилийн ХҮИ – өнгөрсөн
жилийн ХҮИ)/өнгөрсөн жилийн ХҮИ] × 100.](https://image.slidesharecdn.com/unemploymentandinflation-140310225356-phpapp01/85/slide-34-320.jpg)
More Related Content
Ажилгүйдэл баинфляци
- 1. Ажил эрхлэлт баүнийн түвшинг хэмжих БҮЛЭГ 22
- 2. Энэ бүлгийг судалсныдараа та дараах мэдлэгийг олж авна – Ажилгүйдлийн түвшин, ажиллах хүчний оролцооны түвшин, ажил эрхлэлтийн түвшин, нийт ажилласан цагийг тодорхойлох – Ажилгүйдлийн шалтгаан, түүний үргэлжлэх хугацаа, ажилгүйдэлд өртдөг нийгмийн анги давхарга, биз-несийн мөчлөгийн үе шатуудад ажилгүйдэл хэрхэн хэлбэлздэг талаар тайлбарлах – Хэрэглээний үнийн индексийг ашиглан үнийн түвшин болон инфляцийн түвшнийг хэрхэн хэмждэг талаар тайлбарлах
- 3. Чухал дохио • Сарбүр аливаа улс орон эдийн засгийн эрүүл байдлыг үнэлэхийн тулд ажилгүйдлийн өөрчлөлтийн чиг хандлагыг шинжилж байдаг. • Бид ажилгүйдлийг хэрхэн хэмждэг вэ? Мөн хөдөл- мөрийн зах зээлийн талаар сонирхохдоо өөр ямар үзүүлэлт ашигладаг вэ? • Боломжийн цалинтай ажилтай байснаар амьжиргааны түвшин бүрэн баталгаажиж буй хэрэг биш бөгөөд амьжиргааны зардал мөн чухал байдаг. • Иймээс бид хэрэглээний үнийн индекс гэж юу болох, энэ үзүүлэлтийг хэрхэн хэмжиж, ашигладаг талаар мэдэх шаардлагатай.
- 4. Ажил эрхлэлт бацалин • Хүн амын судалгаа • ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî б¿ðòãýëòýé àæèëã¿é÷¿¿äèéí ñàðûí ìýäýýã òºâ,îðîí íóòãèéí õºäºëìºð, õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé õýëòýñийн ñàð á¿ð ãàðãàсан мэдээг нэгтгэн гаргадаг. • Хүн амыг хоёр бүлэгт хуваана. Үүнд: 1. Хөдөлмөрийн насны хүн ам гэдэг нь Монгол óëñûí õóóëèàð çºâøººðºãäñºí 16-54 íàñíû ýìýãòýé÷¿¿ä, 16-59 íàñíû ýðýãòýé÷¿¿äийг хамруулан ойлгодог. – 2. Бусад хүн ам гэдэг нь хөдөлмөрийн насны хүн амд орохгүй хүмүүс багтана.
- 5. Ажил эрхлэлт бацалин – Хөдөлмөрийн насны хүн амыг дараах хоёр бүлэгт хуваана. Үүнд: 1. Ажиллах хүч (Эдийн засгийн идэвхитэй хүн ам) • Îëîí óëñûí õºäºëìºðèéí áàéãóóëëàãûí àðãà÷ëàëûí äàãóó àæèëëàõ õ¿÷ íü àæèëëàã÷èä áîëîí õºäºëìºð, õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé õýëòýñò á¿ðòãýëòýé àæèëã¿é÷¿¿äèéí òîîíû íèéëáýð þì. 2. Ажиллах хүчинд багтахгүй хүмүүс • Õºäºëìºðèéí íàñíû àæèë ýðõýëäýãã¿é, õºäºëìºð, õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé õýëòýñò á¿ðòãýëã¿é õ¿ì¿¿ñ, õºäºëìºðèéí íàñíû ñóðàëöàã÷èä, õóãàöààò öýðãèéí àëáàí õààã÷èä, õîðèãäîë õ¿ì¿¿ñèéã àæèëëàõ õ¿÷èíä õàìруулдаггүй.
- 6. Ажил эрхлэлт бацалин • Ажилгүйчүүд • Ìîíãîë óëñûí õóóëèàð çºâøººðºãäñºí õºäºëìºðëºõ íàñíû, õºäºëìºð ýðõëýõ ÷àäâàðòàé, öàëèí õºëñòýé àæèë áîëîí õóâèàðàà õºäºëìºð ýðõýëäýãã¿é, òóõàéí ¿åä àæèëëàõàä áýëýí, öàëèí õºëñòýé àæèë èäýâõèòýé ýðæ, õàéæ áàéãàà õºäºëìºð çîõèöóóëàëòûí àëáàíä á¿ðòã¿¿ëñýí õ¿ì¿¿ñèéã àæèëã¿é÷¿¿ä ãýíý. • Ажил идэвхитэй хайж байгаа хүн хýðýâ 3 ñàðûí äîòîð èðæ ìýäýãäýæ, àñóóæ ëàâëàõã¿é áîë àæèëã¿é÷¿¿äèéí á¿ðòãýëýýñ õàñàãäдаг.
- 7. Ажил эрхлэлт бацалин • Хөдөлмөрийн зах зээлийн гурван үзүүлэлт Ажилгүйдлийн түвшин Ажиллах хүчний оролцооны түвшин Ажил эрхлэлтийн түвшин
- 8. Ажил эрхлэлт бацалин • Ажилгүйдлийн түвшин – Ажилгүйдлийн түвшин нь ажиллах хүчинд ажилгүй хүмүүсийн эзэлж буй хувийн жин юм. – Ажилгүйдлийн түвшин = (Ажилгүйчүүд/ажиллах хүч) × 100. – Ажилгүйдлийн түвшин бизнесийн мөчлөгийн уналтын үед дээд цэгтээ хүрдэг. – 2009 оны байдлаар Үндэсний статистикийн хорооны тооцож мэдээллэснээр ажилгүйдлийн түвшин нь 11,6 хувь байна.
- 9. Ажил эрхлэлт бацалин • Ажиллах хүчний оролцооны түвшин – Ажиллах хүчний оролцооны түвшин гэдэг нь хөдөл-мөрийн насны хүн амд ажиллах хүчний эзэлж буй хувийн жин юм. – Ажиллах хүчний оролцооны түвшин = (Ажиллах хүч/Хөдөлмөрийн насны хүн ам) × 100. – 2009 оны байдлаар Монгол улсын ажиллах хүч 1137.9 мянган хүн, хөдөлмөрийн насны хүн ам 1704.4 мянган хүн байжээ. – Эндээс ажиллах хүчний оролцооны түвшинг тооцвол 61,8 хувь байна.
- 10. Ажил эрхлэлт бацалин • Ажил эрхлэлтийн түвшин • Ажил эрхлэлтийн түвшин нь ажиллагчдын хөдөлмө-рийн насны хүн амд эзлэх хувийн жин юм. – Ажил эрхлэлтийн түвшин = (Ажиллагчдын тоо/Хөдөлмөрийн насны хүн ам) × 100. – 2009 оны байдлаар Монгол улсын ажиллагчдын тоо 1006.3 мянган хүн, харин хөдөлмөрийн насны хүн ам 1704.4 мянган хүн байсан байна. – Эндээс ажил эрхлэлтийн түвшнийг тооцвол 88.4 (59.04 дээрх томъёогоор тооцоход) хувь болно.
- 11. Ажил эрхлэлт бацалин • Нийт ажилласан цаг – Нийт ажилласан цаг нь тухайн жилийн туршид бүх ажилчны ажилласан нийт цагийн хэмжээ юм. – Нийт ажилласан цаг 1960-аад оноос хойш өссөн бөгөөд гэхдээ дундаж ажлын долоо хоног богиноссон учраас нийт ажиллагчдын тооны өсөлтийн түвшнээс бага байсан болно.
- 12. Ажил эрхлэлт бацалин • Бодит цалингийн түвшин – Бодит цалингийн түвшин нь ажилласан цагаар худалдан авах бүтээгдэхүүний тоо хэмжээ юм. – Зураг 22.5-д 1961- 2006 хоорондох ажлын цагт ноогдох нийт хөдөлмө-рийн нөхөн төлбөр хэл- бэрээр тооцсон бодит цалингийн түвшнийг харуулжээ.
- 13. Ажилгүйдэл ба бүрэнажил эрхлэлт • Ажилгүйдлийн бүтэц – Хүмүүс дараах тохиолдолд ажилгүйдлийн эгнээнд ордог. Үүнд: – 1. Ажлын байраа алдах, тэгээд өөр ажлын байр хайх – 2. Ажлын байраа орхих, тэгээд өөр ажлын байр хайх – 3. Ажлын байр хайхаар ажиллах хүчинд орох эсвэл дахин орох – Хүмүүсийн хувьд ажилгүйдлийн хугацаа дараах тохиолдолд дуусгавар болно. – 1. Ажилд орох эсвэл дахин дуудагдах – 2. Ажиллах хүчнээс гарах
- 14. Ажилгүйдэл ба бүрэнажил эрхлэлт –Зураг 22.6-д хөдөлмөрийн зах зээл дээр олон төрлийн нөхцөл байдал бүхий урсгал явагдаж байдгыг харуулжээ.
- 15. Ажилгүйдэл ба бүрэнажил эрхлэлт – Ажилгүйдлийн шалтгаан – Зураг 22.7-д 1981- 2006 оны хооронд ажилгүйдлийг үүссэн шалтгаанаар нь харьцуулан харуулжээ. Ажлын байраа орхисон хүмүүс хамгийн бага байсан байна. Ажлын байраа алдагсад хамгийн их байсан бөгөөд мөн хамгийн хэлбэлзэлтэй байжээ.
- 16. – Ажилгүйдлийн үргэлжлэх хугацаа –Зураг 22.8-д 1989 оны биз-несийн мөчлөгийн сэргэл-тийн дээд цэг болон 1992 оны уналтын доод цэгийн орчимд ажилгүйдлийн үр-гэлжлэх хугацааг харуулсан байна. Ажилгүйдлийн үргэлжлэх хугацаа уналтын үед өснө. Ажилгүйдэл ба бүрэн ажил эрхлэлт
- 17. Ажилгүйдэл ба бүрэнажил эрхлэлт • Ажилгүйдлийн хэлбэр – Ажилгүйдлийг дараах гурван хэлбэрээр ангилах боломжтой. Үүнд: Шилжилтийн ажилгүйдэл Бүтцийн ажилгүйдэл Мөчлөгийн ажилгүйдэл
- 18. Ажилгүйдэл ба бүрэнажил эрхлэлт • Шилжилтийн ажилгүйдэл – Шилжилтийн ажилгүйдэл нь хөдөлмөрийн зах зээлийн энгийн эргэлт болон өөрчлөлтөөс үүсдэг. – Ажил эрхлэлт болон ажилгүйдэл нь ажилгүйчүүдийг шинэ ажлын байр хайхыг шаарддаг. – Ажиллах хүчинд шинээр орох эсвэл дахин орж ирж буй хүмүүсийн тоо өсөх болон ажилгүйдлийн нөхөн төлбөр өсөх нь шилжилтийн ажилгүйдлийг нэмэгдүүлдэг.
- 19. Ажилгүйдэл ба бүрэнажил эрхлэлт • Бүтцийн ажилгүйдэл – Бүтцийн ажилгүйдэл гэдэг нь ажлын байрны байршил болон тухайн ажлыг гүйцэтгэхэд шаардлагатай ур чадварыг өөрчлөх технологийн дэвшил, гадаадын өрсөлдөөнөөс үүснэ. – Бүтцийн ажилгүйдэл шилжилтийн ажилгүйдэлтэй харьцуулахад урт хугацаагаар үргэлжилдэг. • Мөчлөгийн ажилгүйдэл – Мөчлөгийн ажилгүйдэл нь бизнесийн мөчлөгийн үе шатуудад ажилгүйдэл хэлбэлзэх үйл явц юм.
- 20. Ажилгүйдэл ба бүрэнажил эрхлэлт • Бүрэн ажил эрхлэлт – Бүрэн ажил эрхлэлт нь мөчлөгийн ажилгүйдэл байхгүй эсвэл ажилгүйдэл зөвхөн шилжилтийн болон бүтцийн ажилгүйдлийн нийлбэртэй тэнцүү байх тохиолдолд бий болно. – Бүрэн ажил эрхлэлттэй байх үеийн ажилгүйдлийн түвшинг хэвийн ажилгүйдлийн түвшин гэж нэрлэдэг. – АНУ-ын хэвийн ажилгүйдлийн түвшин 1980-аад оны эхэн үед өндөр байсан бөгөөд аажмаар буурсан билээ.
- 21. Ажилгүйдэл ба бүрэнажил эрхлэлт • Бизнесийн мөчлөгийн үе шатууд дахь бодит ДНБ ба ажилгүйдэл – Потенциал ДНБ гэдэг нь бүрэн ажил эрхлэлттэй байх үеийн бодит ДНБ-ий хэмжээ юм. – Потенциал ДНБ нь тухайн эдийн засгийн үйлдвэрлэлийн хүчин чадалтай таарч байдаг. – Бизнесийн мөчлөгийн үе шатуудад тухайн хугацааны бодит ДНБ потенциал ДНБ-ийхээ орчимд хэлбэлзэж байдаг ба ажилгүйдлийн түвшин ч мөн хэвийн ажил-гүйдлийн түвшнийхээ орчимд хэлбэлздэг байна.
- 22. Ажилгүйдэл ба бүрэн ажилэрхлэлт • Бизнесийн мөчлөгийн үе шатууд дахь бодит ДНБ ба ажилгүйдэл – Зураг 22.10-д бодит ДНБ ба ажилгүйдлийн түвшин, мөн потенциал ДНБ болон хэвийн ажилгүйдлийн түвшний үнэлгээг харуулсан байна.
- 23. Хэрэглээний үнийн индекс –Монголын Үндэсний Статистикийн Хороо (ХСХ) сар бүр хэрэглээний үнийн индексийг тооцдог. • Хэрэглээний үнийн индекс (ХҮИ) íü õýðýãëýã÷äèéí õóäàëäàн àâñàí áàðàà, ¿éë÷èëãýýíèé íýð òºðºë, ÷àíà𠺺ð÷ëºëòã¿é òîãòâîðòîé áàéõàä (тогтмол сагс) ¿íý äóíäæààð õýðõýí ººð÷ëºãäºæ áóéã õýìæèõ ¿ç¿¿ëýëò áºãººä íèéò ºðõººð òîîöñîí ¿íèéí äóíäàæ ººð÷ëºëòèéã õàðóóëíà.
- 24. Хэрэглээний үнийн индекс •ХҮИ-ийг ойлгох – ХҮИ нь сонгон авсан суурь онд 100-тай тэнцүү байна. – Сүүлийн үеийн ХҮИ-ийг 2005 оны 12 сарыг суурь он гэж үзэн тооцсон байдаг. – 2005 оны 12 сард ХҮИ 100-тай тэнцүү. – 2009 оны 12 сарын ХҮИ 159,1 хувь байна. – Энэхүү тоо бидэнд бараа, үйлчилгээний тогтмол сагсны хувьд нийт хэрэглэгчдийн төлж буй үнийн дундаж 2009 онд суурь онтой харьцуулахад 59,1 хувиар өсчээ гэдгийг хэлж байна.
- 25. Хэрэглээний үнийн индекс •ХҮИ-ийг тооцох үе шат – ХҮИ-ийг тооцохдоо дараах гурван үе шаттайгаар хийдэг. Үүнд: ХҮИ-ийн сагсыг сонгох Сар бүрийн үнийн судалгааг явуулах ХҮИ-ийг тооцох
- 26. Хэрэглээний үнийн индекс –ХҮИ-ийн сагс – ХҮИ-ийн сагс нь тогтмол бус явуулдаг Өрхийн Орлого Зарлагын судалгаанд үндэслэдэг. • Õýðýãëýýíèé ñàãñ íü äóíäàæ ºðõèéí õýðýãëýýã òºëººëºõ ÷àäâàðòàé, õ¿í àìûí ºðãºí õýðýãëýýíèé áàðàà, ¿éë÷èëãýýíèé íýð òºð뺺ñ á¿ðäýõ áºãººä îäîîãîîð хóâèéí çîðèóëàëòòàé õýðýãëýýíèé áàðàà, ¿éë÷èëãýýíèé àíãèëàëûí 12 á¿ëãýýð 287 íýðèéí áàðàà, • ¿éë÷èëãýýã ýíý ñàãñàíä ñîíãîæ àâñàí.
- 27. Хэрэглээний үнийн индекс –Зураг 22.11-д ХҮИ- ийн сагсны бүтцийг харуулжээ. – Орон сууц хамгийн өндөр хувийг эзлэж байна. – Тээвэр, хоол хүнс ба уух юм хамгийн өндөр хувийг эзлэж буй дараачийн бүлэг болж байна. – Үлдсэн бүлгүүд сагсны 25 хувийг бүрдүүлж байна.
- 28. Хэрэглээний үнийн индекс ЗурагтХҮИ-ийн сагсны бүтцийг харуулжээ. Хүнс хамгийн өндөр хувийг эзлэж байна. Хувцас, тээвэр холбоо хамгийн өндөр хувийг эзлэж буй дараачийн бүлэг болж байна. Үлдсэн бүлгүүд сагсны 35 хувийг бүрдүүлж байна. 38% 14.7% 13.4% 0 20 40 60 80 100 120 2009 Нэгхүндсардноогдоххэрэглээндэзлэххувь Удаан эдэлгээтэй бараа Согтууруулах ундаа, тамхи Түрээс Үйлчилгээ Халаалт Эрүүл мэнд Боловсрол Бусад Тээвэр холбоо Хувцас Хүнс
- 29. Хэрэглээний үнийн индекс –Сар бүрийн үнийн судалгаа • Монгол улсын хувьд үíèéí ñóäàëãààã íèéñëýë õîòîä ñàð á¿ðèéí 22-28-íä, àéìãèéí òºâä 18-20-íä òîãòìîë ÿâóóëíà. Íèéñëýë õîòîä ¿íèéí õýëáýëçýë èõòýé õ¿íñíèé ãîë íýðèéí áàðààíû ¿íèéã 7 õîíîã òóòàì ñóäëàíà. – ХҮИ-ийг тооцох – 1. Суурь оны үнээр ХҮИ-ийн сагсны зардлыг тооцох – 2. Тухайн оны үнээр ХҮИ-ийн сагсны зардлыг тооцох – 3. Тухайн оны ХҮИ-ийг тооцох
- 30. Хэрэглээний үнийн индекс –ХҮИ-ийн тооцооллыг жишээн дээр хийцгээе. – Нэгэн эдийн засагт хүмүүс зөвхөн амтат жүрж ба үс засалт гэсэн бараа, үйлчилгээг хэрэглэдэг гэж үзье. ХҮИ-ийн сагсанд 10 жүрж, 5 удаа үс засах үйлчилгээ байдаг. – Дараах хүснэгтэд суурь оны үнийг харуулсан байна. Бараа, үйлчи лгээ Тоо хэмжээ Үнэ Жүрж 10 $1.00 Үс засалт 5 $8.00
- 31. Хэрэглээний үнийн индекс –Суурь онд ХҮИ-ийн сагсны зардал 50 доллартай тэнцүү. Бараа, үйл чилгээ Тоо хэмжээ Үнэ ХҮИ-ийн сагсны зардал Жүрж 10 $1.00 $10 Үс засалт 5 $8.00 $40 Суурь оны үнээр илэрхийлсэн сагсны зардал $50
- 32. Хэрэглээний үнийн индекс Бараа, үйлчилгээ Тоо хэмжээ ҮнэХҮИ-ийн сагсны зардал Жүрж 10 $2.00 $20 Үс засалт 5 $10.00 $50 Тухайн оны үнээр илэрхийлсэн сагсны зардал $70 – Доорх хүснэгтэд тухайн оны үнийг харуулсан болно. – Тухайн оны үнээр тооцсон ХҮИ-ийн сагсны зардал 70 доллартай тэнцүү.
- 33. Хэрэглээний үнийн индекс –ХҮИ-ийг дараах томъёог ашиглан тооцдог. – ХҮИ = (Тухайн оны үнээр тооцсон сагсны зардал/Суурь оны үнээр тооцсон сагсны зардал) × 100. – Авч үзэж буй жишээний хувьд дээрх томъёог ашиглан ХҮИ-ийг тооцвол – ХҮИ = (70 доллар/50 доллар) × 100 = 140. – ХҮИ суурь онтой харьцуулахад тайлант онд 40 хувиар өссөнийг харуулна.
- 34. Хэрэглээний үнийн индекс •Инфляцийг хэмжих – ХҮИ-ийг тооцож буй гол зорилго бол инфляцийг хэмжих явдал юм. – Инфляцийн түвшин нь хоёр хугацааны (сар, он) хоо-рондох үнийн түвшний өөрчлөлтийн хувь юм. – Инфляцийн түвшнийг томъёогоор илэрхийлвэл: – Инфляцийн түвшин = [( энэ жилийн ХҮИ – өнгөрсөн жилийн ХҮИ)/өнгөрсөн жилийн ХҮИ] × 100.
- 35. Хэрэглээний үнийн индекс –Зураг 22.12-д үнийн түвшин ба инфляцийн хоорондох хамаарлыг харуулсан байна. – Зураг 22.12(a)-д 1971-2006 оны хоорондох ХҮИ-ийг харуулжээ.
- 36. Хэрэглээний үнийн индекс •Гажуудалтай ХҮИ – ХҮИ нь дараах дөрвөн шалтгааны улмаас бодит инфляцийг нэмэгдүүлдэг. Шинэ бараа, үйлчилгээний гажуудал Чанарын өөрчлөлтийн гажуудал Бараа, үйлчилгээний орлуулалтын гажуудал Борлуулах цэгийн орлуулалтын гажуудал
- 37.