ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ., profile picture
Uploaded by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
975 views

¨ΕΡΩ¨ - 16ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)

Η ¨ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ¨ ΣΑΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΤΟ 16ο ΤΕΥΧΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ¨ΕΡΩ¨ ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΩΡΑ ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ ΤΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ ΣΑΣ. ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ - ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Γραφεῖα Θεσσ/νίκης: Μοναστηρίου 225, Μενεμένη, 54628 τηλ: 2310552207, τηλεομοιότυπο: 2310552209 Γραφεῑα Ἀθηνῶν: . Πανεπιστημίου 39, Στοά Πεσματζόγλου 10679, 5ος ὄροφος, τηλ.2106930355 http://www.enromiosini.gr/

Embed presentation

Downloaded 12 times
1 / 114
2 / 114
3 / 114
4 / 114
5 / 114
6 / 114
7 / 114
8 / 114
9 / 114
10 / 114
11 / 114
12 / 114
13 / 114
14 / 114
15 / 114
16 / 114
17 / 114
18 / 114
19 / 114
20 / 114
21 / 114
22 / 114
23 / 114
24 / 114
25 / 114
26 / 114
27 / 114
28 / 114
29 / 114
30 / 114
31 / 114
32 / 114
33 / 114
34 / 114
35 / 114
36 / 114
37 / 114
38 / 114
39 / 114
40 / 114
41 / 114
42 / 114
43 / 114
44 / 114
45 / 114
46 / 114
47 / 114
48 / 114
49 / 114
50 / 114
51 / 114
52 / 114
53 / 114
54 / 114
55 / 114
56 / 114
57 / 114
58 / 114
59 / 114
60 / 114
61 / 114
62 / 114
63 / 114
64 / 114
65 / 114
66 / 114
67 / 114
68 / 114
69 / 114
70 / 114
71 / 114
72 / 114
73 / 114
74 / 114
75 / 114
76 / 114
77 / 114
78 / 114
79 / 114
80 / 114
81 / 114
82 / 114
83 / 114
84 / 114
85 / 114
86 / 114
87 / 114
88 / 114
89 / 114
90 / 114
91 / 114
92 / 114
93 / 114
94 / 114
95 / 114
96 / 114
97 / 114
98 / 114
99 / 114
100 / 114
101 / 114
102 / 114
103 / 114
104 / 114
105 / 114
106 / 114
107 / 114
108 / 114
109 / 114
110 / 114
111 / 114
112 / 114
113 / 114
114 / 114
οκτωβριοσ -δεκεμβριοσ 2013 / ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗς-ΠΡΟΒΟΛΗς ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ / ΤΕΥΧΟΣ 16 / TIMH 4 ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΑΥΤΟ ΓΡΑΦΟΥΝ: ΣΕΒ.ΜΗΤΡ.ΛΑΡΙΣΗΣΚΑΙΤΥΡΝΑΒΟΥκ.ΙΓΝΑΤΙΟΣ,ΑΡΧΙΜ.ΝΙΚΟΔΗΜΟΣΚΑΝΣΙΖΟΓΛΟΥ,ΑΡΧΙΜ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΚΟΚΛΙΩΤΗΣ, π. ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΥΡΙΑΖΟΠΟΥΛΟΣ, π. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΡΟΥΤΟΓΛΟΥ, ΒΑΡΒΑΡΑ ΜΕΤΑΛΛΗΝΟΥ, ΧΡΥΣΑΝΘΗ ΚΟΥΚΟΥ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΠΑΠΑΚΩΣΤΑ ΤΡΙΚΑΛΙΩΤΗ, Ι. Μ. ΒΛΟΧΟΥ ΤΡΙΧΩΝΙΔΟΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΑΝΤΖΑΡΙΔΗΣ, ΣΤΑΥΡΟΣ ΜΠΟΖΟΒΙΤΗΣ, ΜΕΡΟΠΗ Ν. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΛΑΜΠΡΟΣ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΣ, ΠΑΥΛΟΣ ΣΑΒΒΙΔΗΣ, ΜΑΝΟΛΗΣ Γ. ΔΡΕΤΤΑΚΗΣ, ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Τ. ΓΙΟΥΛΤΣΗΣ, ΣΤΕΡΓΙΟΣ ΜΠΟΥΓΙΑΣ, ΙΩΑΝΝΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ, ΙΩΑΝΝΗΣ – ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ Ἀφιέρωμα ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Ὑπέρτατη, Πανανθρώπινη Ἀξία
1 ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ - ΕΚΔΟΤΗΣ «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ -ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ KATA TON ΝΟΜΟ Θεόφιλος Παπαδόπουλος, Πρόεδρος Τηλ.: 6985 085 012 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Γεώργιος Βιλλιώτης Δῆμος Θανάσουλας Χαράλαμπος Στεργιούλης ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Γεώργιος Βιλλιώτης Δήμητρα Τζίκα Χαράλαμπος Στεργιούλης ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ-ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ Γεώργιος Ἀνανιάδης, gmjv2012@gmail.com ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΣΥΝΔΡΟΜΩΝ Μαρία Ἰωαννίδου, Τηλ.: 2310 552 207 ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 'Ιορδανίδης Ἀναστάσιος, Τηλ. 6976889447 Τηλεομοιότυπο: 2310 552209 ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΘΗΝΑΣ Ἀγγελική Καπετάνιου, Τηλ. 210 5227967 210 6930355 Τηλεομοιότυπο 210 6930355 EΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ Ἐσωτερικοῦ: 20 Εὐρώ, Ἐξωτερικοῦ: 40 Εὐρώ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ EUROBANK, BIC: EFGBGRAA IBAN: GR4002603220000140200352972 ΠΕΙΡΑΙΩΣ: SWIFT-BIC: PIRBGRAA 5253-059675-650 IBAN: GR67 0172 2530 0052 5305 9675 650 «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» Γραφεῖα Θεσσαλονίκης: Μοναστηρίου 225, Μενεμένη, 54628 Τηλ: 2310 552207, Τηλεομοιότυπο: 2310 552209 Γραφεῖα Ἀθηνῶν: Πανεπιστημίου 34 Ἱπποκράτους γωνία, Στοὰ Παλλάδος, 10679, 2ος ὄροφος, Τηλ.210 5227967 Πανεπιστημίου 39, Στοὰ Πεσματζόγλου 10679, 5ος ὄροφος, Τηλ.210 6930355 Ἱστοσελίδα: www.enromiosini.gr Ἠλεκτρ.ταχυδρομεῖο:contact@enromiosini.gr ISSN: 1792-2828 Οἱ συγγραφεῖς τῶν ἄρθρων φέρουν τὴν εὐθύνη γιὰ τὶς ἀπόψεις τους. ΤΕΥΧΟΣ ΑΡ. 16/ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ TOY ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ ΕΚΔΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ «Μία εἶναι ἡ ἀξία τῆς ζωῆς» παρατηρεῖ ὁ Γέροντας Πα- ΐσιος. «Ἡ οἰκογένεια. Μόλις σβήσει ἡ οἰκογένεια θὰ σβήσῃ ὁ κόσμος». Εἴμαστε ἄραγε κοντὰ στὴν ἐξαφάνιση τῆς ἀξίας τῆς οἰκογένειας; Τὰ σημάδια εἶναι ἀνησυχητικά. Ὁ ἀριθμὸς τῶν διαζυγίων καὶ τῶν γεννήσεων παιδιῶν ἐκτὸς γάμου αὐξάνεται ἀκόμη καὶ στὴ χώρα μας, ὅταν ἤδη, στὴν «πε- φωτισμένη» Εὐρώπη ἔχει καταστῆ σχεδὸν πλειοψηφικός. Αὐτὸ φυσικὰ δὲν εἶναι καθόλου τυχαῖο. Ἐδῶ καὶ δεκα- ετίες, μὲ κάθε τρόπο ποὺ ὁ Δυτικὸς Πολιτισμὸς ἔχει στὴ διάθεσή του, οἱ ἄνθρωποι προτρέπονται νὰ ζήσουν ἀτο- μικὰ καὶ νὰ «ἀπολαύσουν» τὴ ζωή τους χωρὶς νὰ ὑπολο- γίσουν «δεσμεύσεις». Ἡ οἰκογένεια παρουσιάζεται ὡς μία κατεξοχὴν δέσμευση καὶ ἄρα ἀσύμβατη μὲ τὴν ἡδονικὴ λαμπερὴ ζωὴ ποὺ ἡ Δύση εὐαγγελίζεται. Οἱ ἀντιλήψεις αὐτὲς εἰσχώρησαν ἀρχικὰ σιγὰ - σιγὰ στὴν ἑλληνικὴ κοινωνία γιὰ νὰ φτάσουμε ὅμως σήμερα νὰ ἐπιβάλλω- νται πλέον κατακλυσμικὰ καὶ ὁλοκληρωτικὰ ἀκόμη καὶ ἀπὸ τὸ ἴδιο τὸ ἑλληνικὸ κράτος πού, μὲ τὸ πρόσχημα τοῦ «εὐρωπαϊκοῦ προσανατολισμοῦ», ἀπὸ τὴ μία θεωρεῖ ὑποχρέωσή του τὴ θεσμικὴ ἀναγνώριση τῶν ὁμοφύλων «οἰκογενειῶν» καὶ τὴν προστασία αὐτῶν ὡς «εὐαίσθητης κοινωνικῆς ὁμάδας» καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη καταργεῖ ἐνισχύ- σεις καὶ βοηθήματα γιὰ τὰ παιδιὰ τῶν πολυτέκνων ὡς μὴ ἔχοντα ἀνάγκη προστασίας. Ὅπως προαναφέραμε, ἡ κρίση τῆς ἑλληνικῆς οἰκογένει- ας εἶναι ὑπαρκτὴ ἀλλὰ ὅμως ὄχι ὅση θὰ περίμενε κανεὶς μὲ ὅλη αὐτὴ τὴν πλύση ἐγκεφάλου, τὶς δυσμενεῖς οἰκονο- μικὲς συνθῆκες, τὶς κρατικὲς παρεμβάσεις καὶ παραλή- ψεις. Ὁ λόγος ποὺ ἀντέχει εἶναι ἡ ποιότητά της ὡς ἀξιακὸ πρότυπο καὶ ὁ ζωτικὸς ρόλος της στὴ συνοχὴ καὶ τὴ συ- νέχεια τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας. Ἡ παραδοσιακὴ Ἑλληνορθόδοξη οἰκογένεια σημαίνει εὐλογία, θυσία, ἀφοσίωση καὶ ἰσόβια ἀγάπη γιὰ τὰ μέλη της. Ἀσθένειες, προσωπικὰ καὶ οἰκονομικὰ προβλήματα ἐπιλύονται σχεδὸν πάντα ἀποτελεσματικὰ μέσα στὴ θαλ- πωρή της. Οἱ γονεῖς στέκονται δίπλα στὸ ξεκίνημα τῶν παιδιῶν τους καὶ ἀργότερα, ὡς παπποῦδες καὶ γιαγιάδες, συνεχίζουν νὰ παραστέκωνται, αὐτὴν τὴ φορὰ στὰ παιδιὰ τῶν παιδιῶν τους, μὲ τὸ νὰ τὰ φυλάσσουν, νὰ τὰ παιδαγω- γοῦν καὶ φυσικὰ νὰ τὰ ταΐζουν. Οἱ νέοι μας μποροῦν ἀμέσως νὰ ξεχωρίσουν τὴν ἄδολη καὶ εἰλικρινῆ ἀγάπη καὶ ξέρουν ὅτι θὰ βροῦν ἄφθονη μέσα στὴν οἰκογένειά τους. Ἔτσι λοιπόν, ὅταν ἔρχεται ἡ στιγμὴ νὰ κάνουν τὶς ἐπιλογές τους γιὰ τὸ μέλλον τους ἔχουν μέσα τους πάντα ὡς πρότυπο τὴν παραδοσιακὴ ἑλληνικὴ οἰκογένεια καὶ ἀγωνίζονται ἐν μέσῳ τῶν προβλημάτων ποὺ προαναφέρθηκαν νὰ τὴ δημιουργήσουν καὶ αὐτοί. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἀποτελεῖ ἐλπίδα γιὰ τὸ μέλλον μας ἀλλὰ καὶ θέτει τὸ πεδίο στὸ ὁποῖο πρέπει νὰ προσπαθήσουμε γιὰ νὰ βοηθηθῇ ὁ θεσμὸς τῆς οἰκογένειας στὴν πατρίδα μας. Τὸ παρὸν τεῦχος ἀποτελεῖ μία προσπάθεια μελέτης καὶ ἀνάδειξης τόσο τῆς κεφαλαιώδους σημασίας τῆς «μικρᾶς Ἐκκλησίας»ὅπωςἀποκαλεῖτὴνοἰκογένειαὁἱερὸςΧρυσό- στομος ὅσο καὶ τῶν προβλημάτων ποὺ τὴν ἀπασχολοῦν. Ἐλπίζουμε ἡ κυκλοφορία του καὶ προπαντὸς ἡ ἀνάγνωσή του, νὰ λειτουργήσῃ ἐνισχυτικὰ στὸν ἀγώνα ὅλων μας γιὰ νὰ «μὴ σβήσῃ ὁ κόσμος».
2ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟ Υ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟ Υ 2 0 1 3 ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΤΡΙΜΗΝΟΥ σ. 4 σ. 9 σ. 10 σ. 12 σ. 17 σ. 19 Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ, ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Βαρβάρας Καλογεροπούλου Μεταλληνοῦ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΟΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΚΑΙ Η ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ Μανόλη Γ. Δρεττάκη ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ Ἀντωνίου Βασιλειάδη Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ π. Χρίστου Κυριαζόπουλου Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ (Διαπιστώσεις καὶ Προοπτικές) Βαρβάρας Καλογεροπούλου Μεταλληνοῦ ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Ἰωάννου Νικολαΐδου Η ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Μποζοβίτη Σταύρου Η ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Σαβ­βί­δη Παύ­λου ΘΑΛΑΣΣΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Χρυσάνθης Κούκου ΤΑ ΑΥΞΗΜΕΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΟΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΚΑΘΙΣΤΟΥΝ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΤΗΝ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Μανόλη Γ. Δρεττάκη* σ. 24 σ. 29 σ. 36 σ. 40 σ. 43 σ. 44 σ. 50 σ. 56 Η ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Βασιλείου Τ. Γιούλτση Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ Με­ρό­πης Ν. Σπυ­ρο­πού­λου Ο ΠΑΠΠΟΥΣ ΚΑΙ Η ΓΙΑΓΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ Στέργιου Μπούγια ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΓΕΡΟΝΤΩΝ ΠΟΛΥΠΕΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΑΥΤΩΝ ΦΟΒΟΣ ΚΥΡΙΟΥ Ἀρχιμ. Νικόδημου Κανσίζογλου ΤΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΑΞΙΩΝ Βασιλικῆς Παναγιωτοπούλου- Παπαβασιλείου ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ Ἀντωνίου Βασιλειάδη ΕΚΕΙ ΕΚΑΘΗΣΑΜΕΝ ΚΑΙ ΚΛΑΥΣΑΜΕΝ...» Σεβ. Μητροπολίτου Λαρίσης καί Τυρνάβου κ. Ἰγνατίου
3 σ. 74 σ. 78 σ. 82 σ. 85 σ. 104 Εγκύκλιος Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ π. Χρίστου Κυριαζόπουλου Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Πρω­το­πρ. Ἀ­να­στα­σί­ου Πα­ρού­το­γλου ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΔΙΑΛΥΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Ἱ. Μ. Βλοχοῦ Τριχωνίδος Θέλω να ανοίξω σπιτικό Ἀρχιμ. Χριστόδουλου Κοκλιώτη ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ  ΕΚΤΡΩΣΕΩΝ Λάμπρου Κ. Σκόντζου Η ΠΑΡΕΝΘΕΤΗ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑ Γε­ωρ­γί­ου  Ἰ.  Μαν­τζα­ρί­δη ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΤΟΣ ΓΑΜΟΥ Ἰ­ω­άν­νη Ἀ­λέ­ξαν­δρου Χρι­στό­που­λου ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΖΩΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΠΩΣ Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΘΑ ΣΩΘΗ ΔΙΑ ΤΗΣ ΤΕΚΝΟΓΟΝΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΜΕΓΑ ΦΩΤΙΟΝ Παναγιώτα Παπακώστα Τρικαλιώτη Η ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΤΕΡΕΣ Ἁγίου Νεκταρίου ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ Ματθαίου Γιωσαφὰτ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΟΥ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Ἐπισκόπου Αὐγουστίνου Καντιώτη σ. 60 σ. 64 σ. 68 σ.72 ΤΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΣΤΕΦΑΝΟΣΓΕΡΟΝΤΩΝ ΠΟΛΥΠΕΙΡΙΑ ΚΑΙΤΟΚΑΥΧΗΜΑ ΑΥΤΩΝΦΟΒΟΣΚΥΡΙΟΥ Ἀρχιμ.Νικόδημου Κανσίζογλου Θέλω να ανοίξω σπιτικό Ἀρχιμ. Χριστόδουλου Κοκλιώτη Η ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΤΕΡΕΣ Ἁγίου Νεκταρίου σ. 92 σ. 97 σ. 102 ΜΙΑ ΜΑΡΤΥΡΙΑ... (ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΜΒΛΩΣΕΙΣ) ΧΡΥΣΟΜΗΛΙΑ ΤΡΙΚΑΛΩΝ: ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΤΕΚΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΠΟΛΥΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ σ. 108 Εγκύκλιος Ιεράς Συνόδου «Προς το Λαό» για την οικογένεια και το γάμο ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ σ. 88
4 Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ (Διαπιστώσεις καὶ Προοπτικές) ΒαρβάραςΚαλογεροπούλου– Μεταλληνοῦ Δρ.Θεολογίας–πτυχ.Φιλολογίας Ἡ ἐ­πο­χή μας χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται ἀ­πὸ ἐ­κτε­τα­μέ­νες οἰ­κο­νο­μι­κές, κοι­νω­νι­κές, πο­λι­τι­στι­κὲς καὶ δη­μο­γρα­φι­κὲς ἀλ­λα­γές. Σ᾿ αὐ­τὲς τὶς ρα­ γδαῖ­ες καὶ πο­λυ­δύ­να­μες με­τα­βο­λὲς καὶ ἀ­να­κα­τα­τά­ξεις ὁ­πωσ­δή­πο­τε ὑ­πάρ­χουν καὶ θε­τι­κὰ στοι­χεῖ­α. Εἶ­ναι ὅ­μως καὶ μι­ὰ ἀ­δι­αμ­φι­σβή­τη­τη πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ὅ­τι φόρ­τω­σαν τὴν οἰ­κο­γέ­νει­α μὲ βά­ρη καὶ νο­ο­τρο­πί­ες ποὺ τὴν δυ­σκο­λεύ­ουν νὰ λει­τουρ­γή­σει ἀ­πο­τε­λε­σμα­τι­κὰ καὶ νὰ ἐκ­ πλη­ρώ­σει τὴν κύ­ρι­α ἐ­πὶ γῆς ἀ­πο­στο­λή της, τὴ γο­νε­ϊ­κή.
5 Σή­με­ρα καὶ ἡ ἑλ­λη­νι­κὴ οἰ­κο­γέ­νει­α ἀν­τι­με­τω­πί­ζει πολ­λὲς προ­κλή­σεις καὶ ὑ­πο­βάλ­λε­ται σὲ πολ­λὲς πι­έ­σεις, ὑ­λι­κὲς καὶ πνευ­μα­τι­κές, μέ­σα στὸν γρή­γο­ρα με­ τα­βαλ­λό­με­νο καὶ πο­λύ­πλο­κο κό­σμο μας. Γι᾿ αὐ­τὸ ἀ­ναγ­κά­ζε­ται νὰ υἱ­ο­ θε­τή­σει νέ­ες στά­σεις ζω­ῆς καὶ συμ­πε­ρι­φο­ρές, ποὺ τὶς ὑ­πα­γο­ ρεύ­ουν τὰ νέ­α δε­δο­μέ­να. Μί­α χα­ρα­κτη­ρι­στι­κὴ προ­σαρ­μο­γὴ τῆς ση­με­ρι­νῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας π.χ. εἶ­ναι ὁ πε­ρι­ο­ρι­σμέ­νος ἀ­ριθ­μὸς παι­δι­ῶν, ὁ ὁ­ποῖ­ος μά­λι­στα, τὶς πε­ρισ­σό­τε­ρες φο­ρές, κα­θο­ρί­ζε­ ται τρα­γι­κὰ μέ­σῳ τῶν ἐ­κτρω­ τι­κῶν χα­πι­ῶν καὶ τῶν ἀμ­βλώ­ σε­ων. Ἡβι­ο­μη­χα­νι­κὴἐ­πα­νά­στα­ση ἐ­πί­σης, ἡ ἀ­στυ­φι­λί­α, ἡ με­τα­νά­ στευ­ση, ἡ προ­σφυ­γι­ά, ἡ ἀ­νερ­ γί­α, οἱ οἰ­κο­νο­μι­κὲς δυ­σκο­λί­ες καὶ προ­πάν­των ἡ δῆ­θεν χει­ ρα­φέ­τη­ση τῆς γυ­ναί­κας καὶ ἡ ἀ­πο­μά­κρυν­σή της ἀ­πὸ τὸ σπί­τι γι­ὰ νὰ δρα­στη­ρι­ο­ποι­η­θεῖ στὸν χῶ­ρο τῆς ἀ­μει­βό­με­νης ἐρ­γα­σί­ ας εἶ­χαν ὡς συ­νέ­πει­α οἱ σχέ­σεις τῶν συ­ζύ­γων νὰ ἀ­το­νί­σουν, οἱ φρον­τί­δες καὶ ὑ­πο­χρε­ώ­σεις τῶν γο­νέ­ων πρὸς τὰ παι­δι­ὰ νὰ μει­ω­θοῦν ποι­ο­τι­κὰ καὶ γε­νι­κὰ ἡ οἰ­κο­γε­νει­α­κὴ συ­νο­χὴ νὰ ἀ­πο­ δυ­να­μω­θεῖ, μὲ ἀ­πο­τέ­λε­σμα ἡ οἰ­ κο­γέ­νει­α νὰ δυσ­λει­τουρ­γεῖ καὶ νὰ δι­α­λύ­ε­ται. Ἡ οἰ­κο­γέ­νει­α, φυ­σι­κά, εἶ­ναι ἕ­νας ζων­τα­νὸς ὀρ­γα­νι­σμός, ποὺ με­τα­βάλ­λε­ται καὶ δι­α­φο­ρο­ποι­εῖ­ται μὲ τὸ πέ­ρα­σμα τοῦ χρό­νου. Τὸ ἀ­νη­συ­χη­τι­κὸ ὅ­μως εἶ­ναι ὅ­τι στὴν ἐ­πο­χή μας ἀλ­λά­ζει ρα­γδαῖ­α ἡ ὑ­φή της, καὶ μά­λι­στα ὄ­χι μό­νο πο­σο­τι­κὰ (πα­ τρι­αρ­χι­κὴ–πυ­ρη­νι­κὴ οἰ­κο­γέ­νει­α). Ἀλ­λά­ ζει κυ­ρί­ως ποι­ο­τι­κά, ἀ­κό­μη καὶ σ᾿ αὐ­τὰ τὰ οὐ­σι­ώ­δη στοι­χεῖ­α της. Εἶ­ναι χα­ρα­κτη­ ρι­στι­κὸ ὅ­τι στὴν ἱ­στο­ρί­α τῆς ἀν­θρω­πό­ τη­τας, ὁ­ποι­α­δή­πο­τε καὶ ἂν ὑ­πῆρ­ξε ἡ δο­ μὴ τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας, τὰ στοι­χεῖ­α ποὺ τὴν ἔ­κα­ναν ἀ­ναν­τι­κα­τά­στα­τη ἦ­ταν κυ­ρί­ως ἡ ἀ­μοι­βαι­ό­τη­τα, ἡ ἀλ­λη­λο­ϋ­πο­στή­ρι­ξη, οἱ ἰ­σχυ­ροὶ δε­σμοὶ με­τα­ξὺ τῶν γε­νε­ῶν, οἱ ὁ­ρα­μα­τι­σμοὶ γι­ὰ τὸ μέλ­λον, καὶ κυ­ρί­ως –ἰ­δι­αί­τε­ρα στὶς γνή­σι­ες χρι­στι­α­νι­κὲς οἰ­ κο­γέ­νει­ες– ἡ θυ­σι­α­στι­κὴ ἀ­γά­πη. Αὐ­τὰ ὅ­μως γι­ὰ νὰ βι­ω­θοῦν προ­ϋ­πο­θέ­τουν τὸν ἀ­γῶνα, τὸ μαρ­τύ­ρι­ο, τὸν σταυ­ρό, τὴ θυ­ σί­α. Τὰ ση­με­ρι­νὰ ὅ­μως συν­θή­μα­τα, οἱ νέ­ες προ­τά­σεις καὶ πρα­κτι­κὲς γι­ὰ τὸ χτί­σι­μο τῆς σύγ­χρο­νης οἰ­κο­γέ­νει­ας εἶ­ναι ἐν­τε­λῶς δι­α­φο­ρε­τι­κές. Ἡ φι­λαυ­τί­α, ὁ ἀ­το­μι­σμός, ὁ ὑ­περ­το­νι­σμὸς τῶν δι­και­ω­μά­των καὶ ἡ ἄρ­νη­ση ἀ­νά­λη­ψης ὑ­πο­χρε­ώ­σε­ων, ἡ εὐ­ Ἡ Ἐλπὶς τῶν ἀπηλπισμένων, Ἱ. Ναὸς Εἰσοδίων (ἀπάνω Παναγία) Μοχός, Κρήτη
6 ζω­ΐα, ὁ κα­τα­να­λω­τι­σμός, ὁ παν­σε­ξου­α­λι­ σμός, ἀ­πο­γυ­μνώ­νουν τὴν οἰ­κο­γέ­νει­α ἀ­πὸ τὸ κοι­νο­τι­κό, ἀ­σκη­τι­κὸ καὶ θυ­σι­α­στι­κὸ πνεῦ­μα. Ἀ­κό­μη ἐ­ξα­φα­νί­ζε­ται ἡ ὑ­πευ­θυ­ νό­τη­τα, τα­πεί­νω­ση καὶ ὑ­πο­μο­νὴ κι ἔτ­σι ἡ οἰ­κο­γε­νει­α­κὴ ζω­ὴ με­τα­τρέ­πε­ται σὲ εὐ­ και­ρι­α­κὲς συ­ναι­σθη­μα­τι­κὲς κα­τα­στά­σεις ἢ οἰ­κο­νο­μι­κὲς δι­και­ο­πρα­ξί­ες. Τὸ ζευ­γά­ρι ἀν­τὶ νὰ πο­ρεύ­ε­ται πρὸς τὸ «ἐ­μεῖς» καὶ τὴν κοι­νο­τι­κὴ ζω­ή, ὅ­λο καὶ πε­ρισ­σό­τε­ρο δι­α­σπᾶ­ται μέ­σα στὴ δί­νη τῶν ἐ­γω­ϊστι­κῶν ἐ­πι­δι­ώ­ξε­ ων καὶ τῆς ψευ­δαί­σθη­σης τῆς ἀ­το­μι­κῆς εὐ­τυ­χί­ας καὶ ἐ­ξα­σφά­λι­σης. Ὁ αἰ­σθη­σι­α­σμὸς κυ­ρι­ αρ­χεῖ στὶς σχέ­σεις τῶν δύ­ο φύ­λων καὶ ἡ ἐ­κτί­μη­ση ἐ­ξω­ τε­ρι­κῶν–ἐ­πι­φα­νει­α­κῶν χα­ ρι­σμά­των ὁ­δη­γεῖ τὸν ἄν­δρα καὶ τὴ γυ­ναῖ­κα στὸν γά­μο. Μὲ θο­λὲς καὶ ἀ­προσ­δι­ό­ρι­ στεςγνώ­σειςγι­ὰτὸτίση­μαί­ νει σύ­ζυ­γος, πα­τέ­ρας, μά­να, καὶ μὲ ἐν­δό­μυ­χη ἀ­πόρ­ρι­ψη τῆς ἔν­νοι­ας τοῦ κα­θή­κον­ τος, τῆς προ­σφο­ρᾶς, τῆς θυ­ σί­ας, προ­χω­ροῦν στὴ δη­μι­ ουρ­γί­αοἰ­κο­γέ­νει­ας.Κά­ποι­οι θε­ω­ρῶν­τας ὅ­τι ὁ γά­μος τοὺς ἐ­ξα­σφα­λί­ζει τὴ νό­μι­μη κά­ λυ­ψη στὴ δι­α­σκέ­δα­ση καὶ τὸ σέξ, δὲν προ­βλη­μα­τί­ζον­ ται καὶ δὲν ὑ­πο­λο­γί­ζουν τοὺς πε­ρι­ο­ρι­σμοὺς καὶ τὶς θυ­σί­ες, ποὺ ἀ­παι­τεῖ ἡ συ­ζυ­γι­κὴ ζω­ή, ἀλ­λὰ προ­πάν­των ἡ συ­ νε­πὴς βί­ω­ση τῆς μη­τρό­τη­τας καὶ πα­τρό­ τη­τας. Με­γά­λο μέ­ρος ἐ­πί­σης νέ­ων, δῆ­θεν χει­ρα­φε­τη­μέ­νων, ἀρ­νεῖ­ται τὶς οἰ­κο­γε­νει­ α­κὲς ὑ­πο­χρε­ώ­σεις καὶ προ­τι­μᾶ τὴν ἐ­λεύ­ θε­ρη συμ­βί­ω­ση. Καὶ πραγ­μα­τι­κά, ἐ­ὰν ὁ γά­μος καὶ ἡ οἰ­κο­γέ­νει­α θε­ω­ρη­θεῖ ὡς ἐ­πι­χεί­ρη­ση καὶ ἑ­ται­ρεί­α κερ­δο­σκο­πι­κή, δὲν προ­σφέ­ρει ὑ­λι­κὰ κέρ­δη, εἶ­ναι τε­λι­κὰ ἀ­σύμ­φο­ρος, ἐ­πει­δὴ μέ­σα στὸν γά­μο καὶ τὴν οἰ­κο­γέ­ νει­α προ­σφέ­ρεις. Δί­νεις, δί­νεις συ­νε­χῶς, χω­ρὶς νὰ πε­ρι­μέ­νεις τί­πο­τε ἄλ­λο, ἐ­κτὸς ἀ­πὸ τὴν εὐ­τυ­χί­α τῶν ἀ­γα­πη­μέ­νων προ­ σώ­πων. Μέ­σα στὴν οἰ­κο­γέ­νει­α σμι­λεύ­ε­ ται ἡ γνή­σι­α ἀ­γά­πη, ἡ θυ­σι­α­στι­κή, καὶ ἀ­να­πτύσ­σε­ται τὸ πνεῦ­μα τῆς συ­νερ­γα­ σί­ας καὶ ἀλ­λη­λο­βο­ή­θει­ας, χα­ρί­ζον­τας πνευ­μα­τι­κὰ κέρ­δη, ποὺ προ­έρ­χον­ται ἀ­πὸ τὴ βί­ω­ση τοῦ μυ­στη­ρί­ου τῆς ἀ­γά­πης. Καὶ κα­τ᾿ ἀρ­χὰς «μοι­ρα­σι­ὰ» στὶς δου­ λει­ὲς τοῦ σπι­τι­οῦ. Φυ­σι­κὰ εἶ­χαν ἀρ­χί­σει τὴ σχέ­ση τους μὲ τὴν μον­τέρ­να ἀρ­χή: «Ἡ τέ­λει­α σχέ­ση ἀ­παι­τεῖ νὰ μὴν ὑ­πάρ­χει μα­γεί­ρε­μα, κα­θά­ρι­σμα καὶ πλύ­σι­μο ρού­ Οἰκογένεια, ἔργο τοῦ Henry Moore
7 χων καὶ πι­ά­των». Ἡ πο­ρεί­α τῶν πραγ­μά­ των ὅ­μως δεί­χνει ὅ­τι αὐ­τὰ μπο­ροῦν νὰ ἐ­φαρ­μο­στοῦν στὰ ἄϋ­λα ὄν­τα. Οἱ ἄν­θρω­ ποι ἔ­χουν καὶ ὑ­λι­κὲς ἀ­νάγ­κες καὶ ὅ­λα αὐ­τὰ εἶ­ναι ἀ­πα­ραί­τη­τα. Γι᾿ αὐ­τὸ ἀ­γῶ­νας ποι­ὸς θὰ «ρί­ξει» στὸν ἄλ­λο τὶς πε­ρισ­σό­ τε­ρες ὑ­πο­χρε­ώ­σεις. Καὶ προ­χω­ρᾶ­με ... Μοι­ρα­σι­ὰ –ὄ­χι πάν­τα δί­και­η– στὰ ἔ­ξο­δα καὶ προ­πάν­των ξε­χω­ρι­στὸ πορ­το­φό­λι καὶ βι­βλι­ά­ρι­α κα­τα­θέ­σε­ων. Ἀλ­λὰ καὶ στὴ δι­α­σκέ­δα­ση ὄ­χι πάν­τα μα­ζί... Πο­λὺ μον­ τέρ­νο οἱ ξε­χω­ρι­στὲς δι­α­κο­πές. Εἶ­ναι δὲ χα­ρα­κτη­ρι­στι­κὸ ὅ­τι σὲ ὅ­λα αὐ­τὰ πρω­το­ στα­τοῦν κυ­ρί­ως οἱ λε­γό­με­νες χει­ρα­φε­τη­ μέ­νες – μον­τέρ­νες γυ­ναῖ­κες. Οἱ μο­νο­γο­νε­ϊ­κὲς οἰ­κο­γέ­νει­ες συ­νε­χῶς πλη­θαί­νουν, ἐ­νῷ δι­α­δί­δον­ται ὅ­λο καὶ πε­ ρισ­σό­τε­ρο οἱ «κοι­νω­νι­κὲς ἑ­νώ­σεις», δηλ. οἱὁ­μο­φυ­λό­φι­λεςοἰ­κο­γέ­νει­ες.Ὁγά­μοςγι­ὰ πά­ρα πολ­λοὺς ἔ­χει γί­νει πλέ­ον ἀ­σφυ­κτι­ κὸς κλοι­ὸς καὶ ἡ οἰ­κο­γε­νει­α­κὴ ζω­ὴ θε­ω­ ρεῖ­ται φυ­λα­κή. Γι᾿ αὐ­τὸ καὶ ἡ ἀ­πο­φυ­γὴ τοῦ γά­μου καὶ ἡ δι­ά­λυ­ση τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας εἶ­ναι πλέ­ον μι­ὰ συ­νη­θι­σμέ­νη πραγ­μα­τι­ κό­τη­τα καὶ στὴ δι­κή μας κοι­νω­νί­α. Τὸ σύν­θη­μα: «ἀ­γα­πῶ τοὺς ἄν­δρες μου, ὅ­πως τὰ αὐ­το­κί­νη­τά μου... Γρή­γο­ρα καὶ δυ­να­ τὰ ... καὶ ἕ­να μον­τέ­λο κά­θε χρό­νο», ποὺ ἀλ­λοῦ ὁ­δη­γεῖ πα­ρὰ στὸν χω­ρι­σμό; Ὁ κα­ θέ­νας νὰ τρα­βή­ξει τὸν δρό­μο του γι­ὰ νὰ δο­κι­μά­σει κά­που ἀλ­λοῦ... Οἱ ὑ­πο­χρε­ώ­σεις στὸν καρ­πὸ τῆς συ­ ζυ­γί­ας τους –τὰ παι­δι­ὰ– λύ­νον­ται μὲ τὴν κά­λυ­ψη τῶν ὑ­λι­κῶν ἀ­ναγ­κῶν τους, τὶς ὁ­ποῖ­εςφυ­σι­κὰπλου­τί­ζουν...μὲτὸ«δη­λη­ τή­ρι­ο», ποὺ χύ­νει ὁ ἕ­νας γο­νι­ὸς ἐ­ναν­τί­ον τοῦ ἄλ­λου, χω­ρὶς νὰ προ­βλη­μα­τί­ζον­ται γι­ὰ τὶς βα­θει­ὲς πλη­γὲς καὶ τὰ ὑ­πο­συ­νεί­ δη­τα συμ­πλέγ­μα­τα, ποὺ ἀ­νοί­γουν στὶς τρυ­φε­ρὲς ψυ­χὲς τῶν παι­δι­ῶν τους. Ἀλ­λά, δό­ξα τῷ Θε­ῷ, δὲν ἔ­λει­ψαν τὰ νέ­α ἐ­κεῖ­να ζευ­γά­ρι­α καὶ οἱ οἰ­κο­γέ­νει­ες, ποὺ βι­ώ­νουν τὶς δι­α­χρο­νι­κὰ ἀ­να­γνω­ ρι­σμέ­νες ἀ­ξί­ες τῆς προ­σφο­ρᾶς, ἀ­γά­πης καὶ θυ­σί­ας καὶ ἀ­γω­νί­ζον­ται νὰ ζή­σουν γνή­σι­α τὸν ρό­λο τους–τῆς συ­ζύ­γου, τοῦ πα­τέ­ρα, τῆς μάν­ας, καὶ ἀρ­γό­τε­ρα τοῦ παπ­ποῦ καὶ τῆς γι­α­γι­ᾶς. Οἱ «ὑ­γι­εῖς» νέ­οι ἄλ­λω­στε, εἶ­ναι δι­α­πι­στω­μέ­νο, πραγ­μα­το­ ποι­οῦν κοι­νω­νι­κὲς ἀλ­λα­γὲς καὶ ρή­ξεις μὲ τὴ στεί­ρα πα­ρά­δο­ση, ἐ­νῷ συγ­χρό­νως ἀ­να­πτύσ­σουν νέ­ες θε­τι­κὲς στρα­τη­γι­κὲς καὶ βρί­σκουν και­νού­ργι­ους δρό­μους γι­ὰ τὴ μόρ­φω­ση, τὴν ἐ­παγ­γελ­μα­τι­κὴ ἀ­νέ­λι­ ξη καὶ γε­νι­κὰ τὴν προ­σω­πι­κὴ καὶ οἰ­κο­ γε­νει­α­κὴ εὐ­τυ­χί­α τους. Ἔτ­σι οἱ σύ­ζυ­γοι ζοῦν τὴν γνή­σι­α συ– ζυ­γί­α, βο­η­θῶν­τας ὁ ἕ­νας τὸν ἄλ­λο καὶ σ᾿ αὐ­τὲς ἀ­κό­μη τὶς δου­λει­ὲς τοῦ σπι­τι­οῦ. Δὲν θε­ω­ρεῖ­ται πλέ­ον «ἐ­ξευ­τε­λι­στι­κὸ» γι­ὰ τὸν ἄν­δρα νὰ ἀλ­λά­ξει π.χ. τὸ μω­ρό, γι­ὰ νὰ προ­λά­βει ἡ σύ­ζυ­γος νὰ ἑ­τοι­μά­σει τὸ αὐ­ρι­α­νὸ φα­γη­τό ... Σή­με­ρα ὁ πα­τέ­ρας καὶ ἡ μη­τέ­ρα, στὰ νέ­α ἀν­δρό­γυ­να, ὅ­λο καὶ πε­ρισ­σό­τε­ρο μοι­ρά­ζον­ται τό­σο τὶς ἐ­ξω­τε­ ρι­κὲς ἐρ­γα­σί­ες, ὅ­σο καὶ τὶς ὑ­πο­χρε­ώ­σεις μέ­σα στὸ σπί­τι. Μέ­σα σ᾿ αὐ­τὸ τὸ πνεῦ­μα τῆς ἀλ­λη­λο­προ­σφο­ρᾶς δὲν αἰ­σθά­νον­ται –ἰ­δι­αί­τε­ρα ἡ γυ­ναῖκα– ὡς θύ­μα­τα, οὔ­τε δυ­σα­να­σχε­τοῦν, ἀλ­λὰ ἐ­νι­σχύ­ον­ται ὁ ἕ­νας ἀ­πὸ τὴν κα­λὴ πρό­θε­ση καὶ δι­ά­θε­ση γι­ὰ ἀ­να­κού­φι­ση τοῦ ἄλ­λου. Ἡ μη­τέ­ρα μὲ τὴν οὐ­σι­α­στι­κὴ κυ­ρί­ως πα­ρου­σί­α της –ἔ­στω καὶ ἂν δὲν εἶ­ναι συ­ νε­χής, λό­γῳ τῆς ἐ­ξω­τε­ρι­κῆς ἀ­πα­σχό­λη­ σής της– ἐκ­δη­λώ­νει τὸ ἐν­δι­α­φέ­ρον καὶ τὴν ἀ­γά­πη της ἀ­φει­δώ­λευ­τα πρὸς ὅ­λα τὰ μέ­λη τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας καὶ με­ταγ­γί­ζει τὴν ἠ­ρε­μί­α, γα­λή­νη καὶ συ­ναι­σθη­μα­τι­ κὴ ἰ­σορ­ρο­πί­α. Ἐ­πι­δι­ώ­κει νὰ ἑ­νώ­νει τὴν οἰ­κο­γέ­νει­ά της μὲ τὸν εὐρύ­τε­ρο συγ­γε­νι­κὸ καὶ φι­ λι­κὸ κύ­κλο, δη­μι­ουρ­γῶν­τας εὐ­και­ρί­ες γι᾿ αὐ­τὴν τὴν ἀ­γα­πη­τι­κὴ συ­νάν­τη­ση. Τὸ κυ­ρι­α­κά­τι­κο τρα­πέ­ζι π.χ. εἶ­ναι μι­ὰ πο­λὺ πρό­σφο­ρηεὐ­και­ρί­α.Δὲναἰ­σθά­νε­ταιμει­ω­ μέ­νη, ἐ­πει­δὴ δὲν ἔ­κα­με γρή­γο­ρη κα­ρι­έ­ρα, οὔ­τε πα­ρου­σι­ά­ζε­ται συ­νε­χῶς κου­ρα­σμέ­ νη καὶ ἐ­κνευ­ρι­σμέ­νη, ἐ­πει­δὴ ἐρ­γά­ζε­ται σκλη­ρὰ καὶ μέ­σα καὶ ἔ­ξω ἀ­πὸ τὸ σπί­τι. Ἀλ­λὰ εἶ­ναι ἐ­κεί­νη ποὺ δο­ξο­λο­γεῖ τὸν Θε­ὸ καὶ χαί­ρε­ται μέ­σα στὴν κού­ρα­σή της, γι­ὰ
8 ὅ­σα κα­τορ­θώ­νει νὰ δη­μι­ουρ­γεῖ καὶ προ­ σφέ­ρει κα­θη­με­ρι­νὰ στὰ ἀ­γα­πη­μέ­να της πρό­σω­πα καὶ ὅ­που ἀλ­λοῦ ἡ ἀ­νοιχ­τή της καρ­δι­ὰ τὴν ὁ­δη­γή­σει. Εἶ­ναι ἀ­κό­μη ἐ­κεί­ νη, ποὺ συγ­χω­ρεῖ, ποὺ δι­ώ­χνει τοὺς φό­ βους καὶ γε­μί­ζει τὸ σπι­τι­κό της μὲ τὴ δυ­ να­μι­κὴ καὶ συ­νε­τὴ πα­ρου­σί­α της. Ὁ πα­τέ­ρας πά­λι, εἶ­ναι προ­σι­τός, εὐ­χά­ ρι­στος, πρό­θυ­μος νὰ ξε­κου­ρά­σει καὶ βο­ η­θή­σει. Παί­ζει καὶ συ­ζη­τᾶ μὲ τὰ παι­δι­ὰ καὶ τὰ βο­η­θᾶ μὲ τὴν πα­ρου­σί­α, τὴν πεί­ρα καὶ τὶς γνώ­σεις του στὶς δι­κές τους δυ­ σκο­λί­ες. Εἶ­ναι μί­α εἰ­κό­να πο­λὺ δι­α­φο­ρε­ τι­κὴ ἀ­πὸ ἐ­κεί­νη τοῦ πα­τέ­ρα τῶν πα­λαι­ ο­τέ­ρων χρό­νων. Χα­ρί­ζει ἔτ­σι τὴν εὐ­χά­ ρι­στη ἀ­τμό­σφαι­ρα, ἀλ­λὰ καὶ τὴ σι­γου­ρι­ὰ τῆς πα­ρου­σί­ας του. Ἀλ­λὰ καὶ ὡς γο­νεῖς, τὰ νέ­α αὐ­τὰ παι­ δι­ά, ἀ­γα­ποῦν τὴ ζω­ή, ποὺ φέρ­νουν στὸν κό­σμο καὶ γι᾿ αὐ­τὸ χαί­ρον­ται τὴν πα­ρου­ σί­α τῶν παι­δι­ῶν τους, ποὺ εἶ­ναι καρ­πὸς ἐ­πί­γνω­σης, ὑ­πευ­θυ­νό­τη­τας καὶ ἀ­γά­πης. Ἀ­κό­μη καὶ τὰ ὁ­μο­λο­γου­μέ­νως σκλη­ρὰ βά­ρη, ποὺ ἐ­πω­μί­ζε­ται ἡ σύγ­χρο­νη οἰ­κο­ γέ­νει­α καὶ τὰ ὁ­ποῖ­α κα­τὰ πο­λὺ συν­τε­ λοῦν στὸν πε­ρι­ο­ρι­σμὸ τῶν γεν­νή­σε­ων, αὐ­τοὶ μὲ ἐν­θου­σι­α­σμὸ τὰ ξε­περ­νοῦν καὶ ὁ­δη­γοῦν­ται, μὲ τὴ βο­ή­θει­α τοῦ Θε­οῦ, καὶ στὴν πο­λυ­τε­κνί­α, πού στὴν πλει­ο­νό­τη­τά της ἀ­να­δει­κνύ­ε­ται καὶ καλ­λι­τε­κνί­α. Γε­νι­κὰ σ᾿ ἕ­να τέ­τοι­ο σπι­τι­κὸ δὲν κυ­ ρι­αρ­χεῖ καμ­μι­ὰ ἐ­ξου­σι­α­στι­κὴ τά­ση καὶ ἀ­συ­δο­σί­α, ἀλ­λὰ ἡ ἰ­σό­τι­μη συ­νερ­γα­σί­α καὶ γνή­σι­α συ­ζυ­γί­α, χω­ρὶς τὶς ἀρ­ρω­ στη­μέ­νες ὑ­περ­βο­λὲς, ποὺ δη­μι­ουρ­γεῖ ἡ ὑ­περ­τρο­φι­κὴ κτη­τι­κὴ ἀ­γά­πη. Ἀ­να­λαμ­ βά­νουν ὅ­λοι, μὲ ὑ­πευ­θυ­νό­τη­τα καὶ χα­ ρά, ἀ­νά­λο­γα μὲ τὴν ἡ­λι­κί­α, ὑ­πο­χρε­ώ­σεις, προ­σπα­θῶν­τας ὁ ἕ­νας νὰ ξε­κου­ρά­σει καὶ ἀ­να­κου­φί­σει τὸν ἄλ­λο. Ἀ­να­δύ­ε­ται ἔτ­σι ὁ κοι­νο­τι­κός, ἀ­γα­πη­τι­κὸς χα­ρα­κτῆ­ρας τῆς ἀ­λη­θι­νῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας καὶ ἡ οἰ­κο­γε­νει­α­ κὴ ζω­ὴ ἀ­πο­κα­λύ­πτε­ται ὡς ὁ μι­κρὸς ἐ­πί­ γει­ος πα­ρά­δει­σός τους. Πα­ρὰ τὶς ἠ­θι­κὲς με­τα­στρο­φὲς καὶ δι­α­στρο­φὲς τῆς ἐ­πο­χῆς μας ὑ­πάρ­χουν πολ­λὰ καὶ ἐλ­πι­δο­φό­ρα ση­μά­δι­α γι­ὰ μί­α αὐ­ξα­νό­με­νη ἀ­να­γνώ­ρι­ση τοῦ γε­γο­νό­τος ὅ­τι στὴν καρ­δι­ὰ κά­θε ὑ­γι­οῦς κοι­νω­νί­ας ὑ­πάρ­χει ὁ σε­βα­σμὸς καὶ ἡ πί­στη στὶς ἀ­ξί­ ες τῆς οἰ­κο­γε­νει­α­κῆς ζω­ῆς. Πολ­λοὶ φω­τι­ σμέ­νοι ἄν­θρω­ποι προ­σπα­θοῦν νὰ βά­λουν σὲ ἰ­σχὺ νο­μο­θε­σί­ες, ὑ­πη­ρε­σί­ες, συλ­λό­ γους, πρα­κτι­κές, γε­νι­κὰ μέ­σα ὑ­πο­στή­ρι­ ξης τῆς οἰ­κο­γε­νει­α­κῆς ζω­ῆς, κα­θὼς ἀν­τι­ λαμ­βά­νον­ται ὅ­τι ἡ οἰ­κο­γέ­νει­α θε­με­λι­ώ­νει κοι­νω­νί­ες καὶ ἔ­θνη, ἡ δὲ οἰ­κο­γε­νει­α­κὴ συ­νο­χὴ ἔ­χει οὐ­σι­ώ­δη ση­μα­σί­α γι­ὰ τὴ δη­ μο­κρα­τί­α, τὴν εἰ­ρή­νη καὶ τὴν ἀ­νά­πτυ­ξη τῆς ἀν­θρω­πό­τη­τας. Ἡ ὑ­γι­ὴς οἰ­κο­γέ­νει­α πάν­τα ὑ­πῆρ­ξε ὁ πυ­ρῆ­νας τῆς ἐ­ξέ­λι­ξης καὶ ἀ­νά­πτυ­ξης τοῦ ἀν­θρώ­που, ἀλ­λὰ καὶ τῆς συγ­κρό­τη­σης τῆς κοι­νω­νί­ας. Εἶ­ναι χρέ­ος ὅ­λων νὰ δο­θεῖ στὴν οἰ­ κο­γέ­νει­α με­γα­λύ­τε­ρη ἐν­θάρ­ρυν­ση καὶ προ­στα­σί­α. Οἱ γο­νεῖς –σχε­δὸν ὅ­λοι– κα­ τὰ τὴ δι­άρ­κει­α κά­ποι­ων οἰ­κο­γε­νει­α­κῶν κρί­σε­ων χρει­ά­ζον­ται ὑ­πο­στή­ρι­ξη, ἠ­θι­κὴ καὶ ὑ­λι­κὴ πολ­λὲς φο­ρές, γι­ὰ νὰ ἐκ­πλη­ ρώ­σουν τὸ κα­θῆ­κον τους, ὥ­στε νὰ προ­ σφέ­ρουν φρον­τί­δα καὶ κά­λυ­ψη τῶν ποι­ κί­λων ἀ­νάγ­κων τῶν παι­δι­ῶν τους. Ἀ­κό­μη πε­ρισ­σό­τε­ρο, χρέ­ος ὅ­λων εἶ­ναι νὰ βο­η­θη­θοῦν οἱ οἰ­κο­γέ­νει­ες ποὺ ἔ­χουν ἄ­το­μα μὲ εἰ­δι­κὲς ἀ­νάγ­κες, οἱ ἀ­θέ­λη­τα μο­ νο­γο­νε­ϊ­κὲς οἰ­κο­γέ­νει­ες, προ­πάν­των οἱ πο­λύ­τε­κνες, ἀλ­λὰ καὶ οἱ οἰ­κο­γέ­νει­ες με­ τα­να­στῶν καὶ προ­σφύ­γων. Χρέ­ος ὅ­λων, Πο­λι­τεί­ας, Ἐκ­κλη­σί­ ας, Παι­δα­γω­γῶν, Κοι­νω­νι­κῶν Φο­ρέ­ων, Συλ­λό­γων εἶ­ναι ἡ ἐν­θάρ­ρυν­ση καὶ ἐ­νί­ σχυ­ση, ἠ­θι­κὴ καὶ ὑ­λι­κή, τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ ας, τῆς πι­ὸ ζω­τι­κῆς μο­νά­δας τῆς κοι­νω­νί­ ας μας, γι­ὰ νὰ ἀ­να­δει­κνύ­ον­ται πρό­σω­πα καὶ κοι­νω­νί­ες μὲ ποι­ό­τη­τα καὶ κα­θο­λι­κό­ τη­τα ζω­ῆς. Τό­τε ἡ ἐλ­πί­δα καὶ προσ­δο­κί­α μας γι­ὰ μί­α ἀν­θρω­πι­νό­τε­ρη καὶ εἰ­ρη­νι­ κό­τε­ρη παγ­κό­σμια­κοι­νω­νί­α θὰ γί­νει μί­α εὐ­λο­γη­μέ­νη πραγ­μα­τι­κό­τη­τα.
9 ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Ἰωάννου Νικολαΐδου ἐκπαιδευτικοῦ Κ ατὰ κοινὴ ὁμολογία ὁ θεσμὸς τῆς οἰκογένειας περνᾶ κρίση. Τὸ κύτταρο τῆς κοινωνίας ἀποκτᾶ διασπαστικὲς τάσεις καὶ ὁ ἀντίκτυπος εἶναι ἐμφανὴς στὶς κοινωνίες. Σαθροποιοῦνται τὰ θε- μέλια τῆς κοινωνίας καὶ ἀποδομεῖται ὁ θεσμός της. Οἱ νέοι ἀπέναντι στὸν θεσμὸ τῆς οἰκογένειας ἐκδηλώνουν ἔντονη ἀμφισβήτηση, ἀπόρριψη, ἀντίδραση. Ἀλλὰ πρὸς ποιό θεσμό; Αὐτὸν ποὺ δια- μορφώσαμε, ὅπου ποτὲ δὲν κάθισε ὅλη ἡ οἰκογένεια μαζὶ στὸ τραπέζι, νὰ κάνουν προσευχή, νὰ μιλήσουν, νὰ συζητήσουν, νὰ διαφωνήσουν, νὰ γελάσουν. Ὅπου καὶ οἱ δυὸ γονεῖς ἐργάζονται γιὰ νὰ ζήσουν τὰ παιδιὰ τους «καλὰ» καὶ τὰ παιδιὰ μαραζώ- νουν ἀπὸ τὴν ἔλλειψη τῆς παρουσίας τους καὶ τραυματίζονται ἀπὸ τὴ συμπεριφορά τους, καὶ ἰδίως τῆς μάνας, ποὺ ὅταν γυρνᾶ ἀπὸ τὴ δουλειὰ ἀντὶ γιὰ ἕνα χάδι στοργῆς καὶ ἀγάπης βγάζει ὅλη τὴν κούραση καὶ τὴν πίεση τῆς ἐργασίας. Καὶ ἐνῶ παλιὰ οἱ νέοι εἶχαν χορτάσει γάλα ἀπὸ τὴ μάνα τους (στοργή, ἀγάπη), σήμερα χορταίνουν ἀπὸ τὸ κρύο γυαλὶ τοῦ μπιμπερὸ κι ἀφοῦ «ἀπὸ τὰ μπουκά- λια ἄρχισαν (=μπιμπερὸ) στὰ μπουκάλια (ποτὰ) θὰ καταλήξουν» (Γ. Παΐσιος). Σ’ αὐτὴν τὴν οἰκογένεια ἀντιδρᾶ ὁ νέος. Αὐτὴν ποὺ τοῦ στέρησε τὴ θαλπω- ρή της, τὸν διαπαιδαγώγησε μὲ τὰ ὑπο- προϊόντα τῆς τηλεόρασης καὶ τὸν ἄφησε κενὸ ψυχικὰ καὶ ἀδύναμο πνευματικά. Δὲν ἀναγνωρίζει τὸν ρόλο της οὔτε καὶ αὐτοὺς ποὺ ἔπαιξαν κάποτε τὸν ρόλο τῶν γονιῶν καὶ δὲν δέχεται νὰ ὑπακού- σει. Καλύτερο ἴσως θὰ ἦταν, ἀντὶ νὰ ἀντιδροῦν οἱ νέοι μὲ διάφορους τρόπους καὶ νὰ ἐπισημαίνουν τὶς ἐνοχὲς στοὺς αἰτίους νὰ ζητήσουν νὰ ἀλλάξει ἄρδην ἡ κατάσταση. Καὶ πῶς θὰ γίνει αὐτό; Χτίζοντας ἐκεῖ ὅπου ἄλλοι γκρέμισαν. Φτιάχνοντας οἱ ἴδιοι οἰκογένειες ποὺ θὰ δώσουν στὰ παιδιά τους ὅ,τι οἱ ἴδιοι στερήθηκαν καὶ θὰ πάρουν ὅ,τι οἱ ἴδιοι στέρησαν ἀπὸ τοὺς γονεῖς τους. Καὶ ἔτσι, χωρὶς ἐνοχὲς καὶ τραύματα, θὰ ἀνορθώ- σουν ἕναν θεσμὸ ποὺ παραπαίει καὶ χα- ροπαλεύει, πρὸς ὄφελος καὶ ἀγαλλίαση τῶν ἰδίων, τῶν γονέων τους ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρης τῆς κοινωνίας.
10 Θ ά ᾿ναι κοντὰ σαράντα χρόνια τώρα ποὺ ἡ ἑλληνικὴ οἰκογένεια παρα- δέρνει σὲ σαράντα κύματα. Σὰν τὸν φοβερὸ ἄνεμο Εὐροκλύδονα ποὺ χτύπησε τὸ πλοῖο μὲ τὸ ὁποῖο ταξίδευε ὁ Ἀπόστολος Παῦλος στὴ Ρώμη (Πράξ. κζ΄ 14), οἱ μα- νιασμένοι Εὐρωκλύδωνες τοῦ βίαιου ἐξευ- ρωπαϊσμοῦ τοῦ τόπου κλυδωνίζουν καὶ ἀπειλοῦν νὰ πνίξουν τὸν ἱερὸ θεσμό. Μὲ ἀντίθεους νόμους οἱ κατὰ καιροὺς ποσει- δωνίσκοι τῆς Βουλῆς διέλυσαν τὸ ἀτσάλινο θωρηκτὸ ποὺ εἶχε ναυπηγήσει ἀριστουρ- γηματικὰ ἡ τρισχιλιόχρονη παράδοσή μας καὶ τὸ κατάντησαν μισοδιαλυμένη σχεδία, σὰν τὴ σχεδία τοῦ Ὀδυσσέα στὴν τελευταία φάση τῶν περιπλανήσεών του, λίγο πρὶν τὴν καταστρέψει καὶ αὐτὴ μὲ τὴ φοβερή του τρίαινα ὁ θυμωμένος Ποσειδώνας. Κι ἴσως, σὰν ἀπὸ μιὰ κακόηχη σύμπτωση, σήμερα ἄλλη τρίαινα (ἡ λεγόμενη τρόικα) μὲ ποσειδώνια μανία ἀπειλεῖ νὰ ἀφανίσει ἐντελῶς τὴν οἰκογένεια. Φορολογεῖ τὴν κατοικία της, τιμωρεῖ τὴν πολυτεκνία, τὴν λιμοκτονεῖ μὲ τὴν ἀνεργία, ἐξορίζει τὰ παιδιά της, χαρατσώνει τὴν ἀναπνοή της. Θὰ ζήσει; Ζεῖ! Πέρασε… κι ἀπὸ ποῦ δὲν πέρασε ὅλα αὐτὰ τὰ χρόνια! Καὶ τί περνάει ἀκόμα! Ξέφυγε ἀπὸ τὴ χώρα τῶν Λωτοφά- γων τῆς ἄβουλης Βουλῆς, πολέμησε μὲ τοὺς Λαιστρυγόνες τῶν κομματικῶν μη- χανισμῶν, ἀναμετρήθηκε μὲ τὸν Πολύ- φημο Κύκλωπα τῆς παγκοσμιοποίησης, πέρασε ἀνάμεσα ἀπὸ τὴ Σκύλλα τοῦ πο- λιτικοῦ γάμου καὶ τὴ Χάρυβδη τῆς «ἐλεύ- θερης συμβίωσης», ἔμπλεξε στὰ μάγια τῆς εὐρωλιγούρας Κίρκης, δελεάστηκε ἀπὸ τὴ σαρκικότητα ποὺ τῆς πρόσφερε ἡ ἀμερικάνικη Καλυψὼ τοῦ χυδαίου τηλε- οπτικοῦ ἐκμαυλισμοῦ, μαγεύτηκε ἀπὸ τὶς Σειρῆνες τοῦ δανεικοῦ πλουτισμοῦ… Οἱ ἀπώλειες; Τρομερές! Ξέμεινε ἀπὸ συντρό- φους. Μόνη της τώρα, σὰν τὸν Ὀδυσσέα στὴ σχεδία, παλεύει μὲ τὰ κύματα ποὺ σω- ρεύει ἐναντίον της ἡ βάναυση τροϊκανὴ ἐπιθετικότητα. Κι ἀκόμα τὰ πάθια της δὲν τέλειωσαν. Σὰν φτάσει κάποτε στὴν Ἰθάκη τῶν πα- τρογονικῶν παραδόσεων θά ᾿χει νὰ ἀντι- μετωπίσει τοὺς μνηστῆρες τῶν ὕποπτων Στοῶν, τῶν καταχθόνιων Λεσχῶν, τῶν μυστικῶν Ὑπηρεσιῶν, ὅλους αὐτοὺς ποὺ ἐπιβουλεύονταιτὴντιμήτηςκαὶἐκμεταλ- λεύονται ἀσύστολα τὸ πατρικό της βιός. Ναί, ἀλλὰ ζεῖ! Αὐτὸ ἔχει σημασία. Δὲν πέρασε ὁλόκληρος χρόνος ἀπὸ τὴ μεγάλη πανελλαδικὴ δημοσκόπηση τῆς ἑταιρείας ALCO ποὺ διενεργήθηκε γιὰ λογαριασμὸ τῆς τότε ΕΡΤ καὶ δόθηκε στὴ δημοσιότη- τα στὰ τέλη Δεκεμβρίου τοῦ 2012, κατὰ τὴν ὁποία στὸ ἐρώτημα: «Ποιὸν θεσμὸ ἐμπιστεύεστε περισσότερο;», ἡ ἀπάντηση σὲ ποσοστὸ 98% ἦταν: «τὴν οἰκογένεια»! Δεύτερη εἶχαν τὴν Ἐκκλησία, ἐνῷ τὰ κόμματα ἦταν στὴν τελευταία θέση μὲ πο- σοστὸ 7%! Μάλιστα! Σὲ τέτοιους καιρούς, μὲ τόση πολεμική, μετὰ ἀπὸ τὴ συστημα- τικὴ ὕπουλη ὑπονόμευση τοῦ θεσμοῦ, οἱ πολῖτες δείχνουν ποιὰ εἶναι ἡ δύναμη ποὺ τοὺς κρατάει ὄρθιους μέσα σὲ τούτη τὴ σαρωτικὴ θύελλα. Ἡ οἰκογένεια! Ἐνε- νηνταοκτὼ τοῖς ἑκατό! Μπορεῖ οἱ νέοι νὰ ἀποτυγχάνουν στὴ δημιουργία σωστῆς οἰκογένειας, μπορεῖ νὰ ὑπάρχει μεγάλη διαφθορὰ καὶ νὰ αὐξάνονται ραγδαῖα τὰ διαζύγια, ὅμως παρόλα αὐτὰ ἡ οἰκογένεια ζεῖ! Ζεῖ καὶ κρατάει τὸν τόπο. Τραυματι- σμένη μὲν καὶ γυμνὴ ἀπὸ τὴν παλιά της Η ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Μποζοβίτη Σταύρου θεολόγου
11 δόξα, ἀλλὰ ζεῖ… εἶναι ἀκόμα δυνατή! Ὅμως, ἂν σὲ τούτη τὴν ὥρα θελήσουμε νὰ κάνουμε ἐξέταση βαθύτερη γιὰ τὴν αἰτία τοῦ βαρύτατου τραυματισμοῦ τοῦ θεσμοῦ τῆς οἰκογένειας, θὰ συμφωνή- σουμε, θαρροῦμε, στὸ ὅτι ὑπάρχει οὐσι- αστικότερη αἰτία γιὰ τὸν τραυματισμό της. Ἀναφέραμε τοὺς ἐξωτερικούς, ἐντὸς καὶ ἐκτὸς συνόρων, ἐχθροὺς καὶ ἐπιβού- λους της. Ὅμως εἶναι καιρὸς νὰ βάλουμε τὸ δάχτυλο στὴ μεγάλη πληγή. «Τὰ κά- στρα πέφτουν πάντα ἀπὸ μέσα»· ὅταν ὁ προδότης ἀνοίξει τὶς πύλες ἢ ἡ ἀμέλεια τῶν ὑπευθύνων ἀφήσει ἀνοιχτὴ τὴν κερκόπορτα. Λοιπὸν καὶ τὸ κάστρο τῆς οἰκογένειας τὶς τελευταῖες δεκαετίες εἶχε προδοθεῖ ἔσωθεν. Πρωτίστως στὸ ἴδιο τὸ θεμέλιό του, τὸ μυστήριο τοῦ Γάμου, ποὺ ἔχει καταντήσει ἐμπαιγμὸς καὶ ἀσέβεια. Ἔχει μεταβληθεῖ σὲ προκλητικὴ ἐπίδειξη σαρκικότητας, ἄθλιο φωτογραφικὸ θέ- ατρο, βεβήλωση τῆς ἱερότητας τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ Μυστηρίου. Δικαίως ὁ Θεὸς μᾶς ἐγκατέλειψε καὶ παρέδωσε τὸν ἱερὸ θεσμὸ νὰ τὸν κατασπαράξουν τὰ ὀμηρικὰ τέρα- τα. Τί θὰ πρέπει νὰ γίνει γιὰ νὰ ζήσει καὶ στὸ μέλλον ἡ ἑλληνικὴ οἰκογένεια; Τὸ πρῶτο ποὺ ἀπαιτεῖται εἶναι τὸ νὰ κλείσει ἐπειγόντως ἡ κερκόπορτα τοῦ ἐμπαιγμοῦ τοῦ μυστηρίου τοῦ Γάμου. Σ᾿ αὐτὸ τὸ σημεῖο τὸ ἄριστο θὰ ἦταν νὰ ὑπάρξει αὐστηρὴ καὶ ἀνυποχώρητη ἀπό- φαση τοῦ συνόλου τῆς Ἱεραρχίας. Ἕως ὅτου ὅμως γίνει αὐτό, ἡ διόρθωση ἂς ἐπι- χειρεῖται σὲ προσωπικὸ ἐπίπεδο. Ὅλοι μας νὰ ἐνημερώνουμε συγγενεῖς, γνωστοὺς καὶ φίλους γιὰ τὴ σοβαρότητα τοῦ ζητή- ματος. Δεύτερο, πολὺ σημαντικὸ ἐπίσης, εἶναι ὁ πνευματικὸς στηριγμὸς τῶν νέων παιδιῶν ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ δημιουργή- σουν οἰκογένεια. Νὰ βοηθηθοῦν νὰ βροῦν τὸν δρόμο πρὸς τὸ πατρικὸ κελλάρι ποὺ κρύβει τοὺς ἀμύθη- τους θησαυροὺς τῆς Παραδόσεώς μας. Εἶναι ἀνάγκη νὰ κατανοήσουν τὰ νέα παιδιὰ ὅτι οὔτε ὁ πολιτικὸς γάμος οὔτε ἡ ἐλεύθερη συμβίωση ἀποτελοῦν λύση. Μάλιστα ἐπιδει- νώνουν ἀφάνταστα τὸ πρόβλημα. Λύσηεἶναιὁσωστὸςἐκκλησιαστικὸς γάμος! Νὰ ἐνισχύονται λοιπὸν τὰ νέα παιδιὰ νὰ κάνουν ἁπλὸ καὶ ὀλι- γοέξοδο ἐκκλησιαστικὸ γάμο, γιὰ νὰ ἔχουν τὴν εὐλογία τοῦ Θεοῦ στὴ νέα τους ζωή. Τρίτον νὰ στηριχθεῖ τὸ νέο ζευγάρι καὶ οἰκονομικῶς. Ὁ παπποὺς καὶ ἡ γιαγιὰ μὲ τὴ συντα- ξούλα τους. Ὁ πατέρας καὶ ἡ μάνα μὲ τὴ ζεστασιὰ τῆς ἀγάπης καὶ τῆς φροντίδας τους, ὥστε νὰ τολμήσουν οἱ ἄνεργοι, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, νέοι νὰ προχωρήσουν στὴ δημιουργία τοῦ νέου σπιτικοῦ. Βρισκόμαστε σὲ κρισιμό- τατη καμπή! Ἴσως εἶναι ὑπερβολικὸ νὰ περιμένουμε σύντομα θεαματικότατη ἀλλαγή. Ὅμως δὲν ἀποκλείεται μέσα ἀπὸ τὸ χάος κάποια στιγμὴ νὰ ξεπεταχτεῖ μιὰ μορφὴ μεγάλη, ποὺ θὰ μᾶς ἐμπνεύσει καὶ θὰ ἀλλάξει ὅλο τὸν κόσμο, ὁδηγῶντας τον στὴν πηγὴ τῆς χαρᾶς, τὸν Χριστό. Νὰ στηρίξουμε λοιπὸν μὲ κάθε μέσο τὴν οἰκογένεια. Ἀρκετὰ περιπλανήθηκε ἀνάμεσα στὰ σύγχρονα τέρατα. Καιρὸς νὰ βρεθεῖ στὴν Ἰθάκη! Νὰ ἀρχίσει ἐπιτέλους ἡ ἐξόντωση τῶν μνηστήρων ποὺ σπατα- λοῦν ἀσύστολα τὸ βιὸς τοῦ Θεοῦ… ἩφυγὴστὴνΑἰγυπτο,τοιχογραφίαἹ.Μ.ἉγίουΝεοφύτου,Κύπρος
12 «Τ ὶς δώ­σει κε­φα­λή μου ὕ­δωρ καὶ ὀ­φθαλ­μοῖς μου πη­γὴν δα­κρύ­ ων, καὶ κλαύ­σο­μαι τὸν λα­ὸν τοῦ­τον ἡ­μέ­ρας καὶ νυ­κτὸς;…». Ποι­ός θὰ δώ­σει εἰς τὴν κε­φα­λήν μου νε­ρό, ποι­ός θὰ κα­τα­στή­σει τὰ μά­τι­α μου πη­γὴν δα­κρύ­ ων, ὥ­στε νὰ κλαύ­σω τὸν λα­όν μου αὐ­τὸν ἡ­μέ­ραν καὶ νύ­κτα; Ἱ­ερ. 9, 1. Εἶ­ναι ὁ ἀ­βά­σταχ­τος πό­νος, ἡ κραυ­γὴ ἀ­πό­γνω­σης καὶ τὸ ξέ­σπα­σμα τοῦ πο­λύ­ πα­θου προ­φή­τη Ἱ­ε­ρε­μί­ου γι­ὰ τοὺς πο­λὺ ἀ­γα­πη­τούς του συμ­πα­τρι­ῶ­τες, τοῦ ἐ­κλε­ κτοῦ καὶ χι­λι­ο­ευ­ερ­γε­του­μέ­νου κα­τὰ τὰ ἄλ­λα λα­οῦ τοῦ Θε­οῦ, ποὺ τοὺς ἔ­βλε­πε κα­ θη­με­ρι­νὰ καὶ ἀ­με­τα­νό­η­τα νὰ προ­κα­λοῦν μὲ τὶς ἁ­μαρ­τί­ες τὴν ὀρ­γὴ τοῦ Θε­οῦ. Σή­με­ρα, ποὺ ζοῦ­με σ᾿ ἕ­ναν ἀ­νε­λέ­η­το κα­τα­κλυ­σμὸ εὐ­λο­γι­ῶν τοῦ Χρι­στοῦ καὶ τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας Του, στὴν κα­τὰ τὰ ἄλ­λα Ὀρ­θό­δο­ξη Ἑλ­λη­νι­κὴ Πα­τρί­δα, θὰ χρει­α­ ζό­μα­σταν πολ­λοὺς ἱε­ρε­μι­α­κοὺς θρή­νους γι­ὰ τὴν κα­τάν­τι­α μί­ας πα­τρί­δας ποὺ μα­ στί­ζε­ται ὄ­χι ἁ­πλὰ ἀ­πὸ μί­α οἰ­κο­νο­μι­κὴ κρί­ση, ἀλ­λὰ ἀ­πὸ μέ­γι­στη ἠ­θι­κὴ χρε­ω­κο­ πί­α, συ­στη­μα­τι­κὰ δὲ ἀ­πὸ μί­α προ­σπά­θει­α ἐκ­θε­με­λι­ώ­σε­ως καὶ εὐ­τε­λι­σμοῦ ἀ­με­τα­κί­ νη­των πα­ρα­δο­σι­α­κῶν δι­α­χρο­νι­κῶν θε­ σμῶν, ὅ­πως αὐ­τὴ τῆς ἑλ­λη­νορ­θό­δο­ξης οἰ­κο­γέ­νει­ας… Θὰ προ­σπα­θή­σου­με νὰ δώ­σου­με μί­α συ­νο­πτι­κὴ εἰ­κό­να μὲ ὅ­λα τὰ νο­μι­κὰ καὶ κοι­νω­νι­κὰ προ­βλή­μα­τα τῆς σύγ­χρο­νης οἰ­κο­γέ­νει­ας χω­ρὶς κου­ρα­ στι­κὲς λε­πτο­μέ­ρει­ες. Μί­α σύν­το­μη ἀρ­νη­ τι­κὴ φω­το­γρά­φη­ση θὰ μᾶς δώ­σει νὰ κα­ τα­λά­βου­με τὴν τό­ση θλι­βε­ρὴ εἰ­κό­να ποὺ πα­ρου­σι­ά­ζε­ται στὰ μά­τι­α μας. Ὅ­μως δὲν θὰ μεί­νου­με ἁ­πλὰ καὶ μό­νο σὲ κα­τα­θλι­πτι­κὲς καὶ ἀγ­χω­τι­κὲς δι­α­πι­ στώ­σεις. Θὰ προ­χω­ρή­σου­με, θὰ βγοῦ­με στὸ ξέ­φω­το, θὰ δοῦ­με μὲ ἐλ­πί­δα τὶς προ­ο­ πτι­κὲς γι­ὰ τὴν ἀ­νόρ­θω­ση καὶ τὴν ἡ­γε­μο­ νι­κή της θέ­ση καὶ τὴν κα­τα­λυ­τι­κή της ἀ­πο­στο­λὴ στὴν ἐν πολ­λοῖς ἀν­τίχρι­στη κοι­νω­νί­α μας. πα­ρα­δο­σι­α­κη Ελ­λη­νι­κη Οι­κο­γέ­νει­α Χω­ρὶς νὰ εἴ­μα­στε ἀ­θε­ρά­πευ­τα νο­ σταλ­γοὶ τοῦ πα­ρελ­θόν­τος, χω­ρὶς τά­σεις ὡ­ραι­ο­ποι­ή­σε­ως ἢ καὶ ἡρω­ποι­ή­σε­ως, οἱ με­γα­λύ­τε­ροι ἀ­πὸ μᾶς γεν­νη­θή­κα­με με­ γα­λώ­σα­με καὶ ζή­σα­με σὲ κεί­νην τὴν εὐ­ λο­γη­μέ­νη καὶ συ­νή­θως ὑ­περ­πο­λύ­τε­κνη οἰ­κο­γέ­νει­α μὲ δε­σπό­ζου­σες τὶς πα­τρι­αρ­ χι­κὲς μορ­φὲς τοῦ Παπ­ποῦ καὶ τῆς Γι­α­γι­ ᾶς! Δε­μέ­νοι καὶ δο­σμέ­νοι ὁ ἕ­νας γι­ὰ τὸν ἄλ­λον σὲ ἀ­πε­ρί­γρα­πτες φτώ­χει­ες μὲ κα­ Η ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Σαβ­βί­δη Παύ­λου θε­ο­λό­γου
13 κὴ δί­αι­τα, μὲ χι­λι­ομ­πα­λω­μέ­να ροῦ­χα καὶ συ­νή­θως ξυ­πό­λη­τοι, μὲ πα­ρα­δο­σι­α­κὴ εὐ­σέ­βει­α ἀλ­λὰ καὶ τὴν ἀ­πό­λυ­τη βε­βαι­ ό­τη­τα πὼς ὁ Θε­ὸς ἔ­χει γι­ὰ τὸ κά­θε παι­ δὶ τὴν ἔ­γνοι­α Του, τὴν ἀ­γά­πη Του καὶ ἔτ­σι λοι­πὸν μὲ μί­α τέ­τοι­α ἀ­γω­γὴ πο­ρευ­ τή­κα­με. Ὄ­χι ὅ­τι καὶ τό­τε δὲν ὑ­πῆρ­χαν προ­βλή­μα­τα, δυ­σκο­λί­ες, δυ­σαρ­μο­νί­ες, οἱ σκλη­ροὶ καὶ ἀ­κα­τέρ­γα­στοι χα­ρα­κτῆ­ ρες καὶ οἱ ἀ­να­πό­φευ­κτοι καυ­γά­δες, καὶ ἀ­κό­μα πε­ρισ­σό­τε­ρο γι­ὰ νὰ εἴ­μα­στε ρε­α­λι­ στὲς καὶ τὸ ξύ­λο ὑ­πῆρ­χε, ὅ­μως ὅ­λα αὐ­τὰ δὲν ἔβ­γαι­ναν πρὸς τὰ ἔ­ξω. Τὸν γά­μο τὸν ἐ­ξα­σφά­λι­ζε καὶ ἡ γνω­στὴ ρή­ση: «Παν­ τρευ­τή­κα­με, τε­λει­ώ­σα­με, τὸν δέ­σα­με τὸν γά­ιδα­ρό μας». Ἡ θυ­σι­α­στι­κὴ πάν­τως ἀ­γά­πη καὶ ἡ ἀ­νε­ξάν­τλη­τη ὑ­πο­μο­νὴ συ­ νή­θως τῆς μά­ννας προ­λά­βαι­νε τὰ χει­ρό­ τε­ρα καὶ κρα­τοῦ­σε τὸν γά­μο. Στὴν πα­ ρα­δο­σι­α­κὴ ἐ­κεί­νη κοι­νω­νί­α ποὺ κα­τὰ τὸ πλεῖ­στον ἦ­ταν ἀ­γρο­τι­κὴ ἐ­κεῖ­νο τὸ ὁ­ποῖ­ο ἦ­ταν ἀρ­κε­τὸ γι­ὰ ἕ­ναν ἐ­πι­τυ­χη­μέ­νο γά­μο ἦ­ταν ὁ ἄν­τρας νὰ εἶ­ναι ἐρ­γα­τι­κός, νὰ μὴν εἶ­ναι τεμ­πέ­λης, νὰ μὴν πί­νει καὶ νὰ μὴ χτυ­πά­ει τὴν γυ­ναῖ­κα του. Αὐ­τὰ ζη­τοῦ­σε κά­θε γυ­ναῖκα τό­τε. Τὸ με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­ στὸ τῶν ἀν­δρῶν ἀν­τί­στοι­χα ζη­τοῦ­σε ἡ γυ­ναῖ­κα νὰ εἶ­ναι νοι­κο­κυ­ρά, βε­βαί­ως νὰ μὴν εἶ­ναι γλωσ­σοῦ. Ἦ­ταν πο­λὺ ση­μαν­τι­κὸ αὐ­τό. Αὐ­τὰ ἦ­ταν ἀρ­κε­τὰ γι­ὰ νὰ χα­ρα­κτη­ρι­στεῖ ἕ­νας γά­μος ἐ­πι­τυ­χη­μέ­νος τό­τε καὶ νὰ εἶ­ναι καὶ οἱ ἄν­θρω­ποι εὐ­χα­ρι­στη­μέ­νοι» (Πα­ τὴρ Βα­σί­λει­ος Θερ­μός). Τὸ δι­α­ζύ­γι­ο σχε­δὸν καὶ σὰν λέ­ξη ἦ­ταν ἄ­γνω­στο καὶ στὴ χει­ρό­τε­ρη πε­ρί­πτω­ση ἡ ἔκ­δο­σή του ἦ­ταν «εἴ­δη­ση». Ποι­οί πα­ρά­γον­τες προ­ε­τοί­μα­σαν τὴν ἐ­πι­χει­ρού­με­νη σή­με­ρα δι­ά­λυ­ση τῆς οἰ­κο­ γέ­νει­ας. 1. Εὐ­μά­ρει­α, σὲ συν­δυ­α­σμὸ μὲ τὴν χα­λά­ρω­ση τῶν ἠ­θῶν. Τὸ γνω­στὸ ρε­φρὲν «ἔ­χουν χα­λά­σει οἱ ἄν­θρω­ποι», ἀπό­το­κος ἴ­σως τῆς οἰ­κο­νο­μι­ κῆς εὐ­μά­ρει­ας, καὶ ἰ­δι­αί­τε­ρα τῆς ἐρ­γα­ζό­ με­νης ἔ­ξω ἀ­πὸ τὸ σπί­τι γυ­ναί­κας μὲ τὸ ἀ­νε­ξάρ­τη­το οἰ­κο­νο­μι­κὸ πορ­το­φό­λι, δι­ευ­ κό­λυ­ναν ἀ­φάν­τα­στα καὶ μά­λι­στα στὴν χω­ρὶς πολ­λὲς ἐ­νο­χὲς εὔ­κο­λη ἐ­πι­λο­γὴ τοῦ χω­ρι­σμοῦ. 2. Φταί­ει ἡ τη­λε­ό­ρα­ση! Τὴ με­ρί­δα τοῦ λέ­ον­τος κα­τέ­χει ἀ­δι­ αμ­φι­σβή­τη­τα ἡ ἔ­ξαρ­ση τῆς ἰ­δι­ω­τι­κῆς τη­λε­ό­ρα­σης μέ­σῳ τῶν ξε­νι­κῶν κυ­ρί­ως «σί­ρι­αλς», ἡ ὁ­ποί­α καὶ ἔ­χει δι­α­μορ­φώ­σει ἢ τοὐλά­χι­στον προ­πα­γαν­δι­στι­κὰ θέ­λει νὰ πα­ρου­σι­ά­σει ὡς πρό­τυ­πα οἰ­κο­γέ­νει­ες μὲ τὸ εὐ­ρω­πα­ϊ­κὸ ἐ­λεύ­θε­ρο καὶ συ­νή­θως ἀ­νή­θι­κο ἦ­θος τοῦ εὔ­κο­λου χω­ρι­σμοῦ, τὴν ἐμ­πο­ρι­κο­ποί­η­ση τοῦ ἔ­ρω­τα καὶ τοῦ σώ­μα­τος καὶ τὴ σύ­να­ψη ἄλ­λων ἁ­μαρ­τω­ λῶν σχέ­σε­ων.
14 3. Ἄ­γνοι­α τοῦ μυ­στη­ρί­ου τοῦ γά­μου. Πό­σοι ἄ­ρα­γε ἄν­θρω­ποι ποὺ ἔρ­χον­ ται «εἰς γά­μου κοι­νω­νί­αν» ἔ­χουν ἔ­στω στοι­χει­ώ­δη γνώ­ση τῆς ἱ­ε­ρο­λο­γί­ας ἀλ­λὰ καὶ τῆς θε­ο­λο­γί­ας τοῦ γά­μου; Πό­σοι ἐν ἐ­πι­γνώ­σει γνω­ρί­ζουν ὅ­τι «τὸ μυ­στή­ρι­ον τοῦ­το μέ­γα ἐ­στί» καὶ ὅ­τι ἡ νέ­α ζω­ὴ ποὺ ἀρ­χί­ζει εἶ­ναι «συγ­κλή­ρω­σις τοῦ βί­ου δι­ α­παν­τός»; 4. Ὁ πο­λι­τι­κὸς γά­μος. Εἰ­σα­γό­με­νο αὐ­τὸ τὸ φροῦ­το ἀ­πὸ τὰ προ­τε­σταν­τι­κὰ κρά­τη τὰ ὁ­ποῖ­α δὲν ἀ­να­ γνω­ρί­ζουν τὰ Μυ­στή­ρι­α. Ἀλ­λὰ τί ἀ­κρι­ βῶς εἶ­ναι τέ­λος πάν­των; Ὅ­σο δι­α­κο­σμη­μέ­νη καὶ ἂν εἶ­ναι ἡ αἴ­ θου­σα τοῦ δη­μαρ­χεί­ου, ὅ­σο στο­λι­σμέ­νοι καὶ ἂν προ­σέρ­χον­ται ''γαμ­πρὸς’’ καὶ ''νύ­ φη’’,ὅ­σοι''ἐ­πί­ση­μοι’’καὶἂνπα­ρί­σταν­ται στὴν τε­λε­τή, τὸ πε­ρι­βάλ­λον εἶ­ναι ψυ­χρὸ καὶ οἱ ''σύ­ζυ­γοι’’ θε­ω­ροῦν­ται καὶ αἰ­σθά­ νον­ται ἀ­στε­φά­νω­τοι». (Ἀρχιμ. Θε­ό­δω­ρος Μπε­ρά­της). Αὐ­τὸς εἶ­ναι ὁ «πο­λι­τι­κὸς γά­ μος» σὲ λί­γες γραμ­μές. 5.Δι­α­ζύ­γι­οκα­νο­νι­κὸκαὶτὸσυ­ναι­νε­τι­κὸ. Ἐ­άν, ὅ­πως ση­μει­ώ­σα­με στὴν ἀρ­χή, τὰ πα­λι­ὰ τὰ χρό­νι­α τὸ δι­α­ζύ­γι­ο ἦ­ταν κυ­ ρι­ο­λε­κτι­κὰ εἴ­δη­ση, σή­με­ρα ἔ­χου­με μί­α ἐ­κρη­κτι­κὴ ἄ­νο­δο, οἱ στα­τι­στι­κὲς κά­νουν λό­γο γι­ὰ δι­ά­λυ­ση οἰ­κο­γε­νεί­ας καὶ ἔκ­δο­ση δι­α­ζυ­γί­ου τοῦ ἑ­νὸς στοὺς τρεῖς γά­μους! Μὲ ἁ­πλὰ λό­γι­α τὸ δι­α­ζύ­γι­ο ἔ­γι­νε ρου­ τί­να ἢ μᾶλ­λον ὅ­πως ἡ ἔκ­δο­ση ἑ­νὸς εἰ­σι­ τη­ρί­ου. 6. Ἡ μο­νο­γο­νε­ϊ­κὴ οἰ­κο­γέ­νει­α. Μορ­φὴ σύγ­χρο­νης ἐ­πι­δη­μί­ας, ἡ ὁ­πο- ί­α καὶ ἀ­πο­σα­θρώ­νει καὶ ἀ­πει­λεῖ νὰ ἀν­ τι­κα­τα­στή­σει τὴν πα­ρα­δο­σι­α­κὴ μορ­φὴ τῆς ἑλ­λη­νι­κῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας εἶ­ναι καὶ ἡ λε­γό­με­νη μο­νο­γο­νε­ϊ­κή, ἡ ὁ­ποί­α ἐ­κτὸς ἐ­λα­χί­στων ἀ­να­πό­δρα­στων πε­ρι­στά­σε­ων, δη­μι­ουρ­γεῖ σο­βα­ρὰ τραύ­μα­τα τό­σο στὰ ἴ­δι­α πα­θόν­τα πρό­σω­πα, ὅ­σο καὶ στὴν μὲ πο­λὺ εὐ­κο­λί­α ἀ­πό­σει­ση εὐ­θυ­νῶν τῶν γο­ νέ­ων μὲ θύ­μα­τα σὲ τε­λι­κὴ ἀ­νά­λυ­ση τῶν ἴ­δι­ων τῶν παι­δι­ῶν τους. Εἶ­ναι μί­α πο­λὺ βο­λι­κὴ κα­τά­στα­ση ἡ ὁ­ποί­α ναὶ μὲν προ­ στα­τεύ­ε­ται νο­μι­κὰ ὅ­μως ἀ­δι­κεῖ­ται κα­ τά­φο­ρα ἡ πο­λύ­τε­κνη οἰ­κο­γέ­νει­α ποὺ μὲ θυ­σι­α­στι­κὴ δι­ά­θε­ση κρα­τά­ει ὄρ­θι­α τὴν πραγ­μα­τι­κὴ οἰ­κο­γέ­νει­α καὶ δυ­στυ­χῶς ἀ­πο­λαμ­βά­νει λι­γό­τε­ρα προ­νό­μι­α στὶς δι­ ά­φο­ρες κοι­νω­νι­κὲς πα­ρο­χὲς. Ὁ­πωσ­δή­πο­τε βλέ­που­με μὲ πο­λὺ συμ­ πά­θει­α τὸ ἐ­ξα­πα­τη­θὲν μὲ ὁ­ποι­ο­δή­πο­τε τρό­πο μέ­λος, ὅ­μως στὶς πε­ρισ­σό­τε­ρες τῶν πε­ρι­πτώ­σε­ων ἔ­χουν καὶ τὴν προ­σω­ πι­κή τους εὐ­θύ­νη. Νὰ δώ­σου­με ὅ­μως τὶς ἀ­ναγ­καῖ­ες ἐ­ξη­γή­σεις. Ἡ μο­νο­γο­νε­ϊ­κὴ οἰ­κο­γέ­νει­α ἀ­πο­τε­λεῖ­ ται ἀ­πὸ ἕ­να γο­νι­ὸ (πα­τέ­ρας ἢ μη­τέ­ρα) καὶ τὰ παι­δι­ὰ ἢ συ­νή­θως τὸ παι­δί. Ἂν θε­λή­ σου­με νὰ ἐν­το­πί­σου­με τὰ αἴ­τι­α αὐ­τὰ πε­ ρί­που εἶ­ναι: α) Θά­να­τος τοῦ ἑ­νὸς γο­νι­οῦ. β) Δι­α­ζύ­γι­ο. γ) Γέν­νη­ση παι­δι­οῦ ἐ­κτὸς γά­μου καὶ ἕ­νας ἀ­π᾿ τοὺς δύ­ο δὲν ἀ­να­λαμ­βά­νει τὴν εὐ­θύ­νη σὰν γο­νι­ός. δ) Υἱ­ο­θε­σί­α παι­δι­οῦ ἀ­πὸ ἀ­νύ­παν­δρο γο­νέ­α. Συ­νή­θως ὁ ὅ­ρος μο­νο­γο­νε­ϊ­κὸς ἀ­να­φέ­ ρε­ται σὲ ἀ­νύ­παν­δρες μη­τέ­ρες καὶ πο­λὺ σπά­νι­α σὲ ἀ­νύ­παν­δρους πα­τέ­ρες μὲ παι­ δί. Ἐ­πί­σης σὲ χω­ρι­σμέ­νο γο­νι­ὸ μὲ παι­δί. Σὲ πε­ρι­πτώ­σεις θα­νά­του ἀ­πα­λεί­φε­ται ὁ ὅ­ρος καὶ τὰ παι­δι­ὰ δι­και­οῦν­ται ἀ­να­λό­ γως τὴν σύν­τα­ξη καὶ τὴν κλη­ρο­νο­μι­ά. Σὲ προ­κη­ρύ­ξεις ὅ­μως δι­και­οῦν­ται ἐ­πι­πλέ­ον μό­ρι­α σὰν μέ­λη μο­νο­γο­νε­ϊ­κῆς οἰ­κο­γέ­νει­ ας (μᾶλ­λον σὲ ἀν­τι­κα­τά­στα­ση τοῦ ὅρου χῆ­ρος, χή­ρα, ὀρ­φα­νός, ὀρ­φα­νή). 7. Γά­μος ὁ­μο­φυ­λο­φί­λων. Tό μό­νο ποὺ ἔ­λει­πε ἀ­πὸ τὴν Ἑλ­λά­δα τῶν 350.000 ἐ­κτρώ­σε­ων ἐ­τη­σί­ως καὶ τῆς οἰ­κο­νο­μι­κῆς ἐ­ξα­θλί­ω­σης, εἶ­ναι ὁ νό­μος ποὺ θὰ ἐ­πι­τρέ­πει νὰ παν­τρεύ­ον­ται ἄ­το­μα τοῦ ἴ­δι­ου φύ­λου, κοι­νῶς ὁ­μο­φυ­λό­φι­λοι, ἀλ­λὰ φαί­νε­ται ὅ­τι ὁ ὑ­πουρ­γὸς Δι­και­ο­σύ­
15 νης φρον­τί­ζει καὶ γι­ὰ τὴν ὑ­λο­ποί­η­ση καὶ αὐ­τῆς τῆς με­ταρ­ρύθ­μι­σης!  8. Ἐ­λεύ­θε­ρη συμ­βί­ω­ση. Ὅ­πως ση­μει­ώ­σα­με καὶ γι­ὰ τὸν πο­λι­ τι­κὸ γά­μο τέ­λει­ο ἄν­θρω­πο νὰ βροῦ­με καὶ νὰ παν­τρευ­τοῦ­με εἶ­ναι ἀ­δύ­να­το. Ὁ χα­ρι­ τω­μέ­νος γέ­ρον­τας Πα­ΐσι­ος εἶ­πε ἕ­ναν πο­ λὺ ὄ­μορ­φο λό­γο «δὲν συμ­φέ­ρει νὰ παν­ τρεύ­ον­ται δύ­ο κα­λοὶ «πνευ­μα­τι­κοὶ» ἄν­ θρω­ποι γι­α­τί… θὰ κοι­μοῦν­ται ὄρ­θι­οι!». Ὅ­λοι ἔ­χουν τὰ κου­σού­ρι­α τους, τε­λι­κὰ «μό­νο ἡ ἀ­γά­πη πρὸς τὸν Θε­ὸ μπο­ρεῖ νὰ ἐμ­πνεύ­σει στὶς ψυ­χὲς τῶν ἀν­θρώ­πων τὴν ἀ­λη­θι­νὴ ἀ­γά­πη καὶ με­τα­ξύ τους». Καὶ τὴν σκέ­ψη αὐ­τὴ μπο­ροῦ­με νὰ τὴν ἰ­σχυ­ρο­ποι­ή­σου­με μὲ τὸν λό­γο τοῦ ἱ­ε­ροῦ Χρυ­σο­στό­μου: «Ἀ­πὸ γὰρ σω­φρο­σύ­νης ἀ­γά­πη τί­κτε­ται, ἀ­πὸ δὲ ἀ­γά­πης τὰ μυ­ρί­α ἀ­γα­θὰ». Ἀ­πὸ τὴ σω­φρο­σύ­νη γεν­νι­έ­ται ἡ ἀ­γά­πη καὶ ἀ­πὸ τὴν ἀ­γά­πη τὰ ἄ­πει­ρα ἀ­γα­ θά. Συμ­πε­ρα­σμα­τι­κά Ἡ πι­κρὴ ἀ­να­φο­ρὰ σὲ ὅ­λους τούς σύγ­ χρο­νους ἀν­τί­χρι­στους συν­τε­λε­στὲς τῆς δι­α­λύ­σε­ως τῆς πα­ρα­δο­σι­α­κῆς ἑλ­λη­νορ­ θό­δο­ξης οἰ­κο­γέ­νει­ας, μᾶς γε­μί­ζουν μὲ με­λαγ­χο­λί­α, πο­λὺ ἄγ­χος, καὶ ἔν­το­νους προ­βλη­μα­τι­σμοὺς γι­ὰ τὸ σή­με­ρα γι­ὰ τὸ αὔ­ρι­ο. Καὶ φυ­σι­κὰ κα­νεὶς δὲν μπο­ρεῖ νὰ μεί­νει ἀ­πα­θὴς στὸ σύγ­χρο­νο αὐ­τὸ δρᾶ­μα. Ἰ­δι­αί­τε­ρα σκε­πτι­κοὶ οἱ ση­με­ρι­νοὶ γο­νεῖς μὲ τὰ δι­α­φαι­νό­με­να ἀ­δι­έ­ξο­δα καὶ τὰ σκε­ πτι­κὰ βλέμ­μα­τα τῶν παι­δι­ῶν τους ποὺ συν­θέ­τουν ἕ­να ἐ­ξό­χως ἀ­πελ­πι­στι­κὸ πὰζλ χω­ρὶς νὰ δι­α­φαί­νε­ται κά­ποι­α ἀ­κτῖνα φω­ τός, κά­ποι­α ἔ­στω καὶ δει­λὰ-δει­λὰ χα­μό­γε­ λα γι­ὰ ἀ­να­στρο­φὴ καὶ ἀ­νά­καμ­ψη! Μή­πως αὐ­τὴ ἡ ζό­φω­ση καὶ με­λαγ­ χο­λι­κὴ κα­τά­στα­ση τῆς ση­με­ρι­νῆς κλο­ νι­ζό­με­νης καὶ μᾶλ­λον χει­μα­ζό­με­νης ἑλ­ λη­νορ­θό­δο­ξης οἰ­κο­γέ­νει­ας δὲν ἔ­χει μέλ­ λον ἀλ­λὰ βαί­νει ὁ­λο­τα­χῶς πρὸς δι­ά­λυ­ση σύμ­φω­να μὲ τὰ μον­τέρ­να εὐ­ρω­πα­ϊ­κὰ πρό­τυ­πα καὶ δυ­στυ­χῶς πολ­λὲς φο­ρές… πρό­στυ­χα; Δὲν εἶ­ναι ὅ­μως ἔτ­σι ἀ­κρι­βῶς τὰ πράγ­ μα­τα, γι᾿ αὐ­τὸ καὶ σὲ πο­λὺ λί­γο χρό­νο μπαί­νου­με στὸ ξέ­φω­το, στὴν ἐλ­πί­δα καὶ τὴν χα­ρὰ τῆς δη­μι­ουρ­γί­ας τῆς νέ­ας «κα­- τ᾿ οἶ­κον ἐκ­κλη­σί­ας» τῆς ἑλ­λη­νορ­θό­δο­ξης οἰ­κο­γέ­νει­ας. Γι᾿ αὐ­τὸ καὶ πά­ρε­τε θάρ­ρος …ἀρ­χί­ζου­με ἀ­νε­πί­στρο­φα τὴν δυ­να­μι­κή μας πο­ρεί­α… ἡ οἰ­κο­γέ­νει­α θὰ ζή­σει καὶ κον­τὰ της σὺν Θεῷ καὶ ὅ­λοι ἐ­μεῖς… Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Σὲ πα­νελ­λα­δι­κὴ ἔ­ρευ­να τῆς ΑLCO γι­ὰ τὴν ΕΡΤ τὸ Δε­κέμ­βρι­ο τοῦ 2012 οἱ Ἕλ­ λη­νες ρω­τή­θη­καν γι­ὰ τὸ ποι­οὺς θε­σμοὺς ἐμ­πι­στεύ­ον­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο. Ὑ­πάρ­χει
16 κα­θο­λι­κὴ ἐμ­πι­στο­σύ­νη στὸν θε­σμὸ τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας 98% τῶν Ἑλ­λή­νων. Τὸ ση­μαν­τι­κὸ εἶ­ναι ὅ­τι τὸ 63% τῶν Ἑλ­λή­νων ἐμ­πι­στεύ­ε­ται στα­θε­ρὰ τὴν Ἐκ­ κλη­σία­, τὴ Δι­και­ο­σύ­νη τὸ 41%, τοὺς Πο­ λι­τι­κοὺς τὸ 17%, τὰ ΜΜΕ τὸ 14% καὶ τὰ Κόμ­μα­τα τὸ 7%. Εἶ­ναι αὐ­το­νό­η­τη ἀ­λή­θει­α ὅ­τι ὁ ἑλ­λη­ νι­κὸς καὶ συ­νή­θως θρη­σκευ­τι­κὸς θε­σμὸς τοῦ γά­μου, πέ­ραν ἀ­πὸ τριγ­μοὺς καὶ δι­ α­κυ­μάν­σεις, δὲν παύ­ει νὰ ἀ­πο­τε­λεῖ τὴν σπον­δυ­λι­κὴ στή­λη τῆς πι­ὸ ὄ­μορ­φης ἀν­ θρω­πί­νως ζω­ῆς τοῦ ἔ­στω καὶ ἐ­πι­φα­νει­ α­κὰ θρη­σκευ­ό­με­νου Ἕλ­λη­να. Εἶ­ναι ζυ­ μω­μέ­νος μὲ τὴν πα­ρα­δο­σι­α­κὴ εὐ­σέ­βει­α καὶ τὴν ἱ­ε­ρή του Πα­ρά­δο­ση. Εἶ­ναι συ­ νυ­φα­σμέ­νη ἡ ζω­ή του ἔ­στω καὶ με­ρι­κῶς ἀ­πο­χρω­μα­τι­σμέ­νη μὲ τὴν Ἐκ­κλη­σί­α, γι᾿ αὐ­τὸ καὶ προ­τι­μᾶ τὸν θρη­σκευ­τι­κὸ γά­μο «μὲ παπ­πᾶ καὶ μὲ κουμ­πά­ρο!». Ἡ μυ­στη­ρι­α­κὴ θε­με­λί­ω­ση τοῦ γά­μου μὲ τὴν ὁ­λό­καρ­δη, εἰ­λι­κρι­νῆ καὶ ἀ­νι­δι­ο­τε­ λῆ ἀ­γά­πη τῶν «νῦν προ­σερ­χο­μέ­νων», κα­ τὰ κα­νό­να εἶ­ναι καὶ ἡ ἀ­δα­μαν­τί­νη βά­ση γι­ὰ τὴν δη­μι­ουρ­γί­α, ἀ­νά­πτυ­ξη καὶ κα­τὰ τὸ δυ­να­τὸν ἐ­πι­τυ­χί­α τῆς νέ­ας οἰ­κο­γε­νεί­ ας – κα­τ᾿ οἶ­κον ἐκ­κλη­σί­ας. Ὅ­πως πο­λὺ σο­φὰ ἐ­πι­ση­μαί­νει ὁ μα­ κα­ρι­στὸς πα­τὴρ Γε­ώρ­γι­ος Δη­μόπου­λος, αὐ­θεν­τι­κὸς με­λε­τη­τὴς τοῦ οἰ­κο­γε­νει­α­ κοῦ βί­ου, «…κα­νεὶς δὲν γνω­ρί­ζει τί θὰ συ­ναν­τή­σει στὸν δρό­μο της ἡ νέ­α οἰ­κο­ γέ­νει­α, γνω­ρί­ζου­με ὅ­μως κά­τι, ποὺ εἶ­ναι πο­λὺ πε­ρισ­σό­τε­ρο ση­μαν­τι­κό. Ὅ­τι δη­ λα­δὴ στὸ χέ­ρι ἐ­κεί­νων ποὺ τὴν ἀ­πε­τέ­λε­ σαν εἶ­ναι κα­τὰ με­γά­λο μέ­ρος τὸ νὰ εἶ­ναι ἡ πο­ρεί­α της στα­θε­ρή. Ὅ­τι γιά­νὰ εἶ­ναι ἡ συ­ζυ­γί­α ἀ­σφα­λής, ἡ ἑ­νό­τη­τα ἀ­δι­άρ­ρη­ κτη καὶ ἡ εὐ­τυ­χί­α ἐ­ξα­σφα­λι­σμέ­νη, εἶ­ναι ἀ­νάγ­κη κά­θε ἕ­νας ἀ­πὸ τοὺς νε­ο­νύμ­φους, καὶ ὁ σύ­ζυ­γος καὶ ἡ σύ­ζυ­γος, νὰ ἐ­φαρ­μό­ σουν στὴν οἰ­κο­γε­νει­α­κή τους ζω­ὴ ὅ,τι ὁ νό­μος τοῦ Θε­οῦ ὁ­ρί­ζει…». Γνω­ρί­ζον­τας λοι­πὸν πό­σο με­γά­λο Μυ­ στή­ρι­ο εἶ­ναι ὁ γά­μος καὶ ποι­οῦ με­γά­λου πράγ­μα­τος εἶ­ναι τύ­πος, μὴ σκέ­πτε­σαι γι᾿ αὐ­τὸν ἐ­πι­πό­λαι­α καὶ ὅ­πως τύ­χει, οὔ­τε νὰ ζη­τᾶς πολ­λὰ χρή­μα­τα, ὅ­ταν πρό­κει­ται νὰ νυμ­φευ­θεῖς. Γι­α­τί τὸ γά­μο δὲν πρέ­πει νὰ τὸν θε­ω­ρεῖς ἐμ­πο­ρι­κὴ συ­ναλ­λα­γή, ἀλ­λὰ κοι­νω­νί­α βί­ου. Ἔ­λε­γε ἕ­νας Πνευ­μα­τι­κός: «ἀ­γα­πᾶς τὴ γυ­ναῖ­κα σου; Πῶς τὸ δεί­χνεις; ξέ­ρεις ποι­ό φα­γη­τὸ τῆς ἀ­ρέ­σει; Φρον­τί­στε νὰ ἐ­πι­κοι­νω­νεῖ­τε, νὰ μι­λᾶ­τε καὶ νὰ κοι­τι­ό­ σα­στε, νὰ τσα­κώ­νε­στε δὲν πει­ρά­ζει, μέ­σα ἀ­πὸ τὸν καυ­γὰ νὰ ἀ­γα­πᾶς τὸν ἄν­θρω­πό σου… νὰ νοι­ώ­σει ὅ­τι παίρ­νει, ὅ­τι χορ­ταί­ νει, φεύ­γει ἀ­πὸ τὸ σπί­τι γε­μᾶ­τος – τη, καὶ δὲν κοι­τά­ζει ἀλ­λοῦ… ὁ γά­μος (συ­νε­χί­ζει ὁ Πνευ­μα­τι­κὸς) κρα­τι­έ­ται μ᾿ ἕ­να δω­ρά­κι, ἕ­να φα­γη­τό, ἕ­να λου­λού­δι, ἕ­ναν κα­λὸ λό­ γο, μὲ λί­γες γλυ­κει­ὲς κου­βέν­τες ποὺ δὲν χρει­ά­ζον­ται καὶ ἰ­δι­αί­τε­ρα ἔ­ξο­δα». Ἡ συ­ζυ­γι­κὴ ἀ­γά­πη εἶ­ναι πάν­το­τε ἡ βά­ση τῆς οἰ­κο­γε­νει­α­κῆς εὐ­τυ­χί­ας, ἡ ὁ­πο- ί­α καὶ πρέ­πει νὰ συν­δαυ­λί­ζε­ται ἀ­πὸ μι­ κρο­χα­ρὲς ποὺ νο­στι­μί­ζουν, συν­τη­ροῦν καὶ ὀ­μορ­φαί­νουν τὸν οἰ­κο­γε­νει­κὸ δε­σμό. «Ἔ­χεις γυ­ναῖ­κα, ἔ­χεις παι­δι­ὰ μπο­ρεῖ ἄλ­ λη ἡ­δο­νὴ νὰ ἐ­ξι­σω­θεῖ μ᾿ αὐ­τή; Ἔ­χεις οἰ­ κο­γέ­νει­α, ἔ­χεις φί­λους, ὅ­λα δη­λα­δὴ αὐ­τὰ τὰ εὐ­χά­ρι­στα, τὰ ὁ­ποῖ­α μα­ζὶ μὲ τὴ σω­ φρο­σύ­νη, σοῦ πα­ρέ­χουν καὶ με­γά­λη ὠ­φέ­ λει­α…» (Ἱ­ε­ρὸς Χρυ­σό­στο­μος). Και­ρὸς νὰ συμ­μα­ζέ­ψου­με τὶς ἀρ­νη­τι­κὲς σκέ­ψεις ποὺ σί­γου­ρα ὑ­πάρ­χουν μύ­ρι­ες ὅ­σες – ἐ­δῶ νὰ ὑ­πο­γραμ­μί­σου­με ἰ­δι­αί­τε­ρα τὸ πό­σο κα­κὸ εἶ­ναι ἡ εἰ­ρω­νεί­α μέ­σα στὸ σπί­τι, τὸ νὰ σκα­λί­ζου­με πλη­γὲς τοῦ ἄλ­λου, καὶ ἡ ἐ­νο­χλη­τι­κὴ καὶ στὶς πε­ρισ­σό­τε­ρες φο­ρὲς σπα­στι­κὴ τε­λει­ο­μα­νί­α τῆς νοι­κο­κυ­ρᾶς, γι­α­τί πρέ­πει νὰ φύ­γου­με μὲ χα­ρού­με­ νη τὴ δι­ά­θε­ση καὶ πάν­τα μὲ τὴν σκέ­ψη πὼς ἡ ἑλ­λη­νορ­θό­δο­ξη οἰ­κο­γέ­νει­α πρέ­πει νὰ ζή­σει πέ­ρα ἀ­πὸ τὶς πο­λυ­ποί­κι­λες δυ­ σκο­λί­ες καὶ θὰ ζή­σει εἰς πεῖ­σμα ὅ­λων τῶν ἀν­τι­χρί­στων δυ­νά­με­ων ποὺ τὴν ἐ­πι­βου­ λεύ­ον­ται…
17 ΘΑΛΑΣΣΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Χρυσάνθης Κούκου ἱατροῦ-πρεσβυτέρας Ἦ ταν μία φορὰ κι ἕναν καιρό, ἕνα καράβι ποὺ τὸ ἔλεγαν «Οἰκογέ- νεια». Νέο σκαρί, ἀταξίδευτο, μόλις βγαλμένο ἀπὸ ἕνα μεγάλο ναυπη- γεῖο, τὴν «Ἐκκλησία», ἑτοιμάστηκε νὰ σηκώσει ἄγκυρα γιὰ τὸ πρῶτο του ταξίδι στὸ ἀρχιπέλαγος τῆς «Ζωῆς». Ὁ καπετά- νιος κι ἡ καπετάνισσα, δυὸ ἄνθρωποι ἄγνωστοι μέχρι χθές, ἄφησαν πίσω τὰ δικά τους καράβια, αὐτὰ στὰ ὁποῖα γεν- νήθηκαν καὶ μεγάλωσαν, πιάστηκαν χέρι, χέρι κι ἀποφάσισαν νὰ ταξιδέψουν μαζί, σ’ αὐτὸ τὸ νέο καράβι. Τί μυστή- ριο ἀνεξήγητο κι αὐτό! «Τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστι...ἀντὶ τούτου καταλήψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μη- τέρα καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴ γυ- ναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μία...». Δύο ξένοι ποὺ γίνονται ἕνα σῶμα, δυὸ δέντρα ἀπὸ ξεχωριστὲς ρίζες ποὺ σμίγουν σὲ κοινὸ κορμό, γιὰ νὰ δώσουν μαζὶ κλαδιὰ λουλούδια καὶ καρπούς. Μία ἕνωση ἀνεξήγητη, ποὺ μόνο μέσα ἀπὸ τὴν ἀνεξάντλητη ἀγάπη τοῦ Οὐράνιου Πατέ- ρα, μπορεῖ νὰ συλληφθεῖ καὶ νὰ τελεσφο- ρήσει. Ὁ καπετάνιος κι ἡ καπετάνισσα ... ἕνα σῶμα μία ψυχὴ κι ὁ καθένας τὸν ρόλο του μέσα στὸ νιὸ καράβι. Ἐκεῖνος στὸ τι- μόνι, μὲ ψυχραιμία καὶ τόλμη, ἀνοίγεται στὸ πέλαγος. Ἔχει πυξίδα τὴν πίστη καὶ στὸ ψηλὸ κατάρτι «βιγλάτορα», τὸν Ἥλιο τῆς Δικαιοσύνης, τὸν πανάγαθο Θεό. Κι ἐπειδὴ τὰ δικά του ἀφτιά, ὧρες ὧρες σκο- τίζονται ἀπ’ τὸν μανιασμένο ἄνεμο καὶ χάνουν τὴν ἐπαφὴ μὲ τὸ ψηλὸ κατάρτι, ἔχει πάντα δίπλα του τὸν ἄγρυπνο ἀσυρ- ματιστή του, τὸν ἀγαθὸ παππούλη, τὸν «Πνευματικό τους», γιὰ νὰ τοῦ μεταφέρει σωστὰ τὶς ὁδηγίες καὶ τὰ παραγγέλματα τοῦ Θεοῦ στὴν πορεία τῆς πλεύσης τους. Αὐτὸν ἀκούει προσεκτικὰ καὶ ἡ καπε- τάνισσα, ποὺ μὲ μαεστρία τεντώνει κι ἀφήνει τὰ σχοινιὰ στρέφοντας τὰ πανιὰ τοῦ καραβιοῦ στὴν σωστὴ στράτα. Καὶ παράλληλα, συντονίζει τὶς κινήσεις της ἁρμονικὰ μὲ τὸν καπετάνιο τῆς ζωῆς της, ἀφουγκράζεται τοὺς κτύπους τῆς καρδιᾶς του, βλέπει μέσα στὰ μάτια του ὁλάνοι- χτους τοὺς χάρτες τοῦ μυαλοῦ του, τρέχει δίπλα του στὴν πρώτη σταλαγματιὰ τοῦ ἱδρῶτα, ἀγκαλιάζει σφικτὰ τὴν κάθε του ἀγωνία, σβήνει μὲ τὴν δροσιὰ τῆς ἀγάπης, τὸ καμίνι τῆς ταραχῆς του. Μὰ κι ὅταν τῆς καπετάνισσας τὰ μά- τια βουρκώνουν, ὅταν τὰ φυλλοκάρδια της ταράζονται ἀπὸ τὴν μανία τῆς θάλασ- σας, ὅταν τ’ ἀστραπόβροντα θαμπώνουν καὶ θολώνουν τὸν ὁρίζοντά της, ἔχει τὰ δικά του μπράτσα νὰ στηριχτεῖ, τὴν δική του ἀγκαλιὰ νὰ χωθεῖ σὰν τὸ πλοῖο στ’ ἀπάνεμο ἀραξοβόλι. Κι ὅταν ὁ ἥλιος ἀποσταμένος ἀπ’ τὸ ταξίδι τῆς μέρας, βουτᾶ νὰ δροσιστεῖ στὴν θαλασσιὰ ἀπεραντοσύνη, κι ἀφή- νει τ’ ἀστέρια νὰ διαφεντέψουν γιὰ λίγο στὸν οὐρανό, τότε κι οἱ δυό τους ἀνοί- γουν τὰ χέρια κι ἀποθέτουν τὸν κάματο τῆς μέρας στὰ πόδια τοῦ Δημιουργοῦ. Λαφρώνουν μέσα ἀπ’ τὴν κοινὴ προ-
18 σευχὴ τὶς καρδιές τους κι ἑνωμένες τὶς προσφέρουν ὡς θυμίαμα στὸν οὐράνιο θρόνο Του. Μοσχοβολᾶ ἡ «κατ’ οἶκον ἐκκλησία», τὴν εὐωδία τῆς ἁγνῆς τους ἀγάπης καὶ λαμπρύνεται ἀναβαπτιζόμε- νη στὶς ἀκτῖνες τοῦ Ἀκτίστου Φωτός. Κάθονται τότε, στὰ κατάρτια οἱ ἄγγελοι καὶ στὴν πλώρη θρονιάζει ἡ Παναγία, νὰ ταξιδέψουν τὸ καράβι μέσα στὴν νύχτα, νὰ ξαποστάσουν λιγάκι ὁ καπετάνιος κι ἡ καπετάνισσα, νὰ πάρουν δυνάμεις γιὰ τὸ ἑπόμενο πρωί... Τὸ φεγγοβόλημα κάποιας μέρας, βρί- σκει στὸ καράβι τους κι ἕνα ναυτάκι. Τὸν πρῶτο καρπὸ τῆς ἀγάπης τους καὶ τοῦ ἀπείρου ἐλέους τοῦ Πανάγαθου Θεοῦ. «Δὸς αὐτοῖς καρπὸν κοιλίας, καλλιτεκνί- αν...». Τὸ ἀγκαλιάζουν κι οἱ δυό τους μὲ προσευχή, τὸ προστατεύουν σὰν πολύ- τιμο δῶρο, τὸ ἀνατρέφουν μ΄ ἀγάπη καὶ σύνεση. Τὰ πρῶτα ἀκούσματά του, δοξο- λογία στὸν Οὐράνιο πατέρα. Οἱ πρῶτες εἰκόνες του, ἡ μορφὴ τῆς Παναγίας Μη- τέρας μὲ τὸ Θεῖο Βρέφος στὴν ἀγκαλιὰ καὶ τοῦ Ἁγίου του, ποὺ κρέμονται πάνω ἀπὸ τὴν κούνια του. Τὰ χεράκια του πρὶν μάθουν νὰ κρατοῦν τὸ μολύβι, μα- θαίνουν νὰ σχηματίζουν τὸ σημεῖο τοῦ σταυροῦ... Τὰ ναυτάκια πληθαίνουν στὸ καρά- βι «ὡς νεόφυτα ἐλαιῶν», πληθαίνει κι ἡ χαρὰ τοῦ καπετάνιου καὶ τῆς καπετά- νισσας, ποὔχει ζωστεῖ τὴν ποδιὰ τῆς ὑπο- μονῆς καὶ τῆς προσευχῆς κι ἀκούραστα μοιράζει τὴν ἀγάπη της, ὡς ἄρτον «ἀεὶ ἐσθιόμενον καὶ μηδέποτε δαπανώμενον» στὸ τραπέζι τῆς οἰκογένειας. Κι ὁ καπετά- νιος εἶναι πάντα στὸ πλευρό της. Ἄλλοτε μόνο μὲ τὸ νοῦ καὶ τὴν καρδιά, ἀφοῦ τὸ καλὸ ὅλων τὸν θέλει ὀρθὸ στὸ τιμόνι τοῦ καραβιοῦ, νὰ τ’ ὁδηγεῖ στὴν σωστὴ ρότα, μέσ’ ἀπὸ μπουνάτσες καὶ καταιγί- δες, μέσ’ ἀπὸ συμπληγάδες καὶ σειρῆνες. Πάντα ὅμως ξεκλέβει χρόνο, νὰ καθίσει δίπλα στὴν καπετάνισσα, νὰ χορέψει στὰ γόνατά του τὰ μικρὰ ναυτάκια, νὰ τοὺς διηγηθεῖ ἱστορίες, ἁλατισμένες μὲ τὴν ἁλμύρα τῆς θάλασσας καὶ δροσισμένες μὲ τὴν δροσιὰ τοῦ μπάτη. Νὰ τοὺς μιλή- σει γιὰ τὸν πραγματικὸ κυβερνήτη τοῦ καραβιοῦ τους καὶ νὰ τοὺς μάθει πὼς νὰ μιλοῦν κι αὐτὰ σ’ Αὐτόν. Μὰ πάνω ἀπ’ ὅλα, βρίσκει χρόνο νὰ γονατίσει μαζί τους καὶ νὰ ὑψώσουν τὰ χέρια καὶ τὶς καρδιὲς στὸν Θεὸ Πατέρα, ν’ ἀφεθοῦν στὴν γλυκιὰ ἀγκαλιὰ τῆς Παναγιᾶς μητέρας, ν’ ἀτενίσουν στὰ κα- τάρτια τους ψηλά, τὶς μορφὲς τῶν ἁγίων τους, αὐτῶν ποὺ ἀδιάλειπτα τοὺς σκέ- πουν μὲ τὶς πρεσβεῖες τους. Ἔτσι ταξιδεύει τὸ καράβι μας στὰ πέ- λαγα τῆς ζωῆς. Δὲν εἶναι πιὰ τὸ νιόβγαλ- το γυαλιστερὸ σκαρί, ποὺ ξεκινοῦσε μία μέρα τὸ ταξίδι του. Ἔχει περάσει ἀντά- ρες καὶ σκοπέλους ποὺ ἄφησαν πάνω του λαβωματιὲς μὰ γέμισαν τ’ ἀμπάρια του μὲ πεῖρα καὶ σοφία. Τὰ κατάρτια ρα- γίσαν κάποιες φορές, τὰ σχοινιὰ σπάσαν πρὸς στιγμή, ὅμως μαζὶ ἑνωμένα, τέσ- σερα χέρια στὴν ἀρχή, κι ἔπειτα ἔξι κι ὀκτὼ καὶ δεκατέσσερα, μὲ μία καρδία, μὲ μία πνοή, μ’ ἀγάπη πίστη καὶ προσευχή, κατάφεραν κι ἐπούλωσαν τὶς πληγές. «Ὅπου γὰρ εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι ἐν τῷ ὀνόματί μου...» Ναί, εἶναι πάντα ἐκεῖ, μαζί τους ὁ Θεός. Καθημερινὰ Τὸν καλημερίζουν, Τὸν προσκαλοῦν στὸ κοι- νό τους τραπέζι, Τὸν καληνυχτίζουν, πρὶν παραδοθοῦν στὴν παρηγοριὰ τοῦ ὕπνου. Ἀληθινά, εἶναι ἕνα καράβι ἡ οἰκογέ- νεια... Εἶναι μία θάλασσα ἡ ζωή... Θάλασσα μὲ γαλήνη καὶ γλυκιὰ νηνε- μία, ἀλλὰ καὶ φουρτούνα κι ἀντάρα καὶ ταραχή... Εἶναι ἕνα λιμάνι ἡ ἐκκλησία... Λιμάνι ποὺ προβάλλει σιμὰ σὲ κάθε θαλασσοταραχή, νὰ προστατέψει, νὰ ἐπουλώσει, νὰ ἀνεφοδιάσει... τὸ κάθε καράβι, τὸν κάθε καπετάνιο ἢ καπετά- νισσα, τὸν κάθε ναύτη, τὸν καθένα ποὺ συνειδητὰ θ’ ἀναζητήσει τὴν θαλπωρή, στὴν ἀγαπητικὴ τοῦ νηνεμία.
19 ΤΑ ΑΥΞΗΜΕΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΟΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΚΑΘΙΣΤΟΥΝ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΤΗΝ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Μανόλη Γ. Δρεττάκη* Ε ἶναι γνωστὸ ὅτι στὴ χώρα μας ἡ οἰκογένεια, βασικὸς θεσμὸς γιὰ τὴν ἐπιβίωση τοῦ ἔθνους, δὲν ἔτυχε ποτὲ τῆς φροντίδας ποὺ τῆς ἀξίζει ἀπὸ τὴν Πο- λιτεία. Δὲν ὑπῆρξε, δηλαδή, ποτὲ μία συ- γκροτημένη μακροπρόθεσμη πολιτικὴ γιὰ τὴν πολύπλευρη στήριξή της. Τὴν ἔλλειψη αὐτὴ τὴ βίωνε μεγάλος ἀριθμὸς οἰκογενειῶν μὲ παιδιὰ (καὶ ἰδιαίτερα οἱ πολύτεκνες καὶ τρίτεκνες οἰκογένειες) ὅλα τὰ χρόνια πρὶν ἀπὸ τὸ ξέσπασμα τῆς παγκόσμιας οἰκονομικῆς κρίσης ἐξαιτί- ας: Τῆς ἀνεπάρκειας δημόσιων καὶ δη- μοτικῶν βρεφονηπιακῶν καὶ παιδικῶν σταθμῶν. Τῶν ἰσχνῶν οἰκογενειακῶν ἐπιδομά- των. Τῶν μικρῶν φορολογικῶν ἀπαλ- λαγῶν. Τῆς ἀνάγκης προσφυγῆς σὲ φροντι- στήρια ἢ ἰδιαίτερα μαθήματα γιὰ προ- ετοιμασία γιὰ τὶς εἰσαγωγικὲς ἐξετά- σεις σὲ ΑΕΙ/ΤΕ ἢ γιὰ ἐκμάθηση ξένων γλωσσῶν, κ.λπ. Αὐτὴ ἦταν ἡ κατάσταση μέχρι τὸ ξέσπασμα τῆς παγκόσμιας οἰκονομικῆς κρίσης, ἡ ὁποία ἦλθε στὴ χώρα μας στὰ τέλη τοῦ 2008 γιὰ νὰ κορυφωθεῖ τὸ 2009. Ἡ κορύφωση αὐτὴ ἀπεκάλυψε ὅλες τὶς διαχρονικὲς ἀδυναμίες καὶ τὰ προβλήματα τῆς ἑλληνικῆς οἰκονομίας, τὰ ὁποῖα ἐπιδεινώθηκαν ἐξαιτίας τῆς πολιτικῆς ποὺ ἀκολούθησαν ὅλες οἱ με- τέπειτα κυβερνήσεις. Ἡ πολιτικὴ αὐτή, στηριζόμενη σὲ δάνεια, εἶχε ὡς κύριο ἀποτέλεσμα τὸ δημόσιο χρέος τῆς χώρας σὲ δισ. εὐρὼ νὰ φτάσει σὲ δυσθεώρητα ὕψη καὶ νὰ εἶναι τὸ ὑψηλότερο στὴν Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση ὡς ποσοστὸ τοῦ Ἀκαθάριστου Ἐγχώριου Προϊόντος. Ἡ ἀδυναμία ἐξυπηρέτησης τοῦ ὑψη- λοῦ αὐτοῦ δημόσιου χρέους ὁδήγησε τὴ χώρα στὸ μηχανισμὸ στήριξης (δηλαδὴ σὲ δάνεια) ἀπὸ τὴν τρόικα τῆς Εὐρω- παϊκῆς Ἕνωσης, τῆς Εὐρωπαϊκῆς Κε- ντρικῆς Τράπεζας καὶ τοῦ Διεθνοῦς Νο- μισματικοῦ Ταμείου, μὲ τὴν ὑποχρέω-
20 ση νὰ λάβει δραστικὰ μέτρα περικοπῶν σὲ μισθοὺς καὶ συντάξεις καὶ νὰ αὐξή- σει ὑπέρμετρα τὴ φορολογία. Τὰ μέτρα αὐτὰ βύθισαν τὴν ἑλληνικὴ οἰκονομία σὲ ὕφεση, ἡ ὁποία εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα τὴν κατακόρυφη αὔξηση τῆς ἀνεργίας (οἱ ἄνεργοι ξεπέρα- σαν τὸ 1.100.000 τὸ 2012). Τὰ μέτρα ποὺ ἐφαρμόστηκαν μέχρι σήμερα στὴ χώρα μας κατ' ἐντολὴν τῶν δα- νειστῶν της ἐπιδείνω- σαν τὰ προβλήματα ποὺ ἀντιμετώπιζαν οἱ οἰκογένειες (Ἑλλή- νων καὶ ἀλλοδαπῶν) πρὶν ἀπὸ τὸ ξέσπασμά της. Πιὸ συγκεκριμέ- να: Στὶς οἰκογένειες μὲ παιδιά, ὅπως καὶ σὲ ὅλους τοὺς φορο- λογούμενους, ἔγινε περικοπὴ τοῦ 13ου καὶ 14ου μισθοῦ. Στὴ συνέχεια ἐπι- βλήθηκαν ἔκτακτες εἰσφορὲς ποὺ ἐπιβά- ρυναν ὅλες τὶς οἰκο- γένειες. Ἀνάμεσα σ' αὐτὲς ἦταν καὶ τὸ «χαράτσι» μέσῳ τῶν λογαριασμῶν τῆς Δ.Ε.Η. Στὶς τρίτεκνες καὶ πολύτεκνες οἰκογένειες ἔγιναν, ἐπι- πλέον, περικοπὲς στὰ ἐπιδόματα ποὺ ἔπαιρναν. Καὶ σὰν νὰ μὴν ἔφταναν ὅλα αὐτά, ἄλλαξε καὶ ἡ φορολογικὴ κλίμακα καὶ μειώθηκε τὸ ἀφορολόγητο εἰσόδημα, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ καλοῦνται νὰ πληρώ- σουν τεράστια ποσὰ φόρων οἰκογένειες μὲ παιδιὰ καὶ μὲ χαμηλὰ ἢ μεσαῖα εἰσο- δήματα ποὺ πρὶν ἀπὸ τὴν ἀλλαγὴ αὐτὴ εἴτε δὲν πλήρωναν φόρο, εἴτε πλήρωναν μικρὰ ποσά. Ἀποτέλεσμα ὅλων αὐτῶν τῶν μέτρων ἦταν νὰ συρρικνωθεῖ τὸ δι- αθέσιμο εἰσόδημά τους. Ἂν ληφθοῦν ὑπ'ὄψιν ὅλα τὰ παρα- πάνω, ἀντιλαμβάνεται κανεὶς τὰ προ- βλήματα ποὺ ἀντιμετωπίζουν σήμερα οἱ οἰκογένειες μισθωτῶν ἀκόμα καὶ ὅταν καὶ οἱ δύο σύζυγοι ἐργάζονται. Ἡ κατάσταση ἐπιδεινώνεται ὅταν ὁ ἕνας ἀπὸ τοὺς δύο μείνει ἄνεργος, ἐνῷ γίνε- ται δραματικὴ ὅταν καὶ οἱ δύο μείνουν ἄνεργοι. Παρόμοια προβλήματα μὲ τὶς οἰκογένειες τῶν μισθωτῶν ἀντιμετωπί- ζουν καὶ οἱ οἰκογένειες τῶν ἐλεύθερων ἐπαγγελματιῶν ποὺ βλέπουν νὰ συρ- ρικνώνονται τὰ εἰσοδήματά τους λόγῳ τῆς ὕφεσης καθὼς καὶ ἐκεῖνες τῶν κα- ταστηματαρχῶν ποὺ λόγῳ χρεῶν καὶ μείωσης τοῦ τζίρου τους ἀναγκάζονται
21 νὰ κλείσουν τὶς ἐπιχειρήσεις τους. Ἡ ἐκτίναξη τῆς ἀνεργίας στὰ ὕψη, ποὺ προαναφέρθηκε, ἔχει πλήξει περισ- σότερο τὶς γυναῖκες καὶ τοὺς νέους. Ἡ ἀνεργία στὸ διάστημα 2009-2012 διπλα- σιάστηκε στὶς γυναῖκες καὶ στοὺς νέους της ὁμάδας ἡλικιῶν 15-24 ἐτῶν (στοὺς ὁποίους ξεπέρασε τὸ 50%!) καὶ τριπλασι- άστηκε στὴν ὁμάδα ἡλικιῶν 25-34 ἐτῶν. Μὲ τόσο ὑψηλὴ ἀνεργία ὁ γάμος γίνεται ἀδύνατος καὶ πολλοὶ νέοι μὲ προσόντα μεταναστεύουν. Τὸ ἴδιο κάνουν ἀκόμα καὶ ζευγάρια μὲ παιδιὰ ὅταν χάσουν τὴ δουλειά τους ἢ συρρικνωθοῦν τὰ εἰσο- δήματά τους. Τὸ νέο αὐτὸ κῦμα μετα- νάστευσης, καὶ μάλιστα ταλαντούχων νέων –πολλοὶ ἀπὸ τοὺς ὁποίους, δυ- στυχῶς, δὲν θὰ παλιννοστήσουν– εἶναι μία ἀκόμα πληγὴ ποὺ ἄνοιξαν στὴ χώρα μας τὰ μέτρα ποὺ προαναφέρθηκαν. Πολλά, ὅμως, εἶναι καὶ τὰ προβλή- ματα ποὺ ἀντιμετωπίζουν καὶ οἱ μεγα- λύτεροι στὴν ἡλικία λόγῳ τῆς κρίσης. Ὀξύτερα εἶναι τὰ προβλήματα ζευγα- ριῶν ἢ μεμονωμένων ἡλικιωμένων χα- μηλοσυνταξιούχων ποὺ εἶδαν νὰ συρ- ρικνώνονται οἱ συντάξεις τους, ἐνῷ οἱ συνταξιοῦχοι ποὺ οἱ συντάξεις τους πρὶν ἀπὸ τὶς περικοπές τους ἐπέτρεπαν νὰ βοηθοῦν οἰκονομικὰ τὰ παιδιά τους ποὺ εἶχαν οἰκογένειες, μετὰ τὶς περικο- πές, ἀδυνατοῦν νὰ συνεχίσουν νὰ τοὺς παρέχουν τὴ βοήθεια αὐτή. Ἐκτός, ὅμως, ἀπὸ τὰ οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ προβλήματα, τὰ μέτρα ποὺ ἔχουν ληφθεῖ ἔχουν προκαλέσει καὶ πολλὰ ψυχολογικὰ προβλήματα καὶ αὔξηση τῶν ψυχικὰ ἀσθενῶν, μὲ ἀπο- τέλεσμα τὴν αὔξηση τῆς προσφυγῆς σὲ ψυχολόγους καὶ ψυχιάτρους ἢ/καὶ στὴ λήψη ἀντικαταθλιπτικῶν φαρμάκων. Τὸ γεγονὸς αὐτὸς τὸ ἀναγνωρίζει καὶ ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἐπιτροπή. Ἡ τραγικότερη συνέπεια τοῦ συνδυασμοῦ τῶν προβλη- μάτων αὐτῶν εἶναι, δυστυχῶς, ἡ αὔξη- ση τῶν αὐτοκτονιῶν συνανθρώπων μας τοὺς 12 τελευταίους μῆνες. Ἀνάμεσα στοὺς αὐτόχειρες εἶναι πολλοὶ μὲ οἰκο- γένειες μὲ παιδιά. Τὰ οἰκονομικὰ προβλήματα ποὺ ἀντιμετωπίζουν οἱ οἰκογένειες μὲ παι- διά, τὰ ἡλικιωμένα ζευγάρια ἀλλὰ καὶ μεμονωμένα ἄτομα εἶναι τεράστια. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἔχει ὁδηγήσει πολλοὺς στὸ νὰ καταφεύγουν γιὰ ἕνα πιάτο φαγητὸ στὰ συσσίτια ποὺ ὀργανώνουν Μητρο- πόλεις καὶ ἐνορίες καθὼς καὶ Δῆμοι σὲ ὅλη τὴ χώρα. Τέτοια συσσίτια λειτουρ- γοῦσαν καὶ πρὶν ἀπὸ τὸ 2009. Οἱ ἀνά- γκες ὅμως ἔχουν πολλαπλασιαστεῖ καὶ γιὰ τὸν λόγο αὐτό, ὅπου λειτουργοῦσαν συσσίτια, οἱ μερίδες φαγητοῦ ποὺ μοι- ράζονται τώρα ἀπὸ αὐτὰ εἶναι πολὺ πε- ρισσότερες. Σὲ πρόσφατη ἔρευνα τῆς Διεθνοῦς Συνομοσπονδίας Συνδικάτων σὲ πολλὲς χῶρες ἀνάμεσα στὶς ὁποῖες καὶ ἡ Ἑλλά- δα, σχεδὸν τὸ ἕνα τρίτο τῶν ἐρωτη- θέντων στὴ χώρα μας δήλωσε ὅτι δὲν ἔχουν τὴν οἰκονομικὴ δυνατότητα νὰ ἐξασφαλίσουν βασικὰ εἴδη διαβίωσης. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἐπιβάλλει στὶς Μη- τροπόλεις ἢ στὶς ἐνορίες στὶς ὁποῖες, ἐνῷ ὑπῆρχε ἡ δυνατότητα δὲν λειτουρ- γοῦσαν μέχρι σήμερα συσσίτια, νὰ ἀρχί- σουν νὰ λειτουργοῦν γιὰ νὰ καλύψουν τὸν αὐξανόμενο ἀριθμὸ συνανθρώπων μας ποὺ τὰ ἔχουν ἀνάγκη. Εἶναι γνωστὸ ὅτι σὲ περιόδους ἑορτῶν (Χριστούγεννα, Πάσχα) πολλὲς ἐνορίες συγκεντρώνουν τρόφιμα καὶ τὰ διανέμουν σὲ οἰκογένειες ἢ ἄτομα ποὺ ἔχουν ἀνάγκη. Μὲ δεδομένα τὰ αὐξημέ- να προβλήματα ποὺ προαναφέρθηκαν, ἡ δραστηριότητα αὐτὴ ἐπιβάλλεται νὰ ὀργανωθεῖ σὲ διαρκῆ βάση ὥστε νὰ δι- ανέμονται τρόφιμα, ἂν εἶναι δυνατὸν κάθε ἑβδομάδα ἢ κάθε μῆνα, σὲ οἰκογέ- νειες ποὺ τὰ ἔχουν ἀνάγκη. Ἂν ὑπάρχει οἰκονομικὴ δυνατότητα στὶς Μητροπόλεις ἢ στὶς ἐνορίες νὰ κα- λυφθοῦν καὶ ἄλλες ἀνάγκες (π.χ. προ- μήθειας φαρμάκων, πληρωμῆς λογα- ριασμῶν τῆς Δ.Ε.Η. ἢ ἐνοικίων κ.λπ.),
22 οἱ ἀνάγκες αὐτὲς θὰ πρέπει νὰ ἱεραρ- χηθοῦν καὶ νὰ ὑπάρξει κάλυψη τῶν περισσότερο ἐπειγουσῶν. Καλὸ θὰ εἶναι νὰ ἀποφεύγεται ἡ ἀπευθείας χορήγηση χρημάτων, διότι κανεὶς δὲν γνωρίζει ἂν πράγματι αὐτὰ θὰ διατεθοῦν γιὰ τὴν κάλυψη τῶν ἀναγκῶν γιὰ τὰ ὁποῖα δό- θηκαν. Εἶναι προτιμότερο, δηλαδή, νὰ ἀγοράζονται τὰ φάρμακα ἢ νὰ πηγαίνει κάποιος νὰ πληρώνει τοὺς λογαρια- σμοὺς τῆς Δ.Ε.Η. ἢ τὸ ἐνοίκιο κ.λπ. Τὸ κρίσιμο ἐρώτημα ποὺ γεννιέται εἶναι, μὲ ποιὸ τρόπο θὰ καλυφθοῦν οἱ ἀκάλυπτες ἀπὸ τὸ κράτος μεγάλες καὶ αὐξανόμενες ἀνάγκες ποὺ ὑπάρχουν. Ἕνα μικρὸ μέρος τους καλύπτεται ἀπὸ τοὺς Δήμους τῆς χώρας, οἱ ὁποῖοι, ὅμως, δὲν ἔχουν μεγάλες οἰκονομικὲς δυνατότητες. Τὶς πολλὲς ἀνάγκες ποὺ παραμένουν ἀκάλυπτες καλεῖται νὰ τὶς καλύψει αὐτὴ τὴν κρίσιμη περίοδο ἡ ἀλληλεγγύη τῆς Ἐκκλησίας καθὼς καὶ τὰ φιλανθρωπικὰ σωματεῖα. Τὸ πόσες καὶ ποιὲς ἀπὸ τὶς ἀνάγκες αὐτὲς θὰ καλυφθοῦν θὰ ἐξαρτηθεῖ ἀπὸ τὴν εὐαισθητοποίηση τῶν ἐνοριτῶν σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὴν Ἐκκλησία καὶ τῶν πολιτῶν νὰ προσφέρουν σὲ εἶδος ἢ σὲ χρήματα σὲ φιλανθρωπικὰ σωματεῖα. Πολλοί, ὅμως, προβάλλουν τὴν ἀντίρρηση: μὲ δεδομένα τὰ προβλήμα- τα ποὺ ἔχει δημιουργήσει ἡ κρίση, δὲν ὑπάρχουν πολλὲς δυνατότητες προ- σφορᾶς. Αὐτὸ πράγματι ἰσχύει γιὰ τοὺς ἄνεργους ποὺ δὲν ἔχουν εἰσόδημα ἢ γιὰ ἐκείνους ποῦ τὰ εἰσοδήματά τους ἔχουν περικοπεῖ δραστικὰ καὶ δὲν ἐπαρκοῦν κἂν γιὰ τὶς δικές τους ἀνάγκες. Δὲν ἰσχύει, ὅμως, γιὰ ὅλους. Πιὸ συγκεκρι- μένα: - Ἂν κάθε νοικοκυριὸ πού, παρὰ τὴν κρίση, ἔχει οἰκονομικὴ ἄνεση (καὶ ὑπάρχουν σήμερα ἀρκετὰ τέτοια νοικο- κυριά), βάζει κατὰ μέρος τὸ 10% τῶν μηνιαίων εἰσοδημάτων του, τὰ ποσὰ ποὺ εἶναι δυνατὸν νὰ συγκεντρωθοῦν εἶναι πολὺ σημαντικά. Τὰ ποσὰ αὐτὰ μποροῦν νὰ τὰ διαθέσουν σὲ ἐνορίες, σὲ φιλανθρωπικὰ σωματεῖα ἢ καί, ἀπευθεί- ας, σὲ οἰκογένειες ποὺ ἔχουν ἀνάγκη. - Ἂν καὶ ὅσοι δηλώνουν ὅτι «τὰ βγά- ζουν πέρα ἴσα-ἴσα», δηλαδὴ καλύπτουν ὅλες τὶς ἀνάγκες τους, συνειδητοποιή- σουν ὅτι ὑπάρχουν μερικὲς ἀπὸ αὐτὲς τὶς ἀνάγκες, οἱ ὁποῖες μποροῦν νὰ πε- ρικοποῦν, χωρὶς νὰ τοὺς προκαλέσουν ἰδιαίτερα προβλήματα, ἡ περικοπή τους θὰ ἐξοικονομοῦσε χρήματα γιὰ τὴν πα- ροχὴ βοήθειας στοὺς πάσχοντες συναν- θρώπους μας. Ἐκτός, ὅμως, ἀπὸ τὶς οἰκογένειες καὶ τὰ ἄτομα ποὺ μποροῦν νὰ συνεισφέρουν μὲ τοὺς παραπάνω τρόπους, ὑπάρχουν καὶ ἐπιχειρήσεις (φοῦρνοι, ταβέρνες, ἑστιατόρια, ζαχαροπλαστεῖα, σουπερ- μάρκετ κ.λπ.) ποὺ ἔχουν περισσεύματα ἢ προϊόντα ποὺ πρέπει νὰ ἀποσυρθοῦν, ἀλλὰ δὲν ἔχουν λήξει. Ὅλα αὐτὰ μπο- ροῦν νὰ τὰ διαθέσουν στὶς ἐνορίες ἢ σὲ φιλανθρωπικὰ σωματεῖα γιὰ διανομὴ σ’ αὐτοὺς ποὺ ἔχουν ἀνάγκη. Ὅπως, ὅμως, προαναφέρθηκε, ἡ κρί- ση καὶ τὰ μέτρα ποὺ παίρνονται γιὰ τὴν ἀντιμετώπισή της ἔχει πλήξει τὴν ψυ- χικὴ ὑγεία ἑνὸς σημαντικοῦ ποσοστοῦ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας. Γιὰ τοὺς συνανθρώπους μας ποὺ βρίσκονται σ’ αὐτὴν τὴ δύσκολη κατάσταση δὲν ἀρκεῖ ἡ ὑλικὴ βοήθεια (ἡ ὁποία, φυσικά, πρέπει νὰ τοὺς παρασχεθεῖ). Χρειάζεται καὶ ἡ συμπαράσταση καὶ στήριξη ἀπὸ ἐκείνους ποὺ τοὺς γνωρίζουν καὶ τοὺς ὁποίους ἐμπιστεύονται οἱ πάσχοντες. Μία τέτοια συμπαράσταση μπορεῖ νὰ τοὺς βοηθήσει νὰ «σταθοῦν στὰ πόδια τους» καὶ νὰ ἀντιμετωπίσουν ἐνεργὰ τὰ προβλήματά τους. Γιὰ νὰ ὑλοποιηθοῦν ὅλα ὅσα προα- ναφέρθηκαν ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία ἢ ἀπὸ τὰ φιλανθρωπικὰ σωματεῖα χρειάζο-
23 νται ὁμάδες ἀνθρώπων ποὺ θὰ ἀφιερώ- σουν χρόνο γιὰ τοὺς πάσχοντες συναν- θρώπους μας. Σὲ ὁρισμένες ἐνορίες ἢ σωματεῖα ὑπάρχουν ἤδη τέτοιες ὁμάδες, οἱ ὁποῖες μποροῦν νὰ διευρυνθοῦν ἀνά- λογα μὲ τὶς ὑπάρχουσες ἀνάγκες. Ὅπου δὲν ὑπάρχουν, θὰ πρέπει νὰ συγκροτη- θοῦν. Εἶναι αὐτονόητο ὅτι ὅσοι μετέ- χουν καὶ ἐργάζονται στὶς ὁμάδες αὐτὲς θὰ πρέπει νὰ εἶναι πρόσωπα γνωστὰ γιὰ τὴν ἀκεραιότητα καὶ τὴν ἀνιδιοτέλειά τους. Σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὴ δραστηριότητα τῆς ἀλληλεγγύης τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ὁμάδες γειτονικῶν ἐνοριῶν ποὺ ἀσχολοῦνται μὲ τὸ ἔργο αὐτὸ θὰ μποροῦσαν νὰ συνα- ντιοῦνται κατὰ τακτὰ χρονικὰ διαστή- ματα γιὰ νὰ ἀνταλλά- σουν ἐμπειρίες. Αὐτὲς οἱ συναντήσεις θὰ συμ- βάλλουν στὴν ἀποτελε- σματικότερη βοήθεια ὅλων ὅσοι ἔχουν ἀνά- γκη. Εἰδικότερα στὶς φτωχὲς ἐνορίες ποὺ ἔχουν ἀνάγκες, ἀλλὰ τὰ μέσα ποὺ διαθέτουν εἶναι ἀνεπαρκῆ γιὰ τὴν κάλυψή τους, θὰ πρέπει νὰ ἔρχονται ἀρωγοὶ ἡ Μητρόπολη στὴν ὁποία ἀνήκουν ἢ οἱ πλουσιό- τερες ἐνορίες ποὺ ἔχουν περισσεύματα. Τόσο ἡ ἀλληλογνω- ριμία τῶν μελῶν τῶν ὁμάδων αὐτῶν ὅσο καὶ ἡ ἐπικοινωνία τους μὲ πάσχοντες ἐνορῖτες τους θὰ ἀναβιώσουν τὴ χαμένη στὶς πόλεις ζεστὴ προσωπικὴ ἐπα- φή, δηλαδὴ τὴν αἴσθη- ση τῆς κοινότητας, καὶ μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ τὰ μέλη τους θὰ βιώσουν τὴ μεγάλη ἀλήθεια ὅτι: ἐκεῖνος ποῦ προσφέρει ἀνιδιοτελῶς στὸ συνάν- θρωπό του ἀποκομίζει πολὺ περισσότε- ρα ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ δίνει. *Ὁ Μανόλης Γ. Δρεττάκης εἶναι τέως: Ἀντι- πρόεδρος τῆς Βουλῆς, Ὑπουργὸς καὶ Καθηγητὴς τῆς ΑΣΟΕΕ.
24 OIΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ηΚατανόηση τησΣυμπεριφορασ τῶνΠαιδιῶν ΑπΟτοΥςΓονεῖς Βασιλείου Τ. Γιούλτση Ὁμοτίμου Καθηγητοῦ Θεολ. Σχολῆς Α.Π.Θ. A΄ ΚΡΙΣΗ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Ἡ μελέτη τῶν σχέσεων ἀνάμεσα στοὺς γονεῖς καὶ τὰ παιδιὰ ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ δύσκολα κεφάλαια τῶν ἐπι- στημῶν ποὺ ἀναφέρονται στὴν Παιδεία. Συνήθως οἱ σχέσεις αὐτὲς ἐπηρεάζονται ἀπὸ πλῆθος ἑτερογενῶν κοινωνικῶν καὶ θεσμικῶν παραγόντων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ψυχο-συναισθηματικὲς καταστάσεις. Οἱ γονεῖς λειτουργοῦν ὡς φορεῖς μη- νυμάτων καὶ ἀποδέκτες παιδικῶν καὶ νεανικῶν ἀντιδράσεων. Δὲν εἶναι εὔκο- λο νὰ παρεμβαίνουν ἀποτελεσματικὰ στὴν καθοδήγηση τῶν παιδιῶν τους,
25 ἀφοῦ ὁ τύπος τοῦ πολιτισμοῦ ποὺ κυρι- αρχεῖ κάνει δύσκολο τὸ ἔργο τους. Εἶναι φανερὸ ὅτι στὴ διαμόρφωση τοῦ νεανι- κοῦ χαρακτῆρα τὸν πιὸ σημαντικὸ ρόλο κατακτᾶ σήμερα ὁ εὐρύτερος θεσμικὸς χῶρος, οἱ ἐπιρροὲς τῆς κοινωνίας, τὰ media καὶ ὁ σύγχρονος πολιτισμὸς ποὺ παρέκαμψαν προοδευτικὰ τὸ παιδαγω- γικὸ ἔργο τῆς οἰκογένειας καὶ αὐτὴν τὴν ἀποτελεσματικότητα τοῦ σχολείου. Τὰ προβλήματα αὐτὰ μᾶς ὁδηγοῦν στὴν ἀναζήτηση τῶν αἰτί- ων ποὺ παράγουν «ἀντισώματα», ἢ μᾶλλον «ἐμπόδια», στὴν κατανόηση τῆς συμπεριφορᾶς τῶν παιδιῶν ἀπὸ τοὺς γο- νεῖς. Τὸ δεύτερο ἥμισυ τοῦ 20οῦ αἰώνα ἐκδη- λώθηκαν οἱ περισσό- τερες ἀρνητικὲς συ- νέπειες ἀπὸ μιὰ ἐπι- κίνδυνη λογικοποίη- σητοῦπολιτισμοῦ.Ἡ λογικοποίηση ἐκείνη ὑπερτόνισε τὶς τεχνο- λογικὲς κατακτήσεις τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοποθέτησε σὲ δευ- τερεύουσα θέση τὶς μεταφυσικές, ἀνθρω- πιστικὲς καὶ συναι- σθηματικὲς ἀναζη- τήσεις του. Στὴν περίοδο αὐτὴ δόθηκε ἰδιαίτερη ἔμφαση στὸν «ἐκσυγχρονισμὸ» τῆς κοινωνικῆς καὶ πολιτιστικῆς ζωῆς. Ἡ ἀνάγκη βελτίωσης τοῦ πολιτιστικοῦ ἐπιπέδου, συμμετοχῆς στὰ ἀγαθὰ τοῦ πολιτισμοῦ, αὔξησης τῶν οἰκονομικῶν πόρων καὶ ἐξασφάλισης μιᾶς πολυεπίπε- δης εὐημερίας, μετατόπισε τὰ ἀνθρώπινα ὁράματα, ἰδιαίτερα τῶν δυτικῶν κοινω- νιῶν, στὴν περιοχὴ τοῦ καταναλωτικοῦ καὶ εὐδαιμονιστικοῦ προγραμματισμοῦ καὶ συρρίκνωσε προοδευτικὰ τὴν ἔμφυ- τη πνευματικὴ καὶ μεταφυσικὴ ἔφεση τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ Παιδεία, κεντρικὴ θεσμικὴ περι- οχὴ γιὰ τὴν ἀγωγὴ καὶ τὴν ἀνάπτυξη τῆς προσωπικότητας καὶ τὸν προσανατο- λισμὸ τοῦ πνεύματος στὴ γνώση, καθὼς καὶ τῶν κοινωνιῶν στὸν ἐξευγενισμὸ ἐνστίκτων καὶ συναισθημάτων, ἀπολυ- τοποίησε μονόπλευρα τοὺς στόχους της. Εὐθυγραμμίστηκε στὸ αἴτημα μιᾶς τε- χνολογικῆς χρησι- μοθηρίας καὶ στρά- φηκε ἀποκλειστικὰ σὲ γνωσιολογικὲς ἀρτιότητες μέσα ἀπὸ τὶς προτάσεις ἑνὸς ἐγωιστικοῦ «νεοθετικισμοῦ». Παλαιότερες ὑπαρ- ξιακὲς ἀγωνίες τῆς πνευματικῆς διανόησης γιὰ βελ- τιστοποίηση τῆς προσωπικῆς καὶ τῆς συλλογικῆς ἠθικῆς, φιλοσο- φικὲς ὑποδείξεις γιὰ καλλιέργεια ψυχικῶν ἀρετῶν καὶ θρησκευτικὲς ἀναφορὲς στὴ «θε- οειδῆ καταγωγή», ποὺ γίνεται δίοδος γιὰ τὴν τελείωση τοῦ ἀνθρώπου, λησμονήθηκαν ἢ καὶ ἀποσιωπήθηκαν ὁλότελα. Ἡ νέα παιδεία ἑστίασε τοὺς ἀπώτερους στόχους της στὴν ἀνάπτυξη, τὴν παραγωγή, τὴν ἐξέ- λιξη, τὸ κέρδος, δηλαδὴ τὴν οἰκονομικὴ καὶ τεχνολογικὴ προώθηση τοῦ πολιτι- σμοῦ. Ὁλόκληρο τὸ ἐκπαιδευτικό μας σύ- στημα προσανατολίστηκε στὴ γνωσιολο- γικὴ προετοιμασία ὑποψηφίων γιὰ τὴν ἀνώτερη καὶ ἀνώτατη παιδεία, χωρὶς
26 νὰ προσφέρονται οὐσιαστικὰ στοιχεῖα πνευματικῆς ἀγωγῆς, ἠθικῶν καὶ μετα- φυσικῶν προσανατολισμῶν. Ἡ παιδεία γέννησε τὴν «παραπαιδεία», κι ἐκείνη μὲ τὴ σειρά της τὴν «ἐμπορευματοποί- ηση τῆς γνώ- σης», ποὺ δὲν εἶναι γνώση, ἀλλὰ ἄκριτη ἀπομνημόνευ- ση ποσότητας στοιχείων μέ- χρι νὰ συμπλη- ρωθεῖ ἡ ἀπαί- τηση γιὰ τὴν ἐξασφάλιση τῆς θέσης. Σ' αὐτὸ τὸ σύστημα παιδείας, δὲν ἔγινε λόγος γιὰ ἀρετή, ἔτσι τὰ ἀποτελέσματά του, ἀντὶ νὰ μορφώνουν, παραμόρφω- σαν. Γνωστὴ ἡ συνταγὴ τοῦ ἐκφυλισμοῦ, τὴν εἶχαν ἐντοπίσει οἱ πρό- γονοί μας ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα, γι' αὐτὸ καί, ὅπως ἔγραψε ὁ Πλάτων στὸν Μενέ- ξενο:, «πᾶσα ἐπιστήμη (παιδεία), χωριζο- μένη δικαιοσύνης καὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς, πανουργία, οὐ σοφία φαίνεται». Β΄ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΔΙΕΞΟΔΑ Ὅταν ἀναφερόμαστε σὲ προβλήματα καὶ ἀδιέξοδα τῆς σύγχρονης νεότητας, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁρίζουμε ἐκεῖνα ποὺ ἀποτελοῦν ἔκφραση κοινωνικῆς παθο- λογίας. Τὰ προβλήματα τῆς νεότητας στὴν ἐποχή μας ἔπαυσαν νὰ εἶναι ἐνδο- οικογενειακά. Βγῆκαν στὸν ὁρίζοντα τῶν ἐθνικῶν προβληματισμῶν καὶ μὲ τὸν ἴδιο τρόπο πέρασαν στὴν παγκόσμια συνεί- δηση. Τίποτε ἀπ' ὅ,τι υἱοθετοῦν οἱ νέοι στὴν «ἐκ διαμέτρου» ἀντίθετη πλευρὰ τῆς Γῆς δὲν παραμένει ἀποκλειστικότητά τους, ἀφοῦ σὲ λίγα λεπτὰ ἀποκτᾶ χαρα- κτήρα συρμοῦ καὶ γίνεται μόδα γιὰ τὴν παγκόσμια νεολαία. Κι οἱ μεταβολὲς δὲν περιορίζονται κάπου, ἀλλὰ ἐκτείνονται σὲ ὅλους τους κοινωνικοὺς θεσμούς. Εἶναι εὔκολο νὰ τὶς ἐντοπίσουμε στὴν οἰκονομία, τὴν πολιτική, τὴν ἐπιστήμη, τὴν τεχνολογία, τὴν ἠθική, τὴν τέχνη, ἀλλὰ κι αὐτὴν τὴν θρησκευτικὴ πίστη. Ὅλα αὐτὰ ὀφείλονται στὶς «πρόο- δους» τῆς Ἐπιστήμης καὶ τῆς Τεχνολο- γίας. Τὸ μέλλον, ποὺ ἔρχεται, μᾶς ἐπι- φυλάσσει φανταστικὲς μεταμορφώσεις καὶ μεταβολές. Ὅλα αὐτὰ στὰ μάτια τῶν μεγαλυτέρων, ἀκόμη καὶ ὅταν δὲν μποροῦν νὰ ἑρμηνευθοῦν, μοιάζουν συ- νήθως μὲ αὐτονόητες συνέπειες τοῦ πο- λιτισμοῦ. Στὰ μάτια ὅμως τῆς νεότερης γενιᾶς ἐκπροσωποῦν ἕνα πλῆθος ἀντι- φάσεων ποὺ ἀπειλοῦν ὄχι μόνο τὸν δεδο- μένο πολιτισμό, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρη τὴν ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητας. Κι εἶναι ἀλή- Κού-κου,λεπτομέρειαἀπὸἔργοτοῦΝικολάουΓύζη
27 θεια, ἀφοῦ οἱ ἀντιφάσεις ἀποκαλύπτουν διάσπαση ἰσορροπιῶν ποὺ ἔχουν τεθεῖ ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Δημιουργό. Στὸ σημεῖο αὐτὸ φαίνεται ἡ ἐνοχὴ τῶν ἰδεολογιῶν ποὺ λειτούργησαν ὡς ὑποκατάστατα θρησκευτικῆς πίστης, ὅταν στὸ μεσοδιάστημα τῶν δύο πολέ- μων διακηρύχτηκε ἀπὸ τοὺς «δῆθεν τολ- μηροὺς» ὁ «θάνατος» τοῦ Θεοῦ. Ἡ ὑπο- κατάσταση πραγματοποιήθηκε μὲ δόλιο τρόπο. Νεκραναστήθηκαν ξεχασμένες οὐτοπίες γιὰ δῆθεν τέλειους κόσμους, γιὰ δῆθεν ἰδανικὲς πολιτεῖες ποὺ ὑπό- σχονταν μαγικὲς ἀλλαγὲς τοῦ κόσμου, χωρὶς προηγούμενες ἐσωτερικὲς μεταλ- λαγὲς τοῦ ἀνθρώπου. Ἔτσι κέρδισαν τὰ «ρομαντικὰ νειάτα» καὶ λέγε-λέγε πίστεψαν πὼς μὲ φωνὲς καὶ συνθήματα θὰ γινόταν τὸ θαῦμα. «Θαύματα, γράφει ὁ Σαίξπηρ, δὲν γίνονται στὴ χώρα τῶν τεμπέληδων καὶ τῶν ὀνειροπαρμένων». Καὶ δυστυχῶς οἱ ἰδεολογίες γέμισαν τὴν ἀνθρωπότητα μὲ ὀνειροπαρμένους καὶ τεμπέληδες. Μετὰ ἀπὸ ὅλα αὐτὰ ξαναῆρθε στὴν ἐπικαιρότητα καὶ ἡ μεταμόρφωση τῆς οἰκογένειας κάτω ἀπὸ τὶς νέες πιέσεις τῆς Βιομηχανικῆς Ἐπανάστασης. Ἐδῶ χρειάζεται νὰ σταθοῦμε, ἀφοῦ ἡ οἰκογέ- νεια εἶναι ὁ πρῶτος χῶρος τῶν ἀδιεξό- δων. Ἀπὸ τὴ μιὰ ἡ «ἀστικὴ» κι ἀπὸ τὴν ἄλλη ἡ «ἀγροτικὴ» οἰκογένεια βιώνουν σήμερα δύο ὀντολογικὲς ἑτερότητες. Ἡ ἀστικὴ τρέχει στὸν χρόνο καὶ βιάζεται νὰ ἀποβάλει τὰ στοιχεῖα τοῦ παρελθό- ντος. Φιλελεύθερη καὶ τολμηρή, ἐξοι- κειώνεται μὲ τὶς ἀπαιτήσεις τῆς ἠθικῆς τῶν ἀπρόσωπων σχέσεων, ποὺ ἐξισώνει χωρὶς νὰ ἱεραρχεῖ, ποὺ ὑπερτονίζει τὸ δικαίωμα σὲ βάρος τῆς ὑποχρέωσης καὶ ὑποσκάπτει καταλυτικὰ τὴν ἱεράρχηση τῶν κοινωνικῶν ρόλων. Ἡ οἰκογένεια αὐτὴ θεοποιεῖ τὴν ἄνεση, τὸν καταναλω- τισμό, τὸν θρησκευτικὸ συγκρητισμὸ ἢ τὴν θετικιστικὴ ἐκτίμηση τῆς πίστης ὡς κάτι τὸ ἀναχρονιστικό, καὶ τὴν ὑπέρβα- ση τῶν ἠθικῶν δεσμεύσεων «ἐν ὀνόματι» δῆθεν τῆς ἐλευθερίας. Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, ἡ ἀγροτικὴ οἰκογένεια ἐγκλωβίζεται ἐπίμονα στὴ στατικότητα τῶν ἠθῶν καὶ τῶν ἐθίμων, χωρὶς νὰ εἶναι σὲ θέση νὰ ἀπαντήσει στὰ αἰτήματα τῶν καιρῶν. Συντηρητικὴ καὶ δύσκαμπτη, χωρὶς ἐπιχειρήματα, κρατᾶ τὸν τύπο τῆς παράδοσης καὶ χάνει τὰ νειάτα. Γίνεται ἀσφυκτικὴ γιὰ τὰ μέλη της καὶ μοιραῖα προκαλεῖ τὸ «χάσμα τῶν γενεῶν», τὴν ἐπανάσταση τῶν νέων καὶ τὴ φυγή τους ἀπὸ τὴν οἰκογενειακὴ στέγη. Τελικά, γιὰ τὴν προοπτικὴ αὐτὴ ὁ ὅρος «ἐπανάσταση» ἀπέκτησε μικρο- κοινωνικὴ σημασία, ἐγκωμιάστηκε ὡς ἡρωισμὸς χωρὶς τὶς ἀναστολὲς καὶ τοὺς φραγμοὺς τῶν «μή», τῶν «ὄχι», τῶν «πρόσεχε», τῶν «φυλάξου». Πρὶν ἀφήσουμε τὸν χῶρο τῆς οἰκο- γένειας εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναφερθοῦμε, ἔστω καὶ βιαστικά, στὶς τάσεις «ὑπερ- προστατευτισμοῦ», ποὺ ὡς ἕνα μεγάλο βαθμὸ προσδιορίζουν τὶς σχέσεις τῶν συγχρόνων γονέων ἀπέναντι στὰ παιδιά τους. Τὸ φαινόμενο αὐτὸ δὲν εἶναι ἄγνω- στο καὶ σὲ παλαιότερες ἐποχές. Ἀναπτύσ- σεται ὡς πολὺ θετικὴ διάθεση παροχῶν καὶ ἀποτελεῖ ψυχολογικὴ ἀντιστροφὴ ἐμπειριῶν στερήσεων ποῦ ἔζησαν οἱ ἴδιοι οἱ γονεῖς σὲ ἀνάλογες ἡλικίες. Ἡ διάθεση αὐτὴ εἶναι φανερὸ ὅτι τροφοδοτεῖται ἀπὸ μιὰ «ἀλόγιστη ἀγάπη», ποὺ ἀδυνατεῖ νὰ ἀντιληφθεῖ τὴν παιδαγωγικὴ σημασία τοῦ «ὄχι» καὶ τῆς «ἀπαγόρευσης». Ὅμως μὲ τὶς διαρκεῖς παροχὲς ἀμβλύνεται προ- οδευτικὰ ἡ αἴσθηση τοῦ μέτρου καὶ τῆς ἰσορροπίας καὶ καθυστερεῖ ἐπικίνδυνα ἡ ἀνάπτυξη τῆς αὐτοσυνείδησης καὶ τῆς εὐθύνης στὸν νέο. Γ΄ ΓΕΦΥΡΩΣΗ ΤΟΥ ΧΑΣΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΓΕΝΕΩΝ Ἂν θέλουμε, λοιπόν, νὰ προσεγγίσου- με τὰ παιδιά μας καὶ νὰ κατανοήσουμε
28 τὴ συμπεριφορά τους, πρέπει νὰ ἐμβα- θύνουμε στὶς λεπτομέρειες τῶν προβλη- ματισμῶν τῆς νεότητας. Χρειάζεται νὰ σκύψουμε προσεκτικὰ πάνω στὸ «χάσμα τῶν γενεῶν» καὶ νὰ ψηλαφήσουμε τὶς πτυχὲς τῆς διαμαρτύρησης τῶν νέων της ἐποχῆς μας. Νὰ δοῦμε τί προκαλεῖ τὶς μηδενιστικές τους τάσεις, τὴν περι- φρόνηση τῶν θεσμικῶν ἀναγκαιοτήτων κοινωνικῆς συνοχῆς, ὅπως τοῦ γάμου καὶ τῆς οἰκογένειας, τὴ στροφὴ στὰ ναρ- κωτικὰ καὶ τὰ παραισθησιογόνα, τὴν αὔξηση τῆς ἐφηβικῆς καὶ μετεφηβικῆς ἐγκληματικότητας, τὸν μαρασμὸ κι ἴσως τὸν θάνατο τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, τὴν ἀμφι- σβήτηση τῶν πνευματικῶν καὶ τῶν θρη- σκευτικῶν ἀξιῶν. Ὅσοι ἀσχολήθηκαν μὲ τὴν ἐξέλιξη τῆς ἀνθρώπινης προσωπικότητας ὁμολο- γοῦν ὅτι σὲ καμμιὰ φάση της ἡ ἐξέλιξη αὐτὴ δὲν παρουσιάζει τόσο μυστήριο καὶ τόσες ἀντιφάσεις, ὅσες στὴν ἐφηβικὴ καὶ μετεφηβικὴ ἡλικία. Ἡ φάση αὐτὴ προσ- διορίζεται ἀπὸ μιὰ ἐσωτερικὴ «κρίση ταυτότητας», κι εἶναι ἡ πιὸ σημαντική της περιόδου. Ὁ νέος ἔχει ἀνάγκη νὰ δεί- ξει ὅτι μεγάλωσε, εἶναι κάποιος, αὐτόνο- μος, καὶ ὄχι τὸ ἐξάρτημα τῆς οἰκογένειας. Γι’ αὐτό, ἐνῷ ἀπορρίπτει τοὺς μεγάλους, κάνει συνήθως αὐτὰ ποὺ χαρακτηρίζουν τοὺς μεγάλους. Ἀπὸ τὴ μιὰ ἀπορρίπτει τὶς παραδοσιακὲς λύσεις καὶ αὐθεντίες καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη νοσταλγεῖ πρότυπα, ἀκολουθώντας τυφλὰ τὶς ἰδεολογίες. Τέτοιοι στοχασμοὶ εἶναι ἀναπόφευκτο νὰ ὁδηγοῦν σὲ σύγκρουση μὲ ἀπόλυτες ἀλήθειες, πρᾶγμα ποὺ φυσιολογικὰ ὁδη- γεῖ σὲ κρίσεις ἀμφιβολίας ἢ ἀκόμη καὶ ἀπιστίας. Οἱ μεγαλύτεροι ἀμφισβητί- ες ὅλων τῶν ἐποχῶν, στὶς περιοχὲς τῆς πνευματικῆς αὐθεντίας, διατύπωσαν τὶς βασικὲς ἀμφισβητήσεις τους κατὰ τὴν περίοδο τῆς ἐφηβείας. Μιὰ τέτοια περίπτωση σκεπτικισμοῦ καὶ ἀμφισβήτησης κλείνεται στὸ κείμε- νο τῆς Παραβολῆς τοῦ Ἀσώτου. Τὸ παλ- ληκαράκι ποὺ γίνεται ἄντρας, καὶ ἀσφυ- κτιᾶ κάτω ἀπὸ τὴν πατρικὴ προστασία, σὲ μιὰ ἔκρηξη «ἐφηβικῆς ἐπανάστασης», ἐπιζητεῖ τὴν ἀνεξαρτησία του. Μιὰ καὶ δυὸ παρουσιάζεται στὸν πατέρα καὶ χωρὶς περιστροφές, μὲ ἀρκετὴ δόση θρα- σύτητας, τοῦ λέει: «Γέρο, δός μου ὅ,τι μοῦ ἀνήκει». Τὸ κείμενο τῆς Παραβολῆς δὲν κάνει λόγο οὔτε γιὰ ἄρνηση οὔτε γιὰ ἀντίρρηση τοῦ πατέρα. Μόνο μᾶς πληρο- φορεῖ ὅτι τοῦ ἔγινε τὸ χατήρι. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα εἶναι γνωστὴ ἡ συνέχεια. Μᾶς ἐνδιαφέρει ὅμως τὸ τέλος τῆς Παραβολῆς καὶ εἰδικὰ ἡ ἀντιμετώπιση τοῦ ἀσώτου ἀπὸ τὸν πατέρα. Τὸν δέχτηκε, τὸν ἀγκα- λίασε, τὸν συγχώρεσε, τὸν ἀποκατέστη- σε στὴ θέση τοῦ γιοῦ καὶ γιόρτασε τὸ γεγονὸς τῆς ἐπιστροφῆς. Κανένας λόγος γιὰ τὴ χαμένη περιουσία, καμμιὰ νύξη γιὰ τὴν ἐπανάσταση, καμμιὰ συζήτηση γιὰ τιμωρία. Σὲ ὅλες τὶς φάσεις πρυτά- νευσε ἡ στοργὴ καὶ ἡ ἀγάπη. Μ’ αὐτὴν γεφυρώθηκε τὸ χάσμα, μ’ αὐτὴν ἀπομα- κρύνθηκε ἡ σύγκρουση. Τελικά, μπροστά μας ὀρθώνονται δύο ἐρωτήματα. Τὸ πρῶτο: Γιατί μᾶς ταλα- νίζουν σήμερα τὰ προβλήματα τῆς σύγ- χρονης νεότητας; Καὶ τὸ δεύτερο: Μή- πως δὲν δώσαμε ἀγάπη στὰ παιδιά μας ἢ μήπως ἀντὶ ἐκείνης τοὺς δώσαμε ἀρρω- στημένα ὑποκατάστατά της ποὺ ἔφεραν τὰ γνωστὰ δραματικὰ ἀποτελέσματα; Οἱ ἀπαντήσεις στὰ ἐρωτήματα αὐτὰ εἶναι προσωπικὲς καὶ χρειάζεται νὰ εἶναι ἔντι- μες καὶ εἰλικρινεῖς. Γ. Ε. Κρασανάκη, Ψυχολογία τοῦ παιδιοῦ, Ἀθήνα 1987. K. R. Muhlbauer, Κοινωνικοποίηση. Θεωρία καὶ Ἔρευνα (μέτ. Δ. Δημοκίδη), Θεσσαλονί- κη 1990. Ε. Π. Παπανούτσου, Ἡ Παιδεία. Τὸ μεγάλο μας πρόβλημα, Ἀθήνα 1976. http://spoudasterion.pblogs.gr/tags/chasma- geneon-gr.html. http://www.mplogk.com/2009/11/26/peri-to- xasma-geneon. http://2opseis.neolaia.de/DaneiaeeU/Oay_ io_7/Oa_daeaeU/oa_daeaeu.html.
29 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ* Με­ρό­πης Ν. Σπυ­ρο­πού­λου Ὁ­μό­τι­μης Κα­θη­γή­τρι­ας Παν/μί­ου Ἀ­θη­νῶν Μ πο­ρεῖ ὁ λα­ός μας, μὲ τὴν εὐ­λο­γη­ μέ­νη σο­φί­α του, νὰ ἔ­χει κά­νει τὴ δι­α­πί­στω­ση ὅ­τι «Ἀ­πὸ μά­ννα ὀρ­ φα­νεύ­ει τὸ παι­δί», ἀ­φοῦ ἡ μά­ννα, χω­ρὶς καμ­μί­α ἀμ­φι­βο­λί­α, ἀ­πο­τε­λεῖ τὴν ἰ­σό­βι­α ζω­ο­δό­τρα πη­γὴ ἀ­γά­πης καὶ φρον­ τί­δας γι­ὰ κά­θε ἄν­θρω­πο. Ὅ­μως, ὅ­λο καὶ πε­ρισ­σό­ τε­ρες σχε­τι­κὲς ἔ­ρευ­νες τε­κμη­ρι­ ώ­νουν τὸ γε­γο­νὸς ὅ­τι καὶ ὁ πα­τέ­ρας βά­ζει ἀ­νε­ξί­τη­λα τὴ σφρα­γί­δα του στὴ ζω­ὴ τῆς οἰ­κο­ γέ­νει­ας καὶ στὴν προ­σω­πι­κό­τη­τα τοῦ κά­θε ἀν­θρώ­ που, τό­σο μὲ τὴν πα­ρου­σί­α του, ὅ­σο καὶ μὲ τὴν ἀ π ο υ σ ί α του. Εἶ­ναι προ­φα­ νὲς ὅ­τι ἡ κοι­νω­νί­α με­τα­βάλ­λε­ται καὶ οἱ συν­θῆ­κες, ποὺ ἴ­σχυ­αν γι­ὰ χρό­νι­α μέ­ σα στὴν οἰ­κο­γέ­νει­α, ἀλ­λά­ζουν παγ­κο­σμί­ ως καὶ στὴν Πα­τρί­δα μας, ὡς συ­νέ­πει­α κυ­ρί­ως τῆς «ἐξω-οἰ­κι­α­κῆ­ς» ἐρ­γα­σί­ας τῆς γυ­ναί­κας. Ἔτ­σι, ἡ πα­λι­ὰ ἐ­φαρ­μο­σμέ­νη ἀν­τί­λη­ψη τῶν δι­α­κρι­τῶν ρό­λων τῆς μη­ τέ­ρας καὶ τοῦ πα­τέ­ρα, σύμ­φω­να μὲ τοὺς ὁ­ποί­ους ὁ ἄν­δρας ἦ­ταν πάν­τα ὁ ἀρ­χη­γός, ἡ κε­φα­λὴ καὶ τὸ οἰ­κο­νο­μι­κὸ στή­ριγ­μα τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας, ἔ­χει ἐ­κλεί­ψει, μα­ζὶ μὲ τὴν εἰ­κό­να τοῦ αὐ­ στη­ροῦ, ἐ­πι­βλη­τι­ κοῦ, βλο­συ­ροῦ, μέ­ χρι καὶ κα­τα­πι­ε­στι­ κοῦ πα­τέ­ρα. Ἔ­χει δὲ ἀν­τι­κα­τα­στα­θεῖ –καὶ μέ­σα στὸ «Οἰ­ κο­γε­νει­α­κὸ Δί­και­ο» ποὺ τρο­πο­ποι­ή­θη­ κε στὴ χώ­ρα μας τὸ 1983– ἀ­πὸ τὴ «Συ­ζυ­γι­κὴ Οἰ­κο­γέ­ νει­α», ποὺ ση­μαί­ νει ὅ­τι κα­νεὶς ἀ­πὸ τοὺς δύ­ο συ­ζύ­γους δὲν ἔ­χει ἰ­δι­αί­τε­ρα προ­νό­μι­α, ἀλ­λὰ ὅ­τι καὶ οἱ δύ­ο ἔ­χουν ἴ­σα δι­και­ώ­μα­τα καὶ ὑ­πο­χρε­ώ­σεις. Τὸ δὲ σπί­τι, δὲν ὑ­πά­γε­ται πι­ὰ στὴν ἀ­πό­λυ­ τη δι­οί­κη­ση καὶ τὴ δι­εύ­θυν­ση κα­νε­νός, ἀλ­λά, με­τα­ξὺ τῶν συ­ζύ­γων πρέ­πει νὰ ὑ­πάρ­χει συ­νεν­νό­η­ση, ἀλ­λη­λο­βο­ή­θει­α καὶ ἀλ­λη­λο­ϋ­πο­στή­ρι­ξη. Αὐ­τὲς οἱ συν­ θῆ­κες, ὅ­ταν ὑ­πάρ­χουν παι­δι­ά, ὁ­ρί­ζον­ται ὡς «Γο­νι­κὴ Μέ­ρι­μνα», ἡ ὁ­ποί­α προ­δι­κά­ Ὁ Ἰωσὴφ συλλογιζόμενος, Μονή Λατόμου, Ἱ. Ναὸς Ὁσίου Δαυίδ Θεσσαλονίκης
30 ζει ὅ­τι καὶ οἱ δύ­ο γο­νεῖς φρον­τί­ζουν καὶ ἐ­νερ­γοῦν «ἀ­πὸ κοι­νοῦ» γι­ὰ νὰ ἀν­τι­με­ τω­πί­σουν τὰ οἰ­κο­γε­νει­α­κὰ θέ­μα­τα καὶ τὰ προ­βλή­μα­τα ποὺ ἀ­φο­ροῦν στὰ παι­δι­ά. Ὅ­λα αὐ­τά, ποὺ το­νί­ζουν σα­φῶς ἢ ἐμ­μέ­σως ὅ­τι τὸ παι­δὶ ἔ­χει ἐ­πι­τα­κτι­κὴ ἀ­νάγ­κη καὶ ἀ­πό τους δ ύ ο γο­νεῖς του –«ἀ­πὸ κοι­νοῦ»– ἀ­κού­γον­ται ὑ­πέ­ρο­χα σὲ θε­ω­ρη­τι­κὴ βά­ση. Καί, ὁ­σά­κις τὸ ζευ­γά­ρι ἔ­χει τὴν παι­δεί­α καὶ τὴν ψυ­χι­κὴ ὡ­ρι­μό­ τη­τα νὰ φυ­λά­γε­ται ἀ­πὸ τὶς πα­γί­δες ποὺ στή­νουν στὴ σχέ­ση του ὁ ἐ­γω­ϊ­σμὸς καὶ ἡ ἔλ­λει­ψη δι­ά­θε­σης γι­ὰ ὑ­πο­χω­ρή­σεις καὶ ἀλ­λη­λο­κα­τα­νό­η­ση, μπο­ρεῖ νὰ τὰ ἐ­φαρ­ μό­σει στὴν κα­θη­με­ρι­νὴ ζω­ή. Μπο­ρεῖ, δη­ λα­δή, νὰ καλ­λι­ερ­γή­σει μί­α πραγ­μα­τι­κὰ εὐ­λο­γη­μέ­νη συ­νερ­γα­σί­α καὶ συ­νεν­νό­η­ ση, ὥ­στε νὰ προ­κύ­ψει μί­α ἁρ­μο­νι­κὴ καὶ ἀ­πο­τε­λε­σμα­τι­κὴ συμ­βί­ω­ση, καὶ μί­α ὑ­πέ­ ρο­χη οἰ­κο­γε­νει­α­κὴ ἀ­τμό­σφαι­ρα γι­ὰ τὰ παι­δι­ά του. Δι­ό­τι, ὅ­πως ἔ­χει λε­χθεῖ καὶ ἀλ­λοῦ, τὸ κα­λύ­τε­ρο δῶ­ρο ποὺ μπο­ροῦν νὰ κά­νουν οἱ γο­νεῖς στὰ παι­δι­ά τους εἶ­ ναι ἡ με­τα­ξύ τους σύμ­πνοι­α καὶ συν­τρο­ φι­κό­τη­τα. Ὡ­στό­σο –πα­ρὰ τὴν ἀρ­χὴ τῆς ἰ σ ό - τ η τ α ς στὴν ὁ­ποί­α στη­ρί­ζον­ται– αὐ­τὲς οἱ δι­α­τά­ξεις δὲν εἶ­ναι δυ­να­τὸν νὰ ἰ­σο­πε­ δώ­σουν καὶ νὰ κα­ταρ­γή­σουν τὴ φυ­σι­κή, λό­γῳ φύ­λου, δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ό τ η - τ α τῶν ρό­λων ποὺ δι­α­δρα­μα­τί­ζουν οἱ δύ­ο γο­νεῖς μέ­σα στὴν οἰ­κο­γέ­νει­α καὶ ἡ ὁ­ποί­α, μὲ κά­ποι­ες πα­ραλ­λα­γές, ἰ­σχύ­ει καὶ πα­ρα­τη­ρεῖ­ται καὶ σὲ ὅ­λο τὸ ζω­ϊκὸ βα­σί­ λει­ο. Δὲν εἶ­ναι, κα­τὰ συ­νέ­πει­α, δυ­να­τόν, οἱ δι­α­τά­ξεις αὐ­τὲς νὰ ὁ­δη­γή­σουν στὴν ἐ ξ ο μ ο ί ω ση τῶν ρό­λων –ὅ­πως συ­χνὰ πα­ρερ­μη­νεύ­ε­ται ἡ πε­ρὶ ἰ­σό­τη­τας ἀρ­χὴ– καὶ νὰ ἀ­κυ­ρώ­σουν τὶς δι­α­φο­ρε­τι­κὲς φυ­ σι­κὲς δυ­να­τό­τη­τες τῶν δύ­ο φύ­λων, ὅ­πως καὶ τὴν ἀ­ναν­τι­κα­τά­στα­τη δ ι α φ ο ρ ε - τ ι κ ή σχέ­ση καὶ ἐ­πί­δρα­ση ποὺ ἔ­χει ὁ κά­ θε ἕ­νας ἀ­πὸ τοὺς δύ­ο γο­νεῖς στὴν ψυ­χο­ λο­γί­α καὶ τὴν προ­σω­πι­κό­τη­τα τοῦ κά­θε παι­δι­οῦ. Ὁ ὅ­ρος γι­ὰ «ἴ­σα δι­και­ώ­μα­τα καὶ ὑ­πο­χρε­ώ­σεις», ἑ­πο­μέ­νως, πα­ρα­βλέ­πει τὴ νο­μο­τε­λει­α­κὴ δι­α­φο­ρε­τι­κό­τη­τα τῶν δύ­ο φύ­λων, μὲ ὅ­σα αὐ­τὴ συ­νε­πά­γε­ται, ὅ­πως καὶ τὴν ἐν­δε­χό­με­νη δι­α­φο­ρε­τι­κό­τη­τα στὶς συν­θῆ­κες ἐρ­γα­σί­ας τοῦ κα­θε­νὸς ἢ σὲ ἄλ­λες συγ­κυ­ρί­ες ποὺ ἀ­κυ­ρώ­νουν τὴν ἔν­νοι­α τῆς ἀ­πό­λυ­της ἰ­σό­τη­τας. Ὡ­στό­σο, ὁ κα­τα­λυ­τι­κὸς ρό­λος τῆς μη­τέ­ρας, τὶς δι­ α­στά­σεις τοῦ ὁ­ποί­ου κα­νέ­νας νό­μος δὲν εἶ­ναι δυ­να­τὸν νὰ κα­λύ­ψει, νὰ προσ­δι­ο­ρί­ σει ἢ νὰ πε­ρι­ο­ρί­σει, εἶ­ναι αὐ­τα­πό­δει­κτος, δι­α­χρο­νι­κὰ πα­ρα­δε­κτός, χι­λι­ο­τρα­γου­δι­ σμέ­νος καὶ σε­βα­στός. Ἔ­χω, ὅ­μως, τὴ γνώ­μη ὅ­τι δὲν ἔ­χει ἀν­τί­στοι­χα ἐ­πι­ση­μαν­θεῖ, ὅ­σο θὰ ἔ­πρε­πε τοὐ­λά­χι­στον, ὁ ρό­λος τοῦ πα­τέ­ρα. Κα­τὰ και­ρούς, μὲ δι­ά­φο­ρες ἀ­φορ­μές, γί­νον­ται ἀ­να­φο­ρὲς στὶς πολ­λὲς ἐ­πι­πτώ­σεις ποὺ μπο­ρεῖ νὰ πα­ρου­σι­α­στοῦν ἀ­πὸ τὴν ἔλ­ λει­ψή του. Συ­χνὰ δέ, στὴν κα­θη­με­ρι­νὴ ζω­ή, δι­α­πι­στώ­νε­ται ἡ ἐ­πι­τα­κτι­κὴ ἀ­νάγ­ κη τοῦ παι­δι­οῦ ποὺ ἔ­χει στε­ρη­θεῖ τὸν πα­τέ­ρα του, νὰ ἀ­να­ζη­τή­σει ἕ­να ὑ­πο­κα­τά­ στα­το αὐ­τῆς τῆς πα­ρου­σί­ας στὸ πρό­σω­πο ἑ­νὸς παπ­ποῦ, ἑ­νὸς θεί­ου ἢ ἑ­νὸς τρί­του προ­σώ­που. Θε­ω­ρῶ, ἑ­πο­μέ­νως, χρή­σι­μο νὰ ἀ­να­φερ­θῶ σὲ ὁ­ρι­σμέ­να στοι­χεῖ­α ποὺ ἀ­φο­ροῦν, ἀλ­λὰ καὶ ἀ­πορ­ρέ­ουν ἀ­πὸ τὸν ρό­λο τοῦ πα­τέ­ρα καὶ τὴν ἀ­ναν­τι­κα­τά­ στα­τη ἐ­πί­δρα­σή του στὴν ἀ­να­τρο­φὴ καὶ τὴν ψυ­χο­λο­γί­α τῶν παι­δι­ῶν. Τὸ θέ­μα, ἴ­σως, νὰ πρέ­πει ἰ­δι­αι­τέ­ρως νὰ μᾶς προ­ βλη­μα­τί­σει σή­με­ρα ποὺ ὁ ἀ­ριθ­μὸς τῶν μο­νο­γο­νε­ϊ­κῶν οἰ­κο­γε­νει­ῶν αὐ­ξά­νε­ται. Ἂς ἀρ­χί­σου­με ἀ­πὸ ἕ­να πρῶ­το ἀξί­ω­ μα πού ὑ­πο­στη­ρί­ζουν οἱ παι­δο­ψυ­χο­λό­ γοι καὶ λέ­ει: «Ἡ ἔν­νοι­α τοῦ ῾῾πα­τέ­ρἀ̓, ἡ πα­ρου­σί­α του ποὺ ἐμ­πε­δώ­νε­ται στὴ συ­ νεί­δη­ση τῶν παι­δι­ῶν, προ­έρ­χε­ται καὶ συγ­κρο­τεῖ­ται κυ­ρί­ως ἀ­πὸ ὅ­σα ἡ μη­τέ­ρα καλ­λι­ερ­γεῖ γι᾿ αὐ­τόν». Τε­κμη­ρι­ω­μέ­νη ἀ­πό­δει­ξη αὐ­τῆς τῆς ἀ­πό­ψε­ως εἶ­ναι αὐ­τὸ ποὺ συ­νέ­βαι­νε στὶς πα­λι­ὲς ναυ­τι­κὲς οἰ­ κο­γέ­νει­ες, στὶς ὁ­ποῖ­ες, πα­ρὰ τὶς μα­κρο­ χρό­νι­ες ἀ­που­σί­ες τοῦ πα­τέ­ρα, ἡ «πα­ρου­ σί­α» του μέ­σα στὸ σπί­τι ὑ­πῆρ­ξε συ­νε­χῶς ζων­τα­νὴ καὶ ση­μαν­τι­κή, δι­ό­τι ἔτ­σι φρόν­
31 τι­ζε νὰ τὴν δι­α­τη­ρή­σει ἡ μά­ννα. Εἶ­ναι, ἐ­πί­σης, πολ­λὰ τὰ πα­ρα­δείγ­μα­τα παι­δι­ῶν πού, ἐ­νῷ ἔ­χουν χά­σει τὸν πα­τέ­ρα τους σὲ πο­λὺ μι­κρὴ ἡ­λι­κί­α, ἢ ἐν­δε­χο­μέ­νως καὶ πρὶν νὰ γεν­νη­θοῦν, με­γα­λώ­νον­τας φαί­ νε­ται σὰν νὰ τὸν ἔ­χουν πο­λὺ κα­λὰ γνω­ ρί­σει. Μέ­σα δὲ ἀ­πὸ τὰ λε­γό­με­νά τους γι᾿ αὐ­τόν, δι­α­κρί­νει κα­νεὶς μί­α εἰ­κό­να ποὺ μπο­ρεῖ καὶ νὰ εἶ­ναι ὡ­ραι­ο­ποι­η­μέ­νη, ἀλ­λὰ συμ­πί­πτει μὲ ὅ­σα ἔ­χουν ἀ­κού­σει γι᾿ αὐ­ τὸν τὸν ἄ­γνω­στο πα­τέ­ρα ἀ­πὸ τὴ μη­τέ­ρα τους. Ἕνα δεύ­τε­ρο σχε­τι­κό ἀξί­ω­μα λέ­ει ὅ­τι: «Γι­ὰ τὴν ψυ­χι­κὴ ὡ­ρι­μό­τη­ τα καὶ ἰ­σορ­ρο­πί­α τοῦ παι­δι­οῦ, ἀ­παι­ τεῖ­ται πρόσ­λη­ψη στοι­χεί­ων καὶ ἀ­πὸ τὰ δύ­ο ἀρ­χέ­τυ­πα φύ­λων, ποὺ πρω­ σο­πο­ποι­οῦν­ται ἀ­πὸ τὴ μη­τέ­ρα καὶ τὸν πα­τέ­ρα». Ἔτ­ σι, ἀ­να­λό­γως μὲ τὸ φύ­λο του, τὸ παι­ δὶ θὰ ἀν­τι­γρά­ψει καὶ θὰ ταυ­τι­στεῖ μὲ τὸν ἀν­τί­στοι­χο γο­νι­ό, ἐ­νῷ συγ­χρό­νως θὰ μά­θει νὰ δι­α­ κρί­νει, νὰ σέ­βε­ται καὶ νὰ συμ­βι­ώ­νει μὲ τὰ ἰ­δι­αί­τε­ρα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά τοῦ ἄλ­λου φύ­λου. Οἱ παι­δο­ψυ­χο­λό­γοι ἔ­χουν δι­α­πι­ στώ­σει ὅ­τι, ἡ παν­τε­λὴς φυ­σι­κὴ ἤ, ἔ­στω, εἰ­κο­νι­κὴ ἀ­που­σί­α τοῦ ἑ­νὸς ἀ­πὸ τοὺς δύ­ο γο­νεῖς, ἀ­πὸ τὰ πρῶ­τα χρό­νι­α τῆς ζω­ῆς τοῦ παι­δι­οῦ, μπο­ρεῖ, πολ­λὲς φο­ρές, νὰ προ­κα­ λέ­σει κά­τι σὰν «ψυ­χι­κὴ ἀ­να­πη­ρί­α» ποὺ δυ­σκο­λεύ­ει τὴν οὐ­σι­α­στι­κὴ ἐ­νη­λι­κί­ω­ση καὶ ὡ­ρί­μαν­σή του, δι­ό­τι τοῦ λεί­πουν τὰ συμ­πλη­ρω­μα­τι­κὰ στοι­χεῖ­α τοῦ ἄλ­λου φύ­λου. Ἕ­να τρί­το, τέ­λος, ἀξί­ω­μα λέε­ι ὅ­τι «ἕ­- να ἀ­πὸ τὰ πι­ὸ πο­λύ­τι­μα δῶ­ρα τοῦ πα­τέ­ρα στὰ παι­δι­ά του, εἶ­ναι τὸ νὰ σέ­βε­ται καὶ νὰ τι­μᾶ τὴ μη­τέ­ρα τους̓̓. Γί­νε­ται, ἑ­πο­μέ­νως, ἀν­τι­λη­πτὸ τὸ πό­ σο ση­μαν­τι­κός, πο­λύ­τι­μος καὶ ἀ­ναν­τι­κα­ τά­στα­τος εἶ­ναι ὁ ρό­λος ποὺ παί­ζει ὁ πα­ τέ­ρας στὴ ζω­ὴ τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας καὶ στὴν προ­σω­πι­κό­τη­τα τῶν παι­δι­ῶν. Καὶ δὲν εἶ­ ναι κα­θό­λου ἀ­νε­ξή­γη­το τὸ ὅ­τι, πα­ρὰ τὶς ὅ­ποι­ες ἀλ­λα­γὲς ἐ­πέ­φε­ρε ἡ βι­ο­μη­χα­νι­κὴ καὶ με­τα­βι­ο­μη­χα­νι­κὴ ἐ­πο­χὴ στὴ ζω­ὴ τῆς γυ­ναί­κας, τὰ συ­ναι­σθή­μα­τα τῶν παι­δι­ῶν γι­ὰ τοὺς γο­νεῖς τους δὲν ἔ­χουν ἀλ­λά­ξει. Ἡ μη­τέ­ρα ἐ­ξα­κο­λου­θεῖ νὰ εἶ­ναι γι­ὰ τὸ παι­δὶ ἡ ζε­στὴ καὶ γλυ­κι­ὰ ἀ γ κ α λ ι ά, γι­ὰ φρον­τί­δα καὶ πα­ρη­γο­ρι­ά, ἐ­νῷ ὁ πα­τέ­ρας ἀν­τι­προ­σω­πεύ­ει –θέ­λουν νὰ ἀν­τι­προ­σω­ πεύ­ει– τὴν ἤ­ρε­μη δύ­να­μη, τὴ σι­γου­ρι­ὰ καὶ τὴν προ­στα­σί­α. Γι­ὰ ὅ­λους αὐ­τοὺς τοὺς λό­γους, τὰ παι­ δι­ὰ χρει­ά­ζον­ται ἕ­ναν πα­τέ­ρα πού, πρῶ­τα ἀ­π᾿ ὅ­λα, εἶ­ναι οὐ­σι­α­στι­κὸς σύν­τρο­φος γι­ὰ τὴ μη­τέ­ρα τους. Χρει­ά­ζον­ται ἕ­ναν πα­τέ­ ρα στορ­γι­κό, ποὺ δὲν ξε­χω­ρί­ζει τὰ παι­δι­ά του, ποὺ τοὺς δεί­χνει τὴν ἀ­γά­πη του, ὄ­χι μό­νο μὲ συ­νε­χεῖς ὑ­λι­κὲς πα­ρο­χές, ἀλ­λὰ μὲ τὸ πραγ­μα­τι­κὸ ἐν­δι­α­φέ­ρον του γι­ὰ τὰ δι­κά τους ἐν­δι­α­φέ­ρον­τα καὶ τὰ τυ­χὸν προ­βλή­μα­τά τους. Ἕ­ναν πα­τέ­ρα, ποὺ ξέ­ ρει νὰ αὐ­το­πει­θαρ­χεῖ­ται καὶ νὰ ἐ­λέγ­χει
32 τὶς θε­τι­κὲς ἢ ἀρ­νη­τι­κὲς ἀν­τι­δρά­σεις του στὶς πρά­ξεις τοῦ παι­δι­οῦ, μὲ ὡ­ρι­μό­τη­τα καὶ χω­ρὶς ὑ­περ­βο­λὲς καὶ ἀ­συ­νέ­πει­ες στὴ συμ­πε­ρι­φο­ρά του. Ἔ­χουν κυ­ρί­ως ἀ­νάγ­ κη ἀ­πὸ ἕ­ναν πα­τέ­ρα πού ­βρί­σκει καὶ τοὺς ἀ­φι­ε­ρώ­νει π ο ι ο τ ι κ ό χρό­νο ἐ­πι­κοι­νω­ νί­ας. Στὸ ση­μεῖ­ο αὐ­τὸ νο­μί­ζω ὅ­τι ται­ρι­ ά­ζει νὰ σᾶς με­τα­φέ­ρω μί­α μι­κρὴ ἱ­στο­ρί­α πού, ἴ­σως καὶ νὰ τὴν ἔ­χε­τε δι­α­βά­σει σὲ κά­ποι­α σχε­τι­κὰ μὲ τὸ θέ­μα μας, ἄρ­θρα: Ἕ­νας πα­τέ­ρας γυ­ρί­ζει ἀρ­γὰ ἕ­να βρά­ δυ σπί­τι του ἀ­πὸ τὴ δου­λει­ά του, κου­ρα­ σμέ­νος καὶ ἐ­κνευ­ρι­σμέ­νος καὶ βρί­σκει τὸ ἑ­ξά­χρο­νο ἀ­γο­ρά­κι του νὰ τὸν πε­ρι­μέ­νει ἄ­γρυ­πνο στὸ σα­λό­νι. Μό­λις τὸν βλέ­πει, πά­ει κον­τά του καὶ γί­νε­ται ὁ ἑ­ξῆς δι­ά­λο­ γος: - Μπαμ­πά, μπο­ρῶ νὰ σὲ ρω­τή­σω κά­τι; - Ναὶ, βε­βαί­ως, ἀ­γό­ρι μου. - Πό­σα πλη­ρώ­νε­σαι γι­ὰ μί­α ὥ­ρα δου­λει­ᾶς στὸ γρα­φεῖ­ο σου; - Αὐ­τὸ δὲν εἶ­ναι δι­κή σου δου­λει­ά, λέ­ει ἐ­κνευ­ρι­σμέ­νος ὁ πα­τέ­ρας. - Σὲ πα­ρα­κα­λῶ, μπαμ­πά­κα μου, θέ­λω νὰ ξέ­ρω, πές μου. - Ἀ­φοῦ θέ­λεις νὰ ξέ­ρεις, παίρ­νω τρι­άν­τα εὑ­ρὼ τὴν ὥ­ρα. - Ὤχ!... Μπο­ρεῖς σὲ πα­ρα­κα­λῶ, νὰ μοῦ δα­νεί­σεις 19 εὑρώ; - Ἂν ὁ μό­νος λό­γος ποὺ μὲ πε­ρί­με­νες καὶ μὲ ρώ­τη­σες ἦ­ταν γι­ὰ νὰ μοῦ ζη­τή­ σεις χρή­μα­τα γι­ὰ νὰ ἀ­γο­ρά­σεις σί­γου­ρα κά­ποι­ο χα­ζὸ και­νούρ­γι­ο παι­χνί­δι, νὰ πᾶς κα­τευ­θεῖαν στὸ δω­μά­τι­ό σου καὶ στὸ κρεββά­τι σου. Δὲν σκο­τώ­νο­μαι στὴ δου­ λει­ὰ γι­ὰ τέ­τοι­ες ἀ­νό­η­τες ἀ­παι­τή­σεις. Τὸ παι­δά­κι πῆ­γε ἥ­συ­χα στὸ δω­μά­τι­ό του κι ἔ­κλει­σε πί­σω του τὴν πόρ­τα. Ὁ πα­τέ­ρας του­ξα­να­σκέφ­τη­κε τὴν ἐ­ρώτη­ ση τοῦ παι­δι­οῦ, νευ­ρί­α­σε καὶ πά­λι κι ἀ­να­ρω­τή­θη­κε «πῶς τόλ­μη­σε νὰ μὲ ρω­τή­ σει πό­σα παίρ­νω, μό­νο καὶ μό­νο γι­ὰ νὰ μοῦ ζη­τή­σει χρή­μα­τα;». Με­τὰ ἀ­πὸ ἀρ­κε­ τὴ ὥ­ρα καί, ἀ­φοῦ ξε­κου­ρά­στη­κε λί­γο, ὁ πα­τέ­ρας ἠ­ρέ­μη­σε καὶ σκέφ­τη­κε ὅ­τι ἴ­σως εἶ­ναι κά­τι ποὺ πρέ­πει πραγ­μα­τι­κὰ ν᾿ ἀ­γο­ ρά­σει ὁ μι­κρὸς μὲ τὰ 19 εὑ­ρώ, ἴ­σως κά­τι γι­ὰ τὸ σχο­λεῖ­ο. Πῆ­γε λοι­πὸν στὴν πόρ­τα τοῦ δω­μα­τί­ου τοῦ παι­δι­οῦ, τὴν ἄ­νοι­ξε προ­σε­κτι­κὰ καὶ ρώ­τη­σε : - Κοι­μᾶ­σαι, παι­δί μου; - Ὄ­χι, μπαμ­πά. - Σκέφ­τη­κα ὅ­τι, ἴ­σως ἤ­μου­να λί­γο σκλη­ ρὸς μα­ζί σου νω­ρί­τε­ρα. Ἀλ­λὰ νά, ἦ­ταν μί­α δύ­σκο­λη μέ­ρα κι ἔβ­γα­λα σὲ σέ­να ὅ­λη μου τὴν κού­ρα­ση. Ὁ­ρί­στε, πά­ρε τὰ 19 εὑρὼ ποὺ μοῦ ζή­τη­σες. Ὁ μι­κρὸς τὸν ἀγ­κά­λια­σε καὶ τὸν φί­ λη­σε γε­μᾶτος χα­ρά, ἔ­βα­λε τὸ χέ­ρι του κά­ τω ἀ­πὸ τὸ μα­ξι­λά­ρι κι ἔβ­γα­λε κά­τι τα­σα­ λα­κω­μέ­να χαρ­τονο­μί­σμα­τα μα­ζὶ μὲ κά­τι κέρ­μα­τα, κι ἄρ­χι­σε νὰ τὰ με­τρά­ει. Ὁ πα­ τέ­ρας, αἰ­σθά­νε­ται νὰ νευ­ρι­ά­ζει καὶ πά­λι, βλέ­πον­τας ὅ­τι ὁ μι­κρὸς ἔ­χει ἤ­δη κά­ποι­α χρή­μα­τα ἀ­πὸ τὸ χαρ­τζη­λί­κι του, καὶ τὸν ρω­τᾶ αὐ­στη­ρὰ: - Ἀ­φοῦ ἔ­χεις χρή­μα­τα, γι­α­τί θέ­λεις κι ἄλ­ λα, τί θὰ τὰ κά­νεις; - Εἶ­χα μό­νο 11 εὑρώ, ἐ­νῷ τώ­ρα μπαμ­πά­ κα ἔ­χω 30 καὶ μπο­ρῶ νὰ σοῦ πλη­ρώ­σω μί­α ὥ­ρα δου­λει­ᾶς, γι­ὰ νὰ ἔρ­θεις αὔ­ρι­ο νω­ρὶς στὸ σπί­τι. Θέ­λω τό­σο πο­λὺ νὰ φᾶ­ με ὅλοι μα­ζί στό τρα­πέ­ζι... Ὁ πα­τέ­ρας συγ­κλο­νί­στη­κε καὶ βουρ­ κω­μέ­νος ἀγ­κάλια­σε τὸ παι­δί του, ψι­θυ­ρί­ ζον­τας ἕ­να κα­τα­λυ­τι­κὸ «συγ­γνώ­μη». Εἶ­ναι βέ­βαι­ο, τὸ ξέ­ρου­με ὅ­λοι, ὅ­τι οἱ γο­νεῖς θέ­λουν νὰ προ­σφέ­ρουν στὰ παι­ δι­ὰ τους ὅ,τι κα­λύ­τε­ρο μπο­ροῦν, σὲ ἐ­φό­ δι­α καὶ ὑ­λι­κὰ ἀ­γα­θά, καὶ γι­᾿ αὐ­τό, συ­ χνά, δου­λεύ­ουν, ἰ­δι­αι­τέ­ρως ὁ πα­τέ­ρας, τό­σες πολ­λὲς ὧ­ρες. Ὅ­μως, τὰ παι­δι­ὰ ἔ­χουν ἀ­νάγ­κη κυ­ρί­ως ἀ­πὸ ἕ­ναν πα­τέ­ρα ποὺ χαί­ρε­ται νὰ κά­νει μα­ζί τους δι­ά­φο­ ρες δρα­στη­ρι­ό­τη­τες, ποὺ τοὺς δί­νει τὴν ἄ­νε­ση νὰ συ­ζη­τή­σουν μα­ζί του καὶ ποὺ τοὺς δεί­χνει τὴν πεῖρα του ἀ­πὸ τὴ ζω­ὴ μὲ ἤ­ρε­μες συμ­βου­λές, ἀλ­λὰ καὶ ἤ­ρε­μες δι­ και­ο­λο­γη­μέ­νες πα­ρα­τη­ρή­σεις –κα­θι­στὸς δί­πλα τους– ὁ­σά­κις χρει­ά­ζε­ται. Ἕ­ναν πα­τέ­ρα, δη­λα­δή, ποὺ νὰ τὸν νι­ώ­θουν μὲν φί­λο, ἀλ­λὰ ὄ­χι καὶ «φι­λα­ρά­κι», ὅ­πως συμ­
33 βαί­νει μὲ τὸ συ­νο­μή­λι­κο γει­το­νό­που­λο ἢ μὲ τὸν συμ­μα­θη­τή, μὲ τοὺς ὁ­ποί­ους κά­ νουν τὶς ἀ­τα­ξί­ες καὶ τὶς ζα­βο­λι­ές τους. Ἔτ­σι, θὰ ὑ­πάρ­ξει, κυ­ρί­ως κα­τὰ τὴ δύ­ σκο­λη πε­ρί­ο­δο τῆς προ­ε­φη­βεί­ας καὶ ἐ­φη­ βεί­ας, ἀλ­λὰ καὶ μέ­χρι τὴν ὡ­ρί­μαν­ση τῆς κρί­σης τοῦ παι­δι­οῦ, ἡ ἀ­πα­ραί­τη­τη ἀ­πό­ στα­ση ἀ­σφα­λεί­ας, ποὺ ἐ­ξα­σφα­λί­ζει στὸν πα­τέ­ρα τὴν οὐ­σι­α­στι­κὴ δι­α­φο­ρὰ ἀ­πὸ τὸ «φι­λα­ρά­κι» καὶ συμ­βάλ­λει στὸ νὰ κα­τα­ νο­ή­σει τὸ παι­δὶ τὴν ἀ­νάγ­κη, ὄ­χι νὰ φο­ βᾶ­ται, ἀλ­λὰ νὰ «ὑ­πο­λο­γί­ζει» τὴ γνώ­μη καὶ τὶς ἀν­τι­δρά­σεις τοῦ πα­τέ­ρα του. Ἀν­ τι­δρά­σεις ποὺ πρέ­πει, ἀ­πὸ νω­ρίς, τὸ παι­δὶ νὰ κα­τα­λά­βει ὅ­τι εἶ­ναι συ­νυ­φα­σμέ­νες μὲ τὶς ἀν­τί­στοι­χες εὐ­θῦ­νες τοῦ γο­νι­οῦ, γι­ὰ τὴ λει­τουρ­γί­α καὶ εὐ­η­με­ρί­α τῆς οἰ­κο­γέ­ νει­ας. Συγ­χρό­νως, ἔτ­σι δη­μι­ουρ­γεῖ­ται στὰ παι­δι­ὰ ἕ­να αἴ­σθη­μα ἀ­σφά­λει­ας, δι­ό­τι συ­ναι­σθά­νον­ται ὅ­τι ὁ πα­τέ­ρας εἶ­ναι ἐ­κεῖ­ νος ποὺ μπο­ρεῖ νὰ τὰ βο­η­θή­σει καὶ νὰ τὰ στη­ρί­ξει σὲ μί­α δύ­σκο­λη ὥ­ρα, καὶ ὄ­χι ὁ συ­νο­μή­λι­κος φι­λα­ρά­κος τους μὲ τὸν ὁ­ποῖ­ο κά­νουν τὶς ζα­βο­λι­ές τους. Ἡ ἀ­νάγ­κη τῶν παι­δι­ῶν γι­ὰ ἕ­ναν πα­ τέ­ρα προ­στά­τη, ποὺ τὰ ἀν­τιμε­τω­πί­ζει, ὄ­χι σὰν ἀν­τα­γω­νι­στὲς, ἀλ­λὰ μὲ σο­βα­ρό­ τη­τα καὶ μὲ στορ­γι­κὴ κα­τα­νό­η­ση, δι­α­ γρά­φε­ται ἀ­νά­γλυ­φη σὲ δύ­ο κεί­με­να ποὺ ἔ­χουν γρά­ψει παι­δι­ὰ γι­ὰ τὸν πα­τέ­ρα τους καὶ νο­ μί­ζω ὅ­τι ἀ­ξί­ζει νὰ σᾶς τὰ με­τα­φέ­ρω. Τὸ πρῶ­το μοῦ τὸ ἔ­δω­σε μί­α δι­α­ζευγ­μέ­νη μη­τέ­ρα, σὲ μί­α Σχο­λὴ Γο­ νέ­ων, καὶ τὸ ἔ­χει γρά­ψει ὁ δε­κα­τε­τρά­χρο­νος γυι­ός της στὸν πα­τέ­ρα του. Λέ­ ει με­τα­ξὺ ἄλ­λων τὰ ἑ­ξῆς: «...Εἰ­λι­κρι­νὰ πα­τέ­ρα μὲ ἀ­πα­σχο­λοῦν οἱ σχέ­σεις μου μα­ζί σου. Οἱ συ­ναν­ τή­σεις μας γί­νον­ται ὅ­λο καὶ πι­ὸ συ­χνὰ ἀ­φορ­μὴ νὰ ξε­σποῦν με­τα­ξύ μας καυ­ γά­δες καὶ δὲν τὸ μπο­ρῶ ἄλ­λο. Γι­α­τί πα­τέ­ρα; Ἔ­χω προ­βλή­μα­τα καὶ θέ­λω νὰ τὸ ξέ­ρεις. Καὶ πολ­λὲς φο­ρὲς αἰ­σθά­νο­μαι δει­λός, ἄ­σχη­μος, ἀ­πο­τυ­ χη­μέ­νος καὶ φο­βι­σμέ­νος. Ἀλ­λὰ πῶς νὰ ζη­τή­σω βο­ ή­θει­α ἀ­πὸ σέ­να; Ἐ­σὺ πα­τέ­ρα, ἐ­κτὸς ἀ­πὸ τὸ φα­γη­τό μου, τὰ ροῦ­χα μου, τὴν ὑ­γεί­α μου καὶ τοὺς βαθ­μούς μου, γι­ὰ τί ἄλ­λο ἐν­δι­α­φέ­ρε­σαι; Θέ­λω νὰ στὸ πῶ δυ­να­τὰ πὼς δὲν εἶ­μαι μό­νο στο­μά­χι καὶ μυ­α­λὸ φορ­τω­μέ­νο μὲ βι­βλί­α. Καί, σὲ πα­ρα­κα­λῶ, μὴ στέ­κεις τό­σο πο­λὺ μα­κρι­ά μου, ἕ­τοι­ μος νὰ μοῦ κά­νεις συ­νε­χῶς πα­ρα­τη­ρή­ σεις. Μὴ μὲ κά­νεις νὰ σὲ φο­βᾶ­μαι καὶ νὰ σὲ ἀ­πο­φεύ­γω, γι­α­τί ἐ­γὼ σ᾿ ἀ­γα­πῶ. Μοῦ τὸ ἔ­χεις πεῖ πολ­λὲς φο­ρές, μοῦ τὸ λέ­ει καὶ ἡ μά­ννα, κι ἐ­γὼ τὸ κα­τα­λα­βαί­ νω πὼς κου­ρά­ζε­σαι πο­λὺ γι­ὰ νὰ μὴ μᾶς λεί­ψουν αὐ­τὰ ποὺ χρεια­ζό­μα­στε. Τὸ ξέ­ ρω καὶ σ᾿ εὐ­χα­ρι­στῶ. Ὅ­μως, ἐ­γὼ θέ­λω κι
34 ἕ­ναν πα­τέ­ρα ἐ­δῶ. Ἕ­ναν πα­τέ­ρα μὲ καρ­ δι­ά, ποὺ νὰ θέ­λει νὰ μὲ ἀ­κού­σει, χω­ρὶς νὰ μοῦ κά­νει συ­νέ­χει­α ὑ­πο­δεί­ξεις καὶ κη­ ρύγ­μα­τα. Θέ­λω νὰ μὴ σὲ φο­βᾶ­μαι, ἀλ­λὰ νὰ μπο­ρῶ νὰ σοῦ πῶ τὰ λά­θη μου καὶ νὰ ξέ­ρω ὅ­τι ἐ­σὺ θὰ μοῦ δώ­σεις τὸ χέ­ρι σου γι­ὰ νὰ ση­κω­θῶ ὅ­ταν θὰ ἔ­χω πέ­σει...». Τὸ δεύ­τε­ρο κεί­με­νο ποὺ θέ­λω νὰ σᾶς δι­α­βά­σω τὸ βρῆ­ κα ἀ­ναρ­τη­μέ­νο στὴν ἱστο­σε­λί­δα τῆς Πει­ρα­ϊ­κῆς Ἐκ­κλη­σί­ας. Πε­ ρι­λαμ­βά­νε­ται σ᾿ ἕ­να ἄρ­θρο τοῦ κ. Βί­κτω­ρος Κον­ το­νάτ­σι­ου, μὲ θέ­μα τὸν ρό­λο τοῦ πα­τέ­ρα καὶ εἶ­ναι ἕ­να ποί­η­ μα ποὺ ἔ­γρα­ψε, πρὶν ἀ­πὸ χρό­ νι­α, ἕ­να ἀ­με­ρι­ κα­νό­που­λο, σὰν μνη­μό­συ­νο στὸν πα­τέ­ρα του, ποὺ σκο­τώ­θη­κε στὸν πό­λε­μο τῆς Κο­ ρέ­ας. Ἔ­χει τὸν πα­ρά­ξε­νο τί­ τλο: «Σ᾿ εὐ­χα­ρι­ στῶ πα­τέ­ρα γι­ὰ ἐ­κεῖ­να ποὺ δὲν ἔ­κα­νες» καὶ λέ­ ει:«Θυ­μᾶ­σαι πα­ τέ­ρα, τὴ μέ­ρα ποὺ ἔ­βρε­χε καὶ μοῦ ἔ­λε­γες νὰ μὴν βγῶ στὴν αὐ­λὴ νὰ παί­ξω, γι­α­τί θ᾿ ἀρ­ρω­στή­σω; Ἐ­γὼ βγῆ­κα κι ἀρ­ρώ­στη­σα. Πε­ρί­με­να νὰ μὲ μαλ­ώ­σεις, μὰ δὲν τὸ ἔ­κα­ νες, κα­θώς μοῦ ἔ­κα­νες μί­α ζε­στὴ ἐν­τρι­ βή. Θυ­μᾶ­σαι πού κά­πο­τε, πα­ρα­μο­νὴ δι­α­ γω­νί­σμα­τος, ἔ­παι­ζα ὥς τὸ βρά­δυ κι ἂς μὲ φώ­να­ζες πολ­λὲς φο­ρὲς νὰ δι­α­βά­σω; Μη­ δε­νί­στη­κα στὸ δι­α­γώ­νι­σμα τῆς ἄλ­λης μέ­ ρας. Νό­μι­ζα πὼς θὰ μὲ μά­λω­νες πο­λὺ καὶ θὰ μοῦ ἔ­λε­γες: Σοῦ τὸ εἶ­χα πεῖ. Μὰ δὲν τὸ ἔ­κα­νες. Εἶ­πες, πρέ­πει τὴν ἄλ­λη φο­ρά νὰ προ­σπα­θή­σεις πε­ρισ­σό­τε­ρο. Θυ­μᾶ­σαι πα­τέ­ρα, ὅ­ταν μοῦ εἶ­πες νὰ μὴν τρέ­χω στὸ σπί­τι μὲ τὸ πα­τί­νι μου, γι­α­τί θὰ κά­ νω ζη­μι­ά; Δὲν σὲ ἄ­κου­σα, ἔ­τρε­χα, ἔ­πε­σα πά­νω στὸ τρα­πέ­ζι καὶ ἔ­σπα­σα τὸ ὡ­ραῖ­ο κρυ­στάλ­λι­νο βά­ζο. Νό­μι­ζα πὼς θὰ μὲ ἔ­δερ­νες πο­λὺ καὶ θὰ εἶ­χες δί­κι­ο. Μὰ δὲν τὸ ἔ­κα­νες. Μό­ νο μὲ ρώ­τη­σες: Μή­πως χτύ­πη­ σες; Ὑ­πάρ­χουν χι­λι­ά­δες τέ­τοι­α πα­τέ­ρα μου, ποὺ δ έ ν τὰ ἔ­κα­νες. Πε­ρί­με­ να νὰ γυ­ρί­σεις ἀ­πὸ τὸν πό­λε­μο γι­ὰ νὰ σοῦ τὰ πῶ. Μά... δὲν γύ­ρι­σες». Ὁ πα­ τέ­ρας, λοι­πόν, μπο­ρεῖ νὰ γί­νει γι­ὰ τὰ παι­δι­ὰ του ὁ οὐ­σι­α­στι­ κὸς ἀ­ξέ­χα­στος πα­τέ­ρας μὲ ὅ­σα κά­νει, ἀλ­λὰ καὶ μὲ ὅ­σα δὲν κά­ νει πα­ρό­λο ποὺ μπο­ρεῖ νὰ τὰ κά­νει, καὶ τό­τε, ἀ­πὸ τὰ παι­δι­ὰ βι­ώ­νε­ται ἀ­βί­ α­στα ἡ ἐν­το­λὴ «Τί­μα τὸν πα­τέ­ρα σου...». Εἶ­ναι, ἑ­πο­μέ­ νως, πραγ­μα­τι­κὰ θε­τι­κὸ καὶ οὐ­σι­α­στι­κό, τὸ νὰ θέ­λει καὶ νὰ μπο­ρεῖ, στὶς μέ­ρες μας, ὁ σύγ­χρο­νος νέ­ος πα­τέ­ρας, νὰ συμ­με­τέ­χει ἐ­νερ­γὰ στὴν κα­θη­με­ρι­νὴ φρον­τί­δα τῶν παι­δι­ῶν. Ἀ­φενὸς πρὸς με­γά­λη ἀ­να­κού­ φι­ση τῆς σκλη­ρὰ ἐρ­γα­ζό­με­νης, σή­με­ρα, μη­τέ­ρας, ἀλ­λὰ καὶ σὰν ὡ­ραῖ­ο πα­ρά­δειγ­ μα συν­τρο­φι­κό­τη­τας καὶ ἀ­μοι­βαι­ό­τη­τας στὶς σχέ­σεις τοῦ ζευ­γα­ρι­οῦ. Μπο­ρεῖ ἔτ­σι ὁ πα­τέ­ρας, ἐ­νῶ δη­μι­ουρ­γεῖ πρό­τυ­πο, νὰ
35 Ἀνωτάτη Συνομοσπονδία Πολυτέκνων Ἑλλάδος Ἡ Α.Σ.Π.Ε. (Ἀνωτάτη Συνομοσπονδία Πολυτέκνων Ἑλλάδος) ἱδρύθηκε τὸ 1931 καὶ ἀπὸ τότε ἔχει ἀναλάβει τὴν ἐκπροσώπηση τῶν πολυτέκνων, τὴ μελέτη καὶ τὴν προώθηση τῶν αἰτη- μάτων τους, καὶ γενικὰ τὴν προα- γωγὴ τῶν ἠθικῶν καὶ ὑλικῶν συμφε- ρόντων τους. Παράλληλα, ἡ συνομοσπονδία προ- ασπίζεται τὸν θεσμὸ τῆς οἰκογένειας καὶ ἀγωνίζεται γιὰ τὴ διατήρηση τῶν ἑλληνικῶν παραδόσεων, καθὼς καὶ γιὰ τὴν ἀφύπνιση ὅλων τῶν δυνάμε- ων τῆς χώρας, γιὰ τὴν ἐπίλυση τοῦ δημογραφικοῦ προβλήματος. Οἱ 180 χιλιάδες περίπου πολύτεκνες οἰκογένειες, ποὺ ἀνήκουν στοὺς συλ- λόγους -μέλη της καὶ ἔχουν τὶς προ- ϋποθέσεις ποὺ ὁρίζονται ἀπὸ τοὺς νόμους ἐφοδιάζονται ἀτελῶς ἀπὸ τὴ συνομοσπονδία διὰ μέσου τῶν πολυ- τεκνικῶν συλλόγων, μὲ τὰ ἀπαραίτη- τα βιβλιάρια - ταυτότητες γιὰ τὴν πο- λυτεκνικὴ ἰδιότητα. Ἡ Α.Σ.Π.Ε., βάσει τῶν διατάξεων τῶν ἑκάστοτε ἰσχυόντων νόμων, ἀπονέ- μει τὴν πολυτεκνικὴ ἰδιότητα καὶ χορηγεῖ τα προβλεπόμενα πιστοποι- ητικὰ τόσο γιὰ τὸ ἐπίδομα / σύνταξη στὴν πολύτεκνη μητέρα ποὺ θέσπισε ἡ πολιτεία, καθὼς και για κάθε νόμι- μη χρήση (διορισμούς, μετεγγραφές, εἰσαγωγὴ σὲ ὁρισμένες σχολές, στεγα- στικὰ δάνεια κ.λπ.). βρί­σκει εὐ­και­ρί­ες νὰ ἀ­σχο­λεῖ­ται μὲ τὶς πρα­κτι­κές, ἀλ­λὰ καὶ μὲ τὶς οὐ­σι­α­στι­κὲς ψυ­χι­κὲς ἀ­νάγ­κες τῶν παι­δι­ῶν, μὲ κα­λὴ δι­ά­θε­ση, μὲ κέ­φι καὶ χι­οῦ­μορ καὶ μὲ σε­ βα­σμὸ πάν­τα στὴν προ­σω­πι­κό­τη­τα καὶ τὴν ἀ­ξι­ο­πρέ­πει­ά τους. Μπο­ρεῖ ἀ­κό­μα, μὲ τὸν τρό­πο του, νὰ τοὺς με­ταγ­γί­σει τὸν σε­βα­σμὸ καὶ τὴν ἐμ­πι­στο­σύ­νη καὶ πρὸς τὸν Οὐ­ρά­νι­ο Πα­τέ­ρα μας. Συ­νο­ψί­ζον­τας τὰ πι­ὸ πά­νω, γί­νε­ται, νο­μί­ζω, σα­φὴς ἡ δι­α­πί­στω­ση ὅ­τι ὁ ρό­λος τοῦ πα­τέ­ρα εἶ­ναι πραγ­μα­τι­κὰ κα­τα­λυ­τι­ κὸς καὶ ἡ ἐ­πί­δρα­σή του, εἴ­τε τὸ θέ­λει ὁ ἴ­δι­ος, εἴ­τε ὄ­χι, εἶ­ναι καὶ ἀ­ναν­τι­κα­τά­στα­ τη καὶ ἀ­να­πό­φευ­κτη. Ἡ σχέ­ση του μὲ τὴ μη­τέ­ρα καὶ ἡ γε­νι­κό­τε­ρη συμ­πε­ρι­φο­ρὰ καὶ τῶν δύ­ο γο­νι­ῶν, συμ­πε­ρι­φο­ρὰ ποὺ ἐκ­δη­λώ­νει τὸν ἀν­τί­στοι­χο καὶ ἀ­πα­ραί­τη­ το εἰ­λι­κρι­νῆ σεβα­σμό, τό­σο με­τα­ξύ τους, ὅ­σο καὶ πρὸς τὴ συμ­βο­λὴ τοῦ κα­θε­νὸς σ᾿ αὐ­τὸ ποὺ ὀ­νο­μά­ζε­ται οἰ­κο­γέ­νει­α, ἐμ­πνέ­ ει συ­νε­χῶς τὰ παι­δι­ά. Γι­α­τί δὲν ὑ­πάρ­χει τί­πο­τα πι­ὸ ἀ­πο­τε­λε­σμα­τι­κὸ στὴν ἀ­γω­γὴ τῶν παι­δι­ῶν ἀ­πὸ τὸ ζων­τα­νὸ πα­ρά­δειγ­ μα. Ὑ­πο­συ­νεί­δη­τα δέ, τὰ παι­δι­ὰ κα­τα­ γρά­φουν καὶ ἀν­τι­γρά­φουν τὶς συμ­πε­ρι­ φο­ρὲς καὶ τὰ πρό­τυ­πα ποὺ εἰ­σπράτ­τουν μέ­σα στὴν οἰ­κο­γέ­νει­α. Καὶ εἶ­ναι ἀ­πο­λύ­ τως φυ­σι­κό, τὸ νὰ προ­σπα­θή­σουν, στὴ συ­νέ­χει­α, νὰ τὰ ἐ­φαρ­μό­σουν καὶ γι­ὰ μί­α δι­κή τους οἰ­κο­γε­νει­α­κὴ ζω­ή. Γι᾿ αὐ­τό, μπο­ρεῖ τε­λι­κῶς νὰ ὑ­πο­στη­ ρι­χθεῖ ὅ­τι, μα­ζὶ μὲ τὶς εὐ­χὲς τῶν γο­νι­ῶν –ὅ­πως ἀ­κοῦ­με κα­τὰ τὸ ἱ­ε­ρὸ μυ­στή­ρι­ο τοῦ γά­μου– καὶ τὰ πρό­τυ­πα ποὺ αὐ­τοὶ δί­νουν στὰ παι­δι­ά τους, «στη­ρί­ζου­σι θε­ μέ­λι­α οἴ­κων». Σᾶς εὐχα­ρι­στῶ Εἰ­σή­γη­ση στὴν ἐκ­δή­λω­ση τῆς Ἑ­νω­μέ­ νης Ρω­μη­ο­σύ­νης γι­ὰ τὴν Οἰ­κο­γέ­νει­α στὴν Με­γα­λό­πο­λη Γορ­τυ­νί­ας.
36 Ο ΠΑΠΠΟΥΣ ΚΑΙ Η ΓΙΑΓΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ Στέργιου Μπούγια θεολόγου Ε ἶναι ἀντικειμενικὰ παραδεκτὸ πὼς ἡ παρουσία τοῦ παπποῦ καὶ τῆς για- γιᾶς μέσα στὸ σπίτι εἶναι σημαντικὴ καὶ ὠφέλιμη καὶ γιὰ τὰ παιδιὰ καὶ γιὰ τὰ ἐγγόνια. Μπορεῖ νὰ μὴν μένουν στὴν ἴδια στέγη, ἀλλὰ εἶναι χρέος ἱερὸ ἡ φροντίδα τῶν παιδιῶν πρὸς τοὺς γονεῖς. Εἶναι ἐντολὴ τοῦ Θεοῦ ἡ τιμὴ καὶ ὁ σεβασμὸς πρὸς τοὺς γονεῖς. Ὁ Θεάνθρωπος Ἰησοῦς Χριστὸς καυτηριάζει τὴν ἀλλοίωση ποὺ ἐπέφεραν σ’ αὐτὴ τὴν ἐντολὴ οἱ Ἰουδαῖοι καὶ ἐπέτρεπαν τὴν ἀδιαφορία πρὸς τοὺς γονεῖς. Ἡ «τρίτη ἡλικία» χρειάζεται στοργὴ καὶ συμπαράσταση∙ εἶναι ἱερὸ καθῆκον τῶν παιδιῶν, καθῆκον ποὺ δὲν ἐπιβάλλε- ται καὶ ἀπαιτεῖται, ἀλλὰ πηγάζει αὐθόρ- μητα ἀπὸ τὶς καρδιὲς τῶν παιδιῶν πρὸς τοὺς γονεῖς. Ἡ ἐκπλήρωση τοῦ ἱεροῦ αὐτοῦ καθήκοντος ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν πνευματικὴ ὑποδομὴ καὶ παράδοση τῶν κοινωνιῶν καὶ τῶν παιδιῶν. Στὶς παλιότερες ἐποχὲς ὁ σεβασμός, ἡ τιμή, ἡ στοργὴ καὶ ἡ φροντίδα γιὰ τοὺς γο- νεῖς ἦταν αὐτονόητα. Οἱ γονεῖς ἦταν τὰ ἱερὰ κειμήλια ποὺ ἄξιζαν κάθε τιμὴ καὶ σεβασμό. Ἀργότερα κηρύγματα καὶ συν- θήματα αὐτονομίας ἐπηρρέασαν τοὺς νέους καὶ θεώρησαν τοὺς γονεῖς ἐμπόδιο στὴν πορεία τῆς ζωῆς τους μὲ ἀρνητικὴ συνέπεια τὴν ἐπίδειξη ἀδιαφορίας πρὸς αὐτούς. Εἶναι γνωστὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς τακτικῆς αὐτῆς καὶ γιὰ τοὺς γέρο- ντες γονεῖς καὶ γιὰ τὰ παιδιὰ καὶ γιὰ τὰ ἐγγόνια. Σὲ οἰκογένειες ὅμως μὲ χριστιανικὲς ἀρχὲςκαὶἀξίεςτέτοιεςπρακτικὲςδὲνται- ριάζουν.Ἡφροντίδακαὶὁσεβασμὸςπρὸς τοὺς γέροντες γονεῖς εἶναι ἱερὸ καθῆκον. Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος γράφει σχετικά: «Σφόδρα ὁ Θεὸς βούλεται τοὺς τεκόντας τιμᾶσθαι παρὰ τῶν τεχθέντων»1 ,(ὁ Θεὸς θέλει πάρα πολὺ νὰ τιμῶνται οἱ γονεῖς ἀπὸ τὰ τέκνα). Καὶ συνεχίζει ὁ ἱερὸς πα- τήρ: «Αὐτὸς (ὁ Κύριος) παρατίθεται τὴν μητέρα αὐτοῦ τῷ μαθητῇ, παιδεύων ἡμᾶς μέχρι ἐσχάτης ἀναπνοῆς πᾶσαν ποιεῖσθαι ἐπιμέλειαν τῶν γεγεννηκότων»2 ,(Αὐτὸς (ὁ Κύριος) ἀναθέτει τὴν μητέρα του εἰς τὸν μαθητὴν του, διδάσκων ἡμᾶς ὅτι πρέπει μέχρι τὴν τελευταίαν πνοὴν νὰ καταβάλλωμεν κάθε φροντίδα διὰ τοὺς γονεῖς μας). Γιὰ τόν σεβασμὸ τῶν τέκνων πρὸς τοὺς γονεῖς γράφει καὶ ὁ Γέροντας Παΐσιος «ἔχει μεγάλη εὐλογία ἀπὸ τὸν Θεὸ ὅποιος κοιτάζει τοὺς γονεῖς του. Μοῦ εἶπε μιὰ μέρα ἕνας νεαρὸς οἰκογενειάρ- χης «Γέροντα, σκέφτομαι στὸ σπίτι ποὺ θὰ χτίσω, νὰ κάνω στὸν κάτω ὄροφο δύο διαμερισματάκια γιὰ τοὺς γονεῖς καὶ τὰ πεθερικὰ μου». Πόσο μὲ συγκίνησε! Πό- σες εὐχὲς τοῦ ἔδωσα!»3 . Ἀντίθετα, «ὅσοι δὲ νιώθουν αὐτὸ τὸ χρέος πρὸς τοὺς γο- νεῖς τους, θὰ κριθοῦν ἀπὸ τὸν Θεὸ ὡς
37 ἄδικοι καὶ ἀχάριστοι»4 . Ἡ συνύπαρξη, συνοδοιπορεία τῶν παππούδων, παιδιῶν καὶ ἐγγονῶν ἔχει πρῶτα καὶ κύρια τὴν εὐλογία τοῦ Θεοῦ καὶ πολλὲς ἄλλες καὶ ποικίλες ὠφέλειες. Ὁ παπποὺς καὶ ἡ γιαγιά εἶναι φορεῖς τῆς πολιτιστικῆς καὶ ἱστορικῆς παράδοσης. Αὐτοί, ὡς πιστοὶ θεματοφύλακες, δια- θέτουν τὸν χρόνο καὶ τὴ διάθεση νὰ μά- θουν στὰ ἐγγόνια τους τὶς ρίζες τῆς οἰκο- γένειας, τὶς ἄρχὲς καὶ τὶς παραδόσεις τοῦ τόπου, τὰ ἤθη καὶ τὰ ἔθιμα, τὶς ἱστορίες καὶ τὰ παραμύθια. Καὶ ἔτσι νὰ ὑπάρχει μία ὁμαλή, φυσιολογικὴ συνέχεια τῶν γενεῶν, δεμένη μὲ τὶς πνευματικὲς ρίζες, «ἔχουν περισσότερο χρόνο νὰ διηγοῦνται ἱστορίες ἀπὸ τὸ παρελθὸν καὶ νὰ βοηθή- σουν τὰ ἐγγονάκια νὰ δημιουργήσουν μιὰ αἴσθηση τῆς οἰκογενειακῆς τους ταυ- τότητας καὶ παράδοσης». Τονίζεται συνήθως ἡ ἀναγκαιότητα τῆς παρουσίας τους στὸ σπίτι γιὰ τὴ φύ- λαξη καὶ φροντίδα τῶν μικρῶν παιδιῶν - ἐγγονῶν, ὅμως εἶναι ἐξίσου μεγάλη καὶ ἡ προσφορὰ τους στὴν ἀγωγὴ καὶ διά- πλαση τοῦ χαρακτήρα τους. Μὲ τὴν ἁγία τους ζωὴ καὶ τὸ φωτεινὸ παράδειγμά τους τὰ ὁδηγοῦν στὸν δρόμο τοῦ Θεοῦ. Ὁ Ἀπ. Παῦλος μνημονεύει καὶ τονίζει τὴν ἀγάπη τῆς γιαγιᾶς τοῦ Ἀπ. Τιμοθέου, Λω- ΐδας καὶ τῆς μητέρας του Εὐνίκης5 χάρη στὶς ὁποῖες διδάχθηκε «ἀπὸ βρέφους τὰ ἱερὰ γράμματα»6 . Ὁ Μέγας Βασίλειος μνημονεύοντας τὴ γιαγιὰ του γράφει: «Μακρίναν λέγω τὴν περιβόητον παρ’ ἧς ἐδιδάχθημεν τὰ τοῦ μακαριωτάτου Γρη- γορίου ρήματα»7 . Ἡ γιαγιὰ Μακρίνα με- τάγγισε πνεῦμα ζωῆς στὰ ἐγγό- νια της. Μετέ- δωσε τὴν ἐμπει- ρία ποὺ ἄντλη- σε ἀπ’ τὸν Ἅγιο Γρηγόριο Νεο- καισαρείας τὸν θαυματουργό8 . Τὸ σημαντικὸ καὶ σπουδαῖο ρόλο τῆς για- γιᾶς Μακρίνας τοῦ Μεγάλου Βασιλείου καὶ τὴ σχέση της μὲ τὰ ἔγγόνια της παρουσιάζει πολὺ ὅμορφα ὁ μακαριστὸς καθηγητὴς Στ. Παπαδόπου- λος: «Ἡ Μακρίνα, ἡ γιαγιὰ δηλαδὴ τοῦ Μ. Βασιλείου, ἦταν ἡ μεγάλη μορφὴ ποὺ ἐπηρρέασε καὶ κυριολεκτικὰ διαμόρφω- σε τρεῖς γενεὲς στὴν οἰκογένεια… Ἡ δι- δασκαλία καὶ ἡ θεολογία τῆς γερόντισσας Μακρίνας ἦταν οἱ μνῆμες, ἱστορίες τῆς πρώτης Ἐκκλησίας τοῦ Πόντου, ἀγῶνες καὶ κακουχίες γιὰ τὴν πίστη… Ἡ διδαχὴ τῆς γερόντισσας… κάτι σὰν πυξίδα, σὰν δείκτης ἀληθείας, κάτι σὰν αἴτιο ἱσορρο- πίας»9 . Οἱ οἰκογένειες ποὺ ἔχουν στὸ σπί- τι τὸν παπποῦ καὶ τὴ γιαγιὰ ἔχουν μιὰ ἱεραρχικὴ δομὴ (παπποὺς – πατέρας – γιός). Ὅταν λείπει αὐτὴ ἡ ἱεραρχικὴ δομὴ δὲν κατορθώνουν, συνήθως, νὰ συ-
38 νεννοηθοῦν πατέρας καὶ γιός, μάννα καὶ κόρη καὶ ἔτσι παρατηρεῖται τὸ λεγόμενο «χάσμα τῶν γενεῶν». Ἡ διακριτικὴ πα- ρουσία τους μέσα στὴν οἰκογένεια ἀπο- πνέει μιὰ εὐχάριστη αἴσθηση ἐλευθερίας γιὰ τὰ παιδιά. Ἀβίαστα καὶ ἀπαλὰ μετα- δίδουν στὰ ἐγγονάκια τους πολύτιμες ἀξίες ἀπὸ μιὰ ἄλλη ἐποχή, ἱστορίες καὶ ἀναμνήσεις ἀπὸ τὸ παρελθόν, τὶς ὁποῖες τὰ μικρὰ παιδιὰ σὰν διψασμένη γῆ μὲ μεγάλο ἐνδιαφέρον ἀκοῦνε καὶ ἀποθη- κεύουν στὶς ἄδολες καρδούλες τους, ὡς θησαυροὺς ἠθικῶν, θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ῶ ν , ἱστορικῶν καὶ πολι- τισμικῶν ἀξιῶν. Ψυχολόγοι καὶ παιδαγωγοὶ καὶ οἰκογενειακοὶ σύμ- βουλοι τονίζουν πὼς τὰ παιδιὰ ἔχουν ἀνάγκη τοὺς παπ- ποῦδες, σχεδόν, ὅσο καὶ τοὺς γονεῖς τους, γιατὶ ζοῦν καὶ ἔχουν ἐμπειρίες μαζὶ τους ἀσύγκριτες, οἱ ὁποῖες μένουν στὴν ψυχὴ τους ἀνεξίτηλες. Ἀσφαλῶς ὁ ρόλος τους πρὸς τὰ ἐγγονάκια εἶναι δια- φορετικός, γι’ αὐτὸ κι ἐκεῖνα ἀπολαμβά- νουν τὶς στιγμὲς μαζὶ τους, τὴν ἀγάπη τους, τὴν ἀνεκτικότητα, τὴν λιγότερο αὐστηρὴ στάση, τὰ παιχνίδια καὶ τὰ χα- τίρια, τὴν ὑποστήριξη καὶ κατανόηση, τὴ λιγότερη πειθαρχία, τὶς λιχουδιὲς ποὺ δίνονται χωρὶς περιορισμούς. Ὅλα αὐτὰ δημιουργοῦν μιὰ χαλαρὴ στάση καὶ ἄνε- τη ἀτμόσφαιρα ποὺ τὴ χαίρονται καὶ τὰ παιδιὰ καὶ οἱ παπποῦδες. Ὅμως πολλὲς φορὲς οἱ γονεῖς ἐκφρά- ζουν τὰ παράπονά τους γιὰ τὴ στάση τῶν παιδιῶν τους καὶ τὰ ἀνάμικτα μη- νύματα ποὺ δέχονται ἀπὸ τὴ σχέση τους μὲ τοὺς παπποῦδες. Γιατὶ εἶναι ἀλήθεια πὼς ἡ ὑπερβολικὴ ἀγάπη τους κάνει νὰ ἀκολουθοῦν μιὰ διαφορετική, πολλὲς φο- ρές, τακτικὴ καὶ νὰ ἐφαρμόζουν τὴ δικὴ τους ἀγωγὴ ποὺ δὲν εἶναι ὠφέλιμη καὶ πρὸ παντὸς εἶναι ἀντίθετη μ’ ἐκείνη τῶν γονιῶν τους. Αὐτὸ γίνεται γιατὶ ἵσως δὲν μποροῦν νὰ δεχθοῦν ὅτι τὸν πρῶτο λόγο γιὰ τὴν ἀνατροφὴ καὶ ἀγωγὴ τῶν ἐγγονῶν ἔχουν οἱ γονεῖς τους. Ἔτσι αὐτὴ ἡ στάση καὶ συμπεριφορὰ δημιουρ- γεῖ προβλήματα σοβαρὰ τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀρνητικὲς συνέπειες καὶ γιὰ τοὺς γονεῖς καὶ γιὰ τὰ ἐγγόνια. Ἐδῶ χρειάζεται νὰ βρεθεῖ ἡ χρυσὴ τομή, νὰ ὑπάρχει κοινὴ γραμμὴ ἀπὸ γονεῖς καὶ παπποῦδες γιὰ νὰ παίρνουν τὰ παιδιὰ ξεκάθαρα μηνύματα. Οἱ γονεῖς νὰ δοῦν μὲ κατανόηση τὸ θέμα καὶ μὲ ἀγάπη καὶ σεβασμὸ νὰ τοὺς βοη- θήσουν νὰ ἀντιληφθοῦν τὸν ρόλο τους καὶ τὰ ὅριά τους, ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἀγωγὴ τῶν παιδιῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν παρέμβασή τους στὴ λειτουργία καὶ πορεία τῆς οἰκο- γένειάς τους. Οἱ παπποῦδες πρέπει νὰ γνωρίζουν καὶ νὰ ἀποδεχθοῦν ὅτι ἡ παρουσία τους στὴν οἰκογένεια τῶν παιδιῶν τους πρέ- πει νὰ εἶναι διακριτικὴ καὶ προσεγμένη, ὥστε νὰ διαφυλαχθεῖ ἡ ἑνότητα τοῦ ζευ-
39 γαριοῦ καὶ ἡ ὁμαλὴ συνέχεια τῆς οἰκογέ- νειας. Τότε ἡ σχέση γονιῶν, παππούδων καὶ παιδιῶν θὰ εἶναι ἁρμονικὴ καὶ θὰ διατηρεῖται ἡ ἰσορροπία. Ὁ παπποῦς καὶ ἡ γιαγιὰ θὰ ἀντιδροῦν πιὸ ἤρεμα καὶ πιὸ σοφά∙ δὲν θὰ κάνουν κριτικὴ τῶν παι- διῶν τους, εἰδικὰ μπροστὰ στὰ ἐγγόνια, γιατὶ ἔτσι ἀκυρώνουν τὸν ρόλο τοῦ γονι- οῦ. Οἱ γονεῖς μὲ τὴ σειρὰ τους θὰ συμπε- ριφέρονται μὲ πολὺ σεβασμὸ καὶ ἀγάπη καὶ τὶς τυχὸν ἀστοχίες τῶν παππούδων θὰ τὶς βλέπουν μὲ κατανόηση καὶ μὲ τρό- πο καλὸ καὶ μὲ συζήτηση θὰ ὑπενθυμί- ζουν τὰ ὅρια καὶ τὸν ρόλο τους. Ἔτσι θὰ δημιουργεῖται θετικὸ κλίμα θαυμαστῆς συνεργασίας καὶ θὰ ἀποφεύγονται προ- βλήματα καὶ καταστάσεις ποὺ σίγουρα θέτουν σὲ σοβαρὸ κίνδυνο τὴν εὔρρυθ- μη λειτουργία τῆς οἰκογένειας. Μιὰ τέ- τοια καλὴ ἐπικοινωνία καὶ συνεργασία μόνον ὀφέλη θὰ ἔχει, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἀνεκτίμητα σὲ προσωπικό, οἰκογενειακὸ καὶ κοινωνικὸ ἐπίπεδο. Ἔχει ὑποστηριχθεῖ καὶ ἀπὸ ἀνθρω- πολογικές, ψυχολογικὲς καὶ κοινωνικὲς μελέτες, πὼς ὅταν σὲ μιὰ οἰκογένεια συμ- μετέχουν πρόσωπα ἀπὸ τρεῖς ἤ καὶ τέσ- σερις καμμιὰ φορὰ γενιές, «ἐφόσον βέ- βαια οἱ σχέσεις μεταξὺ τῶν μελῶν εἶναι ὁμαλὲς καὶ ἀλληλοσυμπληρωματικές», οἱ ἐπιδράσεις εἶναι θετικές. «Τὰ παιδιὰ θὰ ἔχουν τὴ δυνατότητα νὰ ἀντλήσουν γνώσεις καὶ ἐμπειρίες ἀπὸ διαφορετικὲς γενιές, νὰ αἰσθανθοῦν λιγότερο ἀπομο- νωμένα, νὰ ἀναπτύξουν περισσότερες στενὲς συναισθηματικὲς ἐπαφὲς ποὺ θὰ ἐμπλουτήσουν τὸν ψυχικὸ τους κόσμο». Θὰ ἔχουν ἔτσι ἕναν ὁλόκληρο θησαυρὸ γιὰ νὰ κληροδοτήσουν στὰ παιδιὰ καὶ στὰ ἐγγόνια τους. Τὰ τελευταῖα χρόνια δυστυχῶς καὶ στὴ χώρα μας τὴν Ὀρθόδοξη μὲ τὴν ἐπι- κράτηση τῆς λεγόμενης πυρηνικῆς οἰκο- γένειας καὶ τὴν αὐτονόμιση τῶν νέων ζευγαριῶν ἡ τρίτη ἡλικία, ὁ παπποῦς καὶ ἡ γιαγιά, ἀπουσιάζει ἀπὸ τὸ σπίτι. Παλιό- τερα γερνοῦσαν καὶ πέθαιναν στὸ σπίτι ποὺ μεγάλωσαν τὰ παιδιὰ τους, τριγυ- ρισμένοι ἀπὸ τὰ παιδιὰ τους μέσα σὲ μιὰ ζεστὴ πατριαρχικὴ οἰκογένεια ποὺ τὰ παιδιὰ ζοῦσαν μαζὶ μὲ τοὺς γονεῖς. Σήμε- ρα κάθε οἰκογένεια ζεῖ στὸ δικὸ της σπίτι ποὺ βρίσκεται μακριὰ ἀπὸ τὸ πατρικό. Ἡ ἀπουσία τους ἀπὸ τὴν οἰκογένεια μείωσε τὸν σεβασμὸ τῶν παιδιῶν πρὸς τοὺς γέ- ροντες. Ἡ σύγχρονη γενιὰ δὲν γνωρίζει ἀπὸ κοντὰ τὴν τρίτη ἡλικία∙ τὴ βλέπει μόνο στὸν δρόμο καὶ στὰ Ἱδρύματα, ὡς μιὰ «ἄχρηστη γενεά» γι’ αὐτό, «ὑποτιμή- θηκε ὁ ρόλος τοῦ παπποῦ καὶ τῆς γιαγιᾶς καὶ ἡ συνδρομὴ τῆς εὐρύτερης οἰκογέ- νειας». Εἶναι καιρὸς νὰ συνειδητοποιήσουμε αὐτό ποὺ μᾶς ἐπιτάσσει ἡ Ἑλληνορθό- δοξη κουλτούρα μας, νὰ γυρίσουμε στὶς πνευματικὲς μας ρίζες. Νὰ ἐπαναπροσδι- ορίσουμε τὴν πορεία μας, γιὰ νὰ μπορέ- σουμε νὰ βροῦμε τὴν οἰκογενειακὴ ἰσορ- ροπία καὶ γαλήνη. Γιὰ νὰ γίνει τὸ σπίτι μας ζεστὸ καὶ χαρούμενο, ὅπου ὅλοι θ’ ἀναπαύονται καὶ θὰ γεύονται τοὺς καρ- ποὺς τῆς «κατ’ οἴκον» Ἐκκλησίας. Μὲ τὴν προσευχὴ καὶ τὴν σύνδεση μὲ τὴν ἐκκλησιαστικὴ μυστηριακὴ ζωὴ ἡ οἰκο- γενειακὴ ἑστία θὰ γίνεται ἐργαστήριο ἁγιότητος μὲ βασικὸ στόχο καὶ σκοπὸ τὴ θέωση, τὸν ἁγιασμό. 1 Ἱεροῦ Χρυσοστόμου, Ε. Π. Ε., 8, , Ἐκδ. Γρηγό- ριος Παλαμᾶς, Θεσσαλονίκη 1983, 72 -76. 2. Ὅπ. π. ΠΕ, Ε. Π. Ε., 14, 668 – 670. 3. Γ. Παϊσίου Λόγοι, Δ΄, Οἰκογενειακὴ ζωή, Σου- ρωτὴ Θεσσαλονίκης, 2002, σσ. 141 – 142. 4. Ὅπ. π. , σσ. 140. 5. Β΄ Τιμ. 1, 3 – 5. 6. Β΄ Τιμ. 3, 15. 7. Μ. Βασιλείου, Ε. Π. Ε., 3, Ἐπιστολὴ 214, Ἐκδ. Γρηγόριος Παλαμᾶς, Θεσσαλονίκη 1973, σσ. 170. 8. Στυλιανοῦ Γ. Παπαδόπουλου, Ἡ ζωὴ ἑνὸς Με- γάλου, Ἐκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας, Ἀθήνα 1988, σσ. 22 – 24 καί π. Βασιλείου Καλλιακμάνη, ἐφ. Μακεδονίας τῆς Θεσ/νίκης, 31 Ὀκτ. 2013,. 9. Στ. Γ. Παπαδόπουλου, ὅπ. π.
40 Α. ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΘΑΥΜΑ. α. Μιὰ ἀπὸ τὶς βασικὰ διάστροφες ἀντιλήψεις τοῦ σημερινοῦ κόσμου μας εἶναι καὶ αὐτὴ ποὺ θεωρεῖ δημιουργικὸ καὶ «παραγωγικὸ» κάποιον ἄνθρωπο, ὅταν βρίσκεται στὴν περίοδο ἐκείνη τῆς ἡλικίας του, κατὰ τὴν ὁποία ἀκμάζουν οἱ ψυχοσωματικές του δυνάμεις καὶ μπορεῖ διὰ τῆς δυνάμεως τῶν χεριῶν καὶ τοῦ νοῦ του νὰ συμβάλει στὴν κίνηση τῆς πελώ- ριας μηχανῆς τῆς ζωῆς. Ἔτσι, ἀπὸ τὴ μιὰ μὲ τέτοιες προοπτικὲς μεγαλώνουμε τὰ παιδιά μας, προσπαθῶντας νὰ τὰ κατα- στήσουμε «δυνατὰ γρανάζια» μιᾶς ἀπρό- σωπης μηχανῆς ποὺ λέμε πὼς ὑπηρετεῖ τὴ ζωὴ καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη θεωροῦμε τοὺς συνανθρώπους μας ἐκείνους, τοὺς ἐγγὺς καὶ τοὺς μακράν, ποὺ ἐλατώθηκαν οἱ δυ- νάμεις τους, παροπλισμένους καὶ σχεδὸν περιττούς. Δαιμονικὲς διαστροφὲς τῆς ζωῆς εἰσηγοῦνται μέχρι καὶ τὴν εὐθα- νασία γιὰ ὅσους δὲν δύνανται πλέον νὰ «προσφέρουν» τὴ συμμετοχή τους στὴν κίνηση τοῦ φοβεροῦ μηχανισμοῦ τῆς ζωῆς. β. Αὐτοί, λοιπόν, ποὺ θεωροῦνται ἀπὸ ἐμᾶς παροπλισμένοι καὶ ἀδύνατοι πλέον νὰ προσφέρουν στὴ λειτουργία τῆς ζωῆς μας, ἰδιαιτέρως αὐτοὶ ποὺ βρίσκονται σὲ μεγάλη ἡλικία: οἱ γέροντες, οἱ γονεῖς, οἱ παπποῦδες καὶ οἱ γιαγιάδες μας, μπο- ροῦν νὰ ἀποτελέσουν τὰ καλύτερα παρα- δείγματα, τοὺς γνώμονες καὶ πνευματι- κοὺς προβολεῖς γιὰ μιὰ ἄξια ζωή. Πολλοὶ εἶπαν πὼς αὐτὸ ἀποτελεῖ δύναμη μεγα- λύτερη καὶ ἀπὸ τὰ μεγάλα θαύματα, ποὺ πολλὲς φορές, ζητοῦμε γιὰ νὰ λυθοῦν ποικίλα ἀδιέξοδα στὴ ζωή μας. Μεγάλο θαῦμα εἶναι νὰ βλέπουμε σήμερα ἀνθρώ- πους νὰ παραμένουν σταθεροί, ἐνῷ ἡ ζωὴ κυλᾶ καὶ ἀποτρέχει, στὴν τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. Ὄχι μονάχα γιὰ μία στιγμή, ὄχι γιὰ μία περίοδο, ἀλλὰ μὲ διαρκῆ σταθερότητα νὰ τοὺς βλέπουμε νὰ γηράσκουν καὶ νὰ ὡριμάζουν καὶ νὰ μὴν ἀφήνουν τὶς ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ. Νὰ μὴν χρησιμοποιοῦν τὴν ἀδυναμία τῶν γηρατειῶν ὡς «ἄλλοθι» ποὺ δικαιολογεῖ τὴ χαλάρωση στὴ διάθεση γιὰ ἐφαρμογὴ τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. γ. Γιατί, ὅμως, λέμε ὅτι ἡ τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ εἶναι τὸ μεγαλύτε- ρο θαῦμα ποὺ ἐπιτελεῖται στὸν ἄνθρωπο; Καὶ γιατί περισσότερο ἀπὸ ὅλα ἔχουμε ἀνάγκη τὴν ἐμπειρία καὶ τὴ θέα αὐτοῦ τοῦ θαύματος; Ἡ τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ ἀποτελεῖ τὸν πιὸ δυναμικὸ ἀρχιμ. Νικόδημου Κανσίζογλου ἱεροκήρυκος Ἱ. Μητροπόλεως Ἐδέσσης, Πέλλης καὶ Ἀλμωπίας ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΓΕΡΟΝΤΩΝ ΠΟΛΥΠΕΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΑΥΤΩΝ ΦΟΒΟΣ ΚΥΡΙΟΥ
41 τρόπο θεοκοινωνίας. Ἑνωνόμαστε μὲ τὸν Θεὸ καὶ θεοποιούμαστε, ὅταν, ἀγω- νιζόμενοι γιὰ τὴν τήρηση τῶν ἐντολῶν, προσκαλοῦμε τὸν Θεὸ νὰ διαμείνει στὴν ὕπαρξή μας: «Ἐὰν τὶς ἀγαπᾷ με, τὸν λό- γον μου τηρήσει, καὶ ὁ πατήρ μου ἀγα- πήσει αὐτόν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐ λ ε υ σ ό μ ε θ α καὶ μονὴν παρ΄ αὐτῷ ποιήσο- μεν». (Ἰωάν. ιδ΄, 23). Οἱ ἐντολὲς τοῦ Χριστοῦ ἀνοίγουν τὴν ὕπαρξη τοῦ ἀνθρώπουὥςτὶς ὑπερκόσμιες δι- αστάσεις καὶ τὸν καθιστοῦν κα- τοικητήριο τοῦ Θεοῦ καὶ ἀκόμη περισσότερο: ὁ ἄνθρωπος γί- νεται πρόσωπο ὅμοιο μὲ τὸν Χριστό. Ἔχουμε ἀνάγκη νὰ βλέ- πουμε γύρω μας πρόσωπα ὅμοια μὲ τὸν Χριστό. Αὐτὴν τὴ λειτουργία, τὴν ὑψηλὴ ὑπηρεσία ἐμπνεόμαστε, ὅταν τὴν προσλαμβάνουμε ἀπὸ ἀνθρώπους ποὺ ἐγήρασαν ἀγωνιζόμενοι αὐτὸν τὸν καλὸ ἀγώνα. Β. Η ΑΡΕΤΗ Ή Η ΚΑΚΙΑ ΤΩΝ ΓΕΡΟΝΤΩΝ. α. Εἶναι βέβαιο ὅτι ὁ Θεὸς εὐαρε- στεῖται νὰ βλέπει τοὺς ἀνθρώπους νὰ τη- ροῦν τὶς ἐντολές του σὲ κάθε ἡλικία καὶ ὁπωσδήποτε στὴ νεότητα, ὅταν ὁ ἄνθρω- πος βρίσκεται στὴν κορυφὴ τῶν δυνά- μεών του. Ὡστόσο, ὅλοι γνωρίζουμε πὼς ἡ ἀρετὴ στὴ νεότητα, πολλὲς φορές, συ- μπλέκεται μὲ καταστάσεις ποῦ μπορεῖ νὰ τὴν ΄΄μειώνουν΄΄, ὅπως ὁ ἐνθουσιασμός, ἡ αὐταρέσκεια,ὁἀνταγωνισμός,ἡαὐτοεπι- βεβαίωση. Ἔτσι, εἶναι πολὺ συχνὸ θέαμα νὰ βλέπουμε κάποιον νεαρό, ποὺ σήμερα φαίνεται νὰ ἀναβαίνει στὸν οὐρανό, καὶ νὰ νομίζουμε ὅτι θὰ «ἁγιάσει» σὲ λίγες ἡμέρες, νὰ ἐπανέρχεται μετ' ὀλίγον στὰ τέλματα τῆς κοσμικῆς ζωῆς. Ἡ ἀρετὴ τῶν γερόντων, τῶν ἡλικιωμένων συνανθρώπων μας, εἶναι πιὸ ὥριμη. Θὰ λέγα- με πὼς ἡ ἀρετή τους εἶναι, καὶ πρέπει νὰ εἶναι, τελείωση καὶ ὁλοκλήρωση τοῦ πνευματι- κοῦτουςἀγῶνα. Καὶ σὰν τέτοια νὰ ἐμπνέει καὶ νὰ καθοδηγεῖ τοὺς νεωτέρους στὴν «ἄχρι θανάτου» σταθερότητα στὴν τήρηση τῶν ἐντολῶν. β. Στὴν Ἁγία Γραφὴ λέει ὁ Θεός: «τρία εἴδη ἐμίσησεν ἡ ψυχή μου καὶ προ- σώχθισα σφόδρα τῇ ζωῇ αὐτῶν· πτωχὸν ὑπερήφανον, καὶ πλούσιον ψεύστην, γέροντα μοιχὸν ἐλαττούμενον συνέσει» (Σοφ. Σειρ. κε΄, 2). Τρεῖς κατάστασεις ἀδικαιολόγητης συμπεριφορᾶς ἀποστρέ- φεται ὁ Θεός. Ἐδῶ μᾶς ἐνδιαφέρει ἡ τρί- τη: ἀποστρέφεται ὁ Θεὸς ἄνθρωπο ἀνή- θικο καὶ ἀσύνετο, γέροντα στὴν ἡλικία. Θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε πὼς κάποιος νεαρὸς γιὰ τὶς πτώσεις του θὰ ζητοῦσε κατανόηση λόγῳ τῆς ἀπειρίας του, τῆς ἀνωριμότητος καὶ τῆς παρορμητικότη- Φωτογραφία Π. Φατσέας, Κύθηρα, 1930
42 τος ποὺ συνοδεύουν τὰ νιάτα. Ὁ ἡλικιω- μένος, ὅμως, δὲν μπορεῖ νὰ κατανοηθεῖ, καὶ περισσότερο, νὰ δικαιολογηθεῖ, ἂν τὸν βροῦμε ἀνήθικο καὶ ἀνώριμο. Καὶ σήμερα λέμε μὲ ἀποτροπιασμὸ καὶ ἀγα- νάκτηση γιὰ κάποιον ἡλικιωμένο ποὺ δὲ ζεῖ πρεπόντως ὅτι «ξεμωράθηκε». Οἱ με- γάλοι στὴν ἡλικία πρέπει νὰ εἶναι τὰ ἄρι- στα παραδείγματα σωφροσύνης, ἀνδρεί- ας, συνέσεως καὶ δικαιοσύνης. γ. Ὅταν ὁ Θεὸς ἀνέθεσε στὸν Μωϋσῆ νὰ ὁδηγήσει τὸν λαό του ἀπὸ τὴ σκλα- βιὰ τῆς Αἰγύπτου στὴ γῆ τῆς ἐπαγγελίας, κατὰ τὴν μακρὰ πορεία του πρὸς τὴν Παλαιστίνη, δὲν διέκοψαν τὴν «προβλη- ματικὴ» συμπεριφορά τους μὲ τὸ νὰ γογ- γύζουν, νὰ ἁμαρτάνουν, νὰ στασιάζουν κ.λ.π. Ἡ κατάσταση αὐτὴ τόσο δυσαρέ- στησε τὸν Θεὸ πού, ὅπως βλέπουμε στὰ πρῶτα βιβλία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, δὲν ἐπέτρεψε τελικὰ νὰ εἰσέλθουν στὴν ὑπεσχημένη γῆ, ὅσοι εἶχαν ἡλικία ἄνω τῶν εἴκοσι ἐτῶν. Ὅσο προχωροῦμε στὴν ἡλικία, τόσο πιὸ ὑπεύθυνοι γινόμαστε ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν συνανθρώ- πων μας. Ὁ Θεὸς παρουσιάζεται πολὺ πιὸ αὐστηρὸς καὶ «ἀπαιτητικός», ὅταν πληθαίνουν τὰ χρόνιά μας. Γ. ΔΕΝ ΦΤΑΝΕΙ ΝΑ ΑΡΧΙΣΟΥΜΕ ΠΡΕΠΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΤΕΛΕΙΩΣΟΥΜΕ. α. Ὅταν σὲ μία Μονὴ γίνεται κάποιος μοναχὸς καὶ ὑπόσχεται ὅτι θὰ ἐκπληρώ- νει τὶς ὑποσχέσεις του «μέχρις ἐσχάτης ἀναπνοῆς» ὁ ἱερεύς, ποὺ τὸν καθιερώ- νει, τοῦ τονίζει πῶς ναὶ μὲν διάλεξε τὸν ἄριστο δρόμο τοῦ πνευματικοῦ ἀγῶνος, ἀλλὰ δὲν φτάνει μονάχα ἡ ἐπιλογὴ τοῦ καλοῦ, χρειάζεται νὰ τὸν ἐκπληρώνουμε ἕως τέλους: «Ὄντως καλὸν ἔργον καὶ μα- κάριον ἐξελέξω, ἀλλ' ἐὰν καὶ τελειώσης». «Μακάριον δρόμο διάλεξες, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸν ὁλοκληρώσεις». Πολλοὶ ξεκινοῦν τὸν δρόμο γιὰ τὴν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ ἀρκετοὶ δὲν φθάνουν ἕως τέλους, παραιτοῦνται καὶ ἐπιστρέφουν. Ἔχου- με ἀνάγκη νὰ βλέπουμε ἀνθρώπους ποὺ ξεκινοῦν, ἀλλὰ καὶ φθάνουν σταθεροὶ στὸν σκοπό τους. β. Πρὸς τὸ τέλος τῆς ζωῆς του ὁ Ἀπ. Παῦλος ἔγραψε στὸν ἀγαπημένο του μα- θητῆ, τὸν Τιμόθεο, τὴν Β΄ πρὸς Τιμόθεον ἐπιστολή. Ἐκεῖ μὲ σεμνὸ τρόπο ἐκφράζει τὴν προσδοκία του πὼς ὁ Θεός, ποὺ εἶδε τὸν μέχρι τέλους σταθερό, ἄνευ διαλειμ- μάτων καὶ κλονισμῶν, ἀγῶνα του νὰ φυ- λάξει τὴν πίστη στὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, θὰ τὸν ἀνταμείψει μὲ τὸν στέφανο τῆς δικαιοσύνης: «ὁ καιρὸς τῆς ἐμῆς ἀναλύ- σεως ἐφέστηκε. τὸν καλὸν ἀγῶνα ἠγώ- νισμαι, τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πίστιν τετήρηκα· λοιπὸν ἀποκειταί μοι ὁ τῆς δικαιοσύνης στέφανος, ὅν ἀποδώσει μοι ὁ Κύριος ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὁ δίκαιος κριτής, οὐ μόνον δὲ ἐμοί, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς ἠγαπηκόσι τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ» (Β΄ Τιμ. δ΄, 7-8). Μάλιστα ὁ ἴδιος στέφα- νος τῆς δικαιοσύνης ἀναμένει νὰ στεφα- νώσει καὶ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους ποὺ θὰ μποροῦν νὰ παρουσιάσουν τὸν δρόμο Του ὁλοκληρωμένο. γ. Ἔχουμε ἀνάγκη ἀπὸ τὴ σύνεση τῶν γερόντων. Ἡ παρουσία ἀνθρώπων, ποὺ σὲ μεγάλη ἡλικία παραμένουν στα- θεροὶ στὴν τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, εἶναι ἕνα φάρμακο γιὰ τὴ ζωή μας ποὺ μᾶς ἐμποιεῖ τὴν αἴσθηση τῆς ἀσφάλειας, τῆς σιγουριᾶς· τὴν ἀπαραί- τητη αἴσθηση πὼς ἔχουμε ποῦ νὰ στη- ριχθοῦμε καὶ ποιοὺς κανόνες καὶ γνώ- μονες νὰ χρησιμοποιοῦμε στὴ ζωή μας, γιὰ νὰ εὐθυγραμμισθοῦμε ἀσφαλῶς στὸν δρόμο ποὺ ὁδηγεῖ στὴν πνευματική μας ὡρίμανση καὶ ὁλοκλήρωση. Ἂν χρεια- ζόμαστε, πολλὲς φορές, τὴν πολυπειρία τῶν γερόντων, πολὺ περισσότερες φορὲς χρειαζόμαστε τὸ παράδειγμά τους ὡς ἀνθρώπων ποὺ τὸ καύχημά τους εἶναι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ.
43 ΤΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Ε ὐ­τυ­χι­σμέ­να παι­διὰ δη­μι­ουρ­γεῖ τὸ κοι­ νὸ οἰ­κο­γε­νεια­κὸ τρα­πέ­ζι ἐ­πι­βε­βαι­ώ­νει ἔ­ρευ­να τεσ­σά­ρων βρε­ττα­νι­κῶν πα­νε­ πι­στη­μί­ων. Τὰ παι­διὰ ποὺ με­γα­λώ­νουν σὲ πα­ρα­δο­σια­κὲς καὶ εὐ­τυ­χι­σμέ­νες οἰ­κο­γέ­ νει­ες, ἔ­χον­τας κον­τὰ καί τούς δύ­ο γο­νεῖς τους καὶ τρώ­γον­τας τα­κτι­κὰ μα­ζί τους, εἶ­ναι πι­θα­νό­τε­ρο νὰ ἔ­χουν ἀρ­γό­τε­ρα εὐ­τυ­ χι­σμέ­νες ζω­ές, ἀ­πο­κα­λύ­πτει ἔ­ρευ­να τῶν βρε­ττα­νι­κῶν πα­νε­πι­στη­μί­ων Ἔ­σσεξ, Ὀξ­φόρ­ δης, Γου­ό­ρικ καὶ Σά­ρε­ϊ, δεῖγ­ μα τῆς ὁ­ποί­ας ἦ­ταν πε­ρί­που 100.000 ἄν­θρω­ ποι σὲ 40.000 νοι­κο­κυ­ριά. Σύμ­φω­να μὲ τὴν ἔ­ρευ­ να, τὸ νὰ τρώ­ει ἕ­να παι­δὶ μα­ζὶ μὲ τὴν οἰ­κο­γέ­ νειά του, τοὐ­λά­χι­στον τρεῖς φο­ρὲς τὴν ἑ­βδο­μά­δα, ἀ­πο­τε­λεῖ πα­ρά­γον­τα - κλει­δὶ γιὰ τὴ δη­μι­ουρ­γί­α στε­νῶν δε­σμῶν μὲ τοὺς γο­νεῖς του. Ἡ με­λέ­τη ἐ­πι­βε­βαί­ω­σε τὴν κεν­τρι­κὴ ση­μα­σί­α τῆς πα­ρα­δο­σια­κῆς οἰ­κο­γε­νεια­κῆς μο­νά­δας γιὰ τὰ παι­διὰ καὶ τὴν ἰ­σορ­ρο­πί­α τους ὅ­ταν με­γα­λώ­σουν. Δι­α­πι­στώ­θη­κε μά­λι­στα ὅ­τι ἡ κα­τάρ­ρευ­ ση μί­ας οἰ­κο­γέ­νειας (πχ. λό­γῳ χω­ρι­σμοῦ τῶν γο­νέ­ων) κά­νει πε­ρισ­σό­τε­ρο κα­κὸ στὸ παι­δὶ καὶ ἀ­πὸ τὸ ἐ­ὰν αὐ­τὸ ζοῦ­σε στὴ φτώ­χεια. Ἡμε­λέ­τηκα­τέ­δει­ξεἀ­κό­μηὅ­τι«οἱσχέ­ σεις με­τα­ξὺ τῶν ἴ­δι­ων τῶν γο­νι­ῶν καὶ μὲ τὰ παι­διά τους εἶ­ναι ση­μαν­τι­κὲς γιὰ τὴ νο­η­τι­κὴ καὶ συ­ναι­σθη­μα­τι­κὴ ἀ­νά­πτυ­ξη τῶν τε­λευ­ταί­ων καὶ γιὰ τὴ στα­θε­ρό­τη­τα τῶν οἰ­κο­γε­νει­ῶν». Ἀ­κό­μα, το­νί­ζε­ται ὅ­τι «τὰ παι­διὰ εἶ­ναι πιὸ εὐ­τυ­χι­σμέ­να μὲ τὴν οἰ­κο­γε­νεια­κὴ κα­τά­στα­σή τους, ἂν οἱ γο­ νεῖς εἶ­ναι εὐ­τυ­χι­σμέ­νοι μὲ τὴ σχέ­ση ποὺ οἱ ἴ­διοι ἔ­χουν με­τα­ξύ τους». «Ἀ­κό­μα καὶ ἕ­να γεῦ­μα ἢ ἕ­να δεῖ­πνο ἀ­πὸ κοι­νοῦ μὲ ὅ­λη τὴν οἰ­κο­γέ­νεια εἶ­ναι ση­μαν­τι­κό», ὑ­πο­γραμ­μί­ζουν οἱ ἐ­ρευ­ νη­τὲς καὶ ἀ­να­φέ­ρουν ὅ­τι τὰ παι­διὰ ποὺ τρῶ­νε συ­χνὰ μα­ζὶ μὲ τοὺς γο­νεῖς τους, δη­λώ­νουν πο­λὺ συ­χνό­τε­ρα ὅ­τι εἶ­ναι εὐ­ τυ­χι­σμέ­να, σὲ σχέ­ση μὲ ὅ­σα παι­διὰ δὲν τρῶ­νε πο­τὲ μα­ζὶ μὲ τὴν οἰ­κο­γέ­νειά τους ἢ τρῶ­νε μα­ζὶ λι­γό­τε­ρες ἀ­πὸ τρεῖς φο­ρὲς τὴν ἑ­βδο­μά­δα. Πηγή: ethnos.gr, http://xristianos.gr/ forum/viewtopic.php?t=5041
44 Ὅ ταν δὲν καταφέρνουμε ἢ δὲν θέ- λουμε νὰ μεταβιβάσουμε στοὺς νέους μας τὶς ἀξίες μας καὶ τὴν πνευματική μας κληρονομιά, ὅταν δὲν καταφέρνουμε νὰ τοὺς μεταβιβάσουμε αὐτὰ ποὺ συνιστοῦν τὴν συλλογικὴ συ- νείδηση τοῦ Ἔθνους μας, ὅταν τοὺς ἀφή- νουμε χωρὶς μνήμη, τοὺς καταδικάζουμε νὰ ζήσουν ἕνα τεράστιο χάσμα γενεῶν. Ὅταν ρωτᾶς παιδιὰ τοῦ Γυμνασίου καὶ τοῦ Λυκείου τί ἔγινε τὸ 1821 ἢ τὸ 1940 (ποὺ νὰ τολμήσεις νὰ ρωτήσεις γιὰ Θερ- μοπύλες ἢ γιὰ Σαλαμῖνα) καὶ φρίττεις ἀπὸ τὶς ἀπαντήσεις τους, διερωτᾶσαι μὲ πόνο πῶς μία χώρα σὰν τὴν Ἑλλάδα, μὲ πλούσια ἱστορία χιλιετιῶν, μπόρεσε νὰ δημιουργήσει μία νεολαία χωρὶς ρίζες, σὰν νὰ ἦρθε ἀπὸ τὸ πουθενά. Καὶ μάλι- στα σήμερα, ποὺ χρόνια τώρα ἡ δημόσια ἐκπαίδευση εἶναι ὑποχρεωτικὴ γιὰ ἐννέα ὁλόκληρα χρόνια! Εὔλογο τίθεται τὸ ἐρώτημα: τὸ σχο- λεῖο τί κάνει; Τὸ σχολεῖο στὴ μεγάλη του πλειονότητα (γιὰ νὰ μὴν πῶ στὴν ὁλότητά του), ξέχασε τὴν ἀποστολή του: ὅτι ὁ μαθητὴς πηγαίνει ἐκεῖ γιὰ νὰ μάθει γράμματα. Τὸ σχολεῖο ξέχασε ὅτι ἡ φοί- τηση σὲ αὐτὸ ἀπαιτεῖ μαθητεία, σπουδή, κοπιαστικὴ μελέτη. Ὅτι εἶναι κυρίως χῶρος διδασκαλίας καὶ μάθησης, θεσμὸς μετάδοσης. Καὶ γιὰ νὰ μποῦμε στὸ θέμα μας, θὰ πρέπει νὰ ποῦμε ὅτι τρεῖς εἶναι κυρίως οἱ φορεῖς τῆς μετάδοσης ἀξιῶν. Ἡ Ἐκκλησία, τὸ Σχολεῖο, καὶ ἡ Οἰκογένεια. Οἱ ἔρευνες δείχνουν ὅτι ἡ οἰκογένεια ἔχει τὰ πρωτεῖα στὸ ἔργο αὐτό. Μετάδοση ἀξιῶν καὶ δυσκολίες Ἡ πράξη τῆς μετάδοσης τῶν ἀξιῶν εἶναι σὰν τὸ κτίσιμο τῆς οἰκοδομῆς. Τὸ νὰ μεταδίδεις εἶναι μία συνεχὴς δημιουρ- γία. Ἂς ξεκινήσουμε λοιπὸν ἀπὸ τὸ ἀξίω- μα ὅτι πρέπει νὰ διασωθεῖ κάτι ἀπὸ αὐτὰ ποὺ οἱ προγονοὶ μας χρειάστηκαν αἰῶνες γιὰ νὰ οἰκοδομήσουν. Ὁ τρόπος ζωῆς, τὰ ἔργα τῆς Τέχνης καὶ τοῦ Πνεύματος, ἡ γνώση τῆς ἱστορίας μας, οἱ ἀρχαῖοι συγ- γραφεῖς μας μὲ τὰ ἀθάνατα ἔργα τους, Βασιλικῆς Παναγιωτοπούλου-Παπαβασιλείου Υπ.R-DMT -MBPsSΨυχολογίας-Ψυχοθεραπείας-Χοροθεραπείας Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΑΞΙΩΝ
45 ἡ χριστιανική μας πίστη καὶ ἄλλα, ὅλα αὐτὰ συνιστοῦν τὴν θρησκευτική, τὴν κοινωνική, τὴν πολιτικὴ καὶ πολιτι- στικὴ πραγματικότητα στὴ χώρα μας, ἀποτελοῦν ἀξίες. Βεβαίως, οἱ ἀξίες δὲν μεταδίδονται στὰ παιδιὰ μὲ μία διάλεξη «περὶ ἀξιῶν». Ἡ μετάδοση εἶναι κυρίως θέμα ἀγωγῆς, ποὺ ξεκινάει ἀπὸ τὴ γέννησής τους (καὶ πρὶν ἀπὸ τὴ γέννησή τους, ὅπως ἔχει ἀποδεί- ξει ἡ σύγχρονη ψυχολογία). Ἀγωγή, ὄχι μόνο ὡς διδασκαλία, ἀλλὰ καὶ ὡς βίωμα. Ἀγωγὴ μὲ τὸν λόγο καὶ μὲ τὸ παράδειγ- μα. Καὶ συνεχίζεται τουλάχιστον, ὅσο τὸ παιδὶ εἶναι κοντά μας. Ἡ ἀγωγὴ αὐτὴ δί- νονταν παλιὰ καὶ ἀπὸ τὸ σχολεῖο. Τώρα πιὰ ὄχι. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἕνα πρόβλη- μα. Ἐνῷ ἀπὸ τὴ φύση της ἡ ἀγωγὴ δὲν μπορεῖ νὰ ἀγνοήσει τὴν αὐστηρότητα καὶ τὴν παράδοση, σήμερα ἐφαρμόζεται σὲ ἕναν κόσμο ποὺ ἀγνοεῖ καὶ τὴν πα- ράδοση καὶ τὴν αὐστηρότητα (τὸ κῦρος τοῦ παιδαγωγοῦ, δασκάλου ἢ γονέα). Καὶ αὐτὸ δημιουργεῖ μίαν ἀντινομία καὶ μία κρίση στὸν πολιτισμό μας, σύμφωνα μὲ τοὺς κοινωνιολόγους καὶ κατὰ συνέπεια μία πρόσθετη δυσκολία στὴν μετάδοση τῶν ἀξιῶν. Καὶ δὲν εἶναι ἡ μόνη. Ἡ ἴδια ἡ οἰκογένεια διέρχεται σήμερα μία κρίση. Κύρια αἰτία αὐτῆς τῆς κρίσης, εἶναι ἡ ὑποβάθμιση τῶν ἀξιῶν ἐπάνω στὶς ὁποῖες στηρίζεται. Ὑπάρχουν κατώ- τερες μορφὲς ἀξιῶν, ὅπως εἶναι οἱ ὑλικὲς ἀξίες, ἀλλὰ καὶ  οἱ ἀνώτερες μορφὲς ἀξιῶν, ὅπως εἶναι οἱ πνευματικὲς καὶ ἠθικὲς ἀξίες: ἡ ἀγάπη, ἡ ἀλήθεια, ἡ δι- καιοσύνη, ἡ ἁγιότης κ.ἄ. εἶναι αὐτὲς ποὺ σὲ τέλειο βαθμὸ μᾶς ἀποκάλυψε ὁ Κύριος καὶ παραμένουν ἀναλλοίωτες διὰ μέσου τῶν αἰώνων. Ὅσο περισσότερο τὶς προ- σεγγίζουμε καὶ τὶς βιώνουμε στὴν πρά- ξη, τόσο περισσότερο καὶ ἡ οἰκογένεια ἐξυψώνεται καὶ ἀσκεῖ μίαν ἀγαθοποιὸ ἐπίδραση στὸ σπίτι μας καὶ στὸ εὐρύτερο περιβάλλον μας. Ἀλλὰ πολλὲς φορές, ἀνατρέπουμε τὴν κλίμακα τῶν ἀξιῶν. Βάζουμε πρῶτες τὶς σπουδὲς τῶν παιδιῶν μας, μία καλὴ δου- λειὰ μὲ μεγάλες ἀπολαβὲς καὶ ἀξιοζήλευ- τη θέση στὴν κοινωνία. Καλὰ ὅλα αὐτά, ἀλλὰ δὲν εἶναι τὰ πρώτιστα. Δὲν εἶναι αὐτὰ ποὺ θὰ μᾶς ἐξασφαλίσουν τὴν ἀλη-
46 θινὴ εὐτυχία στὴν παροῦσα ζωὴ καὶ τὴ μέλλουσα. Δὲν εἶναι αὐτὰ ποὺ θὰ μᾶς δώ- σουν τὸν τύπο τοῦ ὁλοκληρωμένου χρι- στιανοῦ ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ, ποὺ θὰ στηρί- ζουν τὸ οἰκοδόμημα τῆς οἰκογένειάς μας, ὄχι σὲ σαθρὰ ὑλικὰ (ξύλα, χόρτων, καλά- μην), ἀλλὰ σὲ στέρεα θεμέλια (χρυσόν, ἄργυρο, λίθους τίμιους), πάνω στὶς ἀξίες τῆς πίστεως, ποὺ θὰ μείνουν εἰς τὸν αἰῶνα. Ἂς δοῦμε ὅμως καὶ μερικὲς ἄλλες αἰτίες τῆς κρίσης. Ἔχει κλονιστεῖ τὸ κῦρος τῶν γονέων, στὴ σύγχρονη «ἀπελευθερωμένη» κοινωνία τὸ «ἐγὼ»κυριαρχεῖ.Ὅλαπαίζονται γύρω ἀπὸ τὶς λέξεις «συμβόλαι- ο-συμφωνία». Ἐπὶ ἴσοις ὅροις. Πρέπει ὅμως, νὰ ποῦμε καὶ νὰ τὸ διακηρύξουμε ὅτι ἡ σχέση μεταξὺ γονέων καὶ παιδιῶν εἶναι πέραν ἀπὸ κάθε συμφω- νία. Μιλοῦν πολλοὶ γιὰ διάλο- γο μεταξὺ γονέων καὶ παιδιῶν. Καὶ ὑποστηρίζουν ὅτι οἱ γονεῖς ποὺ ἀποφαίνονται ex cathedra, εἶναι μία ξεπερασμένη ὑπόθε- ση. Ὁ διάλογος βέβαια, ἔχει τὴ θέση του καὶ εἶναι συνήθως πιὸ ἀποτελεσματικός. Ἀλλὰ ὁ διάλο- γος δὲν καταργεῖ τὴν ἱεραρχικὴ κλίμακα μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς οἰκογένειας, οὔτε τὸ κῦρος ποὺ ἔχουν καὶ πρέπει νὰ ἔχουν οἱ γονεῖς, καθὼς καὶ τὴν ἐμπιστοσύνη ποὺ πρέπει νὰ ἔχουν τὰ παιδιὰ πρὸς τοὺς γο- νεῖς. Ἐξ ἄλλου, αὐτὴ ἡ πράξη τῆς μετά- δοσης, μᾶς καλεῖ σὲ περασμένες ἐποχές, σὲ κόσμους διαφορετικούς. Ἡ παραδοχὴ ἀπὸ τὸ παιδὶ εἶναι ἀπαραίτητη. Ἐπὶ πλέον, σήμερα ὑπάρχει ἕνα χά- σμα ἀνάμεσα στὴν κουλτούρα ποὺ ἐπι- κρατεῖ στὴν κοινωνία καὶ στὴν οἰκογε- νειακὴ κουλτούρα. Πολλὲς οἰκογένειες ἀντιμετωπίζουν αὐτὸ τὸ πρόβλημα μὲ τὸ νὰ κλείνονται στὸν ἑαυτό τους. Νὰ μὴν ἔχουν καμμία κοινωνικὴ ἐπαφή. Δὲν εἶναι ὅμως, αὐτὸ λύση. Διότι πρῶτον, τὸ παιδὶ θὰ βγεῖ κάποια στιγμὴ ἀπὸ τὸ «φρούριό του» (λόγῳ σπουδῶν, ἐργασίας κ.ἄ) καὶ θὰ ἀναγκαστεῖ νὰ ἀντιμετωπί- σει τὴν κοινωνία. Καὶ δεύτερον, σήμερα ἡ ἀπομόνωση στὸ σπίτι δὲν εἶναι ἐφικτή, ὅ,τι καὶ νὰ κάνει ἡ οἰκογένεια. Ἡ τηλεό- ραση, τὸ διαδίκτυο, τὸ κινητὸ τηλέφωνο εἶναι μέσα στὸ σπίτι. Ἔτσι ὅσες πόρτες (καὶ παράθυρα ἀκόμη) κι ἂν κλείσουμε, τὸ ρεῦμα καὶ ἡ κουλτούρα τοῦ κόσμου θὰ μᾶς κατακλύσουν. Ἄλλωστε καὶ ἡ μετάδοση τῶν ἀξιῶν δὲν εἶναι εὔκολο νὰ γίνει μέσα στοὺς τέσσερις τοίχους. Κάθε μετάδοση ἀξιῶν πρέπει νὰ γίνεται «ἐν ἐλευθερίᾳ». Ἐπίσης, κάθε μετάδοση ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ τὴ στήριξη μίας ὁμά- δας, τονίζει ἡ σύγχρονη ψυχολογία καὶ
47 ἡ ψυχανάλυση. Εἶναι ἀνάγκη, αὐτὸ ποὺ μεταδίδει ὁ γονιὸς νὰ τὸ ἀκούσει τὸ παιδὶ καὶ ἀπὸ ἄλλα χείλη, νεανικά, ποὺ βρί- σκονται πιὸ κοντά του. Ἀπὸ κάποιον ποὺ ἴσως ἐμπιστεύεται περισσότερο καὶ ἀπὸ τοὺς γονεῖς του. Χριστιανικὲς κινήσεις, Κατηχητικὰ σχολεῖα καὶ χριστιανικὲς ὁμάδες, ὅπως ἐπίσης χριστιανικὲς κατα- σκηνώσεις ποὺ καὶ μόνο ἡ ἀναφορὰ τους λέει πολλὰ γιὰ τὸ ἔργο ποὺ ἐπιτελοῦν καὶ τὴν ἐπίδραση ποὺ ἔχουν στὰ παιδιὰ καὶ τὰ ἐγγόνια μας. Ὅσο γιὰ τὴν πνευματικὴ κληρονο- μιά, μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι ἡ πνευμα- τικὴ ζωὴ δὲν μεταδίδεται. Ἡ πνευματικὴ ζωὴ εἶναι προσωπική. Μπορεῖ κανεὶς τὸ πᾶν νὰ δώσει στὸν ἄλλον, ἐκτὸς ἀπὸ τὸ ἐγώ του, τὸν ἑαυτό του, τὴν ἐλευθερία του. Μπορεῖς νὰ δοθεῖς, δὲν μπορεῖς νὰ μεταβιβαστεῖς. Ἡ μετάδοση σταματᾶ στὸ κατώφλι τοῦ πνεύματος. Ἡ ἀλήθεια δὲν μπορεῖ νὰ ἀναγνωριστεῖ παρὰ μόνο προσωπικά. Καὶ ἡ πίστη δὲν μεταδίδεται σὰν ὁποιοδήποτε ἀντικείμενο. Ἡ πίστη εἶναι ἕνα δῶρο, δὲν δωρίζεται. Εἶναι ἕνα μυστήριο ποὺ τὸ δέχεται κανεὶς στὰ ἐσώ- τερα τοῦ εἶναι του. Ὅμως, ὑπάρχει ἡ ἐπί- δραση, ὁ λόγος, ἡ καλλιέργεια, τὸ παρά- δειγμα. Καὶ σὲ αὐτὰ οἱ γονεῖς θὰ κάνουν ὅτι μποροῦν. Γιὰ νὰ θερμάνουμε τὴν πίστη μας στὴ δύναμη τῆς οἰκογενειακῆς μετά- δοσης τῶν ἀξιῶν, δὲν ἔχουμε παρὰ νὰ θυμηθοῦμε τὰ γεγονότα ποὺ συντάρα- ξαν τὴν ὑφήλιο. Τὸ μῖσος τῶν Σοβιὲτ γιὰ τὴν οἰκογένεια καὶ τὸ θρίαμβο τῆς μπαμπούσκα στὴν ἐξουδετέρωση τῶν προσπαθειῶν τους. Στὰ πρακτικὰ συνε- δρίου τῶν Semaines Sociales de France (25-27 Νοεμβρίου 2005) ὁ Κωνσταντῖνος Σιγκόβ, Διευθυντὴς τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Κέντρου Ἐρευνῶν τῶν ἀνθρωπιστικῶν ἐπιστημῶν τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Κιέ- βου, ἀνάφερε τὰ ἑξῆς: «Δύο μῆνες μόνο, μετὰ τὴν Ὀκτωβριανὴ ἐπανάσταση τοῦ 1917, ὁ πρῶτος νόμος ποὺ δημοσιεύτη- κε ἀφοροῦσε τὸν οἰκογενειακὸ κώδικα. Ἦταν ἡ πρώτη τορπίλη ἐναντίον τῆς οἰκογένειας. Μέσα στὰ ἄλλα ἐτονίζετο: «ἐπιτρέπεται ἡ ἐλεύθερη συμβίωση, τὸ διαζύγιο, ἡ ὁμοφυλοφιλία, οἱ ἐκτρώσεις». Ἐγκαινίαζε δὲ τὴν συστηματικὴ διάλυ- ση τῆς οἰκογένειας, τὴν ὁποία ὁ πολὺς τότε Μπουχάριν ἀποκαλοῦσε «φοβερὴ ἀκρόπολη τοῦ παλαιοῦ συστήματος». Ὅμως, εἴκοσι χρόνια ἀργότερα, ὁ Στάλιν ἀναγκάστηκε νὰ γυρίσει θεαματικὰ πρὸς τὰ πίσω, λόγῳ τῶν δυσμενῶν συνεπειῶν αὐτοῦ τοῦ νόμου. Καὶ ποιὲς ἦταν αὐτές; Ἡ ὑπογεννητικότητα καὶ ἡ ροπὴ γιὰ μία καταστροφικὴ ἐγκληματικότητα. Οἱ ἀπώλειες τῶν ἀνθρώπινων δυνάμεων, τόσο κατὰ τὴν ἐπανάσταση ὅσο καὶ κατὰ τὸν Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, ὑποχρέωσαν τὸν Στάλιν νὰ ὀνομάσει τὴν οἰκογένεια «κύτταρο τῆς νέας κοινωνίας». Νὰ δίνει στὶς μητέρες πολυτέκνων οἰκογενειῶν οἰκογενειακὰ ἐπιδόματα, ἄδειες, ἀκόμη καὶ παράσημα. Μέχρι τὴν πτώση τοῦ κουμμουνισμοῦ στὶς ἀνατολικὲς χῶρες, ἡ οἰκογενειακὴ πολιτικὴ ἦταν ἀναγκα- σμένη νὰ ἀμφιταλαντεύεται ἀνάμεσα σὲ δύο ἐπιδιώξεις: ἀπὸ τὴν μία μεριὰ οἱ ἰδεολογικὲς ἀρχὲς καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη οἱ οἰκονομικές, κοινωνικὲς καὶ ἐθνικές. Στὴν οἰκογένεια ὁ σύντροφος σύζυγος καὶ πατέρας, χάρις στὸ παιδί, ἔνιωθε κάτι διαφορετικὸ ἀπὸ τὴν μονοτονία ποὺ συναντοῦσε παντοῦ ἀλλοῦ (στὸ σχολεῖο, στὴν ὀργάνωση νεότητος, στὴν κοινω- νία, στὴν πολιτικὴ ζωή). Οἱ οἰκογένει- ες ἐξασφάλισαν τὴν ἐπιβίωση καὶ τὴν μετάδοση τῆς ἀξίας τῆς πίστεως, σὲ μία ἐποχὴ ποὺ τὸ κόμμα εἶχε φιμώσει τὴν Ἐκκλησία. Ἡ δριμύτητα τῶν ἐπιθέσεων τῆς προπαγάνδας καὶ κυρίως οἱ ποινικὲς διώξεις ποὺ ἀσκοῦσαν ἐναντίον τῶν γο- νέων (ἡ νομοθεσία εἶχε προβλέψει τὴν πιὸ σκληρὴ καὶ ἀπάνθρωπη τιμωρία: τὴν στέρηση τῶν γονικῶν δικαιωμάτων), ἐνίσχυσαν τὴν σπουδαιότητα ποὺ οἱ πολιτικοὶ ἰθύνοντες ἀπέδιδαν στὴν χρι-
48 στιανικὴ οἰκογένεια, ὡς τὸ ἀναμφισβή- τητο κύτταρο στὴν ἀντίσταση ἐναντίον τοῦ κουμμουνισμοῦ. Ἕνας ὑπεύθυνος ἔγραφε τὸ 1964: «Τὰ γεγονότα δείχνουν ὅτι ἡ οἰκογένεια εἶναι ἡ κυριότερη ἑστία γιὰ τὴν διατήρηση τοῦ θρησκευτικοῦ πνεύματος». Καὶ ὅμως! Αὐτὴ τὴν τρανὴ ἀλήθεια, οἱ ἰθύνο- ντες τῆς χώρας μας φαί- νεται νὰ τὴν ἀγνοοῦν. Ἔτσι, τὸ 1985 καθιερώ- νουν τὸν πολιτικὸ γάμο καὶ τὸ αὐτόματο διαζύγιο, ἀμνηστεύουν τὴ μοιχεία, ἐπιτρέπουν τὶς ἐκτρώσεις. Πότε; Ὅταν ἡ ὑπογεννητι- κότητα εἶναι ὁ ὑπ΄ ἀριθμ. 1 ἐχθρὸς γιὰ τὴν διατήρηση τῆς φυλῆς μας. Καὶ ὑπῆρξε τότε Ὑπουργὸς Παιδείας ποὺ σὲ σύσκεψη γιὰ τὴν ἔλλειψη σχολικῶν κτιρί- ων, εἶπε: «Δὲν ἀνησυχῶ. Σὲ λίγα χρόνια τὰ κτήρια θὰ περισσεύουν, γιατί δὲ θὰ ἔχουμε παιδιά»! Καὶ ἐν ἔτει 2013, ἐνῷ περιμέναμε στήριξη τῆς οἰκογένειας, νέα τορπίλη ἐξαγγέλλεται: τὸ σύμφω- νο ἐλεύθερης συμβίωσης. Ἀπέτυχε, στὴν οὐσία, ὁ πολιτικὸς γάμος. Ἐλπί- ζουν ὅτι θὰ πετύχει τὸ σύμφωνο; Μὰ δὲ βλέπουν, ὅτι μὲ ὅλα αὐτὰ τὰ μέτρα ποὺ εἶναι στὴν οὐσία ἐναντίον τῆς οἰκο- γενείας, θύματα εἶναι τὰ παιδιά; Δὲν βλέπουν τὶς αὐτοκτονίες τῶν νέων, τῶν καταρρακωμένων ἀπὸ τὰ ναρκωτικὰ καὶ τὸ ἔιτζ; Δὲν ρωτοῦν τοὺς ψυχολό- γους καὶ τοὺς ψυχιάτρους γιὰ νὰ τοὺς ποῦν πόσα προβλήματα ἀντιμετωπίζουν τὰ παιδιὰ τῶν διαλυμένων οἰκογενειῶν; Πόσῳ μᾶλλον, ἀργότερα, τῶν ἀνύπαρ- κτων οἰκογενειῶν. Τόση περιφρόνηση γιὰ τὸν ἄνθρωπο; Τόση παραφροσύνη; Τὸ μυστήριο τοῦ γάμου εἶναι ἕνας ἱερὸς θεσμός, γιὰ μία ἱερὴ πραγματικότητα: τὴν οἰκογένεια. Ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι δι- άλυση τῆς οἰκογένειας. Ἡ μονογονικὴ οἰκογένεια ποὺ ἔχει γίνει τῆς μόδας καὶ εἶναι εὐνο- ούμενη τῆς πολιτείας, εἶναι ἕνα ἀτύχημα. Δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι πρότυπο. Ὅπως καὶ οἱ οἰκογένει- ες ποὺ δημιουργοῦνται ἀπὸ τὰ διαζύγια δύο προηγούμενων οἰκογε- νειῶν. Ἔτσι τὰ παιδιὰ στεροῦνται τοὺς γονεῖς τους καὶ ἀποκτοῦν δύο μπαμπάδες καὶ δύο μα- μάδες. Τὰ ψυχολογικὰ προβλήματα ποὺ ἀντιμε- τωπίζουν αὐτὰ τὰ παιδιὰ εἶναι τραγικά. Ὄχι, δὲν ὑπάρχει θαυματουργικὴ λύση μετὰ τὸ διαζύγιο. Οἱ νέοι δεσμοὶ θὰ φέρ- νουν πάντοτε τὴ σφρα- γίδα μίας πληγῆς, ἑνὸς ἀκρωτηριασμοῦ. Γιὰ τὸ παιδὶ τὸ διαζύγιο εἶναι ἡ κατάρρευση τοῦ κό- σμου. Ὅσο γιὰ τὸν γάμο τῶν ὁμοφυλόφιλων καὶ τὸ δικαίωμα τῆς υἱοθεσίας ποὺ ζητοῦν, τὸ ὅλο θέμα πρέπει νὰ μελετηθεῖ μὲ κέντρο τὸ παιδὶ καὶ ὄχι τὶς ἐλλείψεις, τὶς στερήσεις καὶ τὰ ἐλαττώματα τῶν μεγάλων. Μὲ μία τέτοια υἱοθεσία, χιλιά- δες παιδιὰ ἐνδεχομένως, εἶναι καταδικα- σμένα ἐκ τῶν προτέρων νὰ στερηθοῦν τρεῖς βασικὲς ἀξίες: Τὴ διαφορὰ τῶν φύλων ποὺ ὑπάρχει σὲ ἕνα κανονικὸ ζευγάρι. Εἴτε ἀγόρι εἴτε κορίτσι, τὸ παιδὶ ἔχει ἀνάγκη νὰ βρεῖ τὸ
49 πρόσωπό του στὸν πατερὰ ἢ τὴν μητέ- ρα, νὰ ταυτιστεῖ μὲ αὐτοὺς ἢ νὰ διαφο- ροποιηθεῖ (ἀναλόγως) καὶ νὰ ἐμπνευστεῖ ἀπὸ αὐτοὺς γιὰ τὴν μετέπειτα ζωή του. Στὸ ζευγάρι τῶν ὁμοφυλόφιλων δὲν θὰ τὰ βρεῖ. Τὸν πατέρα καὶ τὴ μητέρα. Μεγαλώ- νοντας θὰ καταλάβει ὅτι δὲν ἔχει οὔτε πατέρα οὔτε μητέρα, ὅπως ἔχουν ὅλα τὰ παιδιά. Ὅτι ζεῖ μὲ δύο ἄντρες ἢ δύο γυναῖκες ποὺ παριστάνουν τὸν μπαμπὰ καὶ τὴ μαμά. Δύο ἄνθρωποι ποὺ μπορεῖ νὰ τὸ φροντίζουν, τοῦ δίνουν ὅμως κα- θημερινὰ ἕνα κακὸ παράδειγμα στὴ ζωή του. Τὴν σταθερότητα τῆς οἰκογένειας. Ἡ διακοπὴ τῆς συζυγικῆς σχέσης στὸν γάμο εἶναι ἕνα ἀτύχημα. Στὴν ἐλεύθερη σχέση ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς εἶναι κάτι ἀναμενόμενο, προγραμματισμένο, ἐξ οὗ καὶ ἡ ἀπουσία τῆς δέσμευσης ποὺ συνε- πάγεται ὁ γάμος. Καὶ ἡ συχνότητα τῆς διακοπῆς σὲ αὐτὴ τὴν ἐλεύθερη σχέση, εἶναι ἕξι φορὲς μεγαλύτερη, κατὰ τὶς στατιστικές, ἀπὸ ὅτι εἶναι στὸν γάμο. Στὴν σχέση μεταξὺ ὁμοφυλόφιλων εἶναι ἀκόμη μεγαλύτερη. Ὑπάρχει συνεπῶς μία ἀπόσταση μεταξὺ τῶν γεγονότων καὶ τῶν ἰσχυ- ρισμῶν τῶν ἀνθρώπων ποὺ ἀντιμετω- πίζουν εἰδικὰ προβλήματα. Μεταξὺ τῆς πραγματικότητας καὶ τῶν ἐπιθυμιῶν τους, τὶς ὁποῖες προσπαθοῦν νὰ ὡραι- οποιήσουν καὶ νὰ παρουσιάσουν φυ- σικές. Καὶ πρέπει νὰ δοῦμε κατάματα τὸ πλῆθος τῶν προβλημάτων τὰ ὁποῖα θὰ ἀντιμετωπίσουν τὰ παιδιὰ ποὺ θὰ μεγαλώσουν ἔξω ἀπὸ τὴ φυσική τους κοιτίδα ποὺ εἶναι ἡ οἰκογένεια, ὅπως τὴν δημιούργησε ὁ Θεός, τὴν ἁγίασε ἡ ἐκκλησία μὲ τὸ μυστήριο τοῦ γάμου καὶ τὴν προστάτευε μέχρι σήμερα τὸ δίκαιο ὅλων τῶν πολιτισμένων λαῶν. Εἶναι χα- ρακτηριστικὸς ὁ ὁρισμὸς τοῦ γάμου στὸ Ρωμαϊκὸ Δίκαιο: «Γάμος εἶναι ἕνωσις ἀνδρὸς καὶ γυναικός, συγκλήρωσις τοῦ βίου παντός, θείου τε καὶ ἀνθρωπίνου δικαίου κοινωνία». Ἂς τὸ καταλάβουμε καλὰ ὅτι δὲν μποροῦμε νὰ παίζουμε μὲ τὰ ἱερὰ καὶ τὰ ὅσια τῆς ἀνθρωπότητας. Οὔτε νὰ κάνουμε τὸ παιδί, ποὺ ἀποτε- λεῖ τὸ μέλλον τοῦ κόσμου, ἀντικείμενο πειραματισμῶν, μὲ βέβαιη κατάληξη τὴ δυστυχία του. Ἐπίλογος Ὕστερα ἀπὸ ὅσα ἐλέχθησαν, τίθεται τὸ ἐρώτημα: μπορεῖ σήμερα ἡ οἰκογένεια νὰ μείνει πιστὴ στὴ μετάδοση ἀξιῶν; Ἡ ἀπάντηση εἶναι: Ναί. Βεβαίως μπορεῖ. Ἀρκεῖ νὰ ἀγωνίζεται γιὰ νὰ βιώνει αὐτὲς τὶς ἀξίες. Νὰ μὴν ἀποτελοῦν μία θεωρία ἄσχετη μὲ τὴν ζωή. Νὰ αἰσθάνονται τὰ παιδιά μας ὅτι αὐτὰ ποὺ τοὺς διδάσκου- με τὰ ζοῦμε ἐμεῖς οἱ ἴδιοι, σὲ μία ζωὴ ἄξια νὰ τὴ ζεῖ κανείς. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ κλείσω μὲ λί- γες σκέψεις τοῦ φιλοσόφου, θεολόγου καὶ συγγραφέα Μωρὶς Μπελέ: «Αὐτὸ ποὺ ἔχουμε νὰ μεταδώσουμε, δὲν εἶναι μόνο τὸ καλὸ ἢ ἡ γνώση. Εἶναι μία σχέ- ση ἀπὸ γενεὰ σὲ γενεά, ποὺ δίνει στὸν ἄνθρωπο τὴ δυνατότητα νὰ ἀγαπᾶ: ἡ ἀγάπη αὐτὴ δὲν εἶναι μία συναισθημα- τικὴ φλυαρία. Εἶναι αὐτὸ ποὺ ὅταν λεί- ψει, ὁ ἄνθρωπος θὰ βυθιστεῖ στὴν ἄβυσ- σο. Εἶναι ἕνα γεγονός –Τὸ γεγονὸς- τῆς ἀνθρωπότητας. Εἶναι τὸ ἐλάχιστο καὶ τὸ μέγιστο. Μία ἀνθρωπότητα ἀπὸ ἀνθρώ- πους ποὺ εἶναι ὁ ἕνας γιὰ τὸν ἄλλον: Ὑποδοχή, εὐμένεια, εὐγένεια, σεβασμός, στοργή, ἐλπίδα. Εἶναι ἀγάπη τόσο δυνατή, ποὺ μπρο- στά της ἀχρηστεύονται ὅλες οἱ τεχνικές. Εἶναι τὸ Βασίλειο τοῦ Θεοῦ.
50 Ἐ ξετάζοντας κανεὶς τὸν ποντιακὸ γάµο µέσα ἀπὸ τὰ ἐθιµά του, δια- πιστώνει εὔκολα τὴν ἱερότητα µἐ τὴν ὁποία τὸν περιέβαλαν καὶ τὴν ἀρχο- ντιὰ ποὺ συνόδευε τὰ σχετικὰ ἔθιµα. Ὁ γάµος στὸν Πόντο εἶναι περισσό- τερο γνωστὸς µἐ τὸν ὅρο «χαρά». Ἔτσι καταδείκνυαν τὸν χαρµόσυνο χα- ρακτῆρα του, ποὺ δὲν περιοριζόταν µόνο µεταξὺ τῶν νεονύµφων, ἀλλὰ συµπεριελάµβανε καὶ ὅλη τὴν κοι- νότητα. Θὰ διερωτηθεῖ ὅµως κανεὶς για- τί τὴ µέρα αὐτὴ τῆς χαρᾶς ἀκού- γονταν τὸ τραγούδι: «Σήµερον µαῦρον οὐρανός, σήµερον µαύρη µέρα, Σήµερον ἀποχωριοῦνταν µάνα καὶ θυγατέρα»; Ἡ ἀπορία λύνεται ἂν λάβει κα- νεὶς ὑπόψη τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ νύφη, ἕνα ἁγνὸ καὶ ἄβγαλτο κορίτσι, δεµένο συναισθηµατικὰ µἐ τὴ µητέρα της καὶ ὅλο τὸ οἰκογενει- ακό της περιβάλλον, ἐλάχιστα ἢ καὶ καθόλου γνωρίζοντας τὸν σύζυγο ποὺ παίρνει, καὶ γιὰ τὸν ὁποῖο ἀπεφάσι- σαν οἱ γονεῖς της, βαδίζει στὸ ἄγνωστο. Ἐξάλλου, κάθε ἀποχωρισµὸς ἔχει κάποια γεύση θανάτου. Νὰ γιατί νοιώθει «µαῦρο τὸν οὐρανὸ καὶ µαύρη τὴ µέρα» τοῦ ἀπο- χωρισµοῦ της ἀπὸ τὴ µἠτέρα της, τὸ σπίτι, τὴ ζεστὴ φωλιά. Ἔκφραση, ἂν θέ- λετε, τῆς βαθειᾶς φιλοσοφηµένης θέσης τῆς διδασκαλίας τῆς Ἐκκλησίας µας, ποὺ βλέπει τὴ ζωὴ ὡς χαρµολύπη. Συνήθως ὅταν οἱ νέοι ἔκλειναν τὸ 18ο ἔτος τῆς ἡλικίας τους καὶ οἱ κοπέλες τὸ 15ο, µὲ τὴ φροντίδα πάντα τῶν γο- νέων τους, ἔπρεπε νὰ ἀποκατασταθοῦν. Καµμιὰ φορὰ ἡ κόρη µἐ τὴ συµπλήρω- ση τοῦ 12ου ἔτους θεωροῦνταν ὤριµη καὶ πρὸ παντὸς ὅταν ὑπῆρχε ὁ φόβος τῆς ἁρπαγῆς της καὶ τὸ κλείσιµό της σὲ χα- ρέµι. Ἔλεγαν: «Δωδεκάχρονον κορίτς, γιὰ σὸν ἄνδρα γιὰ στὸν Ἄδ», ἅδης ἦταν τὸ χαρέµι. Οἱ Τοῦρκοι παρ’ ὅλη τὴ βαρβαρότη- τά τους στὸ θέµα ἀπαγωγῶν κοριτσιῶν, ἀπὸ ἔθιµο σέβονταν τὸν θεσµὸ τοῦ γάµου καὶ στοὺς ἀλλοθρήσκους καὶ σπάνια ἐνοχλοῦσαν παντρεµένες γυναῖκες, οὔτε ἔβαζαν παντρεµένη γυναῖκα στὸ χαρέµι τους, ὅσο νέα καὶ ὄµορφη καὶ νὰ ἦταν. Οἱ Ἕλληνες ἐκµεταλλεύτηκαν τὸ ἔθιµο αὐτὸ καὶ µόλις µεγαλώνανε οἱ κό- ρες τους τὶς παντρεύανε ἀκόµη καὶ µὲ µικρὰ ἀγόρια, ὅταν φυσικὰ δὲν ὑπῆρχαν µεγαλύτερα ἀγόρια χριστιανῶν. Γενικὰ στὸν Πόντο παρατηρεῖται µία προτίµηση στὸν πρώιµο γάµο. Πίστευαν ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ* Ἀντωνίου Βασιλειάδη πρ. Δημάρχου Γιαννιτσῶν Οἰκογένεια Ποντίων ἀνταρτῶν τῆς Ριζούντος
51 ὅτι ἡ δέσµευση µὲ τὴν ἔγγαµη ζωή, ἀγο- ριοῦ καὶ κοριτσιοῦ ἀπὸ µικρὰ παιδιά, µὲ ἄδολη καὶ ἀπονήρευτη ἀκόµη προεφη- βικῆς ἡλικίας ψυχή, ἀπὸ ὑγιεινὴ ἄποψη, τοὺς σώζει ἀπὸ πολλὲς κακοτοπιὲς καὶ παραστρατήµατα. Τὰ δὲ παιδιά, καρποὶ τοῦ γάµου, γόνοι µικροπαντρεµένων, ἁγνῆς, παρθενικῆς εὐρωστίας, φθάνουν στὴ ζωὴ κληρονοµικὰ ἐξοπλισµένα, µὲ ἄτρωτη ὑγεία. Πῶς νὰ µὴ θυµηθεῖ κανεὶς στὸ σηµεῖο αὐτὸ τὴ γνώµη τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόµου, µὲ τὴν ὁποία συµµορφώνεται ἡ ἀντίλη- ψη τῶν Ποντίων γιὰ τὸν γάµο; Συγκεκριµένα, ὁ µεγάλος αὐτὸς πατὴρ τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ ἄφησε τὴν τελευταία του πνοὴ ἐξόριστος στὰ Κόµα- να τοῦ Πόντου, συνιστοῦσε: «Νὰ ὁδηγεῖτε τοὺς νέους γρήγορα στὸν γάµο, ὥστε νὰ δέχονται τὴ νύφη µὲ καθαρὰ καὶ ἁγνὰ σώµατα». «Τοῦτο καὶ τοὺς ἔρωτας θερµοτέρους ποιεῖ». Ἡ εὐαισθησία τῶν Ποντίων σὲ ζη- τήµατα ἠθικῆς φύσεως ἦταν παροιµιώ- δης. Ἀπὸ τὰ πολλὰ περιστατικὰ ποὺ τὸ ἐπιβεβαιώνουν θὰ ἀναφέρω ἕνα γεγονὸς ποὺ διάβασα σ’ ἕνα βιβλίο, ὄντας φοι- τητὴς τότε στὴν Ἀθήνα, καὶ ποὺ µοῦ τὸ συνέστησε ὁ µητροπολίτης πρώην Φλω- ρίνης κυρὸς Αὐγουστῖνος. Τὸ κεφάλαιο ἐπιγράφονταν: «Τ' ἀφορεσµένα ταφία», τὰ καταραµένα δηλαδὴ µνήµατα. Τουρ- κικὴ ὁµάδα φoρoεισπρακτόρων αἰσχρῶν καὶ ἀσελγῶν κατὰ τὶς ἐπισκέψεις των σὲ ἀπόµακρα χωριὰ προκειµένου νὰ εἰσπρά- ξουν τοὺς φόρους, παρήγγειλε µετὰ τὴν εἴσπραξη τῶν φόρων νὰ τοὺς ἐτοιµάσουν τὸ βράδυ ἰσάριθµα δωµάτια, στὰ ὁποῖα θὰ εἶχαν φροντίσει προηγουµένως νὰ τοὺς περιµένουν ἀντίστοιχες ὄµορφες χριστιανοποῦλες γιὰ διανυκτέρευση. Οἱ ὑπεύθυνοι τοῦ χωριοῦ συσκέφθηκαν καὶ ἐπέλεξαν ἀπὸ τὰ παλληκάρια τοῦ χωριοῦ τόσα ὅσοι καὶ oἱ Τοῦρκοι, γιὰ νὰ πάρουν τὶς θέσεις τῶν κοριτσιῶν, τὰ ὁποῖα καὶ ἔκρυβαν σὲ ἀσφαλὲς καταφύγιο. Οἱ ὑπόλοιποι νέοι πῆγαν ἔξω ἀπὸ τὸ χωριὸ καὶ ἄνοιξαν τόσους τάφους ὅσοι καὶ oἱ Τοῦρκοι. Ὅταν τὸ βράδυ ἐπέστρε- ψαν oι Τοῦρκοι καὶ ρώτησαν ἂν ὅλα ἔγιναν ὅπως παρήγγειλαν καὶ πῆραν τὴ σχετικὴ διαβεβαίωση τῶν νοικοκυρέων, πῆγαν στὰ δωµάτια, ποὺ ὑποτίθεται ὅτι βρίσκονταν oἱ κοπέλες καὶ τοὺς περίµε- ναν. Πέφτοντας ὅµως στὸ κρεβάτι ἀντὶ γιὰ τὰ κoρίτσια βρῆκαν σκεπασµένα µὲ τὸ πάπλωµα τὰ δυνατὰ παλληκάρια, ὁπλισµένα µὲ µαυροµάνικα µαχαίρια, καὶ τὰ ὁποῖα ἀφοῦ σκότωσαν τοὺς ἐπί- δοξους βιαστές, τοὺς µετέφεραν καὶ τοὺς ἔθαψαν στοὺς ἀνοιγµένους τάφους. Ἡ περιοχὴ ἐκείνη ἀπὸ τὸ γεγονὸς αὐτὸ ὀνοµάσθηκε «τ' ἀφορεσµένα ταφία». Σὲ τέτοια περιωπὴ εἶχαν τὴν τιµὴ καὶ τὴν ὑπόληψη ὡς χριστιανοὶ ὀρθόδοξοι καὶ Ἕλληνες. Νοµίζω λοιπὸν ὅτι ἡ παράδοσή µας δὲν πρέπει νὰ ἐξαντλεῖται στὰ ἐξω- τερικά, «σὴν τσιορβὰν καὶ σὰ χοροὺς» ἀλλὰ νὰ προχωρήσει πιὸ πέρα, νὰ γίνει ἡ φιλοσοφία τῶν προγόνων µας, ἡ ἠθική τους, ἡ τιµιότητά τους, ἡ φιλοπατρία, ἡ φιλοξενία, ἡ ἀλληλεγγύη, ὅλες ἐν γένει oἱ ἀξίες µὲ τὶς ὁποῖες ἔζησαν, νὰ γίνουν λέγω, ὁδηγὸς καὶ βοηθός µας. Διαφορετικὰ φοβοῦµαι µήπως ἐµεῖς oἱ ἀπόγονοί τους γίνουµε ἁπλοὶ πραµα- τευτάδες καὶ ἔµποροι τῆς µεγάλης τους παρακαταθήκης. Στὴν Ἐκκλησία λέµε τιµὴ µάρτυρος, µίµηση µάρτυρος. Καµµιὰ δικαιολογία δὲν εἶναι ἀρκετή, ὥστε νὰ µᾶς ἀποτρέψει ἀπ’ αὐτὸ τὸ καθῆκον, ἂν φυσικὰ θέλουµε νὰ τοὺς τιµήσουµε ὅπως τοὺς ἀξίζει. -Στὸν Πόντο φρόντιζαν νὰ ἀποφεύ- γονται γάµοι µεταξὺ συγγενῶν µέχρι ἐβδόµου βαθµοῦ. -Τηροῦσαν τοὺς ἱεροὺς κανόνες τοῦ γάµου µὲ εὐλάβεια. -Ἀπέφευγαν ἐπιµελῶς νὰ κάνουν γάµο κατὰ τὴ διάρκεια τῶν νηστειῶν ποὺ καθορίστηκαν ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία. -Ἀρραβῶνας ποὺ ἱερολογοῦνταν ἀπὸ ἱερέα θεωροῦνταν µισοστεφάνωµα καὶ τυχὸν διάλυσή του ἀτιµωτικὴ πράξη. -Οἱ κοπέλες ἐγκαταλείπονταν στὴν φροντίδα τῶν γονιῶν τους, καὶ δὲν ἐπι- θυµοῦσαν νὰ ἔρθουν σὲ ἀντίθεση µὲ τὴ γνώµη τους. Ὑπακοὴ ποὺ θυµίζει µονα-
52 στήρι. Παροιµιώδης ἔµεινε ἡ φράση: «Ἐγὼ ἄς σοῦ κυροὺµ κι ἂς σὴ µάνας ἲµ τὴ βουλὴν κι ἐβγαίνω»(Ἐγὼ τοῦ πατέρα μου καὶ τῆς μητέρας μου τὴν γνώμη δὲν τὴν παραβαίνω). Δὲν ἔλειπαν ὅµως καὶ oἱ γάµοι ἀπὸ ἔρωτα, ἀκόµη καὶ ἀπαγωγὲς κοριτσιῶν ἢ καὶ νυµφοκλοπές, ποὺ γί- νονταν µὲ τέτοια ἐπιτηδειότητα, ὥστε θύµιζαν ἀπαγωγὲς νυµφῶν τῆς ἀρχαίας Σπάρτης. Δὲν ἀνέχονταν ὅµως ἡ ποντι- ακὴ κοινωνία στὶς περιπτώσεις αὐτὲς τὴν ἐγκατάλειψη καὶ τὸν διασυρµὸ τοῦ κοριτσιοῦ. Ἔλεγαν χαρακτηριστικά: «Koρίτσι ὄνοµαν π' ἐβγάλ, σ' ὀσπὶτ νὰτ φωτίαν βάλ». Ὅποιος βλάψει ἢ ἐκθέσει µ’ ὁποιονδήποτε τρόπο τὸ καλὸ ὄνοµα κοριτσιοῦ, βάζει φωτιὰ στὸ σπίτι του. Ὁ θεσµὸς τῆς προίκας ἦταν ἄγνωστος, διότι τὸ πρᾶγµα ἐθεωρεῖτο πολὺ προσβλητικὸ γιὰ τὴν κόρη. -Ἀντίθετα στὴν Ἀµισὸ ὁ γαµπρὸς πρό- σφερε χρήµατα καὶ δῶρα, ὅπως συνέβαινε στὰ ὀµηρικὰ χρόνια µἐ τὰ γνωστὰ ἔδνα. -ΣτὴΝικόποληὁπατέραςτοῦγαµπροῦ πρὶν ἀπὸ τὸν γάµο πρόσφερε στὴ µητέρα τῆς νύφης χρηµατικὸ ποσό, τὸ γνωστὸ «σοὺτ χὰ-κι», δηλαδή, τὸ δικαίωµα τοῦ γάλακτος, ἀναγνωρίζοντας τὴ µεγάλη προσφορὰ γιὰ τὸ µητρικὸ γάλα ποὺ τῆς ἔδωσε καὶ γιὰ ὅλες γενικὰ τὶς µητρικὲς φροντίδες. Νὰ ἡ ἀρχοντιὰ καὶ ἡ λεβεντιὰ τοῦ παραδοσιακοῦ ποντιακοῦ γάμου, κα- νένας ὑστερόβουλος ὑπολογισμός, καμιὰ ἐμπορευματοποίηση τοῦ ἱεροῦ θεσμοῦ. Ἀπὸ ὅσα ἐκτέθηκαν ἔγινε φανερὸ ὅτι γιὰ τὸν πόντιο ὁ γάµος ἦταν ὑπόθεση ἱερή, θεσµὸς θεόσδοτος. Γι’ αὐτὸ καὶ σπά- νιζαν τότε τὰ διαζύγια καὶ ἡ συνοχὴ τῶν µελῶν τῆς ποντιακῆς οἰκογένειας ὑπῆρξε ὁ ἀκλόνητος βράχος πάνω στὸν ὁποῖο ἑδραιώθηκε ἡ ποντιακὴ φυλή, διατηρή- θηκε ἡ γλῶσσα, καὶ κατάφερε ἐν µέσῳ λυσσαλέων κυµάτων, ποὺ τὴν ἀπει- λοῦσαν, ὄχι µόνο νὰ ἐπιζήσει, ἀλλὰ καὶ νὰ µεγαλουργήσει στὴν πεντακοσιόχρο- νη σχεδὸν σκλαβιά της. Γνώρισµα τῆς πο- ντιακῆς οἰκογένειας, ἦταν ἡ πατριαρχική της ὀργάνωση καὶ ἡ διευρυµένη µορφή της. Κάτω ἀπὸ τὴν ἴδια στέγη, σὲ ἑνι- αῖο νοικοκυριό, µὲ κοινὴ καὶ ἀδιαίρετη, τὴν οἰκογενειακὴ περιουσία-ἦν αὐτοῖς ἅπαντα κοινὰ-ζοῦσαν ἄτοµα τριῶν καὶ τεσσάρων γενεῶν. Τοῦτο µαρτυροῦν καὶ οἱ ὅροι λυκοπάππον-λυκοµάνα, ἀρκο- πάππον καὶ ἀρκοµάνα, ποὺ δὲν τοὺς συναντοῦµε σὲ καµµία ἄλλη ἑλληνικὴ φυλή. Τὰ µέλη µίας τέτοιας οἰκογένειας ἔφθαναν τὰ 25. Ὑπάρχουν περιπτώσεις ποὺ ἔφθαναν τὸν ἀριθµὸ τῶν 50 µελῶν. Παρατηροῦµε µία οἰκογενειακὴ δοµὴ παρόµοια µ’ ἐκείνη τῆς ὁµηρικῆς ἐποχῆς. Θυµηθεῖτε τὸν Ἀλκίνοο ποὺ ἔχει τὰ πα- ντρεµένα παιδιὰ στὸ ἀνάκτορό τους. Τὸν Πρίαµο ποὺ συγκατοικεῖ µἐ τοὺς υἱοὺς καὶ τοὺς γαµπρούς του, ποὺ ἔµεναν σὲ ἰδιαίτερες κατοικίες, ποὺ ἀπεῖχαν ὄµως ἐλάχιστα ἀπ’ τὰ ἀνάκτορα. Φυσικὰ τὸ παραπάνω ἐπιβαλλόταν ἀπὸ τὶς τότε συνθῆκες, προκειµένου νὰ καλυφθοῦν οἱ ἀνάγκες τῶν γεωργικῶν καὶ κτηνοτροφικῶν ἐργασιῶν, καὶ νὰ ὑπάρξει αὐτάρκεια στὰ βασικὰ ὑλικὰ ἀγαθά, ἀλλὰ καὶ ἡ αὐτοάµυνα τῶν Πο- ντίων ἀπέναντι στὶς ἐπιβουλὲς τῶν Τούρκων. Εἶναι δὲ φανερὸ ὅτι µία τέτοια δοµὴ ἀπαιτοῦσε αὐστηρὴ ἐσωτερικὴ ἱε- ράρχηση καὶ πειθαρχία, προκειµένου νὰ ἐξασφαλισθεῖ ἡ ἀρµονικὴ συµβίωση τῶν µελῶν της. Ἡ θέση τοῦ πατριάρχη, τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς οἰκογενείας, ἦταν καθορι- στική. Αὐτὸς διαχειριζόταν ὅλες τὶς ὑπο- θέσεις καὶ ρύθµιζε τὴν κοινωνικὴ ζωὴ τῆς οἰκογένειας. Γενικὰ βλέπουµε µία προτίµηση κι ἕναν σεβασµὸ στὸ ἀνδρικὸ φῦλο -ὁ ἀνὴρ κεφαλὴ τῆς γυναικὸς- χωρὶς νὰ διαπι- στώνεται κάποιο ἀνταγωνιστικὸ πνεῦµα τῶν δύο φύλων. -Θὰ ἀναφερθῶ σὲ µία χαρακτηριστικὴ περίπτωση, ποὺ δείχνει τὸ σεβασµὸ για- γιᾶς µεγάλης ἡλικίας σὲ ἔµβρυο ποὺ κυο- φοροῦταν σὲ µία νέα νύφη. Τὸ ἀναφέρει ὁ Χειµωνίδης. «Καθόµουν, γράφει, µὲ τὴν καλοµάνα µου 90 καὶ πλέον χρονῶ, ὅταν πέρασε µία «ἔµποδος» -ἔγγυος- γυναῖκα. Ἡ καλοµάνα µου σηκώθηκε. Τῆς λέω. Τώρα καὶ γι’ αὐτὴν σηκώθηκες; Μοῦ
53 ἀπαντᾶ «πούλιµ, κι ἂν ἐφτάει ἀγοὺρ καὶ (γ)ινέτω ἄξιος ἄνδρας;»(παιδί μου κι ἂν γεννήσει ἀγόρι καὶ γίνει ἄξιος ἄνδρας;). Σᾶς ὑπενθυµίζω ὅτι τὸ ἴδιο συνέβαινε καὶ στὴν ἀρχαία Σπάρτη ἀπέναντι στὶς ἔγκυες γυναῖκες. -Τὰ πρωτοτόκια ἴσχυαν τόσο γιὰ τὸ ἀγόρι ὅσο καὶ γιὰ τὸ κορίτσι. Ὡς πρωτό- τοκη, «πρωτικάρ», ἡ κόρη ἦταν γιὰ τὰ ὑστερογέννητα ἀδέλφια της ἡ τρανέσσα καὶ ὁ λόγος της µετροῦσε µετὰ τὸν λόγο τῆς µητέρας. -Ἡ νέα νύφη γιὰ ἀρκετὸ διάστηµα δὲν µιλοῦσε µὲ τὰ πεθερικά της καὶ συνεννοοῦνταν µαζί τους µὲ νοήµατα καὶ συνθηµατικὸ βή- ξιµο. Ὅµως συγκρίνο- ντας τὴ θέση τῆς Ποντί- ας γυναίκας µὲ τὴ θέση τῆς Τουρκάλας, τῆς µόνης µἐ τὴν ὁποία θὰ µποροῦσε νὰ συγκρι- θεῖ, βλέπουµε πολλὰ ἰσχυρὰ προνόµια, τὰ ὁποῖα ἀπορρέουν ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ποντι- ακὴ οἰκογένεια ἦταν δοµηµένη πάνω στὶς ὀρθόδοξες χριστιανικὲς θέσεις, «ὅπου οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ». Πιὸ συγκεκριµένα, ἡ τουρκάλα ἦταν ὑποχρεωµένη νὰ ἀπο- δεχθεῖ τὰ βάρβαρα ἀνδρικὰ προνόµια, πολυγαμία, ἁπλούστατη λύση τοῦ γάµου µὲ τὴν τριπλῆ ἐξαγγελία τοῦ συζύγου της «σὲ χωρίζω, σὲ χωρίζω, σὲ χωρίζω». Ἦταν ὑποχρεωµένη νὰ κρύβει τὸ πρό- σωπό της. Τῆς ἔλειπε ἀπόλυτα ἡ κοινω- νικὴ ζωὴ (οἰκογενειακὲς σχέσεις, ἀνταλ- λαγὴ ἐπισκέψεων) καὶ ἡ κάθε εἴδους ψυχαγωγία (οἱ Τοῦρκοι ἀπαγόρευαν τὶς γυναῖκες νὰ χορεύουν δηµόσια). Ὅλα αὐτὰ σὲ συνδυασµὸ µἐ τὶς δικές της δυνατότητες, νὰ συµµετέχει ἐλεύθε- ρα στὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας, στὰ πανηγύ- ρια, στοὺς χοροὺς ποὺ συνοδεύονταν ἀπὸ τὴν τρυφερὴ ἀντιµετώπιση τοῦ συζύγου της καὶ ὄχι σπάνια καὶ τῶν πεθερικῶν της, γλύκαιναν τὴ ζωή της καὶ τὴν ἔκα- ναν νὰ νιώθει ἀσφαλὴς στὴν ὁρµονικὴ πολυµελὴ οἰκογένειά της. Ἡ ἐποχή μας χαρακτηρίζεται ἀπὸ µε- γάλη κρίση θεσµῶν καὶ ἠθικῶν ἀξιῶν. Κλονίζεται ἡ οἰκογένεια καὶ οἱ γεροντό- τεροι ἀντὶ νὰ τύχουν σεβασµοῦ, ἀφήνο- νται καὶ πεθαίνουν ἔρηµοι καὶ µόνοι σὲ κάποιο γηροκοµεῖο. Στ’ ἀφτιὰ µου ἠχοῦν τὰ λόγια-ἀπάντηση µίας νύφης πρὸς τὴν πεθερά της-ποὺ τῆς εἶπε: «Παιδὶ µου, στὴ γιoρτή σου θέλω νὰ σοῦ κάνω δῶρο, πὲς µου τί θέλεις;» καὶ ἡ νύφη ἀπαντᾶ: «Νὰ µοῦ ἀδειάσεις τὴ γωνιά». Κι ὅµως θὰ ἔπρεπε νὰ θυµόµαστε ὅτι µετὰ τὸν Θεὸ ὀφείλουµε νὰ τιµοῦµε τοὺς γονεῖς µας. Νὰ θεωροῦµε τὴν παρουσία τους εὐλογία καὶ ὄχι πρόβληµα. Ἕνας δυτικόφερτος τύπος οἰκογένειας προβάλλεται συνεχῶς ἀπὸ τὰ Μ.Μ.Ε. ποὺ προσπαθεῖ -καὶ δυ- στυχῶς τὸ πετυχαίνει- νὰ ὑποκαταστήσει τὴν παραδοσιακὴ ἑλληνικὴ οἰκογένεια, τὴν οἰκογένεια ποὺ στηρίχθηκε πάνω στὴν ἀσάλευτη πέτρα τῆς διδασκαλίας τῆς Ἐκκλησίας µας, ἡ ὁποία καὶ ὡς µυστή- ριο µέγα τὴν εὐλογεῖ. Χάρη σ' αὐτὴ τὴν οἰκογένεια ἐπιβίωσε ἡ φυλὴ µας, καὶ ἂς ἀντιµετώπισε πολὺ δύσκολες συνθῆκες. Παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἑλληνικὴ οἰκο- γένεια σὲ σύγκριση µὲ τὴ δυτικοαµερι- κανική, διατηρεῖ ἀκόµη ἀρκετὰ ἀπὸ τὰ Γλέντι γάμου Ποντίων
54 ἀγαθὰ στοιχεῖα συνοχῆς καὶ ἁρµονίας, ἐν τούτοις θὰ πρέπει νὰ ὀµολογηθεῖ ὅτι πῆρε κιόλας κι αὐτὴ τὸν ἐπικίνδυνο δρόµο µε- τάλλαξης, ἀλλοίωσης καὶ ἀλλοτρίωσης τοῦ χαρακτῆρα της. Σήµερα περισσότερο ἀπὸ κάθε ἄλλη φορά, ἡ τηλοψία, µὲ τὰ πρότυπα ποὺ παρουσιάζει, µὲ χρώµατα φανταχτερά, διαφθείρει τοὺς νέους καὶ ὄχι µόνο αὐτούς, καὶ οὐσιαστικὰ ἀχρη- στεύει τὸν ρόλο καὶ τὸ ἔργο τῶν γονέων, τῆς οἰκογένειας. Σήµερα τὰ παιδιὰ δὲν ἀκοῦν καὶ δὲν ὑπακοῦν. Φταῖνε πολλοί. Ὅµως θὰ ἦταν παράλειψη ἂν δὲν ἀνα- φερθοῦµε στὴ δικὴ µας εὐθύνη. -Κάποτε,τὴνἐποχὴτῆςδραχµῆςβρῆκα ἕνα 100δραχµο. Μέσα στὸ λευκὸ ὑδατό- γραµµά του διάβασα τὰ ἑξῆς: «ὅποιος κα- τηγορεῖ τὴ νέα γενιά, ἂς σκεφθεῖ ποιὸς τὴ µεγάλωσε». -Τὸ 1961, σὲ µία ἐκδήλωση γιὰ τὰ θύµατα τῶν Ἑβραίων ἀπὸ τὴ γερµανικὴ κατοχή, ποὺ ἔγινε στὴ Θεσσαλονίκη, µετὰ ἀπὸ πολλοὺς ὁµιλητές, ποὺ λαῦροι καταφέρθηκαν κατὰ τοῦ «τέρατος τῆς ἀποκαλύψεως» ὅπως χαρακτηρίστη- κε ὁ Χίτλερ, πῆρε τὸ λόγο ἕνας σοφὸς ραββῖνος ἀπὸ τὸ Ἰσραήλ, ὁ ὁποῖος µεταξὺ τῶν ἄλλων εἶπε καὶ τὰ ἑξῆς ἀξιοσηµείω- τα: «Ἡµεῖς ἐκ τῆς Βίβλου ἐδιδάχθηµεν τὰ αἴτια τῶν συµφορῶν µας νὰ τὰ ἀνα- ζητῶµεν εἰς τοὺς ἰδίους τοὺς ἑαυτούς µας». Μήπως ἀµφιβάλλει κανεὶς ὅτι καὶ ἐµεῖς, ἄρχοντες καὶ ἀρχόµενοι, ἀξιωµα- τοῦχοι καὶ ἁπλοὶ πολίτες «ἐµακρύνθηµεν ἀπὸ τοῦ Κυρίου»; Τὸ δικό µας ἐνδιαφέρον γιὰ τὰ τηλε- οπτικὰ σκουπίδια ρίχνει νερὸ στὸ µύλο τους καὶ παρακινεῖ τοὺς τηλεοπτικοὺς παραγωγοὺς γιὰ περισσότερο καὶ πιὸ ὄζουσα προσφορά. Καὶ βλέπουµε νὰ κα- ταβάλλεται προσπάθεια ποιὸ κανάλι καὶ ποιὸς παραγωγὸς θὰ ξεπεράσει τοὺς ἄλλους σὲ βωµολοχίες καὶ προστυχιές, προκειµένου νὰ ἀνεβεῖ ἡ τη- λεθέαση καὶ φυσικὰ ἡ ἀµοιβή τους. Ἂν ἐµεῖς δηλώναµε µὲ τὴ στάση µας «εὐχαριστῶ δὲν θὰ πάρω» πιθανὸν νὰ ἄλλαζαν συµµορφούµενοιστὶςπροτιµή- σεις µας. Θὰ συνέβαινε ὅ,τι καὶ µὲ τὰ νηστήσιµα φαγητὰ καὶ προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλε ἡ εὐσέβεια τοῦ λαοῦ στὰ κατα- στήµατα. Ὅµως γιατί ὄχι καὶ διαµαρτυρία γιὰ ὅλη αὐτὴ τὴ σαβούρα; Θυµηθεῖτε τὴν πε- ρίπτωση κατὰ τὴν ὁποία πρό- γραµµα τηλεοπτικοῦ σταθµοῦ πρὶν µε- ρικὰ χρόνια διακόπηκε, ἐπειδὴ δέχθηκε τηλεφωνήµατα τηλεθεατῶν ποὺ διαµαρ- τυρήθηκαν γιὰ τὴν ποιότητά του. Ἀντι- στάθηκαν. Εἶναι καιρὸς νὰ σκύψουµε ὅλοι πάνω στὴν ἑλληνικὴ παραδοσιακὴ οἰκογένεια, γιὰ νὰ ἀνακαλύψουµε καὶ νὰ ἐκτιµήσουµε τοὺς µεγάλους θησαυροὺς καὶ τὴν σπουδαιότατη συµβολή της στὴν εὐτυχία τῆς κοινωνίας µας. Ἀντὶ ἐπιλό- γου καὶ σχετικῶν συµπερασµάτων, πα- ραθέτω µία ἐπιστολὴ ἑνὸς ἀληθινοῦ καὶ πιστοῦ ὀρθοδόξου χριστιανοῦ, τρυφεροῦ συζύγου, φιλόστοργου πατέρα καὶ φιλο- πάτορα υἱοῦ. Φυλακὲς Ἀµάσειας, Δευτέρα 6 Ὀκτωβρίου 1921. Ἐπιστολὴ ἑνὸς µελλοθανάτου, Ἀντω­ νίου Τσινόγλου, Διευθυντοῦ τοῦ Γρα­ φείου Προσφύγων ἐν Ἀµισῷ Σεβαστοὶ µου γονεῖς, προσφιλὴς µου σύζυγος, τέκνα µου ἀγαπητά, λοιποὶ Οἰκογένεια Ποντίων
55 συγγενεῖς καὶ φίλοι. Κατεδικάσθην ἀθῶος ὤν εἰς θάνατον, ἦτο θέληµα Θεοῦ, διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ δὲν λυποῦµαι, καὶ σεῖς µή λυπηθεῖτε, ἔχω πί­ στιν, ὅτι θὰ συναντηθούµε εἰς τὴν ἄλλην ζωήν. Σᾶς στέλνω τὸν χαιρετισµὸ καὶ τὴν ἀγάπη µου, ἐν ὅσῳ ζεῖτε νὰ µὲ µνηµονεύ­ ετε. Ἀντιόπη, ὁ Θεὸς δὲ µὲ ἠξίωσε νὰ γηρο­ κοµήσω τοὺς γονεῖς µας, τὸ ἔργον τοῦτο τὸ ἀφήνω µόνον εἰς σέ. Δία σὲ καὶ διὰ τὰ τέκνα µας εἶµαι βέβαιος, ὅτι θὰ φροντί­ σει ὁ καλὸς Θεός. Νὰ µὴ λυπηθεῖς καὶ ἀγανακτήσεις ἐναντίον τοῦ θελήµατος τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν ἐπιζήσετε τῆς καταιγίδος αὐτῆς, νὰ πᾶτε στοὺς γονεῖς µας κοντὰ καὶ νὰ γράφεις δὲ καὶ στὸν Φώτιον καὶ τὸν Χρύσανθον τὴν παράκλησίν µου, ὅπως λάβουσιν ὑπὸ τὴν µέριµνάν των τὴν Ἰουλίαν καὶ τὴν Χρυσάνθην. Τὴν βεργέ­ τα (βέρα) καὶ τὸ ὡρολόγι µου παρέδωσα εἰς τὸν κ. Π. Βαλιούλην νὰ σὲ φέρει. Τὰ ροῦχα µου θὰ διαµοιρασθοῦν ἐδῶ. Πῆρα τὴν τελευταία σου ἐπιστολὴν καὶ εἶµαι ἥσυχος ἐν τῇ φυλακῇ. Ἐξοµολογήθην, ἐγένετο λειτουργία καὶ ἐκοινώνησα, θὰ ἀποθάνω ἥσυχος καὶ ἀτάραχος. Ἐπιθυµῶ νὰ µὴ κλαύσετε πολύ. Ὁ Θεὸς µαζί σας. Σᾶς φιλῶ ὅλους ἐκ ψυχῆς. Ὁ ἰδικός σας. Ἀντώνιος Τσινόγλου. ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ Τέτοια συγκλονιστικὰ κείµενα, ποὺ γεµίζουν µὲ ἐθνικὴ περηφάνια ὅποιον Ἕλληνα τὰ διαβάζει, δὲν βρέθηκε κα- νεὶς ὡς τώρα νὰ τὰ συµπεριλάβει ὡς ἀνα- γνώσµατα ἢ ὡς ἱστορικὰ κείµενα στὰ σχο- λεῖα µας. Ἀντὶ γι’ αὐτά, τὰ Νεοελληνικὰ Ἀναγνώσµατα Γυµνασίου καὶ Λυκείου εἶναι γεµᾶτα ἀπὸ σαχλὰ καὶ ἀκαταλαβί- στικα κείµενα «κουλτουριάρηδων» λογο- τεχνῶν. Τί νὰ πεῖ κανείς; Νὰ εὐχηθοῦµε φωτισµὸ στοὺς ἁρµόδιους. *Τὸ κείμενο προέρχεται ἀπὸ τὸ περιοδικὸ Φί­ λιππος, ἀριθμὸς τεύχους 75/2012, τῆς Ἱστορικῆς- Λαογραφικῆς Ἑταιρείας Γιαννιτσῶν «Φίλιππος». Στὴ διαφορὰ τῶν χαρακτήρων κρύβεται ἡ ἁρμονία τοῦ Θεοῦ. Δὲν καταλαβαίνετε, τοὺς λέω, ὅτι μέσα στὴν διαφορὰ τῶν χαρακτήρων κρύβεται ἡ ἁρμονία τοῦ Θεοῦ; Οἱ διαφορετικοὶ χαρακτῆρες δημιουργοῦν ἁρμονία. Ἀλλοίμονο ἂν ἤσασταν ἴδιοι χαρακτῆρες! Σκεφτεῖτε τί θὰ γίνονταν, ἂν λ.χ. καὶ οἱ δύο θυμώνατε εὔκολα, θὰ γκρεμίζατε τὸ σπίτι. Ἤ, ἂν καὶ οἱ δύο ἤσασταν ἤπιοι χαρακτῆρες, θὰ κοιμόσασταν ὄρθιοι! ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΖΩΗ (Λόγοι ΄Δ) ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ Ὁ σεβασμὸς μεταξὺ τῶν συζύγων Παλιὰ τὸ νὰ ἀντιμιλήσῃ ἡ γυναῖκα στὸν ἄνδρα, τὸ θεωροῦσαν πολὺ βαρύ. Τώρα μπῆκε ἕνα ἀλήτικο πνεῦμα. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΖΩΗ (Λόγοι Δ΄) ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ
56 «ΕΚΕΙ ΕΚΑΘΗΣΑΜΕΝ ΚΑΙ ΚΛΑΥΣΑΜΕΝ…» (Ψ.136,1) Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Λαρίσης καὶ Τυρνάβου κ. Ἰγνατίου Δ ὲν ξέρω ἂν μᾶς πέφτῃ λόγος νὰ ὑψώνουμε φωνὴ ὅταν ἕνα Στρα- τόπεδο κλείνῃ. Συνήθως μᾶς περι- γελοῦν οἱ ἐπαΐοντες καὶ μᾶς σαρκάζουν οἱ κουλτουριάρηδες. «Ἔχουμε γνῶσι ἐμεῖς», λένε οἱ πρῶτοι. «Ἔγιναν μελέτες». «Ἐλήφθησαν ἀποφάσεις». «Ἂς μὴν ἀσχο- λοῦνται οἱ ἱερεῖς μὲ θέματα ποὺ δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητάς τους». «Τί τοὺς νοιάζει τοὺς παπάδες;» διερωτῶνται οἱ δεύτεροι. «Μήπως ἤθελαν νὰ τοὺς ρωτήσουν κιό- λας;». Ἀντιμιλιταριστὲς βλέπεις «οἱ δικοί σου» ὅπως θἄλεγαν στὴν «ἴδια» τους διάλεκτο ἂν καὶ τοὺς βολεύει ἡ εἰρήνη τὴν ὁποία ἀπολαμβάνουν ἀλλὰ ποὺ ὅμως ἄλλοι τρέχουν γι’ αὐτήν. Ἐμεῖς ὅμως, ἂν καὶ δὲν παραιτού- μεθα κι ἀπ’ τὸ δικαίωμα νὰ ὑψώνουμε φωνὴ ὅταν βλέπουμε συρρύκνωσι τῶν ἀμυντικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, προ- βάλλουμε πρὸ πάντων τὸ δικαίωμά μας νὰ κλαῖμε καὶ νὰ θρηνοῦμε. Ναί, κλαῖμε καὶ θρηνοῦμε ὅταν περνᾶμε ἀπὸ ἕνα μεγάλο καὶ μὲ ἔνδοξο παρελθὸν Στρατό- πεδο καὶ τὸ βλέπουμε κλειστό. Κι ὅταν μάλιστα πληροφορούμαστε ὅτι ἔχουν πέσει τὰ κοράκια νὰ τὸ φάνε. Ὅταν τὸ διεκδικοῦν διάφοροι, γιὰ νὰ τὸ μεταβάλ- λουν ποιός ξέρει σὲ τί. Μέσα λοιπὸν σ’ ὅλη τὴ δυστυχία ποὺ μᾶς βρῆκε κι ἔχουμε πικρὸ τὸ στόμα μας ἀπ’ τὶς καθημερινὲς ἀπογοητεύσεις, βλέ- πουμε νὰ πέφτουν καὶ κάστρα ποὺ φά- νταζαν παντοδύναμα καὶ ἀπόρθητα στὸ φτωχό μας νοῦ. Ἕνα Στρατόπεδο στὸ ὁποῖο μπήκαμε μὲ ὅλη τὴν ὁρμὴ τῆς νεότητος καὶ ἀσκη- θήκαμεγιὰνὰγίνουμεκαλοὶΣτρατιῶτες, τὸ ὁποῖο ὑποδεχόταν τότε σὲ κάθε ΕΣΣΟ χιλιάδες νεοσυλλέκτους, γιατί βλέπετε ἦταν τότε ἀνθηρὴ ἡ ἑλληνικὴ οἰκογένεια κι ἔδινε πρόθυμα τὰ παιδιά της τὰ ὁποῖα ἦταν πολλὰ νὰ ὑπηρετήσουν τὴν πατρί- δα, τώρα πέρασα καὶ τὸ εἶδα κλειστό. Τὸ 6ον Σ.Π. ὅπως γράφαμε στὸν φάκελλο τῆς ἀλληλογραφίας. Τὸ 6ον Σύνταγμα Πεζικοῦ. Θυμᾶμαι πόσο δυσανασχετού- σαμε μὲ τοὺς ἐκπαιδευτὲς ὑπαξιωματι- κοὺς τότε, ὅπως γίνεται πάντα μὲ τοὺς νέουςὅταντοὺςζορίζῃς,ἀλλὰπόσοὄμορ- φα αἰσθανόμαστε τὶς μεγάλες ὧρες κατὰ τὶς ὁποῖες τὸ Σύνταγμα βρισκόταν στὸν χῶρο τῆς ἀναφορᾶς καὶ προσευχόταν, κι ἔκανε ἔπαρσι τῆς Σημαίας, κι ἄκουγε ὅλο αὐτὸ τὸ πλῆθος τῶν νεοσυλλέκτων, τὴ φωνὴ τοῦ Διοικητοῦ τοῦ Στρατοπέδου ποὺ συνέπαιρνε τὶς καρδιές μας. Τώρα τὸ εἶδα κλειστό. Ἀνατρίχιασα. Δὲν μᾶς χρειάζεται λοιπόν. Κλείνει. Τὸ εἶπε ἡ Τρόικα. Τὄφαγαν οἱ δανειστές μας. Καὶ μπῆκαν ὑπογραφὲς γι’ αὐτὸ τὸ ἀνοσι- ούργημα. Ὢ τί θλῖψις μὲ κατέλαβε! Δὲν θέλω νὰ σκέπτωμαι πῶς θἆναι τώρα ὅλοι αὐτοὶ οἱ χῶροι στοὺς ὁποίους ζήσαμε καὶ ἀσκηθήκαμε. Θ’ ἀρχίζουν νὰ χορταριά-
57 ζουν τὰ ὄμορφα γήπεδα καὶ οἱ μεγάλοι χῶροι τῶν ἀσκήσεων, ποὺ ποτίστηκαν μὲ τοὺς ἱδρῶτες τόσων νέων ἀνδρῶν ποὺ σφυρηλατήθηκαν ἐκεῖ κι ἔγιναν στρατιῶτες ἐξασκημένοι, ἡλιοψημένοι, γενναῖοι, θαρραλέοι μὲ ὑψηλὸ φρόνημα καὶ γενναία παρουσία. Θὰ ἀράχνιασαν ἤδη τὰ μεγάλα κτήρια καὶ θὰ ἀρχίζουν νὰ μουχλιάζουν καὶ νὰ φθείρωνται. Ἐκεῖ ποὺ ἐκινοῦντο τότε τόσοι νέοι ἄνθρωποι, θὰ σκηνώσουν νυχτερίδες καὶ τρωκτι- κά. Εἶδα σκοτεινοὺς τοὺς θαλάμους καὶ μελαγχόλησα. Ἐκεῖ συνάφθηκαν οἱ πιὸ ὡραῖες φιλίες. Ἐκεῖ ἄνθιζαν τὰ ὑψηλὰ συ- ν α ι σ θ ή μ α τ α τῆς ἀγάπης στὴ μάννα, στὸν γονιό, στ’ ἀδέλφια, στὴν οἰκογένεια, στὴ γιαγιὰ καὶ στὸν παππού. Ἐκεῖ γ ρ ά φ τ η κ α ν τὰ πιὸ γλυκὰ γράμματα στοὺς φίλους καὶ σὲ πρόσωπα ἀγαπημένα. Μόνοι θὰ συνο- μιλοῦν τώρα οἱ ἥρωες ποὺ ἦταν κρεμα- σμένοι στοὺς τοίχους, καὶ κανεὶς δὲν θὰ διαβάζῃ τὰ συνθήματα γιὰ τὴν ἀνδρεία, τὴν φιλοπατρία, τὴν ἀρετή, τὴν εἰρή- νη, τὴν πειθαρχία στοὺς νόμους καὶ τὴν ἀγάπη στὸν Θεό. Κρεμασμένοι οἱ ὅρκοι καὶ οἱ προσευχὲς δὲν θἄχουν τώρα τοὺς ἀναγνῶστες τους. Τί κρῖμα! Τί πόνος! Τώρα εἶναι λοιπὸν ἀλλιῶς τὰ πράγμα- τα. Φιλειρηνιστὲς τάχα τώρα. Δὲν χρειά- ζονται ὄπλα. Τώρα ἡ διπλωματία θὰ ἀνα- λάβῃ τὴν ἄμυνα καὶ τὴν ἀσφάλειά μας. Γιατί ὅμως δὲν κάνουν τὸ ἴδιο οἱ ἑταῖροι μας; Γιατί αὐξάνουν τὸν Στρατό τους οἱ μουσουλμάνοι γείτονές μας, οἱ αἰώνιοι ἐχθροὶ τῆς Πατρίδος μας; Γιατί ἔχουν τέτοιες ὑποδομὲς τὰ ἀμερικανικὰ στρα- τόπεδα; Μοῦ τὰ περιέγραφε ἕνα παιδὶ καὶ τἄχασα. Τί πολυτέλεια ἐκεῖ! Τί χῶροι καταυλισμοῦ καὶ ἑστιάσεως καὶ ψυχα- γωγίας. Τί αἴθουσες ἐκπαιδεύσεων καὶ βιβλιοθῆκες καὶ τί ἀποθῆκες ὅπλων καὶ ὄρχοι ὀχημάτων! Κι ἐμᾶς, ποὺ ἡ πτωχὴ πατρίδα μας εἶχε τότε στὰ δικά μας δύστυχα χρό- νια καὶ ροῦχα νὰ μᾶς ντύσῃ τὸ ἔνδοξο «χακί», ὅπως λέγαμε, καὶ φαΐ νὰ μᾶς τα- ΐσῃ, τώρα τἄκλεισε; Μακάρι νἆναι ὅπως τὰ λένε, ἀλλὰ πονάει ἡ ψυχή μας ὅταν σκεπτόμαστε πὼς αὐτὰ ὅλα γίνανε μὲ τὸν ἱδρῶτα ἑνὸς φτωχοῦ καὶ πο- νεμένου λαοῦ ποὺ τὸν εἶχε πολὺ ψηλὰ τὸν Στρατό! Πῶς τἄχτισε ὅλα αὐτὰ σ’ αὐτὲς τὶς δύστυχες ἐποχές; Μὰ κι οἱ μεγάλοι μας εὐεργέτες, πόσα δὲν πρόσφεραν κατὰ καιροὺς γιὰ τὴν ἐθνι- κή μας ἄμυνα. Χρήματα ν’ ἀγορασθοῦν καράβια, οἰκόπεδα νὰ χτιστοῦν στρατό- πεδα. Τὰ παιδιά τους τὰ ἴδια πρόσφεραν. Τὸ αἷμα τῆς καρδιᾶς τους. Κι ἐξαγόραζαν μ’ αὐτὲς τὶς θυσίες τὴν περηφάνεια τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Ὢ τί συμφορὰ μᾶς βρῆκε! Δὲν μὲ νοιάζει γιὰ τὶς ἐκτάσεις καὶ τὰ κτήρια. Θρηνῶ ὅμως γιὰ τὴν ἐθνικὴ συ- νοχὴ ποὺ χάνεται. Τότε ξέραμε ὅλοι μας ὅτι θὰ πᾶμε ὅλοι στρατιῶτες. Θὰ ἐκπαι- δευτοῦμε. Θὰ ὑπηρετήσουμε τὴν πατρί- δα. Ξέραμε πῶς θὰ ντροπιάζαμε καὶ τὸν ἑαυτό μας καὶ τὴ φαμελιά μας ἂν κηρυσ- σόμεθα ἀνυπότακτοι ἢ λιποτάκτες. Μάλιστα στόχευαν στὸν ἀνδρισμό μας οἱ περιφρονητικοὶ λόγοι τῶν μεγά- λων ἀπὸ τοὺς οἰκείους μας ὅταν μᾶς πε- ριγελοῦσαν γιὰ κάθε δειλία μας σχετικὰ
58 μὲ τὴ θητεία μας στὸ Στρατό. «Περνάει ὁ Στρατὸς τῆς Ἑλλάδος φρουρός, τοῦ κάθε μας ἐχθροῦ ὁ σκληρὸς τιμωρός», μᾶς μάθαινε ἡ δασκάλα ἀπ’ τὰ μαθητικὰ θρανία. Καὶ ἐνῷ εἴχαμε ὅλοι μας μιὰ συ- στολὴ ὅταν φεύγαμε γιὰ φαντάροι, δὲν μᾶς ἔπαιρνε νὰ τὴν φανερώνουμε καὶ τὴν κρύβαμε γιὰ νὰ καταξιώσουμε τὴν ὑπόστασί μας ὁ καθένας μας σὰν ἄνδρας, σὰν Ἕλληνας, σὰν πατριώτης. Μὲ δάκρυα στὰ μάτια διάβασα σ’ ἕνα χριστιανικὸ περιοδικὸ αὐτὰ ποὺ εἶπε ὁ Στρατηγὸς Γεώργιος Ντζιμάνης, (ὄνο- μα καὶ πρᾶγμα, ὅπως ἀποδεικνύεται), διοικητὴς τοῦ Α΄ Σώματος Στρατοῦ μὲ ἕδρα τὴν Κοζάνη, κατὰ τὴν τελετὴ κλει- σίματος τοῦ Α΄ Σώματος ποὺ ἐπέβαλε ἡ τρόικα (καὶ δέχθηκαν οἱ δικοί μας) «γιὰ νὰ ἐξοικονομηθοῦν πόροι», εἶπε μεταξὺ ἄλλων καὶ τὰ ἑξῆς «τσεκουράτα»: «Εὔχο- μαι αὐτοὶ ποὺ σχεδίασαν τὸ κλείσιμο τοῦ Σώματος νὰ μὴν τὸ μετανιώσουν, γιατί τὶς ὑποδομὲς ποὺ κτίσαμε μέσα σὲ 100 χρόνια, μποροῦμε νὰ τὶς κλείσουμε σὲ μία ὥρα. Δὲν μποροῦμε ὅμως νὰ ξανα- κτίσουμε ὑποδομές, ὅποτε καὶ ὅταν τὶς χρειαστοῦμε. Εὔχομαι νὰ μὴ μᾶς ξανα- χρειαστῇ ποτὲ ἡ Ἑλλάδα, γιατί δὲν θὰ μποροῦμε νὰ ὑπάρχουμε». (Περιοδικὸ «Παρακαταθήκη» τεῦχος 91). Μὰ δὲν εἶναι μόνο οἱ ὑποδομές. Ἐδῶ συλλήθηκαν κάστρα πνευματικά. Ξη- λώνεται σιγὰ – σιγὰ ὅλο αὐτὸ τὸ οἰκοδό- μημα ποὺ λέγεται Στρατός. Μειώθηκε ἡ θητεία, κλείνουν στρατόπεδα, βάζουμε ἔμμισθους στρατιῶτες, χάνουμε δυνα- μικό. Ἀπαξιώνουμε τὴν γενναιότητα, ρίχνουμε τὸ φρόνημα τῶν νέων μας. Σαρκάζουμε τὴν πειθαρχία. Βεβηλώ- νουμε μὲ διαμαρτυρίες τὶς παρελάσεις, περιφρονοῦμε τὰ πρόσωπα, ἐμπαίζουμε τὰ σύμβολα. Ἦταν ἰδανικὸ τῆς φυλῆς. Νἄχῃ νέους στρατευμένους. Ἐφέδρους ποὺ ἀφιερώνουν χρόνια ἀπ’ τὴ νεότη- τά τους γιὰ τὴν πατρίδα. Νέους ποὺ στρατεύονταν κι ἔπαιρναν μιὰ ἱκανὴ πεῖρα τῆς στρατιωτικῆς ζωῆς. Τὰ ὅπλα προϋποθέτουν ἀγῶνες. Οἱ ἀγῶνες προ- ϋποθέτουν νῖκες καὶ δάφνες. Τώρα, δὲν ἔχουμε ἐχθρούς. Ὅποτε τί τὰ θέλουμε τὰ ὅπλα; Μακάρι νἆναι ἔτσι. Ποιός θέ- λει τὸν πόλεμο; Ποιός θέλει νὰ σκοτώνῃ καὶ νὰ σκοτωθῇ; Κανεὶς βέβαια, καὶ πρῶτοι ἐμεῖς οἱ Ὀρθόδοξοι Ἕλληνες. Δὲν εἶναι ὅμως καλύτερα νὰ μᾶς ξέρουν πάνοπλους καὶ γενναίους καὶ νὰ μᾶς φοβοῦνται; Οἱ σοφοὶ ἔλεγαν χάριν τῆς εἰρήνης, προετοιμάσου γιὰ πόλεμο. Si vis pacem bellum para. Ἐὰν θέλῃς εἰρή- νη, παρασκεύαζε πόλεμο. Τώρα; Ὅλο τὸ σφρῖγος καὶ ἡ ἐνέργεια ἐξαντλεῖται ἄδικα ἐδῶ ἢ ἐκεῖ. Καὶ προετοιμάζουμε νωθρὰ στελέχη, ποὺ θὰ ξέρουν νὰ ὑποχωροῦν, νὰ ὑποχωροῦν, μέχρι τὴν ἀποδυνάμωσι. Τὰ τύμπανα τοῦ πολέμου ὅμως ἠχοῦν, δυστυχῶς. Καὶ θὰ κληθοῦμε σὲ λίγο νὰ συμμαζεύουμε τὴν συσσωρευμένη ἀδυ- ναμία μας. Θὰ νοσταλγήσουμε τὶς ἐποχὲς ποὺ ὅλοι περνούσαμε ἀπ’ τὸν Στρατὸ καὶ πέρναμε μιὰ γεῦσι καλὴ τῆς ἀσκήσεως τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος καὶ ποὺ κα- μαρώναμε γιὰ τὴν Πατρίδα μας καὶ τὸν Στρατό της. Πονηρὰ οἱ ἑταῖροι μᾶς γκρε- μίζουν τὰ τείχη. Μᾶς ρίχνουν τὰ σύνορα. Σὲ λίγο θ΄ ἁρπάζουν κομμάτια ἀπ’ τὴ γῆ τῶν πατέρων μας. Καὶ ’μεῖς «ἐν ὀνόματι τῆς εἰρήνης» θὰ ξεπουλᾶμε. Ὄχι, ἀδελφοί μου, ὄχι. Νὰ ξαναχτιστοῦν τὰ στρατόπεδά μας καὶ νὰ ἐξωραϊσθοῦν. Νὰ ξανακουσθοῦν οἱ ἰαχὲς τῶν στρατιωτῶν κι οἱ σάλπιγγες τῆς πειθαρχημένης στρατιωτικῆς ζωῆς, νὰ πάρουν ζωὴ οἱ θάλαμοι καὶ οἱ σκοπιὲς καὶ νὰ ξαναφανῇ καταστόλιστος ἀπ’ τὴν σημαία μας ὁ ἱστός της ψηλά, νὰ δεσπόζῃ στοὺς λόφους, στὰ κάστρα, στὰ ψηλώμα- τα, στοὺς ναυστάθμους καὶ στὰ ἀεροδρό- μιά μας. Κι ὅποιος θέλει ἂς πῇ ὅτι δὲν μᾶς πέφτει λόγος νὰ μιλᾶμε. Σὰν ξεπεσμὸ καὶ σὰν ἔκπτωσι πάντως τὶς ζοῦμε ἐμεῖς οἱ Νεοέλληνες αὐτὲς τὶς ἀλλαγὲς κι ἂς λένε ὅ,τι θέλουνε. Καὶ δὲν
59 κάνουμε πολιτικὴ γράφοντας αὐτά, οὔτε κατηγοροῦμε ἢ ἀδειάζουμε τοὺς ἄρχο- ντές μας. Ὑπογραμμίζουμε μόνο μὲ πόνο τί εἴχαμε καὶ τί χάσαμε. Καὶ μακάρι νὰ μὴν ἔχουμε δίκιο. Κι ἂς εἶναι μόνο ἡ νο- σταλγία ὅλων αὐτῶν ποὺ μᾶς ὑποκινεῖ, κι ἂς τὴ ζοῦμε μόνο ἐμεῖς οἱ μεγάλοι σὰν δρᾶμα δικό μας, αὐτὴν τὴ νοσταλγία. Γιατί ὅμως δὲν κάνουν τὸ ἴδιο κι ἄλλοι πλούσιοι λαοὶ γύρω μας; Ἀλλὰ ἀντίθετα, αὐτοὶ ποὺ πῆραν ἀπὸ μᾶς τὶς ἀρχὲς τοῦ ἡρωϊσμοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς, αὐτοὶ ποὺ φω- τίζονται ἀπ’ τὰ φῶτα μας, αὐξάνουν τὶς δυνάμεις τους. Κι ὅπως εἶναι ὑπερπολύ- τεκνοι κι ἔχουν πολλὰ παιδιὰ καὶ καλπά- ζουν πρὸς τὴν πρόοδο καὶ τὴν ἀνάπτυξι, μᾶς ὑποδουλώνουν κάθε μέρα. Γι’ αὐτὸ «ὥρα ἡμᾶς τοῦ ὕπνου ἐγερθῆναι». Ἡ ἐθνική μας ὑπερηφάνεια δὲν πρέπει νὰ μπῇ σὲ χειμέρεια νάρκη. Τὴν ἱστορία μας μόνο ἂν διαβάζουμε τὶς ἔνδοξες σελί- δες της, θὰ ὁπλιζόμαστε μὲ δυνάμεις, μὲ θάρρος. Γι’ αὐτὸ ἂς μὴν ἀποκάμουμε. Ἂς ἀναλάβουμε δυνάμεις. Δὲν μᾶς ἔδωσε ὁ Θεὸς πνεῦμα δειλίας ἀλλὰ πνεῦμα δυνά- μεως καὶ σωφρονισμοῦ. (Β΄ Τίμ. Α.7). Καὶ βέβαια ἐμεῖς ξέρουμε ὅτι, ὅταν ἡ μεγάλη Μητέρα μας ἡ Ἁγία του Χριστοῦ Ἐκκλη- σία περνάει δυσκολίες, ἀντιμετωπίζει αἱρέσεις, διωγμοὺς καὶ σχίσματα, δίνει Ἁγίους. Κι ὅταν ἡ γλυκυτάτη Πατρίδα μας περνάει ἀπὸ δυσκολίες πολέμων, δυ- σπραγιῶν καὶ συμφορῶν, δίνει ἥρωες. Λένε πὼς ἕνα ρυάκι ὅταν τρέχῃ καὶ διαγράφῃ τὴ διαδρομή του, κάνει τὸ κε- λάηδημά του. Κάνει κελαρίσματα ποὺ ἀκούγονται σὰν μιὰ ὄμορφη μουσικὴ ποὺ προστιθέμενη στὶς ἄλλες φωνὲς τοῦ δάσους, συμμετέχει σ’ αὐτὴν τὴ μονα- δικὴ παναρμόνια συμφωνία. Καὶ λένε μάλιστα ὅτι ὅσα περισσότερα ἐμπόδια συναντάει στὴ διαδρομή του, τόσα πιὸ πολλὰ καὶ πιὸ γλυκὰ κελαρίσματα κά- νει ὥστε ξετρελαίνει τὸν διαβάτη. Ἐδῶ συναντάει πέτρες, ἐκεῖ κλαδιά, πιὸ κάτω μερικὲς στροφὲς τοῦ δρόμου του. Κι ὅλα αὐτὰ τὸ ρυάκι τὰ προσπερνᾶ χαρούμενο καὶ κάνει ὑπερκόσμιο ἦχο ποὺ ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ τὸν στολίζει καὶ τὸν ἀναδει- κνύει σὲ γλυκὸ ἄκουσμα ποὺ σπάει τὴ μονοτονία τοῦ χώρου μὲ λυγιρὲς μολπὲς ποὺ βγαίνουν ἀπὸ στόμα ἄλλου κόσμου ποῦ ἐξυμνεῖ τὸν Πατέρα καὶ Δημιουργό του. Κάτι τέτοιο συνέβη μὲ τὸ Ἔθνος μας τὸ ἔνδοξο καὶ μὲ τὴν Πίστι μας τὴν Ἁγία καὶ Ὀρθόδοξη. Ἔτσι ὅπως περ- νοῦσαν μέσα ἀπ’ τὶς μέρες καὶ τοὺς μῆνες καὶ τοὺς χρόνους, ὅπου εὕρισκαν δυσκο- λίες, ἔδιναν στὴν Ἐκκλησία Ἁγίους καὶ στὸ Ἔθνος ἥρωες. Ἔτσι ὅπως στὸ αἷμα τοῦ Κυρίου θεμελιώθηκε ἡ σωτηρία μας, ἀκριβῶς καὶ ἀπὸ τὸν πόνο καὶ τὸ δάκρυ τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Ἐκκλησίας, ξεπήδη- σαν πρόσωπα ἱερά, ἅγια, μοναδικά, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα στολίζουν τὶς χρυσὲς σελίδες τοῦ μεγαλωνύμου Ἔθνους μας καὶ τὰ Συναξάρια τῆς Ὀρθοδοξίας. Μέσα ἀπὸ τὶς δυσκολίες ἀναδύθηκαν ἥρωες καὶ Ἅγιοι. Μάρτυρες τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Ἐκκλησίας. Πέρασε ἡ Ἑλλάδα μας ἡ πολυαγαπημένη μέσα ἀπὸ δύστυ- χες ἐποχὲς κι ὅμως θαρραλέοι Ἕλληνες ἄνδρες καὶ γυναῖκες τραγούδησαν τὴ δόξα τῆς Πατρίδος καὶ ἔψαλλαν τροπά- ρια δοξολογίας γιὰ τὴ δύναμι καὶ τὴ βο- ήθεια τοῦ Θεοῦ. Ἄνθρωποι στολισμένοι μὲ τὴν θυσία τὴν ὁποία τὴν καθαγίασαν μὲ τὰ αἵματα καὶ τοὺς ἱδρῶτες τους. Δὲν μᾶς ἔδωσε λοιπὸν ὁ Θεὸς πνεῦμα δειλίας, ἀλλὰ πνεῦμα δυνάμεως καὶ ἀγάπης καὶ σωφρονισμοῦ. Αὐτὸ τὸ πνεῦμα ποὺ ἔτρε- φε τὴν φιλοπατρία τῶν πατέρων μας ἂς πλημμυρίζῃ τὶς καρδιές μας, τὸ νοῦ μας, τὴ ζωή μας ὅλη κι ἂς ἀναφωνοῦμε κάθε στιγμὴ τῆς ζωῆς μας ὅπως τότε στὴν πρώτη νεότητά μας, μὲ θάρρος νεανικὸ μὲ ὁρμὴ καὶ μὲ παλλόμενο ἀπὸ ἐθνικὴ ὑπερηφάνεια στῆθος: Ζήτω ὁ Ἑλληνικὸς Στρατός! Ζήτω ἡ αἰωνία Πατρίς μας!
60 «ΠΩΣ Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΘΑ ΣΩΘΗ ΔΙΑ ΤΗΣΤΕΚΝΟΓΟΝΙΑΣ» ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΜΕΓΑ ΦΩΤΙΟΝ ο ρολοσ τησ μητερασ ΠαναγιώταςΠαπακώστα–Τρικαλιώτη φιλολόγου «Μέγας νοῦς» ὁ Μέγας Φώτιος, Πατριάρχης Κωνσταντινου- πόλεως, μία πολυσύνθετη προσωπικό- τητα, ἡ ὁποία διακρίθηκε γιὰ τὴν ὑπερά- σπιση τῶν ὀρθῶν δογμάτων τῆς ὀρθοδό- ξου πίστεως, τὴν ἐμπνευσμένη συμβολὴ στὸ ἀποστολικὸ ἔργο τοῦ Βυζαντίου, τὴ βαθυτάτη φιλολογικὴ καὶ θεολογικὴ μόρφωση. Ἀπὸ τὸ ἔργο του «Ἀμφιλόχια», αὐτὴ τὴ συλλογὴ θὰ ἀποδώσουμε στὴ νεοελ- ληνικὴ τὴν ἐρώτηση ΟΒ! (72): ΕΡΩΤΗΣΗ: «Ὅταν ὁ θεσπέσιος Παῦλος λέῃ· «ὁ Ἀδὰμ δὲν ἐξαπατήθηκε, ἐνῷ ἡ γυναῖκα ἀφοῦ ἐξαπατήθηκε παρέ- βη τὴν ἐντολή, θὰ σωθῇ διὰ τῆς τεκνογο- νίας κ.τ.λ.» πῶς πρέπει νὰ ἐννοοῦμε τὸ «ἡ γυναῖκα θὰ σωθῇ διὰ τῆς τεκνογονί- ας;»
61 ΑΠΑΝΤΗΣΗ: «Τὴ διδασκαλία τοῦ περὶ τοῦ ὅτι ἡ γυναῖκα ὀφείλει νὰ εἶναι ὑποταγμένη στὸν ἄνδρα καὶ νὰ μαθαίνῃ μᾶλλον παρὰ νὰ ἐπιχειρῇ νὰ διδάσκῃ, ἐκεῖνος ποὺ ἔγινε γιὰ ὅλους τὰ πάντα, δηλαδὴ ὁ Παῦλος, καὶ ἀπὸ ἄλλα πολλὰ ἀπέδειξε δίκαιη καὶ συμφέρουσα· καὶ τώρα λέει, «πρὶν ἀπὸ τὴ γυναῖκα πλά- σθηκε ὁ ἄνδρας». Στὴ συνέχεια ἀναφέρει τὴν σπουδαιότερη αἰτία· «Καὶ ὁ Ἀδὰμ δὲν ἐξαπατήθηκε, ἀλλὰ ἡ γυναῖκα», ἀφοῦ ἄνοιξε διά- πλατα τὴν ψυχή της στὸ δόλωμα καὶ ἀφοῦ τὴ διαπέ- ρασε πέρα ὥς πέρα τὸ ἄγκιστρο τῆς ἀπάτης, διεβίβασε τὴν πληγὴ καὶ τὴ βλάβη ἀπὸ αὐτὴν τὴν πράξη της καὶ στὸν ἄνδρα· γι’ αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι ἀταίριαστο στὴ γυναῖκα τὸ νὰ διδάσκῃ· ἐπει- δή, ὅταν ἔβαλε τὸν ἑαυτό της στὴν τάξη τοῦ διδασκά- λου, ὁδήγησε ἔξω ἀπὸ τὸν Παράδει- σο τὸν ἀρχηγὸ τοῦ γένους μας. Γι’ αὐτὸ ἔχει λεχθῆ πὼς ὁ Ἀδὰμ δὲν ἐξαπατήθηκε, ἐπειδὴ ὄχι αὐτὸς ἀλλὰ ἡ Εὔα, μὲ τὸ νὰ γίνῃ ὄργανο τοῦ ἐχθροῦ μετὰ τὸ φίδι, ὁδήγησε στὴν ἀπάτη· δεύτε- ρον, ἐπειδὴ αὐτὸς (ὁ Ἀδὰμ) δὲν συγκατα- τέθηκε στοὺς ἀπατηλοὺς καὶ κολακευτι- κοὺς λόγους τοῦ φιδιοῦ· καὶ οὔτε φυσικὰ πείσθηκε ὅτι ὁ φιλάνθρωπος Δεσπότης καὶ Προνοητὴς τοὺς φθονοῦσε καὶ γιὰ τὴν εὐδαιμονία ποὺ ἀπελάμβαναν καὶ γιὰ τὴ θέωση· ἀλλὰ αὐτὴ τὴν παράνομη συμβουλὴ ἐναντίον τοῦ Πλάστη ἡ Εὔα ἀφοῦ τὴν ἅρπαξε καὶ μὲ τὴν ἀκοὴ καὶ μὲ τὴν ἐσωτερική της διάθεση, ἔφαγε ἀπὸ τὸ ἀπαγορευμένο δένδρο καὶ προσκαλοῦσε καὶ τὸν ἄνδρα νὰ δοκιμάσῃ. Ἐκεῖνος, τροφὴ ποὺ ἡ γυναῖκα τοῦ βεβαίωνε ὅτι διέφερε ὡς πρὸς τὴ γλυκύ- τητα καὶ τὴν εὐχαρίστηση, ὅπως ἦταν φυσικό, δοκίμασε κι ἔπεσε στὰ δίκτυα τῆς παραβάσεως· κι ἐπειδὴ νόμισε ὅτι ἡ βοηθὸς προέτρεπε σὲ πρᾶγμα συμφέ- ρον καὶ ὠφέλιμο· γι’ αὐτὸ θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε ὄχι ἄστοχα πὼς δὲν ἐξαπατήθη- κε ὁ Ἀδάμ. Γιατί βέβαια πολλοὶ ἄνθρωποι διαφέρουν μεταξύ τους ὅταν κάνουν τὴν ἴδια ἀποτρόπαιη πράξη, ὄχι ὅμως μὲ τὸ ἴδιο κι ὅμοιο φρό- νημα. Αὐτὸς ποὺ πρῶτα μελέτησε καὶ διέκρινε, ὕστερα ἀπέρριψε τὸ καλύ- τερο καὶ στράφηκε στὸ χειρότερο δια- λέγοντας τὸ φαῦλο, κάνει τὸ παράπτωμά του ἀσυγχώρητο· ἐκεῖνος, ὅμως, ποὺ τίποτε ἀπὸ αὐτὰ δὲν ἔκανε, ἀλλὰ ἀπὸ συμμετοχὴ στὴν πράξη καὶ μόνο ὀλίσθησε, μπορεῖ ἀπὸ πολλὲς πλευρὲς νὰ προσελκύσῃ τὸ ἔλεος καὶ τὴν ἄφεση· ἔτσι συνέβη κι ἐδῶ. Ἡ Εὔα, ἀφοῦ μελέτησε ὅλα αὐτὰ καὶ τρόχισε τοὺς λογισμούς της στὴ διαβολὴ κατὰ τῆς ἐντολῆς τοῦ Θεοῦ, προχώρησε ἀμέσως στὴν ἀθέτησή της· ἐνῷ ὁ Ἀδὰμ δὲν ἀτίμασε καθόλου προηγουμένως τὸν νόμο ποὺ τοῦ δόθηκε, παρὰ μόνο παρα- σύρθηκε ὕπουλα στὴν παράβαση· γι’ αὐτὸ θὰ μποροῦσε νὰ εἰπωθῇ ὅτι ὁ Ἀδὰμ δὲν ἐξαπατήθηκε.
62 Καὶ θὰ μποροῦσε νὰ ἐπιβεβαιώσῃ αὐτό, τὸ γεγονὸς ὅτι αὐτὸς ὑπάκουσε σὲ γλῶσσα ὁμόφυλη καὶ οἰκεία καὶ ποὺ δὲν εἶχε ἀποδειχθῆ σφαλερὴ σὲ πολλὲς περι- στάσεις· ἐνῷ αὐτὴ (ἡ Εὔα) φανερὰ αἰχμα- λωτίσθηκε σὲ φωνὴ ἀλλόφυλη (τοῦ φι- διοῦ) καὶ ἀσυνήθιστη νὰ ὁμιλῇ κι ἔτσι παγιδεύτηκε στὴ μοχθηρία. Λοιπὸν καὶ γι’ αὐτὸν τὸν λόγο ἐπίσης ἰσχυριζό- μαστε ὅτι ὁ Ἀδὰμ δὲν ἐξαπατήθηκε· ἐνῷ ἡ γυναῖκα ἐξαπατήθηκε καὶ ἔπεσε στὴν παρά- βαση· καὶ οἱ δύο ὑπῆρξαν παρα- βάτες· ἀλλ’ ὅμως προηγήθηκε ἡ παράβασητῆςγυ- ναίκας. Καὶ μάλι- στα ἀποδείχθη- κε αὐτὴ ἔνοχη διπλῆς παραβάσε- ως, καὶ τῆς δικῆς της καὶ ἐκείνης στὴν ὁποία ὤθη- σε ἐπίμονα τὸν ἄνδρα της… Στὴσυνέχεια, «Ἡ γυναῖκα θὰ σωθῇ διὰ τῆς τε- κνογονίας», δηλαδή, ἡ γυναικεία φύση· γι’ αὐτό, βέβαια, τὸ ρητὸ τοῦ Ἀποστόλου ἔβαλε στὴ θέση τῆς Εὔας τὴ γυναῖκα. Λέ- γουν μερικοὶ ὅτι ὁ Ἀπόστολος, λέγοντας τεκνογονία, ἐννοεῖ τὴν ἐπιμελῆ φροντίδα καὶ πρόνοια γιὰ τὰ τέκνα, μέσῳ τῆς ὁποί- ας καὶ οἱ ἴδιοι οἱ σύζυγοι στηριζόμενοι μὲ τὴν ἀμοιβαία πίστη καὶ ἀγάπη, θὰ ἐπι- τύχουν ἀπὸ κοινοῦ τὸν ἁγιασμὸ καὶ τὴ σωφροσύνη· καὶ εἶναι φανερὸ πὼς οἱ μη- τέρες ποὺ παιδαγωγοῦν πρὸς τὶς ἀρετὲς τὰ τέκνα τους, μελετοῦν καὶ ἐξασκοῦν ἐπιμελῶς τὰ ἴδια πράγματα· μὲ αὐτὰ δι- αλύουν τὴν κατηγορία τῆς παραβάσεως. Γιατί αὐτὸ εἶπε ὁ διδάσκαλος τῆς οἰκου- μένης· «Θὰ σωθῇ ὅμως διὰ τῆς τεκνογο- νίας». Γιατί ἀσφαλῶς ἡ διαπαιδαγώγηση τῶν παιδιῶν καὶ ἡ θεάρεστη πρόνοια καὶ ἐπιμέλεια γι’ αὐτὰ ἀποτελεῖ ἕνα δί- καιο λόγο γιὰ νὰ ἀνακληθῇἡ σφαλερὴ διδασκαλία τῆς Εὕας πρὸς τὸν Ἀδάμ. Δίδαξα λανθασμένα τὸν ἄνδρα; Ἀλλὰ παιδα- γωγῶ ὀρθὰ καὶ (μεγαλώνω) ἀνατρέφω τὰ παιδιά. Κατα- δικάζει ἐκεῖνο τὸ σφάλμα; Πῶς δὲν θὰ μποροῦσε νὰ γίνῃ μάλιστα στὸνδίκαιοκαὶ φιλάνθρωπο Κριτὴ ἀφορμὴ σ υ γ γ ν ώ μ η ς καὶ λύση τῆς τιμωρίας, αὐτὸ ποὺ συνιστᾶ κ α τ ό ρ θ ω μ α κοντινὸ πρὸς τὸ λάθος; Γι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἡ γυναικεία φύση πιασμένη γερὰ ἀπὸ αὐτὴν τὴν τεκνογονία καὶ ἐπιδιώκοντας αὐτὴν δι- αλύει καὶ ἀποσείει ἀπὸ πάνω της τὴν κα- τηγορία ποὺ προῆλθε ἀπὸ τὴν ἀπάτη καὶ τὴν τιμωρία· καὶ ὅτι (μάλιστα) ὁ Ἀπόστο- λος συνηθίζει νὰ ὀνομάζῃ τεκνογονία καὶ μάλιστα τεκνοτροφία τὴ σωτήρια ἐπιμέλεια γύρω ἀπὸ τὴν ἀνατροφὴ τῶν παιδιῶν, εἶναι φανερὸ καὶ ἀπὸ ἐδῶ. Θέλο- ντας, δηλαδή, νὰ ἀνεβάσῃ στὴν τάξη τῶν χηρῶν ὅσες ἔχουν στερηθῆ τὸν ἄνδρα, λέει: «Χήρα ἂς συναριθμηθῇ γυναῖκα ὄχι λιγότερο ἀπὸ ἑξήντα χρόνων»· ἔπειτα γιὰ Τὰ ὀρφανά, ἔργο τοῦ Νικολάου Γύζη
63 νὰ δείξῃ ποιὲς πνευματικὲς προϋποθέσεις θὰ πρέπῃ νὰ ἔχῃ, λέει: «Ἂν ἀνέθρεψε τὰ παιδιά της, ἂν ἔνιψε πόδια ἁγίων, ἂν συ- μπαραστάθηκε στοὺς θλιβομένους·» καὶ πρόσεξε πῶς συνέταξε καὶ συναρίθμησε μ τὴ διακονία τῶν ἁγίων καὶ τὴ φιλο- ξενία καὶ μὲ τὸ λαμπρὸ κατόρθωμα τῆς ἐλεημοσύνης, τὴ σπουδὴ γιὰ τὴν κατὰ Χριστὸν παιδαγωγία τῶν παιδιῶν· ἀλλ’ αὐτοὶ μὲν ἔτσι ἐκλαμβάνουν τὴν τεκνο- τροφία καὶ τὴν τεκνογονία. Δὲν θὰ ἦταν ἀπρεπές, ἴσως, νὰ ἐννοή- σουμετεκνογονία,ἐκείνηκατὰτὴνὁποία ἡ εὐσεβὴς ἐπιθυμία γιὰ τὰ σπουδαῖα ἔργα καὶ κατορθώματα, ἀφοῦ συλλάβει πνευματικὰ τὸν ὀρθὸ λόγο τῆς ἀληθείας, γεννᾶ μὲ καθαρὲς καὶ ἀμόλυντες πνευ- ματικὲς ὠδῖνες καὶ πληθαίνει τὸ ὄντως εὐγενέστατο γέννημα· μέσῳ αὐτῆς τῆς τεκνογονίας ἐπανορθώνεται ὅλο τὸ προ- γενέστερο ἐλάττωμα. Πράγματι, αὐτὲς ποὺ περνοῦν γιὰ νὰ γεννήσουν τέτοιες πνευματικὲς ὠδῖνες, ἀπέκτησαν πολλοὺς υἱοὺς καὶ θυγατέρες· σύμφωνα μὲ αὐτὴν τὴν υἱοθεσία βλέπουμε καὶ στὴ στεί- ρα «νὰ τίκτῃ ἑπτά», καὶ νὰ ξεπερνᾶ σὲ δόξα καὶ προκοπὴ τὴν πολύτοκη· αὐτὲς (οἱ γυναῖκες) μεταφέροντας στὸν ἑαυτὸ τοὺς τὸ «πληθύνεσθε καὶ αὐξάνεσθε» τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης κατὰ τρόπο θεοπρε- πέστερο, καταδεικνύουν πλουσιωτάτη τὴ Δεσποτικὴ εὐλογία μέσα στὶς ψυχές τους· αὐτοῦ του εἴδους ἡ τεκνογονία δὲν περιορίζει τὴ διάλυση τῆς ἀπάτης μόνο στὶς γυναῖκες ποὺ τεκνοποιοῦν μετὰ ἀπὸ ἐρωτικὴ ἀναστροφή, ἀλλὰ διαβιβάζει τὴ διόρθωση τοῦ σφάλματος καὶ στὶς ἄλλες γυναῖκες καὶ μάλιστα στὶς παρθένους· διότι σώζονται ὅλες μὲ μία τέτοια τεκνο- γονία, ὅσες βαρύνονταν ἀπὸ τὸ προγο- νικὸ ἐλάττωμα, μὲ τὸ νὰ ἀποθέτουν δι- καιωματικὰ τὸ αἶσχος τῆς ἀπάτης καὶ τὸ φορτίο της καὶ μὲ τὸ νὰ πληθαίνουν τὰ τέκνα τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὸν δικό τους τοκετό· καὶ συντελοῦν στὸ νὰ δοξάζεται ὁ οὐράνιος Πατέρας ἀπὸ ὅσους προσβλέ- πουν σ’ αὐτὲς κι ἐξετάζουν τὸ πνευμα- τικὸ κάλλος τῶν ἔργων τους, λαμπρυνό- μενες μὲ τὴν πίστη καὶ τὴν ἀγάπη καὶ μὲ τὸν ἁγιασμὸ ποὺ ἐπιτυγχάνεται μέσῳ τῆς σωφροσύνης· κι ἔτσι, νομίζω, αὐτοὶ ἐκλαμβάνουν τὸν λόγο τοῦ Ἀποστόλου κατὰ τρόπο θεωρητικώτερο. Ἄλλοι ὅμως ἐκλαμβάνοντας τὴν τε- κνογονία κατὰ τρόπο ἱερώτερο καὶ θε- οπρεπέστερο, θεολογοῦν σχετικὰ μὲ τὸ Μυστήριο τῆς Γεννήσεως τοῦ Σωτῆρα μας ἀπὸ τὴν Παρθένο· μὲ αὐτὴν τὴν τε- κνογονία δὲν δοξάσθηκε μόνον ἡ φύση τῶν γυναικῶν καὶ ἀπεκδύθηκε τὴν ὕβρη καὶ τὴν καταδίκη ποὺ προέρχο- νταν ἀπὸ τὴν ἀπάτη, ζῶντας μὲ πίστη καὶ ἀγάπη καὶ ἁγιασμό, ὁ ὁποῖος εἶναι καρπὸς τῆς σωφροσύνης, ἀλλὰ καὶ ὁλό- κληρο τὸ ἀνθρώπινο γένος μὲ τὰ θελη- ματικὰ παθήματα τοῦ γεννηθέντος Υἱοῦ Τῆς ἀνακλήθηκε ἀπὸ τὴν ἁμαρτία καὶ καταξιώθηκε νὰ ζῆ καὶ νὰ ἀπολαμβάνῃ κατὰ πολὺ ἀνώτερα ἀπ’ ὅσο προπτωτικά. Θέλεις μήπως νὰ μάθῃς καλύτερα πῶς ἡ γυναῖκα μὲ αὐτὴν τὴν τεκνογονία ποὺ εἴπαμε διέφυγε τὴν τιμωρία τῆς ἀπάτης καὶ ἔλαβε τὸ δῶρο τῆς συγχωρήσεως; Αὐτὲς ποὺ προηγουμένως νικήθηκαν ἀπὸ τὴ χαυνότητα καὶ ἄνοιξαν τὰ ὦτα στοὺςψιθυρισμοὺςτοῦὄφεως,ὅταναὐτὴ ἡ ἱερὴ καὶ ἀληθινὰ παράδοξη τεκνογονία ἦλθε στὸν κόσμο, ἀντιστρατεύθηκαν σὲ τυραννικὲς γλῶσσες ποὺ ρητόρευαν τὴν ἀσέβεια· κι ἀφοῦ θριάμβευσαν ὑπομέ- νοντας ποινὲς φρικωδέστατες ὄχι μόνο στὴν ὄψη καὶ στὴν πεῖρα, ἀλλὰ ἀκόμα καὶ στὰ λόγια, σὲ πολλὲς περιστάσεις πολλὲς φορὲς ἔφεραν εἰς πέρας (τοὺς) ἄθλους καὶ (τοὺς) ἀγῶνες καθόλου κα- τώτερους ἀπὸ ἐκείνους τῶν ἀνδρῶν· καὶ ἀναδείχθηκαν διδάσκαλοι τῆς εὐσεβείας ὄχι μόνο τῶν γυναικῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀνδρῶν καὶ ὑπέστησαν τὶς πικρὲς τι- μωρίες γιὰ χάρη τοῦ Χριστοῦ καὶ τοὺς θανάτους καὶ τὶς σφαγὲς μὲ γενναῖο φρό- νημα, χωρὶς ἴχνος δειλίας, γεμάτες ἀπὸ θεϊκὴ χαρὰ κι εὐφροσύνη.
64 Η ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΤΕΡΕΣ Ἁγίου Νεκταρίου Ἐπιμέλεια: Λάζαρου Ἀραβανῆ, ἐρευνητοῦ Ἡ τῶν παί­δων ἀ­γω­γὴ ἀ­πὸ τῆς βρε­ φι­κῆς ἡ­λι­κί­ας ἀ­νάγ­κη νὰ ἄρ­χη­ ται, ὅ­πως αἱ ψυ­χι­καὶ τοῦ παι­δὸς δυ­νά­μεις ἀ­π᾿ αὐ­τῆς τῆς ἐκ­δη­λώ­σε­ως αὐ­ τῶν δι­ευ­θύ­νον­ται εὐ­θὺς ἐξ ἀρ­χῆς πρὸς τὸ κα­λόν, τὸ ἀ­γα­θόν, τὸ ἀ­λη­θές, καὶ ἀ­πο­μα­ κρύ­νον­ται τοῦ κα­κοῦ, τοῦ αἰ­σχροῦ καὶ τοῦ ψευ­δοῦς. Ἡ ἡ­λι­κί­α αὐ­τὴ δύ­να­ται νὰ θε­ω­ρη­θῇ ἡ ἀ­σφα­λε­στέ­ρα βά­σις, ἐ­φ᾿ ἧς μέλ­ λει νὰ οἰ­κο­δο­μη­θῇ ἡ ἠ­θι­κὴ καὶ δι­α­νο­η­τι­ κή τοῦ παι­δὸς μόρ­φω­σις. Καὶ τὶς τῷ ὄν­τι δὲν ὁ­μο­λο­γεῖ ὅ­τι αἱ πρῶ­ται ἐν­τυ­πώ­σεις αἱ κα­τὰ τὴν παι­δι­ κὴν ἡ­λι­κί­αν γε­νό­με­ναι δὲν ἀ­πο­βαί­νου­σιν ἀ­νε­ξά­λει­πτοι; Τὶς ἀμ­φι­βάλ­λει ὅ­τι κα­τὰ τὴν μι­κράν ἡ­λι­κί­αν το­σοῦτον ἰ­σχυ­ρῶς ἐ­κτυ­ποῦν­ται ἐ­πὶ τῆς ἁ­πα­λῆς ψυ­χῆς τοῦ παι­δὸς αἱ ἐ­πι­δρά­σεις, ὥ­στε κα­θ᾿ ὅ­λον τὸν βί­ον νὰ πα­ρα­μέ­νω­σι ζω­η­ραί; Πρὸς τὴν ἡ­λι­κί­αν ταύ­την ἡ φύ­σις ἔ­τα­ξε παι­δα­γω­γοὺς τοὺς γο­νεῖς καὶ ἰ­δί­ως τὰς μη­τέ­ρας, ταύ­τας ἄ­ρα ἀ­ναγ­καῖ­ον διὰ τὸ ὑ­ψη­λὸν τοῦ­το κα­θῆ­κον τοῦ παι­δα­γω­ γοῦ προ­ση­κόν­τως νὰ ἐκ­παι­δεύ­ω­μεν καὶ ἐ­πι­με­λῶς νὰ ἀ­να­τρέ­φω­μεν, δι­ό­τι αὗ­ται θέ­λου­σι χρη­σι­μεύ­ει τοῖς ἑ­αυ­τῶν τέ­κνοις εἰ­κό­νες καὶ ὑ­πο­δείγ­μα­τα, ὧν ἐκ­μα­γεῖ­α ἔ­σον­ται τὰ τέ­κνα. Ὁ παῖς το­σοῦ­τον ἀ­πο­ μι­μεῖ­ται τὰς ἀ­ρε­τάς ἢ τὰ ἐ­λατ­τώ­μα­τα τῆς μη­τρός, ἔ­τι δὲ καὶ τὴν φω­νὴν καὶ τοὺς τρό­πους, καὶ τὸ ἦ­θος καὶ τὴν συμ­πε­ρι­ φο­ράν, ὥ­στε λί­αν κα­ταλ­λή­λως δύ­να­ταί τις νὰ πα­ρο­μοιώ­σῃ τὰ τέ­κνα πρὸς τὰς ὀ­ρει­χάλ­κι­νους πλά­κας τοῦ φω­νο­γρά­φου, τὰς δε­χο­μέ­νας πρῶ­τον τὰ ἴ­χνη τῆς φω­νῆς καὶ ἐκ­πεμ­πού­σας τὸ δεύ­τε­ρον τὴν φω­ νὴν με­τὰ τοῦ αὐ­τοῦ τό­νου, τοῦ αὐ­τοῦ ὕ­φους, καὶ τοῦ αὐ­τοῦ χρω­μα­τι­σμοῦ, με­- θ᾿ οὗ ἐ­ξε­φω­νή­θη. Πᾶν νεῦ­μα, πᾶ­σα λέ­ξις, πᾶν κί­νη­μα καὶ πᾶσα πρά­ξις τῆς μη­τρός, γί­νε­ται νεῦ­ μα καὶ λέ­ξις, καὶ ἔκ­φρα­σις, καὶ κί­νη­μα καὶ πρά­ξις τοῦ παι­δός. Ἡ μή­τηρ διὰ τῆς ἐν­δε­λε­χοῦςμε­τὰτοῦπαι­δὸςσυν­δι­α­τρι­βῆς καὶ τῆς συ­νε­χοῦς ὑ­πο­δεί­ξε­ως τῶν αὐ­τῶν πα­ρα­στά­σε­ων ἐ­πι­δρᾶ ἐ­πὶ τῆς ψυ­χῆς καὶ τοῦ ἤ­θους τοῦ παι­δὸς καὶ δί­δω­σι αὐ­τὴ πρώ­τη τὴν πρώ­την ὤ­θη­σιν πρὸς τὸ ἀ­γα­ θόν. Ἡ μή­τηρ δι᾿ ἑ­νὸς βλέμ­μα­τος, δι᾿ ἑ­νὸς φι­λή­μα­τος, διὰ τῆς μει­λι­χί­ου αὐ­τῆς φω­ νῆς καὶ τῶν ἁ­βρῶν αὐ­τῆς θω­πευ­μά­των, δύ­να­ται νὰ δι­ε­γεί­ρῃ εὐ­θὺς εἰς τὴν καρ­δί­ αν τοῦ παι­δὸς τὴν πρὸς τὸ ἀ­γα­θὸν ρο­πὴν καὶ κλί­σιν, ὁ­μοί­ως ἡ αὕ­τη δι᾿ ἑ­νὸς δυ­σμε­ νοῦς βλέμ­μα­τος, δι᾿ ἑ­νὸς δα­κρύ­ου κυ­λι­ο­ μέ­νου ἐ­πὶ τῶν πα­ρει­ῶν της, διὰ μί­ας ἐκ­ φρά­σε­ως τῆς δη­λω­τι­κῆς της θλί­ψε­ως τῆς καρ­δί­ας της δύ­να­ται νὰ ἀ­πο­μα­κρύ­νῃ τὸν παῖδα ἀ­πὸ τοῦ ὀ­λε­θρι­ω­τά­του τῆς καρ­δί­ας κιν­δύ­νου. Ὁ παῖς ἐν τῷ μη­τρι­κῷ κόλ­πῳ ἀ­να­τρε­φό­με­νος, καὶ ἐν τῇ μη­τρι­κῇ ἀγ­κά­
65 λη θερ­μαι­νό­με­νος ἀρ­χί­ζει νὰ ἀ­γα­πᾶ πρὶν ἢ κα­τα­μά­θη τὴν ἔν­νοι­αν τῆς ἀ­γά­πης καὶ ἀρ­χί­ζει νὰ ὑ­πο­τάσ­σῃ τὴν ἑ­αυ­τοῦ θέ­λη­σιν εἰς τὸν ἠ­θι­κὸν νό­μον, πρὶν ἢ κα­τα­μά­θη τὴν ἔν­νοι­αν τοῦ ἠ­θι­κοῦ νό­μου, καὶ τὴν πρώ­την δὲ πε­ρὶ Θε­οῦ ἔν­νοι­αν μό­νον ἡ μή­τηρ εἶ­ναι κα­ταλ­λη­λό­τα­τη νὰ δι­ε­γεί­ρῃ ἐν τῇ παι­δι­κῇ καρ­δί­α. Τού­του ἕ­νε­κα ὁ μὲν μέ­γας Βα­σί­λει­ος λέ­γει (ἐ­πι­στολ. σκγ΄) «ἥν ἐκ παι­δὸς ἔ­λα­ βον ἔν­νοι­αν πε­ ρὶ Θε­οῦ πα­ρὰ τῆς μα­κα­ρίας μη­τρός μου, ταύ­την αὐ­ξη­ θεῖ­σαν ἔ­σχον ἐν ἐ­μαυ­τῷ, οὐ γὰρ ἄλ­λα ἐξ ἄλ­λων με­τέ­βαλ­λον ἐν τῇ τοῦ λό­γου συμ­πλη­ρώ­σει, ἀλ­λὰ τὰς πα­ ρα­δο­θεί­σας μοι πα­ρ᾿ αὐ­τῆς ἀρ­ χὰς ἐ­τε­λεί­ω­σα»• ὁ δὲ μέ­γι­στος τῶν ση­με­ρι­νῶν παι­δα­γω­γῶν Πε­στα­λό­τσης ἀ­να­θέ­των ἅ­πα­ σαν τὴν θρη­ σκευ­τι­κήν τοῦ παι­δὸς ἀ­γω­γὴν εἰς τὰς μη­τέ­ρας ἀ­να­κρά­ζει,«ἐ­πί­ στευ­σα εἰς τὴν μη­τέ­ρα μου, ἡ καρ­δί­α αὐ­τῆς κα­τέ­δει­ξεν εἰς ἐ­μὲ τὸν Θε­όν, Θε­ός μου εἶ­ναι ὁ Θε­ὸς τῆς μη­τρός μου. Θε­ὸς τῆς καρ­δί­ας μου εἶ­ ναι ὁ Θε­ὸς τῆς καρ­δί­ας της, μῆ­τερ, μῆ­τερ! σὺ κα­τέ­δει­ξάς μοι τὸν Θε­ὸν ἐν τοῖς προ­ στάγ­μα­σί σου καὶ ἐ­γὼ εὗ­ρον αὐ­τὸν ἐν τῇ ὑ­πα­κο­ῇ μου, μῆ­τερ, μῆ­τερ! Ἐ­ὰν λη­σμο­ νή­σω τὸν Θε­όν, λη­σμο­νή­σω σε αὐ­τήν». Ἀλ­λ᾿ ὅ­πως πᾶ­σα κα­λὴ πρᾶ­ξις, πᾶσα κα­λὴ λέ­ξις, καὶ πᾶσα κα­λὴ δι­ά­θε­σις τῆς μη­τρὸς ἀ­πο­τε­λοῦ­σιν τὸν ἀ­κρο­γω­νια­ῖον λί­θον τῶν με­τὰ ταῦ­τα κα­λῶν πρά­ξε­ων, λό­γων καὶ δι­α­θέ­σε­ων τοῦ παι­δός, οὕ­τω καὶ πᾶ­σα κα­κὴ πρᾶ­ξις, λό­γος καὶ δι­ά­θε­ σις τῆς μη­τρὸς ἐγ­κλεί­ου­σι τὰ φθο­ρο­ποι­ὰ σπέρ­μα­τα τῶν με­τὰ ταῦ­τα κα­κῶν πρά­ξε­ ων, λό­γων καὶ δι­α­θέ­σε­ων τοῦ παι­δός, διὸ τοι­οῦ­τος ἀ­πο­βαί­νει ὁ παῖς, οἵα εἶ­ναι ἡ μή­ τηρ αὐ­τοῦ. Ἐ­ὰν λοι­πὸν ἡ τῆς μη­τρὸς ψυ­ χὴ εἶ­ναι δυ­σει­δὴς καὶ μο­χθη­ρά, ἢ μέ­λαι­ να, ἢ δι­ε­φθαρ­ μέ­νη, ἢ σκλη­ ρὰ καὶ τρα­χεῖα, αἱ δὲ κλί­σεις κα­καί, καὶ οἱ τρό­ποι σκαν­ δα­λώ­δεις, καὶ οὐ­χὶ σε­μνοί, ἢ ἂν αὕτη εἰς ἀ­σέ­βειαν ρέ­πῃ, ἢ εἰς ὀρ­γήν, ἢ εἰς πά­θη πα­ρά­ φο­ρα καὶ μί­ση, τα­χέ­ως μέλ­ λου­σι νὰ βλα­ στή­σω­σι καὶ πα­ρὰ τῷ παι­δὶ τῶν μο­χθη­ρῶν τού­των κα­κι­ ῶν τὰ βλα­στή­ μα­τα. Ἂν δὲ τοὐ­ναν­τί­ον τῆς μη­τρὸς ἡ ψυ­χὴ εἶ­ναι θε­ο­ει­δής, κα­θα­ρά, ἱ­λα­ρά, ἀ­θώ­α καὶ πλή­ ρης φό­βου Θε­οῦ, αἱ δὲ κλί­σεις εὐ­γε­νεῖς καὶ ἅ­γιαι, καὶ αἱ δι­α­θέ­σεις εἰ­ρη­νι­καί, φι­ λό­θε­οι καὶ φι­λάν­θρω­ποι, τό­τε καὶ ἡ τοῦ παι­δὸς ψυ­χὴ εἰς τοι­οῦ­τον κά­το­πτρον κα­ το­πτρι­ζο­μέ­νη καὶ ἀ­νε­παι­σθή­τως ταύ­την ἀ­πο­μι­μου­μέ­νη ἀ­πο­βαί­νει αὐ­τὴ ὁ­μοί­α καὶ σὺν τῷ χρό­νῳ προ­ϊ­όν­τι ἀ­πο­φαί­νει τῶν ἀ­γα­θῶν σπερ­μά­των τὴν βλά­στη­σιν. Αἱ μη­τέ­ρες δύ­ναν­ται διὰ τὴν ἐ­πιρ­ρο­ ήν, ἥν ἐ­πὶ τὰ τέ­κνα ἑ­αυ­τῶν κέ­κτην­ται,
66 νὰ δι­α­πλά­σω­σιν αὐ­τὰ κα­τὰ ἴ­διον χα­ρα­ κτῆρα, ὡς ὁ κε­ρα­μεὺς τὴν κέ­ρα­μον κα­τὰ τὸ ἴ­διον σχέ­διον. Κα­τὰ τὴν ἁ­βρὰν ἄ­ρα τοῦ παι­δὸς ἡ­λι­ κί­αν αἱ μη­τέ­ρες δύ­ναν­ται ἀ­πο­τε­λε­σμα­ τι­κώ­τε­ρον καὶ ἐν­το­νώ­τε­ρον νὰ ἐ­πι­δρά­ σω­σιν ἐ­πὶ τῆς ψυ­χῆς τοῦ παι­δὸς καὶ ἐ­πὶ τοῦ φρο­νή­μα­τος καὶ ἐ­πὶ τοῦ αἰ­ σθή­μα­τος καὶ ἐ­πὶ τοῦ νοῦ καὶ ἐ­πὶ τῆς φαν­ τα­σί­ας καὶ ἐ­πὶ τοῦ ἤ­θους, δι­ό­τι κα­τὰ τὴν με­τὰ ταῦ­τα ἡ­λι­κί­αν ἀ­πο­σκλη­ρου­μέ­ νης τῆς παι­δι­κῆς καρ­δί­ας, κα­θί­ στα­ται, ἂν ὄ­χι ἀ­δύ­να­τος, λί­αν δυ­σχε­ρὴς ἡ δι­α­ παι­δα­γώ­γη­σις. Κα­τὰ ταῦ­τα αἱ μη­τέ­ρες διὰ τε τὸν ὑ­ψη­λὸν αὐ­τῶν προ­ο­ ρι­σμὸν καὶ διὰ τὴν ἀ­σχέ­τως πρὸς τὴν ἰ­δι­ό­ τη­τα ταύ­την ὑ­πο­κει­με­νι­κὴν αὐ­τῶν ἀ­ξί­αν ἀ­νάγ­κη ἐκ βρε­φι­κῆς ἡ­λι­κί­ας νὰ λαμ­βά­ νω­σι τὴν πρέ­που­σαν αὐ­ταῖς ἀ­να­τρο­φήν, εἶ­ναι δὲ πρέ­που­σα εἰς αὐ­τάς ἀ­να­τρο­φὴ ἡ ἀν­τι­κεί­με­νον μορ­φώ­σε­ως ἔ­χου­σα τὸν νοῦν καὶ τὴν καρ­δί­αν, δι­ό­τι τὰ δύ­ο ταῦ­ τα εἰσί τὰ δύ­ο κέν­τρα, πε­ρὶ ἃ πε­ρι­στρέ­φε­ ται ἡ τε δι­α­νο­η­τι­κὴ καὶ ἠ­θι­κὴ μόρ­φω­σις τοῦ ἀν­θρώ­που. Ἐ­ὰν θά­τε­ρον ἀ­με­λη­θῆ, ἡ μόρ­φω­σις ἀ­πο­βαί­νει ἀ­τε­λὴς καὶ χω­λή. Ὁ νοῦς καὶ ἡ καρ­δί­α, καί­τοι ὄρ­γα­να μί­ας ψυ­χῆς, οὖχ ἧτ­τον ἀ­νο­μοί­ων μέ­σων καὶ τρό­πων μορ­φώ­σε­ως δέ­ον­ται, δι­ό­τι ἡ μὲν καρ­δί­α διὰ τὸ συ­ναί­σθη­μά της ἀ­νή­κει εἰς τὸν με­τα­φυ­σι­κὸν κό­σμον, ὁ δὲ νοῦς διὰ τὴν δι­ά­νοι­αν εἰς τὸν φυ­σι­κόν, διὸ καὶ ἑ­κά­τε­ρον ταῖς οἰ­κεί­αις ἀ­λη­θεί­αις ἀ­νάγ­κη νὰ ἐκ­δι­δά­σκη­ται. Εἶ­ναι δὲ οἰ­κεῖ­αι ἀ­λή­θειαι, τοῦ μὲν νοῦ ἡ παι­δεί­α, τῆς δὲ καρ­δί­ας ἡ θρη­σκεί­α, παι­ δεί­αν ἄ­ρα καὶ θρη­σκεί­αν ἀ­νάγ­κη νὰ πα­ ρέ­χω­μεν εἰς τὰ κο­ρά­σια ἡμῶν, ὅ­πως δυ­νη­θῶ­ σι καὶ ταῦ­τα νὰ με­τα­δώ­σω­ σιν αὐ­τὰ εἰς τὰ ἑ­αυ­τῶν τέ­κνα. Ἡ παι­δεί­α καὶ ἡ θρη­σκεί­α εἰ­ σὶ δύ­ο φα­ει­νοὶ φά­ροι οἱ τὸν πον­το­πό­ρον ὁ­δη­γοῦν­τες ἄν­ θρω­πον κα­τὰ τὸ πο­λυ­κύ­μαν­ τον τοῦ βί­ου αὐ­τοῦ στά­διον καὶ προ­φυ­λάσ­ σον­τες αὐ­τὸν ἀ­πὸ παν­τὸς ναυ­α­γί­ου καὶ ἀ ­π ο ­μ α ­κ ρ ύ ­ νον­τες παν­τὸς κιν­δυ­νώ­δους σκο­πέ­λου. Εἰ­ σὶν οἱ δύ­ο τῆς ψυ­χῆς ὀ­φθαλ­μοί, δι᾿ ὧν τὰ πε­ρὶ αὐ­τὴν σκο­ποῦ­σα βα­δί­ζει ἀ­προ­σκό­πτως εἰς τὴν εὐ­δαι­μο­νί­αν καὶ σω­τη­ρί­αν, εἰ­σὶ τὰ δύ­ο πνευ­μα­τι­κὰ ὄρ­γα­να, τὰ τε­λει­οῦν­τα τὸν ἄν­θρω­πον καὶ ἀ­να­δει­κνύ­ον­τα αὐ­τὸν ἄ­ξιον τῆς ὑ­ψη­λῆς αὐ­τοῦ κα­τα­γω­γῆς καὶ τῆς ἐν τῷ κό­σμῳ ὑ­ψη­λῆς αὐ­τοῦ πε­ρι­ω­ πῆς. Μό­νον οὕ­τω μορ­φω­θεῖ­σαι μη­τέ­ρες δύ­ναν­ται νὰ ἀ­να­δεί­ξω­σι τέ­κνα χρη­στά, κα­λοὺς πο­λί­τας καὶ γεν­ναι­ό­φρο­νας ἄν­ δρας. Πα­ρα­δείγ­μα­τα λαμ­πρὰ πρό­κειν­ται ἡμῖν αἱ μη­τέ­ρες ὅ­λων τῶν με­γά­λων καὶ ἐ­νά­ρε­των ἀν­δρῶν.
67 Πα­ρα­δείγ­μα­τα λαμ­πρὰ πρό­κειν­ται αἱ τῶν ἁ­γί­ων τρι­ῶν ἱ­ε­ραρ­χῶν μη­τέ­ρες, Βα­σι­λεί­ου τοῦ Με­γά­λου, Γρη­γο­ρί­ου τοῦ Θε­ο­λό­γου καὶ Ἰ­ω­άν­νου τοῦ Χρυ­σο­στό­ μου. Αὗται ἐ­πι­θυ­μοῦ­σαι νὰ ἐκ­παι­δεύ­σω­ σιν, ὅ­σον ἔ­νε­στι τε­λει­ό­τε­ρον, τὰ ἑ­αυ­τῶν τέ­κνα καὶ διὰ τῆς ἑλ­λη­νι­κῆς σο­φί­ας καὶ ἐ­πι­στή­μης τὸν νοῦν αὐ­τῶν νὰ λαμ­πρύ­ νω­σιν, οὐ­δό­λως ὤ­κνη­σαν νὰ πα­ρα­δώ­σω­ σιν αὐ­τὰ εἰς δι­δα­σκά­λους ἐ­θνι­κούς, ὅ­πως δι­α­νο­η­τι­κῶς προ­ση­κόν­τως ἀ­να­πτυ­χθῶ­ σιν, εἰς οὐ­δὲν λο­γι­ζό­με­νοι τὴν τῶν δι­δα­ σκά­λωνἑ­τε­ρο­δο­ξί­αν,δι­ό­τιεἶ­χονπε­ποί­θη­ σιν εἰς ἑ­αυ­τάς, εἶ­χον πε­ποί­θη­σιν, ὅ­τι τὸν ἑ­αυ­τῶν ἔ­ρω­τα πρὸς τὴν ἀ­λη­θῆ παι­δεί­αν, καὶ τὸν θερ­μὸν ζῆ­λον πρὸς τὴν θρη­σκεί­ αν, ὅ­λως δι­ω­χέ­τευ­σαν διὰ τοῦ ἰ­δί­ου πα­ ρα­δείγ­μα­τος ἐν ταῖς καρ­δί­αις τῶν ἰ­δί­ων τέ­κνων, ἐ­γνώ­ρι­ζον ὅ­τι οὐ­δὲν θὰ ἰ­σχύ­σῃ νὰ κλο­νί­σῃ τὰς θρη­σκευ­τι­κάς ἀρ­χὰς καὶ πε­ποι­θή­σεις τῶν υἱ­ῶν των, δι­ό­τι αὗ­ται με­τ᾿ ἐ­πι­με­λεί­ας εἶ­χον οἰ­κο­δο­μη­θῇ ἐ­πὶ πέ­ τρας! Ὁ Λι­βά­νιος, δι­δά­σκα­λος τοῦ Ἰ­ω­άν­ νου, ἐ­πὶ τῇ ἀ­πο­τυ­χί­ᾳ τῆς προ­ση­λυ­τί­σε­ως τοῦ Ἰ­ω­άν­νου εἰς τὴν ἑ­αυ­τοῦ θρη­σκεί­αν ἀλ­γή­σας με­γά­λως. Οἶ­μοι! ἀ­νέ­κρα­ξεν, οἰ­αὶ εἰ­σί πα­ρὰ τοῖς χρι­στια­νοῖς γυ­ναῖ­κες! ση­ μαί­νων τὴν ἀ­φορ­μὴν τῆς ἀ­πο­τυ­χί­ας. Πό­σον τῇ ἀ­ληθείᾳ ὡ­ραῖα! Πό­σον λαμ­ πρὰ πα­ρα­δείγ­μα­τα πρό­κειν­ται ἡ­μῖν αἱ εὐ­σε­βεῖς αὗ­ται μη­τέ­ρες! Πό­σον θαυ­μα­ σταὶ εἰ­κό­νες! Πό­σον θαυ­μα­στὰ πρό­τυ­πα! Τὶς δύ­να­ται νὰ ἀρ­νη­θῇ ὅ­τι αἱ μη­τέ­ρες ἀ­να­δει­κνύ­ου­σι τοὺς με­γά­λους καὶ ἐ­νά­ρε­ τους ἄν­δρας; Διὸ λέ­γει ὁ Ρουσ­σὼ ἐν τῷ Αἰ­μι­λί­ῳ αὐ­τοῦ· «Οἱ ἄν­δρες θέ­λου­σιν εἶ­ ναι πάν­το­τε τοι­οῦ­τοι, οἵ­ους ἂν θέ­λω­σιν αἱ γυ­ναῖ­κες, ἂν θέ­λε­τε νὰ γί­νω­σι με­γά­λοι καὶ ἐ­νά­ρε­τοι, δι­δά­ξα­τε τὰς γυ­ναῖ­κας τί εἶ­ναι με­γα­λεῖ­ον καὶ ἀ­ρε­τὴ». Τὰς μη­τέ­ρας λοι­πόν, κα­τὰ τὰ προ­ κεί­με­να ἡ­μῖν πα­ρα­δείγ­μα­τα, ἀ­νάγ­κη νὰ μορ­φώ­σω­μεν, ἀρ­χό­με­νοι τῆς φρον­τί­δας ἀ­πὸ τῆς παι­δι­κῆς αὐ­τῶν ἡ­λι­κί­ας, ὅ­πως ἀ­σφα­λεῖς ὧ­μεν πε­ρὶ τῆς μελ­λού­σης καρ­ πο­φο­ρί­ας καὶ τῶν ἀ­πο­τε­λε­σμά­των. Ἀ­νάγ­κη, λοι­πόν, θρη­σκευ­τι­κῶς καὶ δι­α­νο­η­τι­κῶς νὰ μορ­φώ­σω­μεν τὰς θυ­γα­ τέ­ρας ἡ­μῶν, ὅ­πως ἀ­να­δεί­ξω­μεν αὐ­τάς ἀ­ξί­ας τοῦ προ­ο­ρι­σμοῦ αὐ­τῶν. Παι­δεί­α λοι­πὸν εὐ­σε­βὴς καὶ θρη­σκεί­α μου­σο­τρα­ φής, ἀ­νάγ­κη νὰ συ­νυ­πάρ­χω­σι, δι­ό­τι τὰ δύ­ο ταῦ­τα εἶ­ναι τὰ μό­να ἀ­σφα­λῆ ἐν τῷ βί­ῳ ἐ­φό­δια τὰ δυ­νά­με­να ποι­κί­λως νὰ βο­ η­θή­σω­σι τὸν ἄν­θρω­πον. Ἡ μο­νο­με­ρὴς ἀ­να­τρο­φὴ ὡς ἐ­πι­λή­ψι­ μος ἄ­γει εἰς τὰ ἑ­ξῆς δύ­ο ἄ­το­πα, ἢ εἰς τὴν δει­σι­δαιμο­νί­αν, ἢ εἰς τὴν πε­ρι­φρό­νη­σιν τῶν θεί­ων, δι­ό­τι τὸ κα­τάν­τη­μα τοῦ­το εἶ­ναι φυ­σι­κὴ ἀ­κο­λου­θί­α καὶ τὸ ἄ­με­σον ἀ­πο­τέ­λε­σμα τοῦ εἴ­δους τῆς ἀ­να­τρο­φῆς. Ἡ δι­α­νο­η­τι­κὴ καὶ θρη­σκευ­τι­κὴ μόρ­ φω­σις εἶ­ναι δύ­ο ἑ­τε­ρο­γε­νῆ δέν­δρα ἐ­πὶ τοῦ αὐ­τοῦ πε­δί­ου πε­φυ­τευ­μέ­να, ἅ­τι­να δέ­ον νὰ τυγ­χά­νω­σιν ἴ­σης ἐ­πι­με­λεί­ας καὶ φρον­τί­δας πρὸς πα­ράλ­λη­λον ἀ­νά­πτυ­ξιν. Δι­ό­τι ἡ ἄ­νι­σος καλ­λι­έρ­γεια θέ­λει ἐ­πι­φέ­ ρει τὴν δυ­σα­νά­λο­γον ἀ­νά­πτυ­ξιν, ἥτις ἕ­ξει ὡς ἀ­πο­τέ­λε­σμα τὴν αὔ­ξη­σιν μὲν τοῦ ἑ­νὸς καὶ ἐ­πι­κρά­τη­σιν, τὸν μα­ρα­σμὸν δὲ τοῦ ἑ­τέ­ρου καὶ τα­πεί­νω­σιν, δι­ό­τι ἐ­ὰν ἡ ἐ­πι­μέ­λεια στρα­φῆ πε­ρὶ τὸν νοῦν μό­νον, ἡ κα­χε­ξί­α τοῦ θρη­σκευ­τι­κοῦ τοῦ ἀν­θρώ­ που συ­ναι­σθή­μα­τος εἶ­ναι ἀ­να­πό­δρα­στος. Ἐ­ὰν δὲ πε­ρὶ τὴν θρη­σκεί­αν μό­νην οὐ­ χὶ τὴν μου­σο­τρα­φῆ στρα­φῆ ἡ φρον­τὶς ἡμῶν, αἱ δι­α­νο­η­τι­καὶ δυ­νά­μεις θέ­λου­σι μα­ραν­θῆ καὶ ἐξαμ­βλυν­θῆ. Συ­νέ­πεια δὲ τῆς μὲν πρώ­της πε­ρι­πτώ­σε­ως ἔ­σται ἡ ἀ­θρη­σκεί­α καὶ ἀ­θε­ΐ­α, αἷς πα­ρα­κο­λου­θοῦ­ σιν ἄ­πει­ρα δει­νά! τῆς δὲ δευ­τέ­ρας ἡ δει­σι­ δαι­μο­νί­α, ἡ ἐ­ριν­νὺς αὕ­τη τῆς ἀν­θρω­πό­ τη­τος, ἥτις πῦρ καὶ μά­χαι­ραν κρα­τοῦ­σα ταῖς χερ­σὶν ἀ­πει­λεῖ θά­να­τον πρὸς πάν­τα ἐ­τε­ρο­δο­ξοῦν­τα. Τοια­ῦτα τὰ ἀ­πο­τε­λέ­σμα­τα τῆς μο­νο­ με­ροῦς ἐκ­παι­δεύ­σε­ως καὶ τῆς ἀ­τε­λοῦς τῶν μη­τέ­ρων ἀ­γω­γῆς. Ο ΠΕΝΤΑΠΟΛΕΩΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ [1895]
68 ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ Ματθαίου Γιωσαφὰτ ψυχιάτρου-ψυχαναλυτοῦ Ἔ χει ἀλλάξει ὁ τρόπος ποὺ ἀντι- λαμβανόμαστε τὴ μητρότητα σήμερα; Ἡ μητρότητα εἶναι ἕνα σύνθετο γε- γονός. Συμβαίνει σὲ βιολογικό, ψυχο- λογικὸ καὶ κοινωνικὸ ἐπίπεδο. Τὸ βιο- λογικὸ κομμάτι δὲν ἔχει ἀλλάξει ἐδῶ κι ἑκατομμύρια χρόνια. Τὸ ψυχολογικὸ συνδέεται μὲ τὶς παραστάσεις ποὺ ἔχει ἡ γυναῖκα ἀπὸ τὴν οἰκογένεια, τὴ σχέ- ση της μὲ τὴ μητέρα καὶ τὸν πατέρα της. Ἡ μητρότητα ὅμως εἶναι ἐπιφορ- τισμένη κυρίως μὲ μία κοινωνικὴ διά- σταση, καὶ τὰ στοιχεῖα αὐτῆς ἀλλάζουν ἀπὸ ἐποχὴ σὲ ἐποχή. Σήμερα πῶς ἀντιμετωπίζουμε τὴ μητρότητα κοινωνικά; Ἐνῷ οἱ γυναῖκες, στὴ συντριπτική τους πλειοψηφία, θέλουν νὰ γίνουν μητέρες, παρατηροῦμε πὼς ἡ ἐπιθυμία αὐτὴ συχνὰ ἀναστέλλεται. Αὐτὸ μπορεῖ νὰ συμβαίνει ἐξαιτίας ψυχολογικῶν ἢ κοινωνικων παραγόντων. Χαρακτη- ριστικὸ παράδειγμα μὲ τὸ κυνήγι τῆς καριέρας. Εἶναι τρομερὰ δύσκολο νὰ συνδυάσει κανείς ἐπιτυχῶς τὴν καριέ- ρα μὲ τὴ μητρότητα. Τὸ πληρώνουν αὐτὸ οἱ γυναῖκες γιατί, ἂν κάνουν παιδί, σὲ αὐτὲς πέφτει τὸ βάρος νὰ τὸ μεγαλώσουν. Ταυτόχρονα νιώθουν τύ- ψεις ποὺ δουλεύουν τόσες ὧρες μακριὰ ἀπὸ τὸ παιδὶ καὶ τὸ σπίτι–τὸ σπίτι πού, παρόλη τὴ συμμετοχὴ τῶν ἀνδρῶν, ἡ γυναῖκα τὸ διευθύνει. Κι ἂν πάλι ἀφι- ερώνουν χρόνο στὸ παιδί τους ἢ στὸν ἄνδρα τους, νιώθουν τύψεις ποὺ πα- ραμελοῦν τὴν καριέρα τους, γιατί καὶ αὐτὴ τὴ χρειάζονται γιὰ νὰ νιώσουν αὐτοπεποίθηση. Ξέρετε, δηλώνω φε- μινιστής, ὅμως πρέπει νὰ τὸ πῶ: ἡ γυ- ναῖκα, κατὰ τὸν πρῶτο χρόνο τῆς ζωῆς τοῦ παιδιοῦ, πρέπει νὰ εἶναι διαρκῶς μαζί του γιατί τὸ βρέφος εἶναι πολὺ ἀνασφαλὲς κι εὐάλωτο τοὺς πρώτους 12 μῆνες. Τὸν τέταρτο περίπου μῆνα ἀντι- λαμβάνεται ὅτι κινδυνεύει νὰ πεθάνει ἀνὰ πᾶσα στιγμὴ κι ὅτι ἐπιζεῖ χάρη στὸ πρόσωπο ποὺ τὸ φροντίζει, δηλαδὴ τὴ μητέρα. Γιὰ νὰ ἀποκτήσει ὅμως ἐμπι- στοσύνη πρέπει νὰ νιώθει τὴν ἴδια μυρωδιά, τὴν ἴδια φωνή, τὸ ἴδιο χάδι. Ὅταν ἤμουν στὴν Ἀγγλία ἐπισκέφτη- κε τὴν κλινικὴ μία νεαρὴ μητέρα, γιατί τὸ μωρό της ἔκλαιγε ἀκατάπαυστα. Οἱ παιδίατροι ποὺ τὸ ἐξέτασαν δὲν βρῆκαν τίποτα, ὅμως μόλις τὴν εἶδα κατάλα- βα. Κρατοῦσε τὸ παιδὶ «ἀνάποδα», μὲ τὸ πρόσωπο στραμμένο πρὸς τὸ κόσμο. Ἐκεῖνο, 7-8 μηνῶν ἦταν, ἤθελε νὰ πιά- σει τὰ μαλλιά, τὸ λαιμό, τὸ δέρμα της…
69 Κάτι τέλος πάντων, ὥστε νὰ νιώσει συνδεδεμένο μὲ τὸν κόσμο αὐτό. Μόλις τὸ πῆρα ἀγκαλιὰ καὶ τὸ χάιδεψα λίγο, πῆρε τὰ γυαλιά μου, τὰ πέταξε κάτω, μὲ ψηλάφισε στὸ πρόσωπο κὰ ἠρέμη- σε. Γιὰ αὐτὸ εἶναι τόσο σημαντικὴ ἡ διαρκὴς παρουσία τῆς μητέρας κατὰ τὸ πρῶτο χρόνο. Γιατί τὸ παιδὶ πρέπει νὰ δημιουργήσει δεσμὸ μαζί της γιὰ νὰ νιώσει ἀσφάλεια. Ἔτσι ὅμως εἶναι σὰν νὰ στήνουμε «στὸ ἀπόσπασμα» μη- τέρες ποὺ πρέ- πει νὰ ἐπιστρέ- ψουν στὴ δου- λειά τους, σὰν νὰ τοὺς λέμε ὅτι εἶναι «κακὲς» μητέρες! Δὲν ὑπάρχει «κακὴ» μητέ- ρα. Οἱ περισ- σότερες ἔχουν καλὲς προθέσεις ἀπέναντι στὰ παιδιά τους, κι αὐτὸ εἶναι κάτι ποὺ ὑποστηρί- ζεται καὶ βιο- λογικά, ἀπὸ τὴν ὁρμόνη ὠκυτοκίνη ποὺ ἐκκρίνεται κατὰ τὸν τοκετό, καὶ γιὰ δύο περίπου χρόνια ἀργότερα, καὶ εἶναι ὑπεύθυνη γιὰ τὴν τρυφερότητα. Οἱ μητέρες προσπαθοῦν. Ἂν ὅμως τὸ παιδὶ δὲν παίρνει αὐτὸ ποὺ χρειάζεται, ἰδίως τὸν πρῶτο χρόνο, τότε δὲν εἶναι κακὲς μητέρες ἀλλὰ ἀνεπαρκεῖς. Τὰ κενὰ αὐτὰ δὲν μποροῦν νὰ ἀνα- πληρωθοῦν ἀπὸ τὰ ὑπόλοιπα ἄτομα γύρω ἀπὸ τὸ βρέφος; Ὄχι ἐντελῶς. Γι’ αὐτὸ λέω συχνὰ ὅτι καλύτερα νὰ ἔχεις μία μέτρια μητέ- ρα στὴν ἀρχὴ τῆς ζωῆς παρὰ ἕξι καλές καὶ μακριά. Ἄρα ὅσο πιὸ ἀσφαλεῖς νιώσουμε τὸν πρῶτο χρόνο τόσο πιὸ ἀνεξάρτητοι καὶ δοτικοὶ θὰ γίνουμεμεγαλωνοντας. Ἀκριβῶς. Ἀλλιῶς μία ζωὴ ἀναζητᾶμε μόνο ἕνα πρόσωπο, γινόμαστε «ἑξαρτη- τικοὶ»- καὶ ποὺ ἐκδηλώνεται ἀργότερα στὶς σχέσεις μας. Βλέπουμεσυχνὰ γυναῖκες ποὺ ἐξομολογοῦνται πὼς εἶναι τρο- μερὰ ζηλιάρες- «λόγῳ ἔρωτος», λένε. Φοβισμέ- νες εἶναι στὴν πραγματικότη- τα. Καὶ οἱ ἄντρες τὸ ἴδιο. Ἂν οἱ μητέ- ρες ἔκαναν ὅσα οἱ εἰδικοὶ θεω- ροῦν «σωστά», θὰ ἤμασταν ὅλοι ψυχικὰ ὑγιεῖς; Δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξει τε- λείως ὁμαλὸς ἄνθρωπος, γιατί εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξει «τέ- λεια» μητέρα, «τέλειος» πατέρας, «τέλεια» κοινωνία… Βιολογικά, ψυχολογικὰ καὶ κοινωνικά, τίποτα δὲν εἶναι φτιαγμένο στὴν ἐντέ- λεια. Δεῖτε ποιὰ ζῶα ὑπερισχύουν: τὰ ρωμαλέα κερδίζουν τὸ θηλυκὸ καὶ τὰ ἀδύναμα ἡ σκοτώνονται ἢ ἐκδιώκο- νται. Καὶ στὴν καθημερινότητά μας, μία ὄμορφη κοπέλα δὲν τυγχάνει ἴδιας ἀντιμετώπισης μὲ μία ἄσχημη. Ἄρα δὲν μποροῦμε νὰ εἴμαστε ψυ- χικὰ ὑγιεῖς γιατί δὲν εἴμαστε ἴδιοι. Εἶναι ἀδύνατον νὰ πετύχουμε ἀπό- λυτη ἰσότητα, ἑπομένως πάντα θὰ δη- Ὁ θηλασμὸς, ἔργο τοῦ Νικολάου Γύζη
70 μιουργοῦνται ψυχολογικὰ καὶ κοινω- νικὰ προβλήματα. Σὲ μία οἰκογένεια, ἀκόμη κι ἂν ὅλοι προσπαθοῦν, θὰ ὑπάρχουν προβλήματα καὶ ἀνισότητες. Ἡ κόρη μου ὅταν ἦταν μικρὴ φώναζε ἔξω ἀπὸ τὴν πόρτα τῆς κρεβατοκάμα- ρας μας «αὐτὸ δὲν εἶναι δίκαιο». Ἤθε- λε νὰ κοιμηθεῖ ἀγκαλιὰ μὲ τὸ μπαμπὰ της-ὁ ὁποῖος τὴν εἶχε «παρατήσει» γιὰ νὰ κοιμηθεῖ μὲ τὴ μαμά της. Δίκιο εἶχε. Δὲν ἦταν δίκαιο. Ἀλλὰ ἦταν φυ- σικό. Σὲ μία οἰκογένεια μὲ περισσότερα ἀπὸ ἕνα παιδιά, ὁ γονιὸς δὲν τὰ ἀγαπᾶ ἐξίσου. Ἔτσι, παρόλο ποὺ βαθιὰ μέσα μας ἐπιθυμοῦμε πολὺ τὸ ἀντίθετο, ἡ ἀγάπη καὶ ἡ φροντίδα τῆς μαμᾶς μας μοιράζεται ἀνάμεσα σὲ ἐμᾶς, τὸν πα- τέρα, τὰ ἀδέλφια, τὴ δουλειά της. Νὰ ὡριμάζουμε σημαίνει ἀκριβῶς αὐτό: νὰ μάθουμε νὰ μοιραζόμαστε, νὰ μάθουμε νὰ χάνουμε. Καὶ ἡ καλὴ οἰκογενειακὴ ζωή μας τὸ μαθαίνει αὐτό, μέσα ἀπὸ τὶς ματαιώσεις. Πότε εἶναι μία γυναῖκα ὥριμη νὰ ἀποκτήσει παιδί; Βιολογικά, ἡ καλύτερη ἡλικία εἶναι ἀπὸ τὰ 20 ἕως τὰ 30. Στὴν πραγματικό- τητα ὅμως μία γυναῖκα εἶναι «ὥριμη» νὰ γίνει μητέρα ἀπὸ τὸν πρῶτο χρό- νο στὴ ζωῆς της. Εἶναι γεννημένη γι’ αὐτό. Στὰ 20 ὅμως δὲν εἴμαστε συναισθη- ματικὰ ἀνώριμοι νὰ γίνουμε γονεῖς; Ὑπάρχουν γυναῖκες ποὺ εἶναι ἀνώ- ριμες μέχρι τὸ τέλος τῆς ζωῆς τους. Μᾶς ὡριμάζει ἕνα παιδί; Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ πόσο σοβαρὰ εἶναι τὰ προβλήματα ποὺ κουβαλᾶμε. Ὅσο πιὸ ὥριμοι εἴμαστε, τόσο περισσό- τερο ἕνα παιδὶ θὰ μᾶς κάνει νὰ μοιραζό- μαστε, νὰ ἀγαπᾶμε λίγο καλυτέρα ἀπὸ μέχρι τώρα. Γιατί στὴν Ἑλλάδα δεν γεννᾶμε πολλὰ παιδιά; Γιατί οἱ γυναῖκες δουλεύουν καὶ ἕνα παιδὶ δημιουργεῖ ὑπερβολικὸ βά- ρος. Στὶς ὑποανάπτυκτες χῶρες οἱ ἄνθρωποι κάνουν πολλὰ παιδιά. Δὲν εἶναι «σύμπτωμα» μόνο τῆς Ἑλλάδας ἡ ὑπογεννητικότητα, ἀλλὰ τοῦ «πολιτι- σμένου» κόσμου γενικότερα. Ἡ ὑπογεννητικότητα εἶναι σημάδι πολιτισμοῦ; Ὄχι πολιτισμοῦ, οἰκονομικῆς ἀνά- πτυξης. Γιατί ὅσο ἀναπτυσσόμαστε οἰκονομικὰ τόσο περισσότερες ἀπαιτή- σεις ἔχουμε ἀπὸ τὴ ζωὴ καὶ τὸν ἑαυτό μας. Σήμερα γιὰ νὰ εἴμαστε εὐτυχισμέ- νοι πρέπει νὰ πηγαίνουμε ταξίδια, νὰ ἀγοράζουμε γρήγορα αὐτοκίνητα, κι- νητὰ τελευταίας τεχνολογίας. Γίναμε πιὸ ἐγωκεντρικοὶ καὶ πιὸ καταναλωτι- κοί. Ἄρα, θεωρητικά, ἡ οἰκονομικὴ κρί- ση θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ λύση στὸ πρό- βλημα τῆς ὑπογεννητικότητας… Αὐτὸ ἰσχύει γιὰ τὶς χῶρες τοῦ τρί- του κόσμου… Γιὰ μᾶς δὲν νομίζω. Για- τί τώρα πιὰ μάθαμε σὲ αὐτὸν τὸν τρόπο ζωῆς, συνηθίσαμε νὰ καταναλώνουμε καὶ μᾶς τρομάζει ἡ σκέψη ὅτι μπορεῖ νὰ γυρίσουμε πολλὰ χρόνια πίσω. Στὴν Ἑλλάδα ποὺ μεγάλωσε ἡ γενιά μου, ποὺ ἡ κατάσταση ἦταν χειρότερη ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴ συγκυρία σήμερα, οἱ ἄνθρωποι ἔκαναν 4-5 παιδιά. Σήμερα πῶς νὰ κάνουμε μία τέτοια ἐπιλογή, ὅταν θέλουμε-καὶ αὐτό μᾶς τὸ μαθαί- νει ἡ κοινωνία-νὰ γράψουμε τὸ παιδὶ μπαλέτο, στὸ καράτε, σὲ δύο ξένες γλῶσσες, νὰ τοῦ ἀγοράσουμε ροῦχα «σινιέ»; Ρωτῶ τοὺς γονεῖς ποὺ μὲ ἐπι- σκέπτονται γιατί τὰ κάνουν ὅλα αὐτὰ καὶ μοῦ ἀπαντοῦν: μὰ ὅλοι οἱ γονεῖς αὐτὸ κάνουν. Τὸ δικό μου νὰ νιώθει μειονεκτικά;» κι ἔτσι ἕνα παιδί, ἐξαιτί- ας κοινωνικῶν παραγόντων, εἶναι πιὰ πολὺ πιὸ «πολυέξοδο». Γι’ αὐτὸ δὲν θέλουμε σήμερα πολλὰ παιδιά. Γιατί ἔχουμε μάθει στὰ πολλὰ καὶ μὲ τὰ λίγα νιώθουμε «λίγοι».
71 ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5, 22-32 22 Αἱ γυναῖκες τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν ὑποτάσσεσθε ὡς τῷ Κυρίῳ, 23 ὅτι ὁ ἀνήρ ἐστι κεφαλὴ τῆς γυναικός, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς κεφαλὴ τῆς ἐκκλησίας, καὶ αὐτός ἐστι σωτὴρ τοῦ σώματος. 24 ἀλλ' ὥσπερ ἡ ἐκκλησία ὑποτάσσεται τῷ Χριστῷ, οὕτω καὶ αἱ γυναῖκες τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν ἐν παντί. 25 οἱ ἄνδρες ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας ἑαυτῶν, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησε τὴν ἐκκλησίαν καὶ ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, 26 ἵνα αὐτὴν ἁγιάσῃ καθαρίσας τῷ λουτρῷ τοῦ ὕδατος ἐν ρήματι, 27 ἵνα παραστήσῃ αὐτὴν ἑαυτῷ ἔνδοξον τὴν ἐκκλησίαν, μὴ ἔχουσαν σπίλον ἢ ρυτίδα ἤ τι τῶν τοιούτων, ἀλλ' ἵνα ᾖ ἁγία καὶ ἄμωμος. 28 οὕτως ὀφείλουσιν οἱ ἄνδρες ἀγαπᾶν τὰς ἑαυτῶν γυναῖκας ὡς τὰ ἑαυτῶν σώματα. ὁ ἀγαπῶν τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἑαυτὸν ἀγαπᾷ· 29 οὐδεὶς γάρ ποτε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα ἐμίσησεν, ἀλλ' ἐκτρέφει καὶ θάλπει αὐτήν, καθὼς καὶ ὁ Κύριος τὴν ἐκκλησίαν· 30 ὅτι μέλη ἐσμὲν τοῦ σώματος αὐτοῦ, ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ καὶ ἐκ τῶν ὀστέων αὐτοῦ· 31 ἀντὶ τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. 32 τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστίν, ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν. 33 πλὴν καὶ ὑμεῖς οἱ καθ' ἕνα ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα οὕτως ἀγαπάτω ὡς ἑαυτόν, ἡ δὲ γυνὴ ἵνα φοβῆται τὸν ἄνδρα.
72 Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΟΥ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Μακαριστοῦ Ἐπισκόπου Αὐγουστίνος Καντιώτης Ἑ ξαιρετικὴ τιμὴ ἀπονέμει ἡ ἐκκλη- σία μας στὴν Θεοτόκο. Αὐτὸ φαί- νεται καὶ ἀπὸ τὸ ὅτι τὴν ὀνομαζει Παναγία. Ἀλλὰ ἐνῷ οἱ ἥρωες τῆς πίστεως ἔχουν τὴν ὀνομασία ἅγιος (ἅγιος Δημήτριος, ἅγιος Νικόλαος…καὶ οἱ γυναῖκες ἁγία Βαρβάρα, ἁγία Αἰκατερίνη…), τὴν κυρία Θεοτόκο τὴ λέμε Παναγία! Τοὺς αἱρετι- κούς, κάτι χιλιαστὰς καὶ προτεστάντες, αὐτὸ τοὺς σκανδαλίζει. Μπά, ἐσεῖς οἱ ὀρθόδοξοι, μᾶς λένε, τὴ μητέρα τοῦ Χριστοῦ τὴ θεοποιήσατε. Ὅπως οἱ ἀρχαῖοι εἶχαν κάνει γυναῖκες θεὲς καὶ τὶς λάτρευαν, ἔτσι καὶ ἐσεῖς τὴ Μαρία τὴν κάνατε θεά. Ὄχι. Ὅταν λέμε Παναγία, μὲ τὴ λέξη αὐτὴ δὲν θε- οποιοῦμε τὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο. Διότι Πανάγιος, Ἅγιος σὲ ἀπόλυτο βαθμό, εἶναι μόνο ὁ Θεός, ἡ Ἁγία Τριάς. Γι’ αυτὸ στὴν ἐκκλησία, σὲ κάθε λειτουργία, ψάλλουμε τὸν τρισάγιο ὕμνο «Ἅγιος ὁ Θεός, Ἅγιος ἰσχυρος, Ἅγιος ἀθανατος, ἐλέησον ἡμᾶς». Ἅγιος λοιπὸν σὲ ἀπόλυτη ἔννοια εἶναι ὁ Θεός. Τὴν κυρία Θεοτόκο τὴ λέμε Πα- ναγία σὲ σχετικὸ βαθμό. Ὕστερα ἀπὸ τὸ θεό, ὕστερα ἀπὸ τὸν Κύριον ἠμῶν Ἰησοῦ Χριστόν, ἔρχεται ἡ Ὑπεραγία Θεοτόκος. Ὑψώθηκε σὲ τέτοιο σημεῖο ἁγιότητος ποὺ δὲν ὑψώθηκε ἄλλος. Εἶναι παραπά- νω ἀπὸ ὅλους τοὺς ἁγίους Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης, παραπάνω καὶ ἀπὸ τοὺς ἀγγέλους καὶ ἀρχαγγέλους. Μὲ ἕνα λόγο, ἡ Παναγία μας εἶναι τὸ κορυφαῖο πρότυπο ὅλων τῶν ἀνθρώπων, καὶ τῶν ἀνδρῶν ἀκόμη, ἀλλὰ κατεξοχὴν εἶναι πρότυπο τοῦ γυναικείου φύλου. Πρότυπο ἀρετῆς, λοιπόν, εἶναι ἡ Ὑπεραγία Θεοτόκος. Περικλείει ὅλες τὶς ἀρετές. Πρῶτα-πρῶτα ἡ Παναγία μας εἶναι πρὸτυπο ἐργατικότητος. Δὲν ἦταν σὰν μὶα μαλθακὴ κοπέλα τῶν ἡμερῶν μας, ποὺ τὸ πρωὶ κοιμᾶται, κι ὅταν ξυ- πνήσει δὲν κάνει καμμία δουλειά, ἀλλὰ βάφεται στὸν καθρέφτη καὶ περιποιεῖται τὸν ἐαυτό της, γιὰ νὰ βγεῖ τὸ βράδυ νὰ ἐπιδεικνύεται. Δὲν ἦταν ἂπραγο κορίτσι ἡ Παναγία. Σηκωνόταν πρωί, πήγαινε στὴ βρὺση, γέμιζε τὴ στὰμνα νερό, γύ- ριζε σπὶτι, ἔπλενε, καθάριζε, μαγείρευε, τὸν ὑπόλοιπο καιρὸ δούλευε στὸν ἀργα- λειό. Λένε, ὅτι τὰ ροῦχα ποὺ φοροῦσε ὁ Χριστὸς τὰ ὕφαναν τὰ χέρια Της, καὶ μά- λιστα τὸν χιτῶνα ποὺ ἔβαλαν σὲ κλῆρο οἱ στρατιῶτες στὴ Σταὺρωση. Ἀκόμη, ἡ Παναγία μας ἦταν πρὸτυπο μελέτης τῆς Ἁγίας Γραφῆς. Ἡ παράδοσις λέει ὅτι ὅταν ὁ ἀρχάγγελος τῆς μετέδωσε τὸ οὐράνιο μὴνυμα ὅτι θὰ γεννήσει τὸν Σωτῆρα τοῦ κόσμου, τὴ βρῆκε νὰ ἔχει
73 μπροστά της ἀνοιγμένη τὴ Γραφή, ἔτσι τὴν εἰκονιζουν οἱ ἀρχαῖες εἰκόνες. Ἦταν ἀκόμη πρότυπο προσευχῆς. Προσευχόταν ἡ Παναγία. Ἡ προσευχή της ἦταν ἄλλοτε δοξολογία τοῦ Θεοῦ γιὰ τὸ ἅπειρο μεγαλεῖο Του, ἄλλοτε εὐχαρι- στία γιὰ τὶς μεγάλες εὐεργεσίες του, καὶ ἄλλοτε δὲησις γιὰ τὶς ἀνάγκες τοῦ ἀνθρώπου καὶ γιὰ τὸ σκλαβωμένο στοὺς Ρωμαίους ἔθνος της. Ἡ προ- σευχή της ἦταν πεζὸς ἀλλὰ καὶ ποιητικὸς λὸγος, τραγούδι. Καθὼς ἐργαζόταν, ἔψαλ- λε. Ὄπως κάθε ἄνθρωπος ποὺ εἶναι ἐρωτευμένος, ἄντρας ἢ γυναῖκα, ψάλλει τὴν ἀγάπη του, ἔτσι ἐκείνη ἔψαλλε τὴν ἀγάπη της πρὸς τὸ Θεό. Ποῦ εἶναι τὸ ἒξοχο αὐτὸ τραγούδι τῆς Ὑπεραγίας Θεοτό- κου; Ἡ ἀρχὴ του εἶναι «μεγαλύνει ἡ ψυχή μου τὸν Κυ- ριον καὶ ἠγαλλίασε τὸ πνεῦμα μου ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ σωτηρί μου…» καὶ τὸ ἀναφέ- ρει ὁ εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς (Λουκ. 1,47), ὀνομάζεται ὠδὴ τῆς Θεοτόκου, θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ ξέραμε ὅλο καὶ νὰ τὸ λὲμε. Εἶναι ἀκόμη πρότυπο ὑπομονῆς. Καμμία γυναίκα δὲν πόνεσε ὅσο ἐκείνη. Σὰν μὰνα ποὺ εἶδε τὸν Υἱὸ Της νὰ πάσχει πάνω στὸν Σταυρό, ἔνιωσε τὴ θλὶψη σὰν δὶκοπο μαχαίρι νὰ Τῆς διαπερνᾷ τὴν καρδιά. Ἡ Παναγία μας εἶναι προπαντὸς πρότυπο παρθενίας. Γι΄ αὐτὸ ἂνθρωποι καὶ ἄγγελοι τῆς ψάλλουν «Τὴν ὡραιό- τητα τῆς παρθενίας σου καὶ τὸ ὑπέρλα- μπρον τὸ τῆς ἁγνείας σου…». Τὲλος εἶναι πρότυπο ταπεινώσεως. Παραπάνω ἀπὸ τὴν ἐργατικότητα, τὴ μελέτη, τὴν προσευχή, τὴν ὑπομονὴ καὶ τὴν παρθενία, παραπάνω ἀπὸ κὰθε ἂλλη ἀρετὴ της Παναγίας, σὰν ἄστρο καὶ ἥλι- ος φωτίζει ἡ ταπείνωση της, μὶα ἀρετὴ ποὺ εἶναι ἡ ρίζα κὰθε ἄλλης ἀρε- τής. Ταπείνωση ἔδειξε ὅταν εἶπε «Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, γένοι- τό μοι κατὰ τὸ ρῆμα σου» (Λουκ. 1,38). Δεῖξτε μου μὶα γυναῖκα τα- πεινὴ ἢ ἕνα κορί- τσι ταπεινὸ σὰν τὴν ὑπεραγία Θεοτόκο, εἶναι σὰν νὰ βλέπεις ἂγγελο. Ἐνῷ ἡ ὑπερήφανη γυ- ναῖκα καὶ τὸ ὑπε- ρήφανο κορίτσι, ποὺ καυχᾶται κι ἐπιδεικνύεται, δὲ μοιάζει στὴν Πα- ναγία, δὲν εἶναι Χριστιανή. Κατὰ περίεργο τρόπο οἱ γυναῖκες ὑπερηφανεύονται περισσό- τερο ἀπὸ τοὺς ἄντρες, τὸ μικρόβιο τῆς ὑπερηφάνειας ὑπάρχει συχνὰ στὶς καρ- διές τους. Τὸ θεραπευτικὸ φὰρμακο τῆς ὑπερηφανείας εἶναι ἡ ταπείνωση ποὺ εἶχε ἡ Παναγία μας. Αὐτὴ ἦταν ἡ Παναγία, τὸ πρότυ- πο ποὺ ἀξίζει νὰ μιμεῖται ὁ γυναικεῖος κὸσμος. Κὰθε γυναῖκα νὰ ἔχει ἕνα ἀντί- γραφο τῆς Παναγίας, μὶα μικρὰ Παναγία μέσα στὸν κόσμο αὐτὸ τῆς φθορᾶς, τῆς ἀκολασίας καὶ τῆς ἀπιστίας. † Ἐπίσκοπος Αὐγουστίνος Καντιώτης ΠαναγίαἡἘλεοῦσα.Ἱ.Μ.ΠαναγίαςἈμιρούς,Λεμεσός.
74 συγχρονοι προβληματισμοι Θέλω να ανοίξω σπιτικό Ἀρχιμ. Χριστοδούλου Κοκλιώτη ἐφημερίουἹ.Ν.ἉγίουΜηνᾶΣαλαμῖνος Π ρὶν ἀπὸ 2-3 χρόνια μπῆκα σὲ ἕνα ταξί. Κατὰ τὴ διάρκεια τῆς δια- δρομῆς, βλέποντας ὁ ὁδηγὸς ὅτι εἶμαι κληρικός, μὲ ρωτάει: -Πάτερ, θέλω νὰ βρῶ μία καλὴ κοπέ- λα, γιὰ νὰ ἀνοίξω σπιτικό. Τί νὰ κάνω; Τοῦ ἀπαντῶ φυσικότατα: -Νὰ γίνεις πρῶτα ἐσὺ καλὸς ἄνδρας γιὰ σπιτικό! – Δηλαδή τί ἐννοεῖτε; - Νὰ πᾶς σὲ ἕναν πνευματικὸ νὰ ἐξο- μολογηθεῖς καὶ τότε θὰ καταλάβεις τί ἐννοῶ. Δὲν ξέρω τελικὰ ἂν ὁ ὁδηγὸς ἀκο- λούθησε τὴ συμβουλή μου, εἶμαι ὅμως βέβαιος πὼς οὔτε ποὺ διανοήθηκε πὼς αὐτὸς ὁ σύντομος διάλογος, θὰ γινόταν κάποτε πρόλογος σὲ ἕνα ἄρθρο! Εἶναι ἀλήθεια πὼς ὅλους τοὺς νέους
75 ἀνθρώπους τοὺς ἀπασχολεῖ τὸ θέμα τῆς ἐπιλογῆς συζύγου. Ἀνάλογα βέβαια μὲ τὸ ποιὸς εἶναι ὁ καθένας τὰ κριτήρια ποι- κίλλουν. Ἂν λ.χ. ἕνας νέος-α ἔχει γαλου- χηθεῖ σὲ οἰκογένεια ἄγευστη τῆς πνευ- ματικῆς ζωῆς, τὰ κριτήρια ἔχουν ἄρωμα κοσμικότητας. Ἂν πάλι ἔχει πνευμα- τικὸ ὑπόβαθρο ὁ νέος καὶ ἀγωνί- ζεται νὰ ζεῖ κατὰ Θεόν, τὰ κριτήρια εἶναι διαφορετικά. Ὅπως καὶ νὰ ἔχει πάντως, τὸ θέμα ἐπιλογῆς συζύγου θέλει σοβαρότητα, λίγη σκέψη καὶ πολλὴ προσευχή. Πρῶτα ἀπὸ ὅλα ὁ νέος ἄνθρωπος πρέπει νὰ ὁλοκλη- ρώνει τὶς σπουδές του καὶ μετὰ νὰ ψάχνει νὰ βρεῖ τὸ κατάλληλο πρόσω- πο γιὰ σύζυγο. Ἂν μπλέξει σπουδὲς μὲ γνωριμίες, καὶ οἱ σπουδὲς θὰ πᾶνε πίσω καὶ ὁ γάμος. Μέχρι τότε πρέπει νὰ εἶναι προσεκτικὸς στὶς συναναστροφές του. Ἂν ἀρχίσει ἀπὸ τὴν ἐφηβικὴ ἡλικία νὰ κοιτάζει δεξιὰ καὶ ἀριστερά, τότε καὶ τὸν χιτῶνα τῆς ψυχῆς του θὰ μολύνει καί, ὅταν κάποτε παντρευτεῖ, ὁ ἀκόλαστος τρόπος ζωῆς θὰ τὸν συνοδεύει. Εἶναιπαιδαριῶδεςκαὶἀντιευαγγελικὸ τὸ ἐπιχείρημα ποὺ κυριαρχεῖ στὶς μέρες μας, πὼς δηλαδὴ ὁ νέος πρέπει νὰ κάνει σχέσεις πρὶν καταλήξει νὰ παντρευ- τεῖ, γιὰ νὰ ἔχει ἐμπειρίες. Ἂν δὲν ζήσει πρῶτα τὴ ζωή του, λένε, τί οἰκογένεια νὰ κάνει; Εἶναι καλύτερα νὰ ἀποκτήσει ἀπωθημένα καὶ μετὰ τὸν γάμο νὰ θέλει νὰ ζήσει ὅσα δὲν ἔζησε πρίν; Πρῶτον: Τέ- τοιου εἴδους ἐμπειρίες εἶναι βλαπτικές, ἐφάμαρτες κι ὑποθηκεύουν τὸ αἰώνιο μέλλον τοῦ ἀνθρώπου. Δεύτερον: ὅταν κανεὶς μάθει-ἐθιστεῖ νὰ ζεῖ ἀσύδοτα στὴ νεότητά του, δὲν δι- ορθώνεται εὔκολα οὔτε μέσα στὸν γάμο του. Οἱ πνευματικοὶ εἴμαστε μάρτυρες τραγικῶν οἰκογε- νειακῶν προβλημά- των ποὺ ἔχουν τὴν ἀφετηρία τους στὰ νεανικὰ χρόνια τῶν συζύγων. Και τρίτον: Τὸ τί εἶναι σωστὸ ἢ λάθος γιὰ τὸν ἄνθρωπο εἴτε στὴ νεότητα, εἴτε στὴν ὥριμη ἡλικία, εἴτε στὸ γῆρας, τὸ πιστοποιεῖ καὶ τὸ ὁριοθετεῖ, τὸ ἱερὸ εὐαγγέλιο καὶ ἡ ἐκκλησιαστικὴ συ- νείδηση. Ἀπὸ τὴν μέχρι τώρα ποιμαντική μου ἐμπειρία καὶ διαβάζοντας πρό- σφατα καὶ κάποιες σχετικὲς νουθεσίες τοῦ π. Παϊσίου, ἔχω νὰ καταθέσω τὰ ἑξῆς: Ἐν πρώτοις ὁ νέος πρέπει νὰ προετοιμάζεται πνευματικὰ ὁ ἴδιος πρὶν διαλέξει σύζυγο. Νὰ ἐκπαιδευ- τεῖ στὴν ἀγάπη πρὸς τὸν Θεό. Ἡ ἀγάπη πρὸς τὸν Θεὸ (καὶ ἡ ζωὴ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ) θὰ τὸν ἐκπαιδεύσει νὰ ἀγαπήσει καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ. Νὰ κοιτάξει ὁ ἢ ἡ σύζυγος νὰ εἶναι ἄνθρωπος μὲ πνευματικὲς ἀνα- ζητήσεις καὶ στολισμένος μὲ ἀρετές. Νὰ μὴν μένει μόνο στὰ ἐξωτερικὰ (λ.χ ἐμφά- νιση) ἂν καταλήξαμε ἐδῶ ποὺ καταλήξα- με ὡς ἔθνος, φταίει ἐν πολλοῖς τὸ ὑλικὸ
76 φρόνημά μας. Γνώριζε γιὰ παράδειγμα, ὁ γιὸς μιᾶς οἰκογένειας μία κοπέλα καὶ ὅταν, τὸ ἔλεγε στοὺς γονεῖς του, τὸν ρω- τοῦσαν ἐκεῖνοι: «Ἔχει δουλειά; Ἔχει σπίτι;». Ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ποῦν: «Εἶναι χρι- στιανοὶ ἄνθρωποι; Ἔχουν καλὲς ἀρχὲς στὴν οἰκογένειά της;». Ἄ! Καὶ μιᾶς καὶ εἶπα παραπάνω πὼς δὲν πρέπει νὰ μένει ὁ νέος μόνο στὴν ἐξωτερικὴ ὀμορφιά, θὰ ἤθελα νὰ σημειώσω πὼς θεωρῶ ἀπόλυτα ὑγιὲς σὲ ἕναν νέο τὸ νὰ θέλει τὸ ταίρι του νὰ ἔχει μία προσεγμένη ἐμφάνιση. Ἁπλὰ δὲν πρέπει νὰ δίνει ἐκεῖ τὸ βά- ρος. Νὰ ἔχουν λοιπὸν καὶ οἱ δύο πνευματικὴ ζωή, νὰ ἀγωνίζο- νται νὰ τὴ διατηρήσουν καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν κοινὸ πνευματικὸ πατέρα, ὁ ὁποῖος θὰ τοὺς συμπαρασταθεῖ καὶ θὰ τοὺς κατευθύνει στὸ ξεκίνημα τῆς ζωῆς τους. Νομίζω πὼς ἡ βοήθεια τοῦ πνευματικοῦ εἶναι ἀπαραίτητη, στὸ νὰ ἀποσαφη- νίσουν μέσα τους πὼς ὁ σκοπὸς τοῦ Γάμου εἶναι σωτηριολογι- κός. Τελικὸς προορισμὸς εἶναι ὁ Παράδεισος τοῦ Θεοῦ. Ὁ Γάμος εἶναι τὸ ὄχημα. Θέλω ἐδῶ νὰ τονίσω ὅτι δὲν χρειάζεται νὰ ψάχνει ὁ νέος νὰ βρεῖ σύζυγο μὲ ἴδιο χαρακτῆρα.. Οἱ γάμοι πολλὲς φορὲς διαλύονται λόγῳ ἀσυμ- φωνίας χαρακτήρων. Μὰ ἡ ἀσυμφωνία χαρακτήρων εἶναι ἡ προϋπόθεση γιὰ νὰ πετύχει ἕνας γάμος, ὄχι γιὰ νὰ διαλυθεῖ. Δανείζομαι καὶ πάλι κάποια ἀπὸ τὰ σοφὰ λόγια του Γέροντος Παϊσίου: «Δὲν κα- ταλαβαίνετε ὅτι μέσα στὴ διαφορὰ τῶν χαρακτήρων κρύβεται ἡ ἁρμονία τοῦ Θεοῦ; Ἀλλοίμονο ἂν ἤσασταν ἴδιοι χα- ρακτῆρες». Αὐτὴ ἡ ἀνομοιότητα τῶν χαρακτή- ρων θὰ ἀποτελέσει καὶ τὸ ἔναυσμα γιὰ νὰ συζητήσουν μὲ σοβαρότητα ποὺ συμ- φωνοῦν, ποὺ διαφωνοῦν, τί θέλει ὁ κα- θένας ἀπὸ τὴ ζωή του καὶ γενικὰ νὰ ξεδι- πλώσουν τοὺς χαρακτῆρες τους. (Χωρὶς τακτικισμούς, ὅπως συμβαίνει στὸ πρῶτο διάστημα μιᾶς γνωριμίας). Καλὸ εἶναι αὐτὰ νὰ γίνουν ἐξ ἀρχῆς. Πρὶν προ- λάβουν νὰ δεθοῦν μὲ ἰσχυροὺς δεσμοὺς ἀγάπης. Ὅσο ἀργότερα, τόσο περισσό- τερο θὰ πληγωθοῦν. Ἂν κιόλας ἔχουν παντρευτεῖ καὶ τεκνοποιήσει, τότε θὰ ἀντιμετωπίζουν διαρκῶς προβλήματα. Δὲν θὰ μπορεῖ νὰ ὑπάρχει πεδίο συνεν- νόησης, γιατί δὲν θὰ ἔχουν φερθεῖ ὥρι- μα καὶ σοβαρὰ ἐξ ἀρχῆς. Ἡ ἀγάπη ποὺ θὰ νιώθουν ὁ ἕνας γιὰ τὸν ἄλλον, δὲν θὰ ἐπαρκεῖ γιὰ νὰ καλύψει «σπίλον ἢ ρυτί- δα ἤ τι τῶν τοιούτων». Φυσικὰ τὸ κακὸ κλίμα ποὺ θὰ δημιουργηθεῖ στὴν οἰκο- γένεια, θὰ τὸ εἰσπράττουν πρωτίστως τὰ παιδιά. Αὐτὰ θὰ εἶναι οἱ ἀποδέκτες τῆς ἀνώριμης καὶ ἐγωϊστικὴς στάσης τῶν γονέων τους, οἱ ὁποῖοι διαρκῶς καὶ ἀνεπιτυχῶς θὰ προσπαθοῦν νὰ διορθώ- σουν ὁ ἕνας τὰ ἐλαττώματα τοῦ ἄλλου. Τί κακὸ κι αὐτὸ μέσα στὰ ἀνδρόγυνα! Ἀντὶ ὁ καθένας νὰ διορθώνει τὰ δικά του σφάλματα, προσπαθεῖ νὰ διορθώσει τὰ σφάλματα τοῦ ἄλλου! Συζήτηση λοιπὸν ὥριμη καὶ ρεαλιστικὴ ἐξ ἀρχῆς· «Κάλλι-
77 ον τὸ προλαμβάνειν ἢ τὸ θεραπεύειν». Τὸ ἑπόμενο ποὺ θέλω νὰ σημειώσω εἶναι ἕνα θέμα ποὺ ἐγείρει ἔριδες μεταξὺ τῶν χριστιανῶν. Οἱ ὑποψήφιοι σύζυγοι, μὲ τὴν παράλληλη ἄσκηση τῆς ἀγάπης, ὀφείλουν νὰ μὴν συνάπτουν σαρκικὲς σχέσεις πρὸ τοῦ γάμου. Αὐτὸ τὸ ζήτημα, μπορεῖ νὰ ἀποτελέσει ἕνα ἄρθρο ἢ μία με- λέτη ἀπὸ μόνο του. Δὲν μπορεῖ νὰ ἀνα- λυθεῖ σωστὰ σὲ λίγες γραμμές. Γι' αὐτὸ δὲν θὰ ἐπεκταθῶ ἰδιαιτέρως. Ἡ ἁγνότη- τα καὶ ἡ ἀποφυγὴ τῶν σαρκικῶν σχέσε- ων πρὶν ἀπὸ τὸν γάμο: 1ον: εἶναι μεγάλη ἀρετὴ καὶ εὐλογία γιὰ ἕναν νέο καὶ 2ον: θεμελιώδης ἀρχὴ τῆς Ἠθικῆς Διδασκα- λίας τῆς Ἐκκλησίας μας, γιὰ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ παραθεωρεῖται ὡς οὐτοπική. Καὶ κυρίως δὲν πρέπει νὰ χρειάζεται καὶ νὰ ὑβρίζεται. Ὅταν ὑβρίζεις καὶ θεωρεῖς ἀνεφάρμοστη τὴν ἀρετή, τότε ἀποκτᾶ ἐξουσία ἐπάνω ὁ μισόκαλος διάβολος καὶ χωρὶς νὰ τὸ καταλαβαίνεις (νομίζοντας ἁπλῶς πὼς εἶσαι ρεαλιστὴς) πέφτεις στὸ ἁμάρτημα τῆς βλασφημίας τοῦ Εὐαγγε- λίου. Θὰ συνέστηνα ἐπ' αὐτοῦ τοῦ σο- βαροῦ θέματος νὰ διαβάζαμε τὴν Α΄ πρὸς Κορινθίους Ἐπιστολὴ τοῦ Ἀποστόλου Παύλου καὶ τὸ 39ο κεφάλαιο τῆς Γενέ- σεως. Στὸ δεύτερο θὰ δοῦμε μὲ τί φόβο Θεοῦ ὁ Ἰωσὴφ ἀπέκρουσε τὴν γυναῖκα ποὺ τοῦ εἶπε: «κοιμήθητι μετ’ ἐμοῦ», καὶ πῶς ὁ Θεὸς τὸν ἄμειψε γιὰ τὴν ἐγκρά- τεια καὶ τὴν θεοφοβία του. Θέλω νὰ πῶ σὲ ὅσους νέους ἀγωνίζονται νὰ διατηρή- σουν ἀμόλυντο τὸν χιτῶνα τους, πὼς ὁ Κύριος θὰ ἀμείψει τὸν ἀγῶνα τους, (τὸ ἔχω δεῖ πολλὲς φορὲς στὴν ἱερατική μου διακονία) ἀξιώνοντάς τους νὰ δημιουρ- γήσουν λαμπρὲς οἰκογένειες. Ναὶ Χριστέ μου! Ἄμειψέ τους ἐπὶ γῆς καὶ ἐν οὐρανῷ γιατί δὲν νόθευσαν τὴν Ἀλή- θειά Σου, γιατί δὲν συσχημα- τίστηκαν μὲ τὸ φρόνημα τοῦ κόσμου, γιατί δὲν κατέβασαν τὴν κορυφὴ στὸ ἔδαφος γιὰ νὰ ποῦν ὅτι ἀνέβηκαν (Γ. Πα- ΐσιος). Κλείνοντας αὐτὲς τὶς φτωχὲς σκέψεις θὰ ἤθελα νὰ ἐπισημάνω τοὺς τρεῖς μεγα- λύτερους ἐχθρούς της ἀγά- πης: 1ος: «ἔχω δίκιο», 2ος: «ἔχω καὶ ἐγὼ δικαίωμα», 3ος: «δὲν μὲ καταλαβαίνεις». Ἂς μείνουν ξένες αὐτὲς οἱ φρά- σεις ἀπὸ τὸ λεξιλόγιο τῶν συ- ζύγων. Καὶ ὁ Χριστός μας εἶχε δίκιο, ἀλλὰ δὲν τὸ διεκδίκησε. Καὶ ὁ Χριστός μας εἶχε καὶ ἔχει ὅλα τὰ δικαιώματα, δὲν τὰ ἄσκησε. Καὶ ὅταν ἦρθε στὴ γῆ καὶ διῆλθε «εὐεργετῶν καὶ ἰώμενος», ἀλλὰ κυρίως ὅταν Σταυρώθη- κε, δὲν Τὸν καταλάβαμε. Οὔτε οἱ ἴδιοι οἱ μαθητές Του! Ὅσων νέων ἀνθρώπων ποθοῦν νὰ δημιουργήσουν μία εὐλογημένη οἰκογέ- νεια καὶ μέσῳ αὐτῆς νὰ σώσουν τὶς ψυ- χές τους, «Μνησθείη Κύριος ὁ Θεὸς ἐν τῇ Βασιλείᾳ Αὐτοῦ». Συγχωρέστε με!
78 ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΕΚΤΡΩΣΕΩΝ Λάμπρου Κ. Σκόντζου θεολόγου – καθηγητοῦ Τ ὸ δῶρο τῆς ζωῆς εἶναι ἡ ὑπέρτατη δωρεὰ γιὰ τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ μέρους τοῦ Θεοῦ. Τοῦ δόθηκε ὡς ξεχωριστὴ εὐλογία νὰ αὐξάνεται καὶ νὰ πληθύνε- ται καὶ νὰ κατακλύζει ὁλόκληρη τὴ γῆ (Γέν.1,26-28). Νὰ εἶναι ἔτσι συνδημι- ουργός Του, νὰ συνεργεῖ δηλαδὴ μὲ τὸν Δημιουργό, φέρνοντας στὴ ζωὴ νέες ἀνθρώπινες ὑπάρξεις, εἰκόνες τοῦ Τρια- δικοῦ Θεοῦ, προορισμένες γιὰ τὴ θέωση. Ὅμως τὸ τραγικὸ γεγονὸς τῆς πτώσεως παράφθειρε καὶ αὐτὴ τὴ θεία δωρεά. Ἡ διαδικασία τῆς γεννήσεως τῶν παιδιῶν ἔγινε πέρα ἀπὸ χυδαιότητα, ὀδύνη καὶ πόνος ἀβάστακτος (Γέν.3,16). Ἡ εὐλογία τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀνθρωπίνου γένους μεταβλήθηκε σὲ κατάρα. Ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ ἐξουσιαστὴς τῆς ἄλογης φύσεως με- ταβλήθηκε σὲ ἐξουσιαστὴς καὶ τύραννος τῶν συνανθρώπων του καὶ τὸ χειρότερο: ὁ ἄνδρας ἔγινε ἐξουσιαστὴς καὶ τύραννος τῆς γυναῖκας του, δηλαδὴ τῆς «σαρκὸς ἐκ τῆς σαρκὸς» του (Γέν.2,23)! Ἀπὸ τότε ἄρχισε νὰ θεωρεῖται ὁ ἄνθρωπος γιὰ τὸν συνάνθρωπό του ἐμπόδιο γιὰ τὴν ἀτομική του ζωή. Ἔγινε ἄγριο θηρίο, λύκος ἁρπα- κτικός, «hοmo homini lupus» (ὁ ἄνθρω- πος γιὰ τὸν ἄλλο ἄνθρωπο εἶναι λύκος), ὅπως ἔλεγαν οἱ Ρωμαῖοι καὶ ὁ «ἄλλος εἶναι ἡ κόλασή μου», ὅπως δογματίζουν οἱ σύγ- χρονοι μηδενιστές (Ζὰν Πὼλ Σάρτρ)! Τὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο εἶναι πλα- σμένο κατ’ εἰκόνα καὶ ὁμοίωση τοῦ Θεοῦ. Νὰ βιώνει δηλαδὴ τὸν ὑπέρτατο ἀγαπητικὸ τρόπο ὑπάρξεως τῆς Ἁγίας Τριάδος. Νὰ εἶναι στὸν ὑλικὸ κόσμο τὸ ὁρατὸ σημεῖο ὑπάρξεως καὶ φανερώ- σεως τοῦ Δημιουργοῦ του, δηλαδὴ ἡ φανέρωση τῆς ἀγάπης Του. Ἀλλὰ, ὅπως προαναφέραμε, τὸ τραγικὸ γεγονὸς τῆς πτώσεως τὸν μετέβαλε ἀπὸ πρόσωπο προορισμένο νὰ ἀγαπᾶ, σὲ ἀπρόσωπο ἄτομο, κυριευμένο ἀπὸ τὴν ἐνστικτώδη προβολὴ τῆς ἀτομικῆς του ἐγωπάθειας. Ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἀφετηρία ξεκινάει καὶ τὸ διαχρονικὸ ἀνθρώπινο δράμα! Μέσα σὲ αὐτὴ τὴν φρικώδη κατάσταση τῆς ἐγω- κεντρικῆς ἁμαρτωλότητας, τὸ θεῖο δῶρο τῆς γεννήσεως τῶν παιδιῶν θεωρεῖται ἄχθος καὶ ἐμπόδιο γιὰ τὴν ἀτομικιστικὴ εὐδαιμονία. Ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ χαρὰ τῆς δημιουργίας νέας ζωῆς μετατράπηκε σὲ «καθῆκον» καὶ μπῆκε στὰ καλούπια τοῦ «προγραμματισμοῦ». Ἡ ἔγκυος γυναῖκα αἰσθάνεται ὡς δέσμια τοῦ «μητρικοῦ φίλ- τρου», ὡς «μηχανὴ παραγωγῆς παιδιῶν», γι’ αὐτὸ καὶ ἡ μηδενίστρια καὶ φεμινί- στρια Σιμὸν ντὲ Μποβουὰρ (σύντροφος τοῦ μηδενιστῆ Σάρτρ) εἶχε διακηρύξει: «κάτω ἡ μητρότητα, τὸ τελευταῖο ὀχυρό τῆς ἀνδροκρατίας»! Κάτωἀπὸαὐτὴτὴνπροοπτικὴἐνωρὶς οἱ ἄνθρωποι ἄρχισαν νὰ ἐφευρίσκουν τρόπους νὰ ἀπαλλάσσονται ἀπὸ τὸ ἄχθος τῆς τεκνογονίας. Στὴν ἀρχὴ θανάτωναν ὅσα παιδιὰ δὲν ἤθελαν ἢ ὅσα παιδιὰ γεν- νιοῦνταν μὲ σωματικὰ ἐλαττώματα. Θυ- μίζουμε τὴν εὐγονία ποὺ ἐφάρμοζαν οἱ
79 ἀρχαῖοι Ἕλληνες καὶ ἰδιαίτερα οἱ Σπαρ- τιάτες. Οἱ Ρωμαῖοι τὰ ἄφηναν στὶς ἐρη- μιὲςκαὶτὰκατασπάραζαντὰἄγριαθηρία. Ἀλλὰ μὲ τὸν καιρὸ οἱ ἄνθρωποι ἐφηῦραν τρόπους νὰ μὴν γεννιοῦνται τὰ ἀνεπιθύ- μητα παιδιά, τὰ ὁποῖα μὲ διάφορα βότανα καὶ φάρμακα θανατώνονταν στὴν κοιλιὰ τῆς μητέρας των. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔκτρωση. Στὴν ἐποχή μας τὸ φοβερὸ αὐτὸ ἔγκλημα ἔχει πάρει ἀπίστευτες διαστάσεις. Ὁ ση- μερινὸς ἄνθρωπος βιώνοντας τὸ χειρότε- ρο ἀτομισμὸ ὅλων τῶν ἐποχῶν, θέλει νὰ μὴ στέκεται κανένα ἐμπόδιο στὴν ἀτο- μική του εὐδαιμονία καὶ ἀπόλαυση τῶν ὑλικῶν ἀγαθῶν. Προσπαθεῖ νὰ ἀπωθή- σει ὅλες ἐκεῖνες τὶς ὑποχρεώσεις ποὺ τοῦ στεροῦν αὐτὴ τὴν ἡδονικὴ ἐπιθυμία. Οἱ οἰκογενειακὲς ὑποχρεώσεις καὶ ἰδιαίτε- ρα ἡ φροντίδα τῶν παιδιῶν ἀποτελοῦν γι’ αὐτὸν ἰσχυρὸ ἀντίπαλο. Φροντίζει νὰ μένει ἄγαμος γιὰ μεγάλο διάστημα, φτάνοντας συχνὰ (ἰδιαίτερα οἱ γυναῖκες) σὲ κατάσταση μὴ γονιμότητας. Καὶ ὅταν «δεσμευτεῖ» μὲ τὸν γάμο, ἀρχίζουν οἱ «παρεμβάσεις», μὲ πρώτη τὸν «προγραμ- ματισμὸ» τῆς γεννήσεως τῶν παιδιῶν. Ἂν πάλι κάποιο παιδὶ «ἔρθει» χωρὶς τὴ θέληση τῶν γονέων του, καταφεύγουν στὴν «εὔκολη λύση» τῆς ἔκτρωσης! Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι βεβαίως τρομακτικό: νὰ εἶναι τριπλάσιες οἱ ἐκτρώσεις κατ’ ἔτος ἀπὸ τὶς γεννήσεις στὸν λεγόμενο ἀναπτυγμένο κόσμο! Νὰ ἔχουμε μιὰ ἐφι- αλτικὴ εἰκόνα τῆς σύγχρονης κοινωνίας, γερασμένη! Ὑπολογίζεται στὴ χώρα μας ὅτι, μὲ τοὺς μετριότερους ὑπολογισμούς, γίνο- νται περισσότερες ἀπὸ 300.000 ἐκτρώ- σεις τὸ χρόνο, ἔναντι πολὺ λιγότερων ἀπὸ 100.000 γεννήσεων! Ἂν δοῦμε αὐτὰ τὰ ἐφιαλτικὰ στοιχεῖα διαχρονικά, τὴν τελευταία τριακονταετία, ὑπολογίζοντας τὸν ἀριθμὸ τῶν σφαγιασμένων ἐμβρύων, διαπιστώνουμε ὅτι ὑπερ- βαίνουν κατὰ πολὺ τὸν ἀριθμὸ τῶν σημερινῶν κατοίκων τῆς χώρας μας! Μιὰ ὁλόκληρη Ἑλλάδα σφάχτηκε καὶ ρίχτηκε στοὺς ὑπονόμους! Πρό- κειται γιὰ τὸ ἐπαχθέστε- ρο «σιωπηλὸ» ἔγκλημα καὶ τὴν πιὸ μεγάλη γενο- κτονία τῆς πατρίδος μας! Ἀναλογιζόμενοι μάλιστα τὴν ἐφιαλτικὴ στασιμό- τητα αὔξησης τοῦ πληθυ- σμοῦ τῆς χώρας μας καὶ τὴν ταχύτατη γήρανση τοῦ πληθυσμοῦ, συμπε- ραίνουμε ὅτι βαίνουμε ὁλοταχῶς στὸν κοινωνικὸ καὶ ἐθνικὸ ἀφανισμό! Ὁ σύγχρονος ἀποστατημένος, φίλαυ- τος καὶ ἐγωπαθὴς ἄνθρωπος ἔχει τὴν ψευδαίσθηση ὅτι «βρῆκε τὴ λύση» μὲ τὶς ἐκτρώσεις, παραβλέποντας τὶς ἐπιπτώ- σεις τῶν ἐκτρώσεων, κατὰ κύριο λόγο στὴ γυναῖκα, οἱ ὁποῖες εἶναι ὑπαρκτὲς καὶ δυσάρεστες, εἴτε ἀπὸ ἄποψη σω- ματικῆς ὑγείας, εἴτε ἀπὸ ψυχολογικῆς κατάστασης. Παρ’ ὅλες τὶς σύγχρονες ἰατρικὲς μεθόδους πραγματοποίησης τῆς ἔκτρωσης, ἡ θνησιμότητα στὴ γυναῖκα ποὺ καταφεύγει στὴν «διακοπὴ τῆς κύ- ησης» (μὲ αὐτὸν τὸν ὅρο προσπαθοῦν νὰ ἁπαλύνουν τὸ ἔγκλημα τῆς ἔκτρωσης) εἶναι μεγάλη. Πολλὰ ἀπὸ αὐτὰ τὰ προ-
80 βλήματα παραμένουν ἴσως γιὰ πάντα στὴ γυναῖκα, ἀπὸ διάτρηση τῆς μήτρας ἢ τοῦ ἐντέρου, ἕως τὴν ἀκατάσχετη αἱμορ- ραγία καὶ ἕως τὴ στείρωση. Ἡ πιὸ συχνὴ ὅμως ἐπίπτωση εἶναι τὰ ψυχολογικὰ προβλήματα ποὺ κατα- λαμβάνουν τὸ ζευγάρι καὶ ἰδιαίτερα τὴ γυναῖκα. Οἱ δύο στὶς τρεῖς γυναῖκες ποὺ ὑποβάλλονται σὲ ἔκτρωση, καταφεύ- γουν ἐξάπαντος σὲ ψυχολόγο. Οἱ συνει- δησιακὲς τύψεις, σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν ὁρμονικὴ διαταραχή, δημιουργοῦν στὴ γυναῖκα τάσεις προσωρινῆς κατάθλιψης, ἡ ὁποία τείνει νὰ πάρει συχνά το χαρα- κτήρα μόνιμης ψυχολογικῆς βλάβης. Σοβαρότατες, καὶ ἴσως μὴ ἀναστρέψιμες, εἶναι οἱ ἐπιπτώσεις στὰ νέα κορίτσια. Ἡ ἔκτρωση καταστρέφει σὲ μεγάλο βαθμὸ τὴν ἔντονη φυσικὴ γονιμοποιητικὴ ὁρμὴ τῆς κοπέλας, ὥστε νὰ μένουν σὲ ὅλη της τὴ ζωὴ βαθιὰ χαραγμένα τὰ ση- μάδια αὐτοῦ τοῦ σόκ, στὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχή της. Ἡ Ἐκκλησία μας θεωρεῖ τὴν ἔκτρω- ση φόνο καὶ μάλιστα ἰδιάζοντα, ἀφοῦ τὸ ἔμβρυο βρίσκεται σὲ πλήρη φυσικὴ ἀδυναμία ἀντίστασης! Ὑπάρχουν δια- τάξεις τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης οἱ ὁποῖες ἀπαγορεύουν ρητὰ καὶ αὐστηρὰ τὴν ἐθε- λούσια πρόκληση ἀποβολῆς τῆς ἐγκύου (Ἔξοδ.21,22). Ἡ γέννηση παιδιῶν εἶναι εὐλογία τοῦ Θεοῦ καὶ γιὰ τοῦτο τὰ ἀφι- έρωναν σὲ Ἐκεῖνον. Ὁ Χριστὸς στὴν Καινὴ Διαθήκη δείχνει ἰδιαίτερη ἀγάπη καὶ φροντίδα γιὰ τὰ παιδιά, καλῶντας μας ὅλους νὰ γίνουμε στὴν ἀγαθότητα σὰν αὐτά, γιὰ νὰ κληρονομήσουμε τὴ βα- σιλεία τοῦ Θεοῦ (Λουκ.18,16). Ὁ ἀπόστο- λος Παῦλος στὶς ἐπιστολές του συμβου- λεύει τοὺς πιστοὺς νὰ δείχνουν ἀγάπη, στοργὴ καὶ σεβασμὸ στὰ παιδιὰ καὶ νὰ τὰ διαπαιδαγωγοῦν εἰς Χριστὸν (Ἐφεσ.6,4. Κόλ.3,21). Στὴ συνέχεια ἡ Ἐκκλησία μας ἔδειξε πρωτεῦον ἐνδιαφέρον γιὰ τὰ παιδιά. Πατέρες τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας, ὅπως ὁ Ἰουστῖνος καὶ ὁ Τερτυλλιανός, ἔδειχναν τὴ διαφορὰ τῶν Χριστιανῶν μὲ τοὺς εἰδωλολάτρες καὶ ἀπὸ τὴ συμπερι- φορά τους πρὸς τὰ παιδιά. Θεσπίσθηκαν κανόνες ἀπὸ τὶς Ἱερὲς Συνόδους γιὰ τὴν προστασία τῶν παιδιῶν ἀπὸ τὴν εὐλο- γημένη ὥρα τῆς συλλήψεώς τους μέχρι καὶ τὴν ἐνηλικίωσή τους. Ἰδιαίτερα ἡ ἐθελούσια θανάτωση τῶν ἐμβρύων κα- νονίζεται μὲ αὐστηρότατα ἐπιτίμια, διότι κατατάσσεται στὰ λεγόμενα θανάσιμα ἁμαρτήματα. Τὸ ἀντρόγυνο ποὺ φονεύει μὲ τὴ θέλησή του τὸ ἔμβρυο κανονίζεται σὲ μακροχρόνια εἰλικρινῆ μετάνοια, προ- κειμένου νὰ τύχει τῆς συγγνώμης καὶ τῆς σωτηρίας (2ος κανὼν Μ. Βασιλείου, 91ος κανὼν Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου). Οἱ κοσμικοὶ ἄνθρωποι βρίσκουν πολλὲς δικαιολογίες προκειμένου νὰ δικαιολογήσουν τὴν εἰδεχθῆ πράξη τῆς ἔκτρωσης, ὅπως εἶναι οἱ λόγοι ὑγείας τῆς μητέρας, ἢ τοῦ ἐμβρύου, ἡ ἐγκυμοσύνη λόγῳ βιασμοῦ, ἡ ἐγκυμοσύνη ἐκτὸς γά- μου, ἡ περίπτωση αἱμομιξίας κ.λ.π. Οἱ πιὸ πολλοὶ προβάλλουν οἰκονομικοὺς λόγους, καὶ μάλιστα μὲ κυνισμὸ καὶ ὑπο- κρισία ἀναφέρουν ὅτι «δὲν θέλουν νὰ βασανίζεται μαζί τους ἀπὸ τὴν ἀνέχεια» καὶ γι’ αὐτὸ τοῦ ἀφαιροῦν τὸ δικαίωμα νὰ ζήσει! Ἄλλοι πιὸ πωρωμένοι ἀπὸ τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου προβάλλουν δῆθεν «ἐπιστημονικὲς» καὶ «φιλοσοφικὲς» ἀπό- ψεις γιὰ νὰ δικαιολογήσουν τὴν ἔκτρω- ση. Ἰσχυρίζονται πὼς τὸ ἔμβρυο ἀποκτᾶ ζωὴ μετὰ τὸν 5ο μήνα τῆς κυήσεώς του. Ὅμως σοβαρὲς ἐπιστημονικὲς ἔρευνες ἀπέδειξαν ὅτι τὸ ἔμβρυο ἔχει ζωὴ ἀπὸ τὰ πρῶτα λεπτά τῆς ἑνώσεως τῶν δύο κυττάρων, σπερματοζωαρίου καὶ ὠαρί- ου. Εἰδικὰ βίντεο ἔδειξαν πὼς τὴν ὥρα τῆς ἔκτρωσης τὸ ἔμβρυο ταράσσεται καὶ προσπαθεῖ νὰ σωθεῖ ἀπὸ τὸ φονικὸ ἰα- τρικὸ ἐργαλεῖο! Ἄλλοι ὑπερφίαλοι, ὑπο- στηρικτὲς τῶν δῆθεν δικαιωμάτων τῶν γυναικῶν, θωροῦν τὴν ἔκτρωση ἀναφαί- ρετο δικαίωμα τῆς γυναίκας, διότι ὁρί-
81 ζουν τὸ ἔμβρυο μέρος τοῦ σώματός της! Θέλουν νὰ ξεχνοῦν ὅμως πὼς τὸ ἔμβρυο εἶναι σύνθεση κυττάρων τοῦ ἀνδρὸς καὶ τῆς γυναικὸς καὶ πὼς ζεῖ αὐτοτελῶς, ἁπλὰ προσκολλημένο, φιλοξενούμενο, στὴ γυναικεία μήτρα (δὲς Γ. Μαντζαρί- δη: Χριστιανικὴ Ἠθική, Θεσ/νίκη 1983, σελ.345). Ἀπὸ ὅποια ὀπτικὴ γωνιὰ καὶ ἂν δεῖ κανεὶς τὸ γεγονὸς τῆς ἐκτρώσεως, δὲν παύει νὰ εἶναι ἔγκλημα. Ἀκόμα καὶ οἱ πλέον πωρωμένοι στὴ συνείδηση θεω- ροῦν τὴν ἔκτρωση ὡς «κακὸ» καὶ συστή- νουν τὴν ἀποφυγή της. Ὡς πιστοὶ ὀρθόδοξοι χριστιανοὶ πρέ- πει νὰ στρατευτοῦμε ἐνάντια σὲ αὐτὸ τὸ διαχρονικὸ καὶ διαρκὲς ἔγκλημα. Νὰ διαδώσουμε παντοῦ τὴν ἄποψη τῆς Ἐκκλησίας μας, ὅτι ἡ ἔκτρωση εἶναι φό- νος καὶ μάλιστα εἰδεχθής, ἀπέναντι σὲ ἕνα ἀνυπεράσπιστο ζωντανὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο, εἰκόνα τοῦ Θεοῦ. Νὰ ἐγερ- θοῦμε ὡς ἕλληνες πατριῶτες κατὰ τοῦ ἐθνοκτόνου αὐτοῦ ἐγκλήματος. Νὰ πιέ- σουμε τὴν Πολιτεία νὰ λάβει μέτρα, ὄχι παρέχοντας τὰ μέσα καὶ εὐκολύνοντας τὸ ἔγκλημα τῶν ἐκτρώσεων, ὅπως πράτ- τει μέχρι τώρα, ἀλλὰ νὰ συστήσει ὑπη- ρεσίες ποὺ θὰ διευκολύνουν τὴ γέννηση τῶν «ἀνεπιθύμητων» παιδιῶν, ἀπὸ ὅπου θὰ ἀντλοῦνται μὲ εὔκολες διαδικασίες οἱ υἱοθεσίες. Νὰ ὑπάρξει εὐρεῖα ἐνημέρωση στὰ σχολεῖα γιὰ τὶς ἠθικές, σωματικὲς καὶ ἐθνικὲς συνέπειες τῶν ἐκτρώσεων. Νὰ λειτουργήσουν σεμινάρια ἀπὸ φο- ρεῖς (π.χ. Δῆμοι, σωματεῖα, κ.λ.π.), ὅπου εἰδικοὶ ἐπιστήμονες θὰ ἐνημερώνουν γιὰ τὰ ἠθικά, ἰατρικά, ψυχολογικά, κοι- νωνικὰ καὶ ἐθνικὰ διλήμματα τῶν ἐκτρώσεων. Οἱ ἱερὲς μητροπόλεις καὶ οἱ ἐνορίες, στὰ πλαίσια λειτουργίας τῶν «Σχολῶν Γονέων» νὰ ἐνημερώ- νουν τὰ νέα ζευγάρια γιὰ τὸ πρόβλη- μα αὐτό. Ὅπως ἀναφέραμε, ἡ ἔκτρωση συγκαταλέγεται στὰ θανάσιμα ἁμαρ- τήματα. Ὅσα ζευγάρια ἔχουν κατα- φύγει στὴν ἔκτρωση, κυριεύονται ἀπὸ πνεῦμα ἀπελπισίας καὶ θεωροῦν a priori τοὺς ἑαυτούς τους μισητοὺς ἀπὸ τὸ Θεό. Τὰ πράγματα δὲν εἶναι ἔτσι. Αὐτὸ εἶναι μιὰ καλοστημένη πα- γίδα τοῦ διαβόλου, γιὰ νὰ μὴν μετα- νοήσουν γιὰ τὴν πράξη τους. Ὁ Θεὸς ζητᾶ τὴ μεταστροφὴ καὶ τὴ μετάνοια ὅλων των ἀνθρώπων, ἀκόμη καὶ τῶν πλέον κακούργων. Κατὰ συνέπεια, εἶναι εὐπρόσδεκτη καὶ ἡ μετάνοια ὅσων ἔχουν κάνει ἔκτρωση, ἀρκεῖ νὰ εἶναι πραγμα- τικὴ καὶ νὰ γίνει στὰ πλαίσια τῆς Ἐκκλη- σίας. Εἶναι ἀνάγκη, τέλος, νὰ συνειδητο- ποιήσουμε, παρ’ ὅλη τὴν ἁμαρτωλότητά μας, ὅτι εἴμαστε ἀγαπητὰ ποιήματα τοῦ Θεοῦ καὶ βρισκόμαστε, εἴτε τὸ θέλουμε εἴτε ὄχι, στὰ χέρια Του, στὴν ἀέναη πρό- νοιά Του καὶ στὸ ἀπύθμενο ἔλεός Του. Ἄς ἀποδεχτοῦμε τὴν ἀγάπη Του καὶ ἃς τοῦ ἀναθέσουμε λοιπὸν τὴ ζωή μας καὶ τὴ ζωὴ τῶν παιδιῶν μας, καταρτίζοντας ἀσίγαστο αἶνο εὐγνωμοσύνης, ἀναφωνώ- ντας πρὸς Ἐκεῖνον μαζὶ μὲ τὸν ψαλμωδό: «σὺ ἐκτήσω τοὺς νεφρούς μου, Κύριε, ἀντελάβου μου ἐκ γαστρὸς μητρός μου» (Ψάλμ.138,13).
82 Η  ΠΑΡΕΝΘΕΤΗ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑ Γε­ωρ­γί­ου  Ἰ.  Μαν­τζα­ρί­δη Ὁμοτίμου Καθηγητοῦ Θεολογικῆς Σχολῆς ΑΠΘ Ἡ σύγ­χρο­νη  βι­οϊα­τρι­κὴ  δη­μι­ ουρ­γεῖ και­νο­φα­νεῖς  «συ­ζυ­ γι­κὲς»  σχέ­σεις καὶ οἰ­κο­γε­νει­ α­κὲς κα­τα­στά­σεις. Πάν­το­τε τὰ παι­δι­ὰ ἦ­ταν καρ­ποὶ ἐ­ρω­τι­κῆς σχέ­σε­ως. Σή­με­ ρα ἡ σχέ­ση αὐ­τὴ μπο­ρεῖ νὰ ἀν­τι­κα­τα­ στα­θεῖ μὲ ψυ­χρὴ ἐρ­γα­στη­ρι­α­κή δι­α­δι­ κα­σί­α, ποὺ χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται συ­νή­θως, ὡς «ἰ­α­τρι­κῶ­ς ὑπο­βο­η­θού­με­νη ἀνα­πα­ ρα­γω­γή». Ἡ  δι­α­δι­κα­σί­α ὅ­μως αὐ­τή, πού ἀ­κο­λου­θεῖ  δι­άφο­ρε­ς  με­θόδους, (ἀ­- πὸ  τὴν ὁμό­λο­γη ἐν­δο­σω­μα­τι­κὴ ὥς τὴν ἑτε­ρό­λο­γη ἐξω­σω­μα­τι­κή ἢ τήν υἱο­θε­σί­α κα­τε­ψυγ­μέ­νων ἐμ­βρύ­ων) δέ­ν εἶναι συ­ νήθω­ς  κά­ποι­α ὑ­πο­βο­ή­θη­ση τῆ­ς  ἀνα­ πα­ρα­γω­γῆς, ἀλ­λὰ καί πα­ρέμ­βα­ση στὴν φύ­ση. Γι᾿ αὐ­τὸ ἀν­τὶ νὰ ὀ­νο­μά­ζε­ται «ὑ­πο­βο­η­θού­με­νη ἀ­να­πα­ρα­γω­γή», θὰ ἔ­πρε­πε νὰ χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται ὡς «πα­ρεμ­ βα­τι­κὴ ἀ­να­πα­ρα­γω­γὴ» ἢ ἀ­κρι­βέ­στε­ρα ὡς «πα­ρεμ­βα­τι­κὴ τε­κνο­ποί­η­ση», γι­ὰ νὰ δι­α­κρί­νε­ται ἀ­πὸ κά­θε ἄλ­λη πα­ρα­γω­γι­κὴ δι­α­δι­κα­σί­α1 . Ὁ χα­ρα­κτη­ρι­σμὸ­ς τῆς τε­κνο­ποι­ήσε­ ω­ς  ὡς ὑ­πο­βο­η­θού­με­νης ἤ  ὡς πα­ρεμ­ βα­τι­κῆς δέν  εἶναι  τυ­πι­κό, ἀλ­λὰ οὐ­ σι­α­στι­κὸ ζή­τη­μα, γι­α­τί  προ­δι­α­γράφει τό­ν  χα­ρα­κτῆ­ρα  τῶν  συ­νε­πει­ῶν  της. Ἡ ὑ­πο­βο­ή­θη­ση πραγ­μα­το­ποι­εῖ­ται μέ­σα στό  φυ­σι­κὸ πλαί­σι­ο, ἐ­νῷ  ἡ  πα­ρέμ­βα­ ση  μπο­ρεῖ νὰ βγαί­νει καί ἔ­ξω ἀ­πὸ αὐ­ τό. Βγαί­νον­τας ὅ­μως ἔ­ξω ἀπὸ τὸ φυ­σι­κὸ πλαί­σι­ο δι­ο­λι­σθαίνει εὔ­κο­λα σὲ ἀ­φύ­σι­ κες ἢ πα­ρὰ φύ­ση κα­τα­στά­σει­ς ἢ καὶ σὲ δι­ευ­κό­λυν­ση τέτοι­ω­ν  κα­τα­στά­σε­ων. Ἐ­ξ ἄλ­λου, μὲ τὶς  νέ­ες μορ­φὲς μη­ τρό­τη­τας ἔ­παυ­σε νὰ ἰ­σχύ­ει τὸ ἀ­ξί­ω­ μα ὅτι ἡ μη­τέ­ρα εἶναι πάν­το­τε βε­βαία. Ἀ­κό­μα  καὶ  κά­ποι­ε­ς πε­ρι­πτώ­σεις, ποὺ ἀνα­φέ­ρον­ται  στὴν Πα­λαι­ὰ Δι­α­θή­κη καὶ  ἐ­κλαμ­βά­νον­ται  ἀ­πὸ  με­ρι­κοὺς ὡς σχε­τι­κὲς μὲ τὴν πα­ρέν­θε­τη μη­τρό­τη­τα, ὅ­πως τῆς γυ­ναι­κός τοῦ Ἀ­βρα­ὰμ Σάρ­ ρας, ἡ ὁ­ποί­α ἦ­ταν στεί­ρα καὶ συ­νέ­στη­ σε στὸν σύ­ζυ­γό της νὰ συ­νευ­ρε­θεῖ μὲ τὴ δού­λη της Ἄ­γαρ γι­ὰ νὰ τε­κνο­ποι­ή­ σει2 , ἢ τῆς ἐ­πί­σης στεί­ρας γυ­ναί­κας τοῦ Ἰ­α­κὼβ Ρα­χήλ, ἡ ὁ­ποί­α ζή­τη­σε ἀ­πὸ τὸν σύ­ζυ­γό της νὰ συ­νευ­ρε­θεῖ μὲ τὴ δού­λη της Βάλ­λα, γι­ὰ νὰ γεν­νή­σει στὰ γό­να­ τά της καὶ νὰ ἀ­πο­κτή­σει μὲ αὐ­τὸν τὸν τρό­πο παι­δί3 , δὲν ἔ­θι­ξαν κα­θό­λου τὴν βε­βαι­ό­τη­τα τῆς μη­τρό­τη­τας. Μὲ τὰ σύγ­χρο­να ὅ­μως δε­δο­μέ­να τὸ ἀ­ξί­ω­μα ὅ­τι
83 ἡ μη­τέ­ρα εἶ­ναι βε­βαία, με­τα­τρέ­πε­ται σὲ θε­ώ­ρη­μα ποὺ χρει­ά­ζε­ται ἀ­πό­δει­ξη. Ἡ πα­ρέν­θε­τη μη­τρό­τη­τα ἐμ­φα­νί­ζε­ ται  σὲ πε­ρι­πτώ­σει­ς  κα­τὰ τὶς  ὁποῖ­ες ἡ γυ­ναῖκα  πού  ἐ­πι­θυ­μεῖ νὰ γί­νει  μη­τέ­ ρα ἀ­δυ­να­τεῖ λό­γῳ στει­ρό­τη­τα­ς  ἢ ἄλ­ λη­ς  αἰτίας. Οἱ πε­ρι­πτώ­σεις αὐ­τὲς δι­ α­φέ­ρουν με­τα­ξύ τους, γι᾿ αὐ­τὸ καὶ οἱ μορ­φὲς ποὺ προσ­λαμ­βά­νει ἡ πα­ρέν­θε­τη μη­τρό­τη­τα εἶ­ναι δι­α­φο­ρε­τι­κές. Στὴ συ­ νέ­χει­α ἀ­να­φέ­ρου­με τὶς ἀ­κο­λου­θού­με­ νες πρα­κτι­κὲς. Δη­μι­ουρ­γεῖ­ται ἔμ­βρυ­ο μὲ ἐ­ξω­σω­ μα­τι­κὴ  γο­νι­μο­ποί­η­ση γε­νε­τι­κοῦ  ὑλι­ κοῦ τῶν  συ­ζύ­γων, ἐμ­φυ­τεύ­ε­ται αὐτό στή   μή­τρα  τῆς  πα­ρέν­θε­της μη­τέ­ρα­ς καὶ ὅ­ταν τὸ παι­δὶ γεν­νη­θεῖ, πα­ρα­δί­δε­ ται  στοὺς  συ­ζύ­γους, ποὺ  τὸ ἀ­να­τρέ­ φουν πλέ­ο­ν  ὡς γο­νεῖς. Ἀ­κρι­βέ­στε­ρα, ἡ πα­ρέν­θε­τη αὐ­τὴ μη­τέ­ρα ὀ­νο­μά­ζε­ται φέ­ρου­σα μη­τέ­ρα.  Ἐ­κτός, ὅ­μως ἀ­πὸ τὴ­ν ὁμό­λο­γη αὐ­ τὴ γο­νι­μο­ποί­η­ση, κα­τὰ τὴν  ὁποί­α  τὸ ἔμ­βρυ­ο προ­έρ­χε­ται ἀ­πὸ τοὺς συ­ζύγους, ἡ  ἐξω­σω­μα­τι­κὴ  γο­νι­μο­ποί­η­ση πα­ρέ­ χει  τὴ δυ­να­τό­τη­τα καὶ  γιὰ  ἑ­τε­ρό­λο­ γη  γο­νι­μο­ποί­η­ση, κα­τὰ τὴν  ὁποί­α  τὸ γε­νε­τι­κὸ ὑ­λι­κὸ τοῦ συ­ζύγου χρη­σι­μο­ ποι­εῖται γιὰ τὴν γο­νι­μο­ποί­η­ση ὠ­αρί­ου ξέ­νη­ς γυ­ναί­κας, προ­κεί­με­νου νὰ ἐμ­φυ­ τευ­τεῖ τὸ ἔμ­βρυ­ο στὴν πα­ρέν­θε­τη μη­ τέ­ρα. Τέ­λος, μπο­ρεῖ νὰ ἐμ­φυ­τευ­τεῖ στὴν πα­ρέν­θε­τη μη­τέ­ρα καὶ ἔμ­βρυ­ο ποὺ δη­ μι­ουρ­γή­θη­κε ἐ­ξω­σω­μα­τι­κὰ  ἀ­πὸ  ξέ­νο σπέρ­μα καὶ  ξέ­νο ὠ­ά­ρι­ο. Στὶς τε­λευ­ ταῖ­ες αὐ­τέ­ς πε­ρι­πτώ­σει­ς ἡ μη­τέ­ρα αὐ­τὴ χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται συ­νη­θέ­στε­ρα  ὡς ὑ­πο­ κα­τά­στα­τη μη­τέ­ρα4 . Ὑ­πάρ­χει τέ­λος, καὶ ἡ  πε­ρί­πτω­ ση  τῆ­ς  γεν­νή­σε­ω­ς  παι­δι­οῦ  μὲ γα­μέ­τε­ς ποὺ ἀ­γο­ρά­ζον­ται χω­ρὶς νὰ ἔ­χου­ν σχέ­ ση  μὲ κα­νέ­να­ν  ἀ­πὸ  τοὺς συ­ζύ­γους ποὺ ἀ­να­λαμ­βά­νουν νὰ τὸ ἀ­να­θρέ­ψουν. Μὲ  τὴ­ν  πα­ρεμ­βα­τι­κὴ  τε­κνο­ποί­η­ ση  καὶ  τὴν πα­ρέν­θε­τη  μη­τρό­τη­τα  ἕνα ­παι­δὶ μπο­ρεῖ νὰ ἔ­χει ἕω­ς ἕ­ξι γο­νεῖς μὲ ἐ­πι­μέ­ρου­ς  γο­νι­κοὺς ρό­λους. Μπο­ρεῖ νὰ ἔ­χει τὴν βι­ο­λο­γι­κή του μη­τέ­ρα ποὺ πρό­σφε­ρε τὸ ὠ­ά­ρι­ο γι­ὰ τὴν γέν­νη­σή
84 του, τὴν μη­τέ­ρα ποὺ ἀ­νέ­λα­βε νὰ τὸ κυ­ ο­φο­ρή­σει, ὅ­πως καὶ τὴν κοι­νω­νι­κή του μη­τέ­ρα ποὺ ἀ­νέ­λα­βε τὴν ἀ­να­τρο­φὴ καὶ τὴν ἀ­γω­γή του. Ταυ­τό­χρο­να, μπο­ρεῖ νὰ ἔ­χει τὸν βι­ο­λο­γι­κό του πα­τέ­ρα ποὺ ἔ­δω­σε τὸ σπέρ­μα γι­ὰ τὴ γέν­νη­σή του, τὸν κοι­νω­νι­κό του πα­τέ­ρα ποὺ ἀ­νέ­λα­βε τὴν ἀ­να­τρο­φὴ καὶ τὴν ἀ­γω­γή του, ἀλ­ λὰ κα­τὰ κά­ποι­ον τρό­πο καὶ τὸν γι­α­τρὸ ποὺ ἔ­παι­ξε ἀ­πο­φα­σι­στι­κὸ ρό­λο στὴν ἐ­πι­λο­γὴ καὶ τὴ γέν­νη­σή του. Ὅ­λες αὐ­τὲς οἱ πα­ραλ­λα­γὲς δη­μι­ ουρ­γοῦν, ὅ­πως εἶ­ναι φυ­σι­κό, ἀ­μέ­τρη­τα προ­βλή­μα­τα, ὅ­πως ἀ­κό­μα καὶ σο­βα­ρὲς αἰ­τί­ες δι­α­τα­ρά­ξε­ως τῆς οἰ­κο­γε­νει­α­κῆς, ἀλ­λὰ καὶ εὐ­ρύ­τε­ρα τῆς κοι­νω­νι­κῆς συ­ νο­χῆς. Φυ­σι­κὸ δι­καίω­μα ἀλ­λὰ καὶ ψυ­χο­λο­ γι­κὴ ἀ­νάγ­κη κά­θε παι­δι­οῦ εἶναι νὰ ἔ­χει τή­ν μη­τέ­ρα του, ποὺ τὸ συλ­λαμ­βά­νει, τὸ κυ­ο­φο­ρεῖ, τὸ γεν­νᾶ καὶ τό ἀ­να­τρέ­ φει. Μὲ τὴν πα­ρέν­θε­τη μη­τρότη­τα ἕ­να ἤ  πε­ρισ­σό­τε­ρα  ἀ­πὸ  τὰ στοι­χεῖ­α αὐ­τὰ προ­σβάλ­λον­ται  καὶ τὸ παι­δὶ   ἀ­δι­κεῖ­ ται. Ἐ­πι­πλέ­ον, τὸ παι­δί  δέ­ν  ἔρ­χε­ ται στόν κόσμο μέ φυ­σι­ο­λο­γι­κὸ τρό­πο, ἀλ­λὰ μὲ κά­ποι­α ἐρ­γα­στη­ρι­α­κὴ δι­α­δι­κα­ σί­α. Δέν γεν­νι­έ­ται ὡς καρ­πὸς ἀ­γα­πη­τι­ κῆς σχέ­σε­ω­ς,  ἀλ­λά ὡς προ­ϊ­ὸν μη­χα­νι­ κῆ­ς δι­α­δι­κα­σί­ας. Ἐ­κτὸς ὅ­μως ἀ­πὸ  τὴ­ν  πα­ρέμ­βλη­τη μὴ φυ­σι­ο­λο­γι­κή  δι­α­δι­κα­σί­α, πού  ἔχει οὐ­δέ­τε­ρο χα­ρα­κτῆ­ρα, ὑ­πάρ­χουν καὶ οἱ φυ­σι­ο­λο­γι­κὲς δι­α­δι­κα­σί­ες, ὅ­πως εἶ­ναι ἡ κυ­ο­φο­ρί­α καὶ ἡ γέν­νη­ση, ποὺ καλ­λι­ ερ­γοῦν ἄ­με­σο προ­σω­πι­κὸ δε­σμὸ με­τα­ξὺ τοῦ παι­δι­οῦ καὶ τῆς πα­ρέν­θε­της μη­τέ­ ρας. Ὅ­λα ὅ­μως αὐ­τὰ μπο­ροῦν εὔ­κο­λα καὶ εὔ­λο­γα νὰ κα­τα­στοῦν πυ­ρῆ­νες σο­ βα­ρῶν ψυ­χο­λο­γι­κῶν, ἠ­θι­κῶν, κοι­νω­νι­ κῶν, ὅ­πως καὶ νο­μι­κῶν προ­βλη­μά­των. Πῶς μπο­ρεῖ κά­ποι­α γυ­ναῖκα, ποὺ κυ­ο­φό­ρη­σε κά­ποι­ο παι­δὶ ὡς «φέ­ρου­ σα» ἢ ὡς «ὑ­πο­κα­τά­στα­τη» μη­τέ­ρα, νὰ ἀν­τι­με­τω­πί­σει τὸ γε­γο­νὸς αὐ­τὸ ὡς μί­α «ὑ­πη­ρε­σι­α­κὴ» δι­α­δι­κα­σί­α, ἀ­πὸ τὴν ὁ­ποί­α κά­ποι­α στιγ­μὴ ἀ­πο­συν­δέ­ε­ται; Καὶ πῶς μπο­ρεῖ τὸ γε­γο­νὸς αὐ­τὸ νὰ δι­ α­τη­ρεῖ τὴν ἱ­ε­ρό­τη­τά του, ὅ­ταν συμ­βαί­ νει νὰ πραγ­μα­το­ποι­εῖ­ται ὡς ἀ­μει­βό­με­ νη ἐρ­γα­σί­α; Τί μπο­ρεῖ νὰ συμ­βεῖ, ὅ­ταν ἡ πα­ρέν­θε­τη μη­τέ­ρα συν­δε­θεῖ τό­σο μὲ τὸ παι­δὶ πού κυ­ο­φό­ρη­σε, ὥ­στε νὰ μὴ θέ­λει νὰ τὸ πα­ρα­δώ­σει στοὺς φυ­σι­κοὺς ἢ τοὺς κοι­νω­νι­κοὺς γο­νεῖς του; Καὶ τί μπο­ρεῖ νὰ συμ­βεῖ, ὅ­ταν οἱ ὑ­πο­ψή­φι­οι γι­ὰ νὰ τὸ πα­ρα­λά­βουν γο­νεῖς, ἀρ­νη­ θοῦν νὰ τὸ δεχ­τοῦν ἐ­ξαιτί­ας κά­ποι­ας ἀ­σθέ­νει­ας ἢ δυ­σπλα­σί­ας τοῦ βρέ­φους; Ἀλ­λὰ καὶ πῶς θὰ αἰ­σθά­νε­ται τὸ παι­δί, ἂν κά­πο­τε πλη­ρο­φο­ρη­θεῖ τὴν γο­νι­κὴ πο­λυ­μορ­φί­α, πού θὰ βρί­σκε­ται ἀ­πο­τυ­ πω­μέ­νη στὴν ψυ­χο­σω­μα­τι­κή του ὀν­ τό­τη­τα; Δὲν εἶναι βέ­βαι­α δυ­να­τὸ νὰ ἀ­να­φερ­ θοῦν, καί πο­λὺ πε­ρισ­σό­τε­ρο νὰ ἀ­να­λυ­ θοῦν τὰ πολ­λὰ καὶ σο­βα­ρὰ προ­βλή­μα­τα ποὺ δη­μι­ουρ­γοῦν­ται μὲ τὴν πα­ρέν­θε­τη μη­τρό­τη­τα σὲ δι­ά­φο­ρα ἐ­πί­πε­δα. Τὸ μό­ νο ποὺ μπο­ρεῖ κα­νεὶς μὲ βε­βαι­ό­τη­τα νὰ πεῖ, εἶ­ναι ὅ­τι πρό­κει­ται γι­ὰ πο­λὺ σο­ βα­ρὸ καὶ ἐ­πι­κίν­δυ­νο ἐγ­χεί­ρη­μα, ποὺ δὲν ἐ­πι­τρέ­πε­ται νὰ ἀν­τι­με­τω­πί­ζε­ται μὲ προ­χει­ρό­τη­τα καὶ ἐ­πι­πο­λαι­ό­τη­τα. 1. Γι­ά  πε­ρισ­σό­τε­ρα  βλ.  Λ.  Κουτ­σε­λί­νη,  Βα­ σι­κέ­ς  ἀρ­χές  βι­ο­η­θι­κῆς,  ἰα­τρι­κῆς  δε­ον­το­λο­ γί­α­ς  καί  ἰα­τρι­κῆς  εὐ­θύ­νης,  Ἀ­θή­να  1999,  σ. 226  κ.ἑ.  Γ.Μαν­τζα­ρί­δη,  Χρι­στι­α­νι­κή  Ἠ­θι­ κή, τόμ. 2, Θεσ­σα­λο­νί­κη 2009, σ. 579 κ.ἑ. 2. Βλ. Γεν. 16.1 κ.ἑ. 3. Βλ. Γεν. 30, 3-5. 4. Γι­ά πε­ρισ­σό­τε­ρα βλ. Ἰσμή­νη­ς Κρι­ά­ρη-Κα­ τρά­νη, βι­οϊ­α­τρι­κέ­ς ἐξελί­ξει­ς καί Συν­ταγ­μα­τι­ κό Δί­και­ο, Ἀ­θή­να 1994. σ. 114 κ.ἑ. Μιλ­τι­άδη Βάντσου, ἡ  ἱ­ε­ρό­τη­τα  τῆ­ς  ζω­ῆς,  Θεσ­σα­λο­νί­ κη 2003, σ. 270.                                                               
85 ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΤΟΣ ΓΑΜΟΥ1 Ἰ­ω­άν­νη – Ἀ­λέ­ξαν­δρου Χρι­στό­που­λου δι­κη­γό­ρου, εἰ­ση­γη­τῆ σε­μι­να­ρί­ων Δι­καί­ου Ὁ γά­μος, ὡς γνω­στό, εἶ­ναι «μυ­στή­ ριον μέ­γα» καὶ λει­τουρ­γεῖ κα­τὰ τὸ ἀρ­χέ­τυ­πο τῆς σχέ­σης Χρι­στοῦ καὶ Ἐκ­κλη­σί­ας. Μέ­σα στὸ γά­μο, ὁ ἄν­ δρας καὶ ἡ γυ­ναί­κα ἐκ­φρά­ζουν τὴν ἀ­γά­ πη τους, ἡ ὁ­ποί­α κι­νεῖ­ται σὲ δύ­ο κα­τευ­ θύν­σεις, τὴν κά­θε­τη καὶ τὴν ὁ­ρι­ζόν­τια. Μὲ τὴν κά­θε­τη κί­νη­ση ἐ­πι­δι­ώ­κε­ται ἡ δια­ρκὴς σύν­δε­ση μὲ τὸν Θε­ό, ἐ­νῶ μὲ τὴν ὁ­ρι­ζόν­τια ἡ ἀλ­λη­λο­πε­ρι­χώ­ρη­ση τῶν συ­ ζύ­γων2 . Πνευ­μα­τι­κὸς καρ­πὸς τοῦ γά­μου εἶ­ναι ἡ ἀ­πό­κτη­ση παι­δι­ῶν∙ ἄν καὶ ἡ τε­ κνο­ποι­ΐ­α δὲν ἀ­πο­τε­λεῖ πρω­ταρ­χι­κὸ σκο­ πὸ του, γί­νε­ται δε­κτὸ πὼς ἀ­πο­τε­λεῖ τὸ φυ­σι­κὸ χῶ­ρο μέ­σα στὸν ὁ­ποῖ­ο ἕ­να παι­δὶ μπο­ρεῖ νὰ ζή­σει καὶ νὰ δι­α­παι­δα­γω­γη­θεῖ ὁ­μα­λά, ἐ­φό­σον βέ­βαι­α ὁ οἰ­κο­γε­νεια­κὸς βί­ ος εἶ­ναι εἰ­ρη­νι­κός. Γιὰ τὸν λό­γο αὐ­τὸ ὁ­ποι­α­δή­πο­τε σαρ­ κι­κὴ σχέ­ση ἐ­κτὸς γά­μου εἶ­ναι ἀ­πευ­ κταί­α, δι­ό­τι κα­τὰ τὸν Ἀ­πό­στο­λο Παῦ­λο ἀ­πο­τε­λεῖ βε­βή­λω­ση τοῦ ἀν­θρω­πί­νου σώ­ μα­τος ποὺ εἶ­ναι να­ὸς τοῦ Ἁγ. Πνεύ­μα­τος (Α΄ Κορ. 6,19) καὶ πορ­νεί­α (Α΄ Κορ. 7,2). Ὡ­στό­σο, στὴ ση­με­ρι­νὴ ἐ­πο­χή, ἡ ἀ­πο­χρι­ στι­α­νο­ποί­η­ση τῆς δη­μό­σιας ζω­ῆς, ἡ προ­ βο­λὴ ἐ­πι­κίν­δυ­νων προ­τύ­πων, ἡ δι­ά­λυ­ ση ἀλ­λὰ καὶ ἡ ἀ­πό­πει­ρα ἐ­πι­βο­λῆς νέ­ων, ἐ­ξαμ­βλω­μα­τι­κῶν, μορ­φῶν οἰ­κο­γέ­νειας, ὤ­θη­σαν τοὺς ἄν­δρες καὶ τὶς γυ­ναῖ­κες, στὴν σύ­να­ψη προ­γα­μια­ίων (καὶ ἐ­ξω­συ­ ζυ­γι­κῶν) σαρ­κι­κῶν σχέ­σε­ων, οἱ ὁ­ποῖ­ες πολ­λὲς φο­ρὲς ὁ­δη­γοῦν, ἑ­κού­σια ἤ ἀ­κού­ σια, στὴ γέν­νη­ση ἑ­νὸς ἤ πε­ρισ­σο­τέ­ρων παι­δι­ῶν. Στὴν μὲν πρώ­τη πε­ρί­πτω­ση (ἑ­κού­σια γέν­νη­ση), πα­ρα­τη­ρεῖ­ται τὸ φαι­νό­με­νο οἱ γο­νεῖς νὰ συμ­πε­ρι­φέ­ρον­ται ἄ­κρως ἐ­γω­ϊ­ στι­κὰ καὶ νὰ θε­ω­ροῦν ὅ­τι τὸ παι­δὶ εἶ­ναι κτῆ­μα τους. Ἀ­φοῦ ἔ­λα­βαν μί­α τέ­τοι­α ση­ μαν­τι­κὴ ἀ­πό­φα­ση, δη­λα­δὴ νὰ πα­ρα­γνω­ ρί­σουν τὴν Θεί­α ἐν­το­λὴ προ­κει­μέ­νου νὰ ἔλ­θουν εἰς γά­μου κοι­νω­νί­αν, ἀλ­λὰ καὶ τὸ κοι­νω­νι­κὸ status ποὺ εὐ­τυ­χῶς ἀ­κό­μα δὲν ἐν­θαρ­ρύ­νει τέ­τοι­ου εἴ­δους συμ­πε­ ρι­φο­ρές, μπο­ροῦν κα­τὰ τὴν κρί­ση τους νὰ χω­ρί­ζουν, ὅ­πο­τε αὐ­τοὶ ἐ­πι­θυ­μοῦν ἤ νὰ «παρ­κά­ρουν» τὸ παι­δὶ τους ἀ­πὸ ἐ­δῶ καὶ ἀ­πὸ ἐ­κεῖ, προ­κει­μέ­νου νὰ δι­ευ­κο­λύ­ νουν ἀ­κό­μη πε­ρισ­σό­τε­ρο τὴν ἐ­ξυ­πη­ρέ­ τη­ση τῶν ἐ­γω­κεν­τρι­κῶν ἀ­ναγ­κῶν τους. Ἤ, πά­λι, προ­σπα­θοῦν νὰ ἀ­πο­σι­ω­πή­σουν τὶς εὐ­θύ­νες τους, με­τα­φέ­ρον­τας στὸ παι­ δὶ τους συμ­πλεγ­μα­τι­κὲς συμ­πε­ρι­φο­ρές, προ­κει­μέ­νου νὰ ἀ­μυν­θεῖ αὐ­τὸ ἀρ­γό­τε­ρα στοὺς ψί­θυ­ρους τοῦ σχο­λεί­ου, τῆς γει­το­ νιᾶς καὶ τῆς κοι­νω­νί­ας. Ἀ­ξί­ζει βέ­βαι­α νὰ ἀ­να­φερ­θεῖ πὼς στὴν πρώ­τη πε­ρί­πτω­ση δὲν σπα­νί­ζει καὶ ἡ κα­τά­λη­ξη τὸ ζεῦ­γος νὰ παν­τρευ­τεῖ, προ­κει­μέ­νου νὰ προ­χω­ ρή­σει ὁ­μα­λὰ τὸ συ­ζυ­γι­κὸ του βί­ο, ἀ­φοῦ ὅ­μως προ­η­γη­θεῖ, πολ­λὲς φο­ρές, ἡ νέ­α μό­ δα τῆς «γά­μο-βά­πτι­σης», ὅ­πως πε­ρι­παι­ κτι­κὰ πλέ­ον, δυ­στυ­χῶς, ὀ­νο­μά­ζε­ται ἀ­πὸ πολ­λούς. Στὴν δὲ δεύ­τε­ρη πε­ρί­πτω­ση (ἀ­κού­ σια γέν­νη­ση), πα­ρα­τη­ρεῖ­ται ἡ ἐκ­φο­ρὰ τῆς φρά­σης «ἀ­νε­πι­θύ­μη­τη ἐγ­κυ­μο­σύ­νη», πα­ρα­γνω­ρί­ζον­τας τὴ Θεί­α βού­λη­ση. Ἄν τὸ παι­δὶ κα­τα­φέ­ρει νὰ γεν­νη­θεῖ καὶ δὲν
86 σφα­για­στεῖ μὲ τὸ ἰ­α­τρι­κὸ νυ­στέ­ρι τοῦ γυ­ναι­κο­λό­γου, κα­θί­στα­ται ζυ­γὸς γιὰ τοὺς γο­νεῖς. Με­τὰ τὴν ἑ­κού­σια ἤ δι­κα­ στι­κὴ ἀ­να­γνώ­ρι­ση τοῦ τέ­κνου, ὁ πα­τέ­ ρας του σπεύ­δει συ­νή­θως νὰ ἐ­ξα­φα­νι­στεῖ ἀ­πὸ τὴ ζω­ὴ του καὶ νὰ ἀ­πο­ποι­η­θεῖ τῶν εὐ­θυ­νῶν του μὲ ἀ­πο­τέ­λε­σμα τὸ παι­δὶ καὶ κα­τ᾿ ἐ­πέ­κτα­ση ἡ μη­τέ­ρα του νὰ ὑ­φί­σταν­ ται μί­α ἐ­πι­πλέ­ον ἠ­θι­κή, ψυ­χο­λο­γι­κὴ καὶ οἰ­κο­νο­μι­κὴ κα­ταρ­ρά­κω­ση. Ἡ δὲ μη­τέ­ρα, ἀ­νήμ­πο­ρη πολ­λὲς φο­ρὲς νὰ ἀν­τα­πο­κρι­ θεῖ ἐξ ὁ­λο­κλή­ρου στὸ ρό­λο της, ἐ­να­πο­ θέ­τει ὄ­χι μό­νο τὶς ἐλ­πί­δες της, ἀλ­λὰ καὶ τὸ παι­δὶ της τὸ ἴ­διο στὸν παπ­ποῦ καὶ τὴ για­γιά, οἱ ὁ­ποῖ­οι λό­γῳ τοῦ ἀ­να­βαθ­μι­σμέ­ νου ρό­λου ποὺ ἔ­χουν στὴν ἀ­να­τρο­φὴ του συμ­βάλ­λουν καὶ αὐ­τοί, ἠ­θε­λη­μέ­να ἤ ἄ­θε­λα, στὴν πο­λυ­δι­ά­σπα­ση τῆς προ­ σω­πι­κό­τη­τάς του. Κα­τ᾿ ἐ­πέ­κτα­ση, ἄν τὸ παι­δὶ εἶ­ναι ἀ­πο­τέ­λε­σμα ἐγ­κλη­μα­το­γό­νας συμ­πε­ρι­φο­ρᾶς (π.χ. βια­σμός, αἱ­μο­μι­ξί­α) τὰ ἀ­πο­τε­λέ­σμα­τα εἶ­ναι ἀ­κό­μη πιὸ ἔν­το­να καὶ δυ­σά­ρε­στα γι᾿ αὐ­τό. Καὶ στὶς δύ­ο πε­ρι­πτώ­σεις ἡ κοι­νω­νί­α, ἀρ­χι­κά, ὑ­φί­στα­ται δῆ­θεν ἕ­να ψυ­χο­λο­γι­ κὸ σόκ καὶ στὴ συ­νέ­χεια σπεύ­δει σὰν τὸ Φα­ρι­σαῖ­ο τῆς πα­ρα­βο­λῆς νὰ κρί­νει τοὺς γο­νεῖς μὲ τὸ κα­κεν­τρε­χὲς σχό­λιο καὶ τὴ σύγ­κρι­ση. Προ­χω­ρᾶ δὲ ἀ­κό­μη πιὸ πέ­ρα, τι­μω­ρών­τας μὲ τὸν κοι­νω­νι­κὸ ἀ­πο­κλει­ σμὸ -πέ­ρα ἀ­πὸ τοὺς γο­νεῖς- καὶ τὸ μό­νο πρό­σω­πο ποὺ δὲν φταί­ει στὴν ὅ­λη κα­τά­ στα­ση: τὸ παι­δί, ποὺ ἀ­ναγ­καί­α γί­νε­ται τὸ θύ­μα τῆς ὑ­πό­θε­σης. Ἔ­τσι, ἡ κοι­νω­ νί­α, ἡ ὁ­ποί­α πολ­λὲς φο­ρὲς μὲ τὴν ἔ­νο­χη ἀ­νο­χή, τὰ ἀν­τίχρι­στα πρό­τυ­πα καὶ τὸν παν­σε­ξου­α­λι­σμὸ εἶ­ναι ὁ ἠ­θι­κὸς αὐ­τουρ­ γὸς ἤ συ­νερ­γὸς στὸ «ἔγ­κλη­μα», γί­νε­ται κα­τό­πιν ὁ ἀ­να­κρι­τὴς μὲ τὶς ἀ­φό­ρη­τες ἐ­ρω­τή­σεις καὶ τὸ ἀ­δι­ά­κρι­το ἐν­δι­α­φέ­ρον της, γιὰ νὰ κα­τα­λή­ξει στὸν ρό­λο τοῦ δη­ μο­σί­ου κα­τη­γό­ρου ἤ τοῦ δι­κα­στῆ, ὁ ὁ­ποῖ­ ος θὰ ἀ­πο­φα­σί­σει νὰ κα­τα­δι­κά­σει τὸ παι­ δὶ μὲ βα­ρύ­τα­τες κοι­νω­νι­κὲς ποι­νὲς ποὺ προ­σι­διά­ζουν στὸ «λα­ϊ­κὸ πε­ρὶ δι­καί­ου αἴ­σθη­μα». Συ­νε­χί­ζει λοι­πὸν ὑ­πο­κρι­τι­κὰ νὰ μὴν κα­τα­δι­κά­ζει αὐ­τὴ κα­θε­αυ­τὴ τὴν ἁ­μαρ­τί­α, ἀλ­λὰ τὸν ἁ­μαρ­τω­λὸ συ­νάν­θρω­ πο. Κα­τό­πιν αὐ­τῶν ἀ­να­κύ­πτει εὔ­λο­γα τὸ ἐ­ρώ­τη­μα: ὑ­πάρ­χει, ἄ­ρα­γε, δι­έ­ξο­δο στὸ ἀ­δι­έ­ξο­δο; Ἡ ἀ­πάν­τη­ση εἶ­ναι, φυ­σι­κά, κα­ τα­φα­τι­κή. Τὸ Δί­και­ο, πα­ρό­τι τὰ τε­λευ­ταῖα χρό­ νια ἔ­χει θέ­σει ἐκ πο­δῶν τὸν Σω­τῆρα Χρι­ στό, τη­ρεῖ κά­ποι­ες ἀ­σφα­λι­στι­κὲς δι­κλεῖ­ δες ποὺ προ­στα­τεύ­ουν τό­σο τὸ τέ­κνο ποὺ γεν­νή­θη­κε ἐ­κτὸς γά­μου ὅ­σο καὶ τὴ μη­τέ­ ρα. Ἔ­τσι, ἡ τε­λευ­ταί­α μπο­ρεῖ νὰ ζη­τή­σει τὴν ἑ­κού­σια ἤ δι­κα­στι­κὴ ἀ­να­γνώ­ρι­ση τῆς πα­τρό­τη­τας τοῦ τέ­κνου καὶ μά­λι­στα, ἄν ὁ πα­τέ­ρας στὴν τε­λευ­ταί­α πε­ρί­πτω­ση ἀρ­νεῖ­ται νὰ ὑ­πο­βλη­θεῖ στὴ σχε­τι­κὴ δι­ α­δι­κα­σί­α, συν­τρέ­χει τεκ­μή­ριο εἰς βά­ρος του ὅ­τι αὐ­τὸς εἶ­ναι ὄν­τως ὁ γο­νέ­ας τοῦ τέ­κνου. Ἐ­πι­πλέ­ον, ἡ μη­τέ­ρα μπο­ρεῖ νὰ δι­εκ­δι­κή­σει δι­α­τρο­φὴ γιὰ νὰ μπο­ρέ­σει νὰ ἀν­τα­πε­ξέλ­θει στὶς οἰ­κο­νο­μι­κὲς ἀ­νάγ­κες. Αὐ­τὸ ὅ­μως ποὺ πρέ­πει νὰ δι­α­τυμ­πα­νί­ σου­με εἶ­ναι ὅ­τι τὸ τέ­κνο γεν­νη­θὲν ἐ­κτὸς γά­μου, ἐ­φό­σον ἀ­να­γνω­ρί­στη­κε ἑ­κού­σια ἤ δι­κα­στι­κά, ἐ­ξο­μοι­οῦ­ται ὡς πρὸς τὰ δι­ και­ώ­μα­τα μὲ κά­θε τέ­κνο ποὺ γεν­νή­θη­κε ἐν­τὸς γά­μου (ἔ­τσι π.χ. κα­το­χυ­ρώ­νε­ται καὶ γι᾿ αὐ­τὸ κλη­ρο­νο­μι­κὸ δι­καί­ω­μα ὡς πρὸς τοὺς γο­νεῖς του ἀ­κό­μη καὶ νὰ μὴν ἔ­χουν παν­τρευ­τεῖ). Τέ­λος, ἄς προ­στε­θεῖ πὼς ἡ μη­τέ­ρα δι­και­οῦ­ται νὰ λαμ­βά­νει προ­νοια­κό, πο­λυ­τε­κνι­κὸ ἤ οἰ­κο­γε­νεια­κὸ ἐ­πί­δο­μα. Ἀ­φή­σα­με γιὰ τὸ τέ­λος τὴν κοι­νω­νι­ κὴ καὶ πνευ­μα­τι­κὴ ἀν­τι­με­τώ­πι­ση τοῦ θέ­μα­τος. Ἄν καὶ τὰ ἰ­δα­νι­κὰ δὲν ἐ­ξέ­λι­παν ἐξ ὁ­λο­κλή­ρου, ἀ­που­σιά­ζουν ὡ­στό­σο τὰ πρό­τυ­πα, τὰ ὁ­ποῖ­α κα­λού­μα­στε νὰ ἀ­να­ ζη­τή­σου­με ποῦ ἀλ­λοῦ, πα­ρὰ στὸν κό­σμο τῆς Πί­στης, τῆς Ἀ­γά­πης καὶ τῆς Ἐλ­πί­δας. Ὁ πα­ραλ­λη­λι­σμός, ἐλ­πί­ζου­με, νὰ μὴν σκαν­δα­λί­σει τὸν ἀ­να­γνώ­στη: Θαρ­ροῦ­με πὼς ὁ Στ΄ Οἶκος τοῦ Ἀ­κα­θί­στου Ὕ­μνου πρὸς τὴν Ὑ­πε­ρα­γί­α Θε­ο­τό­κο πε­ρι­λαμ­βά­ νει τὴν πεμ­πτου­σί­α τῆς πνευ­μα­τι­κὰ ἐ­πι­
87 τρε­πτῆς καὶ κοι­νω­νι­κὰ ὀρ­θῆς ἀν­τι­με­τώ­ πι­σης τοῦ θέ­μα­τος. «Ζά­λην ἔν­δο­θεν ἔ­χων λο­γι­σμῶν ἀμ­ φι­βό­λων, ὁ σώ­φρων Ἰ­ω­σὴφ ἐ­τα­ρά­χθη• πρὸς τὴν ἄ­γα­μόν σε θε­ω­ρῶν καὶ κλε­ψί­ γα­μον ὑ­πο­νο­ῶν Ἄ­μεμ­πτε• μα­θῶν δὲ σοῦ τὴν σύλ­λη­ψιν ἐκ Πνεύ­μα­τος Ἁ­γί­ου, ἔ­φη Ἀλ­λη­λού­ϊα». Ὁ Ἰ­ω­σήφ, μνη­στή­ρας τῆς Παρ­θέ­νου, ἀμ­φέ­βα­λε μό­λις πλη­ρο­φο­ρή­ θη­κε τὸ γε­γο­νὸς τῆς κύ­η­σης, πλὴν ὅ­μως, μό­λις ἔ­μα­θε ἀ­πὸ τὸν Ἄγ­γε­λο Κυ­ρί­ου γιὰ τὸ μυ­στή­ριο τῆς Θεί­ας Ἐ­ναν­θρω­πί­σε­ως, ὑ­πο­τάσ­σε­ται στὸ Θεῖ­ο Θέ­λη­μα. Για­τὶ ὅ­μως ὑ­πα­κού­ει; Για­τὶ ὅ­πως ἀ­να­φέ­ρε­ται στὸ κα­τὰ Ματ­θαῖ­ον Εὐ­αγ­γέ­λιο (Ματθ. 1, 19) ἦ­ταν «δί­και­ος», δη­λα­δὴ εὐ­σε­βής. Μὲ ἄλ­λα λό­για δὲν δι­α­κα­τείχε­το ἀ­πὸ φα­ρι­σα­ϊ­σμὸ καὶ μί­α ἠ­θι­κί­στι­κη συμ­πε­ ρι­φο­ρά, ἡ ὁ­ποί­α πολ­λὲς φο­ρὲς κά­νει τὴν ἐμ­φά­νι­σή της στήν, κα­τὰ τὰ ἄλ­λα, χρι­ στι­α­νι­κὴ μας κοι­νω­νί­α. Δὲν στά­θη­κε μὲ ἀ­να­πε­πτα­μέ­νο τὸ δεί­κτη τοῦ χε­ριοῦ του, ὡς ἄλ­λος κήν­σο­ρας, προ­κει­μέ­νου νὰ δι­δά­ ξει ὑ­πο­κρι­τι­κὰ τὸ σω­στό. Στά­θη­κε δί­πλα στὴν Εὔ­α τῆς Χά­ρι­τος καὶ τῆς Σω­τη­ρί­ας, τὴν Ὑ­πε­ρα­γί­α Θε­ο­τό­κο3 . Ὁ λο­γι­σμὸς τοῦ ἦρ­θε καὶ ἔ­φυ­γε. Ἀ­νέ­λα­βε τὶς ὑ­πο­χρε­ώ­ σεις του καὶ συμ­πα­ρα­στά­θη­κε στὴ Γυ­ ναί­κα, τὴν «πε­ρι­βε­βλη­μέ­νη τὸν ἥ­λιον» (Ἀπ. 12,1). Δη­μι­ουρ­γή­θη­κε ἔ­τσι ἡ Ἁ­γί­α Οἰ­κο­γέ­νεια, ἡ ὁ­ποί­α ἔ­μελ­λε νὰ ἐ­πη­ρε­ά­σει κα­θο­ρι­στι­κὰ τὸν ροῦ τῆς Ἱ­στο­ρί­ας. Τὸ σί­γου­ρο εἶ­ναι πὼς τὰ παι­διὰ ποὺ γεν­νι­οῦν­ται ἐ­κτὸς γά­μου δὲν εἶ­ναι δεύ­ τε­ρης κα­τη­γο­ρί­ας γιὰ τὸν Πα­νά­γα­θο Θε­- ό. Ἄν καὶ ἡ σχέ­ση τῶν γο­νέ­ων τους δὲν εἶ­ναι εὐ­λο­γη­μέ­νη, τὰ πλά­σμα­τα αὐ­τὰ θὰ ἀ­πο­τε­λέ­σουν μέ­λη τῆς Βα­σι­λεί­ας τῶν Οὐ­ρα­ νῶν, κα­θὼς ἡ ἀγ­κα­ λιὰ τοῦ Χρι­στοῦ εἶ­ναι πάν­το­τε ἀ­νοι­κτὴ γιὰ ὅ­λα τὰ τέ­κνα του, σὲ ἀν­τί­θε­ση μὲ τὴν κοι­ νω­νί­α καὶ τὸ στε­νὸ πε­ρι­βάλ­λον τους, ποὺ πολ­λὲς φο­ρὲς τὰ θέ­ τει στὸ πε­ρι­θώ­ριο. Γιὰ τὸ λό­γο αὐ­τό, ἐ­μεῖς ἄς πα­ρα­κα­λοῦ­με διὰ τῆς προ­σευ­χῆς μας τὴν Κυ­ρί­α Θε­ο­τό­κο, τὴ Γα­λα­κτο­τρο­φοῦ­σα καὶ Γλυ­κο­φι­λοῦ­σα τὸ μο­νά­κρι­βο Υἱ­ὸ της καὶ Θε­ὸ μας Ἰ­η­σοῦ Χρι­στό, ὅ­πως ἀγ­κα­λιά­ζει, θρέ­φει πνευ­μα­τι­κὰ ὅ­λα αὐ­τὰ τὰ ἀγ­γε­λού­δια ποὺ ἔρ­χον­ται στὸν κό­σμο καὶ με­σι­τεύ­ει δια­ρκῶς ὑ­πὲρ αὐ­ τῶν: δι­ό­τι εἶ­ναι βα­ρὺ νὰ εἶ­ναι κα­νεὶς δα­ κτυ­λο­δει­κτού­με­νος «ἐκ κοι­λί­ας μη­τρός» … «ἄ­χρι θα­νά­του» γιὰ σφάλ­μα­τα γιὰ τὰ ὁ­ποῖα δὲν εὐ­θύ­νε­ται. 1. Τὸ ἄρ­θρο αὐ­τὸ ἀ­φι­ε­ρώ­νε­ται μὲ ἐν Χρι­στῷ ἀ­γά­πη στὸν π. Ἀ­θα­νά­σιο γιὰ τὴν πνευ­μα­τι­κὴ του κα­θο­δή­γη­ση καὶ προ­σφο­ρά. 2. Μα­τζα­ρίδη Γε­ωρ­γί­ου, Χρι­στι­α­νι­κὴ Ἠ­θι­κή, Ἐκ­δό­σεις Πουρ­νά­ρα, σελ. 244. 3. Νί­κα Σω­κρά­τη, Λε­ξι­κὸ Ὀρ­θό­δο­ξης Θε­ο­λο­ γί­ας, Ἀ­θή­να 1997, σελ. 308.
88 ΜΙΑ ΜΑΡΤΥΡΙΑ... (ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΜΒΛΩΣΕΙΣ) Χ αί­ρε­τε. Ὀ­νο­μά­ζο­μαι Gianna Jes- sen. Εἶ­μαι υἱ­ο­θε­τη­μέ­νη καὶ ἡ βι­ ο­λο­γι­κή μου μη­τέ­ρα ἦ­ταν δε­κα­ε­ φτὰ χρο­νῶν, ὅ­ταν ἀ­πο­φά­σι­σε νὰ κά­νει ἔ­κτρω­ση. Ἦ­ταν τό­τε ἑφτά­μι­συ μη­νῶν ἔγ­κυ­ος καὶ ὁ για­τρὸς τὴ συμ­βού­λευ­σε νὰ κά­νει αὐ­τό, ποὺ ὀ­νο­μά­ζε­ται saline abortion (ἀν­τι­κα­τά­στα­ση τοῦ ἀ­μνια­κοῦ ὑ­γροῦ μὲ ἁ­λα­τοῦ­χο δι­ά­λυ­μα, ποὺ καί­ει τὸ παι­δὶ μέ­σα καὶ ἔ­ξω). Ἔ­τσι ἡ μη­τέ­ρα μου ἀ­νέ­με­νε νὰ γεν­νή­σει ἕ­να νε­κρὸ παι­δὶ μέ­ σα σὲ εἰ­κο­σι­τέσ­σε­ρις ὧ­ρες. Πρὸς με­γά­λη ἔκ­πλη­ξη καὶ ἀ­μη­χα­νί­α ὅ­λων, δὲν βγῆ­κα νε­κρὴ σ᾿ αὐ­τὸν τὸν κό­σμο, ἀλ­λὰ ζων­τα­ νή(!), στὶς 6 Ἀ­πρι­λί­ου τοῦ 1977 σὲ κλι­ νι­κὴ ἐ­κτρώ­σε­ων τοῦ Λὸς Ἄν­τζε­λες. Αὐ­ τὸ δὲ ποὺ ἀ­πο­τε­λεῖ τέ­λει­ο συγ­χρο­νι­σμὸ τοῦ ἐρ­χο­μοῦ μου, εἶ­ναι ὅ­τι ὁ μαι­ευ­τῆρας ποὺ ἐ­νερ­γοῦ­σε τὴν ἔ­κτρω­ση ἦ­ταν ἐ­κτὸς ὑ­πη­ρε­σί­ας ἐ­κεί­νη τὴ στιγ­μὴ κι ἔ­τσι δὲν τοῦ δό­θη­κε ἡ εὐ­και­ρί­α νὰ ὁ­λο­κλη­ρώ­σει τὸ σχέ­διό του, ποὺ ἦ­ταν ὁ τερ­μα­τι­σμὸς τῆς ζω­ῆς μου... Τὴν στιγ­μὴ αὐ­τὴ ποὺ σᾶς μι­λῶ, βρί­ σκο­μαι σ᾿ ἕ­να ὄ­μορ­φο κυ­βερ­νη­τι­κὸ κτή­ ριο καὶ ξέ­ρω ὅ­τι στὴν ἐ­πο­χὴ ποὺ ζοῦ­με δὲν εἶ­ναι πο­λι­τι­κὰ σω­στὸ νὰ πεῖς τὸ ὄ­νο­ μα τοῦ Χρι­στοῦ σὲ μέ­ρη σὰν κι αὐ­τό. Τὸ νὰ Τὸν φέ­ρεις σὲ τέ­τοι­ες συ­ναν­τή­ σεις, μπο­ρεῖ νὰ κά­νει τοὺς ἄλ­λους νὰ νοι­ώ­σουν τρο­μα­κτι­κὰ ἄ­βο­λα. Ἀλ­λά,… δὲν ἐ­πι­βί­ω­σα γιὰ νὰ κά­νω τὸν κα­θέ­να νὰ νι­ώ­θει ἄ­νε­τα. Ἐ­πι­βί­ω­σα γιὰ νὰ ἀ­να­ κα­τεύ­ω τὰ πράγ­μα­τα λί­γο καὶ αὐ­τὸ τὸ ἀ­πο­λαμ­βά­νω! Καὶ ἔ­τσι βγῆ­κα ζων­τα­νή, ὅ­πως ἤ­δη εἶ­πα, με­τὰ ἀ­πὸ δε­κα­ο­κτὼ ὧ­ρες. Ἔ­πρε­πε νὰ ἤ­μουν τυ­φλή, ἔ­πρε­πε νὰ ἤ­μουν καμ­ μέ­νη, ἔ­πρε­πε νὰ ἤ­μουν νε­κρή. Καὶ δὲν εἶ­μαι! Ξέ­ρε­τε τί ἐκ­πλη­κτι­κὴ δι­καί­ω­ση εἶ­ ναι τὸ γε­γο­νὸς ὅ­τι ὁ μαι­ευ­τῆ­ρας ποὺ ἔ­κα­νε τὴν ἔ­κτρω­ση ἦ­ταν ὑ­πο­χρε­ω­μέ­νος νὰ ὑ­πο­γρά­ψει τὸ πι­στο­ποι­η­τι­κὸ γεν­νή­ σε­ώς μου; Ἔ­τσι ἔ­μα­θα ποιός εἶ­ναι. Γιὰ ὅ­σους τυ­χὸν ὅ­μως ἔ­χουν ἀμ­φι­βο­λί­ες, τὸ πι­στο­ποι­η­τι­κὸ γρά­φει: «γεν­νη­μέ­νη κα­τὰ τὴ διά­ρκεια ἐ­κτρώ­σε­ως στὸ τε­λευ­ ταῖ­ο στά­διο τῆς ἐγ­κυ­μο­σύ­νης»… Δὲν νι­κή­σα­νε!... Ἔ­κα­να μί­α ἔ­ρευ­να γιὰ τὸν ἄν­θρω­πο αὐ­τὸν καὶ οἱ κλι­νι­κές του εἶ­ναι ἡ με­γα­λύ­τε­ρη ἁ­λυ­σσί­δα κλι­νι­κῶν στὶς Ἡ­νω­μέ­νες Πο­λι­τεῖ­ες, μὲ μει­κτὰ ἔ­σο­δα 70.000.000 δολ­λά­ρια τὸν χρό­νο. Δι­ά­βα­ σα ἕ­να βι­βλί­ο του ποὺ ἔ­λε­γε πὼς ἔ­χει κά­ νει πά­νω ἀ­πὸ 1.000.000 ἐ­κτρώ­σεις καὶ τὸ θε­ω­ρεῖ αὐ­τὸ πά­θος του. Σᾶς τὰ λέ­ω αὐ­τά, κυ­ρί­ες καὶ κύ­ριοι, για­τὶ δὲν ξέ­ρω ἂν συ­νει­δη­το­ποι­ή­σα­τε ὅ­τι βρι­σκό­μα­στε σὲ μά­χη σ᾿ αὐ­τὸν τὸν κό­σμο. Εἶ­ναι μί­α μά­χη με­τα­ξὺ τῆς ζω­ῆς καὶ τοῦ θα­νά­του.
89 Μὲ ποι­ὰ πλευ­ρὰ εἶ­στε;… Ἔ­τσι ἡ νο­σο­κό­μα κά­λε­σε ἀ­σθε­νο­ φό­ρο καὶ μὲ με­τέ­φε­ραν σὲ νο­σο­κο­μεῖ­ο. Αὐ­τὸ εἶ­ναι πραγ­μα­τι­κὸ θαῦ­μα, δι­ό­τι συ­νή­θι­ζαν τό­τε (μέ­χρι τὸ 2002), νὰ τερ­ μα­τί­ζουν τὴν ζω­ὴ ἑ­νὸς ἐ­πι­βι­ώ­σαν­τος βρέ­φους, μὲ στραγ­γα­λι­σμό, ἀ­σφυ­ξί­α, νὰ τὸ ἀ­φή­νουν νὰ πε­θά­νει ἢ νὰ τὸ πε­τοῦν. Τὸ 2002 ὁ πρό­ε­δρος Bush ὑ­πέ­γρα­ψε νό­ μο γιὰ νὰ στα­μα­τή­σει αὐ­τὴ ἡ συ­νή­θεια. Βλέ­πε­τε, παί­ζου­με ἐν οὐ παι­κτοῖς… …Εὔ­χο­μαι νὰ μὲ μι­σοῦν τὴν ὥ­ρα ποὺ θὰ πε­θά­νω, ὥ­στε νὰ αἰ­σθαν­θῶ τὸν Θε­ὸ κον­τά μου καὶ νὰ αἰ­σθαν­θῶ πῶς εἶ­ ναι νὰ σὲ μι­σοῦν. Καὶ τὸν Χρι­στὸ Τὸν μι­σοῦ­σαν. Καὶ ὄ­χι ὅ­τι ἐ­πι­δι­ώ­κω νὰ μὲ μι­σοῦν, ἀλ­λὰ ξέ­ρω ὅ­τι ἤ­δη μὲ μι­σοῦν για­τί κη­ρύτ­τω ζω­ή. Καὶ ἡ ἀ­πο­στο­λή μου, κυ­ρί­ες καὶ κύ­ριοι, ἀ­νά­με­σα σὲ πολ­ λὰ ἄλ­λα πράγ­μα­τα, εἶ­ναι αὐ­τή. Νὰ δώ­σω ἀν­θρω­πιὰ σὲ μί­α ἀν­τι­πα­ρά­θε­ση, ποὺ τὴν τα­ξι­νο­μή­σα­με μὲ ὅ­λα τὰ ἄλ­λα ἀ­σή­μαν­ τα θέ­μα­τα καὶ τὴν βάλ­α­με νὰ πε­ρι­μέ­νει τὴν σει­ρά της στὸ ρά­φι. Ἀ­φαι­ρέ­σα­με τὰ αἰ­σθή­μα­τά μας, κυ­ρί­ες καὶ κύ­ριοι, γί­να­ με σκλη­ρό­τε­ροι. Τὸ θέ­λε­τε πραγ­μα­τι­κὰ αὐ­τό; Πό­σο πραγ­μα­τι­κὰ ἐ­πι­θυ­μεῖ­τε νὰ ρι­σκά­ρε­τε γιὰ νὰ πεῖ­τε τὴν ἀ­λή­θεια μὲ ἀ­γά­πη καὶ με­γα­λο­ψυ­χί­α, νὰ εἶ­στε πρό­ θυ­μοι νὰ σᾶς μι­σοῦν; Ἔ­τσι με­τὰ ἀ­πὸ αὐ­τὸ το­πο­θε­τή­θη­ κα σὲ ἵ­δρυ­μα ἔ­κτα­κτης φρον­τί­δας ὅ­που ἀ­πο­φά­σι­σαν, δι­ό­τι δὲν τοὺς ἄ­ρε­σα καὶ πο­λύ. Βλέ­πε­τε μι­σή­θη­κα ἀ­πὸ τὴν στιγ­μὴ τῆς συλ­λή­ψε­ώς μου ἀ­πὸ τό­σους πολ­ λούς, ἀλ­λὰ καὶ ἀ­γα­πή­θη­κα ἀ­πὸ ἀ­κό­μα πιὸ πολ­λοὺς καὶ προ­πάν­των ἀ­πὸ τὸν Θε­ό. Εἶ­μαι κό­ρη Του. Μὲ πῆ­ραν λοι­πὸν ἀ­πὸ τὸ «κα­κὸ σπί­ τι» καὶ μὲ πῆ­γαν σὲ ἄλ­λο, ὄ­μορ­φο σπί­τι. Στὸ σπί­τι τῆς Πέ­νυ. Εἶ­πε, ὅ­τι τό­τε ἤ­μουν δε­καε­πτὰ μη­ νῶν καὶ εἶ­χα δι­α­γνω­στεῖ μὲ αὐ­τὸ ποὺ ἐ­γὼ θε­ω­ρῶ δῶ­ρο, ἐγ­κε­φα­λι­κὴ πα­ρά­λυ­ ση, ἡ ὁ­ποί­α δη­μι­ουρ­γή­θη­κε ἀ­πὸ τὴν ἔλ­λει­ψη ὀ­ξυ­γό­νου στὸν ἐγ­κέ­φα­λό μου, κα­θὼς προ­σπα­θοῦ­σα νὰ ἐ­πι­βι­ώ­σω.
90 Τώ­ρα εἶ­μαι ἀ­ναγ­κα­σμέ­νη νὰ τὸ πῶ αὐ­τό. Ἐ­ὰν ἡ ἔ­κτρω­ση εἶ­ναι ἀ­πο­κλει­στι­ κὰ θέ­μα τῶν δι­και­ω­μά­των τῶν γυ­ναι­ κῶν, τό­τε ποιά ἦ­ταν τὰ δι­κά μου δι­και­ ώ­μα­τα; Πῶς δὲν βρέ­θη­κε οὔ­τε μί­α ρι­ζο­σπα­ στι­κὴ φε­μι­νί­στρια νὰ ση­κω­θεῖ καὶ νὰ φω­νά­ξει γιὰ τὴν κα­τα­πά­τη­ση τῶν δι­και­ ω­μά­των μου τὴν ἡ­μέ­ρα ἐ­κεί­νη! Στὴν πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ἡ ζω­ή μου πνι­γό­ταν στὸ ὄ­νο­μα τῶν δι­και­ω­μά­των τῆς γυ­ναί­ κας! Ὅ­ταν δὲ ἀ­κού­ω τὸ ἀ­η­δι­α­στι­κὸ ἐ­πι­χεί­ ρη­μα ὅ­τι πρέ­πει νὰ κά­νου­με ἐ­κτρώ­σεις, για­τί τὸ παι­δὶ ἴ­σως γεν­νη­θεῖ ἀ­νά­πη­ρο, τό­τε ἡ καρ­διά μου γε­μί­ζει ἀ­πὸ τρό­μο. Ὑ­πάρ­χουν πράγ­μα­τα, κυ­ρί­ες καὶ κύ­ ριοι, τὰ ὁ­ποῖα θὰ μπο­ρέ­σε­τε νὰ μά­θε­τε μό­νο ἀ­πὸ τοὺς ἀ­δύ­να­μους ἀ­νά­με­σά σας. Καὶ ὅ­ταν τοὺς πνί­γε­τε, ἐ­σεῖς εἶ­στε αὐ­τοὶ ποὺ χά­νε­τε. Ὁ Θε­ὸς τοὺς φρον­τί­ζει, ἀλ­ λὰ ἐ­σεῖς εἶ­στε αὐ­τοὶ ποὺ θὰ ὑ­πο­φέ­ρε­τε γιὰ πάν­τα! Καὶ τί ἀ­λα­ζο­νεί­α, τί ἀ­πό­λυ­ τη ἀ­λα­ζο­νεί­α! Καὶ ἔ­χει γί­νει κα­θε­στὼς σ᾿ αὐ­τὸ τὸν κό­σμο ποὺ ζοῦ­με, οἱ δυ­να­ τοὶ νὰ ἐ­ξου­σιά­ζουν τοὺς ἀ­δύ­να­μους, νὰ ἀ­πο­φα­σί­ζουν ποι­ὸς ζεῖ καὶ ποι­ὸς πε­θαί­ νει. Τί ἀ­λα­ζο­νεί­α! Δὲν κα­τα­λα­βαί­νε­τε, ὅ­τι δὲν ἤ­σα­στε ἐ­σεῖς, πού κά­νε­τε τὴν καρ­διά σας νὰ κτυ­πᾶ; Δὲν κα­τα­λα­βαί­νε­ τε ὅ­τι δὲν κα­τέ­χε­τε τί­πο­τε ἀ­πὸ ὅ­λη τὴν ἐ­ξου­σί­α πού νο­μί­ζε­τε ὅ­τι κα­τέ­χε­τε; Εἶ­ ναι τὸ ἔ­λε­ος τοῦ Θε­οῦ ποὺ σᾶς στη­ρί­ζει ἀ­κό­μα καὶ ὅ­ταν τὸν μι­σεῖ­τε; Ἔ­τσι κοί­τα­ξαν τὴν ἀ­γα­πη­μέ­νη μου Πέ­νυ καὶ τῆς εἶ­παν τὰ …πο­λὺ ἐν­θαρ­ ρυν­τι­κὰ λό­για: ἡ Gianna θὰ εἶ­ναι ἕ­να τί­ πο­τα! Ἀλ­λὰ αὐ­τὴ τοὺς ἀ­γνό­η­σε καὶ ἄρ­ χι­σε νὰ δου­λεύ­ει μα­ζί μου 3 φο­ρὲς τὴν ἡ­μέ­ρα, καὶ ἄρ­χι­σα νὰ ση­κώ­νω τὸ κε­φά­ λι μου καὶ με­τὰ ἔ­λε­γαν: ἡ Gianna πο­τὲ δὲν θὰ κά­νει αὐ­τό, πο­τὲ δὲν θὰ κά­νει τὸ ἄλ­λο. Καὶ ὅ­μως στὴν ἡ­λι­κί­α τῶν τρι­ σή­μι­συ χρό­νων ἄρ­χι­σα νὰ περ­πα­τῶ μὲ περ­πα­τού­ρα καὶ ὀρ­θο­πε­δι­κὰ στη­ρίγ­μα­ τα, καὶ στέ­κο­μαι ἐ­δῶ σή­με­ρα μπρο­στὰ σας μὲ ἕ­να μι­κρὸ ὀρ­θο­πε­δι­κὸ πρό­βλη­μα, χω­ρὶς περ­πα­τού­ρα καὶ ὀρ­θο­πε­δι­κὰ στη­ ρίγ­μα­τα. Πέ­φτω μὲ χά­ρη με­ρι­κὲς φο­ρὲς καὶ με­ρι­κὲς ἄλ­λες ἄ­χα­ρα, ἐ­ξαρ­τᾶ­ται ἀ­πὸ τὴν πε­ρί­πτω­ση, ἀλ­λὰ ἐρ­γά­ζο­μαι γιὰ τὴν δό­ξα τοῦ Θε­οῦ. Βλέ­πε­τε, κυ­ρί­ες καὶ κύ­ριοι, εἶ­μαι πιὸ ἀ­δύ­να­μη ἀ­πὸ τοὺς πε­ρισ­σό­τε­ρους ἀ­πό σᾶς, ἀλ­λὰ αὐ­τὸ εἶ­ναι τὸ κή­ρυγ­μά μου. Πλη­ρώ­νω ἕ­να μι­κρὸ τί­μη­μα γιὰ νὰ μπο­ ρῶ νὰ δι­α­λα­λῶ στὸν κό­σμο καὶ νὰ προ­ σφέ­ρω ἐλ­πί­δα. Στὴν πα­ρα­νό­η­σή μας γιὰ τὸ πῶς δου­λεύ­ουν τὰ πράγ­μα­τα, πα­ρε­ ξη­γοῦ­με πό­σο ὄ­μορ­φο μπο­ρεῖ νὰ εἶ­ναι τὸ μαρ­τύ­ριο! Δὲν τὸ προ­κα­λῶ, ἀλ­λά, ὅ­ταν ἔρ­χε­ται, ὁ Θε­ὸς ἔ­χει τὴν δυ­να­τό­τη­τα νὰ κά­νει καὶ τὰ πιὸ ἄ­θλια πράγ­μα­τα ὄ­μορ­ φα. Ἔ­χω συ­ναν­τή­σει τὴ βι­ο­λο­γι­κή μου μη­τέ­ρα, ἔ­χω συγ­χω­ρή­σει τὴ βι­ο­λο­γι­κή μου μη­τέ­ρα, εἶ­μαι Χρι­στια­νή. Εἶ­ναι πο­ λὺ τα­ραγ­μέ­νη γυ­ναῖκα καὶ ἦρ­θε σὲ μί­α ἐκ­δή­λω­ση, ποὺ εἶ­χα πρὶν δύ­ο χρό­νια, χω­ρὶς προ­ει­δο­ποί­η­ση καὶ εἶ­πε: «Γειά σου, εἶ­μαι ἡ μη­τέ­ρα σου». Αὐ­τὴ ἦ­ταν μί­α πο­λὺ δύ­σκο­λη μέ­ρα, καὶ ὅ­μως κα­θὼς ἀ­νε­χό­μουν ὅ­λα αὐ­τά, πι­θα­νὸν νὰ σκε­ φτεῖ­τε ὅ­τι ἤ­μουν τρε­λή, ἀλ­λὰ κα­θό­μουν ἐ­κεῖ καὶ σκε­φτό­μουν: «Δὲν σοῦ ἀ­νή­κω. Ἀ­νή­κω στὸν Χρι­στό. Εἶ­μαι τὸ κο­ρί­τσι Του, καὶ εἶ­μαι πριγ­κί­πισ­σα! Ἔ­τσι δὲν ἔ­χει ση­μα­σί­α τί λές, ὁ θυ­μός σου, ἡ τα­ ρα­χή σου καὶ ἡ ὀρ­γή, δὲν εἶ­ναι δι­κά μου νὰ τὰ φυ­λά­ξω, δὲν εἶ­ναι δι­κά μου νὰ τὰ κρα­τά­ω, καὶ δὲ θὰ τὸ κά­νω». Θὰ ἤ­θε­λα πρὸς στιγ­μὴν νὰ μι­λή­σω κα­τευ­θεῖαν στοὺς ἄν­τρες ποὺ εἶ­ναι σὲ αὐ­τὴ τὴν αἴ­θου­σα. Ἄν­τρες, εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νοι γιὰ με­ γα­λωσύ­νη. Εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νοι γιὰ νὰ ὑ­ψώ­νε­τε τὸ ἀ­νά­στη­μά σας καὶ νὰ φέ­ρε­ στε ἀν­τρί­κεια. Εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νοι γιὰ νὰ ὑ­πε­ρα­σπί­ζε­στε τὶς γυ­ναῖ­κες καὶ τὰ παι­ διά. Ὄ­χι νὰ πα­ρα­με­ρί­ζε­τε καὶ νὰ στρέ­φε­ τε τὸ κε­φά­λι σας στὴν ἄλ­λη με­ριά, ὅ­ταν γί­νε­ται φό­νος καὶ νὰ μὴν κά­νε­τε τί­πο­τε
91 γι᾿ αὐ­τό. Δὲν εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νοι γιὰ νὰ ἐκ­με­ταλ­λεύ­ε­στε ἐ­μᾶς τὶς γυ­ναῖ­κες καὶ με­τὰ νὰ μᾶς ἀ­φή­νε­τε μό­νες. Εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νοι γιὰ νὰ εἶ­στε εὐ­γε­ νι­κοὶ καὶ χα­ρι­τω­μέ­νοι καὶ με­γά­λοι καὶ δυ­να­τοὶ καὶ νὰ στέ­κε­στε ψη­λά, δι­ό­τι ἄν­ τρες προ­σέξ­τε με: Εἶ­μαι πο­λὺ κου­ρα­σμέ­ νη γιὰ νὰ κά­νω τὸ δι­κό σας κα­θῆ­κον. Γυ­ναῖ­κες, δὲν εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νες γιὰ κα­κο­με­τα­χεί­ρι­ση, δὲν εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νες νὰ κά­θε­στε ἀ­γνο­ών­τας τὴν ἀ­ξί­α καὶ τὴν τι­μή σας. Εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νες νὰ ἀ­γω­νί­ ζε­σθε γι᾿ αὐ­τὸ σὲ ὅ­λη σας τὴν ζω­ή. Τώ­ ρα εἶ­ναι ἡ εὐ­και­ρί­α σας, τώ­ρα θὰ δεί­ξε­τε τί ἄν­θρω­ποι θὰ εἶ­στε. Ἔ­χω ἐμ­πι­στο­σύ­ νη ἄν­τρες, ὅ­τι θὰ ἀν­τα­πο­κρι­θεῖ­τε στὴν πρό­κλη­ση καὶ θὰ ἀρ­θεῖ­τε στὸ ὕ­ψος τῶν πε­ρι­στά­σε­ων. Θὰ τε­λει­ώ­σω μὲ αὐ­τό: Με­ρι­κοὶ ἴ­σως εἶ­ναι ἐ­νο­χλη­μέ­νοι δι­ό­τι μι­λῶ συ­νέ­χεια γιὰ τὸν Θε­ὸ καὶ τὸν Ἰ­η­σοῦ. Μὰ πῶς εἶ­ ναι δυ­να­τὸν νὰ περ­πα­τῶ στὴν γῆ, ἔ­στω κου­τσαί­νον­τας, καὶ νὰ μὴν δί­νω ὅ­λη μου τὴν καρ­διὰ καὶ τὸ μυα­λὸ καὶ τὴν ψυ­χὴ καὶ ὅ­λο μου τὸ εἶ­ναι στὸν Χρι­στὸ πού μοῦ ἔ­δω­σε τὴν ζω­ή; Ἂν λοι­πὸν νο­μί­σε­τε ὅ­τι εἶ­μαι ἀ­νό­ η­τη, αὐ­τὸ θὰ εἶ­ναι ἄλ­λο ἕ­να κό­σμη­μα στὴν κο­ρῶ­να ποὺ φο­ρῶ. Ὅ­λος ὁ σκο­πὸς τῆς ζω­ῆς μου εἶ­ναι νὰ κά­νω τὸν Θε­ὸ νὰ χαί­ρε­ται. Ἐλ­πί­ζω με­ρι­κὰ ἀ­π᾿ αὐ­τὰ ποὺ εἶ­πα νὰ ἔ­χουν νό­η­μα. Ἁ­πλὰ βγῆ­καν μέ­σα ἀ­πὸ τὴν καρ­διά μου. Ὁ Θε­ὸς νὰ σᾶς εὐ­λο­γεῖ. Ἀ­ξι­ο­πρό­σε­κτες Θέ­σεις καὶ Μαρ­τυ­ρί­ες γιὰ τὶς ΑΜΒΛΩΣΕΙΣ, ἐκ­δό­σεις «Ὀρ­θό­δο­ξος Κυ­ψέ­λη». Ἱ. Μο­νὴ Παν­το­κρά­το­ρος Με­λισ­σο­χω­ρί­ου Τὰ παιδιὰ δὲν εἶναι τσουρέκια Οἱ ἔγγαμοι δὲν πρέπει νὰ ἀποφεύγουν μόνο τὴν ἀντισύλληψη, ἀλλὰ καὶ τὸν προγραμματισμὸ τῶν παιδιῶν. Νὰ ἀφήνωνται μὲ ἐμπιστοσύνη στὰ χέρια τοῦ Θεοῦ καὶ νὰ θεωροῦν τὴν ἔλευση τοῦ κάθε παιδιοῦ μεγάλο θεϊκὸ δῶρο. Τὰ παιδιὰ δὲν εἶναι τσουρέκια νὰ τὰ παραγγείλουμε στὸ φοῦρνο ὅποτε θέλουμε καὶ ὅπως τὰ θέλουμε. π. Ἐπιφανίου Θεοδωρόπουλου Νὰ μιλᾶτε στὸν Θεὸ γιὰ τὰ παιδιά σας. Νὰ μάθετε νὰ μιλᾶτε στὸν Θεὸ γιὰ τὰ παιδιά σας· ἀντὶ νὰ μαλώνετε τὰ παιδιά σας, νὰ μιλᾶτε στὸν Θεὸ γιὰ αὐτά. Ἁγίου Πορφυρίου Καυσοκαλυβίτου
92 ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΖΩΗ Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ Ἐπιλογὴ ἀποσπασμάτων-τίτλοι-μετάφραση: π. Χρίστου Κυριαζόπουλου Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος ἀφιερώνει πάρα πολλὲς σελίδες τῶν ἔργων του σὲ θέματα γάμου. Παραθέ- τουμε σὲ μετάφραση ἕνα ἐλάχιστο δεῖγμα ἀποσπασμάτων (οἱ ἐντὸς παρενθέσεων ἀριθμοὶ παραπέμπουν στὴν Ἑλληνικὴ Πατρολογία τοῦ Migne): ΤΙΜΙΟΣ Ο ΓΑΜΟΣ Καὶ ἐμεῖς οἱ Χριστιανοί, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐθνικοί, θεωροῦμε τίμιο πρᾶγμα τὸν γάμο. Καὶ εἶναι τίμιο (61, 103).
93 Η ΟΜΟΝΟΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΣΥΖΥΓΩΝ Γιὰ τὴ γυναῖκα ἂς μὴν ὑπάρχει τίπο- τε πιὸ πολύτιμο ἀπὸ τὸν ἄνδρα της, γιὰ τὸν ἄνδρα τίποτε πιὸ ἐπιθυμητὸ ἀπὸ τὴ γυναῖκα του. Ἡ ὁμόνοια ἀνάμεσα στὴ γυναῖκα καὶ στὸν ἄνδρα συγκρατεῖ τὴ ζωὴ καὶ συνέχει τὸν κόσμο ὁλόκληρο… Ὅταν ὁ ἄνδρας καὶ ἡ γυναίκα μαλώνουν μεταξύ τους, τότε δὲν μπορεῖ ποτὲ νὰ τοὺς εὐχαριστήσει οὔτε ὁ πλοῦτος οὔτε τὰ καλὰ παιδιὰ οὔτε τὰ πολλὰ παιδιὰ οὔτε ἡ δύναμη καὶ ἡ ἐξουσία οὔτε ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ οὔτε οἱ ἀπολαύσεις καὶ ἡ πολυτέ- λεια οὔτε κάποια ἄλλη εὐτυχία (51, 369). Αὐτὸς εἶναι ὁ ἀληθινὸς πλοῦτος, αὐτὴ ἡ πιὸ μεγάλη περιουσία, τὸ νὰ μὴν ὑπάρ- χει διχόνοια ἀνάμεσα στὸν ἄνδρα καὶ στὴ γυναῖκα, ἀλλὰ νὰ εἶναι οἱ δυό τους ἑνω- μένοι σὰν ἕνα σῶμα (53,357). Ὅταν ὑπάρχει ὁμόνοια καὶ εἰρήνη καὶ σύνδεσμος ἀγάπης μεταξὺ γυναικὸς καὶ ἀνδρός, ἐκεῖ συρρέουν ὅλα τὰ ἀγαθά, καὶ τὸ ἀνδρόγυνο δὲν κινδυνεύει ἀπὸ καμμιὰ ἐπιβουλή, γιατί περιβάλλεται ἀπὸ ἕνα με- γάλο καὶ ἀκατανίκητο τεῖχος, ποὺ εἶναι ἡ κατὰ Θεὸν ὁμόνοια (53, 360). Ὅπου ὑπάρχει ἄνδρας καὶ γυναίκα καὶ παιδιὰ καὶ ὁμόνοια καὶ ἀγάπη, καὶ εἶναι ὅλοι συνδεδεμένοι μὲ τὰ δεσμὰ τῆς ἀρετῆς, ἐκεῖ ἀνάμεσά τους βρίσκεται ὁ Χριστός. Ὁ Χριστὸς δὲν ζητάει χρυσοστό- λιστες ὀροφὲς οὔτε ἀστραφτεροὺς κίονες οὔτε πανέμορφα μάρμαρα, ἀλλὰ ὡραι- ότητα ψυχῆς καὶ ὀμορφιὰ διανοίας καὶ τραπέζι γεμάτο δικαιοσύνη καὶ φορτω- μένο μὲ καρποὺς ἐλεημοσύνης (54, 616). ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΥΣΥΖΥΓΟΥ Πρῶτα-πρῶτα,νὰζητᾶςγιὰτὴνκόρη σου ἄνδρα ποὺ νὰ εἶναι πραγματικὸς ἄνδρας καὶ προστάτης της, γιατί δὲν θὰ τοῦ παραδώσεις μιὰ δούλη, ἀλλὰ τὴ θυ- γατέρα σου. Μὴ ζητᾶς ἀπὸ αὐτὸν χρή- ματα, μὴ ζητᾶς λαμπρὴ καταγωγή, οὔτε σπουδαία ἰδιαίτερη πατρίδα. Ὅλα αὐτὰ εἶναι περιττά. Νὰ ζητᾶς νὰ ἔχει εὐλάβεια στὴν ψυχή του, ἐπιείκεια, ἀληθινὴ σύ- νεση, φόβο Θεοῦ. Μόνο τότε τὸ κορίτσι σου θὰ ζήσει κοντά του εὐτυχισμένο. Ἂν ἐπιθυμεῖς γι’ αὐτὸ πλούσιο σύζυγο, ὄχι μόνο δὲν θὰ τὴν ὠφελήσεις, ἀλλὰ καὶ θὰ τὴν βλάψεις. Θὰ τὴν κάνεις δούλη, ἐνῷ πρὶν ἦταν ἐλεύθερη… Νὰ ἐξετάσεις μὲ ἀκρίβεια τὴν ἀρετὴ τοῦ μελλοντικοῦ συ- ζύγου τῆς κόρης σου. Κι ὅταν πρόκειται νὰ τοῦ τὴν παραδώσεις, παρακάλεσε τὸν Χριστὸ νὰ παρευρεθεῖ. Θὰ ἀνταποκριθεῖ καὶ δὲν θὰ ντραπεῖ. Γιατί ὁ γάμος εἶναι μυστήριο στὸ ὁποῖο εἶναι παρὼν ὁ Χρι- στός (62, 389). Ο ΑΝΔΡΑΣ ΝΑ ΥΠΟΜΕΝΕΙ ΤΑ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΤΟΥ Εἶναι λιμάνι ἡ γυναῖκα καὶ πολὺ με- γάλο φάρμακο χαρᾶς. Ἂν λοιπὸν ἀπαλ- λάξεις τὸ λιμάνι ἀπὸ τοὺς ἀνέμους καὶ τὰ κύματα, θὰ ἀπολαύσεις πολλὴ ξεκού- ραση γυρνῶντας κουρασμένος στὸ σπίτι. Ἂν ὅμως τὸ γεμίσεις μὲ θόρυβο καὶ τα- ραχή, θὰ κάνεις τὸ ναυάγιο πιὸ δυσάρε- στο γιὰ σένα. Γιὰ νὰ μὴ συμβεῖ λοιπὸν κάτι τέτοιο, κᾶνε αὐτὸ ποὺ θὰ σοὺ πῶ· ὅταν συμβεῖ κάτι δυσάρεστο στὸ σπίτι ἐξαιτίας της, παρηγόρησέ την καὶ μὴν τῆς αὐξήσεις τὴ λύπη. Γιατί, κι ἂν ἀκό- μη τὰ χάσεις ὅλα, δὲν ὑπάρχει τίποτε πιὸ δυσάρεστο ἀπὸ τὸ νὰ παύσεις νὰ ἀγαπᾶς τὴ γυναίκα σου. Πάνω ἀπ’ ὅλα νὰ βάζεις τὴν ἀγάπη στὴ γυναῖκα σου. Κι ἂν πρέ- πει ὁ ἕνας ἄνθρωπος νὰ βαστάζει τὰ βάρη τοῦ ἄλλου, πολὺ περισσότερο ὀφείλεις νὰ βαστάζεις τὰ βάρη τῆς γυναίκας σου. Κι ἂν ἀκόμη εἶναι φτωχή, κι ἂν εἶναι ἀνόητη, κι ἂν εἶναι φλύαρη ἢ μέθυση ἢ ὀργίλη, μὴν τὴ βρίζεις, μὴν τὴν ἀπο- παίρνεις. Εἶναι μέλος σου καὶ ἔχετε γί- νει μία σάρκα. Δὲν πρέπει νὰ ὑποφέρεις
94 οὔτε νὰ ὀργίζεσαι μὲ τὶς ἀδυναμίες της, ἀλλὰ νὰ παρακαλεῖς τὸν Θεὸ γι’ αὐτὴν καὶ νὰ τὴ συμβουλεύεις καὶ νὰ τὴ βοη- θεῖς νὰ κόψει τὸ πάθος της… Λένε πὼς κι ἕνας ἀρχαῖος φιλόσοφος ποὺ εἶχε σύ- ζυγο κακὴ καὶ φλύαρη καὶ μέθυση, ὅταν τὸν ρώτησαν γιατί τὴν ἀνέχεται μὲ τόσα ἐλαττώματα ποὺ ἔχει, ἀπάντησε πὼς τὴν ἀνέχεται, γιὰ νὰ τὴν ἔχει ὡς γυμναστή- ριο καὶ παλαίστρα φιλοσοφίας στὸ σπίτι του. Εἶπε: «ἂν κάθε μέρα ἐκπαιδεύομαι μ’ αὐτήν, θὰ γίνω περισσότερο πρᾶος μὲ τὸν ὑπόλοιπο κόσμο». Φωνάξατε δυνατὰ ἀπὸ ἔκπληξη καὶ θαυμασμὸ γιὰ τὴ στάση τοῦ φιλοσόφου αὐτοῦ; Ὅμως ἐγὼ τώρα θρηνῶ γοερὰ ποὺ οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες ἦταν φιλοσοφώτεροι ἀπό μας, ἀπὸ μᾶς ποὺ ἔχουμε λάβει ἐντολὴ νὰ μιμούμαστε τοὺς ἀγγέλους καὶ πρωτίστως λάβαμε ἐντολὴ νὰ μιμούμαστε στὴν ἐπιείκεια αὐτὸν τὸν ἴδιο τὸν Θεό… Βέβαια, σᾶς συμβουλεύω νὰ φροντίσετε ἀπὸ τὴν ἀρχὴ νὰ βρεῖτε σύζυγο καλὴ καὶ γεμάτη ἀπὸ κάθε εἴδους ἀρετές. Ἂν ὅμως συμβεῖ νὰ κάνετε λάθος στὴν ἐπιλογή σας καὶ νὰ βάλετε μέσα στὸ σπίτι σας νύφη κακὴ καὶ ἀνυπόφορη, τότε νὰ μιμηθεῖτε αὐτὸν τὸν φιλόσοφο καὶ νὰ φροντίζετε συνεχῶς γιὰ τὴ βελτίωσή της (61, 223). ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΗΣ ΣΥΖΥΓΟΥ Καλλώπισε λοιπόν, ἐσὺ ἡ σύζυγος, τὸ πρόσωπό σου μὲ σωφροσύνη, μὲ σε- μνότητα, μὲ ἐλεημοσύνη, μὲ φιλανθρω- πία, μὲ ἀγάπη, μὲ φιλοφροσύνη πρὸς τὸν ἄνδρα σου, μὲ ἐπιείκεια, μὲ πραότητα, μὲ ἀνεξικακία. Αὐτὰ εἶναι τὰ χρώματα τῆς ἀρετῆς. Μὲ αὐτὰ θὰ σὲ ἀγαπήσουν οἱ ἄγγελοι κι ὄχι οἱ ἄνθρωποι. Μὲ αὐτὰ θὰ σὲ ἐπαινέσει ὁ Θεός. Κι ὅταν ὁ Θεὸς εὐα- ρεστηθεῖ μὲ τὴν ἀρετή σου, ἐξάπαντος θὰ ὑποτάξεις καὶ τὸν ἄνδρα σου (49, 238). Δὲν ὑπάρχει τίποτε πιὸ ἰσχυρὸ καὶ κατάλληλο στὸ νὰ ρυθμίζει τὸν ἄνδρα καὶ νὰ διαπλάθει τὴν ψυχή του μ’ ὅποιον τρόπο θέλει ἀπὸ μιὰ γυναῖκα εὐλαβῆ καὶ συνετή. Γιατί ὁ ἄνδρας δὲν ἀνέχεται τόσο πολὺ τὶς παραινέσεις καὶ τὶς συμβουλὲς οὔτε τῶν φίλων οὔτε τῶν διδασκάλων οὔτε τῶν ἀρχόντων, ὅσο τῆς συζύγου του. Διότι ἡ παραίνεση ἐκ μέρους τῆς συζύγου προκαλεῖ κάποια εὐχαρίστη- ση, μιὰ καὶ ὁ σύζυγος τὴν ἀγαπάει πάρα πολύ. Θὰ μποροῦσα νὰ ἀναφέρω πολλοὺς σκληροὺς καὶ ἀπείθαρχους ἄνδρες ποὺ μαλάκωσαν μὲ τὶς συμβουλὲς τῆς γυναί- κας τους… Ὅταν, μάλιστα, ἐσὺ ἡ σύζυ- γος, διδάσκεις τὸν ἄνδρα σου ὄχι μόνο μὲ τὰ λόγια σου, ἀλλὰ καὶ μὲ τὰ ἔργα σου, τότε πιὸ εὔκολα θὰ δεχθεῖ ὅσα τοῦ λές· ὅταν, δηλαδή, δὲν τοῦ ζητὰς χρυσάφι οὔτε μαργαριτάρια οὔτε πολυτελῆ ἐνδύ- ματα, ἀλλὰ ἀντὶ γι’ αὐτὰ ἐπιδεικνύεις κοσμιότητα, σωφροσύνη, ἀγάπη, καὶ τὶς ἴδιες ἀρετὲς ζητᾶς κι ἀπ’ αὐτόν. Διότι ἂν πρέπει νὰ κάνεις κάτι γιὰ νὰ ἀρέσεις στὸν ἄνδρα σου, πρέπει νὰ κοσμεῖς τὴν ψυχή σου κι ὄχι νὰ στολίζεις τὸ σῶμα σου καὶ νὰ τὸ χαλᾶς (59, 340). Ἀπὸ τὴ γυναῖκα σας νὰ ζητᾶτε με- τριοφροσύνη καὶ ἐπιείκεια· αὐτὰ εἶναι τὰ γνωρίσματα τοῦ κάλλους κι ὄχι ἡ σωματικὴ ὀμορφιά. Δὲν βλέπετε πόσοι παντρεύτηκαν ὡραῖες γυναῖκες καὶ κα- τέστρεψαν τὴ ζωή τους; Καὶ πόσοι διάλε- ξαν συζύγους ὄχι τόσο ὄμορφες κι ἔφθα- σαν πανευτυχεῖς σὲ βαθύτατο γῆρας;… Νὰ μὴ ζητᾶτε χρήματα οὔτε ἀριστοκρα- τικὴ καταγωγή. Κανεὶς νὰ μὴ ζητάει νὰ πλουτήσει ἀπὸ τὴ γυναῖκα του· ἕνας τέ- τοιος πλοῦτος εἶναι αἰσχρὸς καὶ ἐπονείδι- στος (62, 128). Η ΤΥΡΑΝΝΙΚΗ ΣΥΖΥΓΟΣ (Ἡ κακὴ σύζυγος) ἂν εἶναι πλούσια, καυχιέται μέρα καὶ νύχτα γιὰ τὰ πλού- τη της καὶ δὲν ἐπιτρέπει στὸν ἄνδρα της νὰ ζήσει μὲ εἰρήνη. Ἂν πάλι εἶναι φτω- χή, τριγυρίζει ἀπὸ γειτονιὰ σὲ γειτονιὰ καὶ ἀπὸ σπίτι σὲ σπίτι καὶ δημιουργεῖ Ο ΑΓΙΟΣ
95 φασαρίες, ἀναρριπίζει θυμούς, προκαλεῖ καθημερινὰ ταραχὲς καὶ δὲν ἀφήνει τὸν ἄνδρα της νὰ ζήσει εἰρηνικὰ οὔτε μὲ τοὺς γείτονες οὔτε μὲ τοὺς γνωστούς… Κι ὅταν πέφτουν τὸ βράδυ νὰ κοιμηθοῦν, δὲν ἀφήνει τὸν ἄνδρα της νὰ κοιμηθεῖ, ἀλλὰ τὸν ἐξοργίζει ἐναντίον τῶν ὑπη- ρετῶν, τὸν ἐξαναγκάζει νὰ μαλώνει μὲ τοὺς γείτονες. (Τοῦ λέει) αὐτὸς ὁ δοῦλος μὲ περιφρονεῖ, αὐτὴ ἡ ὑπηρέτρια μὲ ἐμπαίζει, αὐτὸς ὁ γείτονας συνεχῶς καὶ παντοῦ μὲ κοροϊδεύει… Ἀπαιτῶ νὰ τοὺς ἐκδικηθεῖς γιὰ χάρη μου. Διαφορετικά, δὲν θὰ καθήσω μαζί σου στὸ τραπέζι, δὲν θὰ φάω μ’ ἐσένα ψωμὶ οὔτε θὰ ξανακοι- μηθοῦμε μαζὶ (56, 536). Η ΕΓΚΡΑΤΕΙΑ ΤΩΝ ΣΥΖΥΓΩΝ Λέει ὁ ἀπόστολος Παῦλος: «Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μή τι ἂν ἐκ συμφώνου» (Α΄ Κορ. ζ΄ 5). Τί σημαίνει αὐτό; Λέει ὁ ἀπόστολος ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐγκρατεύεται ἡ γυναίκα, χωρὶς νὰ τὸ θέλει ὁ ἄνδρας, οὔτε ὁ ἄνδρας, ἂν δὲν τὸ θέλει ἡ γυναίκα. Καὶ γιὰ ποιό λόγο; Διότι ἀπὸ μιὰ τέτοιου εἴδους ἐγκράτεια γεννιοῦνται πολλὰ κακά· πολλὲς φορὲς προκύπτουν ἀπὸ αὐτὴν καὶ μοιχεῖες καὶ πορνεῖες καὶ διαλύσεις σπιτικῶν. Ἔτσι κάνουν πολλὲς γυναῖκες καὶ τε- λικὰ ἡ ἁμαρτία τους εἶναι πιὸ μεγάλη ἀπὸ τὴν ἀρετή τους· γιατί μὲ τὴν ἐγκρά- τειά τους αὐτὴ καὶ γίνονται ὑπεύθυνες γιὰ τὴν ἀκολασία τοῦ ἄνδρα τους καὶ τὰ καταστρέφουν ὅλα. Πάνω ἀπ’ ὅλα εἶναι ἡ ὁμόνοια. Ἂς ὑποθέσουμε ὅτι μιὰ γυ- ναῖκα ἐγκρατεύεται παρὰ τὴ θέληση τοῦ ἀνδρός της. Τί γίνεται ὅμως ἂν ἐκεῖνος λόγῳ τῆς στάσης της αὐτῆς πορνεύει, ἢ κι ἂν δὲν πορνεύει, ὅμως ὑποφέρει καὶ εἶναι ἀνήσυχος καὶ τυραννιέται ἀπὸ τὴν Ἡ ἁγία οἰκογένεια τοῦ Μ.Βασιλείου
96 ἐπιθυμία καὶ γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ μαλώνει μαζί της καὶ τῆς δημιουργεῖ μύρια προ- βλήματα; Ποιό τὸ κέρδος τῆς νηστείας καὶ τῆς ἐγκράτειας, ὅταν ἔχει διαρραγεῖ ἡ ἀγάπη μεταξὺ τῶν συζύγων; Κανένα… Γιατί, ὅταν ὁ ἄνδρας καὶ ἡ γυναῖκα βρί- σκονται σὲ διάσταση ψυχική, τὸ σπίτι δὲν στέκεται καλά. Γι’ αὐτὸ λέει ὁ ἀπό- στολος: «Μὴν ἀποστερεῖτε ὁ ἕνας τὸν ἄλλο μὲ ἀποχὴ καὶ ἐγκράτεια, ἐκτὸς κι ἂν τὸ κάνετε αὐτὸ προσωρινὰ καὶ ἀπὸ συμφώνου, γιὰ νὰ ἐπιδίδεσθε μὲ μεγα- λύτερη προθυμία στὴ νηστεία καὶ τὴν προσευχή, καὶ πάλι νὰ συνέρχεσθε στὶς συζυγικές σας σχέσεις, γιὰ νὰ μὴ σᾶς πει- ράζει σὲ πορνεία ὁ σατανᾶς ἐξαιτίας τῆς ἀκρατείας σας. Κι αὐτὸ (δηλαδὴ τὸ νὰ μὴ στερεῖτε ὁ ἕνας τὸν ἄλλον) σᾶς τὸ λέω ἀπὸ συγκατάβαση. Δὲν σᾶς τὸ ἐπιβάλλω ὡς ἐντολή» (Α΄ Κορ. ζ΄ 5). Προσθέτει τὸ «ἵνα μὴ πειράζῃ ὑμᾶς ὁ σατανᾶς», γιὰ νὰ μὴ θεωρήσει κανεὶς ὅτι ὁ ἀπόστολος μὲ νόμο ἐπιβάλλει τὶς συζυ- γικὲς σχέσεις (61, 152-153). Ο ΓΑΜΟΣ ΔΕΝ ΕΜΠΟΔΙΖΕΙ ΤΗΝ ΕΥΣΕΒΕΙΑ Γιατί ζεῖς μὲ τρόπο ἀπρεπῆ; Γιατί δὲν ζεῖς μὲ ἀκρίβεια πνευματικὴ καὶ μὲ εὐσέ- βεια; Ἀπαντᾶς: Πῶς μπορῶ νὰ ζήσω μὲ εὐσέβεια, ἂν δὲν διώξω τὴ γυναῖκα μου, ἂν δὲν ἀρνηθῶ τὰ παιδιά μου, ἂν δὲν ἀδιαφορήσω γιὰ τὶς ὑποθέσεις τῆς καθημερινῆς μου ζωῆς; Μά, γιατί θέτεις αὐτοὺς τοὺς ὅρους; Μήπως ὁ γάμος εἶναι ἐμπόδιο τῆς εὐσε- βείας; Ἡ σύζυγος σοῦ δόθη- κε, γιὰ νὰ σὲ βοηθεῖ πνευμα- τικὰ κι ὄχι γιὰ νὰ ἐπιβουλεύ- εται τὴν εὐσέβειά σου. Δὲν εἶχε γυναῖκα ὁ προφήτης; Ὁ γάμος του ὅμως δὲν ἐμπόδιζε τὸ Ἅγιο Πνεῦμα νὰ τὸν φω- τίζει, ὥστε νὰ προφητεύει. Καὶ γυναῖκα εἶχε καὶ προ- φήτης ἦταν. Ὁ Μωϋσῆς δὲν ἦταν παντρεμένος; Ἦταν. Κι ὅμως, καὶ πέτρες ἔσπασε καὶ τὸν ἀέρα μετέβαλε καὶ μὲ τὸν Θεὸ συζητοῦσε καὶ στα- μάτησε τὴν ὀργὴ τοῦ Θεοῦ. Ὁ Ἀβραὰμ δὲν εἶχε γυναῖκα; Εἶχε. Κι ὅμως, κατέστη πα- τέρας καὶ τῶν ἐθνῶν καὶ τῆς Ἐκκλησίας… Μήπως ὁ γάμος τὸν ἐμπό- δισε νὰ γίνει - ὅπως καὶ ἔγινε – καὶ φι- λόπαις καὶ φιλόθεος; … Καὶ ἐπιπλέον, ὁ Πέτρος δὲν εἶχε κι αὐτὸς γυναίκα; Ναί, εἶχε… Καὶ ὁ Φίλιππος δὲν εἶχε τέσσερις θυγατέρες; Ὅπου ὑπάρχουν τέσσερις θυγατέρες, ἐκεῖ ὑπάρχει καὶ γυναῖκα καὶ γάμος. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲν παρευρέθηκε σὲ γάμο καὶ δὲν προσέφερε καὶ δῶρο με- ταβάλλοντας τὸ νερὸ σὲ κρασί; Μὴ βδε- λύσσεσαι, λοιπόν, τὸν γάμο· τὴν πορνεία νὰ μισεῖς (56, 122 καὶ 123). «Μακκαβαίων τὸν ἑπτάριθμον δῆμον, σὺν τῇ μητρὶ Σολομονῇ τῇ ἁγίᾳ, καὶ Ἐλεάζαρ τὸν διδάσκαλον» Οἱ ἅγιοι ἐπτὰ Μακκαβαίοι: Ἀβείμ, Ἀντώνιος, Γουρίας, Ἐλεάζαρος, Εὐσέβωνας, Ἀχείμ, Μάρκελλος.
97 Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Ἀ­να­στα­σί­ου Πα­ρού­το­γλου πρω­το­πρε­σβυ­τέ­ρου Ἡ οἰ­κο­γέ­νεια εἶ­ναι μί­α μι­κρὴ κατ᾿ οἶ­κον ἐκ­κλη­σί­α, γι᾿ αὐ­τὸ πρέ­πει νὰ εἶ­ναι στε­ρε­ω­μέ­νη στὴν ἀ­σά­ λευ­τη πέ­τρα, ποὺ λέ­γε­ται Χρι­στός. Τὸ ξε­κί­νη­μά της πρέ­πει νὰ γί­νε­ται μὲ τὸν Ὀρ­θό­δο­ξο Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κὸ Γά­μο, ὁ ὁ­ποῖ­ος εἶ­ναι καὶ ἕ­να ἀ­πὸ τὰ ἑ­πτὰ Μυ­στή­ρια τῆς Ἁ­γί­ας μας Ὀρ­θο­δό­ξου Ἐκ­κλη­σί­ας. Ὁ γά­μος καὶ ἡ οἰ­κο­γέ­νεια δί­νουν στοὺς ἀν­θρώ­πους ὅ­λες τὶς προ­ϋ­πο­θέ­σεις, γιὰνὰγί­νουνκα­λύ­τε­ροι,ἀ­γα­θό­τε­ροι.Γιὰ νὰ φα­νοῦν χρή­σι­μοι στὴν κοι­νω­νί­α μας. Γιὰ νὰ ἀ­να­θρέ­ψουν τὰ παι­διά τους μὲ φό­βο Θε­οῦ. Ὥ­στε με­γα­λώ­νον­τας νὰ κα­ τα­στοῦν οἱ αὐ­ρια­νοὶ Ἅ­γιοι, οἱ αὐ­ρια­νοὶ Ὅ­σιοι, οἱ Ὁ­μο­λο­γη­τὲς καὶ οἱ Μάρ­τυ­ρες. Δι­ό­τι ὁ γά­μος εἶ­ναι φυ­τώ­ριο Ἁγί­ων. Ἀ­πὸ ἁ­γι­α­σμέ­νες οἰ­κο­γέ­νει­ες ἔ­χουν βγεῖ Ἅγιοι, ἀλ­λὰ καὶ ἀν­τι­στρό­φως πολ­λὲς φο­ρές, τὸ ἀγ­κά­θι νὰ μᾶς δί­δει καὶ τὸ λου­λού­δι. Ἀλ­ λὰ κα­τὰ τὸ πλεῖ­στον ὅ­μως ἔ­χουν πά­ρει οἱ πε­ρισ­σό­τε­ροι ἄ­ρι­στη χρι­στι­α­νι­κὴ ἀ­γω­ γή. Ὁ ἱ­ε­ρὸς Χρυ­σό­στο­μος το­νί­ζει ὅ­τι ὁ γά­ μος καὶ ἡ οἰ­κο­γέ­νεια δὲν ἀ­πο­τε­λοῦν ἐμ­ πό­δια γιὰ τὴν καλ­λι­έρ­γεια τῶν ἀ­ρε­τῶν. Τὴν αὔ­ξη­ση τῶν ἀ­ρε­τῶν. Τὴν προ­κο­πὴ τῶν ἀ­ρε­τῶν. Ὁ γά­μος δὲν μπο­ρεῖ νὰ στα­ θεῖ ἐμ­πό­διο γιὰ νὰ εὐ­α­ρε­στή­σουν τὸν Θε­ὸ καὶ οἱ δύ­ο σύ­ζυ­γοι, καὶ σὰν σύ­ζυ­γοι καὶ σὰν γο­νεῖς. Ἡ συ­να­να­στρο­φὴ με­τα­ ξύ τους, γεν­νᾶ τὸν ἀ­μοι­βαῖ­ο σε­βα­σμό, ἀλ­ λὰ καὶ τὴν κα­τὰ Χρι­στὸν ἀ­να­τρο­φὴ τῶν παι­δι­ῶν τους. Ἔ­τσι, λοι­πόν, με­γα­λώ­νουν καὶ πρέ­ πει νὰ με­γα­λώ­νουν τὰ παι­διά τους οἱ χρι­στια­νοὶ γο­νεῖς, σύμ­φω­να μὲ αὐ­τὰ ποὺ κα­θο­ρί­ζει ὁ νό­μος τοῦ Θε­οῦ μέ­σα ἀ­πὸ τὸ Εὐ­αγ­γέ­λιο. Για­τί ἔ­τσι μό­νο προ­σφέ­ρε­ται ἡ στορ­γή, ἡ ἀ­γά­πη, ἡ κα­λω­σύ­νη, ἡ ὑ­πο­ μο­νή, ἡ κα­τα­νό­η­σις, ἡ θυ­σί­α καὶ τό­σα ἄλ­λα, ποὺ εἶ­ναι ὅ­λα πο­λὺ εὐ­ά­ρε­στα στὸν Θε­ό. Ὄ­χι λέ­γει ὁ ἱ­ε­ρὸς Χρυ­σό­στο­μος, ὁ γά­μος μὲ τὴ συ­ζυ­γί­α καὶ τὰ παι­διά, δὲν εἶ­ναι ἐμ­πό­διο γιὰ πνευ­μα­τι­κὴ προ­κο­πὴ καὶ σω­τη­ρί­α τῶν ψυ­χῶν. Ἀν­τι­θέ­τως μά­ λι­στα, βά­ζον­τας μέ­σα στὸν γά­μο τὸν νό­ μο τοῦ Θε­οῦ, τὴν ἐκ­κλη­σί­α τοῦ Χρι­στοῦ καὶ τὰ Μυ­στή­ριά της, τό­τε θὰ βα­σι­λεύ­ σει ἡ εἰ­ρή­νη μέ­σα στὸ σπι­τι­κό, ἡ ἀ­γά­πη, ἡ ἀλ­λη­λο­ε­κτί­μη­ση, ἡ ἀλ­λη­λο­ϋ­πο­μο­νή, ἡ ἀ­μοι­βαί­α κα­τα­νό­η­ση, ἡ πί­στη καὶ ἡ θυ­σί­α τῆς ἀ­γά­πης. Ἡ προ­σευ­χή, τὰ Μυ­ στή­ρια, ὁ πνευ­μα­τι­κὸς ἀ­γώ­νας καὶ τό­σα ἄλ­λα θὰ μᾶς ὁ­δη­γή­σουν μὲ ἀ­σφά­λεια στὸ λι­μά­νι τῆς Βα­σι­λεί­ας τοῦ Θε­οῦ. Τὴν οἰ­κο­γέ­νεια ποὺ ὁ Θε­ὸς εὐ­λό­γη­σε,
98 τὴν πα­ρο­μοί­α­σαν μὲ πο­λὺ ψη­λὸ δέν­δρο ποὺ ἔ­χει τὶς ρί­ζες του στὴ γῆ καὶ τὰ κλα­ διὰ αὐ­τοῦ τοῦ δέν­δρου φθά­νουν στὸν οὐ­ρα­νό. Τὴν ὀ­νό­μα­σαν φυ­τώ­ριο, τὴν ὀ­νό­μα­σαν θερ­μο­κή­πιο, καὶ πολ­λὲς ἄλ­λες ὀ­νο­μα­σί­ες. Τὴν οἰ­κο­γέ­νεια ὁ Θε­ός, τὴν πε­ρι­έ­βα­λε μὲ τὸ κῦ­ρος τοῦ Μυ­στη­ρί­ου. Μέ­σα στὸν γά­μο δὲν ἔ­χου­με μί­α ἁ­πλὴ ἕ­νω­ση δύ­ο σω­μά­των. Εἶ­ναι μί­α ἱ­ε­ρὴ ὑ­πό­ θε­σις ποὺ φέ­ρει τὴ σφρα­γί­δα τοῦ Μυ­στη­ ρί­ου, ἀλ­λὰ καὶ τὸ ὑ­πέρ­τα­το κῦ­ρος τοῦ ἁ­γί­ου Θε­οῦ. Δι­ό­τι ὁ Θε­ὸς μᾶς ἑ­νώ­νει ἢ ὁ Θε­ὸς μᾶς ἕ­νω­σε. Γι᾿ αὐ­τὸ καὶ ὁ Κύ­ριος πε­ρι­φρού­ρη­σε τὸν γά­μο μὲ τὸ ἀ­δι­ά­λυ­το στοι­χεῖ­ο. Μὲ τὸν ἰ­σό­βιο, δη­λα­δή, δε­σμό. Μό­νον ὁ θά­να­τος θὰ πρέ­πει νὰ χω­ρί­σει τὸ ζευ­γά­ρι, καὶ μό­νον ὁ θά­να­τος νὰ εἶ­ναι αὐ­τός, ὁ ὁ­ποῖ­ος θὰ δι­α­λύ­σει τὸν δε­σμό. Ἐ­ὰν ὑ­πάρ­ξουν κά­ποι­α λά­θη, μὲ τὴ συγ­ γνώ­μη καὶ τὴ με­τά­νοι­α τὰ πάν­τα δι­ορ­ θώ­νον­ται. Τό­σο, λοι­πόν, ὑ­ψη­λὸ τὸν θέ­λη­σε ὁ Θε­ὸς τὸν γά­μο. Καὶ ποι­ὸς μπο­ρεῖ νὰ ἀρ­ νη­θεῖ, ὅ­τι ἀ­πο­τε­λεῖ τὸ με­γα­λύ­τε­ρο ἱ­στο­ ρι­κὸ γε­γο­νὸς γιὰ τὸν ἄν­θρω­πο ἡ δη­μι­ ουρ­γί­α τῆς οἰ­κο­γέ­νειας. Δυ­στυ­χῶς στὶς ἡ­μέ­ρες μας ἀρ­νοῦν­ται τὸν γά­μο. Καὶ τὸν ἀρ­νοῦν­ται ὡς Μυ­στή­ριο, πού σφρα­γί­ζε­ ται ἀ­πὸ τὴν Ἐκ­κλη­σί­α, εὐ­λο­γεῖ­ται ἀ­πὸ τὸν Πα­νά­γιο Θε­ό, τὸ ἴ­διο τὸ Πνεῦ­μα τὸ Ἅ­γιον, κα­τέρ­χε­ται, πῶς; Αὐ­τὸ ὁ­ρι­σμέ­νοι μο­νά­χα τὸ ἔ­χουν δεῖ καὶ τὸ ἔ­χουν ψη­ λα­φί­σει, ὅ­ταν λέ­γει ὁ ἱ­ε­ρεὺς «στέ­φε­ται ὁ δοῦ­λος τοῦ Θε­οῦ τὴν δού­λη τοῦ Θε­οῦ εἰς τὸ ὄ­νο­μα τοῦ Πα­τρὸς καὶ τοῦ Υἱ­οῦ καὶ τοῦ Ἁ­γί­ου Πνεύ­μα­τος». Μὲ τὸν γά­μο συγ­κρο­τοῦν­ται ἐν­τε­λῶς και­νούρ­γιοι κό­ σμοι, πα­τέ­ρας, μη­τέ­ρα, παι­διά, ἀ­δέλ­φια, πα­ρα­χω­ροῦν κα­τό­πιν τὰ δι­και­ώ­μα­τα στὴ νέ­α οἰ­κο­γέ­νεια, ποὺ πρέ­πει νὰ τὴν ἀ­γα­ πή­σουν καὶ ὁ νέ­ος καὶ ἡ νέ­α, πρὶν ἀ­κό­μα τὴν δη­μι­ουρ­γή­σουν. Πρέ­πει νὰ ὑ­πάρ­ χουν οἱ προ­ϋ­πο­θέ­σεις καὶ γιὰ νὰ τὴν ἀ­γα­πή­σουν πρέ­πει νὰ τὴ δοῦν στὴ ζω­ὴ τῶν γο­νέ­ων τους. Ἂν δὲν τὴ δοῦν, δὲν θὰ κά­μουν γά­μο κα­τὰ Θε­όν, καὶ εὐ­τυ­χι­σμέ­ νο, στε­ρε­ὸ καὶ δυ­να­τό. Θὰ μπο­ροῦ­σε νὰ πεῖ κα­νεὶς ὅ­τι ὁ γά­ μος εἶ­ναι μί­α συ­ναι­σθη­μα­τι­κὴ ἐ­πα­νά­στα­ ση; Δὲν εἶ­ναι ἔ­τσι! Εἶ­ναι ἕ­να Μυ­στή­ριο. Φυ­τεύ­ε­ται στὴ γῆ, καὶ με­τα­φυ­τεύ­ε­ται στὴ Βα­σι­λεί­α τῶν Οὐ­ρα­νῶν πλέ­ον ὡς ἄγ­γε­λοι! Ἔ­τσι τὰ ἱ­ε­ρὰ δε­σμὰ τοῦ γά­μου, ἁ­γι­ά­ζον­ται, ἐ­ξα­ϋ­λώ­νον­ται, ὁπό­τε οὔ­τε ὁ θά­να­τος ἀ­πει­λεῖ τὴν χα­ρὰ τῆς οἰ­κο­γέ­ νειας, οὔ­τε ἄλ­λοι κίν­δυ­νοι μπο­ροῦν νὰ κλο­νί­σουν τὴν εὐ­τυ­χί­α σας. Ἡ Ἐκ­κλη­σί­α μὲ τὴν πεῖρα τῆς ἱ­στο­ρί­ ας τῶν δύ­ο χι­λιά­δων ἐ­τῶν, θὰ μᾶς ἀ­νοί­ξει τὸν δρό­μο, ποὺ θὰ πρέ­πει ἡ ἑλ­λη­νι­κὴ οἰ­ κο­γέ­νεια νὰ ἀ­κο­λου­θή­σει, μέ­σα ἀ­πὸ τὴν δι­δα­σκα­λί­α τοῦ Εὐ­αγ­γε­λί­ου, καὶ μέ­σα ἀ­πὸ τὴν πεῖρα τῶν Πα­τέ­ρων τῆς Ἐκ­κλη­ σί­ας μας. Ἡ Ἐκ­κλη­σί­α εἶ­ναι ἡ μό­νη. Οὐ­ δὲν ἄ­λυ­το πρό­βλη­μα γιὰ τὴν Ἐκ­κλη­σί­α καὶ τὸ Εὐ­αγ­γέ­λιό της. Μπο­ρεῖ νὰ μᾶς δώ­ σει τό­ση πεῖ­ρα ὅ­ση δὲν μπο­ροῦν νὰ μᾶς τὴ δώ­σουν, οὔ­τε οἱ πιὸ ἡ­λι­κι­ω­μέ­νοι, οὔ­τε οἱ πιὸ πα­λιοί, οὔ­τε οἱ πιὸ νέ­οι, οὔ­τε οἱ πιὸ σο­φοί. Ἂν θὰ θέ­λα­με νὰ συ­νο­ψί­σου­με σὲ τρεῖς λέ­ξεις, τὸ τί εἶ­ναι ἐ­κεῖ­νο ποὺ ἐ­ξα­ σφα­λί­ζει μί­α εὐ­τυ­χι­σμέ­νη οἰ­κο­γε­νεια­κὴ ζω­ή, θὰ ἀ­να­φέ­ρα­με πρῶ­τα τὴ λέ­ξη πί­στη. Ἀλ­λὰ τὴν ἔμ­πρα­κτη πί­στη. Τὴν πί­στη μὲ τὰ ἔρ­γα της. Τὴν ἀ­γά­πη, τὴν ἀ­γά­πη μὲ τὰ ἔρ­γα της, τὴν ἐ­νερ­γου­μέ­νη ἀ­γά­πη. Τὴν προ­σφο­ρά, τὴν ἀ­φο­σί­ω­ση. Καὶ προ­ παν­τὸς τὴν ὁ­μό­νοι­α μέ­σα στὸ σπί­τι. Τὸ ἔρ­γο τοῦ Πνευ­μα­τι­κοῦ εἶ­ναι ἄ­κρως σο­βα­ρὸ καὶ φο­βε­ρό, για­τί σ᾿ αὐ­ Ὁ ὅσιος Ἰουστίνος Πόποβιτς
99 τὸν προ­σέρ­χον­ται οἱ χρι­στια­νοὶ πε­ρι­μέ­ νον­τας ν᾿ ἀ­κού­σουν ἀ­π᾿ αὐ­τὸν τὸν λό­γο τοῦ Θε­οῦ, ἀλ­λὰ καὶ τὸ θέ­λη­μα τοῦ Θε­οῦ. Κα­τὰ τὸν Ἅ­γιο Γρη­γό­ριο τὸν Θε­ο­λό­γο, ἀ­πο­στο­λὴ τοῦ Πνευ­μα­τι­κοῦ εἶ­ναι «πτε­ ρῶ­σαι ψυ­χή, ἁρ­πᾶ­σαι τοῦ κό­σμου καὶ δοῦ­ναι Θε­ῷ». Τὸ δὲ κα­τ᾿ εἰ­κό­να, στὸν κά­ θε ἄν­θρω­πο καὶ στὸν ἑ­αυ­τό του ἢ μέ­νον τη­ρεῖ­σαι, -ὅ­πως ἀ­κρι­βῶς βγῆ­κε καὶ κα­θα­ ρί­στη­κε ἀ­πὸ τὸ Ἅ­γιον Βά­πτι­σμα- ἢ κιν­ δυ­νεῦ­ον χει­ρα­γω­γεῖ­σαι, ἂν κιν­δυ­νέ­ψει, νὰ βά­λου­με τὰ δυ­να­τά μας γιὰ νὰ τὸ χει­ ρα­γω­γή­σου­με πρὸς τὸν δρό­μο τὸ σω­στό, ἢ δι­α­ρα­έν, δη­λα­δὴ ἂν δι­αρ­ρα­γεῖ ἢ μο­λυν­ θεῖ, νὰ τὸ σώ­σου­με, ἀ­να­σώ­σας. Ὁ Ἅ­γιος Συ­με­ὼν ὁ Νέ­ος Θε­ο­λό­γος το­νί­ζει: «ἄ­νευ κό­πων καὶ πό­νων πολ­λῶν καὶ ἱ­δρώ­των, βί­ας τε καὶ στε­νο­χω­ρί­ας καὶ θλί­ψε­ως, οὐ­δεὶς δι­ῆλ­θε τὸν σκο­τα­σμὸν τῆς ἰ­δί­ας αὐ­τοῦ ψυ­χῆς οὐ­δὲ τὸ φῶς τοῦ Πα­να­γί­ου Πνεύ­μα­τος ἐ­θε­ά­σα­το». Πο­λὺ πε­ρισ­σό­τε­ρο, ὅ­ταν ὁ Πνευ­μα­ τι­κὸς κα­λεῖ­ται στοὺς ἐ­ξο­μο­λο­γου­μέ­νους του νὰ ἄρ­χει ψυ­χῶν ὁ­δη­γῶν­τας αὐ­τὲς μὲ ἀ­σφά­λεια στὴ μάν­δρα τοῦ Χρι­στοῦ, στὴν Κι­βω­τὸ τῆς σω­τη­ρί­ας, ἀ­φοῦ ὡς γνω­στόν, κα­τὰ τὸν Ἅ­γιο Ἰ­ω­άν­νη τὸν Χρυ­σό­στο­μο «τὸ ἄρ­χειν ψυ­χῶν ἐ­πι­πο­νό­τε­ρον πάν­των ἐ­στι». Ὁ πνευ­μα­τι­κὸς Πα­τέ­ρας, στὸν ὁ­ποῖ­ο σπεύ­δει ἕ­να μέ­λος τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας ἢ καὶ πε­ρισ­σό­τε­ρα, δὲ σφε­τε­ρί­ζε­ται τὸν ρό­λο τοῦ πα­τέ­ρα τῆς χρι­στι­α­νι­κῆς οἰ­κο­γέ­νειας, ἀλ­λὰ μὲ τα­πεί­νω­ση δι­α­κο­νεῖ τὴ σω­τη­ρί­α, τὴ συ­νεν­νό­η­ση καὶ τὴ συ­νέ­νω­ση ὅ­λης τῆς οἰ­κο­γένει­ας. Ἡ μη­τέ­ρα Ἐκ­κλη­σί­α δὲν εἶ­ναι ἀν­τί­ζη­λος κά­ποι­ων δι­και­ω­μά­ των τῆς μη­τέ­ρας, ἀλ­λὰ ἡ πιὸ φι­λό­στορ­γη καὶ δι­α­κρι­τι­κὴ μη­τέ­ρα, ἡ ὁ­ποί­α μὲ τὴν ἀ­πε­ρι­ό­ρι­στη ἀ­γά­πη της καὶ τὴ θε­ο­α­νε­ κτι­κό­τη­τά της μπο­ρεῖ νὰ θε­ρα­πεύ­ει τὰ πιὸ ἀ­θε­ρά­πευ­τα χρό­νια τραύ­μα­τα. Οἱ Πα­τέ­ρες τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας δί­νον­τας γνώ­μο­να καὶ πυ­ξί­δα στὸν Πνευ­μα­τι­κὸ γιὰ νὰ βλέ­πει, σω­στά τοῦ λέ­γουν: Ὅ­που δι­α­πι­στώ­νον­ται με­γά­λα προ­βλή­μα­τα στὴ συ­νεν­νό­η­ση, μὰ δὲν μπο­ρεῖς νὰ βγά­λεις ἄ­κρη, για­τί καὶ οἱ δύ­ο σύ­ζυ­γοι μι­λοῦν λο­γι­κὰ καὶ ὁ κα­θέ­νας ἔ­χει τὰ ἐ­πι­χει­ρή­ μα­τά του, νὰ ξέ­ρεις πὼς κά­τω ἀ­πὸ τὰ δυ­ να­τὰ ἐ­πι­χει­ρή­μα­τα κρύ­βον­ται δυ­να­τοὶ κα­μου­φλα­ρι­σμέ­νοι ἐ­γω­ϊσμοί, ποὺ δὲν ἔ­χουν δι­ά­θε­ση νὰ συν­τρι­βοῦν. Τό­τε καὶ μό­νο θὰ ἀρ­χί­σουν νὰ συμ­φω­νοῦν, ὅ­ταν κα­θέ­νας ξε­χω­ρι­στὰ ἀρ­χί­σει νὰ κα­τη­γο­ρεῖ τὸν ἑ­αυ­τό του καὶ ὄ­χι τὸν ἄλ­λο. Ἡ αὐ­ το­μεμ­ψί­α, ἡ αὐ­το­κα­τη­γο­ρί­α, ἡ αὐ­στη­ρὴ αὐ­το­κρι­τι­κὴ καὶ ἐ­νώ­πιον τοῦ Πνευ­μα­τι­ κοῦ καὶ ἀ­να­με­τα­ξὺ τῶν συ­ζύ­γων, θὰ κα­ ται­σχύ­νει τὸν ἀρ­χη­γὸ τῆς ἀν­ταρ­σί­ας καὶ θὰ ἐ­ξα­σφα­λί­σει τὴν εἰ­ρη­νι­κὴ συμ­βί­ω­ση. Ἔ­τσι καὶ μό­νο τμη­μα­τι­κὰ σ᾿ ὅ­λα τὰ θέ­ μα­τα, ἀ­πὸ τὰ πιὸ λε­πτο­με­ρεια­κά, μέ­χρι τὴ στε­νό­τε­ρη συ­ζυ­γι­κὴ ἐ­ρω­τι­κὴ σχέ­ση τους, μέ­χρι τὴν πνευ­μα­τι­κὴ καὶ ψυ­χι­κὴ ἐ­πι­κοι­νω­νί­α τους, ἔ­τσι καὶ μό­νο θὰ βρί­ σκον­ται λύ­σεις. Ὁ κα­λὸς Θε­ὸς θὰ εὐ­λο­ γεῖ τοὺς ἀ­γω­νι­ζο­μέ­νους σω­στὰ συ­ζύ­γους καὶ ὁ γά­μος θὰ γί­νε­ται εὐ­λο­γί­α καὶ ὄ­χι μό­χθος καὶ ἀ­γα­νά­κτη­ση. Δι­και­ο­λο­γη­μέ­να ὁ Ἀ­πό­στο­λος Παῦ­ λος στὴν πρὸς Ἐ­φε­σί­ους ἐ­πι­στο­λή του, ποὺ δι­α­βά­ζου­με στὸ Μυ­στή­ριο τοῦ γά­ μου, ζη­τά­ει τὴν ὑ­πο­τα­γὴ τοῦ ἑ­νὸς πρὸς τὸν ἄλ­λο: «Ὑ­πο­τασ­σό­με­νοι ἀλ­λή­λοις ἐν φό­βῳ Θε­οῦ». Αὐ­τὴ εἶ­ναι ὑ­πο­χρέ­ω­ση ὅ­λων τῶν Χρι­στια­νῶν, ἀν­δρῶν καὶ γυ­ ναι­κῶν, ἂν θέ­λου­με νὰ ἔ­χου­με χρι­στι­α­νι­ κὲς σχέ­σεις, σω­στὲς ἀν­θρώ­πι­νες σχέ­σεις. Τὸ φρό­νη­μα τῆς ὑ­πα­κο­ῆς εἶ­ναι τὸ πρῶ­το χα­ρα­κτη­ρι­στι­κὸ γνώ­ρι­σμα τῶν ἀ­λη­θι­ Ὁ γέροντας Παΐσιος
100 νῶν χρι­στια­νῶν. Ἡ ὑ­πα­κο­ὴ εἶ­ναι φρό­νη­ μα μὲ τὸ ὁ­ποῖ­ο κα­τορ­θώ­νε­ται παν­τὸς εἴ­ δους συ­νερ­γα­σί­α καὶ γί­νε­ται φι­λα­δελ­φί­α. Καὶ ἡ ἀ­λη­θι­νὴ φι­λα­δελ­φί­α ὑ­ψώ­νε­ται καὶ ἀ­νυ­ψώ­νει τὸ κτι­στὸ πλά­ σμα σὲ φι­λο­θεΐα. Ὅ­ταν ὁ σύ­ζυ­γος καὶ ἡ σύ­ζυ­γος εἶ­ναι ὑ­πά­κου­ οι στὸ θέ­λη­μα τοῦ Θε­οῦ, ἀ­φή­νουν τὸν ἴ­διο νὰ δη­ μι­ουρ­γεῖ, νὰ αὐ­ξά­νει, νὰ ὁ­λο­κλη­ρώ­νει τὴν οἰ­κο­ γέ­νειά τους καὶ νὰ τὴν με­τα­ποι­εῖ σὲ μί­α «κα­τ᾿ οἶ­κον» Ἐκ­κλη­σί­α. Αὐ­τὴ ἡ εἰ­κό­να τῆς Ἐκ­κλη­σί­ ας μέ­σα στὴν οἰ­κο­γέ­νεια προ­πα­ρα­σκευά­ζει γο­νεῖς καὶ παι­διὰ γιὰ τὸ ἄ­νοιγ­ μα στὸ με­γά­λο γά­μο τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας στὴ Βα­σι­λεί­α τοῦ Θε­οῦ. Μα­κά­ρια τὰ παι­διὰ ἐ­κεῖ­να ποὺ με­γά­ λω­σαν σ᾿ ἕ­να εὐ­ρύ­χω­ρο, στὸ εὐ­ρυ­χω­ρό­τα­το πε­δί­ο τῆς πο­λύ­τε­κνης οἰ­κο­ γε­νεί­ας ποὺ εὐ­λό­γη­σε ὁ Θε­ός, καὶ ποὺ ἀ­πο­τε­λεῖ προ­τύ­πω­ση ὄ­χι φαν­τα­στι­κή, ἀλ­λὰ ἀ­λη­θι­νή τῆς Βα­σι­λεί­ ας τῶν Οὐ­ρα­νῶν, τῆς Με­γά­λης Οἰ­κο­γε­ νεί­ας τοῦ Οὐ­ρα­νοῦ. Τὸ νὰ ἔ­χουν οἱ σύ­ζυ­γοι πνευ­μα­τι­ κὸ Πα­τέ­ρα καὶ νὰ τὸν συμ­βου­λεύ­ον­ται, αὐ­τὸ δὲν δε­σμεύ­ει τὴν ἐ­λευ­θε­ρί­α τους. Ἀν­τί­θε­τα, μά­λι­στα, τὴν δι­α­σφα­λί­ζει καὶ τοὺς βο­η­θᾶ νὰ ἀ­πο­φεύ­γουν τὰ με­γα­λύ­τε­ ρα καὶ σο­βα­ρό­τε­ρα λά­θη καὶ νὰ φθά­νουν στὴν, κα­τὰ τὸ δυ­να­τόν, ὀρ­θό­τε­ρη λύ­ση τῶν δι­α­φό­ρων προ­βλη­μά­των, ποὺ ἀν­τι­ με­τω­πί­ζουν κα­τὰ και­ροὺς στὴ ζω­ή τους. Ὁ πνευ­μα­τι­κὸς Πα­τέ­ρας ἔ­χει τὴ δυ­να­τό­ τη­τα νὰ βο­η­θᾶ οὐ­σι­α­στι­κά, ἐ­πει­δὴ τὸ κά­ νει μὲ τὸν φω­τι­σμὸ τοῦ Θε­οῦ, ἀλ­λὰ καὶ ἐ­πει­δὴ εἶ­ναι ἔ­ξω ἀ­πὸ τὸ πρό­βλη­μα καὶ γι᾿ αὐ­τὸ ἔ­χει τὴ δυ­να­τό­τη­τα νὰ βλέ­πει τὰ πράγ­μα­τα κα­θα­ρό­τε­ρα καὶ νὰ τὰ ἀν­τι­με­ τω­πί­ζει μὲ νη­φα­λι­ό­τη­τα καὶ ψυ­χραι­μί­α. Κα­τὰ τὴ διά­ρκεια τοῦ Μυ­στη­ρί­ου τοῦ γά­μου, ὅ­ταν ψάλ­λε­ται ὁ «χο­ρὸς τοῦ Ἡ­σα­ΐ­α», ὁ ἱ­ε­ρεὺς προ­πο­ρεύ­ε­ται τῶν νε­ ο­νύμ­φων κρα­τών­τας στὰ χέ­ρια του τὸ Εὐ­ αγ­γέ­λιο. Αὐ­τὸ ση­μαί­ νει ὅ­τι ὁ ἱ­ε­ρεύς, ὡς πνευ­μα­τι­κὸς Πα­τέ­ρας, πρέ­πει νὰ προ­πο­ρεύ­ ε­ται καὶ οἱ νε­ό­νυμ­φοι νὰ τὸν ἀ­κο­λου­θοῦν, δη­λα­δὴ νὰ τὸν συμ­ βου­λεύ­ον­ται καὶ νὰ τὸν ὑ­πα­κού­ουν. Καί, βέ­βαι­α, αὐ­τὸς θὰ πρέ­ πει νὰ τοὺς κα­θο­δη­γεῖ ὄ­χι βά­σει δι­κῶν του σκέ­ψε­ων καὶ στο­χα­ σμῶν, ἀλ­λὰ σύμ­φω­να μὲ τὸ πνεῦ­μα τοῦ ἱ­ε­ ροῦ Εὐ­αγ­γε­λί­ου. Ἔ­τσι μὲ τὴν ὑ­πα­κο­ὴ ποὺ θὰ κά­νουν στὸν πνευ­μα­ τι­κό τους Πα­τέ­ρα καὶ ὁ­δη­γὸ, θὰ ἀ­πο­φεύ­γουν καὶ τὶς πα­γί­δες, ποὺ θὰ στή­νει σὲ τοῦ­το τὸν κό­σμο ὁ ἀν­τί­δι­κος τῆς ψυ­χῆς καὶ τῆς συ­νυ­πάρ­ξε­ώς τους. Ὁ μα­κα­ρι­στὸς πα­πα-Χα­ρά­λαμ­πος, μέ­ λος τῆς συ­νο­δεί­ας τοῦ ὁ­σί­ου Γέ­ρον­τος Ἰ­ω­σὴφ τοῦ Ἡ­συ­χα­στῆ καὶ προ­η­γού­με­νος τῆς Ἱ. Μ. Δι­ο­νυ­σί­ου τοῦ Ἁ­γί­ου Ὄ­ρους, δι­η­γεῖ­το ἀ­πὸ τὴν προ­σω­πι­κή του πεί­ρα ὡς Πνευ­μα­τι­κοῦ, τὰ ἑ­ξῆς: «Ἐ­ξο­μο­λο­γῶ κά­ποι­ο ἀν­δρό­γυ­νο ἀ­πὸ τὴ Θεσ­σα­λο­νί­κη. Ἔ­χουν τέ­τοι­α ἀ­κρί­ βεια, ποὺ τοὺς θαύ­μα­σα. Πρό­κει­ται πραγ­μα­τι­κὰ γιὰ μί­α «κα­τ᾿ οἶ­κον ἐκ­κλη­ σί­α». Ἔ­χουν τρί­α παι­διά. Μό­λις φύ­γουν τὰ παι­διὰ στὸ σχο­λεῖ­ο καὶ ὁ ἄν­δρας γιὰ τὴ δου­λειά, ἡ γυ­ναῖκα κά­θε­ται μί­α-δύ­ο ὧ­ρες καὶ λέ­ει τὴν Εὐ­χὴ. Κα­τό­πιν ση­κώ­ νε­ται, ἀρ­χί­ζει τὶς δου­λει­ὲς τοῦ σπι­τιοῦ καὶ ἐν τῷ με­τα­ξὺ ἡ Εὐ­χή, σὰν μη­χα­νή, δου­λεύ­ει ἀ­στα­μά­τη­τα, πό­τε μὲ τὸ στό­μα Ὁ Γέροντας Παΐσιος
101 καὶ πό­τε μὲ τὸ νοῦ. Ὁ ἄν­δρας, μό­λις γυ­ ρί­σει ἀ­πὸ τὴ δου­λειά, ἀ­μέ­σως θ᾿ ἀλ­λά­ξει καὶ θὰ πά­ει λί­γη ὥ­ρα γιὰ προ­σευ­χὴ καὶ με­λέ­τη. Αὐ­τὴ τὴν τά­ξη συ­νή­θι­σαν καὶ τὰ παι­διά τους». Ὁ μα­κα­ρι­στὸς ὅ­σιος Γέ­ρον­τας Πα­ΐ­ σιος, ὅ­ταν τὸν ρω­τοῦ­σαν μὲ ποι­ὸ τρό­πο θὰ ἀν­τι­με­τω­πί­σουν τὰ δι­ά­φο­ρα προ­βλή­ μα­τα ποὺ ἀ­να­κύ­πτουν μέ­σα στὸ γά­μο, συμ­βού­λευ­ε πάν­το­τε τοὺς παν­τρε­μέ­νους νὰ ἔ­χουν κοι­νὸ Πνευ­μα­τι­κό. Ἔ­λε­γε χα­ ρα­κτη­ρι­στι­κά: «Τὸ κα­λύ­τε­ρο εἶ­ναι νὰ ἔ­χουν τὰ ἀν­δρό­γυ­να τὸν ἴ­διο Πνευ­μα­τι­ κό. Ὄ­χι ἄλ­λον Πνευ­μα­τι­κὸ ὁ ἄν­δρας καὶ ἄλ­λον ἡ γυ­ναῖκα. Δύ­ο ξύ­λα, ἂν τὰ πε­λε­ κή­σουν δύ­ο μα­ραγ­κοί, ὅ­πως νο­μί­ζει ὁ κα­ θέ­νας, δὲν θὰ μπο­ρέ­σουν πο­τὲ νὰ ἐ­φαρ­ μό­σουν. Ἐ­νῷ, ὅ­τανἔ­χουντὸν ἴ­διο Πνευ­μα­τι­ κό, ὁ Πνευ­μα­ τι­κὸς πε­λε­κά­ει τὰ ἐ­ξογ­κώ­μα­ τα –τὰ ἐ­λατ­ τώ­μα­τα– τοῦ ἑ­νός, πε­λε­κά­ει καὶ τὰ ἐ­ξογ­ κώ­μα­τα τοῦ ἄλ­λου, καὶ ἔ­τσι ἐ­ξο­μα­λύ­ νον­ται οἱ δυ­ σκο­λί­ες. Ἀλ­λὰ σή­με­ρα, ἀ­κό­μη καὶ ἀν­δρό­γυ­να ποὺ ζοῦν πνευ­μα­τι­κά, ἔ­χουν δι­α­φο­ρε­τι­ κὸ Πνευ­μα­τι­κό. Σπά­νια ἔ­χουν καὶ οἱ δύ­ο τὸν ἴ­διο Πνευ­μα­τι­κό, γι᾿ αὐ­τὸ καὶ δὲν βο­ η­θι­οῦν­ται. Ἔ­χω ὑ­π᾿ ὄ­ψιν μου ἀν­δρό­γυ­ να ποὺ ταί­ρια­ζαν, ἀλ­λὰ δὲν εἶ­χαν τὸν ἴ­διο Πνευ­μα­τι­κό, γιὰ νὰ τοὺς βο­η­θή­σει, καὶ χώ­ρι­σαν. Καὶ ἄλ­λα πού, ἐ­νῷ δὲν ταί­ρια­ ζαν, ἐ­πει­δὴ εἶ­χαν τὸν ἴ­διο Πνευ­μα­τι­κό, ἔ­ζη­σαν ἁρ­μο­νι­κά. Βέ­βαι­α, ὅ­ταν ἔ­χει ὅ­λη ἡ οἰ­κο­γέ­νεια τὸν ἴ­διο Πνευ­μα­τι­κό, αὐ­τὸ εἶ­ναι ἀ­κό­μη κα­λύ­τε­ρο. Ὁ Πνευ­μα­τι­κὸς θὰ τοὺς ἀ­κού­ σει ὅ­λους καὶ θὰ χει­ρι­σθεῖ ἀ­νά­λο­γα τὸ θέ­ μα. Ἄλ­λο­τε θὰ ζο­ρί­σει τὸν πα­τέ­ρα ἢ τὴν μη­τέ­ρα, ἄλ­λο­τε θὰ κα­λέ­σει τὰ παι­διά, ἂν δὲν μπο­ρεῖ νὰ βγά­λει συμ­πέ­ρα­σμα ἀ­πὸ αὐ­τὰ ποὺ τοῦ λέ­νε οἱ γο­νεῖς. Ἤ, ἂν τὸ ἀν­δρό­γυ­νο ἔ­χει προ­βλή­μα­τα καὶ φταί­ει λ.χ. ἡ γυ­ναῖκα, μπο­ρεῖ νὰ κα­λέ­σει τὸν ἄν­δρα, γιὰ νὰ τὸν συμ­βου­λέ­ψει πῶς πρέ­ πει νὰ φερ­θεῖ, ἢ νὰ ζη­τή­σει ἀ­πὸ κά­ποι­ον συγ­γε­νή τους ἢ γνω­στό τους νὰ βο­η­θή­ σει δι­α­κρι­τι­κά». Στὶς δύ­σκο­λες οἰ­κο­γε­νεια­κὲς στιγ­ μὲς ἡ ὕ­παρ­ξη ἑ­νὸς κοι­νοῦ πνευ­μα­τι­κοῦ Πα­τέ­ρα, ποὺ θὰ στα­θεῖ μὲ δι­ά­κρι­ση καὶ ἀ­γά­πη δί­πλα στὸ ζευ­γά­ρι, εἶ­ναι ἀ­πο­φα­ σι­στι­κῆς ση­μα­σί­ας. Ὁ Πνευ­μα­τι­κὸς μὲ δι­ά­κρι­ση καὶ μὲ τὴν πεῖ­ρα ποὺ ἔ­χει, θὰ δι­α­γνώ­σει ποι­ὸ εἶ­ναι ἀ­κρι­βῶς τὸ πρό­βλη­μα καὶ θὰ προ­σπα­ θή­σει νὰ βρεῖ τὴν κα­τάλ­λη­ λη λύ­ση θε­ρα­ πεύ­ον­τας τὴν τραυ­μα­τι­σμέ­ νη συ­ζυ­γι­κὴ ἀ­γά­πη μὲ τὸ ἔ­λαι­ον τῆς εὐ­ σπλα­χνί­ας καὶ τῆς φι­λαν­θρω­ πί­ας τοῦ Χρι­ στοῦ. Ὁ κοι­νὸς πνευ­μα­τι­κὸς Πα­τέ­ρας εἶ­ναι ἡ ἀ­θό­ρυ­βη καὶ δια­ρκῆς πα­ρου­σί­α τοῦ Χρι­στοῦ στὴν οἰ­κο­γέ­νεια, ποὺ τὴ βο­η­θᾶ νὰ ἀ­πο­φύ­γει στὴν πο­ρεί­α τῆς τοὺς ἐ­πι­κίν­δυ­νους γκρε­ μοὺς καὶ τὴν προ­φυ­λάσ­σει ἀ­πὸ δυ­σά­ρε­ στα συμ­βάν­τα. Εἶ­ναι ὁ ἄν­θρω­πος ἐ­κεῖ­νος ποὺ μὲ πα­τρι­κὴ ἀ­γά­πη, μὲ τὴν πεί­ρα του καὶ προ­παν­τὸς μὲ τὸ φω­τι­σμὸ τῆς Θεί­ας Χά­ρι­τος, συμ­πα­ρα­στέ­κε­ται στὴν οἰ­κο­γέ­ νεια, στὸν κα­θέ­να χω­ρι­στὰ καὶ σὲ ὅ­λους μα­ζί. Ὁ Γέροντας Ἰάκωβος
102 ΓΙΑ  ΜΙΑ  ΑΔΙΑΛΥΤΗ  ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ    Ἱ. Μ. Βλοχοῦ Τριχωνίδος Ἡ οἰκογένεια εἶναι  ὡς μία  οἰκία  σὲ σεισμόπληκτη περιοχή. Ἂν δὲν  ἔχει γερὰ θεμέλια, ἀπὸ τὶς πολλὲς σεισμικὲς  δονήσεις, θὰ καταρρεύσει  καὶ  θὰ διαλυθεῖ. Ἀσφαλῶς, ἐνδιαφέρεστε νὰ διατηρηθεῖ μέχρι τέλους τὸ οἰκοδόμημα τῆς οἰκογένειάς σας. Ἡ ζωὴ  ὅμως ἔχει πολλὲς δυσκολίες  καὶ  ἀτυχίες. Ἀρρώστιες καιροφυλακτοῦν καὶ  πολλὰ χτυπήματα καὶ δοκιμασίες θὰ ὑπάρχουν, γιατί ὁ κόσμος «κεῖται  ἐν τῷ πονηρῷ». Ἡ συναισθηματικὴ ἀγάπη τοῦ πρώτου καιροῦ σύντομα  ἐξατμίζεται  καὶ  χάνε- ται, ἂν δὲν εἶναι στερεωμένη πάνω στὴν πίστη. Τὰ κορμιὰ γερνοῦν γρήγορα, για- τί εἶναι χωμάτινα, καὶ τὰ πλούτη χάνο- νται καὶ πολλὲς φορὲς δὲν μποροῦν  νὰ μᾶς προσφέρουν  τίποτα. Οἱ κοσμικότη- τες κουράζουν καὶ γενικὰ ποτὲ δὲν θὰ λείψουν  οἱ παρεξηγήσεις, οἱ ὑπερβο- λές, ἴσως καὶ  οἱ κακοήθειες. Οἰκογέ- νεια  λοιπὸν χωρὶς πυξίδα πορείας  εἶναι  καράβι χωρὶς  πηδάλιο. Οἰκογένεια χωρὶς  Χριστὸ εἶναι σπίτι  χωρὶς  θεμέ- λιο. Αὐτὸς  ὁ  Χριστός μας εἶναι ὁ μόνος  τρίτος εὐπρόσδεκτος  ἀνάμεσα  στοὺς  συζύγους, γιατί ἐμπνέει  πίστη, ἐλπίδα, σεβασμό, ἀγάπη  καὶ  εὐγένεια. Ἐπιπλέ- ον, ὁ  Χριστὸς  μᾶς  ἐμπνέει  τὴν  ἔξο- δο  ἀπὸ  τὴν  ἀτομικότητα  καὶ  τὴν αὐθυ- πέρβαση τοῦ  ἑνὸς γιὰ χάρη τοῦ ἄλλου. Γι’ αὐτό,  μόνο οἱ ἄνθρωποι ποὺ  φο- βοῦνται  τὸν Θεὸ μποροῦν νὰ ξεπερνοῦν  αὐτὲς τὶς δυσκολίες. Οἱ ἄλλοι  παραδίδο- νται  στὴ φθορά, πικραίνονται μὲ τὴν ἀπο- τυχία, καὶ σὲ ὅλη  τους τὴν πορεία ζοῦν μία τρικυμισμένη ζωή, ἂν δὲ χωρίσουν.  ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ  ΕΝΟΤΗΤΟΣ  ΚΑΤΑ  ΑΛΦΑΒΗΤΟΝ  Ἀνήκετε ὁ  ἕνας στὸν ἄλλον  τώρα ποὺ  παντρευτήκατε  «..καὶ  ἔσονται  οἱ δύο  εἰς  σάρκα  μία». (Ἐφεσ. ε' 31). Δὲν  εἶσθε   πλέον  «ἐλεύθεροι», ἔχετε  εὐθύ- νες ὁ ἕνας γιὰ  τὸν ἄλλον. Βασικὴ  ἀρχὴ «οὓς ὁ  Θεὸς συνέζευ- ξεν  ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω». Ἀλλοίμονο  στὸν ἄνδρα  ἢ  τὴν  γυναῖκα  ποὺ  θὰ χω- ρίσει  τὸ ἀνδρόγυνον. Γίνετε καλοὶ σύζυγοι, ἀποκτῆστε  τέ- κνα ἐν Κυρίῳ καὶ μοιρασθῆτε μὲ σωστὲς ἀναλογίες τὰ βάρη  τῆς  οἰκογένειάς σας. Δὲν πρέπει νὰ μετρᾶτε μὲ τὸ ὑποδε- κάμετρο τὰ λάθη τοῦ ἄλλου καὶ τὰ δικά σας νὰ τὰ ἀμνηστεύετε. Ἐγκαίρως  νὰ διαλύετε τὰ νέφη, μὲ ἀμοιβαῖες ἐξηγήσεις, καὶ μὴν  ἀφήνετε νὰ παραμένουν σκιὲς στὴ  σχέση σας.   Ζητᾶτε πάντα συγγνώμη ὅταν φταῖτε καὶ μὴδιστάζετε ἀκόμη καὶ ὅτανδὲν σφά- λατε. Ἡ ψυχικὴ ὡραιότης τοῦ χαρακτῆρα  σας φαίνεται στὸ ἂν πεῖτε τὸ σφάλμα μό- νος σας. Μὴν ἀφήνετε νὰ τὸ μάθει ὁ/ἡ σύ- ζυγός σας ἀπὸ ἄλλους, ποὺ θὰ τὸ μεταφέ- ρουν ὅπως αὐτοὶ θέλουν. Θὰ  πρέπει νὰ μάθετε νὰ ἀκοῦτε καὶ  ὄχι  μόνο νὰ μιλᾶτε ἢ  τὸ χειρότε- ρο  νὰ διατάζετε. Ἰδιαιτέρως προσέξτε μὴν κρατᾶτε κρυφὰ χαρτιὰ ἀπὸ τὴν γυ- ναῖκα σας ἢ τὸν ἄνδρα σας. Κάποτε θὰ σᾶς «κάψουν». Κοπιάζετε καὶ  μὴ ἀπο- σείετε  τὶς  εὐθύνες σας. Ἡ  ταπεινὴ  ἀνα-
103 γνώριση εἶναι προϋπόθεση προόδου  καὶ  φανερώνει  καλλιεργημένο  καὶ  ἀνώτερο  πνευματικὰ ἄνθρωπο. Λάθος μέγα νὰ φθάνετε  εὔκολα στὰ  ἄκρα. Πάντα  ὑπάρχει  μία  διέξο- δος στὰ  προβλήματα. Ἀρκεῖ  νὰ ὑπάρχει  ὑπομονὴ καὶ ταπείνωση. Μὴν στενοχω- ριέστε   ὑπέρμετρα· ἡ  πραγματικότητα δὲν   ἀλλάζει. Ἀναζητῆστε τρόπους  διε- ξόδου. Μελετᾶτε τὴν  Ἁγία Γραφή, βί- ους  Ἁγίων καὶ  πατερικὰ κείμενα καὶ  ἐναποθέστε τὰ προβλήματά σας  στὴν Ἐκκλησία. Νὰ ἀποφεύγετε ἐντελῶς  τὸν  θυμό, τὴν  ἐκδίκηση, τὴ βαναυσότητα, τὴν  ἀπρεπῆ γλῶσσα. Ξεχωρίζετε πάντα  μὲ τὸ νὰ διδάσκετε μὲ τὸ παράδειγμά σας  καὶ  ἐλάχιστα μὲ τὰ λόγια σας.  Ὀδύνη, θλίψη  καὶ  πολλὲς τρικυμί- ες  προκαλεῖτε στὴν οἰκογένειά σας ὅταν ἀφήνετε  τρίτους  ἐπιπόλαιους  καὶ  ἀδιά- κριτους  νὰ ἀναμιγνύονται  στὰ  ἐσωτε- ρικά  σας. Ποτέ μὰ ποτέ μὴν ξανοίγεστε σὲ ἐπικίνδυνες σχέσεις μὲ ἄλλο πρόσωπο, διότι μόνο ναυάγιο θὰ προκαλέσετε. Δι- ακινδυνεύετε τὴν εὐτυχία σας. Ὅλα μα- θαίνονται κάποια στιγμή. Ρόδινα  δὲν  εἶναι  πάντα  τὰ πράγμα- τα ὅταν ἀπορροφᾶστε  ἀπὸ  τὶς δουλειές σας. Αὐτὸ ἔχει ὡς συνέπεια νὰ μὴν «σᾶς βλέπει» ἡ οἰκογένειά σας. Ἔχουν καὶ οἱ δικοί σας  βλέπετε τὴν ἀνάγκη σας. Οἱ δὲ γυναῖκες  μὴ θεωρεῖτε ὑποτιμητικὸ τὸ νὰ ὑπηρετεῖτε τὸ σπίτι σας. Σταματῆστε  νὰ φορτώνετε  τὰ παιδιά σας μὲ ὑλικὰ ἀγαθὰ καὶ  ψεύτικα  εἴδωλα καὶ  δῶστε τους χριστιανικὴ ἀγωγή. Κά- ντε  μακροπρόθεσμη  ἐπένδυση, ποὺ θὰ σᾶς  ἐπιστραφεῖ μὲ πολὺ τόκο. Τὴν εὐγένεια ποὺ  δείχνετε πρὸς τὰ ἔξω, τὴν  ἴδια νὰ μεταδίδετε πά- ντα  καὶ  πρὸς τοὺς οἰκείους σας. Ὄχι  δύο  πρόσωπα, οὔτε νὰ ἐκτονώνεστε  καὶ ξεσπᾶτε στοὺς δικούς σας, διότι αὐτὸ δείχνει ἀνισόρροπο ἄνθρωπο. Ὕμνος  καὶ  μόνον  ὕμνος πρέπει στὸν Θεό, γι’ αὐτὸ μάθετε νὰ προσεύχεστε  ζητῶντας πάντα  τὴ βοήθειά Του. Φεύγετε ὡς ἀπὸ ὄφεως  τὴν  ἀπελπι- σία  καὶ ὁπλιστεῖτε μὲ ἀγάπη  καὶ  διάκριση, κάντε τὸν σταυρό σας καὶ  ριχτεῖτε στὴν πάλη τῆς  ζωῆς καὶ  θὰ νικήσετε. Χρειάζεστε  καὶ  ἕναν καλὸ καὶ  κοινὸ  Πνευματικὸ στὴν οἰκογένειά σας. Σὲ ὅλες τὶς στιγμὲς  τῆς  ζωῆς σας  θὰ σᾶς  φα- νεῖ  πολὺ χρήσιμος. Ψευδοσοφία  εἶναι   ὅποιος λέγει  ὅτι  εἶναι ἀνώτερος. Μπορεῖ ὁ  ἄνδρας  νὰ εἶναι ἡ κεφαλὴτῆς γυναικός,ὡςὁ Χριστὸς  κεφαλὴ τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλὰ «ὀφείλει νὰ ἀγαπᾶ  τὴν  ἑαυτοῦ γυναῖκα  καθὼς  καὶ ὁ Χριστὸς  ἠγάπησε τὴν  ἐκκλησίαν  καὶ  ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς» (Ἐφεσ. ε΄ 22-25). Καὶ ἡ  γυναῖκα  νὰ σέβεται  καὶ νὰ τιμᾶ τὸν ἄνδρα της καὶ «ὅποιος θέλει, τέ- λος πάντων, νὰ εἶναι  πρῶτος, ἂς εἶναι πά- ντων διάκονος». Ὢ! πόσον  μέγα εἶναι  τοῦτον τὸ μυ- στήριον τοῦ γάμου, ὅταν καὶ  οἱ δύο ζοῦν  ὁ ἕνας γιὰ τὸν  ἄλλον, ὡς μία ψυχή;
104 Εγκύκλιος Εγκύκλιος τηςΙεράςΣυνόδου «ΠροςτοΛαό» γιατην οικογένεια καιτογάμο Αθήνα12Δεκεμβρίου2013 Εγκύκλιος2945 Τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά, Ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἱεραρχίας συνῆλθε τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριο ἐν μέσῳ καὶ πάλι ποικίλων κοινωνικῶν καὶ οἰκονομικῶν προβλημάτων. Ὡς κοινω- νία, καλούμαστε νὰ ὑπερβοῦμε σύνθετα προσκόμματα καὶ σοβαρὲς παθογένειες καὶ στρεβλώσεις. Ὡς Ἐκκλησία, κατα- θέτουμε τὴν κοινή μας ἀγωνία γιὰ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τῆς ἑλληνικῆς κοι- νωνίας καὶ ἀναλογιζόμαστε τὶς εὐθύνες μας καὶ τὶς δυνατότητες ἐκπληρώσεως τῆς ἀποστολῆς μας σὲ στιγμὲς φθορᾶς καὶ εὐτελισμοῦ τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου. Καὶ ἐνῷ ἡ κοινωνία νοσεῖ βαθύτατα, τὸ βασικό της κύτταρο, ἡ οἰκογένεια, ἀργὰ ἀλλὰ σταθερά, ἀλλοιώνεται καὶ δι- αλύεται. Δὲν γίνεται ὅμως νὰ μᾶς διαφεύ- γει τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς οἰκογένει- ας ἀποτελεῖ διαχρονικὰ τὸ πιὸ ἐγγυημένο
105 καὶ ἀσφαλέστερο κοινωνικὸ πλαίσιο γιὰ τὴνὀρθὴδιαπαιδαγώγησηκαὶτὴνἀγωγὴ τῶν νέων μελῶν τῆς κοινωνίας μας. Ἀποτελεῖ κοινὸ τόπο ἡ διαπίστωση ὅτι στὶς μέρες μας ὁ οἰκογενειακὸς θεσμὸς δοκιμάζεται δεινὰ καὶ πλήττεται, καθη- μερινὰ καὶ συχνὰ ἀθέατα, ἀπὸ πολλὲς ἐκπτώσεις καὶ στρεβλώσεις. Κάθε ἐκτροπὴ ἀπὸ τὴν ὑγιῆ πορεία τῆς οἰκογένειας ὁδηγεῖ σὲ διάφορες ἀλλοι- ώσεις. Βεβαίως, ὁ κίνδυνος νὰ ἐκπέσει ἡ οἰκογενειακὴ συμβίωση σὲ γυμνὴ σύμ- βαση ὑπῆρχε καὶ σὲ παλαιότερες ἐποχές. Σήμερα ὅμως, ὅλοι ἀναφέρονται κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν στὰ ἀτομικὰ δικαιώμα- τά τους καὶ λησμονοῦν τὶς ὑποχρεώσεις τους. Ἡ ἴδια ἡ ἔννοια τοῦ φύλου ἤδη θε- ωρεῖται μεταβλητὴ καὶ ἐπαμφοτερίζου- σα. Ἡ ἱκανότητα νὰ διακρίνει κανεὶς τὴν ἱερότητα τῆς ἑνώσεως τῶν δύο φύλων στὸν σύγχρονο κόσμο μοιάζει νὰ χάνεται βαθμηδόν. Γιὰ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μας, βεβαίως, ὁ γάμος δὲν ἐγκαθιδρύει μόνο μία κοινὴ καὶ ἐμπειρικὴ πορεία πρὸς τὴ θέωση καὶ τὸν μεταμορφωμένο κόσμο τοῦ Θεοὺ• ἐγγυᾶται, μὲ τὴν γέννηση καὶ τὴν ἀνατροφὴ τῶν τέκνων, ὄχι ἁπλῶς τὴ βιολογικὴ ἐπέκταση τῆς ἀνθρωπότητας, ἀλλὰ κυρίως τὴν πνευματικὴ διαιώνιση τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου. Ὁ γάμος καὶ ἡ οἰκογένεια καθιστᾶ, συνεπῶς, τὸν ἄνθρωπο συνδημιουργό του Θεοῦ καὶ τὸν ἐπιφορτίζει μὲ τὴ με- γαλύτερη εὐθύνη ἀπὸ ὅλες, τὴν εὐθύνη ἔναντι τῶν παιδιῶν μας. Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος προτρέπει τὸν ἀκροατή του μὲ τὰ ἀκόλουθα λόγια: «Ἐκκλησίαν ποίησόν σου τὴν οἰκίαν· καὶ γὰρ ὑπεύθυνος εἰ καὶ τῆς τῶν παιδίων σωτηρίας»· δηλαδή: «Κᾶνε τὸ σπίτι σου ἐκκλησία· γιατί εἶσαι ὑπεύθυνος καὶ γιὰ τὴ σωτηρία τῶν παιδιῶν σου». Μὲ τὰ λόγια του Ἀποστόλου Παύλου (Ἐφ 5, 32), τὸ μυστήριο τοῦ Γάμου «μέγα ἐστίν», «εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησί- αν». Κάθε οἰκογένεια διατηρεῖ μίαν ἱερή, μοναδικὴ καὶ ἀνεπανάληπτη ἀξία, ἐφ’ ὅσον εἰκονίζει τὸ μυστήριο ποὺ συνέχει καὶ συγκροτεῖ τὴν Ἐκκλησία τοῦ Χρι- στοῦ. Τοῦτο ὅμως σημαίνει ὅτι δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ τὴν ὑποβαθμίζει ἢ ἀκόμη καὶ νὰ τὴν ὑποκαθιστᾶ. Οἱ «ἐκτροπὲς τοῦ οἰκογενειακοῦ θεσμοῦ» ἢ οἱ ἀναδυόμενες «ἐναλλακτικὲς μορφὲς οἰκογένειας» στὴ σύγχρονη κοινωνικὴ πραγματικότητα συνιστοῦν φαινόμενα ποὺ ἀποδεικνύουν τὴν ἐκκοσμίκευση καὶ τὸν ἀποχριστια- νισμὸ τῶν σύγχρονων δυτικῶν κοινω- νιῶν –κοινωνιῶν καὶ λαῶν, ἐν τούτοις, μὲ πλούσιο χριστιανικὸ παρελθόν. Αὐτό, ἐν πολλοῖς, ἰσχύει καὶ γιὰ τὴν ἑλληνικὴ κοινωνία. Ὁ ὑλιστικὸς καὶ μηδενιστικὸς τρόπος ζωῆς, ἡ ἔκλειψη ἐκκλησιαστικοῦ ἤθους καὶ ἀληθινῆς ἀγάπης, τὰ νέα ἐργασιακὰ καὶ οἰκονομικὰ δεδομένα, οἱ ἀλλαγὲς τῶν ρόλων καὶ ἄλλοι ἐνδεχομένως παράγο- ντες, ἀλλοίωσαν καὶ «σμίκρυναν» τὴν οἰκογένεια. Ὁ μυστηριακὸς χαρακτῆρας της, ἡ ὑπερβατική της ἀναφορὰ «εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν», μοιάζει νὰ ἀτονεῖ ἢ νὰ μὴν ὑφίσταται γιὰ πολ- λοὺς συνανθρώπους μας. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ λόγοι, ἴσως καὶ ἄλλοι, συνετέλεσαν στὴν ἐμφάνιση μορφῶν γά- μου καὶ ὀργάνωσης τοῦ οἰκογενειακοῦ βίου, οἱ ὁποῖοι, ὑπὸ τὸ φῶς τῆς χριστια- νικῆς διδασκαλίας, θεωροῦνται ἐκτροπὲς τῆς οἰκογένειας καί, κατὰ τὴ σύγχρονη ἐκκοσμικευμένη ἀντίληψη, ἐναλλα- κτικὲς μορφές της. Πρόκειται γιὰ τὸν πο- λιτικὸ γάμο, τὴ μονογονεικὴ οἰκογένεια, τὴν ἐλεύθερη συμβίωση καὶ τὸν λεγόμε- νο γάμο τῶν ὁμοφυλοφίλων. Κατὰ τὴν πρόσφατη θέσπισή του, τὸ λεγόμενο Σύμφωνο ἐλεύθερης συμβίω- σης ἀποτελεῖ καθεστὼς διαφορετικὸ ἀπὸ τὸν γάμο: πρόκειται γιὰ ἐναλλακτικὴ μορφὴ μόνιμης συμβίωσης καὶ ὄχι γιὰ μορφὴ «χαλαροῦ» γάμου. Στὴν περίπτω-
106 ση τῆς ἐλεύθερης συμβίωσης, βιώνουμε πλέον τὴ βαθειὰ θεολογικὴ καὶ κοινω- νικὴ ἀλλοίωση τοῦ θεσμοῦ τῆς οἰκογέ- νειας. Ἡ οἰκογένεια δὲν θεωρεῖται πλέον «μικρὴ Ἐκκλησία», ἀλλὰ ἁπλὴ συμβίωση τοῦ ἑνὸς μὲ τὸν ἄλλον. Ἡ αὔξηση τῶν διαζυγίων, ἀξιοπρόσεκτη στὶς μέρες μας, ἀποκαλύπτει τὴν ἐπιπολαιότητα τῶν ση- μερινῶν ἀνθρώπων καὶ τὴ ρηχότητα τῶν αἰσθημάτων σὲ σχέση μὲ τοὺς παλαιοτέ- ρους, οἱ ὁποῖοι, ἀσφαλῶς δὲν ἦταν τέλειοι, ὅμως οἱ γάμοι τοὺς διαρκοῦσαν μία ζωή. Παρὰ τὴν κρίση τῶν μορφῶν τοῦ σύγχρονου κοινωνικοῦ βίου, ὁ κόσμος πάντοτε θὰ προσδοκᾶ ἀπὸ τὴν οἰκογένεια καλοὺς καὶ καλλιεργημένους ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι θὰ τοῦ προσφέρουν τὴν καλὴ καὶ δημιουργική του «ἀλλοίωση». Σὲ αὐτὴν τὴν ἀγωνιώδη προσδοκία τῆς ἐποχῆς, ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία ἐκφρά- ζει δημοσίως τὴ θεολογική της μαρτυρία καὶ συγχρόνως τὴν συχνὰ ἀθέατη καὶ ἀθόρυβη ποιμαντική της διακονία καὶ προσφορά. Ἡ «μικρὰ Ἐκκλησία», ὅπως ὀνομά- ζει τὴν οἰκογένεια ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος, καλεῖται νὰ διευρυνθεῖ βιωματικὰ καὶ ὑπαρξιακὰ στὶς διαστάσεις τῆς μεγάλης Ἐκκλησίας. Ἀπαραίτητες εἶναι ἀκόμη τόσο ἡ πνευματικὴ προετοιμασία τῶν νέων ζευγῶν στὴν πορεία τους πρὸς τὸν γάμο, ὅσο καὶ ἡ διαρκὴς στήριξή τους στὴν οἰκοδόμηση τῆς μικρῆς τους Ἐκκλησίας, ὥστε νὰ μὴν αἰσθάνονται ἐγκαταλελειμμένα ἀποκλειστικὰ στὶς δι- κές τους δυνάμεις. Ἀπόστολος Παῦλος συμβουλεύει τοὺς ἄνδρες νὰ ἀγαποῦν τὶς γυναῖκες τοὺς «καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἠγά- πησεν τὴν ἐκκλησίαν καὶ ἑαυτὸν παρέ- δωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, ἵνα αὐτὴν ἁγιάση κα- θαρίσας τῷ λουτρῷ τοῦ ὕδατος ἐν ρήματι, ἵνα παραστήση αὐτὸς ἐαυτῶ ἔνδοξον τὴν ἐκκλησίαν, μὴ ἔχουσαν σπίλον ἢ ρυτίδα ἤ τι τῶν τοιούτων, ἀλλ’ ἵνα ἡ ἁγία καὶ ἄμω- μος» (Ἐφ 5, 25-27). Ἡ «κατ’ οἶκον» μικρὴ αὐτὴ ἐκκλησία ὑφίσταται στὴν πληρότη- τα καὶ τὴν αὐθεντικότητά της ὡς ὀργα- νικὸ τμῆμα τῆς κατὰ τόπους Ἐκκλησίας καὶ ὄχι ἀνεξάρτητα ἀπὸ αὐτή. Τὸ πραγματικὸ πρόβλημα τοῦ Γάμου σήμερα δὲν εἶναι τόσο ἡ διάσπαση τῶν σχέσεων, ἡ ἀσυμφωνία ἢ ἡ βαναυσότητα τοῦ ἑνὸς συζύγου πρὸς τὸν ἄλλον, ὅσο ἡ εἰδωλοποίηση καὶ ἡ αὐτονόμηση τῆς οἰκογένειας, ἡ ἔλλειψη πορείας, μαρτυρί- ας καὶ προσανατολισμοῦ τοῦ Γάμου πρὸς τὴ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Αὐτὸ ποὺ διαλύει τόσο εὔκολα τὴ σύγχρονη οἰκογένεια καὶ κάνει τὸ δια- ζύγιο σχεδὸν φυσικὴ σκιά της, δὲν εἶναι ἡ ἔλλειψη σεβασμοῦ πρὸς τὸν οἰκογενει- ακὸ θεσμό, ἀλλὰ ἡ εἰδωλοποίησή του, ἡ ἄρνηση νὰ ἀποδεχθοῦμε τὸν Σταυρὸ μέσα στὸν Γάμο. Ἡ Ἐκκλησία, στὶς σύγχρονες αὐτὲς συνθῆκες τῆς ραγδαίας ἐκκοσμίκευσης, θὰ συνεχίσει νὰ κατηχεῖ τόσο τοὺς πι- στούς, ὅσο κι ἐκείνους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ ζοῦν ἐκτὸς τῶν κόλπων της, πρὸς τὸ βαθύτερο νόημα καὶ τὴ σημασία τῆς χρι- στιανικῆς οἰκογένειας, σὲ μία προσπάθεια ἐπανευαγγελισμοῦ τῶν ἀνθρώπων στὴν ἐποχὴ τοῦ ἄκρατου μηδενισμοῦ καὶ τῆς γενικευμένης ἔκπτωσης κάθε νοήματος. Στὴν ἀποκατάσταση καὶ τὴν ἐπανεύρεση τῆς χριστιανικῆς συνείδησης σχετικὰ μὲ τὸ νόημα τῆς προσωπικῆς πίστης καὶ τῶν διαπροσωπικῶν σχέσεων τῶν ἀνθρώπων βρίσκεται καὶ τὸ νόημα τῆς οἰκογένειας σήμερα. Μὲ ἄπειρες ἐν Κυρίῳ Εὐχὲς Ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος † Ὁ Ἀθηνῶν Ι Ε Ρ Ω Ν Υ Μ Ο Σ, Πρόεδρος
107 εκδοσεισ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗΣ ΑΓΝΩΣΤΑΣΥΝΑΞΑΡΙΑ1 ΤΙΜΗ 8 νεα εκδοση
108 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΧΡΥΣΟΜΗΛΙΑ ΤΡΙΚΑΛΩΝ: ΤΟΧΩΡΙΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΤΕΚΝΩΝ Ὁ συ­νη­θι­σμέ­νος ἀ­ριθ­μὸς παι­δι­ῶν σὲ κά­θε οἰ­κο­γέ­νεια εἶ­ναι τοὐ­λά­ χι­στον τέσ­σε­ρα, ἐ­νῷ τὰ 3/4 τῶν κα­τοί­κων ἀ­νή­κουν σὲ πο­λυ­με­λεῖς οἰ­κο­ γέ­νει­ες. Τὸ χω­ριὸ τῆς Χρυ­σο­μη­λιᾶς Τρι­κά­ λων, κον­τά στήν Κα­λαμ­πά­κα, δὲν πε­ρη­ φα­νεύ­ε­ται οὔ­τε γιὰ κά­ποι­ον ὁ­πλαρ­χη­γὸ τοῦ 1821 ποὺ κα­τά­γε­ται ἀ­πὸ ἐ­κεῖ, οὔ­τε γιὰ τὸ ἐν­τυ­πω­σια­κὸ φυ­σι­κὸ το­πί­ο ποὺ τὸ πε­ρι­βάλ­λει. Πιὸ πο­λὺ πε­ρη­φα­νεύ­ε­ται γιὰ τὴ συ­νει­σφο­ρά του στὴν ἐ­πί­λυ­ση τοῦ δη­μο­γρα­φι­κοῦ προ­βλή­μα­τος τῆς χώ­ρας μας. «Ἀ­πὸ τοὺς πε­ρί­που 800 μό­νι­μους κα­τοί­κους τοῦ χω­ριοῦ, τὰ 3/4 εἶ­ναι μέ­ λη πο­λύ­τε­κνων οἰ­κο­γε­νει­ῶν», λέ­ει ὁ κ. Κων­σταν­τῖνος Μποῦλ­μπος πρό­ε­δρος τοῦ δη­μο­τι­κοῦ δι­α­με­ρί­σμα­τος Χρυ­σο­μη­λιᾶς. Σὲ ἕ­να χω­ριὸ ὅ­που ὁ συ­νη­θι­σμέ­νος ἀ­ριθ­μὸς παι­δι­ῶν γιὰ μί­α οἰ­κο­γέ­νεια εἶ­ ναι τοὐ­λά­χι­στον τέσ­σε­ρα, ὁ κ. Μποῦλ­ μπος ἐμ­φα­νί­ζε­ται μᾶλ­λον με­τρι­ο­πα­θής, ἀ­φοῦ βρί­σκε­ται στὸ με­ταίχ­μιο τῆς… πο­ λυ­τε­κνί­ας ἔ­χον­τας τρί­α παι­διὰ. «Γιὰ τὰ δε­δο­μέ­να τοῦ χω­ριοῦ, εἶ­ναι λί­γα», λέ­ει γε­λῶν­τας. Σύμ­φω­να μὲ τοὺς κα­τοί­κους τοῦ χω­ ριοῦ, ἡ τά­ση τῶν οἰ­κο­γε­νει­ῶν νὰ κά­νουν πολ­λὰ παι­διὰ ξε­κι­νᾶ ἤ­δη ἀ­πὸ τὴν ἐ­πο­χή τῆς Τουρ­κο­κρα­τί­ας. Τά­ση συ­νη­θι­σμέ­νη,
109 βέ­βαι­α, σὲ ὅ­λη τὴν ἑλ­λη­νι­κὴ ἐ­πι­κρά­τεια ἐ­κεί­νη τὴν πε­ρί­ο­δο. Ἁ­πλῶς στὴ Χρυ­σο­ μη­λιὰ ἀ­πο­φά­σι­σαν νὰ… ἐ­πι­μεί­νουν. «Ἔ­τσι μά­θα­με ἀ­πὸ τοὺς γο­νεῖς μας, ἔ­τσι θὰ συ­νε­χί­σου­με», λέ­ει ὁ κ. Στέ­φα­ νος Στε­φό­που­λος, οἰ­κο­δό­μος, 35 ἐ­τῶν, καὶ ἤ­δη πα­τέ­ρας τεσ­σά­ρων παι­δι­ῶν. «Τὰ τρία­πρῶ­τα ἦ­ταν ἀ­γό­ρια. Ὁ με­γα­λύ­τε­ρος εἶ­ναι ἤ­δη δέ­κα ἐ­τῶν. Τὸ μι­κρό­τε­ρο εἶ­ναι ἕξι μη­νῶν καὶ εἶ­ναι τὸ μο­να­δι­κὸ κο­ρί­τσι. Τὸ πε­τύ­χα­με μὲ τὴν τέ­ταρ­τη, ἀλ­λὰ αὐ­τὸ δὲν ση­μαί­νει ὅ­τι στα­μα­τᾶ­με ἐ­δῶ», λέ­ει μὲ χι­οῦ­μορ, ἀλ­λὰ καὶ μᾶλ­λον… σο­βα­ρο­λο­γῶν­τας ὁ κ. Στε­ φό­που­λος. «Κά­να­με πολ­λὰ παι­διὰ ἐ­πει­δὴ μᾶς ἀ­ρέ­σουν καὶ τὰ ἀ­γα­πᾶ­με», ἐ­πι­ση­μαί­ νει. Παι­δὶ πο­λύ­τε­κνης οἰ­κο­γέ­νειας ὁ ἴ­δ- ιος, εἶ­ναι παν­τρε­μέ­νος μὲ γυ­ναῖ­κα ἐ­πί­σης προ­ερ­χό­με­νη ἀ­πὸ πο­λύ­τε­κνη οἰ­κο­γέ­νεια. Αὐ­τὸ ση­μαί­νει ὅ­τι οἱ οἰ­κο­γε­νεια­κὲς συγ­ κεν­τρώ­σεις τους κά­νουν τούς… μπαλ­ τά­δες τῆς πε­ρι­ο­χῆς νὰ ἀ­να­στε­νά­ζουν. «Σκε­φτεῖτε ὅ­τι ἡ πε­θε­ρά μου, ἡ ὁ­ποί­α δὲν ἔ­χει κλεί­σει ἀ­κό­μη τὰ 60, ἔ­χει 17 ἐγ­γό­ νια. Ὅ­ταν μα­ζευ­ό­μα­στε τὸ Πά­σχα γιὰ νὰ φᾶ­με εἶ­ναι σὰν νὰ μα­γει­ρεύ­ου­με γιὰ χα­ σα­πο­τα­βέρ­να», συμ­πλη­ρώ­νει γε­λῶν­τας. Τό με­γα­λύ­τε­ρο πρό­βλη­μα τῆς Χρυ­σο­μη­ λιᾶς εἶ­ναι ἡ ἔλ­λει­ψη Λυ­κεί­ου. Τὸ κον­τι­ νό­τε­ρο βρί­σκε­ται στὴν Κα­λαμ­πά­κα, μὲ τὸ ὁ­δι­κὸ δί­κτυ­ο νὰ κλεί­νει πολ­λὲς φο­ρὲς ἐ­ξαι­τί­ας τῶν χι­ο­νο­πτώ­σε­ων ποὺ εἶ­ναι συ­ νη­θι­σμέ­νο φαι­νό­με­νο στὴν πε­ρι­ο­χή. Ὡς ἐκ τού­του, πολ­λὲς οἰ­κο­γέ­νει­ες ἀ­ναγ­κά­ ζον­ται νὰ με­τα­κο­μί­σουν ὅ­ταν τὸ με­γα­λύ­ τε­ρο παι­δὶ φτά­σει στὴν ἡ­λι­κί­α κα­τὰ τὴν ὁ­ποί­α θὰ πρέ­πει νὰ φοι­τή­σει στὸ Λύ­κει­ο. «Δὲν ὑ­πάρ­χει τί­πο­τα πιὸ ὡ­ραῖ­ο ἀ­πὸ τὸ νὰ ξέ­ρεις ὅ­τι, ὅ­ταν πᾶς σπί­τι θὰ ἔ­χεις πα­ρέ­α κά­θε στιγ­μή», λέ­ει ὁ 23χρονος Στέ­φα­νος Γρη­γο­ρί­ου. Πάν­τως, ἀ­κό­μη καὶ μὲ αὐ­τὰ τὰ προ­ βλή­μα­τα, ἡ Χρυ­σο­μη­λιά εἶ­ναι ἕ­να ζων­τα­ νὸ χω­ριό, χω­ρὶς μά­λι­στα αὐ­τὸ νὰ ὀ­φεί­λε­ ται στὸν του­ρι­σμό. Ἡ εἰ­κό­να δὲν μοιά­ζει μὲ τὴ συ­νη­θι­ σμέ­νη ἑ­νὸς τυ­πι­κοῦ χω­ριοῦ τῆς ἑλ­λη­νι­ κῆς πε­ρι­φέ­ρειας, ὅ­που ἡ ἐ­ρη­μιὰ ἀ­πο­τε­λεῖ ρου­τί­να. Στὴ Χρυ­σο­μη­λιὰ ὁ­ποι­α­δή­πο­τε στιγ­μὴ τῆς ἡ­μέ­ρας τὰ παι­διὰ στὴν πλα­ τεί­α παί­ζουν πο­δό­σφαι­ρο, ἐ­νῷ ἡ ἀ­να­σφά­ λεια δὲν φαί­νε­ται νὰ ἔ­χει με­τα­κο­μί­σει σὲ αὐ­τὴ τὴν πλευ­ρὰ τῆς Πίν­δου. «Τὰ παι­διὰ εἶ­ναι ἐ­λεύ­θε­ρα νὰ κά­νουν ὅ,τι θέ­λουν μέ­σα στὴ μέ­ρα. Δὲν χρει­ά­ζε­ ται νὰ τὰ πα­ρα­κο­λου­θοῦ­με συ­νε­χῶς. Ἀ­πὸ τὴν πρώ­τη Δη­μο­τι­κοῦ πη­γαί­νουν στὸ σχο­λεῖ­ο μό­να τους», λέ­ει ἡ 49χρονη κυ­ ρί­α Στέλ­λα Γι­αν­νού­λα, ποὺ με­τα­κό­μι­σε στὸ χω­ριὸ ἀ­πὸ τὸ κον­τι­νὸ Περ­τού­λι πρὶν ἀ­πὸ πε­ρί­που 30 χρό­νια, ὅ­ταν παν­τρεύ­τη­ κε.«Τό­τε μοῦ ἔ­κα­νε ἐν­τύ­πω­ση ὅ­τι ὅ­λες οἱ γυ­ναῖ­κες ἐ­δῶ εἶ­χαν ἀ­πὸ πέν­τε παι­διὰ καὶ πά­νω», λέ­ει, ἀλ­λά… δὲν πρό­σε­ξε τί εὐ­χό­ ταν, κα­τὰ τὸ γνω­στὸ ρη­τό: Σή­με­ρα ἔ­χει καὶ ἡ ἴ­δια πέν­τε παι­διά, μί­α εὐ­τυ­χι­σμέ­νη πο­λύ­τε­κνη οἰ­κο­γέ­νεια, μὲ τὸ με­γα­λύ­τε­ρο νὰ εἶ­ναι 29 ἐ­τῶν καὶ τὸ μι­κρό­τε­ρο 8! «Μέ­σα στὸ σπί­τι τὰ με­γα­λύ­τε­ρα παι­ διὰ λει­τουρ­γοῦ­σαν καὶ σὰν δεύ­τε­ροι γο­ νεῖς γιὰ τὰ μι­κρό­τε­ρα», ἐ­πι­ση­μαί­νει ἡ κυ­ρί­α Γι­αν­νού­λα, ἐ­νῷ ἡ συγ­χω­ρια­νή της καὶ ἐ­πί­σης πο­λύ­τε­κνη κυ­ρί­α Πα­ρα­σκευὴ Γρη­γο­ρί­ου συμ­πλη­ρώ­νει ὅτι, «μπο­ρεῖ νὰ ξε­θε­ώ­νε­σαι κα­μμιὰ φο­ρά, ὅ­μως ἕ­να σπί­ τι μὲ κό­σμο εἶ­ναι πάν­τα ἕ­να χα­ρού­με­νο σπί­τι».Καὶ μί­α τε­λευ­ταῖα συμ­βου­λὴ σὲ ὅ­σους πι­στεύ­ουν ὅ­τι τὰ πολ­λὰ παι­διὰ ση­ μαί­νουν ἀ­ναγ­κα­στι­κὰ καὶ πολ­λα­πλὴ τα­ λαι­πω­ρί­α. «Γιὰ μέ­να τὸ πιὸ εὔ­κο­λο πρᾶγ­ μα εἶ­ναι τὸ τάισμα τῶν παι­δι­ῶν», λέ­ει ὁ κ. Στε­φό­που­λος ἡ γυ­ναῖκα τοῦ ὁ­ποί­ου ἐρ­γά­ζε­ται στὴν Ἀ­θῆνα, ὁπό­τε ἀρ­κε­τὲς φο­ ρὲς ἀ­να­λαμ­βά­νει μό­νος του τὶς δου­λει­ὲς τοῦ σπι­τιοῦ μὲ τὴ βο­ή­θεια τῶν… γι­α­γιά­ δων. «Ὅ­ταν κά­θον­ται μα­ζὶ στὸ τρα­πέ­ζι, ζη­λεύ­ουν τὸ ἕ­να τὸ ἄλ­λο καὶ πέ­φτουν μὲ τὰ μοῦ­τρα στὸ φα­ΐ. Ἀν­τι­θέ­τως ἡ ἀ­δελ­φή μου, ποὺ ἔ­χει μό­νο ἕ­να παι­δί, χρει­ά­ζε­ται νὰ ἔ­χει τὴν ὑ­πο­μο­νὴ τοῦ Ἰ­ὼβ γιὰ νὰ κα­ τα­φέ­ρει νὰ τὸ τα­ΐ­σει».
110 ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ * Η μεγαλύτερη ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ είναι Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΝΑΥΠΛΙΟΥ
ΡΩΜΗΟΣΥΝΗΣ ΓΙΑΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
112 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙΤΕ ΤHN ΑΧΕΛΩΟΣ TV «ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ» ΔΕΛΤΙΟ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ: ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ: 20 ΕΥΡΩ, ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ: 40 ΕΥΡΩ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ: Eurobank, IBAN: GR4002603220000140200352972, BIC: EFGBGRAA ΠΕΙΡΑΙΩΣ: SWIFT-BIC: PIRBGRAA 5253-059675-650, IBAN: GR67 0172 2530 0052 5305 9675 650 Πρός: «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ Μοναστηρίου 225, 54628 Μενεμένη-Θεσσαλονίκη, τηλέφωνο.: 2310 552207, τηλεομοιότυπο.: 2310 552209 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: Τ. Κ.: ΠΟΛΗ: ΧΩΡΑ: ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ / ΙΔΙΟΤΗΤΑ: ΤΗΛΕΦΩΝΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: (ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΤΕ ΟΛΑ ΤΑ ΠΕΔΙΑ)
Τηλέφωνo: 2310 55 22 07, Email: contact@enromiosini.gr www.enromiosini.gr ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ»

More Related Content

PDF
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - ( ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - ( ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 

What's hot

PDF
¨ΕΡΩ¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 5ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
byΣσστ!!! Επιλογές
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 5ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
byΣσστ!!! Επιλογές
 
¨ΡωμΝιός¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 

Similar to ¨ΕΡΩ¨ - 16ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)

PDF
Σσστ!!! Επιλογές 2013-3ο Έτος-35ο Τεύχος
byΣσστ!!! Επιλογές
 
PPT
ΟΙΚΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ τελικο.ppt
byMariaLekka2
 
DOCX
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
byEleni Kots
 
DOCX
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
byEleni Kots
 
PPT
Oικογένεια
bylykmourion
 
PDF
12. η οικογενεια
bynimessalas53
 
PPT
η οικογένεια παρουσίαση του Microsoft power point 1
byEva Krokidi
 
PDF
Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή ΣΤ΄ - Επανάληψη 1ης θεματικής ενότητας: ΄΄Το άτο...
byΧρήστος Χαρμπής
 
PPTX
Ο θεσμός της Οικογένειας
byd tampouris
 
PPTX
η οικογενεια στο περασμα του χρονου
bysopa4
 
PPT
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
byPMANGR
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
DOC
Οικογένεια
bysokaniak
 
DOCX
15 μαϊου παγκοσμια ημερα οικογενειασ
bymarzou
 
PPTX
οικογένεια
byxrysa123
 
PPTX
H οικογένεια άλλοτε και σήμερα- 15ο Γυμνάσιο
bykaspostou
 
DOC
Ν. Γλώσσα Β΄ Γυμνασίου, Οικογένεια
bychavalesnick
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PPTX
οικογενεια 1
bysopa4
 
PPSX
Οικογένεια
byΜaria Demirakou
 
Σσστ!!! Επιλογές 2013-3ο Έτος-35ο Τεύχος
byΣσστ!!! Επιλογές
 
ΟΙΚΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ τελικο.ppt
byMariaLekka2
 
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
byEleni Kots
 
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
byEleni Kots
 
Oικογένεια
bylykmourion
 
12. η οικογενεια
bynimessalas53
 
η οικογένεια παρουσίαση του Microsoft power point 1
byEva Krokidi
 
Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή ΣΤ΄ - Επανάληψη 1ης θεματικής ενότητας: ΄΄Το άτο...
byΧρήστος Χαρμπής
 
Ο θεσμός της Οικογένειας
byd tampouris
 
η οικογενεια στο περασμα του χρονου
bysopa4
 
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
byPMANGR
 
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
Οικογένεια
bysokaniak
 
15 μαϊου παγκοσμια ημερα οικογενειασ
bymarzou
 
οικογένεια
byxrysa123
 
H οικογένεια άλλοτε και σήμερα- 15ο Γυμνάσιο
bykaspostou
 
Ν. Γλώσσα Β΄ Γυμνασίου, Οικογένεια
bychavalesnick
 
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
οικογενεια 1
bysopa4
 
Οικογένεια
byΜaria Demirakou
 

More from ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.

PDF
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 

Recently uploaded

PDF
Εκπαιδευτήρια Γ.Ζώη Δ Δημοτικού Γλώσσα β_ τεύχος.pdf
byzohsschool
 
PDF
ΕσωτερικόςΚανονισμόςΛειτουργίαςΣχολικήςΜονάδας56ΓυμνάσιοΑθήνας
byTassos Karampinis
 
PPTX
Προβλήματα εξισώσεων 2ου βαθμού - Γ γυμνασίου
byssuserc6f542
 
PPTX
Λογοτεχνία Α' Λυκείου, Κωστής Παλαμάς, Το πανηγύρι στα σπάρτα.pptx
byVassiliki Yiannou
 
PDF
Τροφή για δράση, Εθνική δράση κατά της παχυσαρκίας
byTheresa Giakoumatou
 
PDF
Τιβέριος και Γάιος Γράκχος
byKvarnalis75
 
PPTX
5.3 χριστιανισμοσ ελληνισμος ΑΠΟ ΤΑ ΦΑΓΙΟΥΜ ΣΤΙς ΕΙΚΟΝΕΣ.pptx
byzaxoula9
 
PDF
ethniko_apolitirio_parousiasi2026YPAITH.pdf
bykonstantinantountoum1
 
Εκπαιδευτήρια Γ.Ζώη Δ Δημοτικού Γλώσσα β_ τεύχος.pdf
byzohsschool
 
ΕσωτερικόςΚανονισμόςΛειτουργίαςΣχολικήςΜονάδας56ΓυμνάσιοΑθήνας
byTassos Karampinis
 
Προβλήματα εξισώσεων 2ου βαθμού - Γ γυμνασίου
byssuserc6f542
 
Λογοτεχνία Α' Λυκείου, Κωστής Παλαμάς, Το πανηγύρι στα σπάρτα.pptx
byVassiliki Yiannou
 
Τροφή για δράση, Εθνική δράση κατά της παχυσαρκίας
byTheresa Giakoumatou
 
Τιβέριος και Γάιος Γράκχος
byKvarnalis75
 
5.3 χριστιανισμοσ ελληνισμος ΑΠΟ ΤΑ ΦΑΓΙΟΥΜ ΣΤΙς ΕΙΚΟΝΕΣ.pptx
byzaxoula9
 
ethniko_apolitirio_parousiasi2026YPAITH.pdf
bykonstantinantountoum1
 

¨ΕΡΩ¨ - 16ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)

  • 1.
    οκτωβριοσ -δεκεμβριοσ 2013/ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗς-ΠΡΟΒΟΛΗς ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ / ΤΕΥΧΟΣ 16 / TIMH 4 ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΑΥΤΟ ΓΡΑΦΟΥΝ: ΣΕΒ.ΜΗΤΡ.ΛΑΡΙΣΗΣΚΑΙΤΥΡΝΑΒΟΥκ.ΙΓΝΑΤΙΟΣ,ΑΡΧΙΜ.ΝΙΚΟΔΗΜΟΣΚΑΝΣΙΖΟΓΛΟΥ,ΑΡΧΙΜ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΚΟΚΛΙΩΤΗΣ, π. ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΥΡΙΑΖΟΠΟΥΛΟΣ, π. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΡΟΥΤΟΓΛΟΥ, ΒΑΡΒΑΡΑ ΜΕΤΑΛΛΗΝΟΥ, ΧΡΥΣΑΝΘΗ ΚΟΥΚΟΥ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΠΑΠΑΚΩΣΤΑ ΤΡΙΚΑΛΙΩΤΗ, Ι. Μ. ΒΛΟΧΟΥ ΤΡΙΧΩΝΙΔΟΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΑΝΤΖΑΡΙΔΗΣ, ΣΤΑΥΡΟΣ ΜΠΟΖΟΒΙΤΗΣ, ΜΕΡΟΠΗ Ν. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΛΑΜΠΡΟΣ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΣ, ΠΑΥΛΟΣ ΣΑΒΒΙΔΗΣ, ΜΑΝΟΛΗΣ Γ. ΔΡΕΤΤΑΚΗΣ, ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Τ. ΓΙΟΥΛΤΣΗΣ, ΣΤΕΡΓΙΟΣ ΜΠΟΥΓΙΑΣ, ΙΩΑΝΝΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ, ΙΩΑΝΝΗΣ – ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ Ἀφιέρωμα ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Ὑπέρτατη, Πανανθρώπινη Ἀξία
  • 2.
    1 ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ - ΕΚΔΟΤΗΣ «ΕΝΩΜΕΝΗΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ -ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ KATA TON ΝΟΜΟ Θεόφιλος Παπαδόπουλος, Πρόεδρος Τηλ.: 6985 085 012 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Γεώργιος Βιλλιώτης Δῆμος Θανάσουλας Χαράλαμπος Στεργιούλης ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Γεώργιος Βιλλιώτης Δήμητρα Τζίκα Χαράλαμπος Στεργιούλης ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ-ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ Γεώργιος Ἀνανιάδης, gmjv2012@gmail.com ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΣΥΝΔΡΟΜΩΝ Μαρία Ἰωαννίδου, Τηλ.: 2310 552 207 ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 'Ιορδανίδης Ἀναστάσιος, Τηλ. 6976889447 Τηλεομοιότυπο: 2310 552209 ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΘΗΝΑΣ Ἀγγελική Καπετάνιου, Τηλ. 210 5227967 210 6930355 Τηλεομοιότυπο 210 6930355 EΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ Ἐσωτερικοῦ: 20 Εὐρώ, Ἐξωτερικοῦ: 40 Εὐρώ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ EUROBANK, BIC: EFGBGRAA IBAN: GR4002603220000140200352972 ΠΕΙΡΑΙΩΣ: SWIFT-BIC: PIRBGRAA 5253-059675-650 IBAN: GR67 0172 2530 0052 5305 9675 650 «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» Γραφεῖα Θεσσαλονίκης: Μοναστηρίου 225, Μενεμένη, 54628 Τηλ: 2310 552207, Τηλεομοιότυπο: 2310 552209 Γραφεῖα Ἀθηνῶν: Πανεπιστημίου 34 Ἱπποκράτους γωνία, Στοὰ Παλλάδος, 10679, 2ος ὄροφος, Τηλ.210 5227967 Πανεπιστημίου 39, Στοὰ Πεσματζόγλου 10679, 5ος ὄροφος, Τηλ.210 6930355 Ἱστοσελίδα: www.enromiosini.gr Ἠλεκτρ.ταχυδρομεῖο:contact@enromiosini.gr ISSN: 1792-2828 Οἱ συγγραφεῖς τῶν ἄρθρων φέρουν τὴν εὐθύνη γιὰ τὶς ἀπόψεις τους. ΤΕΥΧΟΣ ΑΡ. 16/ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ TOY ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ ΕΚΔΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ «Μία εἶναι ἡ ἀξία τῆς ζωῆς» παρατηρεῖ ὁ Γέροντας Πα- ΐσιος. «Ἡ οἰκογένεια. Μόλις σβήσει ἡ οἰκογένεια θὰ σβήσῃ ὁ κόσμος». Εἴμαστε ἄραγε κοντὰ στὴν ἐξαφάνιση τῆς ἀξίας τῆς οἰκογένειας; Τὰ σημάδια εἶναι ἀνησυχητικά. Ὁ ἀριθμὸς τῶν διαζυγίων καὶ τῶν γεννήσεων παιδιῶν ἐκτὸς γάμου αὐξάνεται ἀκόμη καὶ στὴ χώρα μας, ὅταν ἤδη, στὴν «πε- φωτισμένη» Εὐρώπη ἔχει καταστῆ σχεδὸν πλειοψηφικός. Αὐτὸ φυσικὰ δὲν εἶναι καθόλου τυχαῖο. Ἐδῶ καὶ δεκα- ετίες, μὲ κάθε τρόπο ποὺ ὁ Δυτικὸς Πολιτισμὸς ἔχει στὴ διάθεσή του, οἱ ἄνθρωποι προτρέπονται νὰ ζήσουν ἀτο- μικὰ καὶ νὰ «ἀπολαύσουν» τὴ ζωή τους χωρὶς νὰ ὑπολο- γίσουν «δεσμεύσεις». Ἡ οἰκογένεια παρουσιάζεται ὡς μία κατεξοχὴν δέσμευση καὶ ἄρα ἀσύμβατη μὲ τὴν ἡδονικὴ λαμπερὴ ζωὴ ποὺ ἡ Δύση εὐαγγελίζεται. Οἱ ἀντιλήψεις αὐτὲς εἰσχώρησαν ἀρχικὰ σιγὰ - σιγὰ στὴν ἑλληνικὴ κοινωνία γιὰ νὰ φτάσουμε ὅμως σήμερα νὰ ἐπιβάλλω- νται πλέον κατακλυσμικὰ καὶ ὁλοκληρωτικὰ ἀκόμη καὶ ἀπὸ τὸ ἴδιο τὸ ἑλληνικὸ κράτος πού, μὲ τὸ πρόσχημα τοῦ «εὐρωπαϊκοῦ προσανατολισμοῦ», ἀπὸ τὴ μία θεωρεῖ ὑποχρέωσή του τὴ θεσμικὴ ἀναγνώριση τῶν ὁμοφύλων «οἰκογενειῶν» καὶ τὴν προστασία αὐτῶν ὡς «εὐαίσθητης κοινωνικῆς ὁμάδας» καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη καταργεῖ ἐνισχύ- σεις καὶ βοηθήματα γιὰ τὰ παιδιὰ τῶν πολυτέκνων ὡς μὴ ἔχοντα ἀνάγκη προστασίας. Ὅπως προαναφέραμε, ἡ κρίση τῆς ἑλληνικῆς οἰκογένει- ας εἶναι ὑπαρκτὴ ἀλλὰ ὅμως ὄχι ὅση θὰ περίμενε κανεὶς μὲ ὅλη αὐτὴ τὴν πλύση ἐγκεφάλου, τὶς δυσμενεῖς οἰκονο- μικὲς συνθῆκες, τὶς κρατικὲς παρεμβάσεις καὶ παραλή- ψεις. Ὁ λόγος ποὺ ἀντέχει εἶναι ἡ ποιότητά της ὡς ἀξιακὸ πρότυπο καὶ ὁ ζωτικὸς ρόλος της στὴ συνοχὴ καὶ τὴ συ- νέχεια τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας. Ἡ παραδοσιακὴ Ἑλληνορθόδοξη οἰκογένεια σημαίνει εὐλογία, θυσία, ἀφοσίωση καὶ ἰσόβια ἀγάπη γιὰ τὰ μέλη της. Ἀσθένειες, προσωπικὰ καὶ οἰκονομικὰ προβλήματα ἐπιλύονται σχεδὸν πάντα ἀποτελεσματικὰ μέσα στὴ θαλ- πωρή της. Οἱ γονεῖς στέκονται δίπλα στὸ ξεκίνημα τῶν παιδιῶν τους καὶ ἀργότερα, ὡς παπποῦδες καὶ γιαγιάδες, συνεχίζουν νὰ παραστέκωνται, αὐτὴν τὴ φορὰ στὰ παιδιὰ τῶν παιδιῶν τους, μὲ τὸ νὰ τὰ φυλάσσουν, νὰ τὰ παιδαγω- γοῦν καὶ φυσικὰ νὰ τὰ ταΐζουν. Οἱ νέοι μας μποροῦν ἀμέσως νὰ ξεχωρίσουν τὴν ἄδολη καὶ εἰλικρινῆ ἀγάπη καὶ ξέρουν ὅτι θὰ βροῦν ἄφθονη μέσα στὴν οἰκογένειά τους. Ἔτσι λοιπόν, ὅταν ἔρχεται ἡ στιγμὴ νὰ κάνουν τὶς ἐπιλογές τους γιὰ τὸ μέλλον τους ἔχουν μέσα τους πάντα ὡς πρότυπο τὴν παραδοσιακὴ ἑλληνικὴ οἰκογένεια καὶ ἀγωνίζονται ἐν μέσῳ τῶν προβλημάτων ποὺ προαναφέρθηκαν νὰ τὴ δημιουργήσουν καὶ αὐτοί. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἀποτελεῖ ἐλπίδα γιὰ τὸ μέλλον μας ἀλλὰ καὶ θέτει τὸ πεδίο στὸ ὁποῖο πρέπει νὰ προσπαθήσουμε γιὰ νὰ βοηθηθῇ ὁ θεσμὸς τῆς οἰκογένειας στὴν πατρίδα μας. Τὸ παρὸν τεῦχος ἀποτελεῖ μία προσπάθεια μελέτης καὶ ἀνάδειξης τόσο τῆς κεφαλαιώδους σημασίας τῆς «μικρᾶς Ἐκκλησίας»ὅπωςἀποκαλεῖτὴνοἰκογένειαὁἱερὸςΧρυσό- στομος ὅσο καὶ τῶν προβλημάτων ποὺ τὴν ἀπασχολοῦν. Ἐλπίζουμε ἡ κυκλοφορία του καὶ προπαντὸς ἡ ἀνάγνωσή του, νὰ λειτουργήσῃ ἐνισχυτικὰ στὸν ἀγώνα ὅλων μας γιὰ νὰ «μὴ σβήσῃ ὁ κόσμος».
  • 3.
    2ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟ Υ- ΔΕΚΕΜΒΡΙΟ Υ 2 0 1 3 ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΤΡΙΜΗΝΟΥ σ. 4 σ. 9 σ. 10 σ. 12 σ. 17 σ. 19 Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ, ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Βαρβάρας Καλογεροπούλου Μεταλληνοῦ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΟΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΚΑΙ Η ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ Μανόλη Γ. Δρεττάκη ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ Ἀντωνίου Βασιλειάδη Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ π. Χρίστου Κυριαζόπουλου Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ (Διαπιστώσεις καὶ Προοπτικές) Βαρβάρας Καλογεροπούλου Μεταλληνοῦ ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Ἰωάννου Νικολαΐδου Η ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Μποζοβίτη Σταύρου Η ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Σαβ­βί­δη Παύ­λου ΘΑΛΑΣΣΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Χρυσάνθης Κούκου ΤΑ ΑΥΞΗΜΕΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΟΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΚΑΘΙΣΤΟΥΝ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΤΗΝ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Μανόλη Γ. Δρεττάκη* σ. 24 σ. 29 σ. 36 σ. 40 σ. 43 σ. 44 σ. 50 σ. 56 Η ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Βασιλείου Τ. Γιούλτση Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ Με­ρό­πης Ν. Σπυ­ρο­πού­λου Ο ΠΑΠΠΟΥΣ ΚΑΙ Η ΓΙΑΓΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ Στέργιου Μπούγια ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΓΕΡΟΝΤΩΝ ΠΟΛΥΠΕΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΑΥΤΩΝ ΦΟΒΟΣ ΚΥΡΙΟΥ Ἀρχιμ. Νικόδημου Κανσίζογλου ΤΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΑΞΙΩΝ Βασιλικῆς Παναγιωτοπούλου- Παπαβασιλείου ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ Ἀντωνίου Βασιλειάδη ΕΚΕΙ ΕΚΑΘΗΣΑΜΕΝ ΚΑΙ ΚΛΑΥΣΑΜΕΝ...» Σεβ. Μητροπολίτου Λαρίσης καί Τυρνάβου κ. Ἰγνατίου
  • 4.
    3 σ. 74 σ. 78 σ.82 σ. 85 σ. 104 Εγκύκλιος Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ π. Χρίστου Κυριαζόπουλου Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Πρω­το­πρ. Ἀ­να­στα­σί­ου Πα­ρού­το­γλου ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΔΙΑΛΥΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Ἱ. Μ. Βλοχοῦ Τριχωνίδος Θέλω να ανοίξω σπιτικό Ἀρχιμ. Χριστόδουλου Κοκλιώτη ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ  ΕΚΤΡΩΣΕΩΝ Λάμπρου Κ. Σκόντζου Η ΠΑΡΕΝΘΕΤΗ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑ Γε­ωρ­γί­ου  Ἰ.  Μαν­τζα­ρί­δη ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΤΟΣ ΓΑΜΟΥ Ἰ­ω­άν­νη Ἀ­λέ­ξαν­δρου Χρι­στό­που­λου ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΖΩΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΠΩΣ Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΘΑ ΣΩΘΗ ΔΙΑ ΤΗΣ ΤΕΚΝΟΓΟΝΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΜΕΓΑ ΦΩΤΙΟΝ Παναγιώτα Παπακώστα Τρικαλιώτη Η ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΤΕΡΕΣ Ἁγίου Νεκταρίου ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ Ματθαίου Γιωσαφὰτ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΟΥ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Ἐπισκόπου Αὐγουστίνου Καντιώτη σ. 60 σ. 64 σ. 68 σ.72 ΤΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΣΤΕΦΑΝΟΣΓΕΡΟΝΤΩΝ ΠΟΛΥΠΕΙΡΙΑ ΚΑΙΤΟΚΑΥΧΗΜΑ ΑΥΤΩΝΦΟΒΟΣΚΥΡΙΟΥ Ἀρχιμ.Νικόδημου Κανσίζογλου Θέλω να ανοίξω σπιτικό Ἀρχιμ. Χριστόδουλου Κοκλιώτη Η ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΤΕΡΕΣ Ἁγίου Νεκταρίου σ. 92 σ. 97 σ. 102 ΜΙΑ ΜΑΡΤΥΡΙΑ... (ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΜΒΛΩΣΕΙΣ) ΧΡΥΣΟΜΗΛΙΑ ΤΡΙΚΑΛΩΝ: ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΤΕΚΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΠΟΛΥΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ σ. 108 Εγκύκλιος Ιεράς Συνόδου «Προς το Λαό» για την οικογένεια και το γάμο ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ σ. 88
  • 5.
    4 Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥΣΗΜΕΡΑ Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ (Διαπιστώσεις καὶ Προοπτικές) ΒαρβάραςΚαλογεροπούλου– Μεταλληνοῦ Δρ.Θεολογίας–πτυχ.Φιλολογίας Ἡ ἐ­πο­χή μας χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται ἀ­πὸ ἐ­κτε­τα­μέ­νες οἰ­κο­νο­μι­κές, κοι­νω­νι­κές, πο­λι­τι­στι­κὲς καὶ δη­μο­γρα­φι­κὲς ἀλ­λα­γές. Σ᾿ αὐ­τὲς τὶς ρα­ γδαῖ­ες καὶ πο­λυ­δύ­να­μες με­τα­βο­λὲς καὶ ἀ­να­κα­τα­τά­ξεις ὁ­πωσ­δή­πο­τε ὑ­πάρ­χουν καὶ θε­τι­κὰ στοι­χεῖ­α. Εἶ­ναι ὅ­μως καὶ μι­ὰ ἀ­δι­αμ­φι­σβή­τη­τη πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ὅ­τι φόρ­τω­σαν τὴν οἰ­κο­γέ­νει­α μὲ βά­ρη καὶ νο­ο­τρο­πί­ες ποὺ τὴν δυ­σκο­λεύ­ουν νὰ λει­τουρ­γή­σει ἀ­πο­τε­λε­σμα­τι­κὰ καὶ νὰ ἐκ­ πλη­ρώ­σει τὴν κύ­ρι­α ἐ­πὶ γῆς ἀ­πο­στο­λή της, τὴ γο­νε­ϊ­κή.
  • 6.
    5 Σή­με­ρα καὶ ἡἑλ­λη­νι­κὴ οἰ­κο­γέ­νει­α ἀν­τι­με­τω­πί­ζει πολ­λὲς προ­κλή­σεις καὶ ὑ­πο­βάλ­λε­ται σὲ πολ­λὲς πι­έ­σεις, ὑ­λι­κὲς καὶ πνευ­μα­τι­κές, μέ­σα στὸν γρή­γο­ρα με­ τα­βαλ­λό­με­νο καὶ πο­λύ­πλο­κο κό­σμο μας. Γι᾿ αὐ­τὸ ἀ­ναγ­κά­ζε­ται νὰ υἱ­ο­ θε­τή­σει νέ­ες στά­σεις ζω­ῆς καὶ συμ­πε­ρι­φο­ρές, ποὺ τὶς ὑ­πα­γο­ ρεύ­ουν τὰ νέ­α δε­δο­μέ­να. Μί­α χα­ρα­κτη­ρι­στι­κὴ προ­σαρ­μο­γὴ τῆς ση­με­ρι­νῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας π.χ. εἶ­ναι ὁ πε­ρι­ο­ρι­σμέ­νος ἀ­ριθ­μὸς παι­δι­ῶν, ὁ ὁ­ποῖ­ος μά­λι­στα, τὶς πε­ρισ­σό­τε­ρες φο­ρές, κα­θο­ρί­ζε­ ται τρα­γι­κὰ μέ­σῳ τῶν ἐ­κτρω­ τι­κῶν χα­πι­ῶν καὶ τῶν ἀμ­βλώ­ σε­ων. Ἡβι­ο­μη­χα­νι­κὴἐ­πα­νά­στα­ση ἐ­πί­σης, ἡ ἀ­στυ­φι­λί­α, ἡ με­τα­νά­ στευ­ση, ἡ προ­σφυ­γι­ά, ἡ ἀ­νερ­ γί­α, οἱ οἰ­κο­νο­μι­κὲς δυ­σκο­λί­ες καὶ προ­πάν­των ἡ δῆ­θεν χει­ ρα­φέ­τη­ση τῆς γυ­ναί­κας καὶ ἡ ἀ­πο­μά­κρυν­σή της ἀ­πὸ τὸ σπί­τι γι­ὰ νὰ δρα­στη­ρι­ο­ποι­η­θεῖ στὸν χῶ­ρο τῆς ἀ­μει­βό­με­νης ἐρ­γα­σί­ ας εἶ­χαν ὡς συ­νέ­πει­α οἱ σχέ­σεις τῶν συ­ζύ­γων νὰ ἀ­το­νί­σουν, οἱ φρον­τί­δες καὶ ὑ­πο­χρε­ώ­σεις τῶν γο­νέ­ων πρὸς τὰ παι­δι­ὰ νὰ μει­ω­θοῦν ποι­ο­τι­κὰ καὶ γε­νι­κὰ ἡ οἰ­κο­γε­νει­α­κὴ συ­νο­χὴ νὰ ἀ­πο­ δυ­να­μω­θεῖ, μὲ ἀ­πο­τέ­λε­σμα ἡ οἰ­ κο­γέ­νει­α νὰ δυσ­λει­τουρ­γεῖ καὶ νὰ δι­α­λύ­ε­ται. Ἡ οἰ­κο­γέ­νει­α, φυ­σι­κά, εἶ­ναι ἕ­νας ζων­τα­νὸς ὀρ­γα­νι­σμός, ποὺ με­τα­βάλ­λε­ται καὶ δι­α­φο­ρο­ποι­εῖ­ται μὲ τὸ πέ­ρα­σμα τοῦ χρό­νου. Τὸ ἀ­νη­συ­χη­τι­κὸ ὅ­μως εἶ­ναι ὅ­τι στὴν ἐ­πο­χή μας ἀλ­λά­ζει ρα­γδαῖ­α ἡ ὑ­φή της, καὶ μά­λι­στα ὄ­χι μό­νο πο­σο­τι­κὰ (πα­ τρι­αρ­χι­κὴ–πυ­ρη­νι­κὴ οἰ­κο­γέ­νει­α). Ἀλ­λά­ ζει κυ­ρί­ως ποι­ο­τι­κά, ἀ­κό­μη καὶ σ᾿ αὐ­τὰ τὰ οὐ­σι­ώ­δη στοι­χεῖ­α της. Εἶ­ναι χα­ρα­κτη­ ρι­στι­κὸ ὅ­τι στὴν ἱ­στο­ρί­α τῆς ἀν­θρω­πό­ τη­τας, ὁ­ποι­α­δή­πο­τε καὶ ἂν ὑ­πῆρ­ξε ἡ δο­ μὴ τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας, τὰ στοι­χεῖ­α ποὺ τὴν ἔ­κα­ναν ἀ­ναν­τι­κα­τά­στα­τη ἦ­ταν κυ­ρί­ως ἡ ἀ­μοι­βαι­ό­τη­τα, ἡ ἀλ­λη­λο­ϋ­πο­στή­ρι­ξη, οἱ ἰ­σχυ­ροὶ δε­σμοὶ με­τα­ξὺ τῶν γε­νε­ῶν, οἱ ὁ­ρα­μα­τι­σμοὶ γι­ὰ τὸ μέλ­λον, καὶ κυ­ρί­ως –ἰ­δι­αί­τε­ρα στὶς γνή­σι­ες χρι­στι­α­νι­κὲς οἰ­ κο­γέ­νει­ες– ἡ θυ­σι­α­στι­κὴ ἀ­γά­πη. Αὐ­τὰ ὅ­μως γι­ὰ νὰ βι­ω­θοῦν προ­ϋ­πο­θέ­τουν τὸν ἀ­γῶνα, τὸ μαρ­τύ­ρι­ο, τὸν σταυ­ρό, τὴ θυ­ σί­α. Τὰ ση­με­ρι­νὰ ὅ­μως συν­θή­μα­τα, οἱ νέ­ες προ­τά­σεις καὶ πρα­κτι­κὲς γι­ὰ τὸ χτί­σι­μο τῆς σύγ­χρο­νης οἰ­κο­γέ­νει­ας εἶ­ναι ἐν­τε­λῶς δι­α­φο­ρε­τι­κές. Ἡ φι­λαυ­τί­α, ὁ ἀ­το­μι­σμός, ὁ ὑ­περ­το­νι­σμὸς τῶν δι­και­ω­μά­των καὶ ἡ ἄρ­νη­ση ἀ­νά­λη­ψης ὑ­πο­χρε­ώ­σε­ων, ἡ εὐ­ Ἡ Ἐλπὶς τῶν ἀπηλπισμένων, Ἱ. Ναὸς Εἰσοδίων (ἀπάνω Παναγία) Μοχός, Κρήτη
  • 7.
    6 ζω­ΐα, ὁ κα­τα­να­λω­τι­σμός,ὁ παν­σε­ξου­α­λι­ σμός, ἀ­πο­γυ­μνώ­νουν τὴν οἰ­κο­γέ­νει­α ἀ­πὸ τὸ κοι­νο­τι­κό, ἀ­σκη­τι­κὸ καὶ θυ­σι­α­στι­κὸ πνεῦ­μα. Ἀ­κό­μη ἐ­ξα­φα­νί­ζε­ται ἡ ὑ­πευ­θυ­ νό­τη­τα, τα­πεί­νω­ση καὶ ὑ­πο­μο­νὴ κι ἔτ­σι ἡ οἰ­κο­γε­νει­α­κὴ ζω­ὴ με­τα­τρέ­πε­ται σὲ εὐ­ και­ρι­α­κὲς συ­ναι­σθη­μα­τι­κὲς κα­τα­στά­σεις ἢ οἰ­κο­νο­μι­κὲς δι­και­ο­πρα­ξί­ες. Τὸ ζευ­γά­ρι ἀν­τὶ νὰ πο­ρεύ­ε­ται πρὸς τὸ «ἐ­μεῖς» καὶ τὴν κοι­νο­τι­κὴ ζω­ή, ὅ­λο καὶ πε­ρισ­σό­τε­ρο δι­α­σπᾶ­ται μέ­σα στὴ δί­νη τῶν ἐ­γω­ϊστι­κῶν ἐ­πι­δι­ώ­ξε­ ων καὶ τῆς ψευ­δαί­σθη­σης τῆς ἀ­το­μι­κῆς εὐ­τυ­χί­ας καὶ ἐ­ξα­σφά­λι­σης. Ὁ αἰ­σθη­σι­α­σμὸς κυ­ρι­ αρ­χεῖ στὶς σχέ­σεις τῶν δύ­ο φύ­λων καὶ ἡ ἐ­κτί­μη­ση ἐ­ξω­ τε­ρι­κῶν–ἐ­πι­φα­νει­α­κῶν χα­ ρι­σμά­των ὁ­δη­γεῖ τὸν ἄν­δρα καὶ τὴ γυ­ναῖ­κα στὸν γά­μο. Μὲ θο­λὲς καὶ ἀ­προσ­δι­ό­ρι­ στεςγνώ­σειςγι­ὰτὸτίση­μαί­ νει σύ­ζυ­γος, πα­τέ­ρας, μά­να, καὶ μὲ ἐν­δό­μυ­χη ἀ­πόρ­ρι­ψη τῆς ἔν­νοι­ας τοῦ κα­θή­κον­ τος, τῆς προ­σφο­ρᾶς, τῆς θυ­ σί­ας, προ­χω­ροῦν στὴ δη­μι­ ουρ­γί­αοἰ­κο­γέ­νει­ας.Κά­ποι­οι θε­ω­ρῶν­τας ὅ­τι ὁ γά­μος τοὺς ἐ­ξα­σφα­λί­ζει τὴ νό­μι­μη κά­ λυ­ψη στὴ δι­α­σκέ­δα­ση καὶ τὸ σέξ, δὲν προ­βλη­μα­τί­ζον­ ται καὶ δὲν ὑ­πο­λο­γί­ζουν τοὺς πε­ρι­ο­ρι­σμοὺς καὶ τὶς θυ­σί­ες, ποὺ ἀ­παι­τεῖ ἡ συ­ζυ­γι­κὴ ζω­ή, ἀλ­λὰ προ­πάν­των ἡ συ­ νε­πὴς βί­ω­ση τῆς μη­τρό­τη­τας καὶ πα­τρό­ τη­τας. Με­γά­λο μέ­ρος ἐ­πί­σης νέ­ων, δῆ­θεν χει­ρα­φε­τη­μέ­νων, ἀρ­νεῖ­ται τὶς οἰ­κο­γε­νει­ α­κὲς ὑ­πο­χρε­ώ­σεις καὶ προ­τι­μᾶ τὴν ἐ­λεύ­ θε­ρη συμ­βί­ω­ση. Καὶ πραγ­μα­τι­κά, ἐ­ὰν ὁ γά­μος καὶ ἡ οἰ­κο­γέ­νει­α θε­ω­ρη­θεῖ ὡς ἐ­πι­χεί­ρη­ση καὶ ἑ­ται­ρεί­α κερ­δο­σκο­πι­κή, δὲν προ­σφέ­ρει ὑ­λι­κὰ κέρ­δη, εἶ­ναι τε­λι­κὰ ἀ­σύμ­φο­ρος, ἐ­πει­δὴ μέ­σα στὸν γά­μο καὶ τὴν οἰ­κο­γέ­ νει­α προ­σφέ­ρεις. Δί­νεις, δί­νεις συ­νε­χῶς, χω­ρὶς νὰ πε­ρι­μέ­νεις τί­πο­τε ἄλ­λο, ἐ­κτὸς ἀ­πὸ τὴν εὐ­τυ­χί­α τῶν ἀ­γα­πη­μέ­νων προ­ σώ­πων. Μέ­σα στὴν οἰ­κο­γέ­νει­α σμι­λεύ­ε­ ται ἡ γνή­σι­α ἀ­γά­πη, ἡ θυ­σι­α­στι­κή, καὶ ἀ­να­πτύσ­σε­ται τὸ πνεῦ­μα τῆς συ­νερ­γα­ σί­ας καὶ ἀλ­λη­λο­βο­ή­θει­ας, χα­ρί­ζον­τας πνευ­μα­τι­κὰ κέρ­δη, ποὺ προ­έρ­χον­ται ἀ­πὸ τὴ βί­ω­ση τοῦ μυ­στη­ρί­ου τῆς ἀ­γά­πης. Καὶ κα­τ᾿ ἀρ­χὰς «μοι­ρα­σι­ὰ» στὶς δου­ λει­ὲς τοῦ σπι­τι­οῦ. Φυ­σι­κὰ εἶ­χαν ἀρ­χί­σει τὴ σχέ­ση τους μὲ τὴν μον­τέρ­να ἀρ­χή: «Ἡ τέ­λει­α σχέ­ση ἀ­παι­τεῖ νὰ μὴν ὑ­πάρ­χει μα­γεί­ρε­μα, κα­θά­ρι­σμα καὶ πλύ­σι­μο ρού­ Οἰκογένεια, ἔργο τοῦ Henry Moore
  • 8.
    7 χων καὶ πι­ά­των».Ἡ πο­ρεί­α τῶν πραγ­μά­ των ὅ­μως δεί­χνει ὅ­τι αὐ­τὰ μπο­ροῦν νὰ ἐ­φαρ­μο­στοῦν στὰ ἄϋ­λα ὄν­τα. Οἱ ἄν­θρω­ ποι ἔ­χουν καὶ ὑ­λι­κὲς ἀ­νάγ­κες καὶ ὅ­λα αὐ­τὰ εἶ­ναι ἀ­πα­ραί­τη­τα. Γι᾿ αὐ­τὸ ἀ­γῶ­νας ποι­ὸς θὰ «ρί­ξει» στὸν ἄλ­λο τὶς πε­ρισ­σό­ τε­ρες ὑ­πο­χρε­ώ­σεις. Καὶ προ­χω­ρᾶ­με ... Μοι­ρα­σι­ὰ –ὄ­χι πάν­τα δί­και­η– στὰ ἔ­ξο­δα καὶ προ­πάν­των ξε­χω­ρι­στὸ πορ­το­φό­λι καὶ βι­βλι­ά­ρι­α κα­τα­θέ­σε­ων. Ἀλ­λὰ καὶ στὴ δι­α­σκέ­δα­ση ὄ­χι πάν­τα μα­ζί... Πο­λὺ μον­ τέρ­νο οἱ ξε­χω­ρι­στὲς δι­α­κο­πές. Εἶ­ναι δὲ χα­ρα­κτη­ρι­στι­κὸ ὅ­τι σὲ ὅ­λα αὐ­τὰ πρω­το­ στα­τοῦν κυ­ρί­ως οἱ λε­γό­με­νες χει­ρα­φε­τη­ μέ­νες – μον­τέρ­νες γυ­ναῖ­κες. Οἱ μο­νο­γο­νε­ϊ­κὲς οἰ­κο­γέ­νει­ες συ­νε­χῶς πλη­θαί­νουν, ἐ­νῷ δι­α­δί­δον­ται ὅ­λο καὶ πε­ ρισ­σό­τε­ρο οἱ «κοι­νω­νι­κὲς ἑ­νώ­σεις», δηλ. οἱὁ­μο­φυ­λό­φι­λεςοἰ­κο­γέ­νει­ες.Ὁγά­μοςγι­ὰ πά­ρα πολ­λοὺς ἔ­χει γί­νει πλέ­ον ἀ­σφυ­κτι­ κὸς κλοι­ὸς καὶ ἡ οἰ­κο­γε­νει­α­κὴ ζω­ὴ θε­ω­ ρεῖ­ται φυ­λα­κή. Γι᾿ αὐ­τὸ καὶ ἡ ἀ­πο­φυ­γὴ τοῦ γά­μου καὶ ἡ δι­ά­λυ­ση τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας εἶ­ναι πλέ­ον μι­ὰ συ­νη­θι­σμέ­νη πραγ­μα­τι­ κό­τη­τα καὶ στὴ δι­κή μας κοι­νω­νί­α. Τὸ σύν­θη­μα: «ἀ­γα­πῶ τοὺς ἄν­δρες μου, ὅ­πως τὰ αὐ­το­κί­νη­τά μου... Γρή­γο­ρα καὶ δυ­να­ τὰ ... καὶ ἕ­να μον­τέ­λο κά­θε χρό­νο», ποὺ ἀλ­λοῦ ὁ­δη­γεῖ πα­ρὰ στὸν χω­ρι­σμό; Ὁ κα­ θέ­νας νὰ τρα­βή­ξει τὸν δρό­μο του γι­ὰ νὰ δο­κι­μά­σει κά­που ἀλ­λοῦ... Οἱ ὑ­πο­χρε­ώ­σεις στὸν καρ­πὸ τῆς συ­ ζυ­γί­ας τους –τὰ παι­δι­ὰ– λύ­νον­ται μὲ τὴν κά­λυ­ψη τῶν ὑ­λι­κῶν ἀ­ναγ­κῶν τους, τὶς ὁ­ποῖ­εςφυ­σι­κὰπλου­τί­ζουν...μὲτὸ«δη­λη­ τή­ρι­ο», ποὺ χύ­νει ὁ ἕ­νας γο­νι­ὸς ἐ­ναν­τί­ον τοῦ ἄλ­λου, χω­ρὶς νὰ προ­βλη­μα­τί­ζον­ται γι­ὰ τὶς βα­θει­ὲς πλη­γὲς καὶ τὰ ὑ­πο­συ­νεί­ δη­τα συμ­πλέγ­μα­τα, ποὺ ἀ­νοί­γουν στὶς τρυ­φε­ρὲς ψυ­χὲς τῶν παι­δι­ῶν τους. Ἀλ­λά, δό­ξα τῷ Θε­ῷ, δὲν ἔ­λει­ψαν τὰ νέ­α ἐ­κεῖ­να ζευ­γά­ρι­α καὶ οἱ οἰ­κο­γέ­νει­ες, ποὺ βι­ώ­νουν τὶς δι­α­χρο­νι­κὰ ἀ­να­γνω­ ρι­σμέ­νες ἀ­ξί­ες τῆς προ­σφο­ρᾶς, ἀ­γά­πης καὶ θυ­σί­ας καὶ ἀ­γω­νί­ζον­ται νὰ ζή­σουν γνή­σι­α τὸν ρό­λο τους–τῆς συ­ζύ­γου, τοῦ πα­τέ­ρα, τῆς μάν­ας, καὶ ἀρ­γό­τε­ρα τοῦ παπ­ποῦ καὶ τῆς γι­α­γι­ᾶς. Οἱ «ὑ­γι­εῖς» νέ­οι ἄλ­λω­στε, εἶ­ναι δι­α­πι­στω­μέ­νο, πραγ­μα­το­ ποι­οῦν κοι­νω­νι­κὲς ἀλ­λα­γὲς καὶ ρή­ξεις μὲ τὴ στεί­ρα πα­ρά­δο­ση, ἐ­νῷ συγ­χρό­νως ἀ­να­πτύσ­σουν νέ­ες θε­τι­κὲς στρα­τη­γι­κὲς καὶ βρί­σκουν και­νού­ργι­ους δρό­μους γι­ὰ τὴ μόρ­φω­ση, τὴν ἐ­παγ­γελ­μα­τι­κὴ ἀ­νέ­λι­ ξη καὶ γε­νι­κὰ τὴν προ­σω­πι­κὴ καὶ οἰ­κο­ γε­νει­α­κὴ εὐ­τυ­χί­α τους. Ἔτ­σι οἱ σύ­ζυ­γοι ζοῦν τὴν γνή­σι­α συ– ζυ­γί­α, βο­η­θῶν­τας ὁ ἕ­νας τὸν ἄλ­λο καὶ σ᾿ αὐ­τὲς ἀ­κό­μη τὶς δου­λει­ὲς τοῦ σπι­τι­οῦ. Δὲν θε­ω­ρεῖ­ται πλέ­ον «ἐ­ξευ­τε­λι­στι­κὸ» γι­ὰ τὸν ἄν­δρα νὰ ἀλ­λά­ξει π.χ. τὸ μω­ρό, γι­ὰ νὰ προ­λά­βει ἡ σύ­ζυ­γος νὰ ἑ­τοι­μά­σει τὸ αὐ­ρι­α­νὸ φα­γη­τό ... Σή­με­ρα ὁ πα­τέ­ρας καὶ ἡ μη­τέ­ρα, στὰ νέ­α ἀν­δρό­γυ­να, ὅ­λο καὶ πε­ρισ­σό­τε­ρο μοι­ρά­ζον­ται τό­σο τὶς ἐ­ξω­τε­ ρι­κὲς ἐρ­γα­σί­ες, ὅ­σο καὶ τὶς ὑ­πο­χρε­ώ­σεις μέ­σα στὸ σπί­τι. Μέ­σα σ᾿ αὐ­τὸ τὸ πνεῦ­μα τῆς ἀλ­λη­λο­προ­σφο­ρᾶς δὲν αἰ­σθά­νον­ται –ἰ­δι­αί­τε­ρα ἡ γυ­ναῖκα– ὡς θύ­μα­τα, οὔ­τε δυ­σα­να­σχε­τοῦν, ἀλ­λὰ ἐ­νι­σχύ­ον­ται ὁ ἕ­νας ἀ­πὸ τὴν κα­λὴ πρό­θε­ση καὶ δι­ά­θε­ση γι­ὰ ἀ­να­κού­φι­ση τοῦ ἄλ­λου. Ἡ μη­τέ­ρα μὲ τὴν οὐ­σι­α­στι­κὴ κυ­ρί­ως πα­ρου­σί­α της –ἔ­στω καὶ ἂν δὲν εἶ­ναι συ­ νε­χής, λό­γῳ τῆς ἐ­ξω­τε­ρι­κῆς ἀ­πα­σχό­λη­ σής της– ἐκ­δη­λώ­νει τὸ ἐν­δι­α­φέ­ρον καὶ τὴν ἀ­γά­πη της ἀ­φει­δώ­λευ­τα πρὸς ὅ­λα τὰ μέ­λη τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας καὶ με­ταγ­γί­ζει τὴν ἠ­ρε­μί­α, γα­λή­νη καὶ συ­ναι­σθη­μα­τι­ κὴ ἰ­σορ­ρο­πί­α. Ἐ­πι­δι­ώ­κει νὰ ἑ­νώ­νει τὴν οἰ­κο­γέ­νει­ά της μὲ τὸν εὐρύ­τε­ρο συγ­γε­νι­κὸ καὶ φι­ λι­κὸ κύ­κλο, δη­μι­ουρ­γῶν­τας εὐ­και­ρί­ες γι᾿ αὐ­τὴν τὴν ἀ­γα­πη­τι­κὴ συ­νάν­τη­ση. Τὸ κυ­ρι­α­κά­τι­κο τρα­πέ­ζι π.χ. εἶ­ναι μι­ὰ πο­λὺ πρό­σφο­ρηεὐ­και­ρί­α.Δὲναἰ­σθά­νε­ταιμει­ω­ μέ­νη, ἐ­πει­δὴ δὲν ἔ­κα­με γρή­γο­ρη κα­ρι­έ­ρα, οὔ­τε πα­ρου­σι­ά­ζε­ται συ­νε­χῶς κου­ρα­σμέ­ νη καὶ ἐ­κνευ­ρι­σμέ­νη, ἐ­πει­δὴ ἐρ­γά­ζε­ται σκλη­ρὰ καὶ μέ­σα καὶ ἔ­ξω ἀ­πὸ τὸ σπί­τι. Ἀλ­λὰ εἶ­ναι ἐ­κεί­νη ποὺ δο­ξο­λο­γεῖ τὸν Θε­ὸ καὶ χαί­ρε­ται μέ­σα στὴν κού­ρα­σή της, γι­ὰ
  • 9.
    8 ὅ­σα κα­τορ­θώ­νει νὰδη­μι­ουρ­γεῖ καὶ προ­ σφέ­ρει κα­θη­με­ρι­νὰ στὰ ἀ­γα­πη­μέ­να της πρό­σω­πα καὶ ὅ­που ἀλ­λοῦ ἡ ἀ­νοιχ­τή της καρ­δι­ὰ τὴν ὁ­δη­γή­σει. Εἶ­ναι ἀ­κό­μη ἐ­κεί­ νη, ποὺ συγ­χω­ρεῖ, ποὺ δι­ώ­χνει τοὺς φό­ βους καὶ γε­μί­ζει τὸ σπι­τι­κό της μὲ τὴ δυ­ να­μι­κὴ καὶ συ­νε­τὴ πα­ρου­σί­α της. Ὁ πα­τέ­ρας πά­λι, εἶ­ναι προ­σι­τός, εὐ­χά­ ρι­στος, πρό­θυ­μος νὰ ξε­κου­ρά­σει καὶ βο­ η­θή­σει. Παί­ζει καὶ συ­ζη­τᾶ μὲ τὰ παι­δι­ὰ καὶ τὰ βο­η­θᾶ μὲ τὴν πα­ρου­σί­α, τὴν πεί­ρα καὶ τὶς γνώ­σεις του στὶς δι­κές τους δυ­ σκο­λί­ες. Εἶ­ναι μί­α εἰ­κό­να πο­λὺ δι­α­φο­ρε­ τι­κὴ ἀ­πὸ ἐ­κεί­νη τοῦ πα­τέ­ρα τῶν πα­λαι­ ο­τέ­ρων χρό­νων. Χα­ρί­ζει ἔτ­σι τὴν εὐ­χά­ ρι­στη ἀ­τμό­σφαι­ρα, ἀλ­λὰ καὶ τὴ σι­γου­ρι­ὰ τῆς πα­ρου­σί­ας του. Ἀλ­λὰ καὶ ὡς γο­νεῖς, τὰ νέ­α αὐ­τὰ παι­ δι­ά, ἀ­γα­ποῦν τὴ ζω­ή, ποὺ φέρ­νουν στὸν κό­σμο καὶ γι᾿ αὐ­τὸ χαί­ρον­ται τὴν πα­ρου­ σί­α τῶν παι­δι­ῶν τους, ποὺ εἶ­ναι καρ­πὸς ἐ­πί­γνω­σης, ὑ­πευ­θυ­νό­τη­τας καὶ ἀ­γά­πης. Ἀ­κό­μη καὶ τὰ ὁ­μο­λο­γου­μέ­νως σκλη­ρὰ βά­ρη, ποὺ ἐ­πω­μί­ζε­ται ἡ σύγ­χρο­νη οἰ­κο­ γέ­νει­α καὶ τὰ ὁ­ποῖ­α κα­τὰ πο­λὺ συν­τε­ λοῦν στὸν πε­ρι­ο­ρι­σμὸ τῶν γεν­νή­σε­ων, αὐ­τοὶ μὲ ἐν­θου­σι­α­σμὸ τὰ ξε­περ­νοῦν καὶ ὁ­δη­γοῦν­ται, μὲ τὴ βο­ή­θει­α τοῦ Θε­οῦ, καὶ στὴν πο­λυ­τε­κνί­α, πού στὴν πλει­ο­νό­τη­τά της ἀ­να­δει­κνύ­ε­ται καὶ καλ­λι­τε­κνί­α. Γε­νι­κὰ σ᾿ ἕ­να τέ­τοι­ο σπι­τι­κὸ δὲν κυ­ ρι­αρ­χεῖ καμ­μι­ὰ ἐ­ξου­σι­α­στι­κὴ τά­ση καὶ ἀ­συ­δο­σί­α, ἀλ­λὰ ἡ ἰ­σό­τι­μη συ­νερ­γα­σί­α καὶ γνή­σι­α συ­ζυ­γί­α, χω­ρὶς τὶς ἀρ­ρω­ στη­μέ­νες ὑ­περ­βο­λὲς, ποὺ δη­μι­ουρ­γεῖ ἡ ὑ­περ­τρο­φι­κὴ κτη­τι­κὴ ἀ­γά­πη. Ἀ­να­λαμ­ βά­νουν ὅ­λοι, μὲ ὑ­πευ­θυ­νό­τη­τα καὶ χα­ ρά, ἀ­νά­λο­γα μὲ τὴν ἡ­λι­κί­α, ὑ­πο­χρε­ώ­σεις, προ­σπα­θῶν­τας ὁ ἕ­νας νὰ ξε­κου­ρά­σει καὶ ἀ­να­κου­φί­σει τὸν ἄλ­λο. Ἀ­να­δύ­ε­ται ἔτ­σι ὁ κοι­νο­τι­κός, ἀ­γα­πη­τι­κὸς χα­ρα­κτῆ­ρας τῆς ἀ­λη­θι­νῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας καὶ ἡ οἰ­κο­γε­νει­α­ κὴ ζω­ὴ ἀ­πο­κα­λύ­πτε­ται ὡς ὁ μι­κρὸς ἐ­πί­ γει­ος πα­ρά­δει­σός τους. Πα­ρὰ τὶς ἠ­θι­κὲς με­τα­στρο­φὲς καὶ δι­α­στρο­φὲς τῆς ἐ­πο­χῆς μας ὑ­πάρ­χουν πολ­λὰ καὶ ἐλ­πι­δο­φό­ρα ση­μά­δι­α γι­ὰ μί­α αὐ­ξα­νό­με­νη ἀ­να­γνώ­ρι­ση τοῦ γε­γο­νό­τος ὅ­τι στὴν καρ­δι­ὰ κά­θε ὑ­γι­οῦς κοι­νω­νί­ας ὑ­πάρ­χει ὁ σε­βα­σμὸς καὶ ἡ πί­στη στὶς ἀ­ξί­ ες τῆς οἰ­κο­γε­νει­α­κῆς ζω­ῆς. Πολ­λοὶ φω­τι­ σμέ­νοι ἄν­θρω­ποι προ­σπα­θοῦν νὰ βά­λουν σὲ ἰ­σχὺ νο­μο­θε­σί­ες, ὑ­πη­ρε­σί­ες, συλ­λό­ γους, πρα­κτι­κές, γε­νι­κὰ μέ­σα ὑ­πο­στή­ρι­ ξης τῆς οἰ­κο­γε­νει­α­κῆς ζω­ῆς, κα­θὼς ἀν­τι­ λαμ­βά­νον­ται ὅ­τι ἡ οἰ­κο­γέ­νει­α θε­με­λι­ώ­νει κοι­νω­νί­ες καὶ ἔ­θνη, ἡ δὲ οἰ­κο­γε­νει­α­κὴ συ­νο­χὴ ἔ­χει οὐ­σι­ώ­δη ση­μα­σί­α γι­ὰ τὴ δη­ μο­κρα­τί­α, τὴν εἰ­ρή­νη καὶ τὴν ἀ­νά­πτυ­ξη τῆς ἀν­θρω­πό­τη­τας. Ἡ ὑ­γι­ὴς οἰ­κο­γέ­νει­α πάν­τα ὑ­πῆρ­ξε ὁ πυ­ρῆ­νας τῆς ἐ­ξέ­λι­ξης καὶ ἀ­νά­πτυ­ξης τοῦ ἀν­θρώ­που, ἀλ­λὰ καὶ τῆς συγ­κρό­τη­σης τῆς κοι­νω­νί­ας. Εἶ­ναι χρέ­ος ὅ­λων νὰ δο­θεῖ στὴν οἰ­ κο­γέ­νει­α με­γα­λύ­τε­ρη ἐν­θάρ­ρυν­ση καὶ προ­στα­σί­α. Οἱ γο­νεῖς –σχε­δὸν ὅ­λοι– κα­ τὰ τὴ δι­άρ­κει­α κά­ποι­ων οἰ­κο­γε­νει­α­κῶν κρί­σε­ων χρει­ά­ζον­ται ὑ­πο­στή­ρι­ξη, ἠ­θι­κὴ καὶ ὑ­λι­κὴ πολ­λὲς φο­ρές, γι­ὰ νὰ ἐκ­πλη­ ρώ­σουν τὸ κα­θῆ­κον τους, ὥ­στε νὰ προ­ σφέ­ρουν φρον­τί­δα καὶ κά­λυ­ψη τῶν ποι­ κί­λων ἀ­νάγ­κων τῶν παι­δι­ῶν τους. Ἀ­κό­μη πε­ρισ­σό­τε­ρο, χρέ­ος ὅ­λων εἶ­ναι νὰ βο­η­θη­θοῦν οἱ οἰ­κο­γέ­νει­ες ποὺ ἔ­χουν ἄ­το­μα μὲ εἰ­δι­κὲς ἀ­νάγ­κες, οἱ ἀ­θέ­λη­τα μο­ νο­γο­νε­ϊ­κὲς οἰ­κο­γέ­νει­ες, προ­πάν­των οἱ πο­λύ­τε­κνες, ἀλ­λὰ καὶ οἱ οἰ­κο­γέ­νει­ες με­ τα­να­στῶν καὶ προ­σφύ­γων. Χρέ­ος ὅ­λων, Πο­λι­τεί­ας, Ἐκ­κλη­σί­ ας, Παι­δα­γω­γῶν, Κοι­νω­νι­κῶν Φο­ρέ­ων, Συλ­λό­γων εἶ­ναι ἡ ἐν­θάρ­ρυν­ση καὶ ἐ­νί­ σχυ­ση, ἠ­θι­κὴ καὶ ὑ­λι­κή, τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ ας, τῆς πι­ὸ ζω­τι­κῆς μο­νά­δας τῆς κοι­νω­νί­ ας μας, γι­ὰ νὰ ἀ­να­δει­κνύ­ον­ται πρό­σω­πα καὶ κοι­νω­νί­ες μὲ ποι­ό­τη­τα καὶ κα­θο­λι­κό­ τη­τα ζω­ῆς. Τό­τε ἡ ἐλ­πί­δα καὶ προσ­δο­κί­α μας γι­ὰ μί­α ἀν­θρω­πι­νό­τε­ρη καὶ εἰ­ρη­νι­ κό­τε­ρη παγ­κό­σμια­κοι­νω­νί­α θὰ γί­νει μί­α εὐ­λο­γη­μέ­νη πραγ­μα­τι­κό­τη­τα.
  • 10.
    9 ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ἸωάννουΝικολαΐδου ἐκπαιδευτικοῦ Κ ατὰ κοινὴ ὁμολογία ὁ θεσμὸς τῆς οἰκογένειας περνᾶ κρίση. Τὸ κύτταρο τῆς κοινωνίας ἀποκτᾶ διασπαστικὲς τάσεις καὶ ὁ ἀντίκτυπος εἶναι ἐμφανὴς στὶς κοινωνίες. Σαθροποιοῦνται τὰ θε- μέλια τῆς κοινωνίας καὶ ἀποδομεῖται ὁ θεσμός της. Οἱ νέοι ἀπέναντι στὸν θεσμὸ τῆς οἰκογένειας ἐκδηλώνουν ἔντονη ἀμφισβήτηση, ἀπόρριψη, ἀντίδραση. Ἀλλὰ πρὸς ποιό θεσμό; Αὐτὸν ποὺ δια- μορφώσαμε, ὅπου ποτὲ δὲν κάθισε ὅλη ἡ οἰκογένεια μαζὶ στὸ τραπέζι, νὰ κάνουν προσευχή, νὰ μιλήσουν, νὰ συζητήσουν, νὰ διαφωνήσουν, νὰ γελάσουν. Ὅπου καὶ οἱ δυὸ γονεῖς ἐργάζονται γιὰ νὰ ζήσουν τὰ παιδιὰ τους «καλὰ» καὶ τὰ παιδιὰ μαραζώ- νουν ἀπὸ τὴν ἔλλειψη τῆς παρουσίας τους καὶ τραυματίζονται ἀπὸ τὴ συμπεριφορά τους, καὶ ἰδίως τῆς μάνας, ποὺ ὅταν γυρνᾶ ἀπὸ τὴ δουλειὰ ἀντὶ γιὰ ἕνα χάδι στοργῆς καὶ ἀγάπης βγάζει ὅλη τὴν κούραση καὶ τὴν πίεση τῆς ἐργασίας. Καὶ ἐνῶ παλιὰ οἱ νέοι εἶχαν χορτάσει γάλα ἀπὸ τὴ μάνα τους (στοργή, ἀγάπη), σήμερα χορταίνουν ἀπὸ τὸ κρύο γυαλὶ τοῦ μπιμπερὸ κι ἀφοῦ «ἀπὸ τὰ μπουκά- λια ἄρχισαν (=μπιμπερὸ) στὰ μπουκάλια (ποτὰ) θὰ καταλήξουν» (Γ. Παΐσιος). Σ’ αὐτὴν τὴν οἰκογένεια ἀντιδρᾶ ὁ νέος. Αὐτὴν ποὺ τοῦ στέρησε τὴ θαλπω- ρή της, τὸν διαπαιδαγώγησε μὲ τὰ ὑπο- προϊόντα τῆς τηλεόρασης καὶ τὸν ἄφησε κενὸ ψυχικὰ καὶ ἀδύναμο πνευματικά. Δὲν ἀναγνωρίζει τὸν ρόλο της οὔτε καὶ αὐτοὺς ποὺ ἔπαιξαν κάποτε τὸν ρόλο τῶν γονιῶν καὶ δὲν δέχεται νὰ ὑπακού- σει. Καλύτερο ἴσως θὰ ἦταν, ἀντὶ νὰ ἀντιδροῦν οἱ νέοι μὲ διάφορους τρόπους καὶ νὰ ἐπισημαίνουν τὶς ἐνοχὲς στοὺς αἰτίους νὰ ζητήσουν νὰ ἀλλάξει ἄρδην ἡ κατάσταση. Καὶ πῶς θὰ γίνει αὐτό; Χτίζοντας ἐκεῖ ὅπου ἄλλοι γκρέμισαν. Φτιάχνοντας οἱ ἴδιοι οἰκογένειες ποὺ θὰ δώσουν στὰ παιδιά τους ὅ,τι οἱ ἴδιοι στερήθηκαν καὶ θὰ πάρουν ὅ,τι οἱ ἴδιοι στέρησαν ἀπὸ τοὺς γονεῖς τους. Καὶ ἔτσι, χωρὶς ἐνοχὲς καὶ τραύματα, θὰ ἀνορθώ- σουν ἕναν θεσμὸ ποὺ παραπαίει καὶ χα- ροπαλεύει, πρὸς ὄφελος καὶ ἀγαλλίαση τῶν ἰδίων, τῶν γονέων τους ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρης τῆς κοινωνίας.
  • 11.
    10 Θ ά ᾿ναι κοντὰσαράντα χρόνια τώρα ποὺ ἡ ἑλληνικὴ οἰκογένεια παρα- δέρνει σὲ σαράντα κύματα. Σὰν τὸν φοβερὸ ἄνεμο Εὐροκλύδονα ποὺ χτύπησε τὸ πλοῖο μὲ τὸ ὁποῖο ταξίδευε ὁ Ἀπόστολος Παῦλος στὴ Ρώμη (Πράξ. κζ΄ 14), οἱ μα- νιασμένοι Εὐρωκλύδωνες τοῦ βίαιου ἐξευ- ρωπαϊσμοῦ τοῦ τόπου κλυδωνίζουν καὶ ἀπειλοῦν νὰ πνίξουν τὸν ἱερὸ θεσμό. Μὲ ἀντίθεους νόμους οἱ κατὰ καιροὺς ποσει- δωνίσκοι τῆς Βουλῆς διέλυσαν τὸ ἀτσάλινο θωρηκτὸ ποὺ εἶχε ναυπηγήσει ἀριστουρ- γηματικὰ ἡ τρισχιλιόχρονη παράδοσή μας καὶ τὸ κατάντησαν μισοδιαλυμένη σχεδία, σὰν τὴ σχεδία τοῦ Ὀδυσσέα στὴν τελευταία φάση τῶν περιπλανήσεών του, λίγο πρὶν τὴν καταστρέψει καὶ αὐτὴ μὲ τὴ φοβερή του τρίαινα ὁ θυμωμένος Ποσειδώνας. Κι ἴσως, σὰν ἀπὸ μιὰ κακόηχη σύμπτωση, σήμερα ἄλλη τρίαινα (ἡ λεγόμενη τρόικα) μὲ ποσειδώνια μανία ἀπειλεῖ νὰ ἀφανίσει ἐντελῶς τὴν οἰκογένεια. Φορολογεῖ τὴν κατοικία της, τιμωρεῖ τὴν πολυτεκνία, τὴν λιμοκτονεῖ μὲ τὴν ἀνεργία, ἐξορίζει τὰ παιδιά της, χαρατσώνει τὴν ἀναπνοή της. Θὰ ζήσει; Ζεῖ! Πέρασε… κι ἀπὸ ποῦ δὲν πέρασε ὅλα αὐτὰ τὰ χρόνια! Καὶ τί περνάει ἀκόμα! Ξέφυγε ἀπὸ τὴ χώρα τῶν Λωτοφά- γων τῆς ἄβουλης Βουλῆς, πολέμησε μὲ τοὺς Λαιστρυγόνες τῶν κομματικῶν μη- χανισμῶν, ἀναμετρήθηκε μὲ τὸν Πολύ- φημο Κύκλωπα τῆς παγκοσμιοποίησης, πέρασε ἀνάμεσα ἀπὸ τὴ Σκύλλα τοῦ πο- λιτικοῦ γάμου καὶ τὴ Χάρυβδη τῆς «ἐλεύ- θερης συμβίωσης», ἔμπλεξε στὰ μάγια τῆς εὐρωλιγούρας Κίρκης, δελεάστηκε ἀπὸ τὴ σαρκικότητα ποὺ τῆς πρόσφερε ἡ ἀμερικάνικη Καλυψὼ τοῦ χυδαίου τηλε- οπτικοῦ ἐκμαυλισμοῦ, μαγεύτηκε ἀπὸ τὶς Σειρῆνες τοῦ δανεικοῦ πλουτισμοῦ… Οἱ ἀπώλειες; Τρομερές! Ξέμεινε ἀπὸ συντρό- φους. Μόνη της τώρα, σὰν τὸν Ὀδυσσέα στὴ σχεδία, παλεύει μὲ τὰ κύματα ποὺ σω- ρεύει ἐναντίον της ἡ βάναυση τροϊκανὴ ἐπιθετικότητα. Κι ἀκόμα τὰ πάθια της δὲν τέλειωσαν. Σὰν φτάσει κάποτε στὴν Ἰθάκη τῶν πα- τρογονικῶν παραδόσεων θά ᾿χει νὰ ἀντι- μετωπίσει τοὺς μνηστῆρες τῶν ὕποπτων Στοῶν, τῶν καταχθόνιων Λεσχῶν, τῶν μυστικῶν Ὑπηρεσιῶν, ὅλους αὐτοὺς ποὺ ἐπιβουλεύονταιτὴντιμήτηςκαὶἐκμεταλ- λεύονται ἀσύστολα τὸ πατρικό της βιός. Ναί, ἀλλὰ ζεῖ! Αὐτὸ ἔχει σημασία. Δὲν πέρασε ὁλόκληρος χρόνος ἀπὸ τὴ μεγάλη πανελλαδικὴ δημοσκόπηση τῆς ἑταιρείας ALCO ποὺ διενεργήθηκε γιὰ λογαριασμὸ τῆς τότε ΕΡΤ καὶ δόθηκε στὴ δημοσιότη- τα στὰ τέλη Δεκεμβρίου τοῦ 2012, κατὰ τὴν ὁποία στὸ ἐρώτημα: «Ποιὸν θεσμὸ ἐμπιστεύεστε περισσότερο;», ἡ ἀπάντηση σὲ ποσοστὸ 98% ἦταν: «τὴν οἰκογένεια»! Δεύτερη εἶχαν τὴν Ἐκκλησία, ἐνῷ τὰ κόμματα ἦταν στὴν τελευταία θέση μὲ πο- σοστὸ 7%! Μάλιστα! Σὲ τέτοιους καιρούς, μὲ τόση πολεμική, μετὰ ἀπὸ τὴ συστημα- τικὴ ὕπουλη ὑπονόμευση τοῦ θεσμοῦ, οἱ πολῖτες δείχνουν ποιὰ εἶναι ἡ δύναμη ποὺ τοὺς κρατάει ὄρθιους μέσα σὲ τούτη τὴ σαρωτικὴ θύελλα. Ἡ οἰκογένεια! Ἐνε- νηνταοκτὼ τοῖς ἑκατό! Μπορεῖ οἱ νέοι νὰ ἀποτυγχάνουν στὴ δημιουργία σωστῆς οἰκογένειας, μπορεῖ νὰ ὑπάρχει μεγάλη διαφθορὰ καὶ νὰ αὐξάνονται ραγδαῖα τὰ διαζύγια, ὅμως παρόλα αὐτὰ ἡ οἰκογένεια ζεῖ! Ζεῖ καὶ κρατάει τὸν τόπο. Τραυματι- σμένη μὲν καὶ γυμνὴ ἀπὸ τὴν παλιά της Η ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Μποζοβίτη Σταύρου θεολόγου
  • 12.
    11 δόξα, ἀλλὰ ζεῖ…εἶναι ἀκόμα δυνατή! Ὅμως, ἂν σὲ τούτη τὴν ὥρα θελήσουμε νὰ κάνουμε ἐξέταση βαθύτερη γιὰ τὴν αἰτία τοῦ βαρύτατου τραυματισμοῦ τοῦ θεσμοῦ τῆς οἰκογένειας, θὰ συμφωνή- σουμε, θαρροῦμε, στὸ ὅτι ὑπάρχει οὐσι- αστικότερη αἰτία γιὰ τὸν τραυματισμό της. Ἀναφέραμε τοὺς ἐξωτερικούς, ἐντὸς καὶ ἐκτὸς συνόρων, ἐχθροὺς καὶ ἐπιβού- λους της. Ὅμως εἶναι καιρὸς νὰ βάλουμε τὸ δάχτυλο στὴ μεγάλη πληγή. «Τὰ κά- στρα πέφτουν πάντα ἀπὸ μέσα»· ὅταν ὁ προδότης ἀνοίξει τὶς πύλες ἢ ἡ ἀμέλεια τῶν ὑπευθύνων ἀφήσει ἀνοιχτὴ τὴν κερκόπορτα. Λοιπὸν καὶ τὸ κάστρο τῆς οἰκογένειας τὶς τελευταῖες δεκαετίες εἶχε προδοθεῖ ἔσωθεν. Πρωτίστως στὸ ἴδιο τὸ θεμέλιό του, τὸ μυστήριο τοῦ Γάμου, ποὺ ἔχει καταντήσει ἐμπαιγμὸς καὶ ἀσέβεια. Ἔχει μεταβληθεῖ σὲ προκλητικὴ ἐπίδειξη σαρκικότητας, ἄθλιο φωτογραφικὸ θέ- ατρο, βεβήλωση τῆς ἱερότητας τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ Μυστηρίου. Δικαίως ὁ Θεὸς μᾶς ἐγκατέλειψε καὶ παρέδωσε τὸν ἱερὸ θεσμὸ νὰ τὸν κατασπαράξουν τὰ ὀμηρικὰ τέρα- τα. Τί θὰ πρέπει νὰ γίνει γιὰ νὰ ζήσει καὶ στὸ μέλλον ἡ ἑλληνικὴ οἰκογένεια; Τὸ πρῶτο ποὺ ἀπαιτεῖται εἶναι τὸ νὰ κλείσει ἐπειγόντως ἡ κερκόπορτα τοῦ ἐμπαιγμοῦ τοῦ μυστηρίου τοῦ Γάμου. Σ᾿ αὐτὸ τὸ σημεῖο τὸ ἄριστο θὰ ἦταν νὰ ὑπάρξει αὐστηρὴ καὶ ἀνυποχώρητη ἀπό- φαση τοῦ συνόλου τῆς Ἱεραρχίας. Ἕως ὅτου ὅμως γίνει αὐτό, ἡ διόρθωση ἂς ἐπι- χειρεῖται σὲ προσωπικὸ ἐπίπεδο. Ὅλοι μας νὰ ἐνημερώνουμε συγγενεῖς, γνωστοὺς καὶ φίλους γιὰ τὴ σοβαρότητα τοῦ ζητή- ματος. Δεύτερο, πολὺ σημαντικὸ ἐπίσης, εἶναι ὁ πνευματικὸς στηριγμὸς τῶν νέων παιδιῶν ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ δημιουργή- σουν οἰκογένεια. Νὰ βοηθηθοῦν νὰ βροῦν τὸν δρόμο πρὸς τὸ πατρικὸ κελλάρι ποὺ κρύβει τοὺς ἀμύθη- τους θησαυροὺς τῆς Παραδόσεώς μας. Εἶναι ἀνάγκη νὰ κατανοήσουν τὰ νέα παιδιὰ ὅτι οὔτε ὁ πολιτικὸς γάμος οὔτε ἡ ἐλεύθερη συμβίωση ἀποτελοῦν λύση. Μάλιστα ἐπιδει- νώνουν ἀφάνταστα τὸ πρόβλημα. Λύσηεἶναιὁσωστὸςἐκκλησιαστικὸς γάμος! Νὰ ἐνισχύονται λοιπὸν τὰ νέα παιδιὰ νὰ κάνουν ἁπλὸ καὶ ὀλι- γοέξοδο ἐκκλησιαστικὸ γάμο, γιὰ νὰ ἔχουν τὴν εὐλογία τοῦ Θεοῦ στὴ νέα τους ζωή. Τρίτον νὰ στηριχθεῖ τὸ νέο ζευγάρι καὶ οἰκονομικῶς. Ὁ παπποὺς καὶ ἡ γιαγιὰ μὲ τὴ συντα- ξούλα τους. Ὁ πατέρας καὶ ἡ μάνα μὲ τὴ ζεστασιὰ τῆς ἀγάπης καὶ τῆς φροντίδας τους, ὥστε νὰ τολμήσουν οἱ ἄνεργοι, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, νέοι νὰ προχωρήσουν στὴ δημιουργία τοῦ νέου σπιτικοῦ. Βρισκόμαστε σὲ κρισιμό- τατη καμπή! Ἴσως εἶναι ὑπερβολικὸ νὰ περιμένουμε σύντομα θεαματικότατη ἀλλαγή. Ὅμως δὲν ἀποκλείεται μέσα ἀπὸ τὸ χάος κάποια στιγμὴ νὰ ξεπεταχτεῖ μιὰ μορφὴ μεγάλη, ποὺ θὰ μᾶς ἐμπνεύσει καὶ θὰ ἀλλάξει ὅλο τὸν κόσμο, ὁδηγῶντας τον στὴν πηγὴ τῆς χαρᾶς, τὸν Χριστό. Νὰ στηρίξουμε λοιπὸν μὲ κάθε μέσο τὴν οἰκογένεια. Ἀρκετὰ περιπλανήθηκε ἀνάμεσα στὰ σύγχρονα τέρατα. Καιρὸς νὰ βρεθεῖ στὴν Ἰθάκη! Νὰ ἀρχίσει ἐπιτέλους ἡ ἐξόντωση τῶν μνηστήρων ποὺ σπατα- λοῦν ἀσύστολα τὸ βιὸς τοῦ Θεοῦ… ἩφυγὴστὴνΑἰγυπτο,τοιχογραφίαἹ.Μ.ἉγίουΝεοφύτου,Κύπρος
  • 13.
    12 «Τ ὶς δώ­σει κε­φα­λήμου ὕ­δωρ καὶ ὀ­φθαλ­μοῖς μου πη­γὴν δα­κρύ­ ων, καὶ κλαύ­σο­μαι τὸν λα­ὸν τοῦ­τον ἡ­μέ­ρας καὶ νυ­κτὸς;…». Ποι­ός θὰ δώ­σει εἰς τὴν κε­φα­λήν μου νε­ρό, ποι­ός θὰ κα­τα­στή­σει τὰ μά­τι­α μου πη­γὴν δα­κρύ­ ων, ὥ­στε νὰ κλαύ­σω τὸν λα­όν μου αὐ­τὸν ἡ­μέ­ραν καὶ νύ­κτα; Ἱ­ερ. 9, 1. Εἶ­ναι ὁ ἀ­βά­σταχ­τος πό­νος, ἡ κραυ­γὴ ἀ­πό­γνω­σης καὶ τὸ ξέ­σπα­σμα τοῦ πο­λύ­ πα­θου προ­φή­τη Ἱ­ε­ρε­μί­ου γι­ὰ τοὺς πο­λὺ ἀ­γα­πη­τούς του συμ­πα­τρι­ῶ­τες, τοῦ ἐ­κλε­ κτοῦ καὶ χι­λι­ο­ευ­ερ­γε­του­μέ­νου κα­τὰ τὰ ἄλ­λα λα­οῦ τοῦ Θε­οῦ, ποὺ τοὺς ἔ­βλε­πε κα­ θη­με­ρι­νὰ καὶ ἀ­με­τα­νό­η­τα νὰ προ­κα­λοῦν μὲ τὶς ἁ­μαρ­τί­ες τὴν ὀρ­γὴ τοῦ Θε­οῦ. Σή­με­ρα, ποὺ ζοῦ­με σ᾿ ἕ­ναν ἀ­νε­λέ­η­το κα­τα­κλυ­σμὸ εὐ­λο­γι­ῶν τοῦ Χρι­στοῦ καὶ τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας Του, στὴν κα­τὰ τὰ ἄλ­λα Ὀρ­θό­δο­ξη Ἑλ­λη­νι­κὴ Πα­τρί­δα, θὰ χρει­α­ ζό­μα­σταν πολ­λοὺς ἱε­ρε­μι­α­κοὺς θρή­νους γι­ὰ τὴν κα­τάν­τι­α μί­ας πα­τρί­δας ποὺ μα­ στί­ζε­ται ὄ­χι ἁ­πλὰ ἀ­πὸ μί­α οἰ­κο­νο­μι­κὴ κρί­ση, ἀλ­λὰ ἀ­πὸ μέ­γι­στη ἠ­θι­κὴ χρε­ω­κο­ πί­α, συ­στη­μα­τι­κὰ δὲ ἀ­πὸ μί­α προ­σπά­θει­α ἐκ­θε­με­λι­ώ­σε­ως καὶ εὐ­τε­λι­σμοῦ ἀ­με­τα­κί­ νη­των πα­ρα­δο­σι­α­κῶν δι­α­χρο­νι­κῶν θε­ σμῶν, ὅ­πως αὐ­τὴ τῆς ἑλ­λη­νορ­θό­δο­ξης οἰ­κο­γέ­νει­ας… Θὰ προ­σπα­θή­σου­με νὰ δώ­σου­με μί­α συ­νο­πτι­κὴ εἰ­κό­να μὲ ὅ­λα τὰ νο­μι­κὰ καὶ κοι­νω­νι­κὰ προ­βλή­μα­τα τῆς σύγ­χρο­νης οἰ­κο­γέ­νει­ας χω­ρὶς κου­ρα­ στι­κὲς λε­πτο­μέ­ρει­ες. Μί­α σύν­το­μη ἀρ­νη­ τι­κὴ φω­το­γρά­φη­ση θὰ μᾶς δώ­σει νὰ κα­ τα­λά­βου­με τὴν τό­ση θλι­βε­ρὴ εἰ­κό­να ποὺ πα­ρου­σι­ά­ζε­ται στὰ μά­τι­α μας. Ὅ­μως δὲν θὰ μεί­νου­με ἁ­πλὰ καὶ μό­νο σὲ κα­τα­θλι­πτι­κὲς καὶ ἀγ­χω­τι­κὲς δι­α­πι­ στώ­σεις. Θὰ προ­χω­ρή­σου­με, θὰ βγοῦ­με στὸ ξέ­φω­το, θὰ δοῦ­με μὲ ἐλ­πί­δα τὶς προ­ο­ πτι­κὲς γι­ὰ τὴν ἀ­νόρ­θω­ση καὶ τὴν ἡ­γε­μο­ νι­κή της θέ­ση καὶ τὴν κα­τα­λυ­τι­κή της ἀ­πο­στο­λὴ στὴν ἐν πολ­λοῖς ἀν­τίχρι­στη κοι­νω­νί­α μας. πα­ρα­δο­σι­α­κη Ελ­λη­νι­κη Οι­κο­γέ­νει­α Χω­ρὶς νὰ εἴ­μα­στε ἀ­θε­ρά­πευ­τα νο­ σταλ­γοὶ τοῦ πα­ρελ­θόν­τος, χω­ρὶς τά­σεις ὡ­ραι­ο­ποι­ή­σε­ως ἢ καὶ ἡρω­ποι­ή­σε­ως, οἱ με­γα­λύ­τε­ροι ἀ­πὸ μᾶς γεν­νη­θή­κα­με με­ γα­λώ­σα­με καὶ ζή­σα­με σὲ κεί­νην τὴν εὐ­ λο­γη­μέ­νη καὶ συ­νή­θως ὑ­περ­πο­λύ­τε­κνη οἰ­κο­γέ­νει­α μὲ δε­σπό­ζου­σες τὶς πα­τρι­αρ­ χι­κὲς μορ­φὲς τοῦ Παπ­ποῦ καὶ τῆς Γι­α­γι­ ᾶς! Δε­μέ­νοι καὶ δο­σμέ­νοι ὁ ἕ­νας γι­ὰ τὸν ἄλ­λον σὲ ἀ­πε­ρί­γρα­πτες φτώ­χει­ες μὲ κα­ Η ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Σαβ­βί­δη Παύ­λου θε­ο­λό­γου
  • 14.
    13 κὴ δί­αι­τα, μὲχι­λι­ομ­πα­λω­μέ­να ροῦ­χα καὶ συ­νή­θως ξυ­πό­λη­τοι, μὲ πα­ρα­δο­σι­α­κὴ εὐ­σέ­βει­α ἀλ­λὰ καὶ τὴν ἀ­πό­λυ­τη βε­βαι­ ό­τη­τα πὼς ὁ Θε­ὸς ἔ­χει γι­ὰ τὸ κά­θε παι­ δὶ τὴν ἔ­γνοι­α Του, τὴν ἀ­γά­πη Του καὶ ἔτ­σι λοι­πὸν μὲ μί­α τέ­τοι­α ἀ­γω­γὴ πο­ρευ­ τή­κα­με. Ὄ­χι ὅ­τι καὶ τό­τε δὲν ὑ­πῆρ­χαν προ­βλή­μα­τα, δυ­σκο­λί­ες, δυ­σαρ­μο­νί­ες, οἱ σκλη­ροὶ καὶ ἀ­κα­τέρ­γα­στοι χα­ρα­κτῆ­ ρες καὶ οἱ ἀ­να­πό­φευ­κτοι καυ­γά­δες, καὶ ἀ­κό­μα πε­ρισ­σό­τε­ρο γι­ὰ νὰ εἴ­μα­στε ρε­α­λι­ στὲς καὶ τὸ ξύ­λο ὑ­πῆρ­χε, ὅ­μως ὅ­λα αὐ­τὰ δὲν ἔβ­γαι­ναν πρὸς τὰ ἔ­ξω. Τὸν γά­μο τὸν ἐ­ξα­σφά­λι­ζε καὶ ἡ γνω­στὴ ρή­ση: «Παν­ τρευ­τή­κα­με, τε­λει­ώ­σα­με, τὸν δέ­σα­με τὸν γά­ιδα­ρό μας». Ἡ θυ­σι­α­στι­κὴ πάν­τως ἀ­γά­πη καὶ ἡ ἀ­νε­ξάν­τλη­τη ὑ­πο­μο­νὴ συ­ νή­θως τῆς μά­ννας προ­λά­βαι­νε τὰ χει­ρό­ τε­ρα καὶ κρα­τοῦ­σε τὸν γά­μο. Στὴν πα­ ρα­δο­σι­α­κὴ ἐ­κεί­νη κοι­νω­νί­α ποὺ κα­τὰ τὸ πλεῖ­στον ἦ­ταν ἀ­γρο­τι­κὴ ἐ­κεῖ­νο τὸ ὁ­ποῖ­ο ἦ­ταν ἀρ­κε­τὸ γι­ὰ ἕ­ναν ἐ­πι­τυ­χη­μέ­νο γά­μο ἦ­ταν ὁ ἄν­τρας νὰ εἶ­ναι ἐρ­γα­τι­κός, νὰ μὴν εἶ­ναι τεμ­πέ­λης, νὰ μὴν πί­νει καὶ νὰ μὴ χτυ­πά­ει τὴν γυ­ναῖ­κα του. Αὐ­τὰ ζη­τοῦ­σε κά­θε γυ­ναῖκα τό­τε. Τὸ με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­ στὸ τῶν ἀν­δρῶν ἀν­τί­στοι­χα ζη­τοῦ­σε ἡ γυ­ναῖ­κα νὰ εἶ­ναι νοι­κο­κυ­ρά, βε­βαί­ως νὰ μὴν εἶ­ναι γλωσ­σοῦ. Ἦ­ταν πο­λὺ ση­μαν­τι­κὸ αὐ­τό. Αὐ­τὰ ἦ­ταν ἀρ­κε­τὰ γι­ὰ νὰ χα­ρα­κτη­ρι­στεῖ ἕ­νας γά­μος ἐ­πι­τυ­χη­μέ­νος τό­τε καὶ νὰ εἶ­ναι καὶ οἱ ἄν­θρω­ποι εὐ­χα­ρι­στη­μέ­νοι» (Πα­ τὴρ Βα­σί­λει­ος Θερ­μός). Τὸ δι­α­ζύ­γι­ο σχε­δὸν καὶ σὰν λέ­ξη ἦ­ταν ἄ­γνω­στο καὶ στὴ χει­ρό­τε­ρη πε­ρί­πτω­ση ἡ ἔκ­δο­σή του ἦ­ταν «εἴ­δη­ση». Ποι­οί πα­ρά­γον­τες προ­ε­τοί­μα­σαν τὴν ἐ­πι­χει­ρού­με­νη σή­με­ρα δι­ά­λυ­ση τῆς οἰ­κο­ γέ­νει­ας. 1. Εὐ­μά­ρει­α, σὲ συν­δυ­α­σμὸ μὲ τὴν χα­λά­ρω­ση τῶν ἠ­θῶν. Τὸ γνω­στὸ ρε­φρὲν «ἔ­χουν χα­λά­σει οἱ ἄν­θρω­ποι», ἀπό­το­κος ἴ­σως τῆς οἰ­κο­νο­μι­ κῆς εὐ­μά­ρει­ας, καὶ ἰ­δι­αί­τε­ρα τῆς ἐρ­γα­ζό­ με­νης ἔ­ξω ἀ­πὸ τὸ σπί­τι γυ­ναί­κας μὲ τὸ ἀ­νε­ξάρ­τη­το οἰ­κο­νο­μι­κὸ πορ­το­φό­λι, δι­ευ­ κό­λυ­ναν ἀ­φάν­τα­στα καὶ μά­λι­στα στὴν χω­ρὶς πολ­λὲς ἐ­νο­χὲς εὔ­κο­λη ἐ­πι­λο­γὴ τοῦ χω­ρι­σμοῦ. 2. Φταί­ει ἡ τη­λε­ό­ρα­ση! Τὴ με­ρί­δα τοῦ λέ­ον­τος κα­τέ­χει ἀ­δι­ αμ­φι­σβή­τη­τα ἡ ἔ­ξαρ­ση τῆς ἰ­δι­ω­τι­κῆς τη­λε­ό­ρα­σης μέ­σῳ τῶν ξε­νι­κῶν κυ­ρί­ως «σί­ρι­αλς», ἡ ὁ­ποί­α καὶ ἔ­χει δι­α­μορ­φώ­σει ἢ τοὐλά­χι­στον προ­πα­γαν­δι­στι­κὰ θέ­λει νὰ πα­ρου­σι­ά­σει ὡς πρό­τυ­πα οἰ­κο­γέ­νει­ες μὲ τὸ εὐ­ρω­πα­ϊ­κὸ ἐ­λεύ­θε­ρο καὶ συ­νή­θως ἀ­νή­θι­κο ἦ­θος τοῦ εὔ­κο­λου χω­ρι­σμοῦ, τὴν ἐμ­πο­ρι­κο­ποί­η­ση τοῦ ἔ­ρω­τα καὶ τοῦ σώ­μα­τος καὶ τὴ σύ­να­ψη ἄλ­λων ἁ­μαρ­τω­ λῶν σχέ­σε­ων.
  • 15.
    14 3. Ἄ­γνοι­α τοῦμυ­στη­ρί­ου τοῦ γά­μου. Πό­σοι ἄ­ρα­γε ἄν­θρω­ποι ποὺ ἔρ­χον­ ται «εἰς γά­μου κοι­νω­νί­αν» ἔ­χουν ἔ­στω στοι­χει­ώ­δη γνώ­ση τῆς ἱ­ε­ρο­λο­γί­ας ἀλ­λὰ καὶ τῆς θε­ο­λο­γί­ας τοῦ γά­μου; Πό­σοι ἐν ἐ­πι­γνώ­σει γνω­ρί­ζουν ὅ­τι «τὸ μυ­στή­ρι­ον τοῦ­το μέ­γα ἐ­στί» καὶ ὅ­τι ἡ νέ­α ζω­ὴ ποὺ ἀρ­χί­ζει εἶ­ναι «συγ­κλή­ρω­σις τοῦ βί­ου δι­ α­παν­τός»; 4. Ὁ πο­λι­τι­κὸς γά­μος. Εἰ­σα­γό­με­νο αὐ­τὸ τὸ φροῦ­το ἀ­πὸ τὰ προ­τε­σταν­τι­κὰ κρά­τη τὰ ὁ­ποῖ­α δὲν ἀ­να­ γνω­ρί­ζουν τὰ Μυ­στή­ρι­α. Ἀλ­λὰ τί ἀ­κρι­ βῶς εἶ­ναι τέ­λος πάν­των; Ὅ­σο δι­α­κο­σμη­μέ­νη καὶ ἂν εἶ­ναι ἡ αἴ­ θου­σα τοῦ δη­μαρ­χεί­ου, ὅ­σο στο­λι­σμέ­νοι καὶ ἂν προ­σέρ­χον­ται ''γαμ­πρὸς’’ καὶ ''νύ­ φη’’,ὅ­σοι''ἐ­πί­ση­μοι’’καὶἂνπα­ρί­σταν­ται στὴν τε­λε­τή, τὸ πε­ρι­βάλ­λον εἶ­ναι ψυ­χρὸ καὶ οἱ ''σύ­ζυ­γοι’’ θε­ω­ροῦν­ται καὶ αἰ­σθά­ νον­ται ἀ­στε­φά­νω­τοι». (Ἀρχιμ. Θε­ό­δω­ρος Μπε­ρά­της). Αὐ­τὸς εἶ­ναι ὁ «πο­λι­τι­κὸς γά­ μος» σὲ λί­γες γραμ­μές. 5.Δι­α­ζύ­γι­οκα­νο­νι­κὸκαὶτὸσυ­ναι­νε­τι­κὸ. Ἐ­άν, ὅ­πως ση­μει­ώ­σα­με στὴν ἀρ­χή, τὰ πα­λι­ὰ τὰ χρό­νι­α τὸ δι­α­ζύ­γι­ο ἦ­ταν κυ­ ρι­ο­λε­κτι­κὰ εἴ­δη­ση, σή­με­ρα ἔ­χου­με μί­α ἐ­κρη­κτι­κὴ ἄ­νο­δο, οἱ στα­τι­στι­κὲς κά­νουν λό­γο γι­ὰ δι­ά­λυ­ση οἰ­κο­γε­νεί­ας καὶ ἔκ­δο­ση δι­α­ζυ­γί­ου τοῦ ἑ­νὸς στοὺς τρεῖς γά­μους! Μὲ ἁ­πλὰ λό­γι­α τὸ δι­α­ζύ­γι­ο ἔ­γι­νε ρου­ τί­να ἢ μᾶλ­λον ὅ­πως ἡ ἔκ­δο­ση ἑ­νὸς εἰ­σι­ τη­ρί­ου. 6. Ἡ μο­νο­γο­νε­ϊ­κὴ οἰ­κο­γέ­νει­α. Μορ­φὴ σύγ­χρο­νης ἐ­πι­δη­μί­ας, ἡ ὁ­πο- ί­α καὶ ἀ­πο­σα­θρώ­νει καὶ ἀ­πει­λεῖ νὰ ἀν­ τι­κα­τα­στή­σει τὴν πα­ρα­δο­σι­α­κὴ μορ­φὴ τῆς ἑλ­λη­νι­κῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας εἶ­ναι καὶ ἡ λε­γό­με­νη μο­νο­γο­νε­ϊ­κή, ἡ ὁ­ποί­α ἐ­κτὸς ἐ­λα­χί­στων ἀ­να­πό­δρα­στων πε­ρι­στά­σε­ων, δη­μι­ουρ­γεῖ σο­βα­ρὰ τραύ­μα­τα τό­σο στὰ ἴ­δι­α πα­θόν­τα πρό­σω­πα, ὅ­σο καὶ στὴν μὲ πο­λὺ εὐ­κο­λί­α ἀ­πό­σει­ση εὐ­θυ­νῶν τῶν γο­ νέ­ων μὲ θύ­μα­τα σὲ τε­λι­κὴ ἀ­νά­λυ­ση τῶν ἴ­δι­ων τῶν παι­δι­ῶν τους. Εἶ­ναι μί­α πο­λὺ βο­λι­κὴ κα­τά­στα­ση ἡ ὁ­ποί­α ναὶ μὲν προ­ στα­τεύ­ε­ται νο­μι­κὰ ὅ­μως ἀ­δι­κεῖ­ται κα­ τά­φο­ρα ἡ πο­λύ­τε­κνη οἰ­κο­γέ­νει­α ποὺ μὲ θυ­σι­α­στι­κὴ δι­ά­θε­ση κρα­τά­ει ὄρ­θι­α τὴν πραγ­μα­τι­κὴ οἰ­κο­γέ­νει­α καὶ δυ­στυ­χῶς ἀ­πο­λαμ­βά­νει λι­γό­τε­ρα προ­νό­μι­α στὶς δι­ ά­φο­ρες κοι­νω­νι­κὲς πα­ρο­χὲς. Ὁ­πωσ­δή­πο­τε βλέ­που­με μὲ πο­λὺ συμ­ πά­θει­α τὸ ἐ­ξα­πα­τη­θὲν μὲ ὁ­ποι­ο­δή­πο­τε τρό­πο μέ­λος, ὅ­μως στὶς πε­ρισ­σό­τε­ρες τῶν πε­ρι­πτώ­σε­ων ἔ­χουν καὶ τὴν προ­σω­ πι­κή τους εὐ­θύ­νη. Νὰ δώ­σου­με ὅ­μως τὶς ἀ­ναγ­καῖ­ες ἐ­ξη­γή­σεις. Ἡ μο­νο­γο­νε­ϊ­κὴ οἰ­κο­γέ­νει­α ἀ­πο­τε­λεῖ­ ται ἀ­πὸ ἕ­να γο­νι­ὸ (πα­τέ­ρας ἢ μη­τέ­ρα) καὶ τὰ παι­δι­ὰ ἢ συ­νή­θως τὸ παι­δί. Ἂν θε­λή­ σου­με νὰ ἐν­το­πί­σου­με τὰ αἴ­τι­α αὐ­τὰ πε­ ρί­που εἶ­ναι: α) Θά­να­τος τοῦ ἑ­νὸς γο­νι­οῦ. β) Δι­α­ζύ­γι­ο. γ) Γέν­νη­ση παι­δι­οῦ ἐ­κτὸς γά­μου καὶ ἕ­νας ἀ­π᾿ τοὺς δύ­ο δὲν ἀ­να­λαμ­βά­νει τὴν εὐ­θύ­νη σὰν γο­νι­ός. δ) Υἱ­ο­θε­σί­α παι­δι­οῦ ἀ­πὸ ἀ­νύ­παν­δρο γο­νέ­α. Συ­νή­θως ὁ ὅ­ρος μο­νο­γο­νε­ϊ­κὸς ἀ­να­φέ­ ρε­ται σὲ ἀ­νύ­παν­δρες μη­τέ­ρες καὶ πο­λὺ σπά­νι­α σὲ ἀ­νύ­παν­δρους πα­τέ­ρες μὲ παι­ δί. Ἐ­πί­σης σὲ χω­ρι­σμέ­νο γο­νι­ὸ μὲ παι­δί. Σὲ πε­ρι­πτώ­σεις θα­νά­του ἀ­πα­λεί­φε­ται ὁ ὅ­ρος καὶ τὰ παι­δι­ὰ δι­και­οῦν­ται ἀ­να­λό­ γως τὴν σύν­τα­ξη καὶ τὴν κλη­ρο­νο­μι­ά. Σὲ προ­κη­ρύ­ξεις ὅ­μως δι­και­οῦν­ται ἐ­πι­πλέ­ον μό­ρι­α σὰν μέ­λη μο­νο­γο­νε­ϊ­κῆς οἰ­κο­γέ­νει­ ας (μᾶλ­λον σὲ ἀν­τι­κα­τά­στα­ση τοῦ ὅρου χῆ­ρος, χή­ρα, ὀρ­φα­νός, ὀρ­φα­νή). 7. Γά­μος ὁ­μο­φυ­λο­φί­λων. Tό μό­νο ποὺ ἔ­λει­πε ἀ­πὸ τὴν Ἑλ­λά­δα τῶν 350.000 ἐ­κτρώ­σε­ων ἐ­τη­σί­ως καὶ τῆς οἰ­κο­νο­μι­κῆς ἐ­ξα­θλί­ω­σης, εἶ­ναι ὁ νό­μος ποὺ θὰ ἐ­πι­τρέ­πει νὰ παν­τρεύ­ον­ται ἄ­το­μα τοῦ ἴ­δι­ου φύ­λου, κοι­νῶς ὁ­μο­φυ­λό­φι­λοι, ἀλ­λὰ φαί­νε­ται ὅ­τι ὁ ὑ­πουρ­γὸς Δι­και­ο­σύ­
  • 16.
    15 νης φρον­τί­ζει καὶγι­ὰ τὴν ὑ­λο­ποί­η­ση καὶ αὐ­τῆς τῆς με­ταρ­ρύθ­μι­σης!  8. Ἐ­λεύ­θε­ρη συμ­βί­ω­ση. Ὅ­πως ση­μει­ώ­σα­με καὶ γι­ὰ τὸν πο­λι­ τι­κὸ γά­μο τέ­λει­ο ἄν­θρω­πο νὰ βροῦ­με καὶ νὰ παν­τρευ­τοῦ­με εἶ­ναι ἀ­δύ­να­το. Ὁ χα­ρι­ τω­μέ­νος γέ­ρον­τας Πα­ΐσι­ος εἶ­πε ἕ­ναν πο­ λὺ ὄ­μορ­φο λό­γο «δὲν συμ­φέ­ρει νὰ παν­ τρεύ­ον­ται δύ­ο κα­λοὶ «πνευ­μα­τι­κοὶ» ἄν­ θρω­ποι γι­α­τί… θὰ κοι­μοῦν­ται ὄρ­θι­οι!». Ὅ­λοι ἔ­χουν τὰ κου­σού­ρι­α τους, τε­λι­κὰ «μό­νο ἡ ἀ­γά­πη πρὸς τὸν Θε­ὸ μπο­ρεῖ νὰ ἐμ­πνεύ­σει στὶς ψυ­χὲς τῶν ἀν­θρώ­πων τὴν ἀ­λη­θι­νὴ ἀ­γά­πη καὶ με­τα­ξύ τους». Καὶ τὴν σκέ­ψη αὐ­τὴ μπο­ροῦ­με νὰ τὴν ἰ­σχυ­ρο­ποι­ή­σου­με μὲ τὸν λό­γο τοῦ ἱ­ε­ροῦ Χρυ­σο­στό­μου: «Ἀ­πὸ γὰρ σω­φρο­σύ­νης ἀ­γά­πη τί­κτε­ται, ἀ­πὸ δὲ ἀ­γά­πης τὰ μυ­ρί­α ἀ­γα­θὰ». Ἀ­πὸ τὴ σω­φρο­σύ­νη γεν­νι­έ­ται ἡ ἀ­γά­πη καὶ ἀ­πὸ τὴν ἀ­γά­πη τὰ ἄ­πει­ρα ἀ­γα­ θά. Συμ­πε­ρα­σμα­τι­κά Ἡ πι­κρὴ ἀ­να­φο­ρὰ σὲ ὅ­λους τούς σύγ­ χρο­νους ἀν­τί­χρι­στους συν­τε­λε­στὲς τῆς δι­α­λύ­σε­ως τῆς πα­ρα­δο­σι­α­κῆς ἑλ­λη­νορ­ θό­δο­ξης οἰ­κο­γέ­νει­ας, μᾶς γε­μί­ζουν μὲ με­λαγ­χο­λί­α, πο­λὺ ἄγ­χος, καὶ ἔν­το­νους προ­βλη­μα­τι­σμοὺς γι­ὰ τὸ σή­με­ρα γι­ὰ τὸ αὔ­ρι­ο. Καὶ φυ­σι­κὰ κα­νεὶς δὲν μπο­ρεῖ νὰ μεί­νει ἀ­πα­θὴς στὸ σύγ­χρο­νο αὐ­τὸ δρᾶ­μα. Ἰ­δι­αί­τε­ρα σκε­πτι­κοὶ οἱ ση­με­ρι­νοὶ γο­νεῖς μὲ τὰ δι­α­φαι­νό­με­να ἀ­δι­έ­ξο­δα καὶ τὰ σκε­ πτι­κὰ βλέμ­μα­τα τῶν παι­δι­ῶν τους ποὺ συν­θέ­τουν ἕ­να ἐ­ξό­χως ἀ­πελ­πι­στι­κὸ πὰζλ χω­ρὶς νὰ δι­α­φαί­νε­ται κά­ποι­α ἀ­κτῖνα φω­ τός, κά­ποι­α ἔ­στω καὶ δει­λὰ-δει­λὰ χα­μό­γε­ λα γι­ὰ ἀ­να­στρο­φὴ καὶ ἀ­νά­καμ­ψη! Μή­πως αὐ­τὴ ἡ ζό­φω­ση καὶ με­λαγ­ χο­λι­κὴ κα­τά­στα­ση τῆς ση­με­ρι­νῆς κλο­ νι­ζό­με­νης καὶ μᾶλ­λον χει­μα­ζό­με­νης ἑλ­ λη­νορ­θό­δο­ξης οἰ­κο­γέ­νει­ας δὲν ἔ­χει μέλ­ λον ἀλ­λὰ βαί­νει ὁ­λο­τα­χῶς πρὸς δι­ά­λυ­ση σύμ­φω­να μὲ τὰ μον­τέρ­να εὐ­ρω­πα­ϊ­κὰ πρό­τυ­πα καὶ δυ­στυ­χῶς πολ­λὲς φο­ρές… πρό­στυ­χα; Δὲν εἶ­ναι ὅ­μως ἔτ­σι ἀ­κρι­βῶς τὰ πράγ­ μα­τα, γι᾿ αὐ­τὸ καὶ σὲ πο­λὺ λί­γο χρό­νο μπαί­νου­με στὸ ξέ­φω­το, στὴν ἐλ­πί­δα καὶ τὴν χα­ρὰ τῆς δη­μι­ουρ­γί­ας τῆς νέ­ας «κα­- τ᾿ οἶ­κον ἐκ­κλη­σί­ας» τῆς ἑλ­λη­νορ­θό­δο­ξης οἰ­κο­γέ­νει­ας. Γι᾿ αὐ­τὸ καὶ πά­ρε­τε θάρ­ρος …ἀρ­χί­ζου­με ἀ­νε­πί­στρο­φα τὴν δυ­να­μι­κή μας πο­ρεί­α… ἡ οἰ­κο­γέ­νει­α θὰ ζή­σει καὶ κον­τὰ της σὺν Θεῷ καὶ ὅ­λοι ἐ­μεῖς… Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Σὲ πα­νελ­λα­δι­κὴ ἔ­ρευ­να τῆς ΑLCO γι­ὰ τὴν ΕΡΤ τὸ Δε­κέμ­βρι­ο τοῦ 2012 οἱ Ἕλ­ λη­νες ρω­τή­θη­καν γι­ὰ τὸ ποι­οὺς θε­σμοὺς ἐμ­πι­στεύ­ον­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο. Ὑ­πάρ­χει
  • 17.
    16 κα­θο­λι­κὴ ἐμ­πι­στο­σύ­νη στὸνθε­σμὸ τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας 98% τῶν Ἑλ­λή­νων. Τὸ ση­μαν­τι­κὸ εἶ­ναι ὅ­τι τὸ 63% τῶν Ἑλ­λή­νων ἐμ­πι­στεύ­ε­ται στα­θε­ρὰ τὴν Ἐκ­ κλη­σία­, τὴ Δι­και­ο­σύ­νη τὸ 41%, τοὺς Πο­ λι­τι­κοὺς τὸ 17%, τὰ ΜΜΕ τὸ 14% καὶ τὰ Κόμ­μα­τα τὸ 7%. Εἶ­ναι αὐ­το­νό­η­τη ἀ­λή­θει­α ὅ­τι ὁ ἑλ­λη­ νι­κὸς καὶ συ­νή­θως θρη­σκευ­τι­κὸς θε­σμὸς τοῦ γά­μου, πέ­ραν ἀ­πὸ τριγ­μοὺς καὶ δι­ α­κυ­μάν­σεις, δὲν παύ­ει νὰ ἀ­πο­τε­λεῖ τὴν σπον­δυ­λι­κὴ στή­λη τῆς πι­ὸ ὄ­μορ­φης ἀν­ θρω­πί­νως ζω­ῆς τοῦ ἔ­στω καὶ ἐ­πι­φα­νει­ α­κὰ θρη­σκευ­ό­με­νου Ἕλ­λη­να. Εἶ­ναι ζυ­ μω­μέ­νος μὲ τὴν πα­ρα­δο­σι­α­κὴ εὐ­σέ­βει­α καὶ τὴν ἱ­ε­ρή του Πα­ρά­δο­ση. Εἶ­ναι συ­ νυ­φα­σμέ­νη ἡ ζω­ή του ἔ­στω καὶ με­ρι­κῶς ἀ­πο­χρω­μα­τι­σμέ­νη μὲ τὴν Ἐκ­κλη­σί­α, γι᾿ αὐ­τὸ καὶ προ­τι­μᾶ τὸν θρη­σκευ­τι­κὸ γά­μο «μὲ παπ­πᾶ καὶ μὲ κουμ­πά­ρο!». Ἡ μυ­στη­ρι­α­κὴ θε­με­λί­ω­ση τοῦ γά­μου μὲ τὴν ὁ­λό­καρ­δη, εἰ­λι­κρι­νῆ καὶ ἀ­νι­δι­ο­τε­ λῆ ἀ­γά­πη τῶν «νῦν προ­σερ­χο­μέ­νων», κα­ τὰ κα­νό­να εἶ­ναι καὶ ἡ ἀ­δα­μαν­τί­νη βά­ση γι­ὰ τὴν δη­μι­ουρ­γί­α, ἀ­νά­πτυ­ξη καὶ κα­τὰ τὸ δυ­να­τὸν ἐ­πι­τυ­χί­α τῆς νέ­ας οἰ­κο­γε­νεί­ ας – κα­τ᾿ οἶ­κον ἐκ­κλη­σί­ας. Ὅ­πως πο­λὺ σο­φὰ ἐ­πι­ση­μαί­νει ὁ μα­ κα­ρι­στὸς πα­τὴρ Γε­ώρ­γι­ος Δη­μόπου­λος, αὐ­θεν­τι­κὸς με­λε­τη­τὴς τοῦ οἰ­κο­γε­νει­α­ κοῦ βί­ου, «…κα­νεὶς δὲν γνω­ρί­ζει τί θὰ συ­ναν­τή­σει στὸν δρό­μο της ἡ νέ­α οἰ­κο­ γέ­νει­α, γνω­ρί­ζου­με ὅ­μως κά­τι, ποὺ εἶ­ναι πο­λὺ πε­ρισ­σό­τε­ρο ση­μαν­τι­κό. Ὅ­τι δη­ λα­δὴ στὸ χέ­ρι ἐ­κεί­νων ποὺ τὴν ἀ­πε­τέ­λε­ σαν εἶ­ναι κα­τὰ με­γά­λο μέ­ρος τὸ νὰ εἶ­ναι ἡ πο­ρεί­α της στα­θε­ρή. Ὅ­τι γιά­νὰ εἶ­ναι ἡ συ­ζυ­γί­α ἀ­σφα­λής, ἡ ἑ­νό­τη­τα ἀ­δι­άρ­ρη­ κτη καὶ ἡ εὐ­τυ­χί­α ἐ­ξα­σφα­λι­σμέ­νη, εἶ­ναι ἀ­νάγ­κη κά­θε ἕ­νας ἀ­πὸ τοὺς νε­ο­νύμ­φους, καὶ ὁ σύ­ζυ­γος καὶ ἡ σύ­ζυ­γος, νὰ ἐ­φαρ­μό­ σουν στὴν οἰ­κο­γε­νει­α­κή τους ζω­ὴ ὅ,τι ὁ νό­μος τοῦ Θε­οῦ ὁ­ρί­ζει…». Γνω­ρί­ζον­τας λοι­πὸν πό­σο με­γά­λο Μυ­ στή­ρι­ο εἶ­ναι ὁ γά­μος καὶ ποι­οῦ με­γά­λου πράγ­μα­τος εἶ­ναι τύ­πος, μὴ σκέ­πτε­σαι γι᾿ αὐ­τὸν ἐ­πι­πό­λαι­α καὶ ὅ­πως τύ­χει, οὔ­τε νὰ ζη­τᾶς πολ­λὰ χρή­μα­τα, ὅ­ταν πρό­κει­ται νὰ νυμ­φευ­θεῖς. Γι­α­τί τὸ γά­μο δὲν πρέ­πει νὰ τὸν θε­ω­ρεῖς ἐμ­πο­ρι­κὴ συ­ναλ­λα­γή, ἀλ­λὰ κοι­νω­νί­α βί­ου. Ἔ­λε­γε ἕ­νας Πνευ­μα­τι­κός: «ἀ­γα­πᾶς τὴ γυ­ναῖ­κα σου; Πῶς τὸ δεί­χνεις; ξέ­ρεις ποι­ό φα­γη­τὸ τῆς ἀ­ρέ­σει; Φρον­τί­στε νὰ ἐ­πι­κοι­νω­νεῖ­τε, νὰ μι­λᾶ­τε καὶ νὰ κοι­τι­ό­ σα­στε, νὰ τσα­κώ­νε­στε δὲν πει­ρά­ζει, μέ­σα ἀ­πὸ τὸν καυ­γὰ νὰ ἀ­γα­πᾶς τὸν ἄν­θρω­πό σου… νὰ νοι­ώ­σει ὅ­τι παίρ­νει, ὅ­τι χορ­ταί­ νει, φεύ­γει ἀ­πὸ τὸ σπί­τι γε­μᾶ­τος – τη, καὶ δὲν κοι­τά­ζει ἀλ­λοῦ… ὁ γά­μος (συ­νε­χί­ζει ὁ Πνευ­μα­τι­κὸς) κρα­τι­έ­ται μ᾿ ἕ­να δω­ρά­κι, ἕ­να φα­γη­τό, ἕ­να λου­λού­δι, ἕ­ναν κα­λὸ λό­ γο, μὲ λί­γες γλυ­κει­ὲς κου­βέν­τες ποὺ δὲν χρει­ά­ζον­ται καὶ ἰ­δι­αί­τε­ρα ἔ­ξο­δα». Ἡ συ­ζυ­γι­κὴ ἀ­γά­πη εἶ­ναι πάν­το­τε ἡ βά­ση τῆς οἰ­κο­γε­νει­α­κῆς εὐ­τυ­χί­ας, ἡ ὁ­πο- ί­α καὶ πρέ­πει νὰ συν­δαυ­λί­ζε­ται ἀ­πὸ μι­ κρο­χα­ρὲς ποὺ νο­στι­μί­ζουν, συν­τη­ροῦν καὶ ὀ­μορ­φαί­νουν τὸν οἰ­κο­γε­νει­κὸ δε­σμό. «Ἔ­χεις γυ­ναῖ­κα, ἔ­χεις παι­δι­ὰ μπο­ρεῖ ἄλ­ λη ἡ­δο­νὴ νὰ ἐ­ξι­σω­θεῖ μ᾿ αὐ­τή; Ἔ­χεις οἰ­ κο­γέ­νει­α, ἔ­χεις φί­λους, ὅ­λα δη­λα­δὴ αὐ­τὰ τὰ εὐ­χά­ρι­στα, τὰ ὁ­ποῖ­α μα­ζὶ μὲ τὴ σω­ φρο­σύ­νη, σοῦ πα­ρέ­χουν καὶ με­γά­λη ὠ­φέ­ λει­α…» (Ἱ­ε­ρὸς Χρυ­σό­στο­μος). Και­ρὸς νὰ συμ­μα­ζέ­ψου­με τὶς ἀρ­νη­τι­κὲς σκέ­ψεις ποὺ σί­γου­ρα ὑ­πάρ­χουν μύ­ρι­ες ὅ­σες – ἐ­δῶ νὰ ὑ­πο­γραμ­μί­σου­με ἰ­δι­αί­τε­ρα τὸ πό­σο κα­κὸ εἶ­ναι ἡ εἰ­ρω­νεί­α μέ­σα στὸ σπί­τι, τὸ νὰ σκα­λί­ζου­με πλη­γὲς τοῦ ἄλ­λου, καὶ ἡ ἐ­νο­χλη­τι­κὴ καὶ στὶς πε­ρισ­σό­τε­ρες φο­ρὲς σπα­στι­κὴ τε­λει­ο­μα­νί­α τῆς νοι­κο­κυ­ρᾶς, γι­α­τί πρέ­πει νὰ φύ­γου­με μὲ χα­ρού­με­ νη τὴ δι­ά­θε­ση καὶ πάν­τα μὲ τὴν σκέ­ψη πὼς ἡ ἑλ­λη­νορ­θό­δο­ξη οἰ­κο­γέ­νει­α πρέ­πει νὰ ζή­σει πέ­ρα ἀ­πὸ τὶς πο­λυ­ποί­κι­λες δυ­ σκο­λί­ες καὶ θὰ ζή­σει εἰς πεῖ­σμα ὅ­λων τῶν ἀν­τι­χρί­στων δυ­νά­με­ων ποὺ τὴν ἐ­πι­βου­ λεύ­ον­ται…
  • 18.
    17 ΘΑΛΑΣΣΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Χρυσάνθης Κούκου ἱατροῦ-πρεσβυτέρας Ἦ τανμία φορὰ κι ἕναν καιρό, ἕνα καράβι ποὺ τὸ ἔλεγαν «Οἰκογέ- νεια». Νέο σκαρί, ἀταξίδευτο, μόλις βγαλμένο ἀπὸ ἕνα μεγάλο ναυπη- γεῖο, τὴν «Ἐκκλησία», ἑτοιμάστηκε νὰ σηκώσει ἄγκυρα γιὰ τὸ πρῶτο του ταξίδι στὸ ἀρχιπέλαγος τῆς «Ζωῆς». Ὁ καπετά- νιος κι ἡ καπετάνισσα, δυὸ ἄνθρωποι ἄγνωστοι μέχρι χθές, ἄφησαν πίσω τὰ δικά τους καράβια, αὐτὰ στὰ ὁποῖα γεν- νήθηκαν καὶ μεγάλωσαν, πιάστηκαν χέρι, χέρι κι ἀποφάσισαν νὰ ταξιδέψουν μαζί, σ’ αὐτὸ τὸ νέο καράβι. Τί μυστή- ριο ἀνεξήγητο κι αὐτό! «Τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστι...ἀντὶ τούτου καταλήψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μη- τέρα καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴ γυ- ναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μία...». Δύο ξένοι ποὺ γίνονται ἕνα σῶμα, δυὸ δέντρα ἀπὸ ξεχωριστὲς ρίζες ποὺ σμίγουν σὲ κοινὸ κορμό, γιὰ νὰ δώσουν μαζὶ κλαδιὰ λουλούδια καὶ καρπούς. Μία ἕνωση ἀνεξήγητη, ποὺ μόνο μέσα ἀπὸ τὴν ἀνεξάντλητη ἀγάπη τοῦ Οὐράνιου Πατέ- ρα, μπορεῖ νὰ συλληφθεῖ καὶ νὰ τελεσφο- ρήσει. Ὁ καπετάνιος κι ἡ καπετάνισσα ... ἕνα σῶμα μία ψυχὴ κι ὁ καθένας τὸν ρόλο του μέσα στὸ νιὸ καράβι. Ἐκεῖνος στὸ τι- μόνι, μὲ ψυχραιμία καὶ τόλμη, ἀνοίγεται στὸ πέλαγος. Ἔχει πυξίδα τὴν πίστη καὶ στὸ ψηλὸ κατάρτι «βιγλάτορα», τὸν Ἥλιο τῆς Δικαιοσύνης, τὸν πανάγαθο Θεό. Κι ἐπειδὴ τὰ δικά του ἀφτιά, ὧρες ὧρες σκο- τίζονται ἀπ’ τὸν μανιασμένο ἄνεμο καὶ χάνουν τὴν ἐπαφὴ μὲ τὸ ψηλὸ κατάρτι, ἔχει πάντα δίπλα του τὸν ἄγρυπνο ἀσυρ- ματιστή του, τὸν ἀγαθὸ παππούλη, τὸν «Πνευματικό τους», γιὰ νὰ τοῦ μεταφέρει σωστὰ τὶς ὁδηγίες καὶ τὰ παραγγέλματα τοῦ Θεοῦ στὴν πορεία τῆς πλεύσης τους. Αὐτὸν ἀκούει προσεκτικὰ καὶ ἡ καπε- τάνισσα, ποὺ μὲ μαεστρία τεντώνει κι ἀφήνει τὰ σχοινιὰ στρέφοντας τὰ πανιὰ τοῦ καραβιοῦ στὴν σωστὴ στράτα. Καὶ παράλληλα, συντονίζει τὶς κινήσεις της ἁρμονικὰ μὲ τὸν καπετάνιο τῆς ζωῆς της, ἀφουγκράζεται τοὺς κτύπους τῆς καρδιᾶς του, βλέπει μέσα στὰ μάτια του ὁλάνοι- χτους τοὺς χάρτες τοῦ μυαλοῦ του, τρέχει δίπλα του στὴν πρώτη σταλαγματιὰ τοῦ ἱδρῶτα, ἀγκαλιάζει σφικτὰ τὴν κάθε του ἀγωνία, σβήνει μὲ τὴν δροσιὰ τῆς ἀγάπης, τὸ καμίνι τῆς ταραχῆς του. Μὰ κι ὅταν τῆς καπετάνισσας τὰ μά- τια βουρκώνουν, ὅταν τὰ φυλλοκάρδια της ταράζονται ἀπὸ τὴν μανία τῆς θάλασ- σας, ὅταν τ’ ἀστραπόβροντα θαμπώνουν καὶ θολώνουν τὸν ὁρίζοντά της, ἔχει τὰ δικά του μπράτσα νὰ στηριχτεῖ, τὴν δική του ἀγκαλιὰ νὰ χωθεῖ σὰν τὸ πλοῖο στ’ ἀπάνεμο ἀραξοβόλι. Κι ὅταν ὁ ἥλιος ἀποσταμένος ἀπ’ τὸ ταξίδι τῆς μέρας, βουτᾶ νὰ δροσιστεῖ στὴν θαλασσιὰ ἀπεραντοσύνη, κι ἀφή- νει τ’ ἀστέρια νὰ διαφεντέψουν γιὰ λίγο στὸν οὐρανό, τότε κι οἱ δυό τους ἀνοί- γουν τὰ χέρια κι ἀποθέτουν τὸν κάματο τῆς μέρας στὰ πόδια τοῦ Δημιουργοῦ. Λαφρώνουν μέσα ἀπ’ τὴν κοινὴ προ-
  • 19.
    18 σευχὴ τὶς καρδιέςτους κι ἑνωμένες τὶς προσφέρουν ὡς θυμίαμα στὸν οὐράνιο θρόνο Του. Μοσχοβολᾶ ἡ «κατ’ οἶκον ἐκκλησία», τὴν εὐωδία τῆς ἁγνῆς τους ἀγάπης καὶ λαμπρύνεται ἀναβαπτιζόμε- νη στὶς ἀκτῖνες τοῦ Ἀκτίστου Φωτός. Κάθονται τότε, στὰ κατάρτια οἱ ἄγγελοι καὶ στὴν πλώρη θρονιάζει ἡ Παναγία, νὰ ταξιδέψουν τὸ καράβι μέσα στὴν νύχτα, νὰ ξαποστάσουν λιγάκι ὁ καπετάνιος κι ἡ καπετάνισσα, νὰ πάρουν δυνάμεις γιὰ τὸ ἑπόμενο πρωί... Τὸ φεγγοβόλημα κάποιας μέρας, βρί- σκει στὸ καράβι τους κι ἕνα ναυτάκι. Τὸν πρῶτο καρπὸ τῆς ἀγάπης τους καὶ τοῦ ἀπείρου ἐλέους τοῦ Πανάγαθου Θεοῦ. «Δὸς αὐτοῖς καρπὸν κοιλίας, καλλιτεκνί- αν...». Τὸ ἀγκαλιάζουν κι οἱ δυό τους μὲ προσευχή, τὸ προστατεύουν σὰν πολύ- τιμο δῶρο, τὸ ἀνατρέφουν μ΄ ἀγάπη καὶ σύνεση. Τὰ πρῶτα ἀκούσματά του, δοξο- λογία στὸν Οὐράνιο πατέρα. Οἱ πρῶτες εἰκόνες του, ἡ μορφὴ τῆς Παναγίας Μη- τέρας μὲ τὸ Θεῖο Βρέφος στὴν ἀγκαλιὰ καὶ τοῦ Ἁγίου του, ποὺ κρέμονται πάνω ἀπὸ τὴν κούνια του. Τὰ χεράκια του πρὶν μάθουν νὰ κρατοῦν τὸ μολύβι, μα- θαίνουν νὰ σχηματίζουν τὸ σημεῖο τοῦ σταυροῦ... Τὰ ναυτάκια πληθαίνουν στὸ καρά- βι «ὡς νεόφυτα ἐλαιῶν», πληθαίνει κι ἡ χαρὰ τοῦ καπετάνιου καὶ τῆς καπετά- νισσας, ποὔχει ζωστεῖ τὴν ποδιὰ τῆς ὑπο- μονῆς καὶ τῆς προσευχῆς κι ἀκούραστα μοιράζει τὴν ἀγάπη της, ὡς ἄρτον «ἀεὶ ἐσθιόμενον καὶ μηδέποτε δαπανώμενον» στὸ τραπέζι τῆς οἰκογένειας. Κι ὁ καπετά- νιος εἶναι πάντα στὸ πλευρό της. Ἄλλοτε μόνο μὲ τὸ νοῦ καὶ τὴν καρδιά, ἀφοῦ τὸ καλὸ ὅλων τὸν θέλει ὀρθὸ στὸ τιμόνι τοῦ καραβιοῦ, νὰ τ’ ὁδηγεῖ στὴν σωστὴ ρότα, μέσ’ ἀπὸ μπουνάτσες καὶ καταιγί- δες, μέσ’ ἀπὸ συμπληγάδες καὶ σειρῆνες. Πάντα ὅμως ξεκλέβει χρόνο, νὰ καθίσει δίπλα στὴν καπετάνισσα, νὰ χορέψει στὰ γόνατά του τὰ μικρὰ ναυτάκια, νὰ τοὺς διηγηθεῖ ἱστορίες, ἁλατισμένες μὲ τὴν ἁλμύρα τῆς θάλασσας καὶ δροσισμένες μὲ τὴν δροσιὰ τοῦ μπάτη. Νὰ τοὺς μιλή- σει γιὰ τὸν πραγματικὸ κυβερνήτη τοῦ καραβιοῦ τους καὶ νὰ τοὺς μάθει πὼς νὰ μιλοῦν κι αὐτὰ σ’ Αὐτόν. Μὰ πάνω ἀπ’ ὅλα, βρίσκει χρόνο νὰ γονατίσει μαζί τους καὶ νὰ ὑψώσουν τὰ χέρια καὶ τὶς καρδιὲς στὸν Θεὸ Πατέρα, ν’ ἀφεθοῦν στὴν γλυκιὰ ἀγκαλιὰ τῆς Παναγιᾶς μητέρας, ν’ ἀτενίσουν στὰ κα- τάρτια τους ψηλά, τὶς μορφὲς τῶν ἁγίων τους, αὐτῶν ποὺ ἀδιάλειπτα τοὺς σκέ- πουν μὲ τὶς πρεσβεῖες τους. Ἔτσι ταξιδεύει τὸ καράβι μας στὰ πέ- λαγα τῆς ζωῆς. Δὲν εἶναι πιὰ τὸ νιόβγαλ- το γυαλιστερὸ σκαρί, ποὺ ξεκινοῦσε μία μέρα τὸ ταξίδι του. Ἔχει περάσει ἀντά- ρες καὶ σκοπέλους ποὺ ἄφησαν πάνω του λαβωματιὲς μὰ γέμισαν τ’ ἀμπάρια του μὲ πεῖρα καὶ σοφία. Τὰ κατάρτια ρα- γίσαν κάποιες φορές, τὰ σχοινιὰ σπάσαν πρὸς στιγμή, ὅμως μαζὶ ἑνωμένα, τέσ- σερα χέρια στὴν ἀρχή, κι ἔπειτα ἔξι κι ὀκτὼ καὶ δεκατέσσερα, μὲ μία καρδία, μὲ μία πνοή, μ’ ἀγάπη πίστη καὶ προσευχή, κατάφεραν κι ἐπούλωσαν τὶς πληγές. «Ὅπου γὰρ εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι ἐν τῷ ὀνόματί μου...» Ναί, εἶναι πάντα ἐκεῖ, μαζί τους ὁ Θεός. Καθημερινὰ Τὸν καλημερίζουν, Τὸν προσκαλοῦν στὸ κοι- νό τους τραπέζι, Τὸν καληνυχτίζουν, πρὶν παραδοθοῦν στὴν παρηγοριὰ τοῦ ὕπνου. Ἀληθινά, εἶναι ἕνα καράβι ἡ οἰκογέ- νεια... Εἶναι μία θάλασσα ἡ ζωή... Θάλασσα μὲ γαλήνη καὶ γλυκιὰ νηνε- μία, ἀλλὰ καὶ φουρτούνα κι ἀντάρα καὶ ταραχή... Εἶναι ἕνα λιμάνι ἡ ἐκκλησία... Λιμάνι ποὺ προβάλλει σιμὰ σὲ κάθε θαλασσοταραχή, νὰ προστατέψει, νὰ ἐπουλώσει, νὰ ἀνεφοδιάσει... τὸ κάθε καράβι, τὸν κάθε καπετάνιο ἢ καπετά- νισσα, τὸν κάθε ναύτη, τὸν καθένα ποὺ συνειδητὰ θ’ ἀναζητήσει τὴν θαλπωρή, στὴν ἀγαπητικὴ τοῦ νηνεμία.
  • 20.
    19 ΤΑ ΑΥΞΗΜΕΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΟΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΚΑΘΙΣΤΟΥΝ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΤΗΝ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Μανόλη Γ. Δρεττάκη* Ε ἶναι γνωστὸ ὅτι στὴ χώρα μας ἡ οἰκογένεια, βασικὸς θεσμὸς γιὰ τὴν ἐπιβίωση τοῦ ἔθνους, δὲν ἔτυχε ποτὲ τῆς φροντίδας ποὺ τῆς ἀξίζει ἀπὸ τὴν Πο- λιτεία. Δὲν ὑπῆρξε, δηλαδή, ποτὲ μία συ- γκροτημένη μακροπρόθεσμη πολιτικὴ γιὰ τὴν πολύπλευρη στήριξή της. Τὴν ἔλλειψη αὐτὴ τὴ βίωνε μεγάλος ἀριθμὸς οἰκογενειῶν μὲ παιδιὰ (καὶ ἰδιαίτερα οἱ πολύτεκνες καὶ τρίτεκνες οἰκογένειες) ὅλα τὰ χρόνια πρὶν ἀπὸ τὸ ξέσπασμα τῆς παγκόσμιας οἰκονομικῆς κρίσης ἐξαιτί- ας: Τῆς ἀνεπάρκειας δημόσιων καὶ δη- μοτικῶν βρεφονηπιακῶν καὶ παιδικῶν σταθμῶν. Τῶν ἰσχνῶν οἰκογενειακῶν ἐπιδομά- των. Τῶν μικρῶν φορολογικῶν ἀπαλ- λαγῶν. Τῆς ἀνάγκης προσφυγῆς σὲ φροντι- στήρια ἢ ἰδιαίτερα μαθήματα γιὰ προ- ετοιμασία γιὰ τὶς εἰσαγωγικὲς ἐξετά- σεις σὲ ΑΕΙ/ΤΕ ἢ γιὰ ἐκμάθηση ξένων γλωσσῶν, κ.λπ. Αὐτὴ ἦταν ἡ κατάσταση μέχρι τὸ ξέσπασμα τῆς παγκόσμιας οἰκονομικῆς κρίσης, ἡ ὁποία ἦλθε στὴ χώρα μας στὰ τέλη τοῦ 2008 γιὰ νὰ κορυφωθεῖ τὸ 2009. Ἡ κορύφωση αὐτὴ ἀπεκάλυψε ὅλες τὶς διαχρονικὲς ἀδυναμίες καὶ τὰ προβλήματα τῆς ἑλληνικῆς οἰκονομίας, τὰ ὁποῖα ἐπιδεινώθηκαν ἐξαιτίας τῆς πολιτικῆς ποὺ ἀκολούθησαν ὅλες οἱ με- τέπειτα κυβερνήσεις. Ἡ πολιτικὴ αὐτή, στηριζόμενη σὲ δάνεια, εἶχε ὡς κύριο ἀποτέλεσμα τὸ δημόσιο χρέος τῆς χώρας σὲ δισ. εὐρὼ νὰ φτάσει σὲ δυσθεώρητα ὕψη καὶ νὰ εἶναι τὸ ὑψηλότερο στὴν Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση ὡς ποσοστὸ τοῦ Ἀκαθάριστου Ἐγχώριου Προϊόντος. Ἡ ἀδυναμία ἐξυπηρέτησης τοῦ ὑψη- λοῦ αὐτοῦ δημόσιου χρέους ὁδήγησε τὴ χώρα στὸ μηχανισμὸ στήριξης (δηλαδὴ σὲ δάνεια) ἀπὸ τὴν τρόικα τῆς Εὐρω- παϊκῆς Ἕνωσης, τῆς Εὐρωπαϊκῆς Κε- ντρικῆς Τράπεζας καὶ τοῦ Διεθνοῦς Νο- μισματικοῦ Ταμείου, μὲ τὴν ὑποχρέω-
  • 21.
    20 ση νὰ λάβειδραστικὰ μέτρα περικοπῶν σὲ μισθοὺς καὶ συντάξεις καὶ νὰ αὐξή- σει ὑπέρμετρα τὴ φορολογία. Τὰ μέτρα αὐτὰ βύθισαν τὴν ἑλληνικὴ οἰκονομία σὲ ὕφεση, ἡ ὁποία εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα τὴν κατακόρυφη αὔξηση τῆς ἀνεργίας (οἱ ἄνεργοι ξεπέρα- σαν τὸ 1.100.000 τὸ 2012). Τὰ μέτρα ποὺ ἐφαρμόστηκαν μέχρι σήμερα στὴ χώρα μας κατ' ἐντολὴν τῶν δα- νειστῶν της ἐπιδείνω- σαν τὰ προβλήματα ποὺ ἀντιμετώπιζαν οἱ οἰκογένειες (Ἑλλή- νων καὶ ἀλλοδαπῶν) πρὶν ἀπὸ τὸ ξέσπασμά της. Πιὸ συγκεκριμέ- να: Στὶς οἰκογένειες μὲ παιδιά, ὅπως καὶ σὲ ὅλους τοὺς φορο- λογούμενους, ἔγινε περικοπὴ τοῦ 13ου καὶ 14ου μισθοῦ. Στὴ συνέχεια ἐπι- βλήθηκαν ἔκτακτες εἰσφορὲς ποὺ ἐπιβά- ρυναν ὅλες τὶς οἰκο- γένειες. Ἀνάμεσα σ' αὐτὲς ἦταν καὶ τὸ «χαράτσι» μέσῳ τῶν λογαριασμῶν τῆς Δ.Ε.Η. Στὶς τρίτεκνες καὶ πολύτεκνες οἰκογένειες ἔγιναν, ἐπι- πλέον, περικοπὲς στὰ ἐπιδόματα ποὺ ἔπαιρναν. Καὶ σὰν νὰ μὴν ἔφταναν ὅλα αὐτά, ἄλλαξε καὶ ἡ φορολογικὴ κλίμακα καὶ μειώθηκε τὸ ἀφορολόγητο εἰσόδημα, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ καλοῦνται νὰ πληρώ- σουν τεράστια ποσὰ φόρων οἰκογένειες μὲ παιδιὰ καὶ μὲ χαμηλὰ ἢ μεσαῖα εἰσο- δήματα ποὺ πρὶν ἀπὸ τὴν ἀλλαγὴ αὐτὴ εἴτε δὲν πλήρωναν φόρο, εἴτε πλήρωναν μικρὰ ποσά. Ἀποτέλεσμα ὅλων αὐτῶν τῶν μέτρων ἦταν νὰ συρρικνωθεῖ τὸ δι- αθέσιμο εἰσόδημά τους. Ἂν ληφθοῦν ὑπ'ὄψιν ὅλα τὰ παρα- πάνω, ἀντιλαμβάνεται κανεὶς τὰ προ- βλήματα ποὺ ἀντιμετωπίζουν σήμερα οἱ οἰκογένειες μισθωτῶν ἀκόμα καὶ ὅταν καὶ οἱ δύο σύζυγοι ἐργάζονται. Ἡ κατάσταση ἐπιδεινώνεται ὅταν ὁ ἕνας ἀπὸ τοὺς δύο μείνει ἄνεργος, ἐνῷ γίνε- ται δραματικὴ ὅταν καὶ οἱ δύο μείνουν ἄνεργοι. Παρόμοια προβλήματα μὲ τὶς οἰκογένειες τῶν μισθωτῶν ἀντιμετωπί- ζουν καὶ οἱ οἰκογένειες τῶν ἐλεύθερων ἐπαγγελματιῶν ποὺ βλέπουν νὰ συρ- ρικνώνονται τὰ εἰσοδήματά τους λόγῳ τῆς ὕφεσης καθὼς καὶ ἐκεῖνες τῶν κα- ταστηματαρχῶν ποὺ λόγῳ χρεῶν καὶ μείωσης τοῦ τζίρου τους ἀναγκάζονται
  • 22.
    21 νὰ κλείσουν τὶςἐπιχειρήσεις τους. Ἡ ἐκτίναξη τῆς ἀνεργίας στὰ ὕψη, ποὺ προαναφέρθηκε, ἔχει πλήξει περισ- σότερο τὶς γυναῖκες καὶ τοὺς νέους. Ἡ ἀνεργία στὸ διάστημα 2009-2012 διπλα- σιάστηκε στὶς γυναῖκες καὶ στοὺς νέους της ὁμάδας ἡλικιῶν 15-24 ἐτῶν (στοὺς ὁποίους ξεπέρασε τὸ 50%!) καὶ τριπλασι- άστηκε στὴν ὁμάδα ἡλικιῶν 25-34 ἐτῶν. Μὲ τόσο ὑψηλὴ ἀνεργία ὁ γάμος γίνεται ἀδύνατος καὶ πολλοὶ νέοι μὲ προσόντα μεταναστεύουν. Τὸ ἴδιο κάνουν ἀκόμα καὶ ζευγάρια μὲ παιδιὰ ὅταν χάσουν τὴ δουλειά τους ἢ συρρικνωθοῦν τὰ εἰσο- δήματά τους. Τὸ νέο αὐτὸ κῦμα μετα- νάστευσης, καὶ μάλιστα ταλαντούχων νέων –πολλοὶ ἀπὸ τοὺς ὁποίους, δυ- στυχῶς, δὲν θὰ παλιννοστήσουν– εἶναι μία ἀκόμα πληγὴ ποὺ ἄνοιξαν στὴ χώρα μας τὰ μέτρα ποὺ προαναφέρθηκαν. Πολλά, ὅμως, εἶναι καὶ τὰ προβλή- ματα ποὺ ἀντιμετωπίζουν καὶ οἱ μεγα- λύτεροι στὴν ἡλικία λόγῳ τῆς κρίσης. Ὀξύτερα εἶναι τὰ προβλήματα ζευγα- ριῶν ἢ μεμονωμένων ἡλικιωμένων χα- μηλοσυνταξιούχων ποὺ εἶδαν νὰ συρ- ρικνώνονται οἱ συντάξεις τους, ἐνῷ οἱ συνταξιοῦχοι ποὺ οἱ συντάξεις τους πρὶν ἀπὸ τὶς περικοπές τους ἐπέτρεπαν νὰ βοηθοῦν οἰκονομικὰ τὰ παιδιά τους ποὺ εἶχαν οἰκογένειες, μετὰ τὶς περικο- πές, ἀδυνατοῦν νὰ συνεχίσουν νὰ τοὺς παρέχουν τὴ βοήθεια αὐτή. Ἐκτός, ὅμως, ἀπὸ τὰ οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ προβλήματα, τὰ μέτρα ποὺ ἔχουν ληφθεῖ ἔχουν προκαλέσει καὶ πολλὰ ψυχολογικὰ προβλήματα καὶ αὔξηση τῶν ψυχικὰ ἀσθενῶν, μὲ ἀπο- τέλεσμα τὴν αὔξηση τῆς προσφυγῆς σὲ ψυχολόγους καὶ ψυχιάτρους ἢ/καὶ στὴ λήψη ἀντικαταθλιπτικῶν φαρμάκων. Τὸ γεγονὸς αὐτὸς τὸ ἀναγνωρίζει καὶ ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἐπιτροπή. Ἡ τραγικότερη συνέπεια τοῦ συνδυασμοῦ τῶν προβλη- μάτων αὐτῶν εἶναι, δυστυχῶς, ἡ αὔξη- ση τῶν αὐτοκτονιῶν συνανθρώπων μας τοὺς 12 τελευταίους μῆνες. Ἀνάμεσα στοὺς αὐτόχειρες εἶναι πολλοὶ μὲ οἰκο- γένειες μὲ παιδιά. Τὰ οἰκονομικὰ προβλήματα ποὺ ἀντιμετωπίζουν οἱ οἰκογένειες μὲ παι- διά, τὰ ἡλικιωμένα ζευγάρια ἀλλὰ καὶ μεμονωμένα ἄτομα εἶναι τεράστια. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἔχει ὁδηγήσει πολλοὺς στὸ νὰ καταφεύγουν γιὰ ἕνα πιάτο φαγητὸ στὰ συσσίτια ποὺ ὀργανώνουν Μητρο- πόλεις καὶ ἐνορίες καθὼς καὶ Δῆμοι σὲ ὅλη τὴ χώρα. Τέτοια συσσίτια λειτουρ- γοῦσαν καὶ πρὶν ἀπὸ τὸ 2009. Οἱ ἀνά- γκες ὅμως ἔχουν πολλαπλασιαστεῖ καὶ γιὰ τὸν λόγο αὐτό, ὅπου λειτουργοῦσαν συσσίτια, οἱ μερίδες φαγητοῦ ποὺ μοι- ράζονται τώρα ἀπὸ αὐτὰ εἶναι πολὺ πε- ρισσότερες. Σὲ πρόσφατη ἔρευνα τῆς Διεθνοῦς Συνομοσπονδίας Συνδικάτων σὲ πολλὲς χῶρες ἀνάμεσα στὶς ὁποῖες καὶ ἡ Ἑλλά- δα, σχεδὸν τὸ ἕνα τρίτο τῶν ἐρωτη- θέντων στὴ χώρα μας δήλωσε ὅτι δὲν ἔχουν τὴν οἰκονομικὴ δυνατότητα νὰ ἐξασφαλίσουν βασικὰ εἴδη διαβίωσης. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἐπιβάλλει στὶς Μη- τροπόλεις ἢ στὶς ἐνορίες στὶς ὁποῖες, ἐνῷ ὑπῆρχε ἡ δυνατότητα δὲν λειτουρ- γοῦσαν μέχρι σήμερα συσσίτια, νὰ ἀρχί- σουν νὰ λειτουργοῦν γιὰ νὰ καλύψουν τὸν αὐξανόμενο ἀριθμὸ συνανθρώπων μας ποὺ τὰ ἔχουν ἀνάγκη. Εἶναι γνωστὸ ὅτι σὲ περιόδους ἑορτῶν (Χριστούγεννα, Πάσχα) πολλὲς ἐνορίες συγκεντρώνουν τρόφιμα καὶ τὰ διανέμουν σὲ οἰκογένειες ἢ ἄτομα ποὺ ἔχουν ἀνάγκη. Μὲ δεδομένα τὰ αὐξημέ- να προβλήματα ποὺ προαναφέρθηκαν, ἡ δραστηριότητα αὐτὴ ἐπιβάλλεται νὰ ὀργανωθεῖ σὲ διαρκῆ βάση ὥστε νὰ δι- ανέμονται τρόφιμα, ἂν εἶναι δυνατὸν κάθε ἑβδομάδα ἢ κάθε μῆνα, σὲ οἰκογέ- νειες ποὺ τὰ ἔχουν ἀνάγκη. Ἂν ὑπάρχει οἰκονομικὴ δυνατότητα στὶς Μητροπόλεις ἢ στὶς ἐνορίες νὰ κα- λυφθοῦν καὶ ἄλλες ἀνάγκες (π.χ. προ- μήθειας φαρμάκων, πληρωμῆς λογα- ριασμῶν τῆς Δ.Ε.Η. ἢ ἐνοικίων κ.λπ.),
  • 23.
    22 οἱ ἀνάγκες αὐτὲςθὰ πρέπει νὰ ἱεραρ- χηθοῦν καὶ νὰ ὑπάρξει κάλυψη τῶν περισσότερο ἐπειγουσῶν. Καλὸ θὰ εἶναι νὰ ἀποφεύγεται ἡ ἀπευθείας χορήγηση χρημάτων, διότι κανεὶς δὲν γνωρίζει ἂν πράγματι αὐτὰ θὰ διατεθοῦν γιὰ τὴν κάλυψη τῶν ἀναγκῶν γιὰ τὰ ὁποῖα δό- θηκαν. Εἶναι προτιμότερο, δηλαδή, νὰ ἀγοράζονται τὰ φάρμακα ἢ νὰ πηγαίνει κάποιος νὰ πληρώνει τοὺς λογαρια- σμοὺς τῆς Δ.Ε.Η. ἢ τὸ ἐνοίκιο κ.λπ. Τὸ κρίσιμο ἐρώτημα ποὺ γεννιέται εἶναι, μὲ ποιὸ τρόπο θὰ καλυφθοῦν οἱ ἀκάλυπτες ἀπὸ τὸ κράτος μεγάλες καὶ αὐξανόμενες ἀνάγκες ποὺ ὑπάρχουν. Ἕνα μικρὸ μέρος τους καλύπτεται ἀπὸ τοὺς Δήμους τῆς χώρας, οἱ ὁποῖοι, ὅμως, δὲν ἔχουν μεγάλες οἰκονομικὲς δυνατότητες. Τὶς πολλὲς ἀνάγκες ποὺ παραμένουν ἀκάλυπτες καλεῖται νὰ τὶς καλύψει αὐτὴ τὴν κρίσιμη περίοδο ἡ ἀλληλεγγύη τῆς Ἐκκλησίας καθὼς καὶ τὰ φιλανθρωπικὰ σωματεῖα. Τὸ πόσες καὶ ποιὲς ἀπὸ τὶς ἀνάγκες αὐτὲς θὰ καλυφθοῦν θὰ ἐξαρτηθεῖ ἀπὸ τὴν εὐαισθητοποίηση τῶν ἐνοριτῶν σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὴν Ἐκκλησία καὶ τῶν πολιτῶν νὰ προσφέρουν σὲ εἶδος ἢ σὲ χρήματα σὲ φιλανθρωπικὰ σωματεῖα. Πολλοί, ὅμως, προβάλλουν τὴν ἀντίρρηση: μὲ δεδομένα τὰ προβλήμα- τα ποὺ ἔχει δημιουργήσει ἡ κρίση, δὲν ὑπάρχουν πολλὲς δυνατότητες προ- σφορᾶς. Αὐτὸ πράγματι ἰσχύει γιὰ τοὺς ἄνεργους ποὺ δὲν ἔχουν εἰσόδημα ἢ γιὰ ἐκείνους ποῦ τὰ εἰσοδήματά τους ἔχουν περικοπεῖ δραστικὰ καὶ δὲν ἐπαρκοῦν κἂν γιὰ τὶς δικές τους ἀνάγκες. Δὲν ἰσχύει, ὅμως, γιὰ ὅλους. Πιὸ συγκεκρι- μένα: - Ἂν κάθε νοικοκυριὸ πού, παρὰ τὴν κρίση, ἔχει οἰκονομικὴ ἄνεση (καὶ ὑπάρχουν σήμερα ἀρκετὰ τέτοια νοικο- κυριά), βάζει κατὰ μέρος τὸ 10% τῶν μηνιαίων εἰσοδημάτων του, τὰ ποσὰ ποὺ εἶναι δυνατὸν νὰ συγκεντρωθοῦν εἶναι πολὺ σημαντικά. Τὰ ποσὰ αὐτὰ μποροῦν νὰ τὰ διαθέσουν σὲ ἐνορίες, σὲ φιλανθρωπικὰ σωματεῖα ἢ καί, ἀπευθεί- ας, σὲ οἰκογένειες ποὺ ἔχουν ἀνάγκη. - Ἂν καὶ ὅσοι δηλώνουν ὅτι «τὰ βγά- ζουν πέρα ἴσα-ἴσα», δηλαδὴ καλύπτουν ὅλες τὶς ἀνάγκες τους, συνειδητοποιή- σουν ὅτι ὑπάρχουν μερικὲς ἀπὸ αὐτὲς τὶς ἀνάγκες, οἱ ὁποῖες μποροῦν νὰ πε- ρικοποῦν, χωρὶς νὰ τοὺς προκαλέσουν ἰδιαίτερα προβλήματα, ἡ περικοπή τους θὰ ἐξοικονομοῦσε χρήματα γιὰ τὴν πα- ροχὴ βοήθειας στοὺς πάσχοντες συναν- θρώπους μας. Ἐκτός, ὅμως, ἀπὸ τὶς οἰκογένειες καὶ τὰ ἄτομα ποὺ μποροῦν νὰ συνεισφέρουν μὲ τοὺς παραπάνω τρόπους, ὑπάρχουν καὶ ἐπιχειρήσεις (φοῦρνοι, ταβέρνες, ἑστιατόρια, ζαχαροπλαστεῖα, σουπερ- μάρκετ κ.λπ.) ποὺ ἔχουν περισσεύματα ἢ προϊόντα ποὺ πρέπει νὰ ἀποσυρθοῦν, ἀλλὰ δὲν ἔχουν λήξει. Ὅλα αὐτὰ μπο- ροῦν νὰ τὰ διαθέσουν στὶς ἐνορίες ἢ σὲ φιλανθρωπικὰ σωματεῖα γιὰ διανομὴ σ’ αὐτοὺς ποὺ ἔχουν ἀνάγκη. Ὅπως, ὅμως, προαναφέρθηκε, ἡ κρί- ση καὶ τὰ μέτρα ποὺ παίρνονται γιὰ τὴν ἀντιμετώπισή της ἔχει πλήξει τὴν ψυ- χικὴ ὑγεία ἑνὸς σημαντικοῦ ποσοστοῦ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας. Γιὰ τοὺς συνανθρώπους μας ποὺ βρίσκονται σ’ αὐτὴν τὴ δύσκολη κατάσταση δὲν ἀρκεῖ ἡ ὑλικὴ βοήθεια (ἡ ὁποία, φυσικά, πρέπει νὰ τοὺς παρασχεθεῖ). Χρειάζεται καὶ ἡ συμπαράσταση καὶ στήριξη ἀπὸ ἐκείνους ποὺ τοὺς γνωρίζουν καὶ τοὺς ὁποίους ἐμπιστεύονται οἱ πάσχοντες. Μία τέτοια συμπαράσταση μπορεῖ νὰ τοὺς βοηθήσει νὰ «σταθοῦν στὰ πόδια τους» καὶ νὰ ἀντιμετωπίσουν ἐνεργὰ τὰ προβλήματά τους. Γιὰ νὰ ὑλοποιηθοῦν ὅλα ὅσα προα- ναφέρθηκαν ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία ἢ ἀπὸ τὰ φιλανθρωπικὰ σωματεῖα χρειάζο-
  • 24.
    23 νται ὁμάδες ἀνθρώπωνποὺ θὰ ἀφιερώ- σουν χρόνο γιὰ τοὺς πάσχοντες συναν- θρώπους μας. Σὲ ὁρισμένες ἐνορίες ἢ σωματεῖα ὑπάρχουν ἤδη τέτοιες ὁμάδες, οἱ ὁποῖες μποροῦν νὰ διευρυνθοῦν ἀνά- λογα μὲ τὶς ὑπάρχουσες ἀνάγκες. Ὅπου δὲν ὑπάρχουν, θὰ πρέπει νὰ συγκροτη- θοῦν. Εἶναι αὐτονόητο ὅτι ὅσοι μετέ- χουν καὶ ἐργάζονται στὶς ὁμάδες αὐτὲς θὰ πρέπει νὰ εἶναι πρόσωπα γνωστὰ γιὰ τὴν ἀκεραιότητα καὶ τὴν ἀνιδιοτέλειά τους. Σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὴ δραστηριότητα τῆς ἀλληλεγγύης τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ὁμάδες γειτονικῶν ἐνοριῶν ποὺ ἀσχολοῦνται μὲ τὸ ἔργο αὐτὸ θὰ μποροῦσαν νὰ συνα- ντιοῦνται κατὰ τακτὰ χρονικὰ διαστή- ματα γιὰ νὰ ἀνταλλά- σουν ἐμπειρίες. Αὐτὲς οἱ συναντήσεις θὰ συμ- βάλλουν στὴν ἀποτελε- σματικότερη βοήθεια ὅλων ὅσοι ἔχουν ἀνά- γκη. Εἰδικότερα στὶς φτωχὲς ἐνορίες ποὺ ἔχουν ἀνάγκες, ἀλλὰ τὰ μέσα ποὺ διαθέτουν εἶναι ἀνεπαρκῆ γιὰ τὴν κάλυψή τους, θὰ πρέπει νὰ ἔρχονται ἀρωγοὶ ἡ Μητρόπολη στὴν ὁποία ἀνήκουν ἢ οἱ πλουσιό- τερες ἐνορίες ποὺ ἔχουν περισσεύματα. Τόσο ἡ ἀλληλογνω- ριμία τῶν μελῶν τῶν ὁμάδων αὐτῶν ὅσο καὶ ἡ ἐπικοινωνία τους μὲ πάσχοντες ἐνορῖτες τους θὰ ἀναβιώσουν τὴ χαμένη στὶς πόλεις ζεστὴ προσωπικὴ ἐπα- φή, δηλαδὴ τὴν αἴσθη- ση τῆς κοινότητας, καὶ μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ τὰ μέλη τους θὰ βιώσουν τὴ μεγάλη ἀλήθεια ὅτι: ἐκεῖνος ποῦ προσφέρει ἀνιδιοτελῶς στὸ συνάν- θρωπό του ἀποκομίζει πολὺ περισσότε- ρα ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ δίνει. *Ὁ Μανόλης Γ. Δρεττάκης εἶναι τέως: Ἀντι- πρόεδρος τῆς Βουλῆς, Ὑπουργὸς καὶ Καθηγητὴς τῆς ΑΣΟΕΕ.
  • 25.
    24 OIΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ηΚατανόηση τησΣυμπεριφορασ τῶνΠαιδιῶν ΑπΟτοΥςΓονεῖς ΒασιλείουΤ. Γιούλτση Ὁμοτίμου Καθηγητοῦ Θεολ. Σχολῆς Α.Π.Θ. A΄ ΚΡΙΣΗ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Ἡ μελέτη τῶν σχέσεων ἀνάμεσα στοὺς γονεῖς καὶ τὰ παιδιὰ ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ δύσκολα κεφάλαια τῶν ἐπι- στημῶν ποὺ ἀναφέρονται στὴν Παιδεία. Συνήθως οἱ σχέσεις αὐτὲς ἐπηρεάζονται ἀπὸ πλῆθος ἑτερογενῶν κοινωνικῶν καὶ θεσμικῶν παραγόντων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ψυχο-συναισθηματικὲς καταστάσεις. Οἱ γονεῖς λειτουργοῦν ὡς φορεῖς μη- νυμάτων καὶ ἀποδέκτες παιδικῶν καὶ νεανικῶν ἀντιδράσεων. Δὲν εἶναι εὔκο- λο νὰ παρεμβαίνουν ἀποτελεσματικὰ στὴν καθοδήγηση τῶν παιδιῶν τους,
  • 26.
    25 ἀφοῦ ὁ τύποςτοῦ πολιτισμοῦ ποὺ κυρι- αρχεῖ κάνει δύσκολο τὸ ἔργο τους. Εἶναι φανερὸ ὅτι στὴ διαμόρφωση τοῦ νεανι- κοῦ χαρακτῆρα τὸν πιὸ σημαντικὸ ρόλο κατακτᾶ σήμερα ὁ εὐρύτερος θεσμικὸς χῶρος, οἱ ἐπιρροὲς τῆς κοινωνίας, τὰ media καὶ ὁ σύγχρονος πολιτισμὸς ποὺ παρέκαμψαν προοδευτικὰ τὸ παιδαγω- γικὸ ἔργο τῆς οἰκογένειας καὶ αὐτὴν τὴν ἀποτελεσματικότητα τοῦ σχολείου. Τὰ προβλήματα αὐτὰ μᾶς ὁδηγοῦν στὴν ἀναζήτηση τῶν αἰτί- ων ποὺ παράγουν «ἀντισώματα», ἢ μᾶλλον «ἐμπόδια», στὴν κατανόηση τῆς συμπεριφορᾶς τῶν παιδιῶν ἀπὸ τοὺς γο- νεῖς. Τὸ δεύτερο ἥμισυ τοῦ 20οῦ αἰώνα ἐκδη- λώθηκαν οἱ περισσό- τερες ἀρνητικὲς συ- νέπειες ἀπὸ μιὰ ἐπι- κίνδυνη λογικοποίη- σητοῦπολιτισμοῦ.Ἡ λογικοποίηση ἐκείνη ὑπερτόνισε τὶς τεχνο- λογικὲς κατακτήσεις τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοποθέτησε σὲ δευ- τερεύουσα θέση τὶς μεταφυσικές, ἀνθρω- πιστικὲς καὶ συναι- σθηματικὲς ἀναζη- τήσεις του. Στὴν περίοδο αὐτὴ δόθηκε ἰδιαίτερη ἔμφαση στὸν «ἐκσυγχρονισμὸ» τῆς κοινωνικῆς καὶ πολιτιστικῆς ζωῆς. Ἡ ἀνάγκη βελτίωσης τοῦ πολιτιστικοῦ ἐπιπέδου, συμμετοχῆς στὰ ἀγαθὰ τοῦ πολιτισμοῦ, αὔξησης τῶν οἰκονομικῶν πόρων καὶ ἐξασφάλισης μιᾶς πολυεπίπε- δης εὐημερίας, μετατόπισε τὰ ἀνθρώπινα ὁράματα, ἰδιαίτερα τῶν δυτικῶν κοινω- νιῶν, στὴν περιοχὴ τοῦ καταναλωτικοῦ καὶ εὐδαιμονιστικοῦ προγραμματισμοῦ καὶ συρρίκνωσε προοδευτικὰ τὴν ἔμφυ- τη πνευματικὴ καὶ μεταφυσικὴ ἔφεση τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ Παιδεία, κεντρικὴ θεσμικὴ περι- οχὴ γιὰ τὴν ἀγωγὴ καὶ τὴν ἀνάπτυξη τῆς προσωπικότητας καὶ τὸν προσανατο- λισμὸ τοῦ πνεύματος στὴ γνώση, καθὼς καὶ τῶν κοινωνιῶν στὸν ἐξευγενισμὸ ἐνστίκτων καὶ συναισθημάτων, ἀπολυ- τοποίησε μονόπλευρα τοὺς στόχους της. Εὐθυγραμμίστηκε στὸ αἴτημα μιᾶς τε- χνολογικῆς χρησι- μοθηρίας καὶ στρά- φηκε ἀποκλειστικὰ σὲ γνωσιολογικὲς ἀρτιότητες μέσα ἀπὸ τὶς προτάσεις ἑνὸς ἐγωιστικοῦ «νεοθετικισμοῦ». Παλαιότερες ὑπαρ- ξιακὲς ἀγωνίες τῆς πνευματικῆς διανόησης γιὰ βελ- τιστοποίηση τῆς προσωπικῆς καὶ τῆς συλλογικῆς ἠθικῆς, φιλοσο- φικὲς ὑποδείξεις γιὰ καλλιέργεια ψυχικῶν ἀρετῶν καὶ θρησκευτικὲς ἀναφορὲς στὴ «θε- οειδῆ καταγωγή», ποὺ γίνεται δίοδος γιὰ τὴν τελείωση τοῦ ἀνθρώπου, λησμονήθηκαν ἢ καὶ ἀποσιωπήθηκαν ὁλότελα. Ἡ νέα παιδεία ἑστίασε τοὺς ἀπώτερους στόχους της στὴν ἀνάπτυξη, τὴν παραγωγή, τὴν ἐξέ- λιξη, τὸ κέρδος, δηλαδὴ τὴν οἰκονομικὴ καὶ τεχνολογικὴ προώθηση τοῦ πολιτι- σμοῦ. Ὁλόκληρο τὸ ἐκπαιδευτικό μας σύ- στημα προσανατολίστηκε στὴ γνωσιολο- γικὴ προετοιμασία ὑποψηφίων γιὰ τὴν ἀνώτερη καὶ ἀνώτατη παιδεία, χωρὶς
  • 27.
    26 νὰ προσφέρονται οὐσιαστικὰστοιχεῖα πνευματικῆς ἀγωγῆς, ἠθικῶν καὶ μετα- φυσικῶν προσανατολισμῶν. Ἡ παιδεία γέννησε τὴν «παραπαιδεία», κι ἐκείνη μὲ τὴ σειρά της τὴν «ἐμπορευματοποί- ηση τῆς γνώ- σης», ποὺ δὲν εἶναι γνώση, ἀλλὰ ἄκριτη ἀπομνημόνευ- ση ποσότητας στοιχείων μέ- χρι νὰ συμπλη- ρωθεῖ ἡ ἀπαί- τηση γιὰ τὴν ἐξασφάλιση τῆς θέσης. Σ' αὐτὸ τὸ σύστημα παιδείας, δὲν ἔγινε λόγος γιὰ ἀρετή, ἔτσι τὰ ἀποτελέσματά του, ἀντὶ νὰ μορφώνουν, παραμόρφω- σαν. Γνωστὴ ἡ συνταγὴ τοῦ ἐκφυλισμοῦ, τὴν εἶχαν ἐντοπίσει οἱ πρό- γονοί μας ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα, γι' αὐτὸ καί, ὅπως ἔγραψε ὁ Πλάτων στὸν Μενέ- ξενο:, «πᾶσα ἐπιστήμη (παιδεία), χωριζο- μένη δικαιοσύνης καὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς, πανουργία, οὐ σοφία φαίνεται». Β΄ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΔΙΕΞΟΔΑ Ὅταν ἀναφερόμαστε σὲ προβλήματα καὶ ἀδιέξοδα τῆς σύγχρονης νεότητας, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁρίζουμε ἐκεῖνα ποὺ ἀποτελοῦν ἔκφραση κοινωνικῆς παθο- λογίας. Τὰ προβλήματα τῆς νεότητας στὴν ἐποχή μας ἔπαυσαν νὰ εἶναι ἐνδο- οικογενειακά. Βγῆκαν στὸν ὁρίζοντα τῶν ἐθνικῶν προβληματισμῶν καὶ μὲ τὸν ἴδιο τρόπο πέρασαν στὴν παγκόσμια συνεί- δηση. Τίποτε ἀπ' ὅ,τι υἱοθετοῦν οἱ νέοι στὴν «ἐκ διαμέτρου» ἀντίθετη πλευρὰ τῆς Γῆς δὲν παραμένει ἀποκλειστικότητά τους, ἀφοῦ σὲ λίγα λεπτὰ ἀποκτᾶ χαρα- κτήρα συρμοῦ καὶ γίνεται μόδα γιὰ τὴν παγκόσμια νεολαία. Κι οἱ μεταβολὲς δὲν περιορίζονται κάπου, ἀλλὰ ἐκτείνονται σὲ ὅλους τους κοινωνικοὺς θεσμούς. Εἶναι εὔκολο νὰ τὶς ἐντοπίσουμε στὴν οἰκονομία, τὴν πολιτική, τὴν ἐπιστήμη, τὴν τεχνολογία, τὴν ἠθική, τὴν τέχνη, ἀλλὰ κι αὐτὴν τὴν θρησκευτικὴ πίστη. Ὅλα αὐτὰ ὀφείλονται στὶς «πρόο- δους» τῆς Ἐπιστήμης καὶ τῆς Τεχνολο- γίας. Τὸ μέλλον, ποὺ ἔρχεται, μᾶς ἐπι- φυλάσσει φανταστικὲς μεταμορφώσεις καὶ μεταβολές. Ὅλα αὐτὰ στὰ μάτια τῶν μεγαλυτέρων, ἀκόμη καὶ ὅταν δὲν μποροῦν νὰ ἑρμηνευθοῦν, μοιάζουν συ- νήθως μὲ αὐτονόητες συνέπειες τοῦ πο- λιτισμοῦ. Στὰ μάτια ὅμως τῆς νεότερης γενιᾶς ἐκπροσωποῦν ἕνα πλῆθος ἀντι- φάσεων ποὺ ἀπειλοῦν ὄχι μόνο τὸν δεδο- μένο πολιτισμό, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρη τὴν ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητας. Κι εἶναι ἀλή- Κού-κου,λεπτομέρειαἀπὸἔργοτοῦΝικολάουΓύζη
  • 28.
    27 θεια, ἀφοῦ οἱἀντιφάσεις ἀποκαλύπτουν διάσπαση ἰσορροπιῶν ποὺ ἔχουν τεθεῖ ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Δημιουργό. Στὸ σημεῖο αὐτὸ φαίνεται ἡ ἐνοχὴ τῶν ἰδεολογιῶν ποὺ λειτούργησαν ὡς ὑποκατάστατα θρησκευτικῆς πίστης, ὅταν στὸ μεσοδιάστημα τῶν δύο πολέ- μων διακηρύχτηκε ἀπὸ τοὺς «δῆθεν τολ- μηροὺς» ὁ «θάνατος» τοῦ Θεοῦ. Ἡ ὑπο- κατάσταση πραγματοποιήθηκε μὲ δόλιο τρόπο. Νεκραναστήθηκαν ξεχασμένες οὐτοπίες γιὰ δῆθεν τέλειους κόσμους, γιὰ δῆθεν ἰδανικὲς πολιτεῖες ποὺ ὑπό- σχονταν μαγικὲς ἀλλαγὲς τοῦ κόσμου, χωρὶς προηγούμενες ἐσωτερικὲς μεταλ- λαγὲς τοῦ ἀνθρώπου. Ἔτσι κέρδισαν τὰ «ρομαντικὰ νειάτα» καὶ λέγε-λέγε πίστεψαν πὼς μὲ φωνὲς καὶ συνθήματα θὰ γινόταν τὸ θαῦμα. «Θαύματα, γράφει ὁ Σαίξπηρ, δὲν γίνονται στὴ χώρα τῶν τεμπέληδων καὶ τῶν ὀνειροπαρμένων». Καὶ δυστυχῶς οἱ ἰδεολογίες γέμισαν τὴν ἀνθρωπότητα μὲ ὀνειροπαρμένους καὶ τεμπέληδες. Μετὰ ἀπὸ ὅλα αὐτὰ ξαναῆρθε στὴν ἐπικαιρότητα καὶ ἡ μεταμόρφωση τῆς οἰκογένειας κάτω ἀπὸ τὶς νέες πιέσεις τῆς Βιομηχανικῆς Ἐπανάστασης. Ἐδῶ χρειάζεται νὰ σταθοῦμε, ἀφοῦ ἡ οἰκογέ- νεια εἶναι ὁ πρῶτος χῶρος τῶν ἀδιεξό- δων. Ἀπὸ τὴ μιὰ ἡ «ἀστικὴ» κι ἀπὸ τὴν ἄλλη ἡ «ἀγροτικὴ» οἰκογένεια βιώνουν σήμερα δύο ὀντολογικὲς ἑτερότητες. Ἡ ἀστικὴ τρέχει στὸν χρόνο καὶ βιάζεται νὰ ἀποβάλει τὰ στοιχεῖα τοῦ παρελθό- ντος. Φιλελεύθερη καὶ τολμηρή, ἐξοι- κειώνεται μὲ τὶς ἀπαιτήσεις τῆς ἠθικῆς τῶν ἀπρόσωπων σχέσεων, ποὺ ἐξισώνει χωρὶς νὰ ἱεραρχεῖ, ποὺ ὑπερτονίζει τὸ δικαίωμα σὲ βάρος τῆς ὑποχρέωσης καὶ ὑποσκάπτει καταλυτικὰ τὴν ἱεράρχηση τῶν κοινωνικῶν ρόλων. Ἡ οἰκογένεια αὐτὴ θεοποιεῖ τὴν ἄνεση, τὸν καταναλω- τισμό, τὸν θρησκευτικὸ συγκρητισμὸ ἢ τὴν θετικιστικὴ ἐκτίμηση τῆς πίστης ὡς κάτι τὸ ἀναχρονιστικό, καὶ τὴν ὑπέρβα- ση τῶν ἠθικῶν δεσμεύσεων «ἐν ὀνόματι» δῆθεν τῆς ἐλευθερίας. Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, ἡ ἀγροτικὴ οἰκογένεια ἐγκλωβίζεται ἐπίμονα στὴ στατικότητα τῶν ἠθῶν καὶ τῶν ἐθίμων, χωρὶς νὰ εἶναι σὲ θέση νὰ ἀπαντήσει στὰ αἰτήματα τῶν καιρῶν. Συντηρητικὴ καὶ δύσκαμπτη, χωρὶς ἐπιχειρήματα, κρατᾶ τὸν τύπο τῆς παράδοσης καὶ χάνει τὰ νειάτα. Γίνεται ἀσφυκτικὴ γιὰ τὰ μέλη της καὶ μοιραῖα προκαλεῖ τὸ «χάσμα τῶν γενεῶν», τὴν ἐπανάσταση τῶν νέων καὶ τὴ φυγή τους ἀπὸ τὴν οἰκογενειακὴ στέγη. Τελικά, γιὰ τὴν προοπτικὴ αὐτὴ ὁ ὅρος «ἐπανάσταση» ἀπέκτησε μικρο- κοινωνικὴ σημασία, ἐγκωμιάστηκε ὡς ἡρωισμὸς χωρὶς τὶς ἀναστολὲς καὶ τοὺς φραγμοὺς τῶν «μή», τῶν «ὄχι», τῶν «πρόσεχε», τῶν «φυλάξου». Πρὶν ἀφήσουμε τὸν χῶρο τῆς οἰκο- γένειας εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναφερθοῦμε, ἔστω καὶ βιαστικά, στὶς τάσεις «ὑπερ- προστατευτισμοῦ», ποὺ ὡς ἕνα μεγάλο βαθμὸ προσδιορίζουν τὶς σχέσεις τῶν συγχρόνων γονέων ἀπέναντι στὰ παιδιά τους. Τὸ φαινόμενο αὐτὸ δὲν εἶναι ἄγνω- στο καὶ σὲ παλαιότερες ἐποχές. Ἀναπτύσ- σεται ὡς πολὺ θετικὴ διάθεση παροχῶν καὶ ἀποτελεῖ ψυχολογικὴ ἀντιστροφὴ ἐμπειριῶν στερήσεων ποῦ ἔζησαν οἱ ἴδιοι οἱ γονεῖς σὲ ἀνάλογες ἡλικίες. Ἡ διάθεση αὐτὴ εἶναι φανερὸ ὅτι τροφοδοτεῖται ἀπὸ μιὰ «ἀλόγιστη ἀγάπη», ποὺ ἀδυνατεῖ νὰ ἀντιληφθεῖ τὴν παιδαγωγικὴ σημασία τοῦ «ὄχι» καὶ τῆς «ἀπαγόρευσης». Ὅμως μὲ τὶς διαρκεῖς παροχὲς ἀμβλύνεται προ- οδευτικὰ ἡ αἴσθηση τοῦ μέτρου καὶ τῆς ἰσορροπίας καὶ καθυστερεῖ ἐπικίνδυνα ἡ ἀνάπτυξη τῆς αὐτοσυνείδησης καὶ τῆς εὐθύνης στὸν νέο. Γ΄ ΓΕΦΥΡΩΣΗ ΤΟΥ ΧΑΣΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΓΕΝΕΩΝ Ἂν θέλουμε, λοιπόν, νὰ προσεγγίσου- με τὰ παιδιά μας καὶ νὰ κατανοήσουμε
  • 29.
    28 τὴ συμπεριφορά τους,πρέπει νὰ ἐμβα- θύνουμε στὶς λεπτομέρειες τῶν προβλη- ματισμῶν τῆς νεότητας. Χρειάζεται νὰ σκύψουμε προσεκτικὰ πάνω στὸ «χάσμα τῶν γενεῶν» καὶ νὰ ψηλαφήσουμε τὶς πτυχὲς τῆς διαμαρτύρησης τῶν νέων της ἐποχῆς μας. Νὰ δοῦμε τί προκαλεῖ τὶς μηδενιστικές τους τάσεις, τὴν περι- φρόνηση τῶν θεσμικῶν ἀναγκαιοτήτων κοινωνικῆς συνοχῆς, ὅπως τοῦ γάμου καὶ τῆς οἰκογένειας, τὴ στροφὴ στὰ ναρ- κωτικὰ καὶ τὰ παραισθησιογόνα, τὴν αὔξηση τῆς ἐφηβικῆς καὶ μετεφηβικῆς ἐγκληματικότητας, τὸν μαρασμὸ κι ἴσως τὸν θάνατο τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, τὴν ἀμφι- σβήτηση τῶν πνευματικῶν καὶ τῶν θρη- σκευτικῶν ἀξιῶν. Ὅσοι ἀσχολήθηκαν μὲ τὴν ἐξέλιξη τῆς ἀνθρώπινης προσωπικότητας ὁμολο- γοῦν ὅτι σὲ καμμιὰ φάση της ἡ ἐξέλιξη αὐτὴ δὲν παρουσιάζει τόσο μυστήριο καὶ τόσες ἀντιφάσεις, ὅσες στὴν ἐφηβικὴ καὶ μετεφηβικὴ ἡλικία. Ἡ φάση αὐτὴ προσ- διορίζεται ἀπὸ μιὰ ἐσωτερικὴ «κρίση ταυτότητας», κι εἶναι ἡ πιὸ σημαντική της περιόδου. Ὁ νέος ἔχει ἀνάγκη νὰ δεί- ξει ὅτι μεγάλωσε, εἶναι κάποιος, αὐτόνο- μος, καὶ ὄχι τὸ ἐξάρτημα τῆς οἰκογένειας. Γι’ αὐτό, ἐνῷ ἀπορρίπτει τοὺς μεγάλους, κάνει συνήθως αὐτὰ ποὺ χαρακτηρίζουν τοὺς μεγάλους. Ἀπὸ τὴ μιὰ ἀπορρίπτει τὶς παραδοσιακὲς λύσεις καὶ αὐθεντίες καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη νοσταλγεῖ πρότυπα, ἀκολουθώντας τυφλὰ τὶς ἰδεολογίες. Τέτοιοι στοχασμοὶ εἶναι ἀναπόφευκτο νὰ ὁδηγοῦν σὲ σύγκρουση μὲ ἀπόλυτες ἀλήθειες, πρᾶγμα ποὺ φυσιολογικὰ ὁδη- γεῖ σὲ κρίσεις ἀμφιβολίας ἢ ἀκόμη καὶ ἀπιστίας. Οἱ μεγαλύτεροι ἀμφισβητί- ες ὅλων τῶν ἐποχῶν, στὶς περιοχὲς τῆς πνευματικῆς αὐθεντίας, διατύπωσαν τὶς βασικὲς ἀμφισβητήσεις τους κατὰ τὴν περίοδο τῆς ἐφηβείας. Μιὰ τέτοια περίπτωση σκεπτικισμοῦ καὶ ἀμφισβήτησης κλείνεται στὸ κείμε- νο τῆς Παραβολῆς τοῦ Ἀσώτου. Τὸ παλ- ληκαράκι ποὺ γίνεται ἄντρας, καὶ ἀσφυ- κτιᾶ κάτω ἀπὸ τὴν πατρικὴ προστασία, σὲ μιὰ ἔκρηξη «ἐφηβικῆς ἐπανάστασης», ἐπιζητεῖ τὴν ἀνεξαρτησία του. Μιὰ καὶ δυὸ παρουσιάζεται στὸν πατέρα καὶ χωρὶς περιστροφές, μὲ ἀρκετὴ δόση θρα- σύτητας, τοῦ λέει: «Γέρο, δός μου ὅ,τι μοῦ ἀνήκει». Τὸ κείμενο τῆς Παραβολῆς δὲν κάνει λόγο οὔτε γιὰ ἄρνηση οὔτε γιὰ ἀντίρρηση τοῦ πατέρα. Μόνο μᾶς πληρο- φορεῖ ὅτι τοῦ ἔγινε τὸ χατήρι. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα εἶναι γνωστὴ ἡ συνέχεια. Μᾶς ἐνδιαφέρει ὅμως τὸ τέλος τῆς Παραβολῆς καὶ εἰδικὰ ἡ ἀντιμετώπιση τοῦ ἀσώτου ἀπὸ τὸν πατέρα. Τὸν δέχτηκε, τὸν ἀγκα- λίασε, τὸν συγχώρεσε, τὸν ἀποκατέστη- σε στὴ θέση τοῦ γιοῦ καὶ γιόρτασε τὸ γεγονὸς τῆς ἐπιστροφῆς. Κανένας λόγος γιὰ τὴ χαμένη περιουσία, καμμιὰ νύξη γιὰ τὴν ἐπανάσταση, καμμιὰ συζήτηση γιὰ τιμωρία. Σὲ ὅλες τὶς φάσεις πρυτά- νευσε ἡ στοργὴ καὶ ἡ ἀγάπη. Μ’ αὐτὴν γεφυρώθηκε τὸ χάσμα, μ’ αὐτὴν ἀπομα- κρύνθηκε ἡ σύγκρουση. Τελικά, μπροστά μας ὀρθώνονται δύο ἐρωτήματα. Τὸ πρῶτο: Γιατί μᾶς ταλα- νίζουν σήμερα τὰ προβλήματα τῆς σύγ- χρονης νεότητας; Καὶ τὸ δεύτερο: Μή- πως δὲν δώσαμε ἀγάπη στὰ παιδιά μας ἢ μήπως ἀντὶ ἐκείνης τοὺς δώσαμε ἀρρω- στημένα ὑποκατάστατά της ποὺ ἔφεραν τὰ γνωστὰ δραματικὰ ἀποτελέσματα; Οἱ ἀπαντήσεις στὰ ἐρωτήματα αὐτὰ εἶναι προσωπικὲς καὶ χρειάζεται νὰ εἶναι ἔντι- μες καὶ εἰλικρινεῖς. Γ. Ε. Κρασανάκη, Ψυχολογία τοῦ παιδιοῦ, Ἀθήνα 1987. K. R. Muhlbauer, Κοινωνικοποίηση. Θεωρία καὶ Ἔρευνα (μέτ. Δ. Δημοκίδη), Θεσσαλονί- κη 1990. Ε. Π. Παπανούτσου, Ἡ Παιδεία. Τὸ μεγάλο μας πρόβλημα, Ἀθήνα 1976. http://spoudasterion.pblogs.gr/tags/chasma- geneon-gr.html. http://www.mplogk.com/2009/11/26/peri-to- xasma-geneon. http://2opseis.neolaia.de/DaneiaeeU/Oay_ io_7/Oa_daeaeU/oa_daeaeu.html.
  • 30.
    29 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΠΑΤΕΡΑ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ* Με­ρό­πης Ν. Σπυ­ρο­πού­λου Ὁ­μό­τι­μης Κα­θη­γή­τρι­ας Παν/μί­ου Ἀ­θη­νῶν Μ πο­ρεῖ ὁ λα­ός μας, μὲ τὴν εὐ­λο­γη­ μέ­νη σο­φί­α του, νὰ ἔ­χει κά­νει τὴ δι­α­πί­στω­ση ὅ­τι «Ἀ­πὸ μά­ννα ὀρ­ φα­νεύ­ει τὸ παι­δί», ἀ­φοῦ ἡ μά­ννα, χω­ρὶς καμ­μί­α ἀμ­φι­βο­λί­α, ἀ­πο­τε­λεῖ τὴν ἰ­σό­βι­α ζω­ο­δό­τρα πη­γὴ ἀ­γά­πης καὶ φρον­ τί­δας γι­ὰ κά­θε ἄν­θρω­πο. Ὅ­μως, ὅ­λο καὶ πε­ρισ­σό­ τε­ρες σχε­τι­κὲς ἔ­ρευ­νες τε­κμη­ρι­ ώ­νουν τὸ γε­γο­νὸς ὅ­τι καὶ ὁ πα­τέ­ρας βά­ζει ἀ­νε­ξί­τη­λα τὴ σφρα­γί­δα του στὴ ζω­ὴ τῆς οἰ­κο­ γέ­νει­ας καὶ στὴν προ­σω­πι­κό­τη­τα τοῦ κά­θε ἀν­θρώ­ που, τό­σο μὲ τὴν πα­ρου­σί­α του, ὅ­σο καὶ μὲ τὴν ἀ π ο υ σ ί α του. Εἶ­ναι προ­φα­ νὲς ὅ­τι ἡ κοι­νω­νί­α με­τα­βάλ­λε­ται καὶ οἱ συν­θῆ­κες, ποὺ ἴ­σχυ­αν γι­ὰ χρό­νι­α μέ­ σα στὴν οἰ­κο­γέ­νει­α, ἀλ­λά­ζουν παγ­κο­σμί­ ως καὶ στὴν Πα­τρί­δα μας, ὡς συ­νέ­πει­α κυ­ρί­ως τῆς «ἐξω-οἰ­κι­α­κῆ­ς» ἐρ­γα­σί­ας τῆς γυ­ναί­κας. Ἔτ­σι, ἡ πα­λι­ὰ ἐ­φαρ­μο­σμέ­νη ἀν­τί­λη­ψη τῶν δι­α­κρι­τῶν ρό­λων τῆς μη­ τέ­ρας καὶ τοῦ πα­τέ­ρα, σύμ­φω­να μὲ τοὺς ὁ­ποί­ους ὁ ἄν­δρας ἦ­ταν πάν­τα ὁ ἀρ­χη­γός, ἡ κε­φα­λὴ καὶ τὸ οἰ­κο­νο­μι­κὸ στή­ριγ­μα τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας, ἔ­χει ἐ­κλεί­ψει, μα­ζὶ μὲ τὴν εἰ­κό­να τοῦ αὐ­ στη­ροῦ, ἐ­πι­βλη­τι­ κοῦ, βλο­συ­ροῦ, μέ­ χρι καὶ κα­τα­πι­ε­στι­ κοῦ πα­τέ­ρα. Ἔ­χει δὲ ἀν­τι­κα­τα­στα­θεῖ –καὶ μέ­σα στὸ «Οἰ­ κο­γε­νει­α­κὸ Δί­και­ο» ποὺ τρο­πο­ποι­ή­θη­ κε στὴ χώ­ρα μας τὸ 1983– ἀ­πὸ τὴ «Συ­ζυ­γι­κὴ Οἰ­κο­γέ­ νει­α», ποὺ ση­μαί­ νει ὅ­τι κα­νεὶς ἀ­πὸ τοὺς δύ­ο συ­ζύ­γους δὲν ἔ­χει ἰ­δι­αί­τε­ρα προ­νό­μι­α, ἀλ­λὰ ὅ­τι καὶ οἱ δύ­ο ἔ­χουν ἴ­σα δι­και­ώ­μα­τα καὶ ὑ­πο­χρε­ώ­σεις. Τὸ δὲ σπί­τι, δὲν ὑ­πά­γε­ται πι­ὰ στὴν ἀ­πό­λυ­ τη δι­οί­κη­ση καὶ τὴ δι­εύ­θυν­ση κα­νε­νός, ἀλ­λά, με­τα­ξὺ τῶν συ­ζύ­γων πρέ­πει νὰ ὑ­πάρ­χει συ­νεν­νό­η­ση, ἀλ­λη­λο­βο­ή­θει­α καὶ ἀλ­λη­λο­ϋ­πο­στή­ρι­ξη. Αὐ­τὲς οἱ συν­ θῆ­κες, ὅ­ταν ὑ­πάρ­χουν παι­δι­ά, ὁ­ρί­ζον­ται ὡς «Γο­νι­κὴ Μέ­ρι­μνα», ἡ ὁ­ποί­α προ­δι­κά­ Ὁ Ἰωσὴφ συλλογιζόμενος, Μονή Λατόμου, Ἱ. Ναὸς Ὁσίου Δαυίδ Θεσσαλονίκης
  • 31.
    30 ζει ὅ­τι καὶοἱ δύ­ο γο­νεῖς φρον­τί­ζουν καὶ ἐ­νερ­γοῦν «ἀ­πὸ κοι­νοῦ» γι­ὰ νὰ ἀν­τι­με­ τω­πί­σουν τὰ οἰ­κο­γε­νει­α­κὰ θέ­μα­τα καὶ τὰ προ­βλή­μα­τα ποὺ ἀ­φο­ροῦν στὰ παι­δι­ά. Ὅ­λα αὐ­τά, ποὺ το­νί­ζουν σα­φῶς ἢ ἐμ­μέ­σως ὅ­τι τὸ παι­δὶ ἔ­χει ἐ­πι­τα­κτι­κὴ ἀ­νάγ­κη καὶ ἀ­πό τους δ ύ ο γο­νεῖς του –«ἀ­πὸ κοι­νοῦ»– ἀ­κού­γον­ται ὑ­πέ­ρο­χα σὲ θε­ω­ρη­τι­κὴ βά­ση. Καί, ὁ­σά­κις τὸ ζευ­γά­ρι ἔ­χει τὴν παι­δεί­α καὶ τὴν ψυ­χι­κὴ ὡ­ρι­μό­ τη­τα νὰ φυ­λά­γε­ται ἀ­πὸ τὶς πα­γί­δες ποὺ στή­νουν στὴ σχέ­ση του ὁ ἐ­γω­ϊ­σμὸς καὶ ἡ ἔλ­λει­ψη δι­ά­θε­σης γι­ὰ ὑ­πο­χω­ρή­σεις καὶ ἀλ­λη­λο­κα­τα­νό­η­ση, μπο­ρεῖ νὰ τὰ ἐ­φαρ­ μό­σει στὴν κα­θη­με­ρι­νὴ ζω­ή. Μπο­ρεῖ, δη­ λα­δή, νὰ καλ­λι­ερ­γή­σει μί­α πραγ­μα­τι­κὰ εὐ­λο­γη­μέ­νη συ­νερ­γα­σί­α καὶ συ­νεν­νό­η­ ση, ὥ­στε νὰ προ­κύ­ψει μί­α ἁρ­μο­νι­κὴ καὶ ἀ­πο­τε­λε­σμα­τι­κὴ συμ­βί­ω­ση, καὶ μί­α ὑ­πέ­ ρο­χη οἰ­κο­γε­νει­α­κὴ ἀ­τμό­σφαι­ρα γι­ὰ τὰ παι­δι­ά του. Δι­ό­τι, ὅ­πως ἔ­χει λε­χθεῖ καὶ ἀλ­λοῦ, τὸ κα­λύ­τε­ρο δῶ­ρο ποὺ μπο­ροῦν νὰ κά­νουν οἱ γο­νεῖς στὰ παι­δι­ά τους εἶ­ ναι ἡ με­τα­ξύ τους σύμ­πνοι­α καὶ συν­τρο­ φι­κό­τη­τα. Ὡ­στό­σο –πα­ρὰ τὴν ἀρ­χὴ τῆς ἰ σ ό - τ η τ α ς στὴν ὁ­ποί­α στη­ρί­ζον­ται– αὐ­τὲς οἱ δι­α­τά­ξεις δὲν εἶ­ναι δυ­να­τὸν νὰ ἰ­σο­πε­ δώ­σουν καὶ νὰ κα­ταρ­γή­σουν τὴ φυ­σι­κή, λό­γῳ φύ­λου, δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ό τ η - τ α τῶν ρό­λων ποὺ δι­α­δρα­μα­τί­ζουν οἱ δύ­ο γο­νεῖς μέ­σα στὴν οἰ­κο­γέ­νει­α καὶ ἡ ὁ­ποί­α, μὲ κά­ποι­ες πα­ραλ­λα­γές, ἰ­σχύ­ει καὶ πα­ρα­τη­ρεῖ­ται καὶ σὲ ὅ­λο τὸ ζω­ϊκὸ βα­σί­ λει­ο. Δὲν εἶ­ναι, κα­τὰ συ­νέ­πει­α, δυ­να­τόν, οἱ δι­α­τά­ξεις αὐ­τὲς νὰ ὁ­δη­γή­σουν στὴν ἐ ξ ο μ ο ί ω ση τῶν ρό­λων –ὅ­πως συ­χνὰ πα­ρερ­μη­νεύ­ε­ται ἡ πε­ρὶ ἰ­σό­τη­τας ἀρ­χὴ– καὶ νὰ ἀ­κυ­ρώ­σουν τὶς δι­α­φο­ρε­τι­κὲς φυ­ σι­κὲς δυ­να­τό­τη­τες τῶν δύ­ο φύ­λων, ὅ­πως καὶ τὴν ἀ­ναν­τι­κα­τά­στα­τη δ ι α φ ο ρ ε - τ ι κ ή σχέ­ση καὶ ἐ­πί­δρα­ση ποὺ ἔ­χει ὁ κά­ θε ἕ­νας ἀ­πὸ τοὺς δύ­ο γο­νεῖς στὴν ψυ­χο­ λο­γί­α καὶ τὴν προ­σω­πι­κό­τη­τα τοῦ κά­θε παι­δι­οῦ. Ὁ ὅ­ρος γι­ὰ «ἴ­σα δι­και­ώ­μα­τα καὶ ὑ­πο­χρε­ώ­σεις», ἑ­πο­μέ­νως, πα­ρα­βλέ­πει τὴ νο­μο­τε­λει­α­κὴ δι­α­φο­ρε­τι­κό­τη­τα τῶν δύ­ο φύ­λων, μὲ ὅ­σα αὐ­τὴ συ­νε­πά­γε­ται, ὅ­πως καὶ τὴν ἐν­δε­χό­με­νη δι­α­φο­ρε­τι­κό­τη­τα στὶς συν­θῆ­κες ἐρ­γα­σί­ας τοῦ κα­θε­νὸς ἢ σὲ ἄλ­λες συγ­κυ­ρί­ες ποὺ ἀ­κυ­ρώ­νουν τὴν ἔν­νοι­α τῆς ἀ­πό­λυ­της ἰ­σό­τη­τας. Ὡ­στό­σο, ὁ κα­τα­λυ­τι­κὸς ρό­λος τῆς μη­τέ­ρας, τὶς δι­ α­στά­σεις τοῦ ὁ­ποί­ου κα­νέ­νας νό­μος δὲν εἶ­ναι δυ­να­τὸν νὰ κα­λύ­ψει, νὰ προσ­δι­ο­ρί­ σει ἢ νὰ πε­ρι­ο­ρί­σει, εἶ­ναι αὐ­τα­πό­δει­κτος, δι­α­χρο­νι­κὰ πα­ρα­δε­κτός, χι­λι­ο­τρα­γου­δι­ σμέ­νος καὶ σε­βα­στός. Ἔ­χω, ὅ­μως, τὴ γνώ­μη ὅ­τι δὲν ἔ­χει ἀν­τί­στοι­χα ἐ­πι­ση­μαν­θεῖ, ὅ­σο θὰ ἔ­πρε­πε τοὐ­λά­χι­στον, ὁ ρό­λος τοῦ πα­τέ­ρα. Κα­τὰ και­ρούς, μὲ δι­ά­φο­ρες ἀ­φορ­μές, γί­νον­ται ἀ­να­φο­ρὲς στὶς πολ­λὲς ἐ­πι­πτώ­σεις ποὺ μπο­ρεῖ νὰ πα­ρου­σι­α­στοῦν ἀ­πὸ τὴν ἔλ­ λει­ψή του. Συ­χνὰ δέ, στὴν κα­θη­με­ρι­νὴ ζω­ή, δι­α­πι­στώ­νε­ται ἡ ἐ­πι­τα­κτι­κὴ ἀ­νάγ­ κη τοῦ παι­δι­οῦ ποὺ ἔ­χει στε­ρη­θεῖ τὸν πα­τέ­ρα του, νὰ ἀ­να­ζη­τή­σει ἕ­να ὑ­πο­κα­τά­ στα­το αὐ­τῆς τῆς πα­ρου­σί­ας στὸ πρό­σω­πο ἑ­νὸς παπ­ποῦ, ἑ­νὸς θεί­ου ἢ ἑ­νὸς τρί­του προ­σώ­που. Θε­ω­ρῶ, ἑ­πο­μέ­νως, χρή­σι­μο νὰ ἀ­να­φερ­θῶ σὲ ὁ­ρι­σμέ­να στοι­χεῖ­α ποὺ ἀ­φο­ροῦν, ἀλ­λὰ καὶ ἀ­πορ­ρέ­ουν ἀ­πὸ τὸν ρό­λο τοῦ πα­τέ­ρα καὶ τὴν ἀ­ναν­τι­κα­τά­ στα­τη ἐ­πί­δρα­σή του στὴν ἀ­να­τρο­φὴ καὶ τὴν ψυ­χο­λο­γί­α τῶν παι­δι­ῶν. Τὸ θέ­μα, ἴ­σως, νὰ πρέ­πει ἰ­δι­αι­τέ­ρως νὰ μᾶς προ­ βλη­μα­τί­σει σή­με­ρα ποὺ ὁ ἀ­ριθ­μὸς τῶν μο­νο­γο­νε­ϊ­κῶν οἰ­κο­γε­νει­ῶν αὐ­ξά­νε­ται. Ἂς ἀρ­χί­σου­με ἀ­πὸ ἕ­να πρῶ­το ἀξί­ω­ μα πού ὑ­πο­στη­ρί­ζουν οἱ παι­δο­ψυ­χο­λό­ γοι καὶ λέ­ει: «Ἡ ἔν­νοι­α τοῦ ῾῾πα­τέ­ρἀ̓, ἡ πα­ρου­σί­α του ποὺ ἐμ­πε­δώ­νε­ται στὴ συ­ νεί­δη­ση τῶν παι­δι­ῶν, προ­έρ­χε­ται καὶ συγ­κρο­τεῖ­ται κυ­ρί­ως ἀ­πὸ ὅ­σα ἡ μη­τέ­ρα καλ­λι­ερ­γεῖ γι᾿ αὐ­τόν». Τε­κμη­ρι­ω­μέ­νη ἀ­πό­δει­ξη αὐ­τῆς τῆς ἀ­πό­ψε­ως εἶ­ναι αὐ­τὸ ποὺ συ­νέ­βαι­νε στὶς πα­λι­ὲς ναυ­τι­κὲς οἰ­ κο­γέ­νει­ες, στὶς ὁ­ποῖ­ες, πα­ρὰ τὶς μα­κρο­ χρό­νι­ες ἀ­που­σί­ες τοῦ πα­τέ­ρα, ἡ «πα­ρου­ σί­α» του μέ­σα στὸ σπί­τι ὑ­πῆρ­ξε συ­νε­χῶς ζων­τα­νὴ καὶ ση­μαν­τι­κή, δι­ό­τι ἔτ­σι φρόν­
  • 32.
    31 τι­ζε νὰ τὴνδι­α­τη­ρή­σει ἡ μά­ννα. Εἶ­ναι, ἐ­πί­σης, πολ­λὰ τὰ πα­ρα­δείγ­μα­τα παι­δι­ῶν πού, ἐ­νῷ ἔ­χουν χά­σει τὸν πα­τέ­ρα τους σὲ πο­λὺ μι­κρὴ ἡ­λι­κί­α, ἢ ἐν­δε­χο­μέ­νως καὶ πρὶν νὰ γεν­νη­θοῦν, με­γα­λώ­νον­τας φαί­ νε­ται σὰν νὰ τὸν ἔ­χουν πο­λὺ κα­λὰ γνω­ ρί­σει. Μέ­σα δὲ ἀ­πὸ τὰ λε­γό­με­νά τους γι᾿ αὐ­τόν, δι­α­κρί­νει κα­νεὶς μί­α εἰ­κό­να ποὺ μπο­ρεῖ καὶ νὰ εἶ­ναι ὡ­ραι­ο­ποι­η­μέ­νη, ἀλ­λὰ συμ­πί­πτει μὲ ὅ­σα ἔ­χουν ἀ­κού­σει γι᾿ αὐ­ τὸν τὸν ἄ­γνω­στο πα­τέ­ρα ἀ­πὸ τὴ μη­τέ­ρα τους. Ἕνα δεύ­τε­ρο σχε­τι­κό ἀξί­ω­μα λέ­ει ὅ­τι: «Γι­ὰ τὴν ψυ­χι­κὴ ὡ­ρι­μό­τη­ τα καὶ ἰ­σορ­ρο­πί­α τοῦ παι­δι­οῦ, ἀ­παι­ τεῖ­ται πρόσ­λη­ψη στοι­χεί­ων καὶ ἀ­πὸ τὰ δύ­ο ἀρ­χέ­τυ­πα φύ­λων, ποὺ πρω­ σο­πο­ποι­οῦν­ται ἀ­πὸ τὴ μη­τέ­ρα καὶ τὸν πα­τέ­ρα». Ἔτ­ σι, ἀ­να­λό­γως μὲ τὸ φύ­λο του, τὸ παι­ δὶ θὰ ἀν­τι­γρά­ψει καὶ θὰ ταυ­τι­στεῖ μὲ τὸν ἀν­τί­στοι­χο γο­νι­ό, ἐ­νῷ συγ­χρό­νως θὰ μά­θει νὰ δι­α­ κρί­νει, νὰ σέ­βε­ται καὶ νὰ συμ­βι­ώ­νει μὲ τὰ ἰ­δι­αί­τε­ρα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά τοῦ ἄλ­λου φύ­λου. Οἱ παι­δο­ψυ­χο­λό­γοι ἔ­χουν δι­α­πι­ στώ­σει ὅ­τι, ἡ παν­τε­λὴς φυ­σι­κὴ ἤ, ἔ­στω, εἰ­κο­νι­κὴ ἀ­που­σί­α τοῦ ἑ­νὸς ἀ­πὸ τοὺς δύ­ο γο­νεῖς, ἀ­πὸ τὰ πρῶ­τα χρό­νι­α τῆς ζω­ῆς τοῦ παι­δι­οῦ, μπο­ρεῖ, πολ­λὲς φο­ρές, νὰ προ­κα­ λέ­σει κά­τι σὰν «ψυ­χι­κὴ ἀ­να­πη­ρί­α» ποὺ δυ­σκο­λεύ­ει τὴν οὐ­σι­α­στι­κὴ ἐ­νη­λι­κί­ω­ση καὶ ὡ­ρί­μαν­σή του, δι­ό­τι τοῦ λεί­πουν τὰ συμ­πλη­ρω­μα­τι­κὰ στοι­χεῖ­α τοῦ ἄλ­λου φύ­λου. Ἕ­να τρί­το, τέ­λος, ἀξί­ω­μα λέε­ι ὅ­τι «ἕ­- να ἀ­πὸ τὰ πι­ὸ πο­λύ­τι­μα δῶ­ρα τοῦ πα­τέ­ρα στὰ παι­δι­ά του, εἶ­ναι τὸ νὰ σέ­βε­ται καὶ νὰ τι­μᾶ τὴ μη­τέ­ρα τους̓̓. Γί­νε­ται, ἑ­πο­μέ­νως, ἀν­τι­λη­πτὸ τὸ πό­ σο ση­μαν­τι­κός, πο­λύ­τι­μος καὶ ἀ­ναν­τι­κα­ τά­στα­τος εἶ­ναι ὁ ρό­λος ποὺ παί­ζει ὁ πα­ τέ­ρας στὴ ζω­ὴ τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας καὶ στὴν προ­σω­πι­κό­τη­τα τῶν παι­δι­ῶν. Καὶ δὲν εἶ­ ναι κα­θό­λου ἀ­νε­ξή­γη­το τὸ ὅ­τι, πα­ρὰ τὶς ὅ­ποι­ες ἀλ­λα­γὲς ἐ­πέ­φε­ρε ἡ βι­ο­μη­χα­νι­κὴ καὶ με­τα­βι­ο­μη­χα­νι­κὴ ἐ­πο­χὴ στὴ ζω­ὴ τῆς γυ­ναί­κας, τὰ συ­ναι­σθή­μα­τα τῶν παι­δι­ῶν γι­ὰ τοὺς γο­νεῖς τους δὲν ἔ­χουν ἀλ­λά­ξει. Ἡ μη­τέ­ρα ἐ­ξα­κο­λου­θεῖ νὰ εἶ­ναι γι­ὰ τὸ παι­δὶ ἡ ζε­στὴ καὶ γλυ­κι­ὰ ἀ γ κ α λ ι ά, γι­ὰ φρον­τί­δα καὶ πα­ρη­γο­ρι­ά, ἐ­νῷ ὁ πα­τέ­ρας ἀν­τι­προ­σω­πεύ­ει –θέ­λουν νὰ ἀν­τι­προ­σω­ πεύ­ει– τὴν ἤ­ρε­μη δύ­να­μη, τὴ σι­γου­ρι­ὰ καὶ τὴν προ­στα­σί­α. Γι­ὰ ὅ­λους αὐ­τοὺς τοὺς λό­γους, τὰ παι­ δι­ὰ χρει­ά­ζον­ται ἕ­ναν πα­τέ­ρα πού, πρῶ­τα ἀ­π᾿ ὅ­λα, εἶ­ναι οὐ­σι­α­στι­κὸς σύν­τρο­φος γι­ὰ τὴ μη­τέ­ρα τους. Χρει­ά­ζον­ται ἕ­ναν πα­τέ­ ρα στορ­γι­κό, ποὺ δὲν ξε­χω­ρί­ζει τὰ παι­δι­ά του, ποὺ τοὺς δεί­χνει τὴν ἀ­γά­πη του, ὄ­χι μό­νο μὲ συ­νε­χεῖς ὑ­λι­κὲς πα­ρο­χές, ἀλ­λὰ μὲ τὸ πραγ­μα­τι­κὸ ἐν­δι­α­φέ­ρον του γι­ὰ τὰ δι­κά τους ἐν­δι­α­φέ­ρον­τα καὶ τὰ τυ­χὸν προ­βλή­μα­τά τους. Ἕ­ναν πα­τέ­ρα, ποὺ ξέ­ ρει νὰ αὐ­το­πει­θαρ­χεῖ­ται καὶ νὰ ἐ­λέγ­χει
  • 33.
    32 τὶς θε­τι­κὲς ἢἀρ­νη­τι­κὲς ἀν­τι­δρά­σεις του στὶς πρά­ξεις τοῦ παι­δι­οῦ, μὲ ὡ­ρι­μό­τη­τα καὶ χω­ρὶς ὑ­περ­βο­λὲς καὶ ἀ­συ­νέ­πει­ες στὴ συμ­πε­ρι­φο­ρά του. Ἔ­χουν κυ­ρί­ως ἀ­νάγ­ κη ἀ­πὸ ἕ­ναν πα­τέ­ρα πού ­βρί­σκει καὶ τοὺς ἀ­φι­ε­ρώ­νει π ο ι ο τ ι κ ό χρό­νο ἐ­πι­κοι­νω­ νί­ας. Στὸ ση­μεῖ­ο αὐ­τὸ νο­μί­ζω ὅ­τι ται­ρι­ ά­ζει νὰ σᾶς με­τα­φέ­ρω μί­α μι­κρὴ ἱ­στο­ρί­α πού, ἴ­σως καὶ νὰ τὴν ἔ­χε­τε δι­α­βά­σει σὲ κά­ποι­α σχε­τι­κὰ μὲ τὸ θέ­μα μας, ἄρ­θρα: Ἕ­νας πα­τέ­ρας γυ­ρί­ζει ἀρ­γὰ ἕ­να βρά­ δυ σπί­τι του ἀ­πὸ τὴ δου­λει­ά του, κου­ρα­ σμέ­νος καὶ ἐ­κνευ­ρι­σμέ­νος καὶ βρί­σκει τὸ ἑ­ξά­χρο­νο ἀ­γο­ρά­κι του νὰ τὸν πε­ρι­μέ­νει ἄ­γρυ­πνο στὸ σα­λό­νι. Μό­λις τὸν βλέ­πει, πά­ει κον­τά του καὶ γί­νε­ται ὁ ἑ­ξῆς δι­ά­λο­ γος: - Μπαμ­πά, μπο­ρῶ νὰ σὲ ρω­τή­σω κά­τι; - Ναὶ, βε­βαί­ως, ἀ­γό­ρι μου. - Πό­σα πλη­ρώ­νε­σαι γι­ὰ μί­α ὥ­ρα δου­λει­ᾶς στὸ γρα­φεῖ­ο σου; - Αὐ­τὸ δὲν εἶ­ναι δι­κή σου δου­λει­ά, λέ­ει ἐ­κνευ­ρι­σμέ­νος ὁ πα­τέ­ρας. - Σὲ πα­ρα­κα­λῶ, μπαμ­πά­κα μου, θέ­λω νὰ ξέ­ρω, πές μου. - Ἀ­φοῦ θέ­λεις νὰ ξέ­ρεις, παίρ­νω τρι­άν­τα εὑ­ρὼ τὴν ὥ­ρα. - Ὤχ!... Μπο­ρεῖς σὲ πα­ρα­κα­λῶ, νὰ μοῦ δα­νεί­σεις 19 εὑρώ; - Ἂν ὁ μό­νος λό­γος ποὺ μὲ πε­ρί­με­νες καὶ μὲ ρώ­τη­σες ἦ­ταν γι­ὰ νὰ μοῦ ζη­τή­ σεις χρή­μα­τα γι­ὰ νὰ ἀ­γο­ρά­σεις σί­γου­ρα κά­ποι­ο χα­ζὸ και­νούρ­γι­ο παι­χνί­δι, νὰ πᾶς κα­τευ­θεῖαν στὸ δω­μά­τι­ό σου καὶ στὸ κρεββά­τι σου. Δὲν σκο­τώ­νο­μαι στὴ δου­ λει­ὰ γι­ὰ τέ­τοι­ες ἀ­νό­η­τες ἀ­παι­τή­σεις. Τὸ παι­δά­κι πῆ­γε ἥ­συ­χα στὸ δω­μά­τι­ό του κι ἔ­κλει­σε πί­σω του τὴν πόρ­τα. Ὁ πα­τέ­ρας του­ξα­να­σκέφ­τη­κε τὴν ἐ­ρώτη­ ση τοῦ παι­δι­οῦ, νευ­ρί­α­σε καὶ πά­λι κι ἀ­να­ρω­τή­θη­κε «πῶς τόλ­μη­σε νὰ μὲ ρω­τή­ σει πό­σα παίρ­νω, μό­νο καὶ μό­νο γι­ὰ νὰ μοῦ ζη­τή­σει χρή­μα­τα;». Με­τὰ ἀ­πὸ ἀρ­κε­ τὴ ὥ­ρα καί, ἀ­φοῦ ξε­κου­ρά­στη­κε λί­γο, ὁ πα­τέ­ρας ἠ­ρέ­μη­σε καὶ σκέφ­τη­κε ὅ­τι ἴ­σως εἶ­ναι κά­τι ποὺ πρέ­πει πραγ­μα­τι­κὰ ν᾿ ἀ­γο­ ρά­σει ὁ μι­κρὸς μὲ τὰ 19 εὑ­ρώ, ἴ­σως κά­τι γι­ὰ τὸ σχο­λεῖ­ο. Πῆ­γε λοι­πὸν στὴν πόρ­τα τοῦ δω­μα­τί­ου τοῦ παι­δι­οῦ, τὴν ἄ­νοι­ξε προ­σε­κτι­κὰ καὶ ρώ­τη­σε : - Κοι­μᾶ­σαι, παι­δί μου; - Ὄ­χι, μπαμ­πά. - Σκέφ­τη­κα ὅ­τι, ἴ­σως ἤ­μου­να λί­γο σκλη­ ρὸς μα­ζί σου νω­ρί­τε­ρα. Ἀλ­λὰ νά, ἦ­ταν μί­α δύ­σκο­λη μέ­ρα κι ἔβ­γα­λα σὲ σέ­να ὅ­λη μου τὴν κού­ρα­ση. Ὁ­ρί­στε, πά­ρε τὰ 19 εὑρὼ ποὺ μοῦ ζή­τη­σες. Ὁ μι­κρὸς τὸν ἀγ­κά­λια­σε καὶ τὸν φί­ λη­σε γε­μᾶτος χα­ρά, ἔ­βα­λε τὸ χέ­ρι του κά­ τω ἀ­πὸ τὸ μα­ξι­λά­ρι κι ἔβ­γα­λε κά­τι τα­σα­ λα­κω­μέ­να χαρ­τονο­μί­σμα­τα μα­ζὶ μὲ κά­τι κέρ­μα­τα, κι ἄρ­χι­σε νὰ τὰ με­τρά­ει. Ὁ πα­ τέ­ρας, αἰ­σθά­νε­ται νὰ νευ­ρι­ά­ζει καὶ πά­λι, βλέ­πον­τας ὅ­τι ὁ μι­κρὸς ἔ­χει ἤ­δη κά­ποι­α χρή­μα­τα ἀ­πὸ τὸ χαρ­τζη­λί­κι του, καὶ τὸν ρω­τᾶ αὐ­στη­ρὰ: - Ἀ­φοῦ ἔ­χεις χρή­μα­τα, γι­α­τί θέ­λεις κι ἄλ­ λα, τί θὰ τὰ κά­νεις; - Εἶ­χα μό­νο 11 εὑρώ, ἐ­νῷ τώ­ρα μπαμ­πά­ κα ἔ­χω 30 καὶ μπο­ρῶ νὰ σοῦ πλη­ρώ­σω μί­α ὥ­ρα δου­λει­ᾶς, γι­ὰ νὰ ἔρ­θεις αὔ­ρι­ο νω­ρὶς στὸ σπί­τι. Θέ­λω τό­σο πο­λὺ νὰ φᾶ­ με ὅλοι μα­ζί στό τρα­πέ­ζι... Ὁ πα­τέ­ρας συγ­κλο­νί­στη­κε καὶ βουρ­ κω­μέ­νος ἀγ­κάλια­σε τὸ παι­δί του, ψι­θυ­ρί­ ζον­τας ἕ­να κα­τα­λυ­τι­κὸ «συγ­γνώ­μη». Εἶ­ναι βέ­βαι­ο, τὸ ξέ­ρου­με ὅ­λοι, ὅ­τι οἱ γο­νεῖς θέ­λουν νὰ προ­σφέ­ρουν στὰ παι­ δι­ὰ τους ὅ,τι κα­λύ­τε­ρο μπο­ροῦν, σὲ ἐ­φό­ δι­α καὶ ὑ­λι­κὰ ἀ­γα­θά, καὶ γι­᾿ αὐ­τό, συ­ χνά, δου­λεύ­ουν, ἰ­δι­αι­τέ­ρως ὁ πα­τέ­ρας, τό­σες πολ­λὲς ὧ­ρες. Ὅ­μως, τὰ παι­δι­ὰ ἔ­χουν ἀ­νάγ­κη κυ­ρί­ως ἀ­πὸ ἕ­ναν πα­τέ­ρα ποὺ χαί­ρε­ται νὰ κά­νει μα­ζί τους δι­ά­φο­ ρες δρα­στη­ρι­ό­τη­τες, ποὺ τοὺς δί­νει τὴν ἄ­νε­ση νὰ συ­ζη­τή­σουν μα­ζί του καὶ ποὺ τοὺς δεί­χνει τὴν πεῖρα του ἀ­πὸ τὴ ζω­ὴ μὲ ἤ­ρε­μες συμ­βου­λές, ἀλ­λὰ καὶ ἤ­ρε­μες δι­ και­ο­λο­γη­μέ­νες πα­ρα­τη­ρή­σεις –κα­θι­στὸς δί­πλα τους– ὁ­σά­κις χρει­ά­ζε­ται. Ἕ­ναν πα­τέ­ρα, δη­λα­δή, ποὺ νὰ τὸν νι­ώ­θουν μὲν φί­λο, ἀλ­λὰ ὄ­χι καὶ «φι­λα­ρά­κι», ὅ­πως συμ­
  • 34.
    33 βαί­νει μὲ τὸσυ­νο­μή­λι­κο γει­το­νό­που­λο ἢ μὲ τὸν συμ­μα­θη­τή, μὲ τοὺς ὁ­ποί­ους κά­ νουν τὶς ἀ­τα­ξί­ες καὶ τὶς ζα­βο­λι­ές τους. Ἔτ­σι, θὰ ὑ­πάρ­ξει, κυ­ρί­ως κα­τὰ τὴ δύ­ σκο­λη πε­ρί­ο­δο τῆς προ­ε­φη­βεί­ας καὶ ἐ­φη­ βεί­ας, ἀλ­λὰ καὶ μέ­χρι τὴν ὡ­ρί­μαν­ση τῆς κρί­σης τοῦ παι­δι­οῦ, ἡ ἀ­πα­ραί­τη­τη ἀ­πό­ στα­ση ἀ­σφα­λεί­ας, ποὺ ἐ­ξα­σφα­λί­ζει στὸν πα­τέ­ρα τὴν οὐ­σι­α­στι­κὴ δι­α­φο­ρὰ ἀ­πὸ τὸ «φι­λα­ρά­κι» καὶ συμ­βάλ­λει στὸ νὰ κα­τα­ νο­ή­σει τὸ παι­δὶ τὴν ἀ­νάγ­κη, ὄ­χι νὰ φο­ βᾶ­ται, ἀλ­λὰ νὰ «ὑ­πο­λο­γί­ζει» τὴ γνώ­μη καὶ τὶς ἀν­τι­δρά­σεις τοῦ πα­τέ­ρα του. Ἀν­ τι­δρά­σεις ποὺ πρέ­πει, ἀ­πὸ νω­ρίς, τὸ παι­δὶ νὰ κα­τα­λά­βει ὅ­τι εἶ­ναι συ­νυ­φα­σμέ­νες μὲ τὶς ἀν­τί­στοι­χες εὐ­θῦ­νες τοῦ γο­νι­οῦ, γι­ὰ τὴ λει­τουρ­γί­α καὶ εὐ­η­με­ρί­α τῆς οἰ­κο­γέ­ νει­ας. Συγ­χρό­νως, ἔτ­σι δη­μι­ουρ­γεῖ­ται στὰ παι­δι­ὰ ἕ­να αἴ­σθη­μα ἀ­σφά­λει­ας, δι­ό­τι συ­ναι­σθά­νον­ται ὅ­τι ὁ πα­τέ­ρας εἶ­ναι ἐ­κεῖ­ νος ποὺ μπο­ρεῖ νὰ τὰ βο­η­θή­σει καὶ νὰ τὰ στη­ρί­ξει σὲ μί­α δύ­σκο­λη ὥ­ρα, καὶ ὄ­χι ὁ συ­νο­μή­λι­κος φι­λα­ρά­κος τους μὲ τὸν ὁ­ποῖ­ο κά­νουν τὶς ζα­βο­λι­ές τους. Ἡ ἀ­νάγ­κη τῶν παι­δι­ῶν γι­ὰ ἕ­ναν πα­ τέ­ρα προ­στά­τη, ποὺ τὰ ἀν­τιμε­τω­πί­ζει, ὄ­χι σὰν ἀν­τα­γω­νι­στὲς, ἀλ­λὰ μὲ σο­βα­ρό­ τη­τα καὶ μὲ στορ­γι­κὴ κα­τα­νό­η­ση, δι­α­ γρά­φε­ται ἀ­νά­γλυ­φη σὲ δύ­ο κεί­με­να ποὺ ἔ­χουν γρά­ψει παι­δι­ὰ γι­ὰ τὸν πα­τέ­ρα τους καὶ νο­ μί­ζω ὅ­τι ἀ­ξί­ζει νὰ σᾶς τὰ με­τα­φέ­ρω. Τὸ πρῶ­το μοῦ τὸ ἔ­δω­σε μί­α δι­α­ζευγ­μέ­νη μη­τέ­ρα, σὲ μί­α Σχο­λὴ Γο­ νέ­ων, καὶ τὸ ἔ­χει γρά­ψει ὁ δε­κα­τε­τρά­χρο­νος γυι­ός της στὸν πα­τέ­ρα του. Λέ­ ει με­τα­ξὺ ἄλ­λων τὰ ἑ­ξῆς: «...Εἰ­λι­κρι­νὰ πα­τέ­ρα μὲ ἀ­πα­σχο­λοῦν οἱ σχέ­σεις μου μα­ζί σου. Οἱ συ­ναν­ τή­σεις μας γί­νον­ται ὅ­λο καὶ πι­ὸ συ­χνὰ ἀ­φορ­μὴ νὰ ξε­σποῦν με­τα­ξύ μας καυ­ γά­δες καὶ δὲν τὸ μπο­ρῶ ἄλ­λο. Γι­α­τί πα­τέ­ρα; Ἔ­χω προ­βλή­μα­τα καὶ θέ­λω νὰ τὸ ξέ­ρεις. Καὶ πολ­λὲς φο­ρὲς αἰ­σθά­νο­μαι δει­λός, ἄ­σχη­μος, ἀ­πο­τυ­ χη­μέ­νος καὶ φο­βι­σμέ­νος. Ἀλ­λὰ πῶς νὰ ζη­τή­σω βο­ ή­θει­α ἀ­πὸ σέ­να; Ἐ­σὺ πα­τέ­ρα, ἐ­κτὸς ἀ­πὸ τὸ φα­γη­τό μου, τὰ ροῦ­χα μου, τὴν ὑ­γεί­α μου καὶ τοὺς βαθ­μούς μου, γι­ὰ τί ἄλ­λο ἐν­δι­α­φέ­ρε­σαι; Θέ­λω νὰ στὸ πῶ δυ­να­τὰ πὼς δὲν εἶ­μαι μό­νο στο­μά­χι καὶ μυ­α­λὸ φορ­τω­μέ­νο μὲ βι­βλί­α. Καί, σὲ πα­ρα­κα­λῶ, μὴ στέ­κεις τό­σο πο­λὺ μα­κρι­ά μου, ἕ­τοι­ μος νὰ μοῦ κά­νεις συ­νε­χῶς πα­ρα­τη­ρή­ σεις. Μὴ μὲ κά­νεις νὰ σὲ φο­βᾶ­μαι καὶ νὰ σὲ ἀ­πο­φεύ­γω, γι­α­τί ἐ­γὼ σ᾿ ἀ­γα­πῶ. Μοῦ τὸ ἔ­χεις πεῖ πολ­λὲς φο­ρές, μοῦ τὸ λέ­ει καὶ ἡ μά­ννα, κι ἐ­γὼ τὸ κα­τα­λα­βαί­ νω πὼς κου­ρά­ζε­σαι πο­λὺ γι­ὰ νὰ μὴ μᾶς λεί­ψουν αὐ­τὰ ποὺ χρεια­ζό­μα­στε. Τὸ ξέ­ ρω καὶ σ᾿ εὐ­χα­ρι­στῶ. Ὅ­μως, ἐ­γὼ θέ­λω κι
  • 35.
    34 ἕ­ναν πα­τέ­ρα ἐ­δῶ.Ἕ­ναν πα­τέ­ρα μὲ καρ­ δι­ά, ποὺ νὰ θέ­λει νὰ μὲ ἀ­κού­σει, χω­ρὶς νὰ μοῦ κά­νει συ­νέ­χει­α ὑ­πο­δεί­ξεις καὶ κη­ ρύγ­μα­τα. Θέ­λω νὰ μὴ σὲ φο­βᾶ­μαι, ἀλ­λὰ νὰ μπο­ρῶ νὰ σοῦ πῶ τὰ λά­θη μου καὶ νὰ ξέ­ρω ὅ­τι ἐ­σὺ θὰ μοῦ δώ­σεις τὸ χέ­ρι σου γι­ὰ νὰ ση­κω­θῶ ὅ­ταν θὰ ἔ­χω πέ­σει...». Τὸ δεύ­τε­ρο κεί­με­νο ποὺ θέ­λω νὰ σᾶς δι­α­βά­σω τὸ βρῆ­ κα ἀ­ναρ­τη­μέ­νο στὴν ἱστο­σε­λί­δα τῆς Πει­ρα­ϊ­κῆς Ἐκ­κλη­σί­ας. Πε­ ρι­λαμ­βά­νε­ται σ᾿ ἕ­να ἄρ­θρο τοῦ κ. Βί­κτω­ρος Κον­ το­νάτ­σι­ου, μὲ θέ­μα τὸν ρό­λο τοῦ πα­τέ­ρα καὶ εἶ­ναι ἕ­να ποί­η­ μα ποὺ ἔ­γρα­ψε, πρὶν ἀ­πὸ χρό­ νι­α, ἕ­να ἀ­με­ρι­ κα­νό­που­λο, σὰν μνη­μό­συ­νο στὸν πα­τέ­ρα του, ποὺ σκο­τώ­θη­κε στὸν πό­λε­μο τῆς Κο­ ρέ­ας. Ἔ­χει τὸν πα­ρά­ξε­νο τί­ τλο: «Σ᾿ εὐ­χα­ρι­ στῶ πα­τέ­ρα γι­ὰ ἐ­κεῖ­να ποὺ δὲν ἔ­κα­νες» καὶ λέ­ ει:«Θυ­μᾶ­σαι πα­ τέ­ρα, τὴ μέ­ρα ποὺ ἔ­βρε­χε καὶ μοῦ ἔ­λε­γες νὰ μὴν βγῶ στὴν αὐ­λὴ νὰ παί­ξω, γι­α­τί θ᾿ ἀρ­ρω­στή­σω; Ἐ­γὼ βγῆ­κα κι ἀρ­ρώ­στη­σα. Πε­ρί­με­να νὰ μὲ μαλ­ώ­σεις, μὰ δὲν τὸ ἔ­κα­ νες, κα­θώς μοῦ ἔ­κα­νες μί­α ζε­στὴ ἐν­τρι­ βή. Θυ­μᾶ­σαι πού κά­πο­τε, πα­ρα­μο­νὴ δι­α­ γω­νί­σμα­τος, ἔ­παι­ζα ὥς τὸ βρά­δυ κι ἂς μὲ φώ­να­ζες πολ­λὲς φο­ρὲς νὰ δι­α­βά­σω; Μη­ δε­νί­στη­κα στὸ δι­α­γώ­νι­σμα τῆς ἄλ­λης μέ­ ρας. Νό­μι­ζα πὼς θὰ μὲ μά­λω­νες πο­λὺ καὶ θὰ μοῦ ἔ­λε­γες: Σοῦ τὸ εἶ­χα πεῖ. Μὰ δὲν τὸ ἔ­κα­νες. Εἶ­πες, πρέ­πει τὴν ἄλ­λη φο­ρά νὰ προ­σπα­θή­σεις πε­ρισ­σό­τε­ρο. Θυ­μᾶ­σαι πα­τέ­ρα, ὅ­ταν μοῦ εἶ­πες νὰ μὴν τρέ­χω στὸ σπί­τι μὲ τὸ πα­τί­νι μου, γι­α­τί θὰ κά­ νω ζη­μι­ά; Δὲν σὲ ἄ­κου­σα, ἔ­τρε­χα, ἔ­πε­σα πά­νω στὸ τρα­πέ­ζι καὶ ἔ­σπα­σα τὸ ὡ­ραῖ­ο κρυ­στάλ­λι­νο βά­ζο. Νό­μι­ζα πὼς θὰ μὲ ἔ­δερ­νες πο­λὺ καὶ θὰ εἶ­χες δί­κι­ο. Μὰ δὲν τὸ ἔ­κα­νες. Μό­ νο μὲ ρώ­τη­σες: Μή­πως χτύ­πη­ σες; Ὑ­πάρ­χουν χι­λι­ά­δες τέ­τοι­α πα­τέ­ρα μου, ποὺ δ έ ν τὰ ἔ­κα­νες. Πε­ρί­με­ να νὰ γυ­ρί­σεις ἀ­πὸ τὸν πό­λε­μο γι­ὰ νὰ σοῦ τὰ πῶ. Μά... δὲν γύ­ρι­σες». Ὁ πα­ τέ­ρας, λοι­πόν, μπο­ρεῖ νὰ γί­νει γι­ὰ τὰ παι­δι­ὰ του ὁ οὐ­σι­α­στι­ κὸς ἀ­ξέ­χα­στος πα­τέ­ρας μὲ ὅ­σα κά­νει, ἀλ­λὰ καὶ μὲ ὅ­σα δὲν κά­ νει πα­ρό­λο ποὺ μπο­ρεῖ νὰ τὰ κά­νει, καὶ τό­τε, ἀ­πὸ τὰ παι­δι­ὰ βι­ώ­νε­ται ἀ­βί­ α­στα ἡ ἐν­το­λὴ «Τί­μα τὸν πα­τέ­ρα σου...». Εἶ­ναι, ἑ­πο­μέ­ νως, πραγ­μα­τι­κὰ θε­τι­κὸ καὶ οὐ­σι­α­στι­κό, τὸ νὰ θέ­λει καὶ νὰ μπο­ρεῖ, στὶς μέ­ρες μας, ὁ σύγ­χρο­νος νέ­ος πα­τέ­ρας, νὰ συμ­με­τέ­χει ἐ­νερ­γὰ στὴν κα­θη­με­ρι­νὴ φρον­τί­δα τῶν παι­δι­ῶν. Ἀ­φενὸς πρὸς με­γά­λη ἀ­να­κού­ φι­ση τῆς σκλη­ρὰ ἐρ­γα­ζό­με­νης, σή­με­ρα, μη­τέ­ρας, ἀλ­λὰ καὶ σὰν ὡ­ραῖ­ο πα­ρά­δειγ­ μα συν­τρο­φι­κό­τη­τας καὶ ἀ­μοι­βαι­ό­τη­τας στὶς σχέ­σεις τοῦ ζευ­γα­ρι­οῦ. Μπο­ρεῖ ἔτ­σι ὁ πα­τέ­ρας, ἐ­νῶ δη­μι­ουρ­γεῖ πρό­τυ­πο, νὰ
  • 36.
    35 Ἀνωτάτη Συνομοσπονδία Πολυτέκνων Ἑλλάδος ἩΑ.Σ.Π.Ε. (Ἀνωτάτη Συνομοσπονδία Πολυτέκνων Ἑλλάδος) ἱδρύθηκε τὸ 1931 καὶ ἀπὸ τότε ἔχει ἀναλάβει τὴν ἐκπροσώπηση τῶν πολυτέκνων, τὴ μελέτη καὶ τὴν προώθηση τῶν αἰτη- μάτων τους, καὶ γενικὰ τὴν προα- γωγὴ τῶν ἠθικῶν καὶ ὑλικῶν συμφε- ρόντων τους. Παράλληλα, ἡ συνομοσπονδία προ- ασπίζεται τὸν θεσμὸ τῆς οἰκογένειας καὶ ἀγωνίζεται γιὰ τὴ διατήρηση τῶν ἑλληνικῶν παραδόσεων, καθὼς καὶ γιὰ τὴν ἀφύπνιση ὅλων τῶν δυνάμε- ων τῆς χώρας, γιὰ τὴν ἐπίλυση τοῦ δημογραφικοῦ προβλήματος. Οἱ 180 χιλιάδες περίπου πολύτεκνες οἰκογένειες, ποὺ ἀνήκουν στοὺς συλ- λόγους -μέλη της καὶ ἔχουν τὶς προ- ϋποθέσεις ποὺ ὁρίζονται ἀπὸ τοὺς νόμους ἐφοδιάζονται ἀτελῶς ἀπὸ τὴ συνομοσπονδία διὰ μέσου τῶν πολυ- τεκνικῶν συλλόγων, μὲ τὰ ἀπαραίτη- τα βιβλιάρια - ταυτότητες γιὰ τὴν πο- λυτεκνικὴ ἰδιότητα. Ἡ Α.Σ.Π.Ε., βάσει τῶν διατάξεων τῶν ἑκάστοτε ἰσχυόντων νόμων, ἀπονέ- μει τὴν πολυτεκνικὴ ἰδιότητα καὶ χορηγεῖ τα προβλεπόμενα πιστοποι- ητικὰ τόσο γιὰ τὸ ἐπίδομα / σύνταξη στὴν πολύτεκνη μητέρα ποὺ θέσπισε ἡ πολιτεία, καθὼς και για κάθε νόμι- μη χρήση (διορισμούς, μετεγγραφές, εἰσαγωγὴ σὲ ὁρισμένες σχολές, στεγα- στικὰ δάνεια κ.λπ.). βρί­σκει εὐ­και­ρί­ες νὰ ἀ­σχο­λεῖ­ται μὲ τὶς πρα­κτι­κές, ἀλ­λὰ καὶ μὲ τὶς οὐ­σι­α­στι­κὲς ψυ­χι­κὲς ἀ­νάγ­κες τῶν παι­δι­ῶν, μὲ κα­λὴ δι­ά­θε­ση, μὲ κέ­φι καὶ χι­οῦ­μορ καὶ μὲ σε­ βα­σμὸ πάν­τα στὴν προ­σω­πι­κό­τη­τα καὶ τὴν ἀ­ξι­ο­πρέ­πει­ά τους. Μπο­ρεῖ ἀ­κό­μα, μὲ τὸν τρό­πο του, νὰ τοὺς με­ταγ­γί­σει τὸν σε­βα­σμὸ καὶ τὴν ἐμ­πι­στο­σύ­νη καὶ πρὸς τὸν Οὐ­ρά­νι­ο Πα­τέ­ρα μας. Συ­νο­ψί­ζον­τας τὰ πι­ὸ πά­νω, γί­νε­ται, νο­μί­ζω, σα­φὴς ἡ δι­α­πί­στω­ση ὅ­τι ὁ ρό­λος τοῦ πα­τέ­ρα εἶ­ναι πραγ­μα­τι­κὰ κα­τα­λυ­τι­ κὸς καὶ ἡ ἐ­πί­δρα­σή του, εἴ­τε τὸ θέ­λει ὁ ἴ­δι­ος, εἴ­τε ὄ­χι, εἶ­ναι καὶ ἀ­ναν­τι­κα­τά­στα­ τη καὶ ἀ­να­πό­φευ­κτη. Ἡ σχέ­ση του μὲ τὴ μη­τέ­ρα καὶ ἡ γε­νι­κό­τε­ρη συμ­πε­ρι­φο­ρὰ καὶ τῶν δύ­ο γο­νι­ῶν, συμ­πε­ρι­φο­ρὰ ποὺ ἐκ­δη­λώ­νει τὸν ἀν­τί­στοι­χο καὶ ἀ­πα­ραί­τη­ το εἰ­λι­κρι­νῆ σεβα­σμό, τό­σο με­τα­ξύ τους, ὅ­σο καὶ πρὸς τὴ συμ­βο­λὴ τοῦ κα­θε­νὸς σ᾿ αὐ­τὸ ποὺ ὀ­νο­μά­ζε­ται οἰ­κο­γέ­νει­α, ἐμ­πνέ­ ει συ­νε­χῶς τὰ παι­δι­ά. Γι­α­τί δὲν ὑ­πάρ­χει τί­πο­τα πι­ὸ ἀ­πο­τε­λε­σμα­τι­κὸ στὴν ἀ­γω­γὴ τῶν παι­δι­ῶν ἀ­πὸ τὸ ζων­τα­νὸ πα­ρά­δειγ­ μα. Ὑ­πο­συ­νεί­δη­τα δέ, τὰ παι­δι­ὰ κα­τα­ γρά­φουν καὶ ἀν­τι­γρά­φουν τὶς συμ­πε­ρι­ φο­ρὲς καὶ τὰ πρό­τυ­πα ποὺ εἰ­σπράτ­τουν μέ­σα στὴν οἰ­κο­γέ­νει­α. Καὶ εἶ­ναι ἀ­πο­λύ­ τως φυ­σι­κό, τὸ νὰ προ­σπα­θή­σουν, στὴ συ­νέ­χει­α, νὰ τὰ ἐ­φαρ­μό­σουν καὶ γι­ὰ μί­α δι­κή τους οἰ­κο­γε­νει­α­κὴ ζω­ή. Γι᾿ αὐ­τό, μπο­ρεῖ τε­λι­κῶς νὰ ὑ­πο­στη­ ρι­χθεῖ ὅ­τι, μα­ζὶ μὲ τὶς εὐ­χὲς τῶν γο­νι­ῶν –ὅ­πως ἀ­κοῦ­με κα­τὰ τὸ ἱ­ε­ρὸ μυ­στή­ρι­ο τοῦ γά­μου– καὶ τὰ πρό­τυ­πα ποὺ αὐ­τοὶ δί­νουν στὰ παι­δι­ά τους, «στη­ρί­ζου­σι θε­ μέ­λι­α οἴ­κων». Σᾶς εὐχα­ρι­στῶ Εἰ­σή­γη­ση στὴν ἐκ­δή­λω­ση τῆς Ἑ­νω­μέ­ νης Ρω­μη­ο­σύ­νης γι­ὰ τὴν Οἰ­κο­γέ­νει­α στὴν Με­γα­λό­πο­λη Γορ­τυ­νί­ας.
  • 37.
    36 Ο ΠΑΠΠΟΥΣ ΚΑΙΗ ΓΙΑΓΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ Στέργιου Μπούγια θεολόγου Ε ἶναι ἀντικειμενικὰ παραδεκτὸ πὼς ἡ παρουσία τοῦ παπποῦ καὶ τῆς για- γιᾶς μέσα στὸ σπίτι εἶναι σημαντικὴ καὶ ὠφέλιμη καὶ γιὰ τὰ παιδιὰ καὶ γιὰ τὰ ἐγγόνια. Μπορεῖ νὰ μὴν μένουν στὴν ἴδια στέγη, ἀλλὰ εἶναι χρέος ἱερὸ ἡ φροντίδα τῶν παιδιῶν πρὸς τοὺς γονεῖς. Εἶναι ἐντολὴ τοῦ Θεοῦ ἡ τιμὴ καὶ ὁ σεβασμὸς πρὸς τοὺς γονεῖς. Ὁ Θεάνθρωπος Ἰησοῦς Χριστὸς καυτηριάζει τὴν ἀλλοίωση ποὺ ἐπέφεραν σ’ αὐτὴ τὴν ἐντολὴ οἱ Ἰουδαῖοι καὶ ἐπέτρεπαν τὴν ἀδιαφορία πρὸς τοὺς γονεῖς. Ἡ «τρίτη ἡλικία» χρειάζεται στοργὴ καὶ συμπαράσταση∙ εἶναι ἱερὸ καθῆκον τῶν παιδιῶν, καθῆκον ποὺ δὲν ἐπιβάλλε- ται καὶ ἀπαιτεῖται, ἀλλὰ πηγάζει αὐθόρ- μητα ἀπὸ τὶς καρδιὲς τῶν παιδιῶν πρὸς τοὺς γονεῖς. Ἡ ἐκπλήρωση τοῦ ἱεροῦ αὐτοῦ καθήκοντος ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν πνευματικὴ ὑποδομὴ καὶ παράδοση τῶν κοινωνιῶν καὶ τῶν παιδιῶν. Στὶς παλιότερες ἐποχὲς ὁ σεβασμός, ἡ τιμή, ἡ στοργὴ καὶ ἡ φροντίδα γιὰ τοὺς γο- νεῖς ἦταν αὐτονόητα. Οἱ γονεῖς ἦταν τὰ ἱερὰ κειμήλια ποὺ ἄξιζαν κάθε τιμὴ καὶ σεβασμό. Ἀργότερα κηρύγματα καὶ συν- θήματα αὐτονομίας ἐπηρρέασαν τοὺς νέους καὶ θεώρησαν τοὺς γονεῖς ἐμπόδιο στὴν πορεία τῆς ζωῆς τους μὲ ἀρνητικὴ συνέπεια τὴν ἐπίδειξη ἀδιαφορίας πρὸς αὐτούς. Εἶναι γνωστὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς τακτικῆς αὐτῆς καὶ γιὰ τοὺς γέρο- ντες γονεῖς καὶ γιὰ τὰ παιδιὰ καὶ γιὰ τὰ ἐγγόνια. Σὲ οἰκογένειες ὅμως μὲ χριστιανικὲς ἀρχὲςκαὶἀξίεςτέτοιεςπρακτικὲςδὲνται- ριάζουν.Ἡφροντίδακαὶὁσεβασμὸςπρὸς τοὺς γέροντες γονεῖς εἶναι ἱερὸ καθῆκον. Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος γράφει σχετικά: «Σφόδρα ὁ Θεὸς βούλεται τοὺς τεκόντας τιμᾶσθαι παρὰ τῶν τεχθέντων»1 ,(ὁ Θεὸς θέλει πάρα πολὺ νὰ τιμῶνται οἱ γονεῖς ἀπὸ τὰ τέκνα). Καὶ συνεχίζει ὁ ἱερὸς πα- τήρ: «Αὐτὸς (ὁ Κύριος) παρατίθεται τὴν μητέρα αὐτοῦ τῷ μαθητῇ, παιδεύων ἡμᾶς μέχρι ἐσχάτης ἀναπνοῆς πᾶσαν ποιεῖσθαι ἐπιμέλειαν τῶν γεγεννηκότων»2 ,(Αὐτὸς (ὁ Κύριος) ἀναθέτει τὴν μητέρα του εἰς τὸν μαθητὴν του, διδάσκων ἡμᾶς ὅτι πρέπει μέχρι τὴν τελευταίαν πνοὴν νὰ καταβάλλωμεν κάθε φροντίδα διὰ τοὺς γονεῖς μας). Γιὰ τόν σεβασμὸ τῶν τέκνων πρὸς τοὺς γονεῖς γράφει καὶ ὁ Γέροντας Παΐσιος «ἔχει μεγάλη εὐλογία ἀπὸ τὸν Θεὸ ὅποιος κοιτάζει τοὺς γονεῖς του. Μοῦ εἶπε μιὰ μέρα ἕνας νεαρὸς οἰκογενειάρ- χης «Γέροντα, σκέφτομαι στὸ σπίτι ποὺ θὰ χτίσω, νὰ κάνω στὸν κάτω ὄροφο δύο διαμερισματάκια γιὰ τοὺς γονεῖς καὶ τὰ πεθερικὰ μου». Πόσο μὲ συγκίνησε! Πό- σες εὐχὲς τοῦ ἔδωσα!»3 . Ἀντίθετα, «ὅσοι δὲ νιώθουν αὐτὸ τὸ χρέος πρὸς τοὺς γο- νεῖς τους, θὰ κριθοῦν ἀπὸ τὸν Θεὸ ὡς
  • 38.
    37 ἄδικοι καὶ ἀχάριστοι»4 . Ἡσυνύπαρξη, συνοδοιπορεία τῶν παππούδων, παιδιῶν καὶ ἐγγονῶν ἔχει πρῶτα καὶ κύρια τὴν εὐλογία τοῦ Θεοῦ καὶ πολλὲς ἄλλες καὶ ποικίλες ὠφέλειες. Ὁ παπποὺς καὶ ἡ γιαγιά εἶναι φορεῖς τῆς πολιτιστικῆς καὶ ἱστορικῆς παράδοσης. Αὐτοί, ὡς πιστοὶ θεματοφύλακες, δια- θέτουν τὸν χρόνο καὶ τὴ διάθεση νὰ μά- θουν στὰ ἐγγόνια τους τὶς ρίζες τῆς οἰκο- γένειας, τὶς ἄρχὲς καὶ τὶς παραδόσεις τοῦ τόπου, τὰ ἤθη καὶ τὰ ἔθιμα, τὶς ἱστορίες καὶ τὰ παραμύθια. Καὶ ἔτσι νὰ ὑπάρχει μία ὁμαλή, φυσιολογικὴ συνέχεια τῶν γενεῶν, δεμένη μὲ τὶς πνευματικὲς ρίζες, «ἔχουν περισσότερο χρόνο νὰ διηγοῦνται ἱστορίες ἀπὸ τὸ παρελθὸν καὶ νὰ βοηθή- σουν τὰ ἐγγονάκια νὰ δημιουργήσουν μιὰ αἴσθηση τῆς οἰκογενειακῆς τους ταυ- τότητας καὶ παράδοσης». Τονίζεται συνήθως ἡ ἀναγκαιότητα τῆς παρουσίας τους στὸ σπίτι γιὰ τὴ φύ- λαξη καὶ φροντίδα τῶν μικρῶν παιδιῶν - ἐγγονῶν, ὅμως εἶναι ἐξίσου μεγάλη καὶ ἡ προσφορὰ τους στὴν ἀγωγὴ καὶ διά- πλαση τοῦ χαρακτήρα τους. Μὲ τὴν ἁγία τους ζωὴ καὶ τὸ φωτεινὸ παράδειγμά τους τὰ ὁδηγοῦν στὸν δρόμο τοῦ Θεοῦ. Ὁ Ἀπ. Παῦλος μνημονεύει καὶ τονίζει τὴν ἀγάπη τῆς γιαγιᾶς τοῦ Ἀπ. Τιμοθέου, Λω- ΐδας καὶ τῆς μητέρας του Εὐνίκης5 χάρη στὶς ὁποῖες διδάχθηκε «ἀπὸ βρέφους τὰ ἱερὰ γράμματα»6 . Ὁ Μέγας Βασίλειος μνημονεύοντας τὴ γιαγιὰ του γράφει: «Μακρίναν λέγω τὴν περιβόητον παρ’ ἧς ἐδιδάχθημεν τὰ τοῦ μακαριωτάτου Γρη- γορίου ρήματα»7 . Ἡ γιαγιὰ Μακρίνα με- τάγγισε πνεῦμα ζωῆς στὰ ἐγγό- νια της. Μετέ- δωσε τὴν ἐμπει- ρία ποὺ ἄντλη- σε ἀπ’ τὸν Ἅγιο Γρηγόριο Νεο- καισαρείας τὸν θαυματουργό8 . Τὸ σημαντικὸ καὶ σπουδαῖο ρόλο τῆς για- γιᾶς Μακρίνας τοῦ Μεγάλου Βασιλείου καὶ τὴ σχέση της μὲ τὰ ἔγγόνια της παρουσιάζει πολὺ ὅμορφα ὁ μακαριστὸς καθηγητὴς Στ. Παπαδόπου- λος: «Ἡ Μακρίνα, ἡ γιαγιὰ δηλαδὴ τοῦ Μ. Βασιλείου, ἦταν ἡ μεγάλη μορφὴ ποὺ ἐπηρρέασε καὶ κυριολεκτικὰ διαμόρφω- σε τρεῖς γενεὲς στὴν οἰκογένεια… Ἡ δι- δασκαλία καὶ ἡ θεολογία τῆς γερόντισσας Μακρίνας ἦταν οἱ μνῆμες, ἱστορίες τῆς πρώτης Ἐκκλησίας τοῦ Πόντου, ἀγῶνες καὶ κακουχίες γιὰ τὴν πίστη… Ἡ διδαχὴ τῆς γερόντισσας… κάτι σὰν πυξίδα, σὰν δείκτης ἀληθείας, κάτι σὰν αἴτιο ἱσορρο- πίας»9 . Οἱ οἰκογένειες ποὺ ἔχουν στὸ σπί- τι τὸν παπποῦ καὶ τὴ γιαγιὰ ἔχουν μιὰ ἱεραρχικὴ δομὴ (παπποὺς – πατέρας – γιός). Ὅταν λείπει αὐτὴ ἡ ἱεραρχικὴ δομὴ δὲν κατορθώνουν, συνήθως, νὰ συ-
  • 39.
    38 νεννοηθοῦν πατέρας καὶγιός, μάννα καὶ κόρη καὶ ἔτσι παρατηρεῖται τὸ λεγόμενο «χάσμα τῶν γενεῶν». Ἡ διακριτικὴ πα- ρουσία τους μέσα στὴν οἰκογένεια ἀπο- πνέει μιὰ εὐχάριστη αἴσθηση ἐλευθερίας γιὰ τὰ παιδιά. Ἀβίαστα καὶ ἀπαλὰ μετα- δίδουν στὰ ἐγγονάκια τους πολύτιμες ἀξίες ἀπὸ μιὰ ἄλλη ἐποχή, ἱστορίες καὶ ἀναμνήσεις ἀπὸ τὸ παρελθόν, τὶς ὁποῖες τὰ μικρὰ παιδιὰ σὰν διψασμένη γῆ μὲ μεγάλο ἐνδιαφέρον ἀκοῦνε καὶ ἀποθη- κεύουν στὶς ἄδολες καρδούλες τους, ὡς θησαυροὺς ἠθικῶν, θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ῶ ν , ἱστορικῶν καὶ πολι- τισμικῶν ἀξιῶν. Ψυχολόγοι καὶ παιδαγωγοὶ καὶ οἰκογενειακοὶ σύμ- βουλοι τονίζουν πὼς τὰ παιδιὰ ἔχουν ἀνάγκη τοὺς παπ- ποῦδες, σχεδόν, ὅσο καὶ τοὺς γονεῖς τους, γιατὶ ζοῦν καὶ ἔχουν ἐμπειρίες μαζὶ τους ἀσύγκριτες, οἱ ὁποῖες μένουν στὴν ψυχὴ τους ἀνεξίτηλες. Ἀσφαλῶς ὁ ρόλος τους πρὸς τὰ ἐγγονάκια εἶναι δια- φορετικός, γι’ αὐτὸ κι ἐκεῖνα ἀπολαμβά- νουν τὶς στιγμὲς μαζὶ τους, τὴν ἀγάπη τους, τὴν ἀνεκτικότητα, τὴν λιγότερο αὐστηρὴ στάση, τὰ παιχνίδια καὶ τὰ χα- τίρια, τὴν ὑποστήριξη καὶ κατανόηση, τὴ λιγότερη πειθαρχία, τὶς λιχουδιὲς ποὺ δίνονται χωρὶς περιορισμούς. Ὅλα αὐτὰ δημιουργοῦν μιὰ χαλαρὴ στάση καὶ ἄνε- τη ἀτμόσφαιρα ποὺ τὴ χαίρονται καὶ τὰ παιδιὰ καὶ οἱ παπποῦδες. Ὅμως πολλὲς φορὲς οἱ γονεῖς ἐκφρά- ζουν τὰ παράπονά τους γιὰ τὴ στάση τῶν παιδιῶν τους καὶ τὰ ἀνάμικτα μη- νύματα ποὺ δέχονται ἀπὸ τὴ σχέση τους μὲ τοὺς παπποῦδες. Γιατὶ εἶναι ἀλήθεια πὼς ἡ ὑπερβολικὴ ἀγάπη τους κάνει νὰ ἀκολουθοῦν μιὰ διαφορετική, πολλὲς φο- ρές, τακτικὴ καὶ νὰ ἐφαρμόζουν τὴ δικὴ τους ἀγωγὴ ποὺ δὲν εἶναι ὠφέλιμη καὶ πρὸ παντὸς εἶναι ἀντίθετη μ’ ἐκείνη τῶν γονιῶν τους. Αὐτὸ γίνεται γιατὶ ἵσως δὲν μποροῦν νὰ δεχθοῦν ὅτι τὸν πρῶτο λόγο γιὰ τὴν ἀνατροφὴ καὶ ἀγωγὴ τῶν ἐγγονῶν ἔχουν οἱ γονεῖς τους. Ἔτσι αὐτὴ ἡ στάση καὶ συμπεριφορὰ δημιουρ- γεῖ προβλήματα σοβαρὰ τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀρνητικὲς συνέπειες καὶ γιὰ τοὺς γονεῖς καὶ γιὰ τὰ ἐγγόνια. Ἐδῶ χρειάζεται νὰ βρεθεῖ ἡ χρυσὴ τομή, νὰ ὑπάρχει κοινὴ γραμμὴ ἀπὸ γονεῖς καὶ παπποῦδες γιὰ νὰ παίρνουν τὰ παιδιὰ ξεκάθαρα μηνύματα. Οἱ γονεῖς νὰ δοῦν μὲ κατανόηση τὸ θέμα καὶ μὲ ἀγάπη καὶ σεβασμὸ νὰ τοὺς βοη- θήσουν νὰ ἀντιληφθοῦν τὸν ρόλο τους καὶ τὰ ὅριά τους, ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἀγωγὴ τῶν παιδιῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν παρέμβασή τους στὴ λειτουργία καὶ πορεία τῆς οἰκο- γένειάς τους. Οἱ παπποῦδες πρέπει νὰ γνωρίζουν καὶ νὰ ἀποδεχθοῦν ὅτι ἡ παρουσία τους στὴν οἰκογένεια τῶν παιδιῶν τους πρέ- πει νὰ εἶναι διακριτικὴ καὶ προσεγμένη, ὥστε νὰ διαφυλαχθεῖ ἡ ἑνότητα τοῦ ζευ-
  • 40.
    39 γαριοῦ καὶ ἡὁμαλὴ συνέχεια τῆς οἰκογέ- νειας. Τότε ἡ σχέση γονιῶν, παππούδων καὶ παιδιῶν θὰ εἶναι ἁρμονικὴ καὶ θὰ διατηρεῖται ἡ ἰσορροπία. Ὁ παπποῦς καὶ ἡ γιαγιὰ θὰ ἀντιδροῦν πιὸ ἤρεμα καὶ πιὸ σοφά∙ δὲν θὰ κάνουν κριτικὴ τῶν παι- διῶν τους, εἰδικὰ μπροστὰ στὰ ἐγγόνια, γιατὶ ἔτσι ἀκυρώνουν τὸν ρόλο τοῦ γονι- οῦ. Οἱ γονεῖς μὲ τὴ σειρὰ τους θὰ συμπε- ριφέρονται μὲ πολὺ σεβασμὸ καὶ ἀγάπη καὶ τὶς τυχὸν ἀστοχίες τῶν παππούδων θὰ τὶς βλέπουν μὲ κατανόηση καὶ μὲ τρό- πο καλὸ καὶ μὲ συζήτηση θὰ ὑπενθυμί- ζουν τὰ ὅρια καὶ τὸν ρόλο τους. Ἔτσι θὰ δημιουργεῖται θετικὸ κλίμα θαυμαστῆς συνεργασίας καὶ θὰ ἀποφεύγονται προ- βλήματα καὶ καταστάσεις ποὺ σίγουρα θέτουν σὲ σοβαρὸ κίνδυνο τὴν εὔρρυθ- μη λειτουργία τῆς οἰκογένειας. Μιὰ τέ- τοια καλὴ ἐπικοινωνία καὶ συνεργασία μόνον ὀφέλη θὰ ἔχει, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἀνεκτίμητα σὲ προσωπικό, οἰκογενειακὸ καὶ κοινωνικὸ ἐπίπεδο. Ἔχει ὑποστηριχθεῖ καὶ ἀπὸ ἀνθρω- πολογικές, ψυχολογικὲς καὶ κοινωνικὲς μελέτες, πὼς ὅταν σὲ μιὰ οἰκογένεια συμ- μετέχουν πρόσωπα ἀπὸ τρεῖς ἤ καὶ τέσ- σερις καμμιὰ φορὰ γενιές, «ἐφόσον βέ- βαια οἱ σχέσεις μεταξὺ τῶν μελῶν εἶναι ὁμαλὲς καὶ ἀλληλοσυμπληρωματικές», οἱ ἐπιδράσεις εἶναι θετικές. «Τὰ παιδιὰ θὰ ἔχουν τὴ δυνατότητα νὰ ἀντλήσουν γνώσεις καὶ ἐμπειρίες ἀπὸ διαφορετικὲς γενιές, νὰ αἰσθανθοῦν λιγότερο ἀπομο- νωμένα, νὰ ἀναπτύξουν περισσότερες στενὲς συναισθηματικὲς ἐπαφὲς ποὺ θὰ ἐμπλουτήσουν τὸν ψυχικὸ τους κόσμο». Θὰ ἔχουν ἔτσι ἕναν ὁλόκληρο θησαυρὸ γιὰ νὰ κληροδοτήσουν στὰ παιδιὰ καὶ στὰ ἐγγόνια τους. Τὰ τελευταῖα χρόνια δυστυχῶς καὶ στὴ χώρα μας τὴν Ὀρθόδοξη μὲ τὴν ἐπι- κράτηση τῆς λεγόμενης πυρηνικῆς οἰκο- γένειας καὶ τὴν αὐτονόμιση τῶν νέων ζευγαριῶν ἡ τρίτη ἡλικία, ὁ παπποῦς καὶ ἡ γιαγιά, ἀπουσιάζει ἀπὸ τὸ σπίτι. Παλιό- τερα γερνοῦσαν καὶ πέθαιναν στὸ σπίτι ποὺ μεγάλωσαν τὰ παιδιὰ τους, τριγυ- ρισμένοι ἀπὸ τὰ παιδιὰ τους μέσα σὲ μιὰ ζεστὴ πατριαρχικὴ οἰκογένεια ποὺ τὰ παιδιὰ ζοῦσαν μαζὶ μὲ τοὺς γονεῖς. Σήμε- ρα κάθε οἰκογένεια ζεῖ στὸ δικὸ της σπίτι ποὺ βρίσκεται μακριὰ ἀπὸ τὸ πατρικό. Ἡ ἀπουσία τους ἀπὸ τὴν οἰκογένεια μείωσε τὸν σεβασμὸ τῶν παιδιῶν πρὸς τοὺς γέ- ροντες. Ἡ σύγχρονη γενιὰ δὲν γνωρίζει ἀπὸ κοντὰ τὴν τρίτη ἡλικία∙ τὴ βλέπει μόνο στὸν δρόμο καὶ στὰ Ἱδρύματα, ὡς μιὰ «ἄχρηστη γενεά» γι’ αὐτό, «ὑποτιμή- θηκε ὁ ρόλος τοῦ παπποῦ καὶ τῆς γιαγιᾶς καὶ ἡ συνδρομὴ τῆς εὐρύτερης οἰκογέ- νειας». Εἶναι καιρὸς νὰ συνειδητοποιήσουμε αὐτό ποὺ μᾶς ἐπιτάσσει ἡ Ἑλληνορθό- δοξη κουλτούρα μας, νὰ γυρίσουμε στὶς πνευματικὲς μας ρίζες. Νὰ ἐπαναπροσδι- ορίσουμε τὴν πορεία μας, γιὰ νὰ μπορέ- σουμε νὰ βροῦμε τὴν οἰκογενειακὴ ἰσορ- ροπία καὶ γαλήνη. Γιὰ νὰ γίνει τὸ σπίτι μας ζεστὸ καὶ χαρούμενο, ὅπου ὅλοι θ’ ἀναπαύονται καὶ θὰ γεύονται τοὺς καρ- ποὺς τῆς «κατ’ οἴκον» Ἐκκλησίας. Μὲ τὴν προσευχὴ καὶ τὴν σύνδεση μὲ τὴν ἐκκλησιαστικὴ μυστηριακὴ ζωὴ ἡ οἰκο- γενειακὴ ἑστία θὰ γίνεται ἐργαστήριο ἁγιότητος μὲ βασικὸ στόχο καὶ σκοπὸ τὴ θέωση, τὸν ἁγιασμό. 1 Ἱεροῦ Χρυσοστόμου, Ε. Π. Ε., 8, , Ἐκδ. Γρηγό- ριος Παλαμᾶς, Θεσσαλονίκη 1983, 72 -76. 2. Ὅπ. π. ΠΕ, Ε. Π. Ε., 14, 668 – 670. 3. Γ. Παϊσίου Λόγοι, Δ΄, Οἰκογενειακὴ ζωή, Σου- ρωτὴ Θεσσαλονίκης, 2002, σσ. 141 – 142. 4. Ὅπ. π. , σσ. 140. 5. Β΄ Τιμ. 1, 3 – 5. 6. Β΄ Τιμ. 3, 15. 7. Μ. Βασιλείου, Ε. Π. Ε., 3, Ἐπιστολὴ 214, Ἐκδ. Γρηγόριος Παλαμᾶς, Θεσσαλονίκη 1973, σσ. 170. 8. Στυλιανοῦ Γ. Παπαδόπουλου, Ἡ ζωὴ ἑνὸς Με- γάλου, Ἐκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας, Ἀθήνα 1988, σσ. 22 – 24 καί π. Βασιλείου Καλλιακμάνη, ἐφ. Μακεδονίας τῆς Θεσ/νίκης, 31 Ὀκτ. 2013,. 9. Στ. Γ. Παπαδόπουλου, ὅπ. π.
  • 41.
    40 Α. ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΘΑΥΜΑ. α. Μιὰ ἀπὸ τὶς βασικὰ διάστροφες ἀντιλήψεις τοῦ σημερινοῦ κόσμου μας εἶναι καὶ αὐτὴ ποὺ θεωρεῖ δημιουργικὸ καὶ «παραγωγικὸ» κάποιον ἄνθρωπο, ὅταν βρίσκεται στὴν περίοδο ἐκείνη τῆς ἡλικίας του, κατὰ τὴν ὁποία ἀκμάζουν οἱ ψυχοσωματικές του δυνάμεις καὶ μπορεῖ διὰ τῆς δυνάμεως τῶν χεριῶν καὶ τοῦ νοῦ του νὰ συμβάλει στὴν κίνηση τῆς πελώ- ριας μηχανῆς τῆς ζωῆς. Ἔτσι, ἀπὸ τὴ μιὰ μὲ τέτοιες προοπτικὲς μεγαλώνουμε τὰ παιδιά μας, προσπαθῶντας νὰ τὰ κατα- στήσουμε «δυνατὰ γρανάζια» μιᾶς ἀπρό- σωπης μηχανῆς ποὺ λέμε πὼς ὑπηρετεῖ τὴ ζωὴ καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη θεωροῦμε τοὺς συνανθρώπους μας ἐκείνους, τοὺς ἐγγὺς καὶ τοὺς μακράν, ποὺ ἐλατώθηκαν οἱ δυ- νάμεις τους, παροπλισμένους καὶ σχεδὸν περιττούς. Δαιμονικὲς διαστροφὲς τῆς ζωῆς εἰσηγοῦνται μέχρι καὶ τὴν εὐθα- νασία γιὰ ὅσους δὲν δύνανται πλέον νὰ «προσφέρουν» τὴ συμμετοχή τους στὴν κίνηση τοῦ φοβεροῦ μηχανισμοῦ τῆς ζωῆς. β. Αὐτοί, λοιπόν, ποὺ θεωροῦνται ἀπὸ ἐμᾶς παροπλισμένοι καὶ ἀδύνατοι πλέον νὰ προσφέρουν στὴ λειτουργία τῆς ζωῆς μας, ἰδιαιτέρως αὐτοὶ ποὺ βρίσκονται σὲ μεγάλη ἡλικία: οἱ γέροντες, οἱ γονεῖς, οἱ παπποῦδες καὶ οἱ γιαγιάδες μας, μπο- ροῦν νὰ ἀποτελέσουν τὰ καλύτερα παρα- δείγματα, τοὺς γνώμονες καὶ πνευματι- κοὺς προβολεῖς γιὰ μιὰ ἄξια ζωή. Πολλοὶ εἶπαν πὼς αὐτὸ ἀποτελεῖ δύναμη μεγα- λύτερη καὶ ἀπὸ τὰ μεγάλα θαύματα, ποὺ πολλὲς φορές, ζητοῦμε γιὰ νὰ λυθοῦν ποικίλα ἀδιέξοδα στὴ ζωή μας. Μεγάλο θαῦμα εἶναι νὰ βλέπουμε σήμερα ἀνθρώ- πους νὰ παραμένουν σταθεροί, ἐνῷ ἡ ζωὴ κυλᾶ καὶ ἀποτρέχει, στὴν τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. Ὄχι μονάχα γιὰ μία στιγμή, ὄχι γιὰ μία περίοδο, ἀλλὰ μὲ διαρκῆ σταθερότητα νὰ τοὺς βλέπουμε νὰ γηράσκουν καὶ νὰ ὡριμάζουν καὶ νὰ μὴν ἀφήνουν τὶς ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ. Νὰ μὴν χρησιμοποιοῦν τὴν ἀδυναμία τῶν γηρατειῶν ὡς «ἄλλοθι» ποὺ δικαιολογεῖ τὴ χαλάρωση στὴ διάθεση γιὰ ἐφαρμογὴ τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. γ. Γιατί, ὅμως, λέμε ὅτι ἡ τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ εἶναι τὸ μεγαλύτε- ρο θαῦμα ποὺ ἐπιτελεῖται στὸν ἄνθρωπο; Καὶ γιατί περισσότερο ἀπὸ ὅλα ἔχουμε ἀνάγκη τὴν ἐμπειρία καὶ τὴ θέα αὐτοῦ τοῦ θαύματος; Ἡ τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ ἀποτελεῖ τὸν πιὸ δυναμικὸ ἀρχιμ. Νικόδημου Κανσίζογλου ἱεροκήρυκος Ἱ. Μητροπόλεως Ἐδέσσης, Πέλλης καὶ Ἀλμωπίας ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΓΕΡΟΝΤΩΝ ΠΟΛΥΠΕΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΑΥΤΩΝ ΦΟΒΟΣ ΚΥΡΙΟΥ
  • 42.
    41 τρόπο θεοκοινωνίας. Ἑνωνόμαστεμὲ τὸν Θεὸ καὶ θεοποιούμαστε, ὅταν, ἀγω- νιζόμενοι γιὰ τὴν τήρηση τῶν ἐντολῶν, προσκαλοῦμε τὸν Θεὸ νὰ διαμείνει στὴν ὕπαρξή μας: «Ἐὰν τὶς ἀγαπᾷ με, τὸν λό- γον μου τηρήσει, καὶ ὁ πατήρ μου ἀγα- πήσει αὐτόν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐ λ ε υ σ ό μ ε θ α καὶ μονὴν παρ΄ αὐτῷ ποιήσο- μεν». (Ἰωάν. ιδ΄, 23). Οἱ ἐντολὲς τοῦ Χριστοῦ ἀνοίγουν τὴν ὕπαρξη τοῦ ἀνθρώπουὥςτὶς ὑπερκόσμιες δι- αστάσεις καὶ τὸν καθιστοῦν κα- τοικητήριο τοῦ Θεοῦ καὶ ἀκόμη περισσότερο: ὁ ἄνθρωπος γί- νεται πρόσωπο ὅμοιο μὲ τὸν Χριστό. Ἔχουμε ἀνάγκη νὰ βλέ- πουμε γύρω μας πρόσωπα ὅμοια μὲ τὸν Χριστό. Αὐτὴν τὴ λειτουργία, τὴν ὑψηλὴ ὑπηρεσία ἐμπνεόμαστε, ὅταν τὴν προσλαμβάνουμε ἀπὸ ἀνθρώπους ποὺ ἐγήρασαν ἀγωνιζόμενοι αὐτὸν τὸν καλὸ ἀγώνα. Β. Η ΑΡΕΤΗ Ή Η ΚΑΚΙΑ ΤΩΝ ΓΕΡΟΝΤΩΝ. α. Εἶναι βέβαιο ὅτι ὁ Θεὸς εὐαρε- στεῖται νὰ βλέπει τοὺς ἀνθρώπους νὰ τη- ροῦν τὶς ἐντολές του σὲ κάθε ἡλικία καὶ ὁπωσδήποτε στὴ νεότητα, ὅταν ὁ ἄνθρω- πος βρίσκεται στὴν κορυφὴ τῶν δυνά- μεών του. Ὡστόσο, ὅλοι γνωρίζουμε πὼς ἡ ἀρετὴ στὴ νεότητα, πολλὲς φορές, συ- μπλέκεται μὲ καταστάσεις ποῦ μπορεῖ νὰ τὴν ΄΄μειώνουν΄΄, ὅπως ὁ ἐνθουσιασμός, ἡ αὐταρέσκεια,ὁἀνταγωνισμός,ἡαὐτοεπι- βεβαίωση. Ἔτσι, εἶναι πολὺ συχνὸ θέαμα νὰ βλέπουμε κάποιον νεαρό, ποὺ σήμερα φαίνεται νὰ ἀναβαίνει στὸν οὐρανό, καὶ νὰ νομίζουμε ὅτι θὰ «ἁγιάσει» σὲ λίγες ἡμέρες, νὰ ἐπανέρχεται μετ' ὀλίγον στὰ τέλματα τῆς κοσμικῆς ζωῆς. Ἡ ἀρετὴ τῶν γερόντων, τῶν ἡλικιωμένων συνανθρώπων μας, εἶναι πιὸ ὥριμη. Θὰ λέγα- με πὼς ἡ ἀρετή τους εἶναι, καὶ πρέπει νὰ εἶναι, τελείωση καὶ ὁλοκλήρωση τοῦ πνευματι- κοῦτουςἀγῶνα. Καὶ σὰν τέτοια νὰ ἐμπνέει καὶ νὰ καθοδηγεῖ τοὺς νεωτέρους στὴν «ἄχρι θανάτου» σταθερότητα στὴν τήρηση τῶν ἐντολῶν. β. Στὴν Ἁγία Γραφὴ λέει ὁ Θεός: «τρία εἴδη ἐμίσησεν ἡ ψυχή μου καὶ προ- σώχθισα σφόδρα τῇ ζωῇ αὐτῶν· πτωχὸν ὑπερήφανον, καὶ πλούσιον ψεύστην, γέροντα μοιχὸν ἐλαττούμενον συνέσει» (Σοφ. Σειρ. κε΄, 2). Τρεῖς κατάστασεις ἀδικαιολόγητης συμπεριφορᾶς ἀποστρέ- φεται ὁ Θεός. Ἐδῶ μᾶς ἐνδιαφέρει ἡ τρί- τη: ἀποστρέφεται ὁ Θεὸς ἄνθρωπο ἀνή- θικο καὶ ἀσύνετο, γέροντα στὴν ἡλικία. Θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε πὼς κάποιος νεαρὸς γιὰ τὶς πτώσεις του θὰ ζητοῦσε κατανόηση λόγῳ τῆς ἀπειρίας του, τῆς ἀνωριμότητος καὶ τῆς παρορμητικότη- Φωτογραφία Π. Φατσέας, Κύθηρα, 1930
  • 43.
    42 τος ποὺ συνοδεύουντὰ νιάτα. Ὁ ἡλικιω- μένος, ὅμως, δὲν μπορεῖ νὰ κατανοηθεῖ, καὶ περισσότερο, νὰ δικαιολογηθεῖ, ἂν τὸν βροῦμε ἀνήθικο καὶ ἀνώριμο. Καὶ σήμερα λέμε μὲ ἀποτροπιασμὸ καὶ ἀγα- νάκτηση γιὰ κάποιον ἡλικιωμένο ποὺ δὲ ζεῖ πρεπόντως ὅτι «ξεμωράθηκε». Οἱ με- γάλοι στὴν ἡλικία πρέπει νὰ εἶναι τὰ ἄρι- στα παραδείγματα σωφροσύνης, ἀνδρεί- ας, συνέσεως καὶ δικαιοσύνης. γ. Ὅταν ὁ Θεὸς ἀνέθεσε στὸν Μωϋσῆ νὰ ὁδηγήσει τὸν λαό του ἀπὸ τὴ σκλα- βιὰ τῆς Αἰγύπτου στὴ γῆ τῆς ἐπαγγελίας, κατὰ τὴν μακρὰ πορεία του πρὸς τὴν Παλαιστίνη, δὲν διέκοψαν τὴν «προβλη- ματικὴ» συμπεριφορά τους μὲ τὸ νὰ γογ- γύζουν, νὰ ἁμαρτάνουν, νὰ στασιάζουν κ.λ.π. Ἡ κατάσταση αὐτὴ τόσο δυσαρέ- στησε τὸν Θεὸ πού, ὅπως βλέπουμε στὰ πρῶτα βιβλία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, δὲν ἐπέτρεψε τελικὰ νὰ εἰσέλθουν στὴν ὑπεσχημένη γῆ, ὅσοι εἶχαν ἡλικία ἄνω τῶν εἴκοσι ἐτῶν. Ὅσο προχωροῦμε στὴν ἡλικία, τόσο πιὸ ὑπεύθυνοι γινόμαστε ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν συνανθρώ- πων μας. Ὁ Θεὸς παρουσιάζεται πολὺ πιὸ αὐστηρὸς καὶ «ἀπαιτητικός», ὅταν πληθαίνουν τὰ χρόνιά μας. Γ. ΔΕΝ ΦΤΑΝΕΙ ΝΑ ΑΡΧΙΣΟΥΜΕ ΠΡΕΠΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΤΕΛΕΙΩΣΟΥΜΕ. α. Ὅταν σὲ μία Μονὴ γίνεται κάποιος μοναχὸς καὶ ὑπόσχεται ὅτι θὰ ἐκπληρώ- νει τὶς ὑποσχέσεις του «μέχρις ἐσχάτης ἀναπνοῆς» ὁ ἱερεύς, ποὺ τὸν καθιερώ- νει, τοῦ τονίζει πῶς ναὶ μὲν διάλεξε τὸν ἄριστο δρόμο τοῦ πνευματικοῦ ἀγῶνος, ἀλλὰ δὲν φτάνει μονάχα ἡ ἐπιλογὴ τοῦ καλοῦ, χρειάζεται νὰ τὸν ἐκπληρώνουμε ἕως τέλους: «Ὄντως καλὸν ἔργον καὶ μα- κάριον ἐξελέξω, ἀλλ' ἐὰν καὶ τελειώσης». «Μακάριον δρόμο διάλεξες, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸν ὁλοκληρώσεις». Πολλοὶ ξεκινοῦν τὸν δρόμο γιὰ τὴν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ ἀρκετοὶ δὲν φθάνουν ἕως τέλους, παραιτοῦνται καὶ ἐπιστρέφουν. Ἔχου- με ἀνάγκη νὰ βλέπουμε ἀνθρώπους ποὺ ξεκινοῦν, ἀλλὰ καὶ φθάνουν σταθεροὶ στὸν σκοπό τους. β. Πρὸς τὸ τέλος τῆς ζωῆς του ὁ Ἀπ. Παῦλος ἔγραψε στὸν ἀγαπημένο του μα- θητῆ, τὸν Τιμόθεο, τὴν Β΄ πρὸς Τιμόθεον ἐπιστολή. Ἐκεῖ μὲ σεμνὸ τρόπο ἐκφράζει τὴν προσδοκία του πὼς ὁ Θεός, ποὺ εἶδε τὸν μέχρι τέλους σταθερό, ἄνευ διαλειμ- μάτων καὶ κλονισμῶν, ἀγῶνα του νὰ φυ- λάξει τὴν πίστη στὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, θὰ τὸν ἀνταμείψει μὲ τὸν στέφανο τῆς δικαιοσύνης: «ὁ καιρὸς τῆς ἐμῆς ἀναλύ- σεως ἐφέστηκε. τὸν καλὸν ἀγῶνα ἠγώ- νισμαι, τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πίστιν τετήρηκα· λοιπὸν ἀποκειταί μοι ὁ τῆς δικαιοσύνης στέφανος, ὅν ἀποδώσει μοι ὁ Κύριος ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὁ δίκαιος κριτής, οὐ μόνον δὲ ἐμοί, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς ἠγαπηκόσι τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ» (Β΄ Τιμ. δ΄, 7-8). Μάλιστα ὁ ἴδιος στέφα- νος τῆς δικαιοσύνης ἀναμένει νὰ στεφα- νώσει καὶ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους ποὺ θὰ μποροῦν νὰ παρουσιάσουν τὸν δρόμο Του ὁλοκληρωμένο. γ. Ἔχουμε ἀνάγκη ἀπὸ τὴ σύνεση τῶν γερόντων. Ἡ παρουσία ἀνθρώπων, ποὺ σὲ μεγάλη ἡλικία παραμένουν στα- θεροὶ στὴν τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, εἶναι ἕνα φάρμακο γιὰ τὴ ζωή μας ποὺ μᾶς ἐμποιεῖ τὴν αἴσθηση τῆς ἀσφάλειας, τῆς σιγουριᾶς· τὴν ἀπαραί- τητη αἴσθηση πὼς ἔχουμε ποῦ νὰ στη- ριχθοῦμε καὶ ποιοὺς κανόνες καὶ γνώ- μονες νὰ χρησιμοποιοῦμε στὴ ζωή μας, γιὰ νὰ εὐθυγραμμισθοῦμε ἀσφαλῶς στὸν δρόμο ποὺ ὁδηγεῖ στὴν πνευματική μας ὡρίμανση καὶ ὁλοκλήρωση. Ἂν χρεια- ζόμαστε, πολλὲς φορές, τὴν πολυπειρία τῶν γερόντων, πολὺ περισσότερες φορὲς χρειαζόμαστε τὸ παράδειγμά τους ὡς ἀνθρώπων ποὺ τὸ καύχημά τους εἶναι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ.
  • 44.
    43 ΤΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Ε ὐ­τυ­χι­σμέ­ναπαι­διὰ δη­μι­ουρ­γεῖ τὸ κοι­ νὸ οἰ­κο­γε­νεια­κὸ τρα­πέ­ζι ἐ­πι­βε­βαι­ώ­νει ἔ­ρευ­να τεσ­σά­ρων βρε­ττα­νι­κῶν πα­νε­ πι­στη­μί­ων. Τὰ παι­διὰ ποὺ με­γα­λώ­νουν σὲ πα­ρα­δο­σια­κὲς καὶ εὐ­τυ­χι­σμέ­νες οἰ­κο­γέ­ νει­ες, ἔ­χον­τας κον­τὰ καί τούς δύ­ο γο­νεῖς τους καὶ τρώ­γον­τας τα­κτι­κὰ μα­ζί τους, εἶ­ναι πι­θα­νό­τε­ρο νὰ ἔ­χουν ἀρ­γό­τε­ρα εὐ­τυ­ χι­σμέ­νες ζω­ές, ἀ­πο­κα­λύ­πτει ἔ­ρευ­να τῶν βρε­ττα­νι­κῶν πα­νε­πι­στη­μί­ων Ἔ­σσεξ, Ὀξ­φόρ­ δης, Γου­ό­ρικ καὶ Σά­ρε­ϊ, δεῖγ­ μα τῆς ὁ­ποί­ας ἦ­ταν πε­ρί­που 100.000 ἄν­θρω­ ποι σὲ 40.000 νοι­κο­κυ­ριά. Σύμ­φω­να μὲ τὴν ἔ­ρευ­ να, τὸ νὰ τρώ­ει ἕ­να παι­δὶ μα­ζὶ μὲ τὴν οἰ­κο­γέ­ νειά του, τοὐ­λά­χι­στον τρεῖς φο­ρὲς τὴν ἑ­βδο­μά­δα, ἀ­πο­τε­λεῖ πα­ρά­γον­τα - κλει­δὶ γιὰ τὴ δη­μι­ουρ­γί­α στε­νῶν δε­σμῶν μὲ τοὺς γο­νεῖς του. Ἡ με­λέ­τη ἐ­πι­βε­βαί­ω­σε τὴν κεν­τρι­κὴ ση­μα­σί­α τῆς πα­ρα­δο­σια­κῆς οἰ­κο­γε­νεια­κῆς μο­νά­δας γιὰ τὰ παι­διὰ καὶ τὴν ἰ­σορ­ρο­πί­α τους ὅ­ταν με­γα­λώ­σουν. Δι­α­πι­στώ­θη­κε μά­λι­στα ὅ­τι ἡ κα­τάρ­ρευ­ ση μί­ας οἰ­κο­γέ­νειας (πχ. λό­γῳ χω­ρι­σμοῦ τῶν γο­νέ­ων) κά­νει πε­ρισ­σό­τε­ρο κα­κὸ στὸ παι­δὶ καὶ ἀ­πὸ τὸ ἐ­ὰν αὐ­τὸ ζοῦ­σε στὴ φτώ­χεια. Ἡμε­λέ­τηκα­τέ­δει­ξεἀ­κό­μηὅ­τι«οἱσχέ­ σεις με­τα­ξὺ τῶν ἴ­δι­ων τῶν γο­νι­ῶν καὶ μὲ τὰ παι­διά τους εἶ­ναι ση­μαν­τι­κὲς γιὰ τὴ νο­η­τι­κὴ καὶ συ­ναι­σθη­μα­τι­κὴ ἀ­νά­πτυ­ξη τῶν τε­λευ­ταί­ων καὶ γιὰ τὴ στα­θε­ρό­τη­τα τῶν οἰ­κο­γε­νει­ῶν». Ἀ­κό­μα, το­νί­ζε­ται ὅ­τι «τὰ παι­διὰ εἶ­ναι πιὸ εὐ­τυ­χι­σμέ­να μὲ τὴν οἰ­κο­γε­νεια­κὴ κα­τά­στα­σή τους, ἂν οἱ γο­ νεῖς εἶ­ναι εὐ­τυ­χι­σμέ­νοι μὲ τὴ σχέ­ση ποὺ οἱ ἴ­διοι ἔ­χουν με­τα­ξύ τους». «Ἀ­κό­μα καὶ ἕ­να γεῦ­μα ἢ ἕ­να δεῖ­πνο ἀ­πὸ κοι­νοῦ μὲ ὅ­λη τὴν οἰ­κο­γέ­νεια εἶ­ναι ση­μαν­τι­κό», ὑ­πο­γραμ­μί­ζουν οἱ ἐ­ρευ­ νη­τὲς καὶ ἀ­να­φέ­ρουν ὅ­τι τὰ παι­διὰ ποὺ τρῶ­νε συ­χνὰ μα­ζὶ μὲ τοὺς γο­νεῖς τους, δη­λώ­νουν πο­λὺ συ­χνό­τε­ρα ὅ­τι εἶ­ναι εὐ­ τυ­χι­σμέ­να, σὲ σχέ­ση μὲ ὅ­σα παι­διὰ δὲν τρῶ­νε πο­τὲ μα­ζὶ μὲ τὴν οἰ­κο­γέ­νειά τους ἢ τρῶ­νε μα­ζὶ λι­γό­τε­ρες ἀ­πὸ τρεῖς φο­ρὲς τὴν ἑ­βδο­μά­δα. Πηγή: ethnos.gr, http://xristianos.gr/ forum/viewtopic.php?t=5041
  • 45.
    44 Ὅ ταν δὲν καταφέρνουμεἢ δὲν θέ- λουμε νὰ μεταβιβάσουμε στοὺς νέους μας τὶς ἀξίες μας καὶ τὴν πνευματική μας κληρονομιά, ὅταν δὲν καταφέρνουμε νὰ τοὺς μεταβιβάσουμε αὐτὰ ποὺ συνιστοῦν τὴν συλλογικὴ συ- νείδηση τοῦ Ἔθνους μας, ὅταν τοὺς ἀφή- νουμε χωρὶς μνήμη, τοὺς καταδικάζουμε νὰ ζήσουν ἕνα τεράστιο χάσμα γενεῶν. Ὅταν ρωτᾶς παιδιὰ τοῦ Γυμνασίου καὶ τοῦ Λυκείου τί ἔγινε τὸ 1821 ἢ τὸ 1940 (ποὺ νὰ τολμήσεις νὰ ρωτήσεις γιὰ Θερ- μοπύλες ἢ γιὰ Σαλαμῖνα) καὶ φρίττεις ἀπὸ τὶς ἀπαντήσεις τους, διερωτᾶσαι μὲ πόνο πῶς μία χώρα σὰν τὴν Ἑλλάδα, μὲ πλούσια ἱστορία χιλιετιῶν, μπόρεσε νὰ δημιουργήσει μία νεολαία χωρὶς ρίζες, σὰν νὰ ἦρθε ἀπὸ τὸ πουθενά. Καὶ μάλι- στα σήμερα, ποὺ χρόνια τώρα ἡ δημόσια ἐκπαίδευση εἶναι ὑποχρεωτικὴ γιὰ ἐννέα ὁλόκληρα χρόνια! Εὔλογο τίθεται τὸ ἐρώτημα: τὸ σχο- λεῖο τί κάνει; Τὸ σχολεῖο στὴ μεγάλη του πλειονότητα (γιὰ νὰ μὴν πῶ στὴν ὁλότητά του), ξέχασε τὴν ἀποστολή του: ὅτι ὁ μαθητὴς πηγαίνει ἐκεῖ γιὰ νὰ μάθει γράμματα. Τὸ σχολεῖο ξέχασε ὅτι ἡ φοί- τηση σὲ αὐτὸ ἀπαιτεῖ μαθητεία, σπουδή, κοπιαστικὴ μελέτη. Ὅτι εἶναι κυρίως χῶρος διδασκαλίας καὶ μάθησης, θεσμὸς μετάδοσης. Καὶ γιὰ νὰ μποῦμε στὸ θέμα μας, θὰ πρέπει νὰ ποῦμε ὅτι τρεῖς εἶναι κυρίως οἱ φορεῖς τῆς μετάδοσης ἀξιῶν. Ἡ Ἐκκλησία, τὸ Σχολεῖο, καὶ ἡ Οἰκογένεια. Οἱ ἔρευνες δείχνουν ὅτι ἡ οἰκογένεια ἔχει τὰ πρωτεῖα στὸ ἔργο αὐτό. Μετάδοση ἀξιῶν καὶ δυσκολίες Ἡ πράξη τῆς μετάδοσης τῶν ἀξιῶν εἶναι σὰν τὸ κτίσιμο τῆς οἰκοδομῆς. Τὸ νὰ μεταδίδεις εἶναι μία συνεχὴς δημιουρ- γία. Ἂς ξεκινήσουμε λοιπὸν ἀπὸ τὸ ἀξίω- μα ὅτι πρέπει νὰ διασωθεῖ κάτι ἀπὸ αὐτὰ ποὺ οἱ προγονοὶ μας χρειάστηκαν αἰῶνες γιὰ νὰ οἰκοδομήσουν. Ὁ τρόπος ζωῆς, τὰ ἔργα τῆς Τέχνης καὶ τοῦ Πνεύματος, ἡ γνώση τῆς ἱστορίας μας, οἱ ἀρχαῖοι συγ- γραφεῖς μας μὲ τὰ ἀθάνατα ἔργα τους, Βασιλικῆς Παναγιωτοπούλου-Παπαβασιλείου Υπ.R-DMT -MBPsSΨυχολογίας-Ψυχοθεραπείας-Χοροθεραπείας Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΑΞΙΩΝ
  • 46.
    45 ἡ χριστιανική μαςπίστη καὶ ἄλλα, ὅλα αὐτὰ συνιστοῦν τὴν θρησκευτική, τὴν κοινωνική, τὴν πολιτικὴ καὶ πολιτι- στικὴ πραγματικότητα στὴ χώρα μας, ἀποτελοῦν ἀξίες. Βεβαίως, οἱ ἀξίες δὲν μεταδίδονται στὰ παιδιὰ μὲ μία διάλεξη «περὶ ἀξιῶν». Ἡ μετάδοση εἶναι κυρίως θέμα ἀγωγῆς, ποὺ ξεκινάει ἀπὸ τὴ γέννησής τους (καὶ πρὶν ἀπὸ τὴ γέννησή τους, ὅπως ἔχει ἀποδεί- ξει ἡ σύγχρονη ψυχολογία). Ἀγωγή, ὄχι μόνο ὡς διδασκαλία, ἀλλὰ καὶ ὡς βίωμα. Ἀγωγὴ μὲ τὸν λόγο καὶ μὲ τὸ παράδειγ- μα. Καὶ συνεχίζεται τουλάχιστον, ὅσο τὸ παιδὶ εἶναι κοντά μας. Ἡ ἀγωγὴ αὐτὴ δί- νονταν παλιὰ καὶ ἀπὸ τὸ σχολεῖο. Τώρα πιὰ ὄχι. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἕνα πρόβλη- μα. Ἐνῷ ἀπὸ τὴ φύση της ἡ ἀγωγὴ δὲν μπορεῖ νὰ ἀγνοήσει τὴν αὐστηρότητα καὶ τὴν παράδοση, σήμερα ἐφαρμόζεται σὲ ἕναν κόσμο ποὺ ἀγνοεῖ καὶ τὴν πα- ράδοση καὶ τὴν αὐστηρότητα (τὸ κῦρος τοῦ παιδαγωγοῦ, δασκάλου ἢ γονέα). Καὶ αὐτὸ δημιουργεῖ μίαν ἀντινομία καὶ μία κρίση στὸν πολιτισμό μας, σύμφωνα μὲ τοὺς κοινωνιολόγους καὶ κατὰ συνέπεια μία πρόσθετη δυσκολία στὴν μετάδοση τῶν ἀξιῶν. Καὶ δὲν εἶναι ἡ μόνη. Ἡ ἴδια ἡ οἰκογένεια διέρχεται σήμερα μία κρίση. Κύρια αἰτία αὐτῆς τῆς κρίσης, εἶναι ἡ ὑποβάθμιση τῶν ἀξιῶν ἐπάνω στὶς ὁποῖες στηρίζεται. Ὑπάρχουν κατώ- τερες μορφὲς ἀξιῶν, ὅπως εἶναι οἱ ὑλικὲς ἀξίες, ἀλλὰ καὶ  οἱ ἀνώτερες μορφὲς ἀξιῶν, ὅπως εἶναι οἱ πνευματικὲς καὶ ἠθικὲς ἀξίες: ἡ ἀγάπη, ἡ ἀλήθεια, ἡ δι- καιοσύνη, ἡ ἁγιότης κ.ἄ. εἶναι αὐτὲς ποὺ σὲ τέλειο βαθμὸ μᾶς ἀποκάλυψε ὁ Κύριος καὶ παραμένουν ἀναλλοίωτες διὰ μέσου τῶν αἰώνων. Ὅσο περισσότερο τὶς προ- σεγγίζουμε καὶ τὶς βιώνουμε στὴν πρά- ξη, τόσο περισσότερο καὶ ἡ οἰκογένεια ἐξυψώνεται καὶ ἀσκεῖ μίαν ἀγαθοποιὸ ἐπίδραση στὸ σπίτι μας καὶ στὸ εὐρύτερο περιβάλλον μας. Ἀλλὰ πολλὲς φορές, ἀνατρέπουμε τὴν κλίμακα τῶν ἀξιῶν. Βάζουμε πρῶτες τὶς σπουδὲς τῶν παιδιῶν μας, μία καλὴ δου- λειὰ μὲ μεγάλες ἀπολαβὲς καὶ ἀξιοζήλευ- τη θέση στὴν κοινωνία. Καλὰ ὅλα αὐτά, ἀλλὰ δὲν εἶναι τὰ πρώτιστα. Δὲν εἶναι αὐτὰ ποὺ θὰ μᾶς ἐξασφαλίσουν τὴν ἀλη-
  • 47.
    46 θινὴ εὐτυχία στὴνπαροῦσα ζωὴ καὶ τὴ μέλλουσα. Δὲν εἶναι αὐτὰ ποὺ θὰ μᾶς δώ- σουν τὸν τύπο τοῦ ὁλοκληρωμένου χρι- στιανοῦ ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ, ποὺ θὰ στηρί- ζουν τὸ οἰκοδόμημα τῆς οἰκογένειάς μας, ὄχι σὲ σαθρὰ ὑλικὰ (ξύλα, χόρτων, καλά- μην), ἀλλὰ σὲ στέρεα θεμέλια (χρυσόν, ἄργυρο, λίθους τίμιους), πάνω στὶς ἀξίες τῆς πίστεως, ποὺ θὰ μείνουν εἰς τὸν αἰῶνα. Ἂς δοῦμε ὅμως καὶ μερικὲς ἄλλες αἰτίες τῆς κρίσης. Ἔχει κλονιστεῖ τὸ κῦρος τῶν γονέων, στὴ σύγχρονη «ἀπελευθερωμένη» κοινωνία τὸ «ἐγὼ»κυριαρχεῖ.Ὅλαπαίζονται γύρω ἀπὸ τὶς λέξεις «συμβόλαι- ο-συμφωνία». Ἐπὶ ἴσοις ὅροις. Πρέπει ὅμως, νὰ ποῦμε καὶ νὰ τὸ διακηρύξουμε ὅτι ἡ σχέση μεταξὺ γονέων καὶ παιδιῶν εἶναι πέραν ἀπὸ κάθε συμφω- νία. Μιλοῦν πολλοὶ γιὰ διάλο- γο μεταξὺ γονέων καὶ παιδιῶν. Καὶ ὑποστηρίζουν ὅτι οἱ γονεῖς ποὺ ἀποφαίνονται ex cathedra, εἶναι μία ξεπερασμένη ὑπόθε- ση. Ὁ διάλογος βέβαια, ἔχει τὴ θέση του καὶ εἶναι συνήθως πιὸ ἀποτελεσματικός. Ἀλλὰ ὁ διάλο- γος δὲν καταργεῖ τὴν ἱεραρχικὴ κλίμακα μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς οἰκογένειας, οὔτε τὸ κῦρος ποὺ ἔχουν καὶ πρέπει νὰ ἔχουν οἱ γονεῖς, καθὼς καὶ τὴν ἐμπιστοσύνη ποὺ πρέπει νὰ ἔχουν τὰ παιδιὰ πρὸς τοὺς γο- νεῖς. Ἐξ ἄλλου, αὐτὴ ἡ πράξη τῆς μετά- δοσης, μᾶς καλεῖ σὲ περασμένες ἐποχές, σὲ κόσμους διαφορετικούς. Ἡ παραδοχὴ ἀπὸ τὸ παιδὶ εἶναι ἀπαραίτητη. Ἐπὶ πλέον, σήμερα ὑπάρχει ἕνα χά- σμα ἀνάμεσα στὴν κουλτούρα ποὺ ἐπι- κρατεῖ στὴν κοινωνία καὶ στὴν οἰκογε- νειακὴ κουλτούρα. Πολλὲς οἰκογένειες ἀντιμετωπίζουν αὐτὸ τὸ πρόβλημα μὲ τὸ νὰ κλείνονται στὸν ἑαυτό τους. Νὰ μὴν ἔχουν καμμία κοινωνικὴ ἐπαφή. Δὲν εἶναι ὅμως, αὐτὸ λύση. Διότι πρῶτον, τὸ παιδὶ θὰ βγεῖ κάποια στιγμὴ ἀπὸ τὸ «φρούριό του» (λόγῳ σπουδῶν, ἐργασίας κ.ἄ) καὶ θὰ ἀναγκαστεῖ νὰ ἀντιμετωπί- σει τὴν κοινωνία. Καὶ δεύτερον, σήμερα ἡ ἀπομόνωση στὸ σπίτι δὲν εἶναι ἐφικτή, ὅ,τι καὶ νὰ κάνει ἡ οἰκογένεια. Ἡ τηλεό- ραση, τὸ διαδίκτυο, τὸ κινητὸ τηλέφωνο εἶναι μέσα στὸ σπίτι. Ἔτσι ὅσες πόρτες (καὶ παράθυρα ἀκόμη) κι ἂν κλείσουμε, τὸ ρεῦμα καὶ ἡ κουλτούρα τοῦ κόσμου θὰ μᾶς κατακλύσουν. Ἄλλωστε καὶ ἡ μετάδοση τῶν ἀξιῶν δὲν εἶναι εὔκολο νὰ γίνει μέσα στοὺς τέσσερις τοίχους. Κάθε μετάδοση ἀξιῶν πρέπει νὰ γίνεται «ἐν ἐλευθερίᾳ». Ἐπίσης, κάθε μετάδοση ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ τὴ στήριξη μίας ὁμά- δας, τονίζει ἡ σύγχρονη ψυχολογία καὶ
  • 48.
    47 ἡ ψυχανάλυση. Εἶναιἀνάγκη, αὐτὸ ποὺ μεταδίδει ὁ γονιὸς νὰ τὸ ἀκούσει τὸ παιδὶ καὶ ἀπὸ ἄλλα χείλη, νεανικά, ποὺ βρί- σκονται πιὸ κοντά του. Ἀπὸ κάποιον ποὺ ἴσως ἐμπιστεύεται περισσότερο καὶ ἀπὸ τοὺς γονεῖς του. Χριστιανικὲς κινήσεις, Κατηχητικὰ σχολεῖα καὶ χριστιανικὲς ὁμάδες, ὅπως ἐπίσης χριστιανικὲς κατα- σκηνώσεις ποὺ καὶ μόνο ἡ ἀναφορὰ τους λέει πολλὰ γιὰ τὸ ἔργο ποὺ ἐπιτελοῦν καὶ τὴν ἐπίδραση ποὺ ἔχουν στὰ παιδιὰ καὶ τὰ ἐγγόνια μας. Ὅσο γιὰ τὴν πνευματικὴ κληρονο- μιά, μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι ἡ πνευμα- τικὴ ζωὴ δὲν μεταδίδεται. Ἡ πνευματικὴ ζωὴ εἶναι προσωπική. Μπορεῖ κανεὶς τὸ πᾶν νὰ δώσει στὸν ἄλλον, ἐκτὸς ἀπὸ τὸ ἐγώ του, τὸν ἑαυτό του, τὴν ἐλευθερία του. Μπορεῖς νὰ δοθεῖς, δὲν μπορεῖς νὰ μεταβιβαστεῖς. Ἡ μετάδοση σταματᾶ στὸ κατώφλι τοῦ πνεύματος. Ἡ ἀλήθεια δὲν μπορεῖ νὰ ἀναγνωριστεῖ παρὰ μόνο προσωπικά. Καὶ ἡ πίστη δὲν μεταδίδεται σὰν ὁποιοδήποτε ἀντικείμενο. Ἡ πίστη εἶναι ἕνα δῶρο, δὲν δωρίζεται. Εἶναι ἕνα μυστήριο ποὺ τὸ δέχεται κανεὶς στὰ ἐσώ- τερα τοῦ εἶναι του. Ὅμως, ὑπάρχει ἡ ἐπί- δραση, ὁ λόγος, ἡ καλλιέργεια, τὸ παρά- δειγμα. Καὶ σὲ αὐτὰ οἱ γονεῖς θὰ κάνουν ὅτι μποροῦν. Γιὰ νὰ θερμάνουμε τὴν πίστη μας στὴ δύναμη τῆς οἰκογενειακῆς μετά- δοσης τῶν ἀξιῶν, δὲν ἔχουμε παρὰ νὰ θυμηθοῦμε τὰ γεγονότα ποὺ συντάρα- ξαν τὴν ὑφήλιο. Τὸ μῖσος τῶν Σοβιὲτ γιὰ τὴν οἰκογένεια καὶ τὸ θρίαμβο τῆς μπαμπούσκα στὴν ἐξουδετέρωση τῶν προσπαθειῶν τους. Στὰ πρακτικὰ συνε- δρίου τῶν Semaines Sociales de France (25-27 Νοεμβρίου 2005) ὁ Κωνσταντῖνος Σιγκόβ, Διευθυντὴς τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Κέντρου Ἐρευνῶν τῶν ἀνθρωπιστικῶν ἐπιστημῶν τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Κιέ- βου, ἀνάφερε τὰ ἑξῆς: «Δύο μῆνες μόνο, μετὰ τὴν Ὀκτωβριανὴ ἐπανάσταση τοῦ 1917, ὁ πρῶτος νόμος ποὺ δημοσιεύτη- κε ἀφοροῦσε τὸν οἰκογενειακὸ κώδικα. Ἦταν ἡ πρώτη τορπίλη ἐναντίον τῆς οἰκογένειας. Μέσα στὰ ἄλλα ἐτονίζετο: «ἐπιτρέπεται ἡ ἐλεύθερη συμβίωση, τὸ διαζύγιο, ἡ ὁμοφυλοφιλία, οἱ ἐκτρώσεις». Ἐγκαινίαζε δὲ τὴν συστηματικὴ διάλυ- ση τῆς οἰκογένειας, τὴν ὁποία ὁ πολὺς τότε Μπουχάριν ἀποκαλοῦσε «φοβερὴ ἀκρόπολη τοῦ παλαιοῦ συστήματος». Ὅμως, εἴκοσι χρόνια ἀργότερα, ὁ Στάλιν ἀναγκάστηκε νὰ γυρίσει θεαματικὰ πρὸς τὰ πίσω, λόγῳ τῶν δυσμενῶν συνεπειῶν αὐτοῦ τοῦ νόμου. Καὶ ποιὲς ἦταν αὐτές; Ἡ ὑπογεννητικότητα καὶ ἡ ροπὴ γιὰ μία καταστροφικὴ ἐγκληματικότητα. Οἱ ἀπώλειες τῶν ἀνθρώπινων δυνάμεων, τόσο κατὰ τὴν ἐπανάσταση ὅσο καὶ κατὰ τὸν Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, ὑποχρέωσαν τὸν Στάλιν νὰ ὀνομάσει τὴν οἰκογένεια «κύτταρο τῆς νέας κοινωνίας». Νὰ δίνει στὶς μητέρες πολυτέκνων οἰκογενειῶν οἰκογενειακὰ ἐπιδόματα, ἄδειες, ἀκόμη καὶ παράσημα. Μέχρι τὴν πτώση τοῦ κουμμουνισμοῦ στὶς ἀνατολικὲς χῶρες, ἡ οἰκογενειακὴ πολιτικὴ ἦταν ἀναγκα- σμένη νὰ ἀμφιταλαντεύεται ἀνάμεσα σὲ δύο ἐπιδιώξεις: ἀπὸ τὴν μία μεριὰ οἱ ἰδεολογικὲς ἀρχὲς καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη οἱ οἰκονομικές, κοινωνικὲς καὶ ἐθνικές. Στὴν οἰκογένεια ὁ σύντροφος σύζυγος καὶ πατέρας, χάρις στὸ παιδί, ἔνιωθε κάτι διαφορετικὸ ἀπὸ τὴν μονοτονία ποὺ συναντοῦσε παντοῦ ἀλλοῦ (στὸ σχολεῖο, στὴν ὀργάνωση νεότητος, στὴν κοινω- νία, στὴν πολιτικὴ ζωή). Οἱ οἰκογένει- ες ἐξασφάλισαν τὴν ἐπιβίωση καὶ τὴν μετάδοση τῆς ἀξίας τῆς πίστεως, σὲ μία ἐποχὴ ποὺ τὸ κόμμα εἶχε φιμώσει τὴν Ἐκκλησία. Ἡ δριμύτητα τῶν ἐπιθέσεων τῆς προπαγάνδας καὶ κυρίως οἱ ποινικὲς διώξεις ποὺ ἀσκοῦσαν ἐναντίον τῶν γο- νέων (ἡ νομοθεσία εἶχε προβλέψει τὴν πιὸ σκληρὴ καὶ ἀπάνθρωπη τιμωρία: τὴν στέρηση τῶν γονικῶν δικαιωμάτων), ἐνίσχυσαν τὴν σπουδαιότητα ποὺ οἱ πολιτικοὶ ἰθύνοντες ἀπέδιδαν στὴν χρι-
  • 49.
    48 στιανικὴ οἰκογένεια, ὡςτὸ ἀναμφισβή- τητο κύτταρο στὴν ἀντίσταση ἐναντίον τοῦ κουμμουνισμοῦ. Ἕνας ὑπεύθυνος ἔγραφε τὸ 1964: «Τὰ γεγονότα δείχνουν ὅτι ἡ οἰκογένεια εἶναι ἡ κυριότερη ἑστία γιὰ τὴν διατήρηση τοῦ θρησκευτικοῦ πνεύματος». Καὶ ὅμως! Αὐτὴ τὴν τρανὴ ἀλήθεια, οἱ ἰθύνο- ντες τῆς χώρας μας φαί- νεται νὰ τὴν ἀγνοοῦν. Ἔτσι, τὸ 1985 καθιερώ- νουν τὸν πολιτικὸ γάμο καὶ τὸ αὐτόματο διαζύγιο, ἀμνηστεύουν τὴ μοιχεία, ἐπιτρέπουν τὶς ἐκτρώσεις. Πότε; Ὅταν ἡ ὑπογεννητι- κότητα εἶναι ὁ ὑπ΄ ἀριθμ. 1 ἐχθρὸς γιὰ τὴν διατήρηση τῆς φυλῆς μας. Καὶ ὑπῆρξε τότε Ὑπουργὸς Παιδείας ποὺ σὲ σύσκεψη γιὰ τὴν ἔλλειψη σχολικῶν κτιρί- ων, εἶπε: «Δὲν ἀνησυχῶ. Σὲ λίγα χρόνια τὰ κτήρια θὰ περισσεύουν, γιατί δὲ θὰ ἔχουμε παιδιά»! Καὶ ἐν ἔτει 2013, ἐνῷ περιμέναμε στήριξη τῆς οἰκογένειας, νέα τορπίλη ἐξαγγέλλεται: τὸ σύμφω- νο ἐλεύθερης συμβίωσης. Ἀπέτυχε, στὴν οὐσία, ὁ πολιτικὸς γάμος. Ἐλπί- ζουν ὅτι θὰ πετύχει τὸ σύμφωνο; Μὰ δὲ βλέπουν, ὅτι μὲ ὅλα αὐτὰ τὰ μέτρα ποὺ εἶναι στὴν οὐσία ἐναντίον τῆς οἰκο- γενείας, θύματα εἶναι τὰ παιδιά; Δὲν βλέπουν τὶς αὐτοκτονίες τῶν νέων, τῶν καταρρακωμένων ἀπὸ τὰ ναρκωτικὰ καὶ τὸ ἔιτζ; Δὲν ρωτοῦν τοὺς ψυχολό- γους καὶ τοὺς ψυχιάτρους γιὰ νὰ τοὺς ποῦν πόσα προβλήματα ἀντιμετωπίζουν τὰ παιδιὰ τῶν διαλυμένων οἰκογενειῶν; Πόσῳ μᾶλλον, ἀργότερα, τῶν ἀνύπαρ- κτων οἰκογενειῶν. Τόση περιφρόνηση γιὰ τὸν ἄνθρωπο; Τόση παραφροσύνη; Τὸ μυστήριο τοῦ γάμου εἶναι ἕνας ἱερὸς θεσμός, γιὰ μία ἱερὴ πραγματικότητα: τὴν οἰκογένεια. Ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι δι- άλυση τῆς οἰκογένειας. Ἡ μονογονικὴ οἰκογένεια ποὺ ἔχει γίνει τῆς μόδας καὶ εἶναι εὐνο- ούμενη τῆς πολιτείας, εἶναι ἕνα ἀτύχημα. Δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι πρότυπο. Ὅπως καὶ οἱ οἰκογένει- ες ποὺ δημιουργοῦνται ἀπὸ τὰ διαζύγια δύο προηγούμενων οἰκογε- νειῶν. Ἔτσι τὰ παιδιὰ στεροῦνται τοὺς γονεῖς τους καὶ ἀποκτοῦν δύο μπαμπάδες καὶ δύο μα- μάδες. Τὰ ψυχολογικὰ προβλήματα ποὺ ἀντιμε- τωπίζουν αὐτὰ τὰ παιδιὰ εἶναι τραγικά. Ὄχι, δὲν ὑπάρχει θαυματουργικὴ λύση μετὰ τὸ διαζύγιο. Οἱ νέοι δεσμοὶ θὰ φέρ- νουν πάντοτε τὴ σφρα- γίδα μίας πληγῆς, ἑνὸς ἀκρωτηριασμοῦ. Γιὰ τὸ παιδὶ τὸ διαζύγιο εἶναι ἡ κατάρρευση τοῦ κό- σμου. Ὅσο γιὰ τὸν γάμο τῶν ὁμοφυλόφιλων καὶ τὸ δικαίωμα τῆς υἱοθεσίας ποὺ ζητοῦν, τὸ ὅλο θέμα πρέπει νὰ μελετηθεῖ μὲ κέντρο τὸ παιδὶ καὶ ὄχι τὶς ἐλλείψεις, τὶς στερήσεις καὶ τὰ ἐλαττώματα τῶν μεγάλων. Μὲ μία τέτοια υἱοθεσία, χιλιά- δες παιδιὰ ἐνδεχομένως, εἶναι καταδικα- σμένα ἐκ τῶν προτέρων νὰ στερηθοῦν τρεῖς βασικὲς ἀξίες: Τὴ διαφορὰ τῶν φύλων ποὺ ὑπάρχει σὲ ἕνα κανονικὸ ζευγάρι. Εἴτε ἀγόρι εἴτε κορίτσι, τὸ παιδὶ ἔχει ἀνάγκη νὰ βρεῖ τὸ
  • 50.
    49 πρόσωπό του στὸνπατερὰ ἢ τὴν μητέ- ρα, νὰ ταυτιστεῖ μὲ αὐτοὺς ἢ νὰ διαφο- ροποιηθεῖ (ἀναλόγως) καὶ νὰ ἐμπνευστεῖ ἀπὸ αὐτοὺς γιὰ τὴν μετέπειτα ζωή του. Στὸ ζευγάρι τῶν ὁμοφυλόφιλων δὲν θὰ τὰ βρεῖ. Τὸν πατέρα καὶ τὴ μητέρα. Μεγαλώ- νοντας θὰ καταλάβει ὅτι δὲν ἔχει οὔτε πατέρα οὔτε μητέρα, ὅπως ἔχουν ὅλα τὰ παιδιά. Ὅτι ζεῖ μὲ δύο ἄντρες ἢ δύο γυναῖκες ποὺ παριστάνουν τὸν μπαμπὰ καὶ τὴ μαμά. Δύο ἄνθρωποι ποὺ μπορεῖ νὰ τὸ φροντίζουν, τοῦ δίνουν ὅμως κα- θημερινὰ ἕνα κακὸ παράδειγμα στὴ ζωή του. Τὴν σταθερότητα τῆς οἰκογένειας. Ἡ διακοπὴ τῆς συζυγικῆς σχέσης στὸν γάμο εἶναι ἕνα ἀτύχημα. Στὴν ἐλεύθερη σχέση ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς εἶναι κάτι ἀναμενόμενο, προγραμματισμένο, ἐξ οὗ καὶ ἡ ἀπουσία τῆς δέσμευσης ποὺ συνε- πάγεται ὁ γάμος. Καὶ ἡ συχνότητα τῆς διακοπῆς σὲ αὐτὴ τὴν ἐλεύθερη σχέση, εἶναι ἕξι φορὲς μεγαλύτερη, κατὰ τὶς στατιστικές, ἀπὸ ὅτι εἶναι στὸν γάμο. Στὴν σχέση μεταξὺ ὁμοφυλόφιλων εἶναι ἀκόμη μεγαλύτερη. Ὑπάρχει συνεπῶς μία ἀπόσταση μεταξὺ τῶν γεγονότων καὶ τῶν ἰσχυ- ρισμῶν τῶν ἀνθρώπων ποὺ ἀντιμετω- πίζουν εἰδικὰ προβλήματα. Μεταξὺ τῆς πραγματικότητας καὶ τῶν ἐπιθυμιῶν τους, τὶς ὁποῖες προσπαθοῦν νὰ ὡραι- οποιήσουν καὶ νὰ παρουσιάσουν φυ- σικές. Καὶ πρέπει νὰ δοῦμε κατάματα τὸ πλῆθος τῶν προβλημάτων τὰ ὁποῖα θὰ ἀντιμετωπίσουν τὰ παιδιὰ ποὺ θὰ μεγαλώσουν ἔξω ἀπὸ τὴ φυσική τους κοιτίδα ποὺ εἶναι ἡ οἰκογένεια, ὅπως τὴν δημιούργησε ὁ Θεός, τὴν ἁγίασε ἡ ἐκκλησία μὲ τὸ μυστήριο τοῦ γάμου καὶ τὴν προστάτευε μέχρι σήμερα τὸ δίκαιο ὅλων τῶν πολιτισμένων λαῶν. Εἶναι χα- ρακτηριστικὸς ὁ ὁρισμὸς τοῦ γάμου στὸ Ρωμαϊκὸ Δίκαιο: «Γάμος εἶναι ἕνωσις ἀνδρὸς καὶ γυναικός, συγκλήρωσις τοῦ βίου παντός, θείου τε καὶ ἀνθρωπίνου δικαίου κοινωνία». Ἂς τὸ καταλάβουμε καλὰ ὅτι δὲν μποροῦμε νὰ παίζουμε μὲ τὰ ἱερὰ καὶ τὰ ὅσια τῆς ἀνθρωπότητας. Οὔτε νὰ κάνουμε τὸ παιδί, ποὺ ἀποτε- λεῖ τὸ μέλλον τοῦ κόσμου, ἀντικείμενο πειραματισμῶν, μὲ βέβαιη κατάληξη τὴ δυστυχία του. Ἐπίλογος Ὕστερα ἀπὸ ὅσα ἐλέχθησαν, τίθεται τὸ ἐρώτημα: μπορεῖ σήμερα ἡ οἰκογένεια νὰ μείνει πιστὴ στὴ μετάδοση ἀξιῶν; Ἡ ἀπάντηση εἶναι: Ναί. Βεβαίως μπορεῖ. Ἀρκεῖ νὰ ἀγωνίζεται γιὰ νὰ βιώνει αὐτὲς τὶς ἀξίες. Νὰ μὴν ἀποτελοῦν μία θεωρία ἄσχετη μὲ τὴν ζωή. Νὰ αἰσθάνονται τὰ παιδιά μας ὅτι αὐτὰ ποὺ τοὺς διδάσκου- με τὰ ζοῦμε ἐμεῖς οἱ ἴδιοι, σὲ μία ζωὴ ἄξια νὰ τὴ ζεῖ κανείς. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ κλείσω μὲ λί- γες σκέψεις τοῦ φιλοσόφου, θεολόγου καὶ συγγραφέα Μωρὶς Μπελέ: «Αὐτὸ ποὺ ἔχουμε νὰ μεταδώσουμε, δὲν εἶναι μόνο τὸ καλὸ ἢ ἡ γνώση. Εἶναι μία σχέ- ση ἀπὸ γενεὰ σὲ γενεά, ποὺ δίνει στὸν ἄνθρωπο τὴ δυνατότητα νὰ ἀγαπᾶ: ἡ ἀγάπη αὐτὴ δὲν εἶναι μία συναισθημα- τικὴ φλυαρία. Εἶναι αὐτὸ ποὺ ὅταν λεί- ψει, ὁ ἄνθρωπος θὰ βυθιστεῖ στὴν ἄβυσ- σο. Εἶναι ἕνα γεγονός –Τὸ γεγονὸς- τῆς ἀνθρωπότητας. Εἶναι τὸ ἐλάχιστο καὶ τὸ μέγιστο. Μία ἀνθρωπότητα ἀπὸ ἀνθρώ- πους ποὺ εἶναι ὁ ἕνας γιὰ τὸν ἄλλον: Ὑποδοχή, εὐμένεια, εὐγένεια, σεβασμός, στοργή, ἐλπίδα. Εἶναι ἀγάπη τόσο δυνατή, ποὺ μπρο- στά της ἀχρηστεύονται ὅλες οἱ τεχνικές. Εἶναι τὸ Βασίλειο τοῦ Θεοῦ.
  • 51.
    50 Ἐ ξετάζοντας κανεὶς τὸνποντιακὸ γάµο µέσα ἀπὸ τὰ ἐθιµά του, δια- πιστώνει εὔκολα τὴν ἱερότητα µἐ τὴν ὁποία τὸν περιέβαλαν καὶ τὴν ἀρχο- ντιὰ ποὺ συνόδευε τὰ σχετικὰ ἔθιµα. Ὁ γάµος στὸν Πόντο εἶναι περισσό- τερο γνωστὸς µἐ τὸν ὅρο «χαρά». Ἔτσι καταδείκνυαν τὸν χαρµόσυνο χα- ρακτῆρα του, ποὺ δὲν περιοριζόταν µόνο µεταξὺ τῶν νεονύµφων, ἀλλὰ συµπεριελάµβανε καὶ ὅλη τὴν κοι- νότητα. Θὰ διερωτηθεῖ ὅµως κανεὶς για- τί τὴ µέρα αὐτὴ τῆς χαρᾶς ἀκού- γονταν τὸ τραγούδι: «Σήµερον µαῦρον οὐρανός, σήµερον µαύρη µέρα, Σήµερον ἀποχωριοῦνταν µάνα καὶ θυγατέρα»; Ἡ ἀπορία λύνεται ἂν λάβει κα- νεὶς ὑπόψη τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ νύφη, ἕνα ἁγνὸ καὶ ἄβγαλτο κορίτσι, δεµένο συναισθηµατικὰ µἐ τὴ µητέρα της καὶ ὅλο τὸ οἰκογενει- ακό της περιβάλλον, ἐλάχιστα ἢ καὶ καθόλου γνωρίζοντας τὸν σύζυγο ποὺ παίρνει, καὶ γιὰ τὸν ὁποῖο ἀπεφάσι- σαν οἱ γονεῖς της, βαδίζει στὸ ἄγνωστο. Ἐξάλλου, κάθε ἀποχωρισµὸς ἔχει κάποια γεύση θανάτου. Νὰ γιατί νοιώθει «µαῦρο τὸν οὐρανὸ καὶ µαύρη τὴ µέρα» τοῦ ἀπο- χωρισµοῦ της ἀπὸ τὴ µἠτέρα της, τὸ σπίτι, τὴ ζεστὴ φωλιά. Ἔκφραση, ἂν θέ- λετε, τῆς βαθειᾶς φιλοσοφηµένης θέσης τῆς διδασκαλίας τῆς Ἐκκλησίας µας, ποὺ βλέπει τὴ ζωὴ ὡς χαρµολύπη. Συνήθως ὅταν οἱ νέοι ἔκλειναν τὸ 18ο ἔτος τῆς ἡλικίας τους καὶ οἱ κοπέλες τὸ 15ο, µὲ τὴ φροντίδα πάντα τῶν γο- νέων τους, ἔπρεπε νὰ ἀποκατασταθοῦν. Καµμιὰ φορὰ ἡ κόρη µἐ τὴ συµπλήρω- ση τοῦ 12ου ἔτους θεωροῦνταν ὤριµη καὶ πρὸ παντὸς ὅταν ὑπῆρχε ὁ φόβος τῆς ἁρπαγῆς της καὶ τὸ κλείσιµό της σὲ χα- ρέµι. Ἔλεγαν: «Δωδεκάχρονον κορίτς, γιὰ σὸν ἄνδρα γιὰ στὸν Ἄδ», ἅδης ἦταν τὸ χαρέµι. Οἱ Τοῦρκοι παρ’ ὅλη τὴ βαρβαρότη- τά τους στὸ θέµα ἀπαγωγῶν κοριτσιῶν, ἀπὸ ἔθιµο σέβονταν τὸν θεσµὸ τοῦ γάµου καὶ στοὺς ἀλλοθρήσκους καὶ σπάνια ἐνοχλοῦσαν παντρεµένες γυναῖκες, οὔτε ἔβαζαν παντρεµένη γυναῖκα στὸ χαρέµι τους, ὅσο νέα καὶ ὄµορφη καὶ νὰ ἦταν. Οἱ Ἕλληνες ἐκµεταλλεύτηκαν τὸ ἔθιµο αὐτὸ καὶ µόλις µεγαλώνανε οἱ κό- ρες τους τὶς παντρεύανε ἀκόµη καὶ µὲ µικρὰ ἀγόρια, ὅταν φυσικὰ δὲν ὑπῆρχαν µεγαλύτερα ἀγόρια χριστιανῶν. Γενικὰ στὸν Πόντο παρατηρεῖται µία προτίµηση στὸν πρώιµο γάµο. Πίστευαν ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ* Ἀντωνίου Βασιλειάδη πρ. Δημάρχου Γιαννιτσῶν Οἰκογένεια Ποντίων ἀνταρτῶν τῆς Ριζούντος
  • 52.
    51 ὅτι ἡ δέσµευσηµὲ τὴν ἔγγαµη ζωή, ἀγο- ριοῦ καὶ κοριτσιοῦ ἀπὸ µικρὰ παιδιά, µὲ ἄδολη καὶ ἀπονήρευτη ἀκόµη προεφη- βικῆς ἡλικίας ψυχή, ἀπὸ ὑγιεινὴ ἄποψη, τοὺς σώζει ἀπὸ πολλὲς κακοτοπιὲς καὶ παραστρατήµατα. Τὰ δὲ παιδιά, καρποὶ τοῦ γάµου, γόνοι µικροπαντρεµένων, ἁγνῆς, παρθενικῆς εὐρωστίας, φθάνουν στὴ ζωὴ κληρονοµικὰ ἐξοπλισµένα, µὲ ἄτρωτη ὑγεία. Πῶς νὰ µὴ θυµηθεῖ κανεὶς στὸ σηµεῖο αὐτὸ τὴ γνώµη τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόµου, µὲ τὴν ὁποία συµµορφώνεται ἡ ἀντίλη- ψη τῶν Ποντίων γιὰ τὸν γάµο; Συγκεκριµένα, ὁ µεγάλος αὐτὸς πατὴρ τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ ἄφησε τὴν τελευταία του πνοὴ ἐξόριστος στὰ Κόµα- να τοῦ Πόντου, συνιστοῦσε: «Νὰ ὁδηγεῖτε τοὺς νέους γρήγορα στὸν γάµο, ὥστε νὰ δέχονται τὴ νύφη µὲ καθαρὰ καὶ ἁγνὰ σώµατα». «Τοῦτο καὶ τοὺς ἔρωτας θερµοτέρους ποιεῖ». Ἡ εὐαισθησία τῶν Ποντίων σὲ ζη- τήµατα ἠθικῆς φύσεως ἦταν παροιµιώ- δης. Ἀπὸ τὰ πολλὰ περιστατικὰ ποὺ τὸ ἐπιβεβαιώνουν θὰ ἀναφέρω ἕνα γεγονὸς ποὺ διάβασα σ’ ἕνα βιβλίο, ὄντας φοι- τητὴς τότε στὴν Ἀθήνα, καὶ ποὺ µοῦ τὸ συνέστησε ὁ µητροπολίτης πρώην Φλω- ρίνης κυρὸς Αὐγουστῖνος. Τὸ κεφάλαιο ἐπιγράφονταν: «Τ' ἀφορεσµένα ταφία», τὰ καταραµένα δηλαδὴ µνήµατα. Τουρ- κικὴ ὁµάδα φoρoεισπρακτόρων αἰσχρῶν καὶ ἀσελγῶν κατὰ τὶς ἐπισκέψεις των σὲ ἀπόµακρα χωριὰ προκειµένου νὰ εἰσπρά- ξουν τοὺς φόρους, παρήγγειλε µετὰ τὴν εἴσπραξη τῶν φόρων νὰ τοὺς ἐτοιµάσουν τὸ βράδυ ἰσάριθµα δωµάτια, στὰ ὁποῖα θὰ εἶχαν φροντίσει προηγουµένως νὰ τοὺς περιµένουν ἀντίστοιχες ὄµορφες χριστιανοποῦλες γιὰ διανυκτέρευση. Οἱ ὑπεύθυνοι τοῦ χωριοῦ συσκέφθηκαν καὶ ἐπέλεξαν ἀπὸ τὰ παλληκάρια τοῦ χωριοῦ τόσα ὅσοι καὶ oἱ Τοῦρκοι, γιὰ νὰ πάρουν τὶς θέσεις τῶν κοριτσιῶν, τὰ ὁποῖα καὶ ἔκρυβαν σὲ ἀσφαλὲς καταφύγιο. Οἱ ὑπόλοιποι νέοι πῆγαν ἔξω ἀπὸ τὸ χωριὸ καὶ ἄνοιξαν τόσους τάφους ὅσοι καὶ oἱ Τοῦρκοι. Ὅταν τὸ βράδυ ἐπέστρε- ψαν oι Τοῦρκοι καὶ ρώτησαν ἂν ὅλα ἔγιναν ὅπως παρήγγειλαν καὶ πῆραν τὴ σχετικὴ διαβεβαίωση τῶν νοικοκυρέων, πῆγαν στὰ δωµάτια, ποὺ ὑποτίθεται ὅτι βρίσκονταν oἱ κοπέλες καὶ τοὺς περίµε- ναν. Πέφτοντας ὅµως στὸ κρεβάτι ἀντὶ γιὰ τὰ κoρίτσια βρῆκαν σκεπασµένα µὲ τὸ πάπλωµα τὰ δυνατὰ παλληκάρια, ὁπλισµένα µὲ µαυροµάνικα µαχαίρια, καὶ τὰ ὁποῖα ἀφοῦ σκότωσαν τοὺς ἐπί- δοξους βιαστές, τοὺς µετέφεραν καὶ τοὺς ἔθαψαν στοὺς ἀνοιγµένους τάφους. Ἡ περιοχὴ ἐκείνη ἀπὸ τὸ γεγονὸς αὐτὸ ὀνοµάσθηκε «τ' ἀφορεσµένα ταφία». Σὲ τέτοια περιωπὴ εἶχαν τὴν τιµὴ καὶ τὴν ὑπόληψη ὡς χριστιανοὶ ὀρθόδοξοι καὶ Ἕλληνες. Νοµίζω λοιπὸν ὅτι ἡ παράδοσή µας δὲν πρέπει νὰ ἐξαντλεῖται στὰ ἐξω- τερικά, «σὴν τσιορβὰν καὶ σὰ χοροὺς» ἀλλὰ νὰ προχωρήσει πιὸ πέρα, νὰ γίνει ἡ φιλοσοφία τῶν προγόνων µας, ἡ ἠθική τους, ἡ τιµιότητά τους, ἡ φιλοπατρία, ἡ φιλοξενία, ἡ ἀλληλεγγύη, ὅλες ἐν γένει oἱ ἀξίες µὲ τὶς ὁποῖες ἔζησαν, νὰ γίνουν λέγω, ὁδηγὸς καὶ βοηθός µας. Διαφορετικὰ φοβοῦµαι µήπως ἐµεῖς oἱ ἀπόγονοί τους γίνουµε ἁπλοὶ πραµα- τευτάδες καὶ ἔµποροι τῆς µεγάλης τους παρακαταθήκης. Στὴν Ἐκκλησία λέµε τιµὴ µάρτυρος, µίµηση µάρτυρος. Καµµιὰ δικαιολογία δὲν εἶναι ἀρκετή, ὥστε νὰ µᾶς ἀποτρέψει ἀπ’ αὐτὸ τὸ καθῆκον, ἂν φυσικὰ θέλουµε νὰ τοὺς τιµήσουµε ὅπως τοὺς ἀξίζει. -Στὸν Πόντο φρόντιζαν νὰ ἀποφεύ- γονται γάµοι µεταξὺ συγγενῶν µέχρι ἐβδόµου βαθµοῦ. -Τηροῦσαν τοὺς ἱεροὺς κανόνες τοῦ γάµου µὲ εὐλάβεια. -Ἀπέφευγαν ἐπιµελῶς νὰ κάνουν γάµο κατὰ τὴ διάρκεια τῶν νηστειῶν ποὺ καθορίστηκαν ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία. -Ἀρραβῶνας ποὺ ἱερολογοῦνταν ἀπὸ ἱερέα θεωροῦνταν µισοστεφάνωµα καὶ τυχὸν διάλυσή του ἀτιµωτικὴ πράξη. -Οἱ κοπέλες ἐγκαταλείπονταν στὴν φροντίδα τῶν γονιῶν τους, καὶ δὲν ἐπι- θυµοῦσαν νὰ ἔρθουν σὲ ἀντίθεση µὲ τὴ γνώµη τους. Ὑπακοὴ ποὺ θυµίζει µονα-
  • 53.
    52 στήρι. Παροιµιώδης ἔµεινε ἡφράση: «Ἐγὼ ἄς σοῦ κυροὺµ κι ἂς σὴ µάνας ἲµ τὴ βουλὴν κι ἐβγαίνω»(Ἐγὼ τοῦ πατέρα μου καὶ τῆς μητέρας μου τὴν γνώμη δὲν τὴν παραβαίνω). Δὲν ἔλειπαν ὅµως καὶ oἱ γάµοι ἀπὸ ἔρωτα, ἀκόµη καὶ ἀπαγωγὲς κοριτσιῶν ἢ καὶ νυµφοκλοπές, ποὺ γί- νονταν µὲ τέτοια ἐπιτηδειότητα, ὥστε θύµιζαν ἀπαγωγὲς νυµφῶν τῆς ἀρχαίας Σπάρτης. Δὲν ἀνέχονταν ὅµως ἡ ποντι- ακὴ κοινωνία στὶς περιπτώσεις αὐτὲς τὴν ἐγκατάλειψη καὶ τὸν διασυρµὸ τοῦ κοριτσιοῦ. Ἔλεγαν χαρακτηριστικά: «Koρίτσι ὄνοµαν π' ἐβγάλ, σ' ὀσπὶτ νὰτ φωτίαν βάλ». Ὅποιος βλάψει ἢ ἐκθέσει µ’ ὁποιονδήποτε τρόπο τὸ καλὸ ὄνοµα κοριτσιοῦ, βάζει φωτιὰ στὸ σπίτι του. Ὁ θεσµὸς τῆς προίκας ἦταν ἄγνωστος, διότι τὸ πρᾶγµα ἐθεωρεῖτο πολὺ προσβλητικὸ γιὰ τὴν κόρη. -Ἀντίθετα στὴν Ἀµισὸ ὁ γαµπρὸς πρό- σφερε χρήµατα καὶ δῶρα, ὅπως συνέβαινε στὰ ὀµηρικὰ χρόνια µἐ τὰ γνωστὰ ἔδνα. -ΣτὴΝικόποληὁπατέραςτοῦγαµπροῦ πρὶν ἀπὸ τὸν γάµο πρόσφερε στὴ µητέρα τῆς νύφης χρηµατικὸ ποσό, τὸ γνωστὸ «σοὺτ χὰ-κι», δηλαδή, τὸ δικαίωµα τοῦ γάλακτος, ἀναγνωρίζοντας τὴ µεγάλη προσφορὰ γιὰ τὸ µητρικὸ γάλα ποὺ τῆς ἔδωσε καὶ γιὰ ὅλες γενικὰ τὶς µητρικὲς φροντίδες. Νὰ ἡ ἀρχοντιὰ καὶ ἡ λεβεντιὰ τοῦ παραδοσιακοῦ ποντιακοῦ γάμου, κα- νένας ὑστερόβουλος ὑπολογισμός, καμιὰ ἐμπορευματοποίηση τοῦ ἱεροῦ θεσμοῦ. Ἀπὸ ὅσα ἐκτέθηκαν ἔγινε φανερὸ ὅτι γιὰ τὸν πόντιο ὁ γάµος ἦταν ὑπόθεση ἱερή, θεσµὸς θεόσδοτος. Γι’ αὐτὸ καὶ σπά- νιζαν τότε τὰ διαζύγια καὶ ἡ συνοχὴ τῶν µελῶν τῆς ποντιακῆς οἰκογένειας ὑπῆρξε ὁ ἀκλόνητος βράχος πάνω στὸν ὁποῖο ἑδραιώθηκε ἡ ποντιακὴ φυλή, διατηρή- θηκε ἡ γλῶσσα, καὶ κατάφερε ἐν µέσῳ λυσσαλέων κυµάτων, ποὺ τὴν ἀπει- λοῦσαν, ὄχι µόνο νὰ ἐπιζήσει, ἀλλὰ καὶ νὰ µεγαλουργήσει στὴν πεντακοσιόχρο- νη σχεδὸν σκλαβιά της. Γνώρισµα τῆς πο- ντιακῆς οἰκογένειας, ἦταν ἡ πατριαρχική της ὀργάνωση καὶ ἡ διευρυµένη µορφή της. Κάτω ἀπὸ τὴν ἴδια στέγη, σὲ ἑνι- αῖο νοικοκυριό, µὲ κοινὴ καὶ ἀδιαίρετη, τὴν οἰκογενειακὴ περιουσία-ἦν αὐτοῖς ἅπαντα κοινὰ-ζοῦσαν ἄτοµα τριῶν καὶ τεσσάρων γενεῶν. Τοῦτο µαρτυροῦν καὶ οἱ ὅροι λυκοπάππον-λυκοµάνα, ἀρκο- πάππον καὶ ἀρκοµάνα, ποὺ δὲν τοὺς συναντοῦµε σὲ καµµία ἄλλη ἑλληνικὴ φυλή. Τὰ µέλη µίας τέτοιας οἰκογένειας ἔφθαναν τὰ 25. Ὑπάρχουν περιπτώσεις ποὺ ἔφθαναν τὸν ἀριθµὸ τῶν 50 µελῶν. Παρατηροῦµε µία οἰκογενειακὴ δοµὴ παρόµοια µ’ ἐκείνη τῆς ὁµηρικῆς ἐποχῆς. Θυµηθεῖτε τὸν Ἀλκίνοο ποὺ ἔχει τὰ πα- ντρεµένα παιδιὰ στὸ ἀνάκτορό τους. Τὸν Πρίαµο ποὺ συγκατοικεῖ µἐ τοὺς υἱοὺς καὶ τοὺς γαµπρούς του, ποὺ ἔµεναν σὲ ἰδιαίτερες κατοικίες, ποὺ ἀπεῖχαν ὄµως ἐλάχιστα ἀπ’ τὰ ἀνάκτορα. Φυσικὰ τὸ παραπάνω ἐπιβαλλόταν ἀπὸ τὶς τότε συνθῆκες, προκειµένου νὰ καλυφθοῦν οἱ ἀνάγκες τῶν γεωργικῶν καὶ κτηνοτροφικῶν ἐργασιῶν, καὶ νὰ ὑπάρξει αὐτάρκεια στὰ βασικὰ ὑλικὰ ἀγαθά, ἀλλὰ καὶ ἡ αὐτοάµυνα τῶν Πο- ντίων ἀπέναντι στὶς ἐπιβουλὲς τῶν Τούρκων. Εἶναι δὲ φανερὸ ὅτι µία τέτοια δοµὴ ἀπαιτοῦσε αὐστηρὴ ἐσωτερικὴ ἱε- ράρχηση καὶ πειθαρχία, προκειµένου νὰ ἐξασφαλισθεῖ ἡ ἀρµονικὴ συµβίωση τῶν µελῶν της. Ἡ θέση τοῦ πατριάρχη, τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς οἰκογενείας, ἦταν καθορι- στική. Αὐτὸς διαχειριζόταν ὅλες τὶς ὑπο- θέσεις καὶ ρύθµιζε τὴν κοινωνικὴ ζωὴ τῆς οἰκογένειας. Γενικὰ βλέπουµε µία προτίµηση κι ἕναν σεβασµὸ στὸ ἀνδρικὸ φῦλο -ὁ ἀνὴρ κεφαλὴ τῆς γυναικὸς- χωρὶς νὰ διαπι- στώνεται κάποιο ἀνταγωνιστικὸ πνεῦµα τῶν δύο φύλων. -Θὰ ἀναφερθῶ σὲ µία χαρακτηριστικὴ περίπτωση, ποὺ δείχνει τὸ σεβασµὸ για- γιᾶς µεγάλης ἡλικίας σὲ ἔµβρυο ποὺ κυο- φοροῦταν σὲ µία νέα νύφη. Τὸ ἀναφέρει ὁ Χειµωνίδης. «Καθόµουν, γράφει, µὲ τὴν καλοµάνα µου 90 καὶ πλέον χρονῶ, ὅταν πέρασε µία «ἔµποδος» -ἔγγυος- γυναῖκα. Ἡ καλοµάνα µου σηκώθηκε. Τῆς λέω. Τώρα καὶ γι’ αὐτὴν σηκώθηκες; Μοῦ
  • 54.
    53 ἀπαντᾶ «πούλιµ, κιἂν ἐφτάει ἀγοὺρ καὶ (γ)ινέτω ἄξιος ἄνδρας;»(παιδί μου κι ἂν γεννήσει ἀγόρι καὶ γίνει ἄξιος ἄνδρας;). Σᾶς ὑπενθυµίζω ὅτι τὸ ἴδιο συνέβαινε καὶ στὴν ἀρχαία Σπάρτη ἀπέναντι στὶς ἔγκυες γυναῖκες. -Τὰ πρωτοτόκια ἴσχυαν τόσο γιὰ τὸ ἀγόρι ὅσο καὶ γιὰ τὸ κορίτσι. Ὡς πρωτό- τοκη, «πρωτικάρ», ἡ κόρη ἦταν γιὰ τὰ ὑστερογέννητα ἀδέλφια της ἡ τρανέσσα καὶ ὁ λόγος της µετροῦσε µετὰ τὸν λόγο τῆς µητέρας. -Ἡ νέα νύφη γιὰ ἀρκετὸ διάστηµα δὲν µιλοῦσε µὲ τὰ πεθερικά της καὶ συνεννοοῦνταν µαζί τους µὲ νοήµατα καὶ συνθηµατικὸ βή- ξιµο. Ὅµως συγκρίνο- ντας τὴ θέση τῆς Ποντί- ας γυναίκας µὲ τὴ θέση τῆς Τουρκάλας, τῆς µόνης µἐ τὴν ὁποία θὰ µποροῦσε νὰ συγκρι- θεῖ, βλέπουµε πολλὰ ἰσχυρὰ προνόµια, τὰ ὁποῖα ἀπορρέουν ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ποντι- ακὴ οἰκογένεια ἦταν δοµηµένη πάνω στὶς ὀρθόδοξες χριστιανικὲς θέσεις, «ὅπου οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ». Πιὸ συγκεκριµένα, ἡ τουρκάλα ἦταν ὑποχρεωµένη νὰ ἀπο- δεχθεῖ τὰ βάρβαρα ἀνδρικὰ προνόµια, πολυγαμία, ἁπλούστατη λύση τοῦ γάµου µὲ τὴν τριπλῆ ἐξαγγελία τοῦ συζύγου της «σὲ χωρίζω, σὲ χωρίζω, σὲ χωρίζω». Ἦταν ὑποχρεωµένη νὰ κρύβει τὸ πρό- σωπό της. Τῆς ἔλειπε ἀπόλυτα ἡ κοινω- νικὴ ζωὴ (οἰκογενειακὲς σχέσεις, ἀνταλ- λαγὴ ἐπισκέψεων) καὶ ἡ κάθε εἴδους ψυχαγωγία (οἱ Τοῦρκοι ἀπαγόρευαν τὶς γυναῖκες νὰ χορεύουν δηµόσια). Ὅλα αὐτὰ σὲ συνδυασµὸ µἐ τὶς δικές της δυνατότητες, νὰ συµµετέχει ἐλεύθε- ρα στὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας, στὰ πανηγύ- ρια, στοὺς χοροὺς ποὺ συνοδεύονταν ἀπὸ τὴν τρυφερὴ ἀντιµετώπιση τοῦ συζύγου της καὶ ὄχι σπάνια καὶ τῶν πεθερικῶν της, γλύκαιναν τὴ ζωή της καὶ τὴν ἔκα- ναν νὰ νιώθει ἀσφαλὴς στὴν ὁρµονικὴ πολυµελὴ οἰκογένειά της. Ἡ ἐποχή μας χαρακτηρίζεται ἀπὸ µε- γάλη κρίση θεσµῶν καὶ ἠθικῶν ἀξιῶν. Κλονίζεται ἡ οἰκογένεια καὶ οἱ γεροντό- τεροι ἀντὶ νὰ τύχουν σεβασµοῦ, ἀφήνο- νται καὶ πεθαίνουν ἔρηµοι καὶ µόνοι σὲ κάποιο γηροκοµεῖο. Στ’ ἀφτιὰ µου ἠχοῦν τὰ λόγια-ἀπάντηση µίας νύφης πρὸς τὴν πεθερά της-ποὺ τῆς εἶπε: «Παιδὶ µου, στὴ γιoρτή σου θέλω νὰ σοῦ κάνω δῶρο, πὲς µου τί θέλεις;» καὶ ἡ νύφη ἀπαντᾶ: «Νὰ µοῦ ἀδειάσεις τὴ γωνιά». Κι ὅµως θὰ ἔπρεπε νὰ θυµόµαστε ὅτι µετὰ τὸν Θεὸ ὀφείλουµε νὰ τιµοῦµε τοὺς γονεῖς µας. Νὰ θεωροῦµε τὴν παρουσία τους εὐλογία καὶ ὄχι πρόβληµα. Ἕνας δυτικόφερτος τύπος οἰκογένειας προβάλλεται συνεχῶς ἀπὸ τὰ Μ.Μ.Ε. ποὺ προσπαθεῖ -καὶ δυ- στυχῶς τὸ πετυχαίνει- νὰ ὑποκαταστήσει τὴν παραδοσιακὴ ἑλληνικὴ οἰκογένεια, τὴν οἰκογένεια ποὺ στηρίχθηκε πάνω στὴν ἀσάλευτη πέτρα τῆς διδασκαλίας τῆς Ἐκκλησίας µας, ἡ ὁποία καὶ ὡς µυστή- ριο µέγα τὴν εὐλογεῖ. Χάρη σ' αὐτὴ τὴν οἰκογένεια ἐπιβίωσε ἡ φυλὴ µας, καὶ ἂς ἀντιµετώπισε πολὺ δύσκολες συνθῆκες. Παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἑλληνικὴ οἰκο- γένεια σὲ σύγκριση µὲ τὴ δυτικοαµερι- κανική, διατηρεῖ ἀκόµη ἀρκετὰ ἀπὸ τὰ Γλέντι γάμου Ποντίων
  • 55.
    54 ἀγαθὰ στοιχεῖα συνοχῆςκαὶ ἁρµονίας, ἐν τούτοις θὰ πρέπει νὰ ὀµολογηθεῖ ὅτι πῆρε κιόλας κι αὐτὴ τὸν ἐπικίνδυνο δρόµο µε- τάλλαξης, ἀλλοίωσης καὶ ἀλλοτρίωσης τοῦ χαρακτῆρα της. Σήµερα περισσότερο ἀπὸ κάθε ἄλλη φορά, ἡ τηλοψία, µὲ τὰ πρότυπα ποὺ παρουσιάζει, µὲ χρώµατα φανταχτερά, διαφθείρει τοὺς νέους καὶ ὄχι µόνο αὐτούς, καὶ οὐσιαστικὰ ἀχρη- στεύει τὸν ρόλο καὶ τὸ ἔργο τῶν γονέων, τῆς οἰκογένειας. Σήµερα τὰ παιδιὰ δὲν ἀκοῦν καὶ δὲν ὑπακοῦν. Φταῖνε πολλοί. Ὅµως θὰ ἦταν παράλειψη ἂν δὲν ἀνα- φερθοῦµε στὴ δικὴ µας εὐθύνη. -Κάποτε,τὴνἐποχὴτῆςδραχµῆςβρῆκα ἕνα 100δραχµο. Μέσα στὸ λευκὸ ὑδατό- γραµµά του διάβασα τὰ ἑξῆς: «ὅποιος κα- τηγορεῖ τὴ νέα γενιά, ἂς σκεφθεῖ ποιὸς τὴ µεγάλωσε». -Τὸ 1961, σὲ µία ἐκδήλωση γιὰ τὰ θύµατα τῶν Ἑβραίων ἀπὸ τὴ γερµανικὴ κατοχή, ποὺ ἔγινε στὴ Θεσσαλονίκη, µετὰ ἀπὸ πολλοὺς ὁµιλητές, ποὺ λαῦροι καταφέρθηκαν κατὰ τοῦ «τέρατος τῆς ἀποκαλύψεως» ὅπως χαρακτηρίστη- κε ὁ Χίτλερ, πῆρε τὸ λόγο ἕνας σοφὸς ραββῖνος ἀπὸ τὸ Ἰσραήλ, ὁ ὁποῖος µεταξὺ τῶν ἄλλων εἶπε καὶ τὰ ἑξῆς ἀξιοσηµείω- τα: «Ἡµεῖς ἐκ τῆς Βίβλου ἐδιδάχθηµεν τὰ αἴτια τῶν συµφορῶν µας νὰ τὰ ἀνα- ζητῶµεν εἰς τοὺς ἰδίους τοὺς ἑαυτούς µας». Μήπως ἀµφιβάλλει κανεὶς ὅτι καὶ ἐµεῖς, ἄρχοντες καὶ ἀρχόµενοι, ἀξιωµα- τοῦχοι καὶ ἁπλοὶ πολίτες «ἐµακρύνθηµεν ἀπὸ τοῦ Κυρίου»; Τὸ δικό µας ἐνδιαφέρον γιὰ τὰ τηλε- οπτικὰ σκουπίδια ρίχνει νερὸ στὸ µύλο τους καὶ παρακινεῖ τοὺς τηλεοπτικοὺς παραγωγοὺς γιὰ περισσότερο καὶ πιὸ ὄζουσα προσφορά. Καὶ βλέπουµε νὰ κα- ταβάλλεται προσπάθεια ποιὸ κανάλι καὶ ποιὸς παραγωγὸς θὰ ξεπεράσει τοὺς ἄλλους σὲ βωµολοχίες καὶ προστυχιές, προκειµένου νὰ ἀνεβεῖ ἡ τη- λεθέαση καὶ φυσικὰ ἡ ἀµοιβή τους. Ἂν ἐµεῖς δηλώναµε µὲ τὴ στάση µας «εὐχαριστῶ δὲν θὰ πάρω» πιθανὸν νὰ ἄλλαζαν συµµορφούµενοιστὶςπροτιµή- σεις µας. Θὰ συνέβαινε ὅ,τι καὶ µὲ τὰ νηστήσιµα φαγητὰ καὶ προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλε ἡ εὐσέβεια τοῦ λαοῦ στὰ κατα- στήµατα. Ὅµως γιατί ὄχι καὶ διαµαρτυρία γιὰ ὅλη αὐτὴ τὴ σαβούρα; Θυµηθεῖτε τὴν πε- ρίπτωση κατὰ τὴν ὁποία πρό- γραµµα τηλεοπτικοῦ σταθµοῦ πρὶν µε- ρικὰ χρόνια διακόπηκε, ἐπειδὴ δέχθηκε τηλεφωνήµατα τηλεθεατῶν ποὺ διαµαρ- τυρήθηκαν γιὰ τὴν ποιότητά του. Ἀντι- στάθηκαν. Εἶναι καιρὸς νὰ σκύψουµε ὅλοι πάνω στὴν ἑλληνικὴ παραδοσιακὴ οἰκογένεια, γιὰ νὰ ἀνακαλύψουµε καὶ νὰ ἐκτιµήσουµε τοὺς µεγάλους θησαυροὺς καὶ τὴν σπουδαιότατη συµβολή της στὴν εὐτυχία τῆς κοινωνίας µας. Ἀντὶ ἐπιλό- γου καὶ σχετικῶν συµπερασµάτων, πα- ραθέτω µία ἐπιστολὴ ἑνὸς ἀληθινοῦ καὶ πιστοῦ ὀρθοδόξου χριστιανοῦ, τρυφεροῦ συζύγου, φιλόστοργου πατέρα καὶ φιλο- πάτορα υἱοῦ. Φυλακὲς Ἀµάσειας, Δευτέρα 6 Ὀκτωβρίου 1921. Ἐπιστολὴ ἑνὸς µελλοθανάτου, Ἀντω­ νίου Τσινόγλου, Διευθυντοῦ τοῦ Γρα­ φείου Προσφύγων ἐν Ἀµισῷ Σεβαστοὶ µου γονεῖς, προσφιλὴς µου σύζυγος, τέκνα µου ἀγαπητά, λοιποὶ Οἰκογένεια Ποντίων
  • 56.
    55 συγγενεῖς καὶ φίλοι. Κατεδικάσθηνἀθῶος ὤν εἰς θάνατον, ἦτο θέληµα Θεοῦ, διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ δὲν λυποῦµαι, καὶ σεῖς µή λυπηθεῖτε, ἔχω πί­ στιν, ὅτι θὰ συναντηθούµε εἰς τὴν ἄλλην ζωήν. Σᾶς στέλνω τὸν χαιρετισµὸ καὶ τὴν ἀγάπη µου, ἐν ὅσῳ ζεῖτε νὰ µὲ µνηµονεύ­ ετε. Ἀντιόπη, ὁ Θεὸς δὲ µὲ ἠξίωσε νὰ γηρο­ κοµήσω τοὺς γονεῖς µας, τὸ ἔργον τοῦτο τὸ ἀφήνω µόνον εἰς σέ. Δία σὲ καὶ διὰ τὰ τέκνα µας εἶµαι βέβαιος, ὅτι θὰ φροντί­ σει ὁ καλὸς Θεός. Νὰ µὴ λυπηθεῖς καὶ ἀγανακτήσεις ἐναντίον τοῦ θελήµατος τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν ἐπιζήσετε τῆς καταιγίδος αὐτῆς, νὰ πᾶτε στοὺς γονεῖς µας κοντὰ καὶ νὰ γράφεις δὲ καὶ στὸν Φώτιον καὶ τὸν Χρύσανθον τὴν παράκλησίν µου, ὅπως λάβουσιν ὑπὸ τὴν µέριµνάν των τὴν Ἰουλίαν καὶ τὴν Χρυσάνθην. Τὴν βεργέ­ τα (βέρα) καὶ τὸ ὡρολόγι µου παρέδωσα εἰς τὸν κ. Π. Βαλιούλην νὰ σὲ φέρει. Τὰ ροῦχα µου θὰ διαµοιρασθοῦν ἐδῶ. Πῆρα τὴν τελευταία σου ἐπιστολὴν καὶ εἶµαι ἥσυχος ἐν τῇ φυλακῇ. Ἐξοµολογήθην, ἐγένετο λειτουργία καὶ ἐκοινώνησα, θὰ ἀποθάνω ἥσυχος καὶ ἀτάραχος. Ἐπιθυµῶ νὰ µὴ κλαύσετε πολύ. Ὁ Θεὸς µαζί σας. Σᾶς φιλῶ ὅλους ἐκ ψυχῆς. Ὁ ἰδικός σας. Ἀντώνιος Τσινόγλου. ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ Τέτοια συγκλονιστικὰ κείµενα, ποὺ γεµίζουν µὲ ἐθνικὴ περηφάνια ὅποιον Ἕλληνα τὰ διαβάζει, δὲν βρέθηκε κα- νεὶς ὡς τώρα νὰ τὰ συµπεριλάβει ὡς ἀνα- γνώσµατα ἢ ὡς ἱστορικὰ κείµενα στὰ σχο- λεῖα µας. Ἀντὶ γι’ αὐτά, τὰ Νεοελληνικὰ Ἀναγνώσµατα Γυµνασίου καὶ Λυκείου εἶναι γεµᾶτα ἀπὸ σαχλὰ καὶ ἀκαταλαβί- στικα κείµενα «κουλτουριάρηδων» λογο- τεχνῶν. Τί νὰ πεῖ κανείς; Νὰ εὐχηθοῦµε φωτισµὸ στοὺς ἁρµόδιους. *Τὸ κείμενο προέρχεται ἀπὸ τὸ περιοδικὸ Φί­ λιππος, ἀριθμὸς τεύχους 75/2012, τῆς Ἱστορικῆς- Λαογραφικῆς Ἑταιρείας Γιαννιτσῶν «Φίλιππος». Στὴ διαφορὰ τῶν χαρακτήρων κρύβεται ἡ ἁρμονία τοῦ Θεοῦ. Δὲν καταλαβαίνετε, τοὺς λέω, ὅτι μέσα στὴν διαφορὰ τῶν χαρακτήρων κρύβεται ἡ ἁρμονία τοῦ Θεοῦ; Οἱ διαφορετικοὶ χαρακτῆρες δημιουργοῦν ἁρμονία. Ἀλλοίμονο ἂν ἤσασταν ἴδιοι χαρακτῆρες! Σκεφτεῖτε τί θὰ γίνονταν, ἂν λ.χ. καὶ οἱ δύο θυμώνατε εὔκολα, θὰ γκρεμίζατε τὸ σπίτι. Ἤ, ἂν καὶ οἱ δύο ἤσασταν ἤπιοι χαρακτῆρες, θὰ κοιμόσασταν ὄρθιοι! ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΖΩΗ (Λόγοι ΄Δ) ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ Ὁ σεβασμὸς μεταξὺ τῶν συζύγων Παλιὰ τὸ νὰ ἀντιμιλήσῃ ἡ γυναῖκα στὸν ἄνδρα, τὸ θεωροῦσαν πολὺ βαρύ. Τώρα μπῆκε ἕνα ἀλήτικο πνεῦμα. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΖΩΗ (Λόγοι Δ΄) ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ
  • 57.
    56 «ΕΚΕΙ ΕΚΑΘΗΣΑΜΕΝ ΚΑΙ ΚΛΑΥΣΑΜΕΝ…» (Ψ.136,1) Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Λαρίσης καὶ Τυρνάβου κ. Ἰγνατίου Δ ὲν ξέρω ἂν μᾶς πέφτῃ λόγος νὰ ὑψώνουμε φωνὴ ὅταν ἕνα Στρα- τόπεδο κλείνῃ. Συνήθως μᾶς περι- γελοῦν οἱ ἐπαΐοντες καὶ μᾶς σαρκάζουν οἱ κουλτουριάρηδες. «Ἔχουμε γνῶσι ἐμεῖς», λένε οἱ πρῶτοι. «Ἔγιναν μελέτες». «Ἐλήφθησαν ἀποφάσεις». «Ἂς μὴν ἀσχο- λοῦνται οἱ ἱερεῖς μὲ θέματα ποὺ δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητάς τους». «Τί τοὺς νοιάζει τοὺς παπάδες;» διερωτῶνται οἱ δεύτεροι. «Μήπως ἤθελαν νὰ τοὺς ρωτήσουν κιό- λας;». Ἀντιμιλιταριστὲς βλέπεις «οἱ δικοί σου» ὅπως θἄλεγαν στὴν «ἴδια» τους διάλεκτο ἂν καὶ τοὺς βολεύει ἡ εἰρήνη τὴν ὁποία ἀπολαμβάνουν ἀλλὰ ποὺ ὅμως ἄλλοι τρέχουν γι’ αὐτήν. Ἐμεῖς ὅμως, ἂν καὶ δὲν παραιτού- μεθα κι ἀπ’ τὸ δικαίωμα νὰ ὑψώνουμε φωνὴ ὅταν βλέπουμε συρρύκνωσι τῶν ἀμυντικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, προ- βάλλουμε πρὸ πάντων τὸ δικαίωμά μας νὰ κλαῖμε καὶ νὰ θρηνοῦμε. Ναί, κλαῖμε καὶ θρηνοῦμε ὅταν περνᾶμε ἀπὸ ἕνα μεγάλο καὶ μὲ ἔνδοξο παρελθὸν Στρατό- πεδο καὶ τὸ βλέπουμε κλειστό. Κι ὅταν μάλιστα πληροφορούμαστε ὅτι ἔχουν πέσει τὰ κοράκια νὰ τὸ φάνε. Ὅταν τὸ διεκδικοῦν διάφοροι, γιὰ νὰ τὸ μεταβάλ- λουν ποιός ξέρει σὲ τί. Μέσα λοιπὸν σ’ ὅλη τὴ δυστυχία ποὺ μᾶς βρῆκε κι ἔχουμε πικρὸ τὸ στόμα μας ἀπ’ τὶς καθημερινὲς ἀπογοητεύσεις, βλέ- πουμε νὰ πέφτουν καὶ κάστρα ποὺ φά- νταζαν παντοδύναμα καὶ ἀπόρθητα στὸ φτωχό μας νοῦ. Ἕνα Στρατόπεδο στὸ ὁποῖο μπήκαμε μὲ ὅλη τὴν ὁρμὴ τῆς νεότητος καὶ ἀσκη- θήκαμεγιὰνὰγίνουμεκαλοὶΣτρατιῶτες, τὸ ὁποῖο ὑποδεχόταν τότε σὲ κάθε ΕΣΣΟ χιλιάδες νεοσυλλέκτους, γιατί βλέπετε ἦταν τότε ἀνθηρὴ ἡ ἑλληνικὴ οἰκογένεια κι ἔδινε πρόθυμα τὰ παιδιά της τὰ ὁποῖα ἦταν πολλὰ νὰ ὑπηρετήσουν τὴν πατρί- δα, τώρα πέρασα καὶ τὸ εἶδα κλειστό. Τὸ 6ον Σ.Π. ὅπως γράφαμε στὸν φάκελλο τῆς ἀλληλογραφίας. Τὸ 6ον Σύνταγμα Πεζικοῦ. Θυμᾶμαι πόσο δυσανασχετού- σαμε μὲ τοὺς ἐκπαιδευτὲς ὑπαξιωματι- κοὺς τότε, ὅπως γίνεται πάντα μὲ τοὺς νέουςὅταντοὺςζορίζῃς,ἀλλὰπόσοὄμορ- φα αἰσθανόμαστε τὶς μεγάλες ὧρες κατὰ τὶς ὁποῖες τὸ Σύνταγμα βρισκόταν στὸν χῶρο τῆς ἀναφορᾶς καὶ προσευχόταν, κι ἔκανε ἔπαρσι τῆς Σημαίας, κι ἄκουγε ὅλο αὐτὸ τὸ πλῆθος τῶν νεοσυλλέκτων, τὴ φωνὴ τοῦ Διοικητοῦ τοῦ Στρατοπέδου ποὺ συνέπαιρνε τὶς καρδιές μας. Τώρα τὸ εἶδα κλειστό. Ἀνατρίχιασα. Δὲν μᾶς χρειάζεται λοιπόν. Κλείνει. Τὸ εἶπε ἡ Τρόικα. Τὄφαγαν οἱ δανειστές μας. Καὶ μπῆκαν ὑπογραφὲς γι’ αὐτὸ τὸ ἀνοσι- ούργημα. Ὢ τί θλῖψις μὲ κατέλαβε! Δὲν θέλω νὰ σκέπτωμαι πῶς θἆναι τώρα ὅλοι αὐτοὶ οἱ χῶροι στοὺς ὁποίους ζήσαμε καὶ ἀσκηθήκαμε. Θ’ ἀρχίζουν νὰ χορταριά-
  • 58.
    57 ζουν τὰ ὄμορφαγήπεδα καὶ οἱ μεγάλοι χῶροι τῶν ἀσκήσεων, ποὺ ποτίστηκαν μὲ τοὺς ἱδρῶτες τόσων νέων ἀνδρῶν ποὺ σφυρηλατήθηκαν ἐκεῖ κι ἔγιναν στρατιῶτες ἐξασκημένοι, ἡλιοψημένοι, γενναῖοι, θαρραλέοι μὲ ὑψηλὸ φρόνημα καὶ γενναία παρουσία. Θὰ ἀράχνιασαν ἤδη τὰ μεγάλα κτήρια καὶ θὰ ἀρχίζουν νὰ μουχλιάζουν καὶ νὰ φθείρωνται. Ἐκεῖ ποὺ ἐκινοῦντο τότε τόσοι νέοι ἄνθρωποι, θὰ σκηνώσουν νυχτερίδες καὶ τρωκτι- κά. Εἶδα σκοτεινοὺς τοὺς θαλάμους καὶ μελαγχόλησα. Ἐκεῖ συνάφθηκαν οἱ πιὸ ὡραῖες φιλίες. Ἐκεῖ ἄνθιζαν τὰ ὑψηλὰ συ- ν α ι σ θ ή μ α τ α τῆς ἀγάπης στὴ μάννα, στὸν γονιό, στ’ ἀδέλφια, στὴν οἰκογένεια, στὴ γιαγιὰ καὶ στὸν παππού. Ἐκεῖ γ ρ ά φ τ η κ α ν τὰ πιὸ γλυκὰ γράμματα στοὺς φίλους καὶ σὲ πρόσωπα ἀγαπημένα. Μόνοι θὰ συνο- μιλοῦν τώρα οἱ ἥρωες ποὺ ἦταν κρεμα- σμένοι στοὺς τοίχους, καὶ κανεὶς δὲν θὰ διαβάζῃ τὰ συνθήματα γιὰ τὴν ἀνδρεία, τὴν φιλοπατρία, τὴν ἀρετή, τὴν εἰρή- νη, τὴν πειθαρχία στοὺς νόμους καὶ τὴν ἀγάπη στὸν Θεό. Κρεμασμένοι οἱ ὅρκοι καὶ οἱ προσευχὲς δὲν θἄχουν τώρα τοὺς ἀναγνῶστες τους. Τί κρῖμα! Τί πόνος! Τώρα εἶναι λοιπὸν ἀλλιῶς τὰ πράγμα- τα. Φιλειρηνιστὲς τάχα τώρα. Δὲν χρειά- ζονται ὄπλα. Τώρα ἡ διπλωματία θὰ ἀνα- λάβῃ τὴν ἄμυνα καὶ τὴν ἀσφάλειά μας. Γιατί ὅμως δὲν κάνουν τὸ ἴδιο οἱ ἑταῖροι μας; Γιατί αὐξάνουν τὸν Στρατό τους οἱ μουσουλμάνοι γείτονές μας, οἱ αἰώνιοι ἐχθροὶ τῆς Πατρίδος μας; Γιατί ἔχουν τέτοιες ὑποδομὲς τὰ ἀμερικανικὰ στρα- τόπεδα; Μοῦ τὰ περιέγραφε ἕνα παιδὶ καὶ τἄχασα. Τί πολυτέλεια ἐκεῖ! Τί χῶροι καταυλισμοῦ καὶ ἑστιάσεως καὶ ψυχα- γωγίας. Τί αἴθουσες ἐκπαιδεύσεων καὶ βιβλιοθῆκες καὶ τί ἀποθῆκες ὅπλων καὶ ὄρχοι ὀχημάτων! Κι ἐμᾶς, ποὺ ἡ πτωχὴ πατρίδα μας εἶχε τότε στὰ δικά μας δύστυχα χρό- νια καὶ ροῦχα νὰ μᾶς ντύσῃ τὸ ἔνδοξο «χακί», ὅπως λέγαμε, καὶ φαΐ νὰ μᾶς τα- ΐσῃ, τώρα τἄκλεισε; Μακάρι νἆναι ὅπως τὰ λένε, ἀλλὰ πονάει ἡ ψυχή μας ὅταν σκεπτόμαστε πὼς αὐτὰ ὅλα γίνανε μὲ τὸν ἱδρῶτα ἑνὸς φτωχοῦ καὶ πο- νεμένου λαοῦ ποὺ τὸν εἶχε πολὺ ψηλὰ τὸν Στρατό! Πῶς τἄχτισε ὅλα αὐτὰ σ’ αὐτὲς τὶς δύστυχες ἐποχές; Μὰ κι οἱ μεγάλοι μας εὐεργέτες, πόσα δὲν πρόσφεραν κατὰ καιροὺς γιὰ τὴν ἐθνι- κή μας ἄμυνα. Χρήματα ν’ ἀγορασθοῦν καράβια, οἰκόπεδα νὰ χτιστοῦν στρατό- πεδα. Τὰ παιδιά τους τὰ ἴδια πρόσφεραν. Τὸ αἷμα τῆς καρδιᾶς τους. Κι ἐξαγόραζαν μ’ αὐτὲς τὶς θυσίες τὴν περηφάνεια τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Ὢ τί συμφορὰ μᾶς βρῆκε! Δὲν μὲ νοιάζει γιὰ τὶς ἐκτάσεις καὶ τὰ κτήρια. Θρηνῶ ὅμως γιὰ τὴν ἐθνικὴ συ- νοχὴ ποὺ χάνεται. Τότε ξέραμε ὅλοι μας ὅτι θὰ πᾶμε ὅλοι στρατιῶτες. Θὰ ἐκπαι- δευτοῦμε. Θὰ ὑπηρετήσουμε τὴν πατρί- δα. Ξέραμε πῶς θὰ ντροπιάζαμε καὶ τὸν ἑαυτό μας καὶ τὴ φαμελιά μας ἂν κηρυσ- σόμεθα ἀνυπότακτοι ἢ λιποτάκτες. Μάλιστα στόχευαν στὸν ἀνδρισμό μας οἱ περιφρονητικοὶ λόγοι τῶν μεγά- λων ἀπὸ τοὺς οἰκείους μας ὅταν μᾶς πε- ριγελοῦσαν γιὰ κάθε δειλία μας σχετικὰ
  • 59.
    58 μὲ τὴ θητείαμας στὸ Στρατό. «Περνάει ὁ Στρατὸς τῆς Ἑλλάδος φρουρός, τοῦ κάθε μας ἐχθροῦ ὁ σκληρὸς τιμωρός», μᾶς μάθαινε ἡ δασκάλα ἀπ’ τὰ μαθητικὰ θρανία. Καὶ ἐνῷ εἴχαμε ὅλοι μας μιὰ συ- στολὴ ὅταν φεύγαμε γιὰ φαντάροι, δὲν μᾶς ἔπαιρνε νὰ τὴν φανερώνουμε καὶ τὴν κρύβαμε γιὰ νὰ καταξιώσουμε τὴν ὑπόστασί μας ὁ καθένας μας σὰν ἄνδρας, σὰν Ἕλληνας, σὰν πατριώτης. Μὲ δάκρυα στὰ μάτια διάβασα σ’ ἕνα χριστιανικὸ περιοδικὸ αὐτὰ ποὺ εἶπε ὁ Στρατηγὸς Γεώργιος Ντζιμάνης, (ὄνο- μα καὶ πρᾶγμα, ὅπως ἀποδεικνύεται), διοικητὴς τοῦ Α΄ Σώματος Στρατοῦ μὲ ἕδρα τὴν Κοζάνη, κατὰ τὴν τελετὴ κλει- σίματος τοῦ Α΄ Σώματος ποὺ ἐπέβαλε ἡ τρόικα (καὶ δέχθηκαν οἱ δικοί μας) «γιὰ νὰ ἐξοικονομηθοῦν πόροι», εἶπε μεταξὺ ἄλλων καὶ τὰ ἑξῆς «τσεκουράτα»: «Εὔχο- μαι αὐτοὶ ποὺ σχεδίασαν τὸ κλείσιμο τοῦ Σώματος νὰ μὴν τὸ μετανιώσουν, γιατί τὶς ὑποδομὲς ποὺ κτίσαμε μέσα σὲ 100 χρόνια, μποροῦμε νὰ τὶς κλείσουμε σὲ μία ὥρα. Δὲν μποροῦμε ὅμως νὰ ξανα- κτίσουμε ὑποδομές, ὅποτε καὶ ὅταν τὶς χρειαστοῦμε. Εὔχομαι νὰ μὴ μᾶς ξανα- χρειαστῇ ποτὲ ἡ Ἑλλάδα, γιατί δὲν θὰ μποροῦμε νὰ ὑπάρχουμε». (Περιοδικὸ «Παρακαταθήκη» τεῦχος 91). Μὰ δὲν εἶναι μόνο οἱ ὑποδομές. Ἐδῶ συλλήθηκαν κάστρα πνευματικά. Ξη- λώνεται σιγὰ – σιγὰ ὅλο αὐτὸ τὸ οἰκοδό- μημα ποὺ λέγεται Στρατός. Μειώθηκε ἡ θητεία, κλείνουν στρατόπεδα, βάζουμε ἔμμισθους στρατιῶτες, χάνουμε δυνα- μικό. Ἀπαξιώνουμε τὴν γενναιότητα, ρίχνουμε τὸ φρόνημα τῶν νέων μας. Σαρκάζουμε τὴν πειθαρχία. Βεβηλώ- νουμε μὲ διαμαρτυρίες τὶς παρελάσεις, περιφρονοῦμε τὰ πρόσωπα, ἐμπαίζουμε τὰ σύμβολα. Ἦταν ἰδανικὸ τῆς φυλῆς. Νἄχῃ νέους στρατευμένους. Ἐφέδρους ποὺ ἀφιερώνουν χρόνια ἀπ’ τὴ νεότη- τά τους γιὰ τὴν πατρίδα. Νέους ποὺ στρατεύονταν κι ἔπαιρναν μιὰ ἱκανὴ πεῖρα τῆς στρατιωτικῆς ζωῆς. Τὰ ὅπλα προϋποθέτουν ἀγῶνες. Οἱ ἀγῶνες προ- ϋποθέτουν νῖκες καὶ δάφνες. Τώρα, δὲν ἔχουμε ἐχθρούς. Ὅποτε τί τὰ θέλουμε τὰ ὅπλα; Μακάρι νἆναι ἔτσι. Ποιός θέ- λει τὸν πόλεμο; Ποιός θέλει νὰ σκοτώνῃ καὶ νὰ σκοτωθῇ; Κανεὶς βέβαια, καὶ πρῶτοι ἐμεῖς οἱ Ὀρθόδοξοι Ἕλληνες. Δὲν εἶναι ὅμως καλύτερα νὰ μᾶς ξέρουν πάνοπλους καὶ γενναίους καὶ νὰ μᾶς φοβοῦνται; Οἱ σοφοὶ ἔλεγαν χάριν τῆς εἰρήνης, προετοιμάσου γιὰ πόλεμο. Si vis pacem bellum para. Ἐὰν θέλῃς εἰρή- νη, παρασκεύαζε πόλεμο. Τώρα; Ὅλο τὸ σφρῖγος καὶ ἡ ἐνέργεια ἐξαντλεῖται ἄδικα ἐδῶ ἢ ἐκεῖ. Καὶ προετοιμάζουμε νωθρὰ στελέχη, ποὺ θὰ ξέρουν νὰ ὑποχωροῦν, νὰ ὑποχωροῦν, μέχρι τὴν ἀποδυνάμωσι. Τὰ τύμπανα τοῦ πολέμου ὅμως ἠχοῦν, δυστυχῶς. Καὶ θὰ κληθοῦμε σὲ λίγο νὰ συμμαζεύουμε τὴν συσσωρευμένη ἀδυ- ναμία μας. Θὰ νοσταλγήσουμε τὶς ἐποχὲς ποὺ ὅλοι περνούσαμε ἀπ’ τὸν Στρατὸ καὶ πέρναμε μιὰ γεῦσι καλὴ τῆς ἀσκήσεως τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος καὶ ποὺ κα- μαρώναμε γιὰ τὴν Πατρίδα μας καὶ τὸν Στρατό της. Πονηρὰ οἱ ἑταῖροι μᾶς γκρε- μίζουν τὰ τείχη. Μᾶς ρίχνουν τὰ σύνορα. Σὲ λίγο θ΄ ἁρπάζουν κομμάτια ἀπ’ τὴ γῆ τῶν πατέρων μας. Καὶ ’μεῖς «ἐν ὀνόματι τῆς εἰρήνης» θὰ ξεπουλᾶμε. Ὄχι, ἀδελφοί μου, ὄχι. Νὰ ξαναχτιστοῦν τὰ στρατόπεδά μας καὶ νὰ ἐξωραϊσθοῦν. Νὰ ξανακουσθοῦν οἱ ἰαχὲς τῶν στρατιωτῶν κι οἱ σάλπιγγες τῆς πειθαρχημένης στρατιωτικῆς ζωῆς, νὰ πάρουν ζωὴ οἱ θάλαμοι καὶ οἱ σκοπιὲς καὶ νὰ ξαναφανῇ καταστόλιστος ἀπ’ τὴν σημαία μας ὁ ἱστός της ψηλά, νὰ δεσπόζῃ στοὺς λόφους, στὰ κάστρα, στὰ ψηλώμα- τα, στοὺς ναυστάθμους καὶ στὰ ἀεροδρό- μιά μας. Κι ὅποιος θέλει ἂς πῇ ὅτι δὲν μᾶς πέφτει λόγος νὰ μιλᾶμε. Σὰν ξεπεσμὸ καὶ σὰν ἔκπτωσι πάντως τὶς ζοῦμε ἐμεῖς οἱ Νεοέλληνες αὐτὲς τὶς ἀλλαγὲς κι ἂς λένε ὅ,τι θέλουνε. Καὶ δὲν
  • 60.
    59 κάνουμε πολιτικὴ γράφονταςαὐτά, οὔτε κατηγοροῦμε ἢ ἀδειάζουμε τοὺς ἄρχο- ντές μας. Ὑπογραμμίζουμε μόνο μὲ πόνο τί εἴχαμε καὶ τί χάσαμε. Καὶ μακάρι νὰ μὴν ἔχουμε δίκιο. Κι ἂς εἶναι μόνο ἡ νο- σταλγία ὅλων αὐτῶν ποὺ μᾶς ὑποκινεῖ, κι ἂς τὴ ζοῦμε μόνο ἐμεῖς οἱ μεγάλοι σὰν δρᾶμα δικό μας, αὐτὴν τὴ νοσταλγία. Γιατί ὅμως δὲν κάνουν τὸ ἴδιο κι ἄλλοι πλούσιοι λαοὶ γύρω μας; Ἀλλὰ ἀντίθετα, αὐτοὶ ποὺ πῆραν ἀπὸ μᾶς τὶς ἀρχὲς τοῦ ἡρωϊσμοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς, αὐτοὶ ποὺ φω- τίζονται ἀπ’ τὰ φῶτα μας, αὐξάνουν τὶς δυνάμεις τους. Κι ὅπως εἶναι ὑπερπολύ- τεκνοι κι ἔχουν πολλὰ παιδιὰ καὶ καλπά- ζουν πρὸς τὴν πρόοδο καὶ τὴν ἀνάπτυξι, μᾶς ὑποδουλώνουν κάθε μέρα. Γι’ αὐτὸ «ὥρα ἡμᾶς τοῦ ὕπνου ἐγερθῆναι». Ἡ ἐθνική μας ὑπερηφάνεια δὲν πρέπει νὰ μπῇ σὲ χειμέρεια νάρκη. Τὴν ἱστορία μας μόνο ἂν διαβάζουμε τὶς ἔνδοξες σελί- δες της, θὰ ὁπλιζόμαστε μὲ δυνάμεις, μὲ θάρρος. Γι’ αὐτὸ ἂς μὴν ἀποκάμουμε. Ἂς ἀναλάβουμε δυνάμεις. Δὲν μᾶς ἔδωσε ὁ Θεὸς πνεῦμα δειλίας ἀλλὰ πνεῦμα δυνά- μεως καὶ σωφρονισμοῦ. (Β΄ Τίμ. Α.7). Καὶ βέβαια ἐμεῖς ξέρουμε ὅτι, ὅταν ἡ μεγάλη Μητέρα μας ἡ Ἁγία του Χριστοῦ Ἐκκλη- σία περνάει δυσκολίες, ἀντιμετωπίζει αἱρέσεις, διωγμοὺς καὶ σχίσματα, δίνει Ἁγίους. Κι ὅταν ἡ γλυκυτάτη Πατρίδα μας περνάει ἀπὸ δυσκολίες πολέμων, δυ- σπραγιῶν καὶ συμφορῶν, δίνει ἥρωες. Λένε πὼς ἕνα ρυάκι ὅταν τρέχῃ καὶ διαγράφῃ τὴ διαδρομή του, κάνει τὸ κε- λάηδημά του. Κάνει κελαρίσματα ποὺ ἀκούγονται σὰν μιὰ ὄμορφη μουσικὴ ποὺ προστιθέμενη στὶς ἄλλες φωνὲς τοῦ δάσους, συμμετέχει σ’ αὐτὴν τὴ μονα- δικὴ παναρμόνια συμφωνία. Καὶ λένε μάλιστα ὅτι ὅσα περισσότερα ἐμπόδια συναντάει στὴ διαδρομή του, τόσα πιὸ πολλὰ καὶ πιὸ γλυκὰ κελαρίσματα κά- νει ὥστε ξετρελαίνει τὸν διαβάτη. Ἐδῶ συναντάει πέτρες, ἐκεῖ κλαδιά, πιὸ κάτω μερικὲς στροφὲς τοῦ δρόμου του. Κι ὅλα αὐτὰ τὸ ρυάκι τὰ προσπερνᾶ χαρούμενο καὶ κάνει ὑπερκόσμιο ἦχο ποὺ ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ τὸν στολίζει καὶ τὸν ἀναδει- κνύει σὲ γλυκὸ ἄκουσμα ποὺ σπάει τὴ μονοτονία τοῦ χώρου μὲ λυγιρὲς μολπὲς ποὺ βγαίνουν ἀπὸ στόμα ἄλλου κόσμου ποῦ ἐξυμνεῖ τὸν Πατέρα καὶ Δημιουργό του. Κάτι τέτοιο συνέβη μὲ τὸ Ἔθνος μας τὸ ἔνδοξο καὶ μὲ τὴν Πίστι μας τὴν Ἁγία καὶ Ὀρθόδοξη. Ἔτσι ὅπως περ- νοῦσαν μέσα ἀπ’ τὶς μέρες καὶ τοὺς μῆνες καὶ τοὺς χρόνους, ὅπου εὕρισκαν δυσκο- λίες, ἔδιναν στὴν Ἐκκλησία Ἁγίους καὶ στὸ Ἔθνος ἥρωες. Ἔτσι ὅπως στὸ αἷμα τοῦ Κυρίου θεμελιώθηκε ἡ σωτηρία μας, ἀκριβῶς καὶ ἀπὸ τὸν πόνο καὶ τὸ δάκρυ τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Ἐκκλησίας, ξεπήδη- σαν πρόσωπα ἱερά, ἅγια, μοναδικά, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα στολίζουν τὶς χρυσὲς σελίδες τοῦ μεγαλωνύμου Ἔθνους μας καὶ τὰ Συναξάρια τῆς Ὀρθοδοξίας. Μέσα ἀπὸ τὶς δυσκολίες ἀναδύθηκαν ἥρωες καὶ Ἅγιοι. Μάρτυρες τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Ἐκκλησίας. Πέρασε ἡ Ἑλλάδα μας ἡ πολυαγαπημένη μέσα ἀπὸ δύστυ- χες ἐποχὲς κι ὅμως θαρραλέοι Ἕλληνες ἄνδρες καὶ γυναῖκες τραγούδησαν τὴ δόξα τῆς Πατρίδος καὶ ἔψαλλαν τροπά- ρια δοξολογίας γιὰ τὴ δύναμι καὶ τὴ βο- ήθεια τοῦ Θεοῦ. Ἄνθρωποι στολισμένοι μὲ τὴν θυσία τὴν ὁποία τὴν καθαγίασαν μὲ τὰ αἵματα καὶ τοὺς ἱδρῶτες τους. Δὲν μᾶς ἔδωσε λοιπὸν ὁ Θεὸς πνεῦμα δειλίας, ἀλλὰ πνεῦμα δυνάμεως καὶ ἀγάπης καὶ σωφρονισμοῦ. Αὐτὸ τὸ πνεῦμα ποὺ ἔτρε- φε τὴν φιλοπατρία τῶν πατέρων μας ἂς πλημμυρίζῃ τὶς καρδιές μας, τὸ νοῦ μας, τὴ ζωή μας ὅλη κι ἂς ἀναφωνοῦμε κάθε στιγμὴ τῆς ζωῆς μας ὅπως τότε στὴν πρώτη νεότητά μας, μὲ θάρρος νεανικὸ μὲ ὁρμὴ καὶ μὲ παλλόμενο ἀπὸ ἐθνικὴ ὑπερηφάνεια στῆθος: Ζήτω ὁ Ἑλληνικὸς Στρατός! Ζήτω ἡ αἰωνία Πατρίς μας!
  • 61.
    60 «ΠΩΣ Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΘΑΣΩΘΗ ΔΙΑ ΤΗΣΤΕΚΝΟΓΟΝΙΑΣ» ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΜΕΓΑ ΦΩΤΙΟΝ ο ρολοσ τησ μητερασ ΠαναγιώταςΠαπακώστα–Τρικαλιώτη φιλολόγου «Μέγας νοῦς» ὁ Μέγας Φώτιος, Πατριάρχης Κωνσταντινου- πόλεως, μία πολυσύνθετη προσωπικό- τητα, ἡ ὁποία διακρίθηκε γιὰ τὴν ὑπερά- σπιση τῶν ὀρθῶν δογμάτων τῆς ὀρθοδό- ξου πίστεως, τὴν ἐμπνευσμένη συμβολὴ στὸ ἀποστολικὸ ἔργο τοῦ Βυζαντίου, τὴ βαθυτάτη φιλολογικὴ καὶ θεολογικὴ μόρφωση. Ἀπὸ τὸ ἔργο του «Ἀμφιλόχια», αὐτὴ τὴ συλλογὴ θὰ ἀποδώσουμε στὴ νεοελ- ληνικὴ τὴν ἐρώτηση ΟΒ! (72): ΕΡΩΤΗΣΗ: «Ὅταν ὁ θεσπέσιος Παῦλος λέῃ· «ὁ Ἀδὰμ δὲν ἐξαπατήθηκε, ἐνῷ ἡ γυναῖκα ἀφοῦ ἐξαπατήθηκε παρέ- βη τὴν ἐντολή, θὰ σωθῇ διὰ τῆς τεκνογο- νίας κ.τ.λ.» πῶς πρέπει νὰ ἐννοοῦμε τὸ «ἡ γυναῖκα θὰ σωθῇ διὰ τῆς τεκνογονί- ας;»
  • 62.
    61 ΑΠΑΝΤΗΣΗ: «Τὴ διδασκαλίατοῦ περὶ τοῦ ὅτι ἡ γυναῖκα ὀφείλει νὰ εἶναι ὑποταγμένη στὸν ἄνδρα καὶ νὰ μαθαίνῃ μᾶλλον παρὰ νὰ ἐπιχειρῇ νὰ διδάσκῃ, ἐκεῖνος ποὺ ἔγινε γιὰ ὅλους τὰ πάντα, δηλαδὴ ὁ Παῦλος, καὶ ἀπὸ ἄλλα πολλὰ ἀπέδειξε δίκαιη καὶ συμφέρουσα· καὶ τώρα λέει, «πρὶν ἀπὸ τὴ γυναῖκα πλά- σθηκε ὁ ἄνδρας». Στὴ συνέχεια ἀναφέρει τὴν σπουδαιότερη αἰτία· «Καὶ ὁ Ἀδὰμ δὲν ἐξαπατήθηκε, ἀλλὰ ἡ γυναῖκα», ἀφοῦ ἄνοιξε διά- πλατα τὴν ψυχή της στὸ δόλωμα καὶ ἀφοῦ τὴ διαπέ- ρασε πέρα ὥς πέρα τὸ ἄγκιστρο τῆς ἀπάτης, διεβίβασε τὴν πληγὴ καὶ τὴ βλάβη ἀπὸ αὐτὴν τὴν πράξη της καὶ στὸν ἄνδρα· γι’ αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι ἀταίριαστο στὴ γυναῖκα τὸ νὰ διδάσκῃ· ἐπει- δή, ὅταν ἔβαλε τὸν ἑαυτό της στὴν τάξη τοῦ διδασκά- λου, ὁδήγησε ἔξω ἀπὸ τὸν Παράδει- σο τὸν ἀρχηγὸ τοῦ γένους μας. Γι’ αὐτὸ ἔχει λεχθῆ πὼς ὁ Ἀδὰμ δὲν ἐξαπατήθηκε, ἐπειδὴ ὄχι αὐτὸς ἀλλὰ ἡ Εὔα, μὲ τὸ νὰ γίνῃ ὄργανο τοῦ ἐχθροῦ μετὰ τὸ φίδι, ὁδήγησε στὴν ἀπάτη· δεύτε- ρον, ἐπειδὴ αὐτὸς (ὁ Ἀδὰμ) δὲν συγκατα- τέθηκε στοὺς ἀπατηλοὺς καὶ κολακευτι- κοὺς λόγους τοῦ φιδιοῦ· καὶ οὔτε φυσικὰ πείσθηκε ὅτι ὁ φιλάνθρωπος Δεσπότης καὶ Προνοητὴς τοὺς φθονοῦσε καὶ γιὰ τὴν εὐδαιμονία ποὺ ἀπελάμβαναν καὶ γιὰ τὴ θέωση· ἀλλὰ αὐτὴ τὴν παράνομη συμβουλὴ ἐναντίον τοῦ Πλάστη ἡ Εὔα ἀφοῦ τὴν ἅρπαξε καὶ μὲ τὴν ἀκοὴ καὶ μὲ τὴν ἐσωτερική της διάθεση, ἔφαγε ἀπὸ τὸ ἀπαγορευμένο δένδρο καὶ προσκαλοῦσε καὶ τὸν ἄνδρα νὰ δοκιμάσῃ. Ἐκεῖνος, τροφὴ ποὺ ἡ γυναῖκα τοῦ βεβαίωνε ὅτι διέφερε ὡς πρὸς τὴ γλυκύ- τητα καὶ τὴν εὐχαρίστηση, ὅπως ἦταν φυσικό, δοκίμασε κι ἔπεσε στὰ δίκτυα τῆς παραβάσεως· κι ἐπειδὴ νόμισε ὅτι ἡ βοηθὸς προέτρεπε σὲ πρᾶγμα συμφέ- ρον καὶ ὠφέλιμο· γι’ αὐτὸ θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε ὄχι ἄστοχα πὼς δὲν ἐξαπατήθη- κε ὁ Ἀδάμ. Γιατί βέβαια πολλοὶ ἄνθρωποι διαφέρουν μεταξύ τους ὅταν κάνουν τὴν ἴδια ἀποτρόπαιη πράξη, ὄχι ὅμως μὲ τὸ ἴδιο κι ὅμοιο φρό- νημα. Αὐτὸς ποὺ πρῶτα μελέτησε καὶ διέκρινε, ὕστερα ἀπέρριψε τὸ καλύ- τερο καὶ στράφηκε στὸ χειρότερο δια- λέγοντας τὸ φαῦλο, κάνει τὸ παράπτωμά του ἀσυγχώρητο· ἐκεῖνος, ὅμως, ποὺ τίποτε ἀπὸ αὐτὰ δὲν ἔκανε, ἀλλὰ ἀπὸ συμμετοχὴ στὴν πράξη καὶ μόνο ὀλίσθησε, μπορεῖ ἀπὸ πολλὲς πλευρὲς νὰ προσελκύσῃ τὸ ἔλεος καὶ τὴν ἄφεση· ἔτσι συνέβη κι ἐδῶ. Ἡ Εὔα, ἀφοῦ μελέτησε ὅλα αὐτὰ καὶ τρόχισε τοὺς λογισμούς της στὴ διαβολὴ κατὰ τῆς ἐντολῆς τοῦ Θεοῦ, προχώρησε ἀμέσως στὴν ἀθέτησή της· ἐνῷ ὁ Ἀδὰμ δὲν ἀτίμασε καθόλου προηγουμένως τὸν νόμο ποὺ τοῦ δόθηκε, παρὰ μόνο παρα- σύρθηκε ὕπουλα στὴν παράβαση· γι’ αὐτὸ θὰ μποροῦσε νὰ εἰπωθῇ ὅτι ὁ Ἀδὰμ δὲν ἐξαπατήθηκε.
  • 63.
    62 Καὶ θὰ μποροῦσενὰ ἐπιβεβαιώσῃ αὐτό, τὸ γεγονὸς ὅτι αὐτὸς ὑπάκουσε σὲ γλῶσσα ὁμόφυλη καὶ οἰκεία καὶ ποὺ δὲν εἶχε ἀποδειχθῆ σφαλερὴ σὲ πολλὲς περι- στάσεις· ἐνῷ αὐτὴ (ἡ Εὔα) φανερὰ αἰχμα- λωτίσθηκε σὲ φωνὴ ἀλλόφυλη (τοῦ φι- διοῦ) καὶ ἀσυνήθιστη νὰ ὁμιλῇ κι ἔτσι παγιδεύτηκε στὴ μοχθηρία. Λοιπὸν καὶ γι’ αὐτὸν τὸν λόγο ἐπίσης ἰσχυριζό- μαστε ὅτι ὁ Ἀδὰμ δὲν ἐξαπατήθηκε· ἐνῷ ἡ γυναῖκα ἐξαπατήθηκε καὶ ἔπεσε στὴν παρά- βαση· καὶ οἱ δύο ὑπῆρξαν παρα- βάτες· ἀλλ’ ὅμως προηγήθηκε ἡ παράβασητῆςγυ- ναίκας. Καὶ μάλι- στα ἀποδείχθη- κε αὐτὴ ἔνοχη διπλῆς παραβάσε- ως, καὶ τῆς δικῆς της καὶ ἐκείνης στὴν ὁποία ὤθη- σε ἐπίμονα τὸν ἄνδρα της… Στὴσυνέχεια, «Ἡ γυναῖκα θὰ σωθῇ διὰ τῆς τε- κνογονίας», δηλαδή, ἡ γυναικεία φύση· γι’ αὐτό, βέβαια, τὸ ρητὸ τοῦ Ἀποστόλου ἔβαλε στὴ θέση τῆς Εὔας τὴ γυναῖκα. Λέ- γουν μερικοὶ ὅτι ὁ Ἀπόστολος, λέγοντας τεκνογονία, ἐννοεῖ τὴν ἐπιμελῆ φροντίδα καὶ πρόνοια γιὰ τὰ τέκνα, μέσῳ τῆς ὁποί- ας καὶ οἱ ἴδιοι οἱ σύζυγοι στηριζόμενοι μὲ τὴν ἀμοιβαία πίστη καὶ ἀγάπη, θὰ ἐπι- τύχουν ἀπὸ κοινοῦ τὸν ἁγιασμὸ καὶ τὴ σωφροσύνη· καὶ εἶναι φανερὸ πὼς οἱ μη- τέρες ποὺ παιδαγωγοῦν πρὸς τὶς ἀρετὲς τὰ τέκνα τους, μελετοῦν καὶ ἐξασκοῦν ἐπιμελῶς τὰ ἴδια πράγματα· μὲ αὐτὰ δι- αλύουν τὴν κατηγορία τῆς παραβάσεως. Γιατί αὐτὸ εἶπε ὁ διδάσκαλος τῆς οἰκου- μένης· «Θὰ σωθῇ ὅμως διὰ τῆς τεκνογο- νίας». Γιατί ἀσφαλῶς ἡ διαπαιδαγώγηση τῶν παιδιῶν καὶ ἡ θεάρεστη πρόνοια καὶ ἐπιμέλεια γι’ αὐτὰ ἀποτελεῖ ἕνα δί- καιο λόγο γιὰ νὰ ἀνακληθῇἡ σφαλερὴ διδασκαλία τῆς Εὕας πρὸς τὸν Ἀδάμ. Δίδαξα λανθασμένα τὸν ἄνδρα; Ἀλλὰ παιδα- γωγῶ ὀρθὰ καὶ (μεγαλώνω) ἀνατρέφω τὰ παιδιά. Κατα- δικάζει ἐκεῖνο τὸ σφάλμα; Πῶς δὲν θὰ μποροῦσε νὰ γίνῃ μάλιστα στὸνδίκαιοκαὶ φιλάνθρωπο Κριτὴ ἀφορμὴ σ υ γ γ ν ώ μ η ς καὶ λύση τῆς τιμωρίας, αὐτὸ ποὺ συνιστᾶ κ α τ ό ρ θ ω μ α κοντινὸ πρὸς τὸ λάθος; Γι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἡ γυναικεία φύση πιασμένη γερὰ ἀπὸ αὐτὴν τὴν τεκνογονία καὶ ἐπιδιώκοντας αὐτὴν δι- αλύει καὶ ἀποσείει ἀπὸ πάνω της τὴν κα- τηγορία ποὺ προῆλθε ἀπὸ τὴν ἀπάτη καὶ τὴν τιμωρία· καὶ ὅτι (μάλιστα) ὁ Ἀπόστο- λος συνηθίζει νὰ ὀνομάζῃ τεκνογονία καὶ μάλιστα τεκνοτροφία τὴ σωτήρια ἐπιμέλεια γύρω ἀπὸ τὴν ἀνατροφὴ τῶν παιδιῶν, εἶναι φανερὸ καὶ ἀπὸ ἐδῶ. Θέλο- ντας, δηλαδή, νὰ ἀνεβάσῃ στὴν τάξη τῶν χηρῶν ὅσες ἔχουν στερηθῆ τὸν ἄνδρα, λέει: «Χήρα ἂς συναριθμηθῇ γυναῖκα ὄχι λιγότερο ἀπὸ ἑξήντα χρόνων»· ἔπειτα γιὰ Τὰ ὀρφανά, ἔργο τοῦ Νικολάου Γύζη
  • 64.
    63 νὰ δείξῃ ποιὲςπνευματικὲς προϋποθέσεις θὰ πρέπῃ νὰ ἔχῃ, λέει: «Ἂν ἀνέθρεψε τὰ παιδιά της, ἂν ἔνιψε πόδια ἁγίων, ἂν συ- μπαραστάθηκε στοὺς θλιβομένους·» καὶ πρόσεξε πῶς συνέταξε καὶ συναρίθμησε μ τὴ διακονία τῶν ἁγίων καὶ τὴ φιλο- ξενία καὶ μὲ τὸ λαμπρὸ κατόρθωμα τῆς ἐλεημοσύνης, τὴ σπουδὴ γιὰ τὴν κατὰ Χριστὸν παιδαγωγία τῶν παιδιῶν· ἀλλ’ αὐτοὶ μὲν ἔτσι ἐκλαμβάνουν τὴν τεκνο- τροφία καὶ τὴν τεκνογονία. Δὲν θὰ ἦταν ἀπρεπές, ἴσως, νὰ ἐννοή- σουμετεκνογονία,ἐκείνηκατὰτὴνὁποία ἡ εὐσεβὴς ἐπιθυμία γιὰ τὰ σπουδαῖα ἔργα καὶ κατορθώματα, ἀφοῦ συλλάβει πνευματικὰ τὸν ὀρθὸ λόγο τῆς ἀληθείας, γεννᾶ μὲ καθαρὲς καὶ ἀμόλυντες πνευ- ματικὲς ὠδῖνες καὶ πληθαίνει τὸ ὄντως εὐγενέστατο γέννημα· μέσῳ αὐτῆς τῆς τεκνογονίας ἐπανορθώνεται ὅλο τὸ προ- γενέστερο ἐλάττωμα. Πράγματι, αὐτὲς ποὺ περνοῦν γιὰ νὰ γεννήσουν τέτοιες πνευματικὲς ὠδῖνες, ἀπέκτησαν πολλοὺς υἱοὺς καὶ θυγατέρες· σύμφωνα μὲ αὐτὴν τὴν υἱοθεσία βλέπουμε καὶ στὴ στεί- ρα «νὰ τίκτῃ ἑπτά», καὶ νὰ ξεπερνᾶ σὲ δόξα καὶ προκοπὴ τὴν πολύτοκη· αὐτὲς (οἱ γυναῖκες) μεταφέροντας στὸν ἑαυτὸ τοὺς τὸ «πληθύνεσθε καὶ αὐξάνεσθε» τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης κατὰ τρόπο θεοπρε- πέστερο, καταδεικνύουν πλουσιωτάτη τὴ Δεσποτικὴ εὐλογία μέσα στὶς ψυχές τους· αὐτοῦ του εἴδους ἡ τεκνογονία δὲν περιορίζει τὴ διάλυση τῆς ἀπάτης μόνο στὶς γυναῖκες ποὺ τεκνοποιοῦν μετὰ ἀπὸ ἐρωτικὴ ἀναστροφή, ἀλλὰ διαβιβάζει τὴ διόρθωση τοῦ σφάλματος καὶ στὶς ἄλλες γυναῖκες καὶ μάλιστα στὶς παρθένους· διότι σώζονται ὅλες μὲ μία τέτοια τεκνο- γονία, ὅσες βαρύνονταν ἀπὸ τὸ προγο- νικὸ ἐλάττωμα, μὲ τὸ νὰ ἀποθέτουν δι- καιωματικὰ τὸ αἶσχος τῆς ἀπάτης καὶ τὸ φορτίο της καὶ μὲ τὸ νὰ πληθαίνουν τὰ τέκνα τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὸν δικό τους τοκετό· καὶ συντελοῦν στὸ νὰ δοξάζεται ὁ οὐράνιος Πατέρας ἀπὸ ὅσους προσβλέ- πουν σ’ αὐτὲς κι ἐξετάζουν τὸ πνευμα- τικὸ κάλλος τῶν ἔργων τους, λαμπρυνό- μενες μὲ τὴν πίστη καὶ τὴν ἀγάπη καὶ μὲ τὸν ἁγιασμὸ ποὺ ἐπιτυγχάνεται μέσῳ τῆς σωφροσύνης· κι ἔτσι, νομίζω, αὐτοὶ ἐκλαμβάνουν τὸν λόγο τοῦ Ἀποστόλου κατὰ τρόπο θεωρητικώτερο. Ἄλλοι ὅμως ἐκλαμβάνοντας τὴν τε- κνογονία κατὰ τρόπο ἱερώτερο καὶ θε- οπρεπέστερο, θεολογοῦν σχετικὰ μὲ τὸ Μυστήριο τῆς Γεννήσεως τοῦ Σωτῆρα μας ἀπὸ τὴν Παρθένο· μὲ αὐτὴν τὴν τε- κνογονία δὲν δοξάσθηκε μόνον ἡ φύση τῶν γυναικῶν καὶ ἀπεκδύθηκε τὴν ὕβρη καὶ τὴν καταδίκη ποὺ προέρχο- νταν ἀπὸ τὴν ἀπάτη, ζῶντας μὲ πίστη καὶ ἀγάπη καὶ ἁγιασμό, ὁ ὁποῖος εἶναι καρπὸς τῆς σωφροσύνης, ἀλλὰ καὶ ὁλό- κληρο τὸ ἀνθρώπινο γένος μὲ τὰ θελη- ματικὰ παθήματα τοῦ γεννηθέντος Υἱοῦ Τῆς ἀνακλήθηκε ἀπὸ τὴν ἁμαρτία καὶ καταξιώθηκε νὰ ζῆ καὶ νὰ ἀπολαμβάνῃ κατὰ πολὺ ἀνώτερα ἀπ’ ὅσο προπτωτικά. Θέλεις μήπως νὰ μάθῃς καλύτερα πῶς ἡ γυναῖκα μὲ αὐτὴν τὴν τεκνογονία ποὺ εἴπαμε διέφυγε τὴν τιμωρία τῆς ἀπάτης καὶ ἔλαβε τὸ δῶρο τῆς συγχωρήσεως; Αὐτὲς ποὺ προηγουμένως νικήθηκαν ἀπὸ τὴ χαυνότητα καὶ ἄνοιξαν τὰ ὦτα στοὺςψιθυρισμοὺςτοῦὄφεως,ὅταναὐτὴ ἡ ἱερὴ καὶ ἀληθινὰ παράδοξη τεκνογονία ἦλθε στὸν κόσμο, ἀντιστρατεύθηκαν σὲ τυραννικὲς γλῶσσες ποὺ ρητόρευαν τὴν ἀσέβεια· κι ἀφοῦ θριάμβευσαν ὑπομέ- νοντας ποινὲς φρικωδέστατες ὄχι μόνο στὴν ὄψη καὶ στὴν πεῖρα, ἀλλὰ ἀκόμα καὶ στὰ λόγια, σὲ πολλὲς περιστάσεις πολλὲς φορὲς ἔφεραν εἰς πέρας (τοὺς) ἄθλους καὶ (τοὺς) ἀγῶνες καθόλου κα- τώτερους ἀπὸ ἐκείνους τῶν ἀνδρῶν· καὶ ἀναδείχθηκαν διδάσκαλοι τῆς εὐσεβείας ὄχι μόνο τῶν γυναικῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀνδρῶν καὶ ὑπέστησαν τὶς πικρὲς τι- μωρίες γιὰ χάρη τοῦ Χριστοῦ καὶ τοὺς θανάτους καὶ τὶς σφαγὲς μὲ γενναῖο φρό- νημα, χωρὶς ἴχνος δειλίας, γεμάτες ἀπὸ θεϊκὴ χαρὰ κι εὐφροσύνη.
  • 65.
    64 Η ΑΓΩΓΗ ΤΩΝΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΤΕΡΕΣ Ἁγίου Νεκταρίου Ἐπιμέλεια: Λάζαρου Ἀραβανῆ, ἐρευνητοῦ Ἡ τῶν παί­δων ἀ­γω­γὴ ἀ­πὸ τῆς βρε­ φι­κῆς ἡ­λι­κί­ας ἀ­νάγ­κη νὰ ἄρ­χη­ ται, ὅ­πως αἱ ψυ­χι­καὶ τοῦ παι­δὸς δυ­νά­μεις ἀ­π᾿ αὐ­τῆς τῆς ἐκ­δη­λώ­σε­ως αὐ­ τῶν δι­ευ­θύ­νον­ται εὐ­θὺς ἐξ ἀρ­χῆς πρὸς τὸ κα­λόν, τὸ ἀ­γα­θόν, τὸ ἀ­λη­θές, καὶ ἀ­πο­μα­ κρύ­νον­ται τοῦ κα­κοῦ, τοῦ αἰ­σχροῦ καὶ τοῦ ψευ­δοῦς. Ἡ ἡ­λι­κί­α αὐ­τὴ δύ­να­ται νὰ θε­ω­ρη­θῇ ἡ ἀ­σφα­λε­στέ­ρα βά­σις, ἐ­φ᾿ ἧς μέλ­ λει νὰ οἰ­κο­δο­μη­θῇ ἡ ἠ­θι­κὴ καὶ δι­α­νο­η­τι­ κή τοῦ παι­δὸς μόρ­φω­σις. Καὶ τὶς τῷ ὄν­τι δὲν ὁ­μο­λο­γεῖ ὅ­τι αἱ πρῶ­ται ἐν­τυ­πώ­σεις αἱ κα­τὰ τὴν παι­δι­ κὴν ἡ­λι­κί­αν γε­νό­με­ναι δὲν ἀ­πο­βαί­νου­σιν ἀ­νε­ξά­λει­πτοι; Τὶς ἀμ­φι­βάλ­λει ὅ­τι κα­τὰ τὴν μι­κράν ἡ­λι­κί­αν το­σοῦτον ἰ­σχυ­ρῶς ἐ­κτυ­ποῦν­ται ἐ­πὶ τῆς ἁ­πα­λῆς ψυ­χῆς τοῦ παι­δὸς αἱ ἐ­πι­δρά­σεις, ὥ­στε κα­θ᾿ ὅ­λον τὸν βί­ον νὰ πα­ρα­μέ­νω­σι ζω­η­ραί; Πρὸς τὴν ἡ­λι­κί­αν ταύ­την ἡ φύ­σις ἔ­τα­ξε παι­δα­γω­γοὺς τοὺς γο­νεῖς καὶ ἰ­δί­ως τὰς μη­τέ­ρας, ταύ­τας ἄ­ρα ἀ­ναγ­καῖ­ον διὰ τὸ ὑ­ψη­λὸν τοῦ­το κα­θῆ­κον τοῦ παι­δα­γω­ γοῦ προ­ση­κόν­τως νὰ ἐκ­παι­δεύ­ω­μεν καὶ ἐ­πι­με­λῶς νὰ ἀ­να­τρέ­φω­μεν, δι­ό­τι αὗ­ται θέ­λου­σι χρη­σι­μεύ­ει τοῖς ἑ­αυ­τῶν τέ­κνοις εἰ­κό­νες καὶ ὑ­πο­δείγ­μα­τα, ὧν ἐκ­μα­γεῖ­α ἔ­σον­ται τὰ τέ­κνα. Ὁ παῖς το­σοῦ­τον ἀ­πο­ μι­μεῖ­ται τὰς ἀ­ρε­τάς ἢ τὰ ἐ­λατ­τώ­μα­τα τῆς μη­τρός, ἔ­τι δὲ καὶ τὴν φω­νὴν καὶ τοὺς τρό­πους, καὶ τὸ ἦ­θος καὶ τὴν συμ­πε­ρι­ φο­ράν, ὥ­στε λί­αν κα­ταλ­λή­λως δύ­να­ταί τις νὰ πα­ρο­μοιώ­σῃ τὰ τέ­κνα πρὸς τὰς ὀ­ρει­χάλ­κι­νους πλά­κας τοῦ φω­νο­γρά­φου, τὰς δε­χο­μέ­νας πρῶ­τον τὰ ἴ­χνη τῆς φω­νῆς καὶ ἐκ­πεμ­πού­σας τὸ δεύ­τε­ρον τὴν φω­ νὴν με­τὰ τοῦ αὐ­τοῦ τό­νου, τοῦ αὐ­τοῦ ὕ­φους, καὶ τοῦ αὐ­τοῦ χρω­μα­τι­σμοῦ, με­- θ᾿ οὗ ἐ­ξε­φω­νή­θη. Πᾶν νεῦ­μα, πᾶ­σα λέ­ξις, πᾶν κί­νη­μα καὶ πᾶσα πρά­ξις τῆς μη­τρός, γί­νε­ται νεῦ­ μα καὶ λέ­ξις, καὶ ἔκ­φρα­σις, καὶ κί­νη­μα καὶ πρά­ξις τοῦ παι­δός. Ἡ μή­τηρ διὰ τῆς ἐν­δε­λε­χοῦςμε­τὰτοῦπαι­δὸςσυν­δι­α­τρι­βῆς καὶ τῆς συ­νε­χοῦς ὑ­πο­δεί­ξε­ως τῶν αὐ­τῶν πα­ρα­στά­σε­ων ἐ­πι­δρᾶ ἐ­πὶ τῆς ψυ­χῆς καὶ τοῦ ἤ­θους τοῦ παι­δὸς καὶ δί­δω­σι αὐ­τὴ πρώ­τη τὴν πρώ­την ὤ­θη­σιν πρὸς τὸ ἀ­γα­ θόν. Ἡ μή­τηρ δι᾿ ἑ­νὸς βλέμ­μα­τος, δι᾿ ἑ­νὸς φι­λή­μα­τος, διὰ τῆς μει­λι­χί­ου αὐ­τῆς φω­ νῆς καὶ τῶν ἁ­βρῶν αὐ­τῆς θω­πευ­μά­των, δύ­να­ται νὰ δι­ε­γεί­ρῃ εὐ­θὺς εἰς τὴν καρ­δί­ αν τοῦ παι­δὸς τὴν πρὸς τὸ ἀ­γα­θὸν ρο­πὴν καὶ κλί­σιν, ὁ­μοί­ως ἡ αὕ­τη δι᾿ ἑ­νὸς δυ­σμε­ νοῦς βλέμ­μα­τος, δι᾿ ἑ­νὸς δα­κρύ­ου κυ­λι­ο­ μέ­νου ἐ­πὶ τῶν πα­ρει­ῶν της, διὰ μί­ας ἐκ­ φρά­σε­ως τῆς δη­λω­τι­κῆς της θλί­ψε­ως τῆς καρ­δί­ας της δύ­να­ται νὰ ἀ­πο­μα­κρύ­νῃ τὸν παῖδα ἀ­πὸ τοῦ ὀ­λε­θρι­ω­τά­του τῆς καρ­δί­ας κιν­δύ­νου. Ὁ παῖς ἐν τῷ μη­τρι­κῷ κόλ­πῳ ἀ­να­τρε­φό­με­νος, καὶ ἐν τῇ μη­τρι­κῇ ἀγ­κά­
  • 66.
    65 λη θερ­μαι­νό­με­νος ἀρ­χί­ζεινὰ ἀ­γα­πᾶ πρὶν ἢ κα­τα­μά­θη τὴν ἔν­νοι­αν τῆς ἀ­γά­πης καὶ ἀρ­χί­ζει νὰ ὑ­πο­τάσ­σῃ τὴν ἑ­αυ­τοῦ θέ­λη­σιν εἰς τὸν ἠ­θι­κὸν νό­μον, πρὶν ἢ κα­τα­μά­θη τὴν ἔν­νοι­αν τοῦ ἠ­θι­κοῦ νό­μου, καὶ τὴν πρώ­την δὲ πε­ρὶ Θε­οῦ ἔν­νοι­αν μό­νον ἡ μή­τηρ εἶ­ναι κα­ταλ­λη­λό­τα­τη νὰ δι­ε­γεί­ρῃ ἐν τῇ παι­δι­κῇ καρ­δί­α. Τού­του ἕ­νε­κα ὁ μὲν μέ­γας Βα­σί­λει­ος λέ­γει (ἐ­πι­στολ. σκγ΄) «ἥν ἐκ παι­δὸς ἔ­λα­ βον ἔν­νοι­αν πε­ ρὶ Θε­οῦ πα­ρὰ τῆς μα­κα­ρίας μη­τρός μου, ταύ­την αὐ­ξη­ θεῖ­σαν ἔ­σχον ἐν ἐ­μαυ­τῷ, οὐ γὰρ ἄλ­λα ἐξ ἄλ­λων με­τέ­βαλ­λον ἐν τῇ τοῦ λό­γου συμ­πλη­ρώ­σει, ἀλ­λὰ τὰς πα­ ρα­δο­θεί­σας μοι πα­ρ᾿ αὐ­τῆς ἀρ­ χὰς ἐ­τε­λεί­ω­σα»• ὁ δὲ μέ­γι­στος τῶν ση­με­ρι­νῶν παι­δα­γω­γῶν Πε­στα­λό­τσης ἀ­να­θέ­των ἅ­πα­ σαν τὴν θρη­ σκευ­τι­κήν τοῦ παι­δὸς ἀ­γω­γὴν εἰς τὰς μη­τέ­ρας ἀ­να­κρά­ζει,«ἐ­πί­ στευ­σα εἰς τὴν μη­τέ­ρα μου, ἡ καρ­δί­α αὐ­τῆς κα­τέ­δει­ξεν εἰς ἐ­μὲ τὸν Θε­όν, Θε­ός μου εἶ­ναι ὁ Θε­ὸς τῆς μη­τρός μου. Θε­ὸς τῆς καρ­δί­ας μου εἶ­ ναι ὁ Θε­ὸς τῆς καρ­δί­ας της, μῆ­τερ, μῆ­τερ! σὺ κα­τέ­δει­ξάς μοι τὸν Θε­ὸν ἐν τοῖς προ­ στάγ­μα­σί σου καὶ ἐ­γὼ εὗ­ρον αὐ­τὸν ἐν τῇ ὑ­πα­κο­ῇ μου, μῆ­τερ, μῆ­τερ! Ἐ­ὰν λη­σμο­ νή­σω τὸν Θε­όν, λη­σμο­νή­σω σε αὐ­τήν». Ἀλ­λ᾿ ὅ­πως πᾶ­σα κα­λὴ πρᾶ­ξις, πᾶσα κα­λὴ λέ­ξις, καὶ πᾶσα κα­λὴ δι­ά­θε­σις τῆς μη­τρὸς ἀ­πο­τε­λοῦ­σιν τὸν ἀ­κρο­γω­νια­ῖον λί­θον τῶν με­τὰ ταῦ­τα κα­λῶν πρά­ξε­ων, λό­γων καὶ δι­α­θέ­σε­ων τοῦ παι­δός, οὕ­τω καὶ πᾶ­σα κα­κὴ πρᾶ­ξις, λό­γος καὶ δι­ά­θε­ σις τῆς μη­τρὸς ἐγ­κλεί­ου­σι τὰ φθο­ρο­ποι­ὰ σπέρ­μα­τα τῶν με­τὰ ταῦ­τα κα­κῶν πρά­ξε­ ων, λό­γων καὶ δι­α­θέ­σε­ων τοῦ παι­δός, διὸ τοι­οῦ­τος ἀ­πο­βαί­νει ὁ παῖς, οἵα εἶ­ναι ἡ μή­ τηρ αὐ­τοῦ. Ἐ­ὰν λοι­πὸν ἡ τῆς μη­τρὸς ψυ­ χὴ εἶ­ναι δυ­σει­δὴς καὶ μο­χθη­ρά, ἢ μέ­λαι­ να, ἢ δι­ε­φθαρ­ μέ­νη, ἢ σκλη­ ρὰ καὶ τρα­χεῖα, αἱ δὲ κλί­σεις κα­καί, καὶ οἱ τρό­ποι σκαν­ δα­λώ­δεις, καὶ οὐ­χὶ σε­μνοί, ἢ ἂν αὕτη εἰς ἀ­σέ­βειαν ρέ­πῃ, ἢ εἰς ὀρ­γήν, ἢ εἰς πά­θη πα­ρά­ φο­ρα καὶ μί­ση, τα­χέ­ως μέλ­ λου­σι νὰ βλα­ στή­σω­σι καὶ πα­ρὰ τῷ παι­δὶ τῶν μο­χθη­ρῶν τού­των κα­κι­ ῶν τὰ βλα­στή­ μα­τα. Ἂν δὲ τοὐ­ναν­τί­ον τῆς μη­τρὸς ἡ ψυ­χὴ εἶ­ναι θε­ο­ει­δής, κα­θα­ρά, ἱ­λα­ρά, ἀ­θώ­α καὶ πλή­ ρης φό­βου Θε­οῦ, αἱ δὲ κλί­σεις εὐ­γε­νεῖς καὶ ἅ­γιαι, καὶ αἱ δι­α­θέ­σεις εἰ­ρη­νι­καί, φι­ λό­θε­οι καὶ φι­λάν­θρω­ποι, τό­τε καὶ ἡ τοῦ παι­δὸς ψυ­χὴ εἰς τοι­οῦ­τον κά­το­πτρον κα­ το­πτρι­ζο­μέ­νη καὶ ἀ­νε­παι­σθή­τως ταύ­την ἀ­πο­μι­μου­μέ­νη ἀ­πο­βαί­νει αὐ­τὴ ὁ­μοί­α καὶ σὺν τῷ χρό­νῳ προ­ϊ­όν­τι ἀ­πο­φαί­νει τῶν ἀ­γα­θῶν σπερ­μά­των τὴν βλά­στη­σιν. Αἱ μη­τέ­ρες δύ­ναν­ται διὰ τὴν ἐ­πιρ­ρο­ ήν, ἥν ἐ­πὶ τὰ τέ­κνα ἑ­αυ­τῶν κέ­κτην­ται,
  • 67.
    66 νὰ δι­α­πλά­σω­σιν αὐ­τὰκα­τὰ ἴ­διον χα­ρα­ κτῆρα, ὡς ὁ κε­ρα­μεὺς τὴν κέ­ρα­μον κα­τὰ τὸ ἴ­διον σχέ­διον. Κα­τὰ τὴν ἁ­βρὰν ἄ­ρα τοῦ παι­δὸς ἡ­λι­ κί­αν αἱ μη­τέ­ρες δύ­ναν­ται ἀ­πο­τε­λε­σμα­ τι­κώ­τε­ρον καὶ ἐν­το­νώ­τε­ρον νὰ ἐ­πι­δρά­ σω­σιν ἐ­πὶ τῆς ψυ­χῆς τοῦ παι­δὸς καὶ ἐ­πὶ τοῦ φρο­νή­μα­τος καὶ ἐ­πὶ τοῦ αἰ­ σθή­μα­τος καὶ ἐ­πὶ τοῦ νοῦ καὶ ἐ­πὶ τῆς φαν­ τα­σί­ας καὶ ἐ­πὶ τοῦ ἤ­θους, δι­ό­τι κα­τὰ τὴν με­τὰ ταῦ­τα ἡ­λι­κί­αν ἀ­πο­σκλη­ρου­μέ­ νης τῆς παι­δι­κῆς καρ­δί­ας, κα­θί­ στα­ται, ἂν ὄ­χι ἀ­δύ­να­τος, λί­αν δυ­σχε­ρὴς ἡ δι­α­ παι­δα­γώ­γη­σις. Κα­τὰ ταῦ­τα αἱ μη­τέ­ρες διὰ τε τὸν ὑ­ψη­λὸν αὐ­τῶν προ­ο­ ρι­σμὸν καὶ διὰ τὴν ἀ­σχέ­τως πρὸς τὴν ἰ­δι­ό­ τη­τα ταύ­την ὑ­πο­κει­με­νι­κὴν αὐ­τῶν ἀ­ξί­αν ἀ­νάγ­κη ἐκ βρε­φι­κῆς ἡ­λι­κί­ας νὰ λαμ­βά­ νω­σι τὴν πρέ­που­σαν αὐ­ταῖς ἀ­να­τρο­φήν, εἶ­ναι δὲ πρέ­που­σα εἰς αὐ­τάς ἀ­να­τρο­φὴ ἡ ἀν­τι­κεί­με­νον μορ­φώ­σε­ως ἔ­χου­σα τὸν νοῦν καὶ τὴν καρ­δί­αν, δι­ό­τι τὰ δύ­ο ταῦ­ τα εἰσί τὰ δύ­ο κέν­τρα, πε­ρὶ ἃ πε­ρι­στρέ­φε­ ται ἡ τε δι­α­νο­η­τι­κὴ καὶ ἠ­θι­κὴ μόρ­φω­σις τοῦ ἀν­θρώ­που. Ἐ­ὰν θά­τε­ρον ἀ­με­λη­θῆ, ἡ μόρ­φω­σις ἀ­πο­βαί­νει ἀ­τε­λὴς καὶ χω­λή. Ὁ νοῦς καὶ ἡ καρ­δί­α, καί­τοι ὄρ­γα­να μί­ας ψυ­χῆς, οὖχ ἧτ­τον ἀ­νο­μοί­ων μέ­σων καὶ τρό­πων μορ­φώ­σε­ως δέ­ον­ται, δι­ό­τι ἡ μὲν καρ­δί­α διὰ τὸ συ­ναί­σθη­μά της ἀ­νή­κει εἰς τὸν με­τα­φυ­σι­κὸν κό­σμον, ὁ δὲ νοῦς διὰ τὴν δι­ά­νοι­αν εἰς τὸν φυ­σι­κόν, διὸ καὶ ἑ­κά­τε­ρον ταῖς οἰ­κεί­αις ἀ­λη­θεί­αις ἀ­νάγ­κη νὰ ἐκ­δι­δά­σκη­ται. Εἶ­ναι δὲ οἰ­κεῖ­αι ἀ­λή­θειαι, τοῦ μὲν νοῦ ἡ παι­δεί­α, τῆς δὲ καρ­δί­ας ἡ θρη­σκεί­α, παι­ δεί­αν ἄ­ρα καὶ θρη­σκεί­αν ἀ­νάγ­κη νὰ πα­ ρέ­χω­μεν εἰς τὰ κο­ρά­σια ἡμῶν, ὅ­πως δυ­νη­θῶ­ σι καὶ ταῦ­τα νὰ με­τα­δώ­σω­ σιν αὐ­τὰ εἰς τὰ ἑ­αυ­τῶν τέ­κνα. Ἡ παι­δεί­α καὶ ἡ θρη­σκεί­α εἰ­ σὶ δύ­ο φα­ει­νοὶ φά­ροι οἱ τὸν πον­το­πό­ρον ὁ­δη­γοῦν­τες ἄν­ θρω­πον κα­τὰ τὸ πο­λυ­κύ­μαν­ τον τοῦ βί­ου αὐ­τοῦ στά­διον καὶ προ­φυ­λάσ­ σον­τες αὐ­τὸν ἀ­πὸ παν­τὸς ναυ­α­γί­ου καὶ ἀ ­π ο ­μ α ­κ ρ ύ ­ νον­τες παν­τὸς κιν­δυ­νώ­δους σκο­πέ­λου. Εἰ­ σὶν οἱ δύ­ο τῆς ψυ­χῆς ὀ­φθαλ­μοί, δι᾿ ὧν τὰ πε­ρὶ αὐ­τὴν σκο­ποῦ­σα βα­δί­ζει ἀ­προ­σκό­πτως εἰς τὴν εὐ­δαι­μο­νί­αν καὶ σω­τη­ρί­αν, εἰ­σὶ τὰ δύ­ο πνευ­μα­τι­κὰ ὄρ­γα­να, τὰ τε­λει­οῦν­τα τὸν ἄν­θρω­πον καὶ ἀ­να­δει­κνύ­ον­τα αὐ­τὸν ἄ­ξιον τῆς ὑ­ψη­λῆς αὐ­τοῦ κα­τα­γω­γῆς καὶ τῆς ἐν τῷ κό­σμῳ ὑ­ψη­λῆς αὐ­τοῦ πε­ρι­ω­ πῆς. Μό­νον οὕ­τω μορ­φω­θεῖ­σαι μη­τέ­ρες δύ­ναν­ται νὰ ἀ­να­δεί­ξω­σι τέ­κνα χρη­στά, κα­λοὺς πο­λί­τας καὶ γεν­ναι­ό­φρο­νας ἄν­ δρας. Πα­ρα­δείγ­μα­τα λαμ­πρὰ πρό­κειν­ται ἡμῖν αἱ μη­τέ­ρες ὅ­λων τῶν με­γά­λων καὶ ἐ­νά­ρε­των ἀν­δρῶν.
  • 68.
    67 Πα­ρα­δείγ­μα­τα λαμ­πρὰ πρό­κειν­ται αἱτῶν ἁ­γί­ων τρι­ῶν ἱ­ε­ραρ­χῶν μη­τέ­ρες, Βα­σι­λεί­ου τοῦ Με­γά­λου, Γρη­γο­ρί­ου τοῦ Θε­ο­λό­γου καὶ Ἰ­ω­άν­νου τοῦ Χρυ­σο­στό­ μου. Αὗται ἐ­πι­θυ­μοῦ­σαι νὰ ἐκ­παι­δεύ­σω­ σιν, ὅ­σον ἔ­νε­στι τε­λει­ό­τε­ρον, τὰ ἑ­αυ­τῶν τέ­κνα καὶ διὰ τῆς ἑλ­λη­νι­κῆς σο­φί­ας καὶ ἐ­πι­στή­μης τὸν νοῦν αὐ­τῶν νὰ λαμ­πρύ­ νω­σιν, οὐ­δό­λως ὤ­κνη­σαν νὰ πα­ρα­δώ­σω­ σιν αὐ­τὰ εἰς δι­δα­σκά­λους ἐ­θνι­κούς, ὅ­πως δι­α­νο­η­τι­κῶς προ­ση­κόν­τως ἀ­να­πτυ­χθῶ­ σιν, εἰς οὐ­δὲν λο­γι­ζό­με­νοι τὴν τῶν δι­δα­ σκά­λωνἑ­τε­ρο­δο­ξί­αν,δι­ό­τιεἶ­χονπε­ποί­θη­ σιν εἰς ἑ­αυ­τάς, εἶ­χον πε­ποί­θη­σιν, ὅ­τι τὸν ἑ­αυ­τῶν ἔ­ρω­τα πρὸς τὴν ἀ­λη­θῆ παι­δεί­αν, καὶ τὸν θερ­μὸν ζῆ­λον πρὸς τὴν θρη­σκεί­ αν, ὅ­λως δι­ω­χέ­τευ­σαν διὰ τοῦ ἰ­δί­ου πα­ ρα­δείγ­μα­τος ἐν ταῖς καρ­δί­αις τῶν ἰ­δί­ων τέ­κνων, ἐ­γνώ­ρι­ζον ὅ­τι οὐ­δὲν θὰ ἰ­σχύ­σῃ νὰ κλο­νί­σῃ τὰς θρη­σκευ­τι­κάς ἀρ­χὰς καὶ πε­ποι­θή­σεις τῶν υἱ­ῶν των, δι­ό­τι αὗ­ται με­τ᾿ ἐ­πι­με­λεί­ας εἶ­χον οἰ­κο­δο­μη­θῇ ἐ­πὶ πέ­ τρας! Ὁ Λι­βά­νιος, δι­δά­σκα­λος τοῦ Ἰ­ω­άν­ νου, ἐ­πὶ τῇ ἀ­πο­τυ­χί­ᾳ τῆς προ­ση­λυ­τί­σε­ως τοῦ Ἰ­ω­άν­νου εἰς τὴν ἑ­αυ­τοῦ θρη­σκεί­αν ἀλ­γή­σας με­γά­λως. Οἶ­μοι! ἀ­νέ­κρα­ξεν, οἰ­αὶ εἰ­σί πα­ρὰ τοῖς χρι­στια­νοῖς γυ­ναῖ­κες! ση­ μαί­νων τὴν ἀ­φορ­μὴν τῆς ἀ­πο­τυ­χί­ας. Πό­σον τῇ ἀ­ληθείᾳ ὡ­ραῖα! Πό­σον λαμ­ πρὰ πα­ρα­δείγ­μα­τα πρό­κειν­ται ἡ­μῖν αἱ εὐ­σε­βεῖς αὗ­ται μη­τέ­ρες! Πό­σον θαυ­μα­ σταὶ εἰ­κό­νες! Πό­σον θαυ­μα­στὰ πρό­τυ­πα! Τὶς δύ­να­ται νὰ ἀρ­νη­θῇ ὅ­τι αἱ μη­τέ­ρες ἀ­να­δει­κνύ­ου­σι τοὺς με­γά­λους καὶ ἐ­νά­ρε­ τους ἄν­δρας; Διὸ λέ­γει ὁ Ρουσ­σὼ ἐν τῷ Αἰ­μι­λί­ῳ αὐ­τοῦ· «Οἱ ἄν­δρες θέ­λου­σιν εἶ­ ναι πάν­το­τε τοι­οῦ­τοι, οἵ­ους ἂν θέ­λω­σιν αἱ γυ­ναῖ­κες, ἂν θέ­λε­τε νὰ γί­νω­σι με­γά­λοι καὶ ἐ­νά­ρε­τοι, δι­δά­ξα­τε τὰς γυ­ναῖ­κας τί εἶ­ναι με­γα­λεῖ­ον καὶ ἀ­ρε­τὴ». Τὰς μη­τέ­ρας λοι­πόν, κα­τὰ τὰ προ­ κεί­με­να ἡ­μῖν πα­ρα­δείγ­μα­τα, ἀ­νάγ­κη νὰ μορ­φώ­σω­μεν, ἀρ­χό­με­νοι τῆς φρον­τί­δας ἀ­πὸ τῆς παι­δι­κῆς αὐ­τῶν ἡ­λι­κί­ας, ὅ­πως ἀ­σφα­λεῖς ὧ­μεν πε­ρὶ τῆς μελ­λού­σης καρ­ πο­φο­ρί­ας καὶ τῶν ἀ­πο­τε­λε­σμά­των. Ἀ­νάγ­κη, λοι­πόν, θρη­σκευ­τι­κῶς καὶ δι­α­νο­η­τι­κῶς νὰ μορ­φώ­σω­μεν τὰς θυ­γα­ τέ­ρας ἡ­μῶν, ὅ­πως ἀ­να­δεί­ξω­μεν αὐ­τάς ἀ­ξί­ας τοῦ προ­ο­ρι­σμοῦ αὐ­τῶν. Παι­δεί­α λοι­πὸν εὐ­σε­βὴς καὶ θρη­σκεί­α μου­σο­τρα­ φής, ἀ­νάγ­κη νὰ συ­νυ­πάρ­χω­σι, δι­ό­τι τὰ δύ­ο ταῦ­τα εἶ­ναι τὰ μό­να ἀ­σφα­λῆ ἐν τῷ βί­ῳ ἐ­φό­δια τὰ δυ­νά­με­να ποι­κί­λως νὰ βο­ η­θή­σω­σι τὸν ἄν­θρω­πον. Ἡ μο­νο­με­ρὴς ἀ­να­τρο­φὴ ὡς ἐ­πι­λή­ψι­ μος ἄ­γει εἰς τὰ ἑ­ξῆς δύ­ο ἄ­το­πα, ἢ εἰς τὴν δει­σι­δαιμο­νί­αν, ἢ εἰς τὴν πε­ρι­φρό­νη­σιν τῶν θεί­ων, δι­ό­τι τὸ κα­τάν­τη­μα τοῦ­το εἶ­ναι φυ­σι­κὴ ἀ­κο­λου­θί­α καὶ τὸ ἄ­με­σον ἀ­πο­τέ­λε­σμα τοῦ εἴ­δους τῆς ἀ­να­τρο­φῆς. Ἡ δι­α­νο­η­τι­κὴ καὶ θρη­σκευ­τι­κὴ μόρ­ φω­σις εἶ­ναι δύ­ο ἑ­τε­ρο­γε­νῆ δέν­δρα ἐ­πὶ τοῦ αὐ­τοῦ πε­δί­ου πε­φυ­τευ­μέ­να, ἅ­τι­να δέ­ον νὰ τυγ­χά­νω­σιν ἴ­σης ἐ­πι­με­λεί­ας καὶ φρον­τί­δας πρὸς πα­ράλ­λη­λον ἀ­νά­πτυ­ξιν. Δι­ό­τι ἡ ἄ­νι­σος καλ­λι­έρ­γεια θέ­λει ἐ­πι­φέ­ ρει τὴν δυ­σα­νά­λο­γον ἀ­νά­πτυ­ξιν, ἥτις ἕ­ξει ὡς ἀ­πο­τέ­λε­σμα τὴν αὔ­ξη­σιν μὲν τοῦ ἑ­νὸς καὶ ἐ­πι­κρά­τη­σιν, τὸν μα­ρα­σμὸν δὲ τοῦ ἑ­τέ­ρου καὶ τα­πεί­νω­σιν, δι­ό­τι ἐ­ὰν ἡ ἐ­πι­μέ­λεια στρα­φῆ πε­ρὶ τὸν νοῦν μό­νον, ἡ κα­χε­ξί­α τοῦ θρη­σκευ­τι­κοῦ τοῦ ἀν­θρώ­ που συ­ναι­σθή­μα­τος εἶ­ναι ἀ­να­πό­δρα­στος. Ἐ­ὰν δὲ πε­ρὶ τὴν θρη­σκεί­αν μό­νην οὐ­ χὶ τὴν μου­σο­τρα­φῆ στρα­φῆ ἡ φρον­τὶς ἡμῶν, αἱ δι­α­νο­η­τι­καὶ δυ­νά­μεις θέ­λου­σι μα­ραν­θῆ καὶ ἐξαμ­βλυν­θῆ. Συ­νέ­πεια δὲ τῆς μὲν πρώ­της πε­ρι­πτώ­σε­ως ἔ­σται ἡ ἀ­θρη­σκεί­α καὶ ἀ­θε­ΐ­α, αἷς πα­ρα­κο­λου­θοῦ­ σιν ἄ­πει­ρα δει­νά! τῆς δὲ δευ­τέ­ρας ἡ δει­σι­ δαι­μο­νί­α, ἡ ἐ­ριν­νὺς αὕ­τη τῆς ἀν­θρω­πό­ τη­τος, ἥτις πῦρ καὶ μά­χαι­ραν κρα­τοῦ­σα ταῖς χερ­σὶν ἀ­πει­λεῖ θά­να­τον πρὸς πάν­τα ἐ­τε­ρο­δο­ξοῦν­τα. Τοια­ῦτα τὰ ἀ­πο­τε­λέ­σμα­τα τῆς μο­νο­ με­ροῦς ἐκ­παι­δεύ­σε­ως καὶ τῆς ἀ­τε­λοῦς τῶν μη­τέ­ρων ἀ­γω­γῆς. Ο ΠΕΝΤΑΠΟΛΕΩΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ [1895]
  • 69.
    68 ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ ΜατθαίουΓιωσαφὰτ ψυχιάτρου-ψυχαναλυτοῦ Ἔ χει ἀλλάξει ὁ τρόπος ποὺ ἀντι- λαμβανόμαστε τὴ μητρότητα σήμερα; Ἡ μητρότητα εἶναι ἕνα σύνθετο γε- γονός. Συμβαίνει σὲ βιολογικό, ψυχο- λογικὸ καὶ κοινωνικὸ ἐπίπεδο. Τὸ βιο- λογικὸ κομμάτι δὲν ἔχει ἀλλάξει ἐδῶ κι ἑκατομμύρια χρόνια. Τὸ ψυχολογικὸ συνδέεται μὲ τὶς παραστάσεις ποὺ ἔχει ἡ γυναῖκα ἀπὸ τὴν οἰκογένεια, τὴ σχέ- ση της μὲ τὴ μητέρα καὶ τὸν πατέρα της. Ἡ μητρότητα ὅμως εἶναι ἐπιφορ- τισμένη κυρίως μὲ μία κοινωνικὴ διά- σταση, καὶ τὰ στοιχεῖα αὐτῆς ἀλλάζουν ἀπὸ ἐποχὴ σὲ ἐποχή. Σήμερα πῶς ἀντιμετωπίζουμε τὴ μητρότητα κοινωνικά; Ἐνῷ οἱ γυναῖκες, στὴ συντριπτική τους πλειοψηφία, θέλουν νὰ γίνουν μητέρες, παρατηροῦμε πὼς ἡ ἐπιθυμία αὐτὴ συχνὰ ἀναστέλλεται. Αὐτὸ μπορεῖ νὰ συμβαίνει ἐξαιτίας ψυχολογικῶν ἢ κοινωνικων παραγόντων. Χαρακτη- ριστικὸ παράδειγμα μὲ τὸ κυνήγι τῆς καριέρας. Εἶναι τρομερὰ δύσκολο νὰ συνδυάσει κανείς ἐπιτυχῶς τὴν καριέ- ρα μὲ τὴ μητρότητα. Τὸ πληρώνουν αὐτὸ οἱ γυναῖκες γιατί, ἂν κάνουν παιδί, σὲ αὐτὲς πέφτει τὸ βάρος νὰ τὸ μεγαλώσουν. Ταυτόχρονα νιώθουν τύ- ψεις ποὺ δουλεύουν τόσες ὧρες μακριὰ ἀπὸ τὸ παιδὶ καὶ τὸ σπίτι–τὸ σπίτι πού, παρόλη τὴ συμμετοχὴ τῶν ἀνδρῶν, ἡ γυναῖκα τὸ διευθύνει. Κι ἂν πάλι ἀφι- ερώνουν χρόνο στὸ παιδί τους ἢ στὸν ἄνδρα τους, νιώθουν τύψεις ποὺ πα- ραμελοῦν τὴν καριέρα τους, γιατί καὶ αὐτὴ τὴ χρειάζονται γιὰ νὰ νιώσουν αὐτοπεποίθηση. Ξέρετε, δηλώνω φε- μινιστής, ὅμως πρέπει νὰ τὸ πῶ: ἡ γυ- ναῖκα, κατὰ τὸν πρῶτο χρόνο τῆς ζωῆς τοῦ παιδιοῦ, πρέπει νὰ εἶναι διαρκῶς μαζί του γιατί τὸ βρέφος εἶναι πολὺ ἀνασφαλὲς κι εὐάλωτο τοὺς πρώτους 12 μῆνες. Τὸν τέταρτο περίπου μῆνα ἀντι- λαμβάνεται ὅτι κινδυνεύει νὰ πεθάνει ἀνὰ πᾶσα στιγμὴ κι ὅτι ἐπιζεῖ χάρη στὸ πρόσωπο ποὺ τὸ φροντίζει, δηλαδὴ τὴ μητέρα. Γιὰ νὰ ἀποκτήσει ὅμως ἐμπι- στοσύνη πρέπει νὰ νιώθει τὴν ἴδια μυρωδιά, τὴν ἴδια φωνή, τὸ ἴδιο χάδι. Ὅταν ἤμουν στὴν Ἀγγλία ἐπισκέφτη- κε τὴν κλινικὴ μία νεαρὴ μητέρα, γιατί τὸ μωρό της ἔκλαιγε ἀκατάπαυστα. Οἱ παιδίατροι ποὺ τὸ ἐξέτασαν δὲν βρῆκαν τίποτα, ὅμως μόλις τὴν εἶδα κατάλα- βα. Κρατοῦσε τὸ παιδὶ «ἀνάποδα», μὲ τὸ πρόσωπο στραμμένο πρὸς τὸ κόσμο. Ἐκεῖνο, 7-8 μηνῶν ἦταν, ἤθελε νὰ πιά- σει τὰ μαλλιά, τὸ λαιμό, τὸ δέρμα της…
  • 70.
    69 Κάτι τέλος πάντων,ὥστε νὰ νιώσει συνδεδεμένο μὲ τὸν κόσμο αὐτό. Μόλις τὸ πῆρα ἀγκαλιὰ καὶ τὸ χάιδεψα λίγο, πῆρε τὰ γυαλιά μου, τὰ πέταξε κάτω, μὲ ψηλάφισε στὸ πρόσωπο κὰ ἠρέμη- σε. Γιὰ αὐτὸ εἶναι τόσο σημαντικὴ ἡ διαρκὴς παρουσία τῆς μητέρας κατὰ τὸ πρῶτο χρόνο. Γιατί τὸ παιδὶ πρέπει νὰ δημιουργήσει δεσμὸ μαζί της γιὰ νὰ νιώσει ἀσφάλεια. Ἔτσι ὅμως εἶναι σὰν νὰ στήνουμε «στὸ ἀπόσπασμα» μη- τέρες ποὺ πρέ- πει νὰ ἐπιστρέ- ψουν στὴ δου- λειά τους, σὰν νὰ τοὺς λέμε ὅτι εἶναι «κακὲς» μητέρες! Δὲν ὑπάρχει «κακὴ» μητέ- ρα. Οἱ περισ- σότερες ἔχουν καλὲς προθέσεις ἀπέναντι στὰ παιδιά τους, κι αὐτὸ εἶναι κάτι ποὺ ὑποστηρί- ζεται καὶ βιο- λογικά, ἀπὸ τὴν ὁρμόνη ὠκυτοκίνη ποὺ ἐκκρίνεται κατὰ τὸν τοκετό, καὶ γιὰ δύο περίπου χρόνια ἀργότερα, καὶ εἶναι ὑπεύθυνη γιὰ τὴν τρυφερότητα. Οἱ μητέρες προσπαθοῦν. Ἂν ὅμως τὸ παιδὶ δὲν παίρνει αὐτὸ ποὺ χρειάζεται, ἰδίως τὸν πρῶτο χρόνο, τότε δὲν εἶναι κακὲς μητέρες ἀλλὰ ἀνεπαρκεῖς. Τὰ κενὰ αὐτὰ δὲν μποροῦν νὰ ἀνα- πληρωθοῦν ἀπὸ τὰ ὑπόλοιπα ἄτομα γύρω ἀπὸ τὸ βρέφος; Ὄχι ἐντελῶς. Γι’ αὐτὸ λέω συχνὰ ὅτι καλύτερα νὰ ἔχεις μία μέτρια μητέ- ρα στὴν ἀρχὴ τῆς ζωῆς παρὰ ἕξι καλές καὶ μακριά. Ἄρα ὅσο πιὸ ἀσφαλεῖς νιώσουμε τὸν πρῶτο χρόνο τόσο πιὸ ἀνεξάρτητοι καὶ δοτικοὶ θὰ γίνουμεμεγαλωνοντας. Ἀκριβῶς. Ἀλλιῶς μία ζωὴ ἀναζητᾶμε μόνο ἕνα πρόσωπο, γινόμαστε «ἑξαρτη- τικοὶ»- καὶ ποὺ ἐκδηλώνεται ἀργότερα στὶς σχέσεις μας. Βλέπουμεσυχνὰ γυναῖκες ποὺ ἐξομολογοῦνται πὼς εἶναι τρο- μερὰ ζηλιάρες- «λόγῳ ἔρωτος», λένε. Φοβισμέ- νες εἶναι στὴν πραγματικότη- τα. Καὶ οἱ ἄντρες τὸ ἴδιο. Ἂν οἱ μητέ- ρες ἔκαναν ὅσα οἱ εἰδικοὶ θεω- ροῦν «σωστά», θὰ ἤμασταν ὅλοι ψυχικὰ ὑγιεῖς; Δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξει τε- λείως ὁμαλὸς ἄνθρωπος, γιατί εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξει «τέ- λεια» μητέρα, «τέλειος» πατέρας, «τέλεια» κοινωνία… Βιολογικά, ψυχολογικὰ καὶ κοινωνικά, τίποτα δὲν εἶναι φτιαγμένο στὴν ἐντέ- λεια. Δεῖτε ποιὰ ζῶα ὑπερισχύουν: τὰ ρωμαλέα κερδίζουν τὸ θηλυκὸ καὶ τὰ ἀδύναμα ἡ σκοτώνονται ἢ ἐκδιώκο- νται. Καὶ στὴν καθημερινότητά μας, μία ὄμορφη κοπέλα δὲν τυγχάνει ἴδιας ἀντιμετώπισης μὲ μία ἄσχημη. Ἄρα δὲν μποροῦμε νὰ εἴμαστε ψυ- χικὰ ὑγιεῖς γιατί δὲν εἴμαστε ἴδιοι. Εἶναι ἀδύνατον νὰ πετύχουμε ἀπό- λυτη ἰσότητα, ἑπομένως πάντα θὰ δη- Ὁ θηλασμὸς, ἔργο τοῦ Νικολάου Γύζη
  • 71.
    70 μιουργοῦνται ψυχολογικὰ καὶκοινω- νικὰ προβλήματα. Σὲ μία οἰκογένεια, ἀκόμη κι ἂν ὅλοι προσπαθοῦν, θὰ ὑπάρχουν προβλήματα καὶ ἀνισότητες. Ἡ κόρη μου ὅταν ἦταν μικρὴ φώναζε ἔξω ἀπὸ τὴν πόρτα τῆς κρεβατοκάμα- ρας μας «αὐτὸ δὲν εἶναι δίκαιο». Ἤθε- λε νὰ κοιμηθεῖ ἀγκαλιὰ μὲ τὸ μπαμπὰ της-ὁ ὁποῖος τὴν εἶχε «παρατήσει» γιὰ νὰ κοιμηθεῖ μὲ τὴ μαμά της. Δίκιο εἶχε. Δὲν ἦταν δίκαιο. Ἀλλὰ ἦταν φυ- σικό. Σὲ μία οἰκογένεια μὲ περισσότερα ἀπὸ ἕνα παιδιά, ὁ γονιὸς δὲν τὰ ἀγαπᾶ ἐξίσου. Ἔτσι, παρόλο ποὺ βαθιὰ μέσα μας ἐπιθυμοῦμε πολὺ τὸ ἀντίθετο, ἡ ἀγάπη καὶ ἡ φροντίδα τῆς μαμᾶς μας μοιράζεται ἀνάμεσα σὲ ἐμᾶς, τὸν πα- τέρα, τὰ ἀδέλφια, τὴ δουλειά της. Νὰ ὡριμάζουμε σημαίνει ἀκριβῶς αὐτό: νὰ μάθουμε νὰ μοιραζόμαστε, νὰ μάθουμε νὰ χάνουμε. Καὶ ἡ καλὴ οἰκογενειακὴ ζωή μας τὸ μαθαίνει αὐτό, μέσα ἀπὸ τὶς ματαιώσεις. Πότε εἶναι μία γυναῖκα ὥριμη νὰ ἀποκτήσει παιδί; Βιολογικά, ἡ καλύτερη ἡλικία εἶναι ἀπὸ τὰ 20 ἕως τὰ 30. Στὴν πραγματικό- τητα ὅμως μία γυναῖκα εἶναι «ὥριμη» νὰ γίνει μητέρα ἀπὸ τὸν πρῶτο χρό- νο στὴ ζωῆς της. Εἶναι γεννημένη γι’ αὐτό. Στὰ 20 ὅμως δὲν εἴμαστε συναισθη- ματικὰ ἀνώριμοι νὰ γίνουμε γονεῖς; Ὑπάρχουν γυναῖκες ποὺ εἶναι ἀνώ- ριμες μέχρι τὸ τέλος τῆς ζωῆς τους. Μᾶς ὡριμάζει ἕνα παιδί; Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ πόσο σοβαρὰ εἶναι τὰ προβλήματα ποὺ κουβαλᾶμε. Ὅσο πιὸ ὥριμοι εἴμαστε, τόσο περισσό- τερο ἕνα παιδὶ θὰ μᾶς κάνει νὰ μοιραζό- μαστε, νὰ ἀγαπᾶμε λίγο καλυτέρα ἀπὸ μέχρι τώρα. Γιατί στὴν Ἑλλάδα δεν γεννᾶμε πολλὰ παιδιά; Γιατί οἱ γυναῖκες δουλεύουν καὶ ἕνα παιδὶ δημιουργεῖ ὑπερβολικὸ βά- ρος. Στὶς ὑποανάπτυκτες χῶρες οἱ ἄνθρωποι κάνουν πολλὰ παιδιά. Δὲν εἶναι «σύμπτωμα» μόνο τῆς Ἑλλάδας ἡ ὑπογεννητικότητα, ἀλλὰ τοῦ «πολιτι- σμένου» κόσμου γενικότερα. Ἡ ὑπογεννητικότητα εἶναι σημάδι πολιτισμοῦ; Ὄχι πολιτισμοῦ, οἰκονομικῆς ἀνά- πτυξης. Γιατί ὅσο ἀναπτυσσόμαστε οἰκονομικὰ τόσο περισσότερες ἀπαιτή- σεις ἔχουμε ἀπὸ τὴ ζωὴ καὶ τὸν ἑαυτό μας. Σήμερα γιὰ νὰ εἴμαστε εὐτυχισμέ- νοι πρέπει νὰ πηγαίνουμε ταξίδια, νὰ ἀγοράζουμε γρήγορα αὐτοκίνητα, κι- νητὰ τελευταίας τεχνολογίας. Γίναμε πιὸ ἐγωκεντρικοὶ καὶ πιὸ καταναλωτι- κοί. Ἄρα, θεωρητικά, ἡ οἰκονομικὴ κρί- ση θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ λύση στὸ πρό- βλημα τῆς ὑπογεννητικότητας… Αὐτὸ ἰσχύει γιὰ τὶς χῶρες τοῦ τρί- του κόσμου… Γιὰ μᾶς δὲν νομίζω. Για- τί τώρα πιὰ μάθαμε σὲ αὐτὸν τὸν τρόπο ζωῆς, συνηθίσαμε νὰ καταναλώνουμε καὶ μᾶς τρομάζει ἡ σκέψη ὅτι μπορεῖ νὰ γυρίσουμε πολλὰ χρόνια πίσω. Στὴν Ἑλλάδα ποὺ μεγάλωσε ἡ γενιά μου, ποὺ ἡ κατάσταση ἦταν χειρότερη ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴ συγκυρία σήμερα, οἱ ἄνθρωποι ἔκαναν 4-5 παιδιά. Σήμερα πῶς νὰ κάνουμε μία τέτοια ἐπιλογή, ὅταν θέλουμε-καὶ αὐτό μᾶς τὸ μαθαί- νει ἡ κοινωνία-νὰ γράψουμε τὸ παιδὶ μπαλέτο, στὸ καράτε, σὲ δύο ξένες γλῶσσες, νὰ τοῦ ἀγοράσουμε ροῦχα «σινιέ»; Ρωτῶ τοὺς γονεῖς ποὺ μὲ ἐπι- σκέπτονται γιατί τὰ κάνουν ὅλα αὐτὰ καὶ μοῦ ἀπαντοῦν: μὰ ὅλοι οἱ γονεῖς αὐτὸ κάνουν. Τὸ δικό μου νὰ νιώθει μειονεκτικά;» κι ἔτσι ἕνα παιδί, ἐξαιτί- ας κοινωνικῶν παραγόντων, εἶναι πιὰ πολὺ πιὸ «πολυέξοδο». Γι’ αὐτὸ δὲν θέλουμε σήμερα πολλὰ παιδιά. Γιατί ἔχουμε μάθει στὰ πολλὰ καὶ μὲ τὰ λίγα νιώθουμε «λίγοι».
  • 72.
    71 ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5,22-32 22 Αἱ γυναῖκες τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν ὑποτάσσεσθε ὡς τῷ Κυρίῳ, 23 ὅτι ὁ ἀνήρ ἐστι κεφαλὴ τῆς γυναικός, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς κεφαλὴ τῆς ἐκκλησίας, καὶ αὐτός ἐστι σωτὴρ τοῦ σώματος. 24 ἀλλ' ὥσπερ ἡ ἐκκλησία ὑποτάσσεται τῷ Χριστῷ, οὕτω καὶ αἱ γυναῖκες τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν ἐν παντί. 25 οἱ ἄνδρες ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας ἑαυτῶν, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησε τὴν ἐκκλησίαν καὶ ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, 26 ἵνα αὐτὴν ἁγιάσῃ καθαρίσας τῷ λουτρῷ τοῦ ὕδατος ἐν ρήματι, 27 ἵνα παραστήσῃ αὐτὴν ἑαυτῷ ἔνδοξον τὴν ἐκκλησίαν, μὴ ἔχουσαν σπίλον ἢ ρυτίδα ἤ τι τῶν τοιούτων, ἀλλ' ἵνα ᾖ ἁγία καὶ ἄμωμος. 28 οὕτως ὀφείλουσιν οἱ ἄνδρες ἀγαπᾶν τὰς ἑαυτῶν γυναῖκας ὡς τὰ ἑαυτῶν σώματα. ὁ ἀγαπῶν τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἑαυτὸν ἀγαπᾷ· 29 οὐδεὶς γάρ ποτε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα ἐμίσησεν, ἀλλ' ἐκτρέφει καὶ θάλπει αὐτήν, καθὼς καὶ ὁ Κύριος τὴν ἐκκλησίαν· 30 ὅτι μέλη ἐσμὲν τοῦ σώματος αὐτοῦ, ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ καὶ ἐκ τῶν ὀστέων αὐτοῦ· 31 ἀντὶ τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. 32 τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστίν, ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν. 33 πλὴν καὶ ὑμεῖς οἱ καθ' ἕνα ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα οὕτως ἀγαπάτω ὡς ἑαυτόν, ἡ δὲ γυνὴ ἵνα φοβῆται τὸν ἄνδρα.
  • 73.
    72 Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΟΥΓΥΝΑΙΚΕΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Μακαριστοῦ Ἐπισκόπου Αὐγουστίνος Καντιώτης Ἑ ξαιρετικὴ τιμὴ ἀπονέμει ἡ ἐκκλη- σία μας στὴν Θεοτόκο. Αὐτὸ φαί- νεται καὶ ἀπὸ τὸ ὅτι τὴν ὀνομαζει Παναγία. Ἀλλὰ ἐνῷ οἱ ἥρωες τῆς πίστεως ἔχουν τὴν ὀνομασία ἅγιος (ἅγιος Δημήτριος, ἅγιος Νικόλαος…καὶ οἱ γυναῖκες ἁγία Βαρβάρα, ἁγία Αἰκατερίνη…), τὴν κυρία Θεοτόκο τὴ λέμε Παναγία! Τοὺς αἱρετι- κούς, κάτι χιλιαστὰς καὶ προτεστάντες, αὐτὸ τοὺς σκανδαλίζει. Μπά, ἐσεῖς οἱ ὀρθόδοξοι, μᾶς λένε, τὴ μητέρα τοῦ Χριστοῦ τὴ θεοποιήσατε. Ὅπως οἱ ἀρχαῖοι εἶχαν κάνει γυναῖκες θεὲς καὶ τὶς λάτρευαν, ἔτσι καὶ ἐσεῖς τὴ Μαρία τὴν κάνατε θεά. Ὄχι. Ὅταν λέμε Παναγία, μὲ τὴ λέξη αὐτὴ δὲν θε- οποιοῦμε τὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο. Διότι Πανάγιος, Ἅγιος σὲ ἀπόλυτο βαθμό, εἶναι μόνο ὁ Θεός, ἡ Ἁγία Τριάς. Γι’ αυτὸ στὴν ἐκκλησία, σὲ κάθε λειτουργία, ψάλλουμε τὸν τρισάγιο ὕμνο «Ἅγιος ὁ Θεός, Ἅγιος ἰσχυρος, Ἅγιος ἀθανατος, ἐλέησον ἡμᾶς». Ἅγιος λοιπὸν σὲ ἀπόλυτη ἔννοια εἶναι ὁ Θεός. Τὴν κυρία Θεοτόκο τὴ λέμε Πα- ναγία σὲ σχετικὸ βαθμό. Ὕστερα ἀπὸ τὸ θεό, ὕστερα ἀπὸ τὸν Κύριον ἠμῶν Ἰησοῦ Χριστόν, ἔρχεται ἡ Ὑπεραγία Θεοτόκος. Ὑψώθηκε σὲ τέτοιο σημεῖο ἁγιότητος ποὺ δὲν ὑψώθηκε ἄλλος. Εἶναι παραπά- νω ἀπὸ ὅλους τοὺς ἁγίους Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης, παραπάνω καὶ ἀπὸ τοὺς ἀγγέλους καὶ ἀρχαγγέλους. Μὲ ἕνα λόγο, ἡ Παναγία μας εἶναι τὸ κορυφαῖο πρότυπο ὅλων τῶν ἀνθρώπων, καὶ τῶν ἀνδρῶν ἀκόμη, ἀλλὰ κατεξοχὴν εἶναι πρότυπο τοῦ γυναικείου φύλου. Πρότυπο ἀρετῆς, λοιπόν, εἶναι ἡ Ὑπεραγία Θεοτόκος. Περικλείει ὅλες τὶς ἀρετές. Πρῶτα-πρῶτα ἡ Παναγία μας εἶναι πρὸτυπο ἐργατικότητος. Δὲν ἦταν σὰν μὶα μαλθακὴ κοπέλα τῶν ἡμερῶν μας, ποὺ τὸ πρωὶ κοιμᾶται, κι ὅταν ξυ- πνήσει δὲν κάνει καμμία δουλειά, ἀλλὰ βάφεται στὸν καθρέφτη καὶ περιποιεῖται τὸν ἐαυτό της, γιὰ νὰ βγεῖ τὸ βράδυ νὰ ἐπιδεικνύεται. Δὲν ἦταν ἂπραγο κορίτσι ἡ Παναγία. Σηκωνόταν πρωί, πήγαινε στὴ βρὺση, γέμιζε τὴ στὰμνα νερό, γύ- ριζε σπὶτι, ἔπλενε, καθάριζε, μαγείρευε, τὸν ὑπόλοιπο καιρὸ δούλευε στὸν ἀργα- λειό. Λένε, ὅτι τὰ ροῦχα ποὺ φοροῦσε ὁ Χριστὸς τὰ ὕφαναν τὰ χέρια Της, καὶ μά- λιστα τὸν χιτῶνα ποὺ ἔβαλαν σὲ κλῆρο οἱ στρατιῶτες στὴ Σταὺρωση. Ἀκόμη, ἡ Παναγία μας ἦταν πρὸτυπο μελέτης τῆς Ἁγίας Γραφῆς. Ἡ παράδοσις λέει ὅτι ὅταν ὁ ἀρχάγγελος τῆς μετέδωσε τὸ οὐράνιο μὴνυμα ὅτι θὰ γεννήσει τὸν Σωτῆρα τοῦ κόσμου, τὴ βρῆκε νὰ ἔχει
  • 74.
    73 μπροστά της ἀνοιγμένητὴ Γραφή, ἔτσι τὴν εἰκονιζουν οἱ ἀρχαῖες εἰκόνες. Ἦταν ἀκόμη πρότυπο προσευχῆς. Προσευχόταν ἡ Παναγία. Ἡ προσευχή της ἦταν ἄλλοτε δοξολογία τοῦ Θεοῦ γιὰ τὸ ἅπειρο μεγαλεῖο Του, ἄλλοτε εὐχαρι- στία γιὰ τὶς μεγάλες εὐεργεσίες του, καὶ ἄλλοτε δὲησις γιὰ τὶς ἀνάγκες τοῦ ἀνθρώπου καὶ γιὰ τὸ σκλαβωμένο στοὺς Ρωμαίους ἔθνος της. Ἡ προ- σευχή της ἦταν πεζὸς ἀλλὰ καὶ ποιητικὸς λὸγος, τραγούδι. Καθὼς ἐργαζόταν, ἔψαλ- λε. Ὄπως κάθε ἄνθρωπος ποὺ εἶναι ἐρωτευμένος, ἄντρας ἢ γυναῖκα, ψάλλει τὴν ἀγάπη του, ἔτσι ἐκείνη ἔψαλλε τὴν ἀγάπη της πρὸς τὸ Θεό. Ποῦ εἶναι τὸ ἒξοχο αὐτὸ τραγούδι τῆς Ὑπεραγίας Θεοτό- κου; Ἡ ἀρχὴ του εἶναι «μεγαλύνει ἡ ψυχή μου τὸν Κυ- ριον καὶ ἠγαλλίασε τὸ πνεῦμα μου ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ σωτηρί μου…» καὶ τὸ ἀναφέ- ρει ὁ εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς (Λουκ. 1,47), ὀνομάζεται ὠδὴ τῆς Θεοτόκου, θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ ξέραμε ὅλο καὶ νὰ τὸ λὲμε. Εἶναι ἀκόμη πρότυπο ὑπομονῆς. Καμμία γυναίκα δὲν πόνεσε ὅσο ἐκείνη. Σὰν μὰνα ποὺ εἶδε τὸν Υἱὸ Της νὰ πάσχει πάνω στὸν Σταυρό, ἔνιωσε τὴ θλὶψη σὰν δὶκοπο μαχαίρι νὰ Τῆς διαπερνᾷ τὴν καρδιά. Ἡ Παναγία μας εἶναι προπαντὸς πρότυπο παρθενίας. Γι΄ αὐτὸ ἂνθρωποι καὶ ἄγγελοι τῆς ψάλλουν «Τὴν ὡραιό- τητα τῆς παρθενίας σου καὶ τὸ ὑπέρλα- μπρον τὸ τῆς ἁγνείας σου…». Τὲλος εἶναι πρότυπο ταπεινώσεως. Παραπάνω ἀπὸ τὴν ἐργατικότητα, τὴ μελέτη, τὴν προσευχή, τὴν ὑπομονὴ καὶ τὴν παρθενία, παραπάνω ἀπὸ κὰθε ἂλλη ἀρετὴ της Παναγίας, σὰν ἄστρο καὶ ἥλι- ος φωτίζει ἡ ταπείνωση της, μὶα ἀρετὴ ποὺ εἶναι ἡ ρίζα κὰθε ἄλλης ἀρε- τής. Ταπείνωση ἔδειξε ὅταν εἶπε «Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, γένοι- τό μοι κατὰ τὸ ρῆμα σου» (Λουκ. 1,38). Δεῖξτε μου μὶα γυναῖκα τα- πεινὴ ἢ ἕνα κορί- τσι ταπεινὸ σὰν τὴν ὑπεραγία Θεοτόκο, εἶναι σὰν νὰ βλέπεις ἂγγελο. Ἐνῷ ἡ ὑπερήφανη γυ- ναῖκα καὶ τὸ ὑπε- ρήφανο κορίτσι, ποὺ καυχᾶται κι ἐπιδεικνύεται, δὲ μοιάζει στὴν Πα- ναγία, δὲν εἶναι Χριστιανή. Κατὰ περίεργο τρόπο οἱ γυναῖκες ὑπερηφανεύονται περισσό- τερο ἀπὸ τοὺς ἄντρες, τὸ μικρόβιο τῆς ὑπερηφάνειας ὑπάρχει συχνὰ στὶς καρ- διές τους. Τὸ θεραπευτικὸ φὰρμακο τῆς ὑπερηφανείας εἶναι ἡ ταπείνωση ποὺ εἶχε ἡ Παναγία μας. Αὐτὴ ἦταν ἡ Παναγία, τὸ πρότυ- πο ποὺ ἀξίζει νὰ μιμεῖται ὁ γυναικεῖος κὸσμος. Κὰθε γυναῖκα νὰ ἔχει ἕνα ἀντί- γραφο τῆς Παναγίας, μὶα μικρὰ Παναγία μέσα στὸν κόσμο αὐτὸ τῆς φθορᾶς, τῆς ἀκολασίας καὶ τῆς ἀπιστίας. † Ἐπίσκοπος Αὐγουστίνος Καντιώτης ΠαναγίαἡἘλεοῦσα.Ἱ.Μ.ΠαναγίαςἈμιρούς,Λεμεσός.
  • 75.
    74 συγχρονοι προβληματισμοι Θέλω να ανοίξω σπιτικό Ἀρχιμ.Χριστοδούλου Κοκλιώτη ἐφημερίουἹ.Ν.ἉγίουΜηνᾶΣαλαμῖνος Π ρὶν ἀπὸ 2-3 χρόνια μπῆκα σὲ ἕνα ταξί. Κατὰ τὴ διάρκεια τῆς δια- δρομῆς, βλέποντας ὁ ὁδηγὸς ὅτι εἶμαι κληρικός, μὲ ρωτάει: -Πάτερ, θέλω νὰ βρῶ μία καλὴ κοπέ- λα, γιὰ νὰ ἀνοίξω σπιτικό. Τί νὰ κάνω; Τοῦ ἀπαντῶ φυσικότατα: -Νὰ γίνεις πρῶτα ἐσὺ καλὸς ἄνδρας γιὰ σπιτικό! – Δηλαδή τί ἐννοεῖτε; - Νὰ πᾶς σὲ ἕναν πνευματικὸ νὰ ἐξο- μολογηθεῖς καὶ τότε θὰ καταλάβεις τί ἐννοῶ. Δὲν ξέρω τελικὰ ἂν ὁ ὁδηγὸς ἀκο- λούθησε τὴ συμβουλή μου, εἶμαι ὅμως βέβαιος πὼς οὔτε ποὺ διανοήθηκε πὼς αὐτὸς ὁ σύντομος διάλογος, θὰ γινόταν κάποτε πρόλογος σὲ ἕνα ἄρθρο! Εἶναι ἀλήθεια πὼς ὅλους τοὺς νέους
  • 76.
    75 ἀνθρώπους τοὺς ἀπασχολεῖτὸ θέμα τῆς ἐπιλογῆς συζύγου. Ἀνάλογα βέβαια μὲ τὸ ποιὸς εἶναι ὁ καθένας τὰ κριτήρια ποι- κίλλουν. Ἂν λ.χ. ἕνας νέος-α ἔχει γαλου- χηθεῖ σὲ οἰκογένεια ἄγευστη τῆς πνευ- ματικῆς ζωῆς, τὰ κριτήρια ἔχουν ἄρωμα κοσμικότητας. Ἂν πάλι ἔχει πνευμα- τικὸ ὑπόβαθρο ὁ νέος καὶ ἀγωνί- ζεται νὰ ζεῖ κατὰ Θεόν, τὰ κριτήρια εἶναι διαφορετικά. Ὅπως καὶ νὰ ἔχει πάντως, τὸ θέμα ἐπιλογῆς συζύγου θέλει σοβαρότητα, λίγη σκέψη καὶ πολλὴ προσευχή. Πρῶτα ἀπὸ ὅλα ὁ νέος ἄνθρωπος πρέπει νὰ ὁλοκλη- ρώνει τὶς σπουδές του καὶ μετὰ νὰ ψάχνει νὰ βρεῖ τὸ κατάλληλο πρόσω- πο γιὰ σύζυγο. Ἂν μπλέξει σπουδὲς μὲ γνωριμίες, καὶ οἱ σπουδὲς θὰ πᾶνε πίσω καὶ ὁ γάμος. Μέχρι τότε πρέπει νὰ εἶναι προσεκτικὸς στὶς συναναστροφές του. Ἂν ἀρχίσει ἀπὸ τὴν ἐφηβικὴ ἡλικία νὰ κοιτάζει δεξιὰ καὶ ἀριστερά, τότε καὶ τὸν χιτῶνα τῆς ψυχῆς του θὰ μολύνει καί, ὅταν κάποτε παντρευτεῖ, ὁ ἀκόλαστος τρόπος ζωῆς θὰ τὸν συνοδεύει. Εἶναιπαιδαριῶδεςκαὶἀντιευαγγελικὸ τὸ ἐπιχείρημα ποὺ κυριαρχεῖ στὶς μέρες μας, πὼς δηλαδὴ ὁ νέος πρέπει νὰ κάνει σχέσεις πρὶν καταλήξει νὰ παντρευ- τεῖ, γιὰ νὰ ἔχει ἐμπειρίες. Ἂν δὲν ζήσει πρῶτα τὴ ζωή του, λένε, τί οἰκογένεια νὰ κάνει; Εἶναι καλύτερα νὰ ἀποκτήσει ἀπωθημένα καὶ μετὰ τὸν γάμο νὰ θέλει νὰ ζήσει ὅσα δὲν ἔζησε πρίν; Πρῶτον: Τέ- τοιου εἴδους ἐμπειρίες εἶναι βλαπτικές, ἐφάμαρτες κι ὑποθηκεύουν τὸ αἰώνιο μέλλον τοῦ ἀνθρώπου. Δεύτερον: ὅταν κανεὶς μάθει-ἐθιστεῖ νὰ ζεῖ ἀσύδοτα στὴ νεότητά του, δὲν δι- ορθώνεται εὔκολα οὔτε μέσα στὸν γάμο του. Οἱ πνευματικοὶ εἴμαστε μάρτυρες τραγικῶν οἰκογε- νειακῶν προβλημά- των ποὺ ἔχουν τὴν ἀφετηρία τους στὰ νεανικὰ χρόνια τῶν συζύγων. Και τρίτον: Τὸ τί εἶναι σωστὸ ἢ λάθος γιὰ τὸν ἄνθρωπο εἴτε στὴ νεότητα, εἴτε στὴν ὥριμη ἡλικία, εἴτε στὸ γῆρας, τὸ πιστοποιεῖ καὶ τὸ ὁριοθετεῖ, τὸ ἱερὸ εὐαγγέλιο καὶ ἡ ἐκκλησιαστικὴ συ- νείδηση. Ἀπὸ τὴν μέχρι τώρα ποιμαντική μου ἐμπειρία καὶ διαβάζοντας πρό- σφατα καὶ κάποιες σχετικὲς νουθεσίες τοῦ π. Παϊσίου, ἔχω νὰ καταθέσω τὰ ἑξῆς: Ἐν πρώτοις ὁ νέος πρέπει νὰ προετοιμάζεται πνευματικὰ ὁ ἴδιος πρὶν διαλέξει σύζυγο. Νὰ ἐκπαιδευ- τεῖ στὴν ἀγάπη πρὸς τὸν Θεό. Ἡ ἀγάπη πρὸς τὸν Θεὸ (καὶ ἡ ζωὴ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ) θὰ τὸν ἐκπαιδεύσει νὰ ἀγαπήσει καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ. Νὰ κοιτάξει ὁ ἢ ἡ σύζυγος νὰ εἶναι ἄνθρωπος μὲ πνευματικὲς ἀνα- ζητήσεις καὶ στολισμένος μὲ ἀρετές. Νὰ μὴν μένει μόνο στὰ ἐξωτερικὰ (λ.χ ἐμφά- νιση) ἂν καταλήξαμε ἐδῶ ποὺ καταλήξα- με ὡς ἔθνος, φταίει ἐν πολλοῖς τὸ ὑλικὸ
  • 77.
    76 φρόνημά μας. Γνώριζεγιὰ παράδειγμα, ὁ γιὸς μιᾶς οἰκογένειας μία κοπέλα καὶ ὅταν, τὸ ἔλεγε στοὺς γονεῖς του, τὸν ρω- τοῦσαν ἐκεῖνοι: «Ἔχει δουλειά; Ἔχει σπίτι;». Ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ποῦν: «Εἶναι χρι- στιανοὶ ἄνθρωποι; Ἔχουν καλὲς ἀρχὲς στὴν οἰκογένειά της;». Ἄ! Καὶ μιᾶς καὶ εἶπα παραπάνω πὼς δὲν πρέπει νὰ μένει ὁ νέος μόνο στὴν ἐξωτερικὴ ὀμορφιά, θὰ ἤθελα νὰ σημειώσω πὼς θεωρῶ ἀπόλυτα ὑγιὲς σὲ ἕναν νέο τὸ νὰ θέλει τὸ ταίρι του νὰ ἔχει μία προσεγμένη ἐμφάνιση. Ἁπλὰ δὲν πρέπει νὰ δίνει ἐκεῖ τὸ βά- ρος. Νὰ ἔχουν λοιπὸν καὶ οἱ δύο πνευματικὴ ζωή, νὰ ἀγωνίζο- νται νὰ τὴ διατηρήσουν καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν κοινὸ πνευματικὸ πατέρα, ὁ ὁποῖος θὰ τοὺς συμπαρασταθεῖ καὶ θὰ τοὺς κατευθύνει στὸ ξεκίνημα τῆς ζωῆς τους. Νομίζω πὼς ἡ βοήθεια τοῦ πνευματικοῦ εἶναι ἀπαραίτητη, στὸ νὰ ἀποσαφη- νίσουν μέσα τους πὼς ὁ σκοπὸς τοῦ Γάμου εἶναι σωτηριολογι- κός. Τελικὸς προορισμὸς εἶναι ὁ Παράδεισος τοῦ Θεοῦ. Ὁ Γάμος εἶναι τὸ ὄχημα. Θέλω ἐδῶ νὰ τονίσω ὅτι δὲν χρειάζεται νὰ ψάχνει ὁ νέος νὰ βρεῖ σύζυγο μὲ ἴδιο χαρακτῆρα.. Οἱ γάμοι πολλὲς φορὲς διαλύονται λόγῳ ἀσυμ- φωνίας χαρακτήρων. Μὰ ἡ ἀσυμφωνία χαρακτήρων εἶναι ἡ προϋπόθεση γιὰ νὰ πετύχει ἕνας γάμος, ὄχι γιὰ νὰ διαλυθεῖ. Δανείζομαι καὶ πάλι κάποια ἀπὸ τὰ σοφὰ λόγια του Γέροντος Παϊσίου: «Δὲν κα- ταλαβαίνετε ὅτι μέσα στὴ διαφορὰ τῶν χαρακτήρων κρύβεται ἡ ἁρμονία τοῦ Θεοῦ; Ἀλλοίμονο ἂν ἤσασταν ἴδιοι χα- ρακτῆρες». Αὐτὴ ἡ ἀνομοιότητα τῶν χαρακτή- ρων θὰ ἀποτελέσει καὶ τὸ ἔναυσμα γιὰ νὰ συζητήσουν μὲ σοβαρότητα ποὺ συμ- φωνοῦν, ποὺ διαφωνοῦν, τί θέλει ὁ κα- θένας ἀπὸ τὴ ζωή του καὶ γενικὰ νὰ ξεδι- πλώσουν τοὺς χαρακτῆρες τους. (Χωρὶς τακτικισμούς, ὅπως συμβαίνει στὸ πρῶτο διάστημα μιᾶς γνωριμίας). Καλὸ εἶναι αὐτὰ νὰ γίνουν ἐξ ἀρχῆς. Πρὶν προ- λάβουν νὰ δεθοῦν μὲ ἰσχυροὺς δεσμοὺς ἀγάπης. Ὅσο ἀργότερα, τόσο περισσό- τερο θὰ πληγωθοῦν. Ἂν κιόλας ἔχουν παντρευτεῖ καὶ τεκνοποιήσει, τότε θὰ ἀντιμετωπίζουν διαρκῶς προβλήματα. Δὲν θὰ μπορεῖ νὰ ὑπάρχει πεδίο συνεν- νόησης, γιατί δὲν θὰ ἔχουν φερθεῖ ὥρι- μα καὶ σοβαρὰ ἐξ ἀρχῆς. Ἡ ἀγάπη ποὺ θὰ νιώθουν ὁ ἕνας γιὰ τὸν ἄλλον, δὲν θὰ ἐπαρκεῖ γιὰ νὰ καλύψει «σπίλον ἢ ρυτί- δα ἤ τι τῶν τοιούτων». Φυσικὰ τὸ κακὸ κλίμα ποὺ θὰ δημιουργηθεῖ στὴν οἰκο- γένεια, θὰ τὸ εἰσπράττουν πρωτίστως τὰ παιδιά. Αὐτὰ θὰ εἶναι οἱ ἀποδέκτες τῆς ἀνώριμης καὶ ἐγωϊστικὴς στάσης τῶν γονέων τους, οἱ ὁποῖοι διαρκῶς καὶ ἀνεπιτυχῶς θὰ προσπαθοῦν νὰ διορθώ- σουν ὁ ἕνας τὰ ἐλαττώματα τοῦ ἄλλου. Τί κακὸ κι αὐτὸ μέσα στὰ ἀνδρόγυνα! Ἀντὶ ὁ καθένας νὰ διορθώνει τὰ δικά του σφάλματα, προσπαθεῖ νὰ διορθώσει τὰ σφάλματα τοῦ ἄλλου! Συζήτηση λοιπὸν ὥριμη καὶ ρεαλιστικὴ ἐξ ἀρχῆς· «Κάλλι-
  • 78.
    77 ον τὸ προλαμβάνεινἢ τὸ θεραπεύειν». Τὸ ἑπόμενο ποὺ θέλω νὰ σημειώσω εἶναι ἕνα θέμα ποὺ ἐγείρει ἔριδες μεταξὺ τῶν χριστιανῶν. Οἱ ὑποψήφιοι σύζυγοι, μὲ τὴν παράλληλη ἄσκηση τῆς ἀγάπης, ὀφείλουν νὰ μὴν συνάπτουν σαρκικὲς σχέσεις πρὸ τοῦ γάμου. Αὐτὸ τὸ ζήτημα, μπορεῖ νὰ ἀποτελέσει ἕνα ἄρθρο ἢ μία με- λέτη ἀπὸ μόνο του. Δὲν μπορεῖ νὰ ἀνα- λυθεῖ σωστὰ σὲ λίγες γραμμές. Γι' αὐτὸ δὲν θὰ ἐπεκταθῶ ἰδιαιτέρως. Ἡ ἁγνότη- τα καὶ ἡ ἀποφυγὴ τῶν σαρκικῶν σχέσε- ων πρὶν ἀπὸ τὸν γάμο: 1ον: εἶναι μεγάλη ἀρετὴ καὶ εὐλογία γιὰ ἕναν νέο καὶ 2ον: θεμελιώδης ἀρχὴ τῆς Ἠθικῆς Διδασκα- λίας τῆς Ἐκκλησίας μας, γιὰ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ παραθεωρεῖται ὡς οὐτοπική. Καὶ κυρίως δὲν πρέπει νὰ χρειάζεται καὶ νὰ ὑβρίζεται. Ὅταν ὑβρίζεις καὶ θεωρεῖς ἀνεφάρμοστη τὴν ἀρετή, τότε ἀποκτᾶ ἐξουσία ἐπάνω ὁ μισόκαλος διάβολος καὶ χωρὶς νὰ τὸ καταλαβαίνεις (νομίζοντας ἁπλῶς πὼς εἶσαι ρεαλιστὴς) πέφτεις στὸ ἁμάρτημα τῆς βλασφημίας τοῦ Εὐαγγε- λίου. Θὰ συνέστηνα ἐπ' αὐτοῦ τοῦ σο- βαροῦ θέματος νὰ διαβάζαμε τὴν Α΄ πρὸς Κορινθίους Ἐπιστολὴ τοῦ Ἀποστόλου Παύλου καὶ τὸ 39ο κεφάλαιο τῆς Γενέ- σεως. Στὸ δεύτερο θὰ δοῦμε μὲ τί φόβο Θεοῦ ὁ Ἰωσὴφ ἀπέκρουσε τὴν γυναῖκα ποὺ τοῦ εἶπε: «κοιμήθητι μετ’ ἐμοῦ», καὶ πῶς ὁ Θεὸς τὸν ἄμειψε γιὰ τὴν ἐγκρά- τεια καὶ τὴν θεοφοβία του. Θέλω νὰ πῶ σὲ ὅσους νέους ἀγωνίζονται νὰ διατηρή- σουν ἀμόλυντο τὸν χιτῶνα τους, πὼς ὁ Κύριος θὰ ἀμείψει τὸν ἀγῶνα τους, (τὸ ἔχω δεῖ πολλὲς φορὲς στὴν ἱερατική μου διακονία) ἀξιώνοντάς τους νὰ δημιουρ- γήσουν λαμπρὲς οἰκογένειες. Ναὶ Χριστέ μου! Ἄμειψέ τους ἐπὶ γῆς καὶ ἐν οὐρανῷ γιατί δὲν νόθευσαν τὴν Ἀλή- θειά Σου, γιατί δὲν συσχημα- τίστηκαν μὲ τὸ φρόνημα τοῦ κόσμου, γιατί δὲν κατέβασαν τὴν κορυφὴ στὸ ἔδαφος γιὰ νὰ ποῦν ὅτι ἀνέβηκαν (Γ. Πα- ΐσιος). Κλείνοντας αὐτὲς τὶς φτωχὲς σκέψεις θὰ ἤθελα νὰ ἐπισημάνω τοὺς τρεῖς μεγα- λύτερους ἐχθρούς της ἀγά- πης: 1ος: «ἔχω δίκιο», 2ος: «ἔχω καὶ ἐγὼ δικαίωμα», 3ος: «δὲν μὲ καταλαβαίνεις». Ἂς μείνουν ξένες αὐτὲς οἱ φρά- σεις ἀπὸ τὸ λεξιλόγιο τῶν συ- ζύγων. Καὶ ὁ Χριστός μας εἶχε δίκιο, ἀλλὰ δὲν τὸ διεκδίκησε. Καὶ ὁ Χριστός μας εἶχε καὶ ἔχει ὅλα τὰ δικαιώματα, δὲν τὰ ἄσκησε. Καὶ ὅταν ἦρθε στὴ γῆ καὶ διῆλθε «εὐεργετῶν καὶ ἰώμενος», ἀλλὰ κυρίως ὅταν Σταυρώθη- κε, δὲν Τὸν καταλάβαμε. Οὔτε οἱ ἴδιοι οἱ μαθητές Του! Ὅσων νέων ἀνθρώπων ποθοῦν νὰ δημιουργήσουν μία εὐλογημένη οἰκογέ- νεια καὶ μέσῳ αὐτῆς νὰ σώσουν τὶς ψυ- χές τους, «Μνησθείη Κύριος ὁ Θεὸς ἐν τῇ Βασιλείᾳ Αὐτοῦ». Συγχωρέστε με!
  • 79.
    78 ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣΤΩΝ ΕΚΤΡΩΣΕΩΝ Λάμπρου Κ. Σκόντζου θεολόγου – καθηγητοῦ Τ ὸ δῶρο τῆς ζωῆς εἶναι ἡ ὑπέρτατη δωρεὰ γιὰ τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ μέρους τοῦ Θεοῦ. Τοῦ δόθηκε ὡς ξεχωριστὴ εὐλογία νὰ αὐξάνεται καὶ νὰ πληθύνε- ται καὶ νὰ κατακλύζει ὁλόκληρη τὴ γῆ (Γέν.1,26-28). Νὰ εἶναι ἔτσι συνδημι- ουργός Του, νὰ συνεργεῖ δηλαδὴ μὲ τὸν Δημιουργό, φέρνοντας στὴ ζωὴ νέες ἀνθρώπινες ὑπάρξεις, εἰκόνες τοῦ Τρια- δικοῦ Θεοῦ, προορισμένες γιὰ τὴ θέωση. Ὅμως τὸ τραγικὸ γεγονὸς τῆς πτώσεως παράφθειρε καὶ αὐτὴ τὴ θεία δωρεά. Ἡ διαδικασία τῆς γεννήσεως τῶν παιδιῶν ἔγινε πέρα ἀπὸ χυδαιότητα, ὀδύνη καὶ πόνος ἀβάστακτος (Γέν.3,16). Ἡ εὐλογία τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀνθρωπίνου γένους μεταβλήθηκε σὲ κατάρα. Ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ ἐξουσιαστὴς τῆς ἄλογης φύσεως με- ταβλήθηκε σὲ ἐξουσιαστὴς καὶ τύραννος τῶν συνανθρώπων του καὶ τὸ χειρότερο: ὁ ἄνδρας ἔγινε ἐξουσιαστὴς καὶ τύραννος τῆς γυναῖκας του, δηλαδὴ τῆς «σαρκὸς ἐκ τῆς σαρκὸς» του (Γέν.2,23)! Ἀπὸ τότε ἄρχισε νὰ θεωρεῖται ὁ ἄνθρωπος γιὰ τὸν συνάνθρωπό του ἐμπόδιο γιὰ τὴν ἀτομική του ζωή. Ἔγινε ἄγριο θηρίο, λύκος ἁρπα- κτικός, «hοmo homini lupus» (ὁ ἄνθρω- πος γιὰ τὸν ἄλλο ἄνθρωπο εἶναι λύκος), ὅπως ἔλεγαν οἱ Ρωμαῖοι καὶ ὁ «ἄλλος εἶναι ἡ κόλασή μου», ὅπως δογματίζουν οἱ σύγ- χρονοι μηδενιστές (Ζὰν Πὼλ Σάρτρ)! Τὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο εἶναι πλα- σμένο κατ’ εἰκόνα καὶ ὁμοίωση τοῦ Θεοῦ. Νὰ βιώνει δηλαδὴ τὸν ὑπέρτατο ἀγαπητικὸ τρόπο ὑπάρξεως τῆς Ἁγίας Τριάδος. Νὰ εἶναι στὸν ὑλικὸ κόσμο τὸ ὁρατὸ σημεῖο ὑπάρξεως καὶ φανερώ- σεως τοῦ Δημιουργοῦ του, δηλαδὴ ἡ φανέρωση τῆς ἀγάπης Του. Ἀλλὰ, ὅπως προαναφέραμε, τὸ τραγικὸ γεγονὸς τῆς πτώσεως τὸν μετέβαλε ἀπὸ πρόσωπο προορισμένο νὰ ἀγαπᾶ, σὲ ἀπρόσωπο ἄτομο, κυριευμένο ἀπὸ τὴν ἐνστικτώδη προβολὴ τῆς ἀτομικῆς του ἐγωπάθειας. Ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἀφετηρία ξεκινάει καὶ τὸ διαχρονικὸ ἀνθρώπινο δράμα! Μέσα σὲ αὐτὴ τὴν φρικώδη κατάσταση τῆς ἐγω- κεντρικῆς ἁμαρτωλότητας, τὸ θεῖο δῶρο τῆς γεννήσεως τῶν παιδιῶν θεωρεῖται ἄχθος καὶ ἐμπόδιο γιὰ τὴν ἀτομικιστικὴ εὐδαιμονία. Ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ χαρὰ τῆς δημιουργίας νέας ζωῆς μετατράπηκε σὲ «καθῆκον» καὶ μπῆκε στὰ καλούπια τοῦ «προγραμματισμοῦ». Ἡ ἔγκυος γυναῖκα αἰσθάνεται ὡς δέσμια τοῦ «μητρικοῦ φίλ- τρου», ὡς «μηχανὴ παραγωγῆς παιδιῶν», γι’ αὐτὸ καὶ ἡ μηδενίστρια καὶ φεμινί- στρια Σιμὸν ντὲ Μποβουὰρ (σύντροφος τοῦ μηδενιστῆ Σάρτρ) εἶχε διακηρύξει: «κάτω ἡ μητρότητα, τὸ τελευταῖο ὀχυρό τῆς ἀνδροκρατίας»! Κάτωἀπὸαὐτὴτὴνπροοπτικὴἐνωρὶς οἱ ἄνθρωποι ἄρχισαν νὰ ἐφευρίσκουν τρόπους νὰ ἀπαλλάσσονται ἀπὸ τὸ ἄχθος τῆς τεκνογονίας. Στὴν ἀρχὴ θανάτωναν ὅσα παιδιὰ δὲν ἤθελαν ἢ ὅσα παιδιὰ γεν- νιοῦνταν μὲ σωματικὰ ἐλαττώματα. Θυ- μίζουμε τὴν εὐγονία ποὺ ἐφάρμοζαν οἱ
  • 80.
    79 ἀρχαῖοι Ἕλληνες καὶἰδιαίτερα οἱ Σπαρ- τιάτες. Οἱ Ρωμαῖοι τὰ ἄφηναν στὶς ἐρη- μιὲςκαὶτὰκατασπάραζαντὰἄγριαθηρία. Ἀλλὰ μὲ τὸν καιρὸ οἱ ἄνθρωποι ἐφηῦραν τρόπους νὰ μὴν γεννιοῦνται τὰ ἀνεπιθύ- μητα παιδιά, τὰ ὁποῖα μὲ διάφορα βότανα καὶ φάρμακα θανατώνονταν στὴν κοιλιὰ τῆς μητέρας των. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔκτρωση. Στὴν ἐποχή μας τὸ φοβερὸ αὐτὸ ἔγκλημα ἔχει πάρει ἀπίστευτες διαστάσεις. Ὁ ση- μερινὸς ἄνθρωπος βιώνοντας τὸ χειρότε- ρο ἀτομισμὸ ὅλων τῶν ἐποχῶν, θέλει νὰ μὴ στέκεται κανένα ἐμπόδιο στὴν ἀτο- μική του εὐδαιμονία καὶ ἀπόλαυση τῶν ὑλικῶν ἀγαθῶν. Προσπαθεῖ νὰ ἀπωθή- σει ὅλες ἐκεῖνες τὶς ὑποχρεώσεις ποὺ τοῦ στεροῦν αὐτὴ τὴν ἡδονικὴ ἐπιθυμία. Οἱ οἰκογενειακὲς ὑποχρεώσεις καὶ ἰδιαίτε- ρα ἡ φροντίδα τῶν παιδιῶν ἀποτελοῦν γι’ αὐτὸν ἰσχυρὸ ἀντίπαλο. Φροντίζει νὰ μένει ἄγαμος γιὰ μεγάλο διάστημα, φτάνοντας συχνὰ (ἰδιαίτερα οἱ γυναῖκες) σὲ κατάσταση μὴ γονιμότητας. Καὶ ὅταν «δεσμευτεῖ» μὲ τὸν γάμο, ἀρχίζουν οἱ «παρεμβάσεις», μὲ πρώτη τὸν «προγραμ- ματισμὸ» τῆς γεννήσεως τῶν παιδιῶν. Ἂν πάλι κάποιο παιδὶ «ἔρθει» χωρὶς τὴ θέληση τῶν γονέων του, καταφεύγουν στὴν «εὔκολη λύση» τῆς ἔκτρωσης! Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι βεβαίως τρομακτικό: νὰ εἶναι τριπλάσιες οἱ ἐκτρώσεις κατ’ ἔτος ἀπὸ τὶς γεννήσεις στὸν λεγόμενο ἀναπτυγμένο κόσμο! Νὰ ἔχουμε μιὰ ἐφι- αλτικὴ εἰκόνα τῆς σύγχρονης κοινωνίας, γερασμένη! Ὑπολογίζεται στὴ χώρα μας ὅτι, μὲ τοὺς μετριότερους ὑπολογισμούς, γίνο- νται περισσότερες ἀπὸ 300.000 ἐκτρώ- σεις τὸ χρόνο, ἔναντι πολὺ λιγότερων ἀπὸ 100.000 γεννήσεων! Ἂν δοῦμε αὐτὰ τὰ ἐφιαλτικὰ στοιχεῖα διαχρονικά, τὴν τελευταία τριακονταετία, ὑπολογίζοντας τὸν ἀριθμὸ τῶν σφαγιασμένων ἐμβρύων, διαπιστώνουμε ὅτι ὑπερ- βαίνουν κατὰ πολὺ τὸν ἀριθμὸ τῶν σημερινῶν κατοίκων τῆς χώρας μας! Μιὰ ὁλόκληρη Ἑλλάδα σφάχτηκε καὶ ρίχτηκε στοὺς ὑπονόμους! Πρό- κειται γιὰ τὸ ἐπαχθέστε- ρο «σιωπηλὸ» ἔγκλημα καὶ τὴν πιὸ μεγάλη γενο- κτονία τῆς πατρίδος μας! Ἀναλογιζόμενοι μάλιστα τὴν ἐφιαλτικὴ στασιμό- τητα αὔξησης τοῦ πληθυ- σμοῦ τῆς χώρας μας καὶ τὴν ταχύτατη γήρανση τοῦ πληθυσμοῦ, συμπε- ραίνουμε ὅτι βαίνουμε ὁλοταχῶς στὸν κοινωνικὸ καὶ ἐθνικὸ ἀφανισμό! Ὁ σύγχρονος ἀποστατημένος, φίλαυ- τος καὶ ἐγωπαθὴς ἄνθρωπος ἔχει τὴν ψευδαίσθηση ὅτι «βρῆκε τὴ λύση» μὲ τὶς ἐκτρώσεις, παραβλέποντας τὶς ἐπιπτώ- σεις τῶν ἐκτρώσεων, κατὰ κύριο λόγο στὴ γυναῖκα, οἱ ὁποῖες εἶναι ὑπαρκτὲς καὶ δυσάρεστες, εἴτε ἀπὸ ἄποψη σω- ματικῆς ὑγείας, εἴτε ἀπὸ ψυχολογικῆς κατάστασης. Παρ’ ὅλες τὶς σύγχρονες ἰατρικὲς μεθόδους πραγματοποίησης τῆς ἔκτρωσης, ἡ θνησιμότητα στὴ γυναῖκα ποὺ καταφεύγει στὴν «διακοπὴ τῆς κύ- ησης» (μὲ αὐτὸν τὸν ὅρο προσπαθοῦν νὰ ἁπαλύνουν τὸ ἔγκλημα τῆς ἔκτρωσης) εἶναι μεγάλη. Πολλὰ ἀπὸ αὐτὰ τὰ προ-
  • 81.
    80 βλήματα παραμένουν ἴσωςγιὰ πάντα στὴ γυναῖκα, ἀπὸ διάτρηση τῆς μήτρας ἢ τοῦ ἐντέρου, ἕως τὴν ἀκατάσχετη αἱμορ- ραγία καὶ ἕως τὴ στείρωση. Ἡ πιὸ συχνὴ ὅμως ἐπίπτωση εἶναι τὰ ψυχολογικὰ προβλήματα ποὺ κατα- λαμβάνουν τὸ ζευγάρι καὶ ἰδιαίτερα τὴ γυναῖκα. Οἱ δύο στὶς τρεῖς γυναῖκες ποὺ ὑποβάλλονται σὲ ἔκτρωση, καταφεύ- γουν ἐξάπαντος σὲ ψυχολόγο. Οἱ συνει- δησιακὲς τύψεις, σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν ὁρμονικὴ διαταραχή, δημιουργοῦν στὴ γυναῖκα τάσεις προσωρινῆς κατάθλιψης, ἡ ὁποία τείνει νὰ πάρει συχνά το χαρα- κτήρα μόνιμης ψυχολογικῆς βλάβης. Σοβαρότατες, καὶ ἴσως μὴ ἀναστρέψιμες, εἶναι οἱ ἐπιπτώσεις στὰ νέα κορίτσια. Ἡ ἔκτρωση καταστρέφει σὲ μεγάλο βαθμὸ τὴν ἔντονη φυσικὴ γονιμοποιητικὴ ὁρμὴ τῆς κοπέλας, ὥστε νὰ μένουν σὲ ὅλη της τὴ ζωὴ βαθιὰ χαραγμένα τὰ ση- μάδια αὐτοῦ τοῦ σόκ, στὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχή της. Ἡ Ἐκκλησία μας θεωρεῖ τὴν ἔκτρω- ση φόνο καὶ μάλιστα ἰδιάζοντα, ἀφοῦ τὸ ἔμβρυο βρίσκεται σὲ πλήρη φυσικὴ ἀδυναμία ἀντίστασης! Ὑπάρχουν δια- τάξεις τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης οἱ ὁποῖες ἀπαγορεύουν ρητὰ καὶ αὐστηρὰ τὴν ἐθε- λούσια πρόκληση ἀποβολῆς τῆς ἐγκύου (Ἔξοδ.21,22). Ἡ γέννηση παιδιῶν εἶναι εὐλογία τοῦ Θεοῦ καὶ γιὰ τοῦτο τὰ ἀφι- έρωναν σὲ Ἐκεῖνον. Ὁ Χριστὸς στὴν Καινὴ Διαθήκη δείχνει ἰδιαίτερη ἀγάπη καὶ φροντίδα γιὰ τὰ παιδιά, καλῶντας μας ὅλους νὰ γίνουμε στὴν ἀγαθότητα σὰν αὐτά, γιὰ νὰ κληρονομήσουμε τὴ βα- σιλεία τοῦ Θεοῦ (Λουκ.18,16). Ὁ ἀπόστο- λος Παῦλος στὶς ἐπιστολές του συμβου- λεύει τοὺς πιστοὺς νὰ δείχνουν ἀγάπη, στοργὴ καὶ σεβασμὸ στὰ παιδιὰ καὶ νὰ τὰ διαπαιδαγωγοῦν εἰς Χριστὸν (Ἐφεσ.6,4. Κόλ.3,21). Στὴ συνέχεια ἡ Ἐκκλησία μας ἔδειξε πρωτεῦον ἐνδιαφέρον γιὰ τὰ παιδιά. Πατέρες τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας, ὅπως ὁ Ἰουστῖνος καὶ ὁ Τερτυλλιανός, ἔδειχναν τὴ διαφορὰ τῶν Χριστιανῶν μὲ τοὺς εἰδωλολάτρες καὶ ἀπὸ τὴ συμπερι- φορά τους πρὸς τὰ παιδιά. Θεσπίσθηκαν κανόνες ἀπὸ τὶς Ἱερὲς Συνόδους γιὰ τὴν προστασία τῶν παιδιῶν ἀπὸ τὴν εὐλο- γημένη ὥρα τῆς συλλήψεώς τους μέχρι καὶ τὴν ἐνηλικίωσή τους. Ἰδιαίτερα ἡ ἐθελούσια θανάτωση τῶν ἐμβρύων κα- νονίζεται μὲ αὐστηρότατα ἐπιτίμια, διότι κατατάσσεται στὰ λεγόμενα θανάσιμα ἁμαρτήματα. Τὸ ἀντρόγυνο ποὺ φονεύει μὲ τὴ θέλησή του τὸ ἔμβρυο κανονίζεται σὲ μακροχρόνια εἰλικρινῆ μετάνοια, προ- κειμένου νὰ τύχει τῆς συγγνώμης καὶ τῆς σωτηρίας (2ος κανὼν Μ. Βασιλείου, 91ος κανὼν Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου). Οἱ κοσμικοὶ ἄνθρωποι βρίσκουν πολλὲς δικαιολογίες προκειμένου νὰ δικαιολογήσουν τὴν εἰδεχθῆ πράξη τῆς ἔκτρωσης, ὅπως εἶναι οἱ λόγοι ὑγείας τῆς μητέρας, ἢ τοῦ ἐμβρύου, ἡ ἐγκυμοσύνη λόγῳ βιασμοῦ, ἡ ἐγκυμοσύνη ἐκτὸς γά- μου, ἡ περίπτωση αἱμομιξίας κ.λ.π. Οἱ πιὸ πολλοὶ προβάλλουν οἰκονομικοὺς λόγους, καὶ μάλιστα μὲ κυνισμὸ καὶ ὑπο- κρισία ἀναφέρουν ὅτι «δὲν θέλουν νὰ βασανίζεται μαζί τους ἀπὸ τὴν ἀνέχεια» καὶ γι’ αὐτὸ τοῦ ἀφαιροῦν τὸ δικαίωμα νὰ ζήσει! Ἄλλοι πιὸ πωρωμένοι ἀπὸ τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου προβάλλουν δῆθεν «ἐπιστημονικὲς» καὶ «φιλοσοφικὲς» ἀπό- ψεις γιὰ νὰ δικαιολογήσουν τὴν ἔκτρω- ση. Ἰσχυρίζονται πὼς τὸ ἔμβρυο ἀποκτᾶ ζωὴ μετὰ τὸν 5ο μήνα τῆς κυήσεώς του. Ὅμως σοβαρὲς ἐπιστημονικὲς ἔρευνες ἀπέδειξαν ὅτι τὸ ἔμβρυο ἔχει ζωὴ ἀπὸ τὰ πρῶτα λεπτά τῆς ἑνώσεως τῶν δύο κυττάρων, σπερματοζωαρίου καὶ ὠαρί- ου. Εἰδικὰ βίντεο ἔδειξαν πὼς τὴν ὥρα τῆς ἔκτρωσης τὸ ἔμβρυο ταράσσεται καὶ προσπαθεῖ νὰ σωθεῖ ἀπὸ τὸ φονικὸ ἰα- τρικὸ ἐργαλεῖο! Ἄλλοι ὑπερφίαλοι, ὑπο- στηρικτὲς τῶν δῆθεν δικαιωμάτων τῶν γυναικῶν, θωροῦν τὴν ἔκτρωση ἀναφαί- ρετο δικαίωμα τῆς γυναίκας, διότι ὁρί-
  • 82.
    81 ζουν τὸ ἔμβρυομέρος τοῦ σώματός της! Θέλουν νὰ ξεχνοῦν ὅμως πὼς τὸ ἔμβρυο εἶναι σύνθεση κυττάρων τοῦ ἀνδρὸς καὶ τῆς γυναικὸς καὶ πὼς ζεῖ αὐτοτελῶς, ἁπλὰ προσκολλημένο, φιλοξενούμενο, στὴ γυναικεία μήτρα (δὲς Γ. Μαντζαρί- δη: Χριστιανικὴ Ἠθική, Θεσ/νίκη 1983, σελ.345). Ἀπὸ ὅποια ὀπτικὴ γωνιὰ καὶ ἂν δεῖ κανεὶς τὸ γεγονὸς τῆς ἐκτρώσεως, δὲν παύει νὰ εἶναι ἔγκλημα. Ἀκόμα καὶ οἱ πλέον πωρωμένοι στὴ συνείδηση θεω- ροῦν τὴν ἔκτρωση ὡς «κακὸ» καὶ συστή- νουν τὴν ἀποφυγή της. Ὡς πιστοὶ ὀρθόδοξοι χριστιανοὶ πρέ- πει νὰ στρατευτοῦμε ἐνάντια σὲ αὐτὸ τὸ διαχρονικὸ καὶ διαρκὲς ἔγκλημα. Νὰ διαδώσουμε παντοῦ τὴν ἄποψη τῆς Ἐκκλησίας μας, ὅτι ἡ ἔκτρωση εἶναι φό- νος καὶ μάλιστα εἰδεχθής, ἀπέναντι σὲ ἕνα ἀνυπεράσπιστο ζωντανὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο, εἰκόνα τοῦ Θεοῦ. Νὰ ἐγερ- θοῦμε ὡς ἕλληνες πατριῶτες κατὰ τοῦ ἐθνοκτόνου αὐτοῦ ἐγκλήματος. Νὰ πιέ- σουμε τὴν Πολιτεία νὰ λάβει μέτρα, ὄχι παρέχοντας τὰ μέσα καὶ εὐκολύνοντας τὸ ἔγκλημα τῶν ἐκτρώσεων, ὅπως πράτ- τει μέχρι τώρα, ἀλλὰ νὰ συστήσει ὑπη- ρεσίες ποὺ θὰ διευκολύνουν τὴ γέννηση τῶν «ἀνεπιθύμητων» παιδιῶν, ἀπὸ ὅπου θὰ ἀντλοῦνται μὲ εὔκολες διαδικασίες οἱ υἱοθεσίες. Νὰ ὑπάρξει εὐρεῖα ἐνημέρωση στὰ σχολεῖα γιὰ τὶς ἠθικές, σωματικὲς καὶ ἐθνικὲς συνέπειες τῶν ἐκτρώσεων. Νὰ λειτουργήσουν σεμινάρια ἀπὸ φο- ρεῖς (π.χ. Δῆμοι, σωματεῖα, κ.λ.π.), ὅπου εἰδικοὶ ἐπιστήμονες θὰ ἐνημερώνουν γιὰ τὰ ἠθικά, ἰατρικά, ψυχολογικά, κοι- νωνικὰ καὶ ἐθνικὰ διλήμματα τῶν ἐκτρώσεων. Οἱ ἱερὲς μητροπόλεις καὶ οἱ ἐνορίες, στὰ πλαίσια λειτουργίας τῶν «Σχολῶν Γονέων» νὰ ἐνημερώ- νουν τὰ νέα ζευγάρια γιὰ τὸ πρόβλη- μα αὐτό. Ὅπως ἀναφέραμε, ἡ ἔκτρωση συγκαταλέγεται στὰ θανάσιμα ἁμαρ- τήματα. Ὅσα ζευγάρια ἔχουν κατα- φύγει στὴν ἔκτρωση, κυριεύονται ἀπὸ πνεῦμα ἀπελπισίας καὶ θεωροῦν a priori τοὺς ἑαυτούς τους μισητοὺς ἀπὸ τὸ Θεό. Τὰ πράγματα δὲν εἶναι ἔτσι. Αὐτὸ εἶναι μιὰ καλοστημένη πα- γίδα τοῦ διαβόλου, γιὰ νὰ μὴν μετα- νοήσουν γιὰ τὴν πράξη τους. Ὁ Θεὸς ζητᾶ τὴ μεταστροφὴ καὶ τὴ μετάνοια ὅλων των ἀνθρώπων, ἀκόμη καὶ τῶν πλέον κακούργων. Κατὰ συνέπεια, εἶναι εὐπρόσδεκτη καὶ ἡ μετάνοια ὅσων ἔχουν κάνει ἔκτρωση, ἀρκεῖ νὰ εἶναι πραγμα- τικὴ καὶ νὰ γίνει στὰ πλαίσια τῆς Ἐκκλη- σίας. Εἶναι ἀνάγκη, τέλος, νὰ συνειδητο- ποιήσουμε, παρ’ ὅλη τὴν ἁμαρτωλότητά μας, ὅτι εἴμαστε ἀγαπητὰ ποιήματα τοῦ Θεοῦ καὶ βρισκόμαστε, εἴτε τὸ θέλουμε εἴτε ὄχι, στὰ χέρια Του, στὴν ἀέναη πρό- νοιά Του καὶ στὸ ἀπύθμενο ἔλεός Του. Ἄς ἀποδεχτοῦμε τὴν ἀγάπη Του καὶ ἃς τοῦ ἀναθέσουμε λοιπὸν τὴ ζωή μας καὶ τὴ ζωὴ τῶν παιδιῶν μας, καταρτίζοντας ἀσίγαστο αἶνο εὐγνωμοσύνης, ἀναφωνώ- ντας πρὸς Ἐκεῖνον μαζὶ μὲ τὸν ψαλμωδό: «σὺ ἐκτήσω τοὺς νεφρούς μου, Κύριε, ἀντελάβου μου ἐκ γαστρὸς μητρός μου» (Ψάλμ.138,13).
  • 83.
    82 Η  ΠΑΡΕΝΘΕΤΗ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑ Γε­ωρ­γί­ου  Ἰ. Μαν­τζα­ρί­δη Ὁμοτίμου Καθηγητοῦ Θεολογικῆς Σχολῆς ΑΠΘ Ἡ σύγ­χρο­νη  βι­οϊα­τρι­κὴ  δη­μι­ ουρ­γεῖ και­νο­φα­νεῖς  «συ­ζυ­ γι­κὲς»  σχέ­σεις καὶ οἰ­κο­γε­νει­ α­κὲς κα­τα­στά­σεις. Πάν­το­τε τὰ παι­δι­ὰ ἦ­ταν καρ­ποὶ ἐ­ρω­τι­κῆς σχέ­σε­ως. Σή­με­ ρα ἡ σχέ­ση αὐ­τὴ μπο­ρεῖ νὰ ἀν­τι­κα­τα­ στα­θεῖ μὲ ψυ­χρὴ ἐρ­γα­στη­ρι­α­κή δι­α­δι­ κα­σί­α, ποὺ χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται συ­νή­θως, ὡς «ἰ­α­τρι­κῶ­ς ὑπο­βο­η­θού­με­νη ἀνα­πα­ ρα­γω­γή». Ἡ  δι­α­δι­κα­σί­α ὅ­μως αὐ­τή, πού ἀ­κο­λου­θεῖ  δι­άφο­ρε­ς  με­θόδους, (ἀ­- πὸ  τὴν ὁμό­λο­γη ἐν­δο­σω­μα­τι­κὴ ὥς τὴν ἑτε­ρό­λο­γη ἐξω­σω­μα­τι­κή ἢ τήν υἱο­θε­σί­α κα­τε­ψυγ­μέ­νων ἐμ­βρύ­ων) δέ­ν εἶναι συ­ νήθω­ς  κά­ποι­α ὑ­πο­βο­ή­θη­ση τῆ­ς  ἀνα­ πα­ρα­γω­γῆς, ἀλ­λὰ καί πα­ρέμ­βα­ση στὴν φύ­ση. Γι᾿ αὐ­τὸ ἀν­τὶ νὰ ὀ­νο­μά­ζε­ται «ὑ­πο­βο­η­θού­με­νη ἀ­να­πα­ρα­γω­γή», θὰ ἔ­πρε­πε νὰ χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται ὡς «πα­ρεμ­ βα­τι­κὴ ἀ­να­πα­ρα­γω­γὴ» ἢ ἀ­κρι­βέ­στε­ρα ὡς «πα­ρεμ­βα­τι­κὴ τε­κνο­ποί­η­ση», γι­ὰ νὰ δι­α­κρί­νε­ται ἀ­πὸ κά­θε ἄλ­λη πα­ρα­γω­γι­κὴ δι­α­δι­κα­σί­α1 . Ὁ χα­ρα­κτη­ρι­σμὸ­ς τῆς τε­κνο­ποι­ήσε­ ω­ς  ὡς ὑ­πο­βο­η­θού­με­νης ἤ  ὡς πα­ρεμ­ βα­τι­κῆς δέν  εἶναι  τυ­πι­κό, ἀλ­λὰ οὐ­ σι­α­στι­κὸ ζή­τη­μα, γι­α­τί  προ­δι­α­γράφει τό­ν  χα­ρα­κτῆ­ρα  τῶν  συ­νε­πει­ῶν  της. Ἡ ὑ­πο­βο­ή­θη­ση πραγ­μα­το­ποι­εῖ­ται μέ­σα στό  φυ­σι­κὸ πλαί­σι­ο, ἐ­νῷ  ἡ  πα­ρέμ­βα­ ση  μπο­ρεῖ νὰ βγαί­νει καί ἔ­ξω ἀ­πὸ αὐ­ τό. Βγαί­νον­τας ὅ­μως ἔ­ξω ἀπὸ τὸ φυ­σι­κὸ πλαί­σι­ο δι­ο­λι­σθαίνει εὔ­κο­λα σὲ ἀ­φύ­σι­ κες ἢ πα­ρὰ φύ­ση κα­τα­στά­σει­ς ἢ καὶ σὲ δι­ευ­κό­λυν­ση τέτοι­ω­ν  κα­τα­στά­σε­ων. Ἐ­ξ ἄλ­λου, μὲ τὶς  νέ­ες μορ­φὲς μη­ τρό­τη­τας ἔ­παυ­σε νὰ ἰ­σχύ­ει τὸ ἀ­ξί­ω­ μα ὅτι ἡ μη­τέ­ρα εἶναι πάν­το­τε βε­βαία. Ἀ­κό­μα  καὶ  κά­ποι­ε­ς πε­ρι­πτώ­σεις, ποὺ ἀνα­φέ­ρον­ται  στὴν Πα­λαι­ὰ Δι­α­θή­κη καὶ  ἐ­κλαμ­βά­νον­ται  ἀ­πὸ  με­ρι­κοὺς ὡς σχε­τι­κὲς μὲ τὴν πα­ρέν­θε­τη μη­τρό­τη­τα, ὅ­πως τῆς γυ­ναι­κός τοῦ Ἀ­βρα­ὰμ Σάρ­ ρας, ἡ ὁ­ποί­α ἦ­ταν στεί­ρα καὶ συ­νέ­στη­ σε στὸν σύ­ζυ­γό της νὰ συ­νευ­ρε­θεῖ μὲ τὴ δού­λη της Ἄ­γαρ γι­ὰ νὰ τε­κνο­ποι­ή­ σει2 , ἢ τῆς ἐ­πί­σης στεί­ρας γυ­ναί­κας τοῦ Ἰ­α­κὼβ Ρα­χήλ, ἡ ὁ­ποί­α ζή­τη­σε ἀ­πὸ τὸν σύ­ζυ­γό της νὰ συ­νευ­ρε­θεῖ μὲ τὴ δού­λη της Βάλ­λα, γι­ὰ νὰ γεν­νή­σει στὰ γό­να­ τά της καὶ νὰ ἀ­πο­κτή­σει μὲ αὐ­τὸν τὸν τρό­πο παι­δί3 , δὲν ἔ­θι­ξαν κα­θό­λου τὴν βε­βαι­ό­τη­τα τῆς μη­τρό­τη­τας. Μὲ τὰ σύγ­χρο­να ὅ­μως δε­δο­μέ­να τὸ ἀ­ξί­ω­μα ὅ­τι
  • 84.
    83 ἡ μη­τέ­ρα εἶ­ναιβε­βαία, με­τα­τρέ­πε­ται σὲ θε­ώ­ρη­μα ποὺ χρει­ά­ζε­ται ἀ­πό­δει­ξη. Ἡ πα­ρέν­θε­τη μη­τρό­τη­τα ἐμ­φα­νί­ζε­ ται  σὲ πε­ρι­πτώ­σει­ς  κα­τὰ τὶς  ὁποῖ­ες ἡ γυ­ναῖκα  πού  ἐ­πι­θυ­μεῖ νὰ γί­νει  μη­τέ­ ρα ἀ­δυ­να­τεῖ λό­γῳ στει­ρό­τη­τα­ς  ἢ ἄλ­ λη­ς  αἰτίας. Οἱ πε­ρι­πτώ­σεις αὐ­τὲς δι­ α­φέ­ρουν με­τα­ξύ τους, γι᾿ αὐ­τὸ καὶ οἱ μορ­φὲς ποὺ προσ­λαμ­βά­νει ἡ πα­ρέν­θε­τη μη­τρό­τη­τα εἶ­ναι δι­α­φο­ρε­τι­κές. Στὴ συ­ νέ­χει­α ἀ­να­φέ­ρου­με τὶς ἀ­κο­λου­θού­με­ νες πρα­κτι­κὲς. Δη­μι­ουρ­γεῖ­ται ἔμ­βρυ­ο μὲ ἐ­ξω­σω­ μα­τι­κὴ  γο­νι­μο­ποί­η­ση γε­νε­τι­κοῦ  ὑλι­ κοῦ τῶν  συ­ζύ­γων, ἐμ­φυ­τεύ­ε­ται αὐτό στή   μή­τρα  τῆς  πα­ρέν­θε­της μη­τέ­ρα­ς καὶ ὅ­ταν τὸ παι­δὶ γεν­νη­θεῖ, πα­ρα­δί­δε­ ται  στοὺς  συ­ζύ­γους, ποὺ  τὸ ἀ­να­τρέ­ φουν πλέ­ο­ν  ὡς γο­νεῖς. Ἀ­κρι­βέ­στε­ρα, ἡ πα­ρέν­θε­τη αὐ­τὴ μη­τέ­ρα ὀ­νο­μά­ζε­ται φέ­ρου­σα μη­τέ­ρα.  Ἐ­κτός, ὅ­μως ἀ­πὸ τὴ­ν ὁμό­λο­γη αὐ­ τὴ γο­νι­μο­ποί­η­ση, κα­τὰ τὴν  ὁποί­α  τὸ ἔμ­βρυ­ο προ­έρ­χε­ται ἀ­πὸ τοὺς συ­ζύγους, ἡ  ἐξω­σω­μα­τι­κὴ  γο­νι­μο­ποί­η­ση πα­ρέ­ χει  τὴ δυ­να­τό­τη­τα καὶ  γιὰ  ἑ­τε­ρό­λο­ γη  γο­νι­μο­ποί­η­ση, κα­τὰ τὴν  ὁποί­α  τὸ γε­νε­τι­κὸ ὑ­λι­κὸ τοῦ συ­ζύγου χρη­σι­μο­ ποι­εῖται γιὰ τὴν γο­νι­μο­ποί­η­ση ὠ­αρί­ου ξέ­νη­ς γυ­ναί­κας, προ­κεί­με­νου νὰ ἐμ­φυ­ τευ­τεῖ τὸ ἔμ­βρυ­ο στὴν πα­ρέν­θε­τη μη­ τέ­ρα. Τέ­λος, μπο­ρεῖ νὰ ἐμ­φυ­τευ­τεῖ στὴν πα­ρέν­θε­τη μη­τέ­ρα καὶ ἔμ­βρυ­ο ποὺ δη­ μι­ουρ­γή­θη­κε ἐ­ξω­σω­μα­τι­κὰ  ἀ­πὸ  ξέ­νο σπέρ­μα καὶ  ξέ­νο ὠ­ά­ρι­ο. Στὶς τε­λευ­ ταῖ­ες αὐ­τέ­ς πε­ρι­πτώ­σει­ς ἡ μη­τέ­ρα αὐ­τὴ χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται συ­νη­θέ­στε­ρα  ὡς ὑ­πο­ κα­τά­στα­τη μη­τέ­ρα4 . Ὑ­πάρ­χει τέ­λος, καὶ ἡ  πε­ρί­πτω­ ση  τῆ­ς  γεν­νή­σε­ω­ς  παι­δι­οῦ  μὲ γα­μέ­τε­ς ποὺ ἀ­γο­ρά­ζον­ται χω­ρὶς νὰ ἔ­χου­ν σχέ­ ση  μὲ κα­νέ­να­ν  ἀ­πὸ  τοὺς συ­ζύ­γους ποὺ ἀ­να­λαμ­βά­νουν νὰ τὸ ἀ­να­θρέ­ψουν. Μὲ  τὴ­ν  πα­ρεμ­βα­τι­κὴ  τε­κνο­ποί­η­ ση  καὶ  τὴν πα­ρέν­θε­τη  μη­τρό­τη­τα  ἕνα ­παι­δὶ μπο­ρεῖ νὰ ἔ­χει ἕω­ς ἕ­ξι γο­νεῖς μὲ ἐ­πι­μέ­ρου­ς  γο­νι­κοὺς ρό­λους. Μπο­ρεῖ νὰ ἔ­χει τὴν βι­ο­λο­γι­κή του μη­τέ­ρα ποὺ πρό­σφε­ρε τὸ ὠ­ά­ρι­ο γι­ὰ τὴν γέν­νη­σή
  • 85.
    84 του, τὴν μη­τέ­ραποὺ ἀ­νέ­λα­βε νὰ τὸ κυ­ ο­φο­ρή­σει, ὅ­πως καὶ τὴν κοι­νω­νι­κή του μη­τέ­ρα ποὺ ἀ­νέ­λα­βε τὴν ἀ­να­τρο­φὴ καὶ τὴν ἀ­γω­γή του. Ταυ­τό­χρο­να, μπο­ρεῖ νὰ ἔ­χει τὸν βι­ο­λο­γι­κό του πα­τέ­ρα ποὺ ἔ­δω­σε τὸ σπέρ­μα γι­ὰ τὴ γέν­νη­σή του, τὸν κοι­νω­νι­κό του πα­τέ­ρα ποὺ ἀ­νέ­λα­βε τὴν ἀ­να­τρο­φὴ καὶ τὴν ἀ­γω­γή του, ἀλ­ λὰ κα­τὰ κά­ποι­ον τρό­πο καὶ τὸν γι­α­τρὸ ποὺ ἔ­παι­ξε ἀ­πο­φα­σι­στι­κὸ ρό­λο στὴν ἐ­πι­λο­γὴ καὶ τὴ γέν­νη­σή του. Ὅ­λες αὐ­τὲς οἱ πα­ραλ­λα­γὲς δη­μι­ ουρ­γοῦν, ὅ­πως εἶ­ναι φυ­σι­κό, ἀ­μέ­τρη­τα προ­βλή­μα­τα, ὅ­πως ἀ­κό­μα καὶ σο­βα­ρὲς αἰ­τί­ες δι­α­τα­ρά­ξε­ως τῆς οἰ­κο­γε­νει­α­κῆς, ἀλ­λὰ καὶ εὐ­ρύ­τε­ρα τῆς κοι­νω­νι­κῆς συ­ νο­χῆς. Φυ­σι­κὸ δι­καίω­μα ἀλ­λὰ καὶ ψυ­χο­λο­ γι­κὴ ἀ­νάγ­κη κά­θε παι­δι­οῦ εἶναι νὰ ἔ­χει τή­ν μη­τέ­ρα του, ποὺ τὸ συλ­λαμ­βά­νει, τὸ κυ­ο­φο­ρεῖ, τὸ γεν­νᾶ καὶ τό ἀ­να­τρέ­ φει. Μὲ τὴν πα­ρέν­θε­τη μη­τρότη­τα ἕ­να ἤ  πε­ρισ­σό­τε­ρα  ἀ­πὸ  τὰ στοι­χεῖ­α αὐ­τὰ προ­σβάλ­λον­ται  καὶ τὸ παι­δὶ   ἀ­δι­κεῖ­ ται. Ἐ­πι­πλέ­ον, τὸ παι­δί  δέ­ν  ἔρ­χε­ ται στόν κόσμο μέ φυ­σι­ο­λο­γι­κὸ τρό­πο, ἀλ­λὰ μὲ κά­ποι­α ἐρ­γα­στη­ρι­α­κὴ δι­α­δι­κα­ σί­α. Δέν γεν­νι­έ­ται ὡς καρ­πὸς ἀ­γα­πη­τι­ κῆς σχέ­σε­ω­ς,  ἀλ­λά ὡς προ­ϊ­ὸν μη­χα­νι­ κῆ­ς δι­α­δι­κα­σί­ας. Ἐ­κτὸς ὅ­μως ἀ­πὸ  τὴ­ν  πα­ρέμ­βλη­τη μὴ φυ­σι­ο­λο­γι­κή  δι­α­δι­κα­σί­α, πού  ἔχει οὐ­δέ­τε­ρο χα­ρα­κτῆ­ρα, ὑ­πάρ­χουν καὶ οἱ φυ­σι­ο­λο­γι­κὲς δι­α­δι­κα­σί­ες, ὅ­πως εἶ­ναι ἡ κυ­ο­φο­ρί­α καὶ ἡ γέν­νη­ση, ποὺ καλ­λι­ ερ­γοῦν ἄ­με­σο προ­σω­πι­κὸ δε­σμὸ με­τα­ξὺ τοῦ παι­δι­οῦ καὶ τῆς πα­ρέν­θε­της μη­τέ­ ρας. Ὅ­λα ὅ­μως αὐ­τὰ μπο­ροῦν εὔ­κο­λα καὶ εὔ­λο­γα νὰ κα­τα­στοῦν πυ­ρῆ­νες σο­ βα­ρῶν ψυ­χο­λο­γι­κῶν, ἠ­θι­κῶν, κοι­νω­νι­ κῶν, ὅ­πως καὶ νο­μι­κῶν προ­βλη­μά­των. Πῶς μπο­ρεῖ κά­ποι­α γυ­ναῖκα, ποὺ κυ­ο­φό­ρη­σε κά­ποι­ο παι­δὶ ὡς «φέ­ρου­ σα» ἢ ὡς «ὑ­πο­κα­τά­στα­τη» μη­τέ­ρα, νὰ ἀν­τι­με­τω­πί­σει τὸ γε­γο­νὸς αὐ­τὸ ὡς μί­α «ὑ­πη­ρε­σι­α­κὴ» δι­α­δι­κα­σί­α, ἀ­πὸ τὴν ὁ­ποί­α κά­ποι­α στιγ­μὴ ἀ­πο­συν­δέ­ε­ται; Καὶ πῶς μπο­ρεῖ τὸ γε­γο­νὸς αὐ­τὸ νὰ δι­ α­τη­ρεῖ τὴν ἱ­ε­ρό­τη­τά του, ὅ­ταν συμ­βαί­ νει νὰ πραγ­μα­το­ποι­εῖ­ται ὡς ἀ­μει­βό­με­ νη ἐρ­γα­σί­α; Τί μπο­ρεῖ νὰ συμ­βεῖ, ὅ­ταν ἡ πα­ρέν­θε­τη μη­τέ­ρα συν­δε­θεῖ τό­σο μὲ τὸ παι­δὶ πού κυ­ο­φό­ρη­σε, ὥ­στε νὰ μὴ θέ­λει νὰ τὸ πα­ρα­δώ­σει στοὺς φυ­σι­κοὺς ἢ τοὺς κοι­νω­νι­κοὺς γο­νεῖς του; Καὶ τί μπο­ρεῖ νὰ συμ­βεῖ, ὅ­ταν οἱ ὑ­πο­ψή­φι­οι γι­ὰ νὰ τὸ πα­ρα­λά­βουν γο­νεῖς, ἀρ­νη­ θοῦν νὰ τὸ δεχ­τοῦν ἐ­ξαιτί­ας κά­ποι­ας ἀ­σθέ­νει­ας ἢ δυ­σπλα­σί­ας τοῦ βρέ­φους; Ἀλ­λὰ καὶ πῶς θὰ αἰ­σθά­νε­ται τὸ παι­δί, ἂν κά­πο­τε πλη­ρο­φο­ρη­θεῖ τὴν γο­νι­κὴ πο­λυ­μορ­φί­α, πού θὰ βρί­σκε­ται ἀ­πο­τυ­ πω­μέ­νη στὴν ψυ­χο­σω­μα­τι­κή του ὀν­ τό­τη­τα; Δὲν εἶναι βέ­βαι­α δυ­να­τὸ νὰ ἀ­να­φερ­ θοῦν, καί πο­λὺ πε­ρισ­σό­τε­ρο νὰ ἀ­να­λυ­ θοῦν τὰ πολ­λὰ καὶ σο­βα­ρὰ προ­βλή­μα­τα ποὺ δη­μι­ουρ­γοῦν­ται μὲ τὴν πα­ρέν­θε­τη μη­τρό­τη­τα σὲ δι­ά­φο­ρα ἐ­πί­πε­δα. Τὸ μό­ νο ποὺ μπο­ρεῖ κα­νεὶς μὲ βε­βαι­ό­τη­τα νὰ πεῖ, εἶ­ναι ὅ­τι πρό­κει­ται γι­ὰ πο­λὺ σο­ βα­ρὸ καὶ ἐ­πι­κίν­δυ­νο ἐγ­χεί­ρη­μα, ποὺ δὲν ἐ­πι­τρέ­πε­ται νὰ ἀν­τι­με­τω­πί­ζε­ται μὲ προ­χει­ρό­τη­τα καὶ ἐ­πι­πο­λαι­ό­τη­τα. 1. Γι­ά  πε­ρισ­σό­τε­ρα  βλ.  Λ.  Κουτ­σε­λί­νη,  Βα­ σι­κέ­ς  ἀρ­χές  βι­ο­η­θι­κῆς,  ἰα­τρι­κῆς  δε­ον­το­λο­ γί­α­ς  καί  ἰα­τρι­κῆς  εὐ­θύ­νης,  Ἀ­θή­να  1999,  σ. 226  κ.ἑ.  Γ.Μαν­τζα­ρί­δη,  Χρι­στι­α­νι­κή  Ἠ­θι­ κή, τόμ. 2, Θεσ­σα­λο­νί­κη 2009, σ. 579 κ.ἑ. 2. Βλ. Γεν. 16.1 κ.ἑ. 3. Βλ. Γεν. 30, 3-5. 4. Γι­ά πε­ρισ­σό­τε­ρα βλ. Ἰσμή­νη­ς Κρι­ά­ρη-Κα­ τρά­νη, βι­οϊ­α­τρι­κέ­ς ἐξελί­ξει­ς καί Συν­ταγ­μα­τι­ κό Δί­και­ο, Ἀ­θή­να 1994. σ. 114 κ.ἑ. Μιλ­τι­άδη Βάντσου, ἡ  ἱ­ε­ρό­τη­τα  τῆ­ς  ζω­ῆς,  Θεσ­σα­λο­νί­ κη 2003, σ. 270.                                                               
  • 86.
    85 ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΤΟΣ ΓΑΜΟΥ1 Ἰ­ω­άν­νη– Ἀ­λέ­ξαν­δρου Χρι­στό­που­λου δι­κη­γό­ρου, εἰ­ση­γη­τῆ σε­μι­να­ρί­ων Δι­καί­ου Ὁ γά­μος, ὡς γνω­στό, εἶ­ναι «μυ­στή­ ριον μέ­γα» καὶ λει­τουρ­γεῖ κα­τὰ τὸ ἀρ­χέ­τυ­πο τῆς σχέ­σης Χρι­στοῦ καὶ Ἐκ­κλη­σί­ας. Μέ­σα στὸ γά­μο, ὁ ἄν­ δρας καὶ ἡ γυ­ναί­κα ἐκ­φρά­ζουν τὴν ἀ­γά­ πη τους, ἡ ὁ­ποί­α κι­νεῖ­ται σὲ δύ­ο κα­τευ­ θύν­σεις, τὴν κά­θε­τη καὶ τὴν ὁ­ρι­ζόν­τια. Μὲ τὴν κά­θε­τη κί­νη­ση ἐ­πι­δι­ώ­κε­ται ἡ δια­ρκὴς σύν­δε­ση μὲ τὸν Θε­ό, ἐ­νῶ μὲ τὴν ὁ­ρι­ζόν­τια ἡ ἀλ­λη­λο­πε­ρι­χώ­ρη­ση τῶν συ­ ζύ­γων2 . Πνευ­μα­τι­κὸς καρ­πὸς τοῦ γά­μου εἶ­ναι ἡ ἀ­πό­κτη­ση παι­δι­ῶν∙ ἄν καὶ ἡ τε­ κνο­ποι­ΐ­α δὲν ἀ­πο­τε­λεῖ πρω­ταρ­χι­κὸ σκο­ πὸ του, γί­νε­ται δε­κτὸ πὼς ἀ­πο­τε­λεῖ τὸ φυ­σι­κὸ χῶ­ρο μέ­σα στὸν ὁ­ποῖ­ο ἕ­να παι­δὶ μπο­ρεῖ νὰ ζή­σει καὶ νὰ δι­α­παι­δα­γω­γη­θεῖ ὁ­μα­λά, ἐ­φό­σον βέ­βαι­α ὁ οἰ­κο­γε­νεια­κὸς βί­ ος εἶ­ναι εἰ­ρη­νι­κός. Γιὰ τὸν λό­γο αὐ­τὸ ὁ­ποι­α­δή­πο­τε σαρ­ κι­κὴ σχέ­ση ἐ­κτὸς γά­μου εἶ­ναι ἀ­πευ­ κταί­α, δι­ό­τι κα­τὰ τὸν Ἀ­πό­στο­λο Παῦ­λο ἀ­πο­τε­λεῖ βε­βή­λω­ση τοῦ ἀν­θρω­πί­νου σώ­ μα­τος ποὺ εἶ­ναι να­ὸς τοῦ Ἁγ. Πνεύ­μα­τος (Α΄ Κορ. 6,19) καὶ πορ­νεί­α (Α΄ Κορ. 7,2). Ὡ­στό­σο, στὴ ση­με­ρι­νὴ ἐ­πο­χή, ἡ ἀ­πο­χρι­ στι­α­νο­ποί­η­ση τῆς δη­μό­σιας ζω­ῆς, ἡ προ­ βο­λὴ ἐ­πι­κίν­δυ­νων προ­τύ­πων, ἡ δι­ά­λυ­ ση ἀλ­λὰ καὶ ἡ ἀ­πό­πει­ρα ἐ­πι­βο­λῆς νέ­ων, ἐ­ξαμ­βλω­μα­τι­κῶν, μορ­φῶν οἰ­κο­γέ­νειας, ὤ­θη­σαν τοὺς ἄν­δρες καὶ τὶς γυ­ναῖ­κες, στὴν σύ­να­ψη προ­γα­μια­ίων (καὶ ἐ­ξω­συ­ ζυ­γι­κῶν) σαρ­κι­κῶν σχέ­σε­ων, οἱ ὁ­ποῖ­ες πολ­λὲς φο­ρὲς ὁ­δη­γοῦν, ἑ­κού­σια ἤ ἀ­κού­ σια, στὴ γέν­νη­ση ἑ­νὸς ἤ πε­ρισ­σο­τέ­ρων παι­δι­ῶν. Στὴν μὲν πρώ­τη πε­ρί­πτω­ση (ἑ­κού­σια γέν­νη­ση), πα­ρα­τη­ρεῖ­ται τὸ φαι­νό­με­νο οἱ γο­νεῖς νὰ συμ­πε­ρι­φέ­ρον­ται ἄ­κρως ἐ­γω­ϊ­ στι­κὰ καὶ νὰ θε­ω­ροῦν ὅ­τι τὸ παι­δὶ εἶ­ναι κτῆ­μα τους. Ἀ­φοῦ ἔ­λα­βαν μί­α τέ­τοι­α ση­ μαν­τι­κὴ ἀ­πό­φα­ση, δη­λα­δὴ νὰ πα­ρα­γνω­ ρί­σουν τὴν Θεί­α ἐν­το­λὴ προ­κει­μέ­νου νὰ ἔλ­θουν εἰς γά­μου κοι­νω­νί­αν, ἀλ­λὰ καὶ τὸ κοι­νω­νι­κὸ status ποὺ εὐ­τυ­χῶς ἀ­κό­μα δὲν ἐν­θαρ­ρύ­νει τέ­τοι­ου εἴ­δους συμ­πε­ ρι­φο­ρές, μπο­ροῦν κα­τὰ τὴν κρί­ση τους νὰ χω­ρί­ζουν, ὅ­πο­τε αὐ­τοὶ ἐ­πι­θυ­μοῦν ἤ νὰ «παρ­κά­ρουν» τὸ παι­δὶ τους ἀ­πὸ ἐ­δῶ καὶ ἀ­πὸ ἐ­κεῖ, προ­κει­μέ­νου νὰ δι­ευ­κο­λύ­ νουν ἀ­κό­μη πε­ρισ­σό­τε­ρο τὴν ἐ­ξυ­πη­ρέ­ τη­ση τῶν ἐ­γω­κεν­τρι­κῶν ἀ­ναγ­κῶν τους. Ἤ, πά­λι, προ­σπα­θοῦν νὰ ἀ­πο­σι­ω­πή­σουν τὶς εὐ­θύ­νες τους, με­τα­φέ­ρον­τας στὸ παι­ δὶ τους συμ­πλεγ­μα­τι­κὲς συμ­πε­ρι­φο­ρές, προ­κει­μέ­νου νὰ ἀ­μυν­θεῖ αὐ­τὸ ἀρ­γό­τε­ρα στοὺς ψί­θυ­ρους τοῦ σχο­λεί­ου, τῆς γει­το­ νιᾶς καὶ τῆς κοι­νω­νί­ας. Ἀ­ξί­ζει βέ­βαι­α νὰ ἀ­να­φερ­θεῖ πὼς στὴν πρώ­τη πε­ρί­πτω­ση δὲν σπα­νί­ζει καὶ ἡ κα­τά­λη­ξη τὸ ζεῦ­γος νὰ παν­τρευ­τεῖ, προ­κει­μέ­νου νὰ προ­χω­ ρή­σει ὁ­μα­λὰ τὸ συ­ζυ­γι­κὸ του βί­ο, ἀ­φοῦ ὅ­μως προ­η­γη­θεῖ, πολ­λὲς φο­ρές, ἡ νέ­α μό­ δα τῆς «γά­μο-βά­πτι­σης», ὅ­πως πε­ρι­παι­ κτι­κὰ πλέ­ον, δυ­στυ­χῶς, ὀ­νο­μά­ζε­ται ἀ­πὸ πολ­λούς. Στὴν δὲ δεύ­τε­ρη πε­ρί­πτω­ση (ἀ­κού­ σια γέν­νη­ση), πα­ρα­τη­ρεῖ­ται ἡ ἐκ­φο­ρὰ τῆς φρά­σης «ἀ­νε­πι­θύ­μη­τη ἐγ­κυ­μο­σύ­νη», πα­ρα­γνω­ρί­ζον­τας τὴ Θεί­α βού­λη­ση. Ἄν τὸ παι­δὶ κα­τα­φέ­ρει νὰ γεν­νη­θεῖ καὶ δὲν
  • 87.
    86 σφα­για­στεῖ μὲ τὸἰ­α­τρι­κὸ νυ­στέ­ρι τοῦ γυ­ναι­κο­λό­γου, κα­θί­στα­ται ζυ­γὸς γιὰ τοὺς γο­νεῖς. Με­τὰ τὴν ἑ­κού­σια ἤ δι­κα­ στι­κὴ ἀ­να­γνώ­ρι­ση τοῦ τέ­κνου, ὁ πα­τέ­ ρας του σπεύ­δει συ­νή­θως νὰ ἐ­ξα­φα­νι­στεῖ ἀ­πὸ τὴ ζω­ὴ του καὶ νὰ ἀ­πο­ποι­η­θεῖ τῶν εὐ­θυ­νῶν του μὲ ἀ­πο­τέ­λε­σμα τὸ παι­δὶ καὶ κα­τ᾿ ἐ­πέ­κτα­ση ἡ μη­τέ­ρα του νὰ ὑ­φί­σταν­ ται μί­α ἐ­πι­πλέ­ον ἠ­θι­κή, ψυ­χο­λο­γι­κὴ καὶ οἰ­κο­νο­μι­κὴ κα­ταρ­ρά­κω­ση. Ἡ δὲ μη­τέ­ρα, ἀ­νήμ­πο­ρη πολ­λὲς φο­ρὲς νὰ ἀν­τα­πο­κρι­ θεῖ ἐξ ὁ­λο­κλή­ρου στὸ ρό­λο της, ἐ­να­πο­ θέ­τει ὄ­χι μό­νο τὶς ἐλ­πί­δες της, ἀλ­λὰ καὶ τὸ παι­δὶ της τὸ ἴ­διο στὸν παπ­ποῦ καὶ τὴ για­γιά, οἱ ὁ­ποῖ­οι λό­γῳ τοῦ ἀ­να­βαθ­μι­σμέ­ νου ρό­λου ποὺ ἔ­χουν στὴν ἀ­να­τρο­φὴ του συμ­βάλ­λουν καὶ αὐ­τοί, ἠ­θε­λη­μέ­να ἤ ἄ­θε­λα, στὴν πο­λυ­δι­ά­σπα­ση τῆς προ­ σω­πι­κό­τη­τάς του. Κα­τ᾿ ἐ­πέ­κτα­ση, ἄν τὸ παι­δὶ εἶ­ναι ἀ­πο­τέ­λε­σμα ἐγ­κλη­μα­το­γό­νας συμ­πε­ρι­φο­ρᾶς (π.χ. βια­σμός, αἱ­μο­μι­ξί­α) τὰ ἀ­πο­τε­λέ­σμα­τα εἶ­ναι ἀ­κό­μη πιὸ ἔν­το­να καὶ δυ­σά­ρε­στα γι᾿ αὐ­τό. Καὶ στὶς δύ­ο πε­ρι­πτώ­σεις ἡ κοι­νω­νί­α, ἀρ­χι­κά, ὑ­φί­στα­ται δῆ­θεν ἕ­να ψυ­χο­λο­γι­ κὸ σόκ καὶ στὴ συ­νέ­χεια σπεύ­δει σὰν τὸ Φα­ρι­σαῖ­ο τῆς πα­ρα­βο­λῆς νὰ κρί­νει τοὺς γο­νεῖς μὲ τὸ κα­κεν­τρε­χὲς σχό­λιο καὶ τὴ σύγ­κρι­ση. Προ­χω­ρᾶ δὲ ἀ­κό­μη πιὸ πέ­ρα, τι­μω­ρών­τας μὲ τὸν κοι­νω­νι­κὸ ἀ­πο­κλει­ σμὸ -πέ­ρα ἀ­πὸ τοὺς γο­νεῖς- καὶ τὸ μό­νο πρό­σω­πο ποὺ δὲν φταί­ει στὴν ὅ­λη κα­τά­ στα­ση: τὸ παι­δί, ποὺ ἀ­ναγ­καί­α γί­νε­ται τὸ θύ­μα τῆς ὑ­πό­θε­σης. Ἔ­τσι, ἡ κοι­νω­ νί­α, ἡ ὁ­ποί­α πολ­λὲς φο­ρὲς μὲ τὴν ἔ­νο­χη ἀ­νο­χή, τὰ ἀν­τίχρι­στα πρό­τυ­πα καὶ τὸν παν­σε­ξου­α­λι­σμὸ εἶ­ναι ὁ ἠ­θι­κὸς αὐ­τουρ­ γὸς ἤ συ­νερ­γὸς στὸ «ἔγ­κλη­μα», γί­νε­ται κα­τό­πιν ὁ ἀ­να­κρι­τὴς μὲ τὶς ἀ­φό­ρη­τες ἐ­ρω­τή­σεις καὶ τὸ ἀ­δι­ά­κρι­το ἐν­δι­α­φέ­ρον της, γιὰ νὰ κα­τα­λή­ξει στὸν ρό­λο τοῦ δη­ μο­σί­ου κα­τη­γό­ρου ἤ τοῦ δι­κα­στῆ, ὁ ὁ­ποῖ­ ος θὰ ἀ­πο­φα­σί­σει νὰ κα­τα­δι­κά­σει τὸ παι­ δὶ μὲ βα­ρύ­τα­τες κοι­νω­νι­κὲς ποι­νὲς ποὺ προ­σι­διά­ζουν στὸ «λα­ϊ­κὸ πε­ρὶ δι­καί­ου αἴ­σθη­μα». Συ­νε­χί­ζει λοι­πὸν ὑ­πο­κρι­τι­κὰ νὰ μὴν κα­τα­δι­κά­ζει αὐ­τὴ κα­θε­αυ­τὴ τὴν ἁ­μαρ­τί­α, ἀλ­λὰ τὸν ἁ­μαρ­τω­λὸ συ­νάν­θρω­ πο. Κα­τό­πιν αὐ­τῶν ἀ­να­κύ­πτει εὔ­λο­γα τὸ ἐ­ρώ­τη­μα: ὑ­πάρ­χει, ἄ­ρα­γε, δι­έ­ξο­δο στὸ ἀ­δι­έ­ξο­δο; Ἡ ἀ­πάν­τη­ση εἶ­ναι, φυ­σι­κά, κα­ τα­φα­τι­κή. Τὸ Δί­και­ο, πα­ρό­τι τὰ τε­λευ­ταῖα χρό­ νια ἔ­χει θέ­σει ἐκ πο­δῶν τὸν Σω­τῆρα Χρι­ στό, τη­ρεῖ κά­ποι­ες ἀ­σφα­λι­στι­κὲς δι­κλεῖ­ δες ποὺ προ­στα­τεύ­ουν τό­σο τὸ τέ­κνο ποὺ γεν­νή­θη­κε ἐ­κτὸς γά­μου ὅ­σο καὶ τὴ μη­τέ­ ρα. Ἔ­τσι, ἡ τε­λευ­ταί­α μπο­ρεῖ νὰ ζη­τή­σει τὴν ἑ­κού­σια ἤ δι­κα­στι­κὴ ἀ­να­γνώ­ρι­ση τῆς πα­τρό­τη­τας τοῦ τέ­κνου καὶ μά­λι­στα, ἄν ὁ πα­τέ­ρας στὴν τε­λευ­ταί­α πε­ρί­πτω­ση ἀρ­νεῖ­ται νὰ ὑ­πο­βλη­θεῖ στὴ σχε­τι­κὴ δι­ α­δι­κα­σί­α, συν­τρέ­χει τεκ­μή­ριο εἰς βά­ρος του ὅ­τι αὐ­τὸς εἶ­ναι ὄν­τως ὁ γο­νέ­ας τοῦ τέ­κνου. Ἐ­πι­πλέ­ον, ἡ μη­τέ­ρα μπο­ρεῖ νὰ δι­εκ­δι­κή­σει δι­α­τρο­φὴ γιὰ νὰ μπο­ρέ­σει νὰ ἀν­τα­πε­ξέλ­θει στὶς οἰ­κο­νο­μι­κὲς ἀ­νάγ­κες. Αὐ­τὸ ὅ­μως ποὺ πρέ­πει νὰ δι­α­τυμ­πα­νί­ σου­με εἶ­ναι ὅ­τι τὸ τέ­κνο γεν­νη­θὲν ἐ­κτὸς γά­μου, ἐ­φό­σον ἀ­να­γνω­ρί­στη­κε ἑ­κού­σια ἤ δι­κα­στι­κά, ἐ­ξο­μοι­οῦ­ται ὡς πρὸς τὰ δι­ και­ώ­μα­τα μὲ κά­θε τέ­κνο ποὺ γεν­νή­θη­κε ἐν­τὸς γά­μου (ἔ­τσι π.χ. κα­το­χυ­ρώ­νε­ται καὶ γι᾿ αὐ­τὸ κλη­ρο­νο­μι­κὸ δι­καί­ω­μα ὡς πρὸς τοὺς γο­νεῖς του ἀ­κό­μη καὶ νὰ μὴν ἔ­χουν παν­τρευ­τεῖ). Τέ­λος, ἄς προ­στε­θεῖ πὼς ἡ μη­τέ­ρα δι­και­οῦ­ται νὰ λαμ­βά­νει προ­νοια­κό, πο­λυ­τε­κνι­κὸ ἤ οἰ­κο­γε­νεια­κὸ ἐ­πί­δο­μα. Ἀ­φή­σα­με γιὰ τὸ τέ­λος τὴν κοι­νω­νι­ κὴ καὶ πνευ­μα­τι­κὴ ἀν­τι­με­τώ­πι­ση τοῦ θέ­μα­τος. Ἄν καὶ τὰ ἰ­δα­νι­κὰ δὲν ἐ­ξέ­λι­παν ἐξ ὁ­λο­κλή­ρου, ἀ­που­σιά­ζουν ὡ­στό­σο τὰ πρό­τυ­πα, τὰ ὁ­ποῖ­α κα­λού­μα­στε νὰ ἀ­να­ ζη­τή­σου­με ποῦ ἀλ­λοῦ, πα­ρὰ στὸν κό­σμο τῆς Πί­στης, τῆς Ἀ­γά­πης καὶ τῆς Ἐλ­πί­δας. Ὁ πα­ραλ­λη­λι­σμός, ἐλ­πί­ζου­με, νὰ μὴν σκαν­δα­λί­σει τὸν ἀ­να­γνώ­στη: Θαρ­ροῦ­με πὼς ὁ Στ΄ Οἶκος τοῦ Ἀ­κα­θί­στου Ὕ­μνου πρὸς τὴν Ὑ­πε­ρα­γί­α Θε­ο­τό­κο πε­ρι­λαμ­βά­ νει τὴν πεμ­πτου­σί­α τῆς πνευ­μα­τι­κὰ ἐ­πι­
  • 88.
    87 τρε­πτῆς καὶ κοι­νω­νι­κὰὀρ­θῆς ἀν­τι­με­τώ­ πι­σης τοῦ θέ­μα­τος. «Ζά­λην ἔν­δο­θεν ἔ­χων λο­γι­σμῶν ἀμ­ φι­βό­λων, ὁ σώ­φρων Ἰ­ω­σὴφ ἐ­τα­ρά­χθη• πρὸς τὴν ἄ­γα­μόν σε θε­ω­ρῶν καὶ κλε­ψί­ γα­μον ὑ­πο­νο­ῶν Ἄ­μεμ­πτε• μα­θῶν δὲ σοῦ τὴν σύλ­λη­ψιν ἐκ Πνεύ­μα­τος Ἁ­γί­ου, ἔ­φη Ἀλ­λη­λού­ϊα». Ὁ Ἰ­ω­σήφ, μνη­στή­ρας τῆς Παρ­θέ­νου, ἀμ­φέ­βα­λε μό­λις πλη­ρο­φο­ρή­ θη­κε τὸ γε­γο­νὸς τῆς κύ­η­σης, πλὴν ὅ­μως, μό­λις ἔ­μα­θε ἀ­πὸ τὸν Ἄγ­γε­λο Κυ­ρί­ου γιὰ τὸ μυ­στή­ριο τῆς Θεί­ας Ἐ­ναν­θρω­πί­σε­ως, ὑ­πο­τάσ­σε­ται στὸ Θεῖ­ο Θέ­λη­μα. Για­τὶ ὅ­μως ὑ­πα­κού­ει; Για­τὶ ὅ­πως ἀ­να­φέ­ρε­ται στὸ κα­τὰ Ματ­θαῖ­ον Εὐ­αγ­γέ­λιο (Ματθ. 1, 19) ἦ­ταν «δί­και­ος», δη­λα­δὴ εὐ­σε­βής. Μὲ ἄλ­λα λό­για δὲν δι­α­κα­τείχε­το ἀ­πὸ φα­ρι­σα­ϊ­σμὸ καὶ μί­α ἠ­θι­κί­στι­κη συμ­πε­ ρι­φο­ρά, ἡ ὁ­ποί­α πολ­λὲς φο­ρὲς κά­νει τὴν ἐμ­φά­νι­σή της στήν, κα­τὰ τὰ ἄλ­λα, χρι­ στι­α­νι­κὴ μας κοι­νω­νί­α. Δὲν στά­θη­κε μὲ ἀ­να­πε­πτα­μέ­νο τὸ δεί­κτη τοῦ χε­ριοῦ του, ὡς ἄλ­λος κήν­σο­ρας, προ­κει­μέ­νου νὰ δι­δά­ ξει ὑ­πο­κρι­τι­κὰ τὸ σω­στό. Στά­θη­κε δί­πλα στὴν Εὔ­α τῆς Χά­ρι­τος καὶ τῆς Σω­τη­ρί­ας, τὴν Ὑ­πε­ρα­γί­α Θε­ο­τό­κο3 . Ὁ λο­γι­σμὸς τοῦ ἦρ­θε καὶ ἔ­φυ­γε. Ἀ­νέ­λα­βε τὶς ὑ­πο­χρε­ώ­ σεις του καὶ συμ­πα­ρα­στά­θη­κε στὴ Γυ­ ναί­κα, τὴν «πε­ρι­βε­βλη­μέ­νη τὸν ἥ­λιον» (Ἀπ. 12,1). Δη­μι­ουρ­γή­θη­κε ἔ­τσι ἡ Ἁ­γί­α Οἰ­κο­γέ­νεια, ἡ ὁ­ποί­α ἔ­μελ­λε νὰ ἐ­πη­ρε­ά­σει κα­θο­ρι­στι­κὰ τὸν ροῦ τῆς Ἱ­στο­ρί­ας. Τὸ σί­γου­ρο εἶ­ναι πὼς τὰ παι­διὰ ποὺ γεν­νι­οῦν­ται ἐ­κτὸς γά­μου δὲν εἶ­ναι δεύ­ τε­ρης κα­τη­γο­ρί­ας γιὰ τὸν Πα­νά­γα­θο Θε­- ό. Ἄν καὶ ἡ σχέ­ση τῶν γο­νέ­ων τους δὲν εἶ­ναι εὐ­λο­γη­μέ­νη, τὰ πλά­σμα­τα αὐ­τὰ θὰ ἀ­πο­τε­λέ­σουν μέ­λη τῆς Βα­σι­λεί­ας τῶν Οὐ­ρα­ νῶν, κα­θὼς ἡ ἀγ­κα­ λιὰ τοῦ Χρι­στοῦ εἶ­ναι πάν­το­τε ἀ­νοι­κτὴ γιὰ ὅ­λα τὰ τέ­κνα του, σὲ ἀν­τί­θε­ση μὲ τὴν κοι­ νω­νί­α καὶ τὸ στε­νὸ πε­ρι­βάλ­λον τους, ποὺ πολ­λὲς φο­ρὲς τὰ θέ­ τει στὸ πε­ρι­θώ­ριο. Γιὰ τὸ λό­γο αὐ­τό, ἐ­μεῖς ἄς πα­ρα­κα­λοῦ­με διὰ τῆς προ­σευ­χῆς μας τὴν Κυ­ρί­α Θε­ο­τό­κο, τὴ Γα­λα­κτο­τρο­φοῦ­σα καὶ Γλυ­κο­φι­λοῦ­σα τὸ μο­νά­κρι­βο Υἱ­ὸ της καὶ Θε­ὸ μας Ἰ­η­σοῦ Χρι­στό, ὅ­πως ἀγ­κα­λιά­ζει, θρέ­φει πνευ­μα­τι­κὰ ὅ­λα αὐ­τὰ τὰ ἀγ­γε­λού­δια ποὺ ἔρ­χον­ται στὸν κό­σμο καὶ με­σι­τεύ­ει δια­ρκῶς ὑ­πὲρ αὐ­ τῶν: δι­ό­τι εἶ­ναι βα­ρὺ νὰ εἶ­ναι κα­νεὶς δα­ κτυ­λο­δει­κτού­με­νος «ἐκ κοι­λί­ας μη­τρός» … «ἄ­χρι θα­νά­του» γιὰ σφάλ­μα­τα γιὰ τὰ ὁ­ποῖα δὲν εὐ­θύ­νε­ται. 1. Τὸ ἄρ­θρο αὐ­τὸ ἀ­φι­ε­ρώ­νε­ται μὲ ἐν Χρι­στῷ ἀ­γά­πη στὸν π. Ἀ­θα­νά­σιο γιὰ τὴν πνευ­μα­τι­κὴ του κα­θο­δή­γη­ση καὶ προ­σφο­ρά. 2. Μα­τζα­ρίδη Γε­ωρ­γί­ου, Χρι­στι­α­νι­κὴ Ἠ­θι­κή, Ἐκ­δό­σεις Πουρ­νά­ρα, σελ. 244. 3. Νί­κα Σω­κρά­τη, Λε­ξι­κὸ Ὀρ­θό­δο­ξης Θε­ο­λο­ γί­ας, Ἀ­θή­να 1997, σελ. 308.
  • 89.
    88 ΜΙΑ ΜΑΡΤΥΡΙΑ... (ΓΙΑ ΤΙΣΑΜΒΛΩΣΕΙΣ) Χ αί­ρε­τε. Ὀ­νο­μά­ζο­μαι Gianna Jes- sen. Εἶ­μαι υἱ­ο­θε­τη­μέ­νη καὶ ἡ βι­ ο­λο­γι­κή μου μη­τέ­ρα ἦ­ταν δε­κα­ε­ φτὰ χρο­νῶν, ὅ­ταν ἀ­πο­φά­σι­σε νὰ κά­νει ἔ­κτρω­ση. Ἦ­ταν τό­τε ἑφτά­μι­συ μη­νῶν ἔγ­κυ­ος καὶ ὁ για­τρὸς τὴ συμ­βού­λευ­σε νὰ κά­νει αὐ­τό, ποὺ ὀ­νο­μά­ζε­ται saline abortion (ἀν­τι­κα­τά­στα­ση τοῦ ἀ­μνια­κοῦ ὑ­γροῦ μὲ ἁ­λα­τοῦ­χο δι­ά­λυ­μα, ποὺ καί­ει τὸ παι­δὶ μέ­σα καὶ ἔ­ξω). Ἔ­τσι ἡ μη­τέ­ρα μου ἀ­νέ­με­νε νὰ γεν­νή­σει ἕ­να νε­κρὸ παι­δὶ μέ­ σα σὲ εἰ­κο­σι­τέσ­σε­ρις ὧ­ρες. Πρὸς με­γά­λη ἔκ­πλη­ξη καὶ ἀ­μη­χα­νί­α ὅ­λων, δὲν βγῆ­κα νε­κρὴ σ᾿ αὐ­τὸν τὸν κό­σμο, ἀλ­λὰ ζων­τα­ νή(!), στὶς 6 Ἀ­πρι­λί­ου τοῦ 1977 σὲ κλι­ νι­κὴ ἐ­κτρώ­σε­ων τοῦ Λὸς Ἄν­τζε­λες. Αὐ­ τὸ δὲ ποὺ ἀ­πο­τε­λεῖ τέ­λει­ο συγ­χρο­νι­σμὸ τοῦ ἐρ­χο­μοῦ μου, εἶ­ναι ὅ­τι ὁ μαι­ευ­τῆρας ποὺ ἐ­νερ­γοῦ­σε τὴν ἔ­κτρω­ση ἦ­ταν ἐ­κτὸς ὑ­πη­ρε­σί­ας ἐ­κεί­νη τὴ στιγ­μὴ κι ἔ­τσι δὲν τοῦ δό­θη­κε ἡ εὐ­και­ρί­α νὰ ὁ­λο­κλη­ρώ­σει τὸ σχέ­διό του, ποὺ ἦ­ταν ὁ τερ­μα­τι­σμὸς τῆς ζω­ῆς μου... Τὴν στιγ­μὴ αὐ­τὴ ποὺ σᾶς μι­λῶ, βρί­ σκο­μαι σ᾿ ἕ­να ὄ­μορ­φο κυ­βερ­νη­τι­κὸ κτή­ ριο καὶ ξέ­ρω ὅ­τι στὴν ἐ­πο­χὴ ποὺ ζοῦ­με δὲν εἶ­ναι πο­λι­τι­κὰ σω­στὸ νὰ πεῖς τὸ ὄ­νο­ μα τοῦ Χρι­στοῦ σὲ μέ­ρη σὰν κι αὐ­τό. Τὸ νὰ Τὸν φέ­ρεις σὲ τέ­τοι­ες συ­ναν­τή­ σεις, μπο­ρεῖ νὰ κά­νει τοὺς ἄλ­λους νὰ νοι­ώ­σουν τρο­μα­κτι­κὰ ἄ­βο­λα. Ἀλ­λά,… δὲν ἐ­πι­βί­ω­σα γιὰ νὰ κά­νω τὸν κα­θέ­να νὰ νι­ώ­θει ἄ­νε­τα. Ἐ­πι­βί­ω­σα γιὰ νὰ ἀ­να­ κα­τεύ­ω τὰ πράγ­μα­τα λί­γο καὶ αὐ­τὸ τὸ ἀ­πο­λαμ­βά­νω! Καὶ ἔ­τσι βγῆ­κα ζων­τα­νή, ὅ­πως ἤ­δη εἶ­πα, με­τὰ ἀ­πὸ δε­κα­ο­κτὼ ὧ­ρες. Ἔ­πρε­πε νὰ ἤ­μουν τυ­φλή, ἔ­πρε­πε νὰ ἤ­μουν καμ­ μέ­νη, ἔ­πρε­πε νὰ ἤ­μουν νε­κρή. Καὶ δὲν εἶ­μαι! Ξέ­ρε­τε τί ἐκ­πλη­κτι­κὴ δι­καί­ω­ση εἶ­ ναι τὸ γε­γο­νὸς ὅ­τι ὁ μαι­ευ­τῆ­ρας ποὺ ἔ­κα­νε τὴν ἔ­κτρω­ση ἦ­ταν ὑ­πο­χρε­ω­μέ­νος νὰ ὑ­πο­γρά­ψει τὸ πι­στο­ποι­η­τι­κὸ γεν­νή­ σε­ώς μου; Ἔ­τσι ἔ­μα­θα ποιός εἶ­ναι. Γιὰ ὅ­σους τυ­χὸν ὅ­μως ἔ­χουν ἀμ­φι­βο­λί­ες, τὸ πι­στο­ποι­η­τι­κὸ γρά­φει: «γεν­νη­μέ­νη κα­τὰ τὴ διά­ρκεια ἐ­κτρώ­σε­ως στὸ τε­λευ­ ταῖ­ο στά­διο τῆς ἐγ­κυ­μο­σύ­νης»… Δὲν νι­κή­σα­νε!... Ἔ­κα­να μί­α ἔ­ρευ­να γιὰ τὸν ἄν­θρω­πο αὐ­τὸν καὶ οἱ κλι­νι­κές του εἶ­ναι ἡ με­γα­λύ­τε­ρη ἁ­λυ­σσί­δα κλι­νι­κῶν στὶς Ἡ­νω­μέ­νες Πο­λι­τεῖ­ες, μὲ μει­κτὰ ἔ­σο­δα 70.000.000 δολ­λά­ρια τὸν χρό­νο. Δι­ά­βα­ σα ἕ­να βι­βλί­ο του ποὺ ἔ­λε­γε πὼς ἔ­χει κά­ νει πά­νω ἀ­πὸ 1.000.000 ἐ­κτρώ­σεις καὶ τὸ θε­ω­ρεῖ αὐ­τὸ πά­θος του. Σᾶς τὰ λέ­ω αὐ­τά, κυ­ρί­ες καὶ κύ­ριοι, για­τὶ δὲν ξέ­ρω ἂν συ­νει­δη­το­ποι­ή­σα­τε ὅ­τι βρι­σκό­μα­στε σὲ μά­χη σ᾿ αὐ­τὸν τὸν κό­σμο. Εἶ­ναι μί­α μά­χη με­τα­ξὺ τῆς ζω­ῆς καὶ τοῦ θα­νά­του.
  • 90.
    89 Μὲ ποι­ὰ πλευ­ρὰεἶ­στε;… Ἔ­τσι ἡ νο­σο­κό­μα κά­λε­σε ἀ­σθε­νο­ φό­ρο καὶ μὲ με­τέ­φε­ραν σὲ νο­σο­κο­μεῖ­ο. Αὐ­τὸ εἶ­ναι πραγ­μα­τι­κὸ θαῦ­μα, δι­ό­τι συ­νή­θι­ζαν τό­τε (μέ­χρι τὸ 2002), νὰ τερ­ μα­τί­ζουν τὴν ζω­ὴ ἑ­νὸς ἐ­πι­βι­ώ­σαν­τος βρέ­φους, μὲ στραγ­γα­λι­σμό, ἀ­σφυ­ξί­α, νὰ τὸ ἀ­φή­νουν νὰ πε­θά­νει ἢ νὰ τὸ πε­τοῦν. Τὸ 2002 ὁ πρό­ε­δρος Bush ὑ­πέ­γρα­ψε νό­ μο γιὰ νὰ στα­μα­τή­σει αὐ­τὴ ἡ συ­νή­θεια. Βλέ­πε­τε, παί­ζου­με ἐν οὐ παι­κτοῖς… …Εὔ­χο­μαι νὰ μὲ μι­σοῦν τὴν ὥ­ρα ποὺ θὰ πε­θά­νω, ὥ­στε νὰ αἰ­σθαν­θῶ τὸν Θε­ὸ κον­τά μου καὶ νὰ αἰ­σθαν­θῶ πῶς εἶ­ ναι νὰ σὲ μι­σοῦν. Καὶ τὸν Χρι­στὸ Τὸν μι­σοῦ­σαν. Καὶ ὄ­χι ὅ­τι ἐ­πι­δι­ώ­κω νὰ μὲ μι­σοῦν, ἀλ­λὰ ξέ­ρω ὅ­τι ἤ­δη μὲ μι­σοῦν για­τί κη­ρύτ­τω ζω­ή. Καὶ ἡ ἀ­πο­στο­λή μου, κυ­ρί­ες καὶ κύ­ριοι, ἀ­νά­με­σα σὲ πολ­ λὰ ἄλ­λα πράγ­μα­τα, εἶ­ναι αὐ­τή. Νὰ δώ­σω ἀν­θρω­πιὰ σὲ μί­α ἀν­τι­πα­ρά­θε­ση, ποὺ τὴν τα­ξι­νο­μή­σα­με μὲ ὅ­λα τὰ ἄλ­λα ἀ­σή­μαν­ τα θέ­μα­τα καὶ τὴν βάλ­α­με νὰ πε­ρι­μέ­νει τὴν σει­ρά της στὸ ρά­φι. Ἀ­φαι­ρέ­σα­με τὰ αἰ­σθή­μα­τά μας, κυ­ρί­ες καὶ κύ­ριοι, γί­να­ με σκλη­ρό­τε­ροι. Τὸ θέ­λε­τε πραγ­μα­τι­κὰ αὐ­τό; Πό­σο πραγ­μα­τι­κὰ ἐ­πι­θυ­μεῖ­τε νὰ ρι­σκά­ρε­τε γιὰ νὰ πεῖ­τε τὴν ἀ­λή­θεια μὲ ἀ­γά­πη καὶ με­γα­λο­ψυ­χί­α, νὰ εἶ­στε πρό­ θυ­μοι νὰ σᾶς μι­σοῦν; Ἔ­τσι με­τὰ ἀ­πὸ αὐ­τὸ το­πο­θε­τή­θη­ κα σὲ ἵ­δρυ­μα ἔ­κτα­κτης φρον­τί­δας ὅ­που ἀ­πο­φά­σι­σαν, δι­ό­τι δὲν τοὺς ἄ­ρε­σα καὶ πο­λύ. Βλέ­πε­τε μι­σή­θη­κα ἀ­πὸ τὴν στιγ­μὴ τῆς συλ­λή­ψε­ώς μου ἀ­πὸ τό­σους πολ­ λούς, ἀλ­λὰ καὶ ἀ­γα­πή­θη­κα ἀ­πὸ ἀ­κό­μα πιὸ πολ­λοὺς καὶ προ­πάν­των ἀ­πὸ τὸν Θε­ό. Εἶ­μαι κό­ρη Του. Μὲ πῆ­ραν λοι­πὸν ἀ­πὸ τὸ «κα­κὸ σπί­ τι» καὶ μὲ πῆ­γαν σὲ ἄλ­λο, ὄ­μορ­φο σπί­τι. Στὸ σπί­τι τῆς Πέ­νυ. Εἶ­πε, ὅ­τι τό­τε ἤ­μουν δε­καε­πτὰ μη­ νῶν καὶ εἶ­χα δι­α­γνω­στεῖ μὲ αὐ­τὸ ποὺ ἐ­γὼ θε­ω­ρῶ δῶ­ρο, ἐγ­κε­φα­λι­κὴ πα­ρά­λυ­ ση, ἡ ὁ­ποί­α δη­μι­ουρ­γή­θη­κε ἀ­πὸ τὴν ἔλ­λει­ψη ὀ­ξυ­γό­νου στὸν ἐγ­κέ­φα­λό μου, κα­θὼς προ­σπα­θοῦ­σα νὰ ἐ­πι­βι­ώ­σω.
  • 91.
    90 Τώ­ρα εἶ­μαι ἀ­ναγ­κα­σμέ­νηνὰ τὸ πῶ αὐ­τό. Ἐ­ὰν ἡ ἔ­κτρω­ση εἶ­ναι ἀ­πο­κλει­στι­ κὰ θέ­μα τῶν δι­και­ω­μά­των τῶν γυ­ναι­ κῶν, τό­τε ποιά ἦ­ταν τὰ δι­κά μου δι­και­ ώ­μα­τα; Πῶς δὲν βρέ­θη­κε οὔ­τε μί­α ρι­ζο­σπα­ στι­κὴ φε­μι­νί­στρια νὰ ση­κω­θεῖ καὶ νὰ φω­νά­ξει γιὰ τὴν κα­τα­πά­τη­ση τῶν δι­και­ ω­μά­των μου τὴν ἡ­μέ­ρα ἐ­κεί­νη! Στὴν πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ἡ ζω­ή μου πνι­γό­ταν στὸ ὄ­νο­μα τῶν δι­και­ω­μά­των τῆς γυ­ναί­ κας! Ὅ­ταν δὲ ἀ­κού­ω τὸ ἀ­η­δι­α­στι­κὸ ἐ­πι­χεί­ ρη­μα ὅ­τι πρέ­πει νὰ κά­νου­με ἐ­κτρώ­σεις, για­τί τὸ παι­δὶ ἴ­σως γεν­νη­θεῖ ἀ­νά­πη­ρο, τό­τε ἡ καρ­διά μου γε­μί­ζει ἀ­πὸ τρό­μο. Ὑ­πάρ­χουν πράγ­μα­τα, κυ­ρί­ες καὶ κύ­ ριοι, τὰ ὁ­ποῖα θὰ μπο­ρέ­σε­τε νὰ μά­θε­τε μό­νο ἀ­πὸ τοὺς ἀ­δύ­να­μους ἀ­νά­με­σά σας. Καὶ ὅ­ταν τοὺς πνί­γε­τε, ἐ­σεῖς εἶ­στε αὐ­τοὶ ποὺ χά­νε­τε. Ὁ Θε­ὸς τοὺς φρον­τί­ζει, ἀλ­ λὰ ἐ­σεῖς εἶ­στε αὐ­τοὶ ποὺ θὰ ὑ­πο­φέ­ρε­τε γιὰ πάν­τα! Καὶ τί ἀ­λα­ζο­νεί­α, τί ἀ­πό­λυ­ τη ἀ­λα­ζο­νεί­α! Καὶ ἔ­χει γί­νει κα­θε­στὼς σ᾿ αὐ­τὸ τὸν κό­σμο ποὺ ζοῦ­με, οἱ δυ­να­ τοὶ νὰ ἐ­ξου­σιά­ζουν τοὺς ἀ­δύ­να­μους, νὰ ἀ­πο­φα­σί­ζουν ποι­ὸς ζεῖ καὶ ποι­ὸς πε­θαί­ νει. Τί ἀ­λα­ζο­νεί­α! Δὲν κα­τα­λα­βαί­νε­τε, ὅ­τι δὲν ἤ­σα­στε ἐ­σεῖς, πού κά­νε­τε τὴν καρ­διά σας νὰ κτυ­πᾶ; Δὲν κα­τα­λα­βαί­νε­ τε ὅ­τι δὲν κα­τέ­χε­τε τί­πο­τε ἀ­πὸ ὅ­λη τὴν ἐ­ξου­σί­α πού νο­μί­ζε­τε ὅ­τι κα­τέ­χε­τε; Εἶ­ ναι τὸ ἔ­λε­ος τοῦ Θε­οῦ ποὺ σᾶς στη­ρί­ζει ἀ­κό­μα καὶ ὅ­ταν τὸν μι­σεῖ­τε; Ἔ­τσι κοί­τα­ξαν τὴν ἀ­γα­πη­μέ­νη μου Πέ­νυ καὶ τῆς εἶ­παν τὰ …πο­λὺ ἐν­θαρ­ ρυν­τι­κὰ λό­για: ἡ Gianna θὰ εἶ­ναι ἕ­να τί­ πο­τα! Ἀλ­λὰ αὐ­τὴ τοὺς ἀ­γνό­η­σε καὶ ἄρ­ χι­σε νὰ δου­λεύ­ει μα­ζί μου 3 φο­ρὲς τὴν ἡ­μέ­ρα, καὶ ἄρ­χι­σα νὰ ση­κώ­νω τὸ κε­φά­ λι μου καὶ με­τὰ ἔ­λε­γαν: ἡ Gianna πο­τὲ δὲν θὰ κά­νει αὐ­τό, πο­τὲ δὲν θὰ κά­νει τὸ ἄλ­λο. Καὶ ὅ­μως στὴν ἡ­λι­κί­α τῶν τρι­ σή­μι­συ χρό­νων ἄρ­χι­σα νὰ περ­πα­τῶ μὲ περ­πα­τού­ρα καὶ ὀρ­θο­πε­δι­κὰ στη­ρίγ­μα­ τα, καὶ στέ­κο­μαι ἐ­δῶ σή­με­ρα μπρο­στὰ σας μὲ ἕ­να μι­κρὸ ὀρ­θο­πε­δι­κὸ πρό­βλη­μα, χω­ρὶς περ­πα­τού­ρα καὶ ὀρ­θο­πε­δι­κὰ στη­ ρίγ­μα­τα. Πέ­φτω μὲ χά­ρη με­ρι­κὲς φο­ρὲς καὶ με­ρι­κὲς ἄλ­λες ἄ­χα­ρα, ἐ­ξαρ­τᾶ­ται ἀ­πὸ τὴν πε­ρί­πτω­ση, ἀλ­λὰ ἐρ­γά­ζο­μαι γιὰ τὴν δό­ξα τοῦ Θε­οῦ. Βλέ­πε­τε, κυ­ρί­ες καὶ κύ­ριοι, εἶ­μαι πιὸ ἀ­δύ­να­μη ἀ­πὸ τοὺς πε­ρισ­σό­τε­ρους ἀ­πό σᾶς, ἀλ­λὰ αὐ­τὸ εἶ­ναι τὸ κή­ρυγ­μά μου. Πλη­ρώ­νω ἕ­να μι­κρὸ τί­μη­μα γιὰ νὰ μπο­ ρῶ νὰ δι­α­λα­λῶ στὸν κό­σμο καὶ νὰ προ­ σφέ­ρω ἐλ­πί­δα. Στὴν πα­ρα­νό­η­σή μας γιὰ τὸ πῶς δου­λεύ­ουν τὰ πράγ­μα­τα, πα­ρε­ ξη­γοῦ­με πό­σο ὄ­μορ­φο μπο­ρεῖ νὰ εἶ­ναι τὸ μαρ­τύ­ριο! Δὲν τὸ προ­κα­λῶ, ἀλ­λά, ὅ­ταν ἔρ­χε­ται, ὁ Θε­ὸς ἔ­χει τὴν δυ­να­τό­τη­τα νὰ κά­νει καὶ τὰ πιὸ ἄ­θλια πράγ­μα­τα ὄ­μορ­ φα. Ἔ­χω συ­ναν­τή­σει τὴ βι­ο­λο­γι­κή μου μη­τέ­ρα, ἔ­χω συγ­χω­ρή­σει τὴ βι­ο­λο­γι­κή μου μη­τέ­ρα, εἶ­μαι Χρι­στια­νή. Εἶ­ναι πο­ λὺ τα­ραγ­μέ­νη γυ­ναῖκα καὶ ἦρ­θε σὲ μί­α ἐκ­δή­λω­ση, ποὺ εἶ­χα πρὶν δύ­ο χρό­νια, χω­ρὶς προ­ει­δο­ποί­η­ση καὶ εἶ­πε: «Γειά σου, εἶ­μαι ἡ μη­τέ­ρα σου». Αὐ­τὴ ἦ­ταν μί­α πο­λὺ δύ­σκο­λη μέ­ρα, καὶ ὅ­μως κα­θὼς ἀ­νε­χό­μουν ὅ­λα αὐ­τά, πι­θα­νὸν νὰ σκε­ φτεῖ­τε ὅ­τι ἤ­μουν τρε­λή, ἀλ­λὰ κα­θό­μουν ἐ­κεῖ καὶ σκε­φτό­μουν: «Δὲν σοῦ ἀ­νή­κω. Ἀ­νή­κω στὸν Χρι­στό. Εἶ­μαι τὸ κο­ρί­τσι Του, καὶ εἶ­μαι πριγ­κί­πισ­σα! Ἔ­τσι δὲν ἔ­χει ση­μα­σί­α τί λές, ὁ θυ­μός σου, ἡ τα­ ρα­χή σου καὶ ἡ ὀρ­γή, δὲν εἶ­ναι δι­κά μου νὰ τὰ φυ­λά­ξω, δὲν εἶ­ναι δι­κά μου νὰ τὰ κρα­τά­ω, καὶ δὲ θὰ τὸ κά­νω». Θὰ ἤ­θε­λα πρὸς στιγ­μὴν νὰ μι­λή­σω κα­τευ­θεῖαν στοὺς ἄν­τρες ποὺ εἶ­ναι σὲ αὐ­τὴ τὴν αἴ­θου­σα. Ἄν­τρες, εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νοι γιὰ με­ γα­λωσύ­νη. Εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νοι γιὰ νὰ ὑ­ψώ­νε­τε τὸ ἀ­νά­στη­μά σας καὶ νὰ φέ­ρε­ στε ἀν­τρί­κεια. Εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νοι γιὰ νὰ ὑ­πε­ρα­σπί­ζε­στε τὶς γυ­ναῖ­κες καὶ τὰ παι­ διά. Ὄ­χι νὰ πα­ρα­με­ρί­ζε­τε καὶ νὰ στρέ­φε­ τε τὸ κε­φά­λι σας στὴν ἄλ­λη με­ριά, ὅ­ταν γί­νε­ται φό­νος καὶ νὰ μὴν κά­νε­τε τί­πο­τε
  • 92.
    91 γι᾿ αὐ­τό. Δὲνεἶ­στε φτει­αγ­μέ­νοι γιὰ νὰ ἐκ­με­ταλ­λεύ­ε­στε ἐ­μᾶς τὶς γυ­ναῖ­κες καὶ με­τὰ νὰ μᾶς ἀ­φή­νε­τε μό­νες. Εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νοι γιὰ νὰ εἶ­στε εὐ­γε­ νι­κοὶ καὶ χα­ρι­τω­μέ­νοι καὶ με­γά­λοι καὶ δυ­να­τοὶ καὶ νὰ στέ­κε­στε ψη­λά, δι­ό­τι ἄν­ τρες προ­σέξ­τε με: Εἶ­μαι πο­λὺ κου­ρα­σμέ­ νη γιὰ νὰ κά­νω τὸ δι­κό σας κα­θῆ­κον. Γυ­ναῖ­κες, δὲν εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νες γιὰ κα­κο­με­τα­χεί­ρι­ση, δὲν εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νες νὰ κά­θε­στε ἀ­γνο­ών­τας τὴν ἀ­ξί­α καὶ τὴν τι­μή σας. Εἶ­στε φτει­αγ­μέ­νες νὰ ἀ­γω­νί­ ζε­σθε γι᾿ αὐ­τὸ σὲ ὅ­λη σας τὴν ζω­ή. Τώ­ ρα εἶ­ναι ἡ εὐ­και­ρί­α σας, τώ­ρα θὰ δεί­ξε­τε τί ἄν­θρω­ποι θὰ εἶ­στε. Ἔ­χω ἐμ­πι­στο­σύ­ νη ἄν­τρες, ὅ­τι θὰ ἀν­τα­πο­κρι­θεῖ­τε στὴν πρό­κλη­ση καὶ θὰ ἀρ­θεῖ­τε στὸ ὕ­ψος τῶν πε­ρι­στά­σε­ων. Θὰ τε­λει­ώ­σω μὲ αὐ­τό: Με­ρι­κοὶ ἴ­σως εἶ­ναι ἐ­νο­χλη­μέ­νοι δι­ό­τι μι­λῶ συ­νέ­χεια γιὰ τὸν Θε­ὸ καὶ τὸν Ἰ­η­σοῦ. Μὰ πῶς εἶ­ ναι δυ­να­τὸν νὰ περ­πα­τῶ στὴν γῆ, ἔ­στω κου­τσαί­νον­τας, καὶ νὰ μὴν δί­νω ὅ­λη μου τὴν καρ­διὰ καὶ τὸ μυα­λὸ καὶ τὴν ψυ­χὴ καὶ ὅ­λο μου τὸ εἶ­ναι στὸν Χρι­στὸ πού μοῦ ἔ­δω­σε τὴν ζω­ή; Ἂν λοι­πὸν νο­μί­σε­τε ὅ­τι εἶ­μαι ἀ­νό­ η­τη, αὐ­τὸ θὰ εἶ­ναι ἄλ­λο ἕ­να κό­σμη­μα στὴν κο­ρῶ­να ποὺ φο­ρῶ. Ὅ­λος ὁ σκο­πὸς τῆς ζω­ῆς μου εἶ­ναι νὰ κά­νω τὸν Θε­ὸ νὰ χαί­ρε­ται. Ἐλ­πί­ζω με­ρι­κὰ ἀ­π᾿ αὐ­τὰ ποὺ εἶ­πα νὰ ἔ­χουν νό­η­μα. Ἁ­πλὰ βγῆ­καν μέ­σα ἀ­πὸ τὴν καρ­διά μου. Ὁ Θε­ὸς νὰ σᾶς εὐ­λο­γεῖ. Ἀ­ξι­ο­πρό­σε­κτες Θέ­σεις καὶ Μαρ­τυ­ρί­ες γιὰ τὶς ΑΜΒΛΩΣΕΙΣ, ἐκ­δό­σεις «Ὀρ­θό­δο­ξος Κυ­ψέ­λη». Ἱ. Μο­νὴ Παν­το­κρά­το­ρος Με­λισ­σο­χω­ρί­ου Τὰ παιδιὰ δὲν εἶναι τσουρέκια Οἱ ἔγγαμοι δὲν πρέπει νὰ ἀποφεύγουν μόνο τὴν ἀντισύλληψη, ἀλλὰ καὶ τὸν προγραμματισμὸ τῶν παιδιῶν. Νὰ ἀφήνωνται μὲ ἐμπιστοσύνη στὰ χέρια τοῦ Θεοῦ καὶ νὰ θεωροῦν τὴν ἔλευση τοῦ κάθε παιδιοῦ μεγάλο θεϊκὸ δῶρο. Τὰ παιδιὰ δὲν εἶναι τσουρέκια νὰ τὰ παραγγείλουμε στὸ φοῦρνο ὅποτε θέλουμε καὶ ὅπως τὰ θέλουμε. π. Ἐπιφανίου Θεοδωρόπουλου Νὰ μιλᾶτε στὸν Θεὸ γιὰ τὰ παιδιά σας. Νὰ μάθετε νὰ μιλᾶτε στὸν Θεὸ γιὰ τὰ παιδιά σας· ἀντὶ νὰ μαλώνετε τὰ παιδιά σας, νὰ μιλᾶτε στὸν Θεὸ γιὰ αὐτά. Ἁγίου Πορφυρίου Καυσοκαλυβίτου
  • 93.
    92 ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΖΩΗ Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ Ἐπιλογὴ ἀποσπασμάτων-τίτλοι-μετάφραση: π. Χρίστου Κυριαζόπουλου Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος ἀφιερώνει πάρα πολλὲς σελίδες τῶν ἔργων του σὲ θέματα γάμου. Παραθέ- τουμε σὲ μετάφραση ἕνα ἐλάχιστο δεῖγμα ἀποσπασμάτων (οἱ ἐντὸς παρενθέσεων ἀριθμοὶ παραπέμπουν στὴν Ἑλληνικὴ Πατρολογία τοῦ Migne): ΤΙΜΙΟΣ Ο ΓΑΜΟΣ Καὶ ἐμεῖς οἱ Χριστιανοί, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐθνικοί, θεωροῦμε τίμιο πρᾶγμα τὸν γάμο. Καὶ εἶναι τίμιο (61, 103).
  • 94.
    93 Η ΟΜΟΝΟΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝΣΥΖΥΓΩΝ Γιὰ τὴ γυναῖκα ἂς μὴν ὑπάρχει τίπο- τε πιὸ πολύτιμο ἀπὸ τὸν ἄνδρα της, γιὰ τὸν ἄνδρα τίποτε πιὸ ἐπιθυμητὸ ἀπὸ τὴ γυναῖκα του. Ἡ ὁμόνοια ἀνάμεσα στὴ γυναῖκα καὶ στὸν ἄνδρα συγκρατεῖ τὴ ζωὴ καὶ συνέχει τὸν κόσμο ὁλόκληρο… Ὅταν ὁ ἄνδρας καὶ ἡ γυναίκα μαλώνουν μεταξύ τους, τότε δὲν μπορεῖ ποτὲ νὰ τοὺς εὐχαριστήσει οὔτε ὁ πλοῦτος οὔτε τὰ καλὰ παιδιὰ οὔτε τὰ πολλὰ παιδιὰ οὔτε ἡ δύναμη καὶ ἡ ἐξουσία οὔτε ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ οὔτε οἱ ἀπολαύσεις καὶ ἡ πολυτέ- λεια οὔτε κάποια ἄλλη εὐτυχία (51, 369). Αὐτὸς εἶναι ὁ ἀληθινὸς πλοῦτος, αὐτὴ ἡ πιὸ μεγάλη περιουσία, τὸ νὰ μὴν ὑπάρ- χει διχόνοια ἀνάμεσα στὸν ἄνδρα καὶ στὴ γυναῖκα, ἀλλὰ νὰ εἶναι οἱ δυό τους ἑνω- μένοι σὰν ἕνα σῶμα (53,357). Ὅταν ὑπάρχει ὁμόνοια καὶ εἰρήνη καὶ σύνδεσμος ἀγάπης μεταξὺ γυναικὸς καὶ ἀνδρός, ἐκεῖ συρρέουν ὅλα τὰ ἀγαθά, καὶ τὸ ἀνδρόγυνο δὲν κινδυνεύει ἀπὸ καμμιὰ ἐπιβουλή, γιατί περιβάλλεται ἀπὸ ἕνα με- γάλο καὶ ἀκατανίκητο τεῖχος, ποὺ εἶναι ἡ κατὰ Θεὸν ὁμόνοια (53, 360). Ὅπου ὑπάρχει ἄνδρας καὶ γυναίκα καὶ παιδιὰ καὶ ὁμόνοια καὶ ἀγάπη, καὶ εἶναι ὅλοι συνδεδεμένοι μὲ τὰ δεσμὰ τῆς ἀρετῆς, ἐκεῖ ἀνάμεσά τους βρίσκεται ὁ Χριστός. Ὁ Χριστὸς δὲν ζητάει χρυσοστό- λιστες ὀροφὲς οὔτε ἀστραφτεροὺς κίονες οὔτε πανέμορφα μάρμαρα, ἀλλὰ ὡραι- ότητα ψυχῆς καὶ ὀμορφιὰ διανοίας καὶ τραπέζι γεμάτο δικαιοσύνη καὶ φορτω- μένο μὲ καρποὺς ἐλεημοσύνης (54, 616). ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΥΣΥΖΥΓΟΥ Πρῶτα-πρῶτα,νὰζητᾶςγιὰτὴνκόρη σου ἄνδρα ποὺ νὰ εἶναι πραγματικὸς ἄνδρας καὶ προστάτης της, γιατί δὲν θὰ τοῦ παραδώσεις μιὰ δούλη, ἀλλὰ τὴ θυ- γατέρα σου. Μὴ ζητᾶς ἀπὸ αὐτὸν χρή- ματα, μὴ ζητᾶς λαμπρὴ καταγωγή, οὔτε σπουδαία ἰδιαίτερη πατρίδα. Ὅλα αὐτὰ εἶναι περιττά. Νὰ ζητᾶς νὰ ἔχει εὐλάβεια στὴν ψυχή του, ἐπιείκεια, ἀληθινὴ σύ- νεση, φόβο Θεοῦ. Μόνο τότε τὸ κορίτσι σου θὰ ζήσει κοντά του εὐτυχισμένο. Ἂν ἐπιθυμεῖς γι’ αὐτὸ πλούσιο σύζυγο, ὄχι μόνο δὲν θὰ τὴν ὠφελήσεις, ἀλλὰ καὶ θὰ τὴν βλάψεις. Θὰ τὴν κάνεις δούλη, ἐνῷ πρὶν ἦταν ἐλεύθερη… Νὰ ἐξετάσεις μὲ ἀκρίβεια τὴν ἀρετὴ τοῦ μελλοντικοῦ συ- ζύγου τῆς κόρης σου. Κι ὅταν πρόκειται νὰ τοῦ τὴν παραδώσεις, παρακάλεσε τὸν Χριστὸ νὰ παρευρεθεῖ. Θὰ ἀνταποκριθεῖ καὶ δὲν θὰ ντραπεῖ. Γιατί ὁ γάμος εἶναι μυστήριο στὸ ὁποῖο εἶναι παρὼν ὁ Χρι- στός (62, 389). Ο ΑΝΔΡΑΣ ΝΑ ΥΠΟΜΕΝΕΙ ΤΑ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΤΟΥ Εἶναι λιμάνι ἡ γυναῖκα καὶ πολὺ με- γάλο φάρμακο χαρᾶς. Ἂν λοιπὸν ἀπαλ- λάξεις τὸ λιμάνι ἀπὸ τοὺς ἀνέμους καὶ τὰ κύματα, θὰ ἀπολαύσεις πολλὴ ξεκού- ραση γυρνῶντας κουρασμένος στὸ σπίτι. Ἂν ὅμως τὸ γεμίσεις μὲ θόρυβο καὶ τα- ραχή, θὰ κάνεις τὸ ναυάγιο πιὸ δυσάρε- στο γιὰ σένα. Γιὰ νὰ μὴ συμβεῖ λοιπὸν κάτι τέτοιο, κᾶνε αὐτὸ ποὺ θὰ σοὺ πῶ· ὅταν συμβεῖ κάτι δυσάρεστο στὸ σπίτι ἐξαιτίας της, παρηγόρησέ την καὶ μὴν τῆς αὐξήσεις τὴ λύπη. Γιατί, κι ἂν ἀκό- μη τὰ χάσεις ὅλα, δὲν ὑπάρχει τίποτε πιὸ δυσάρεστο ἀπὸ τὸ νὰ παύσεις νὰ ἀγαπᾶς τὴ γυναίκα σου. Πάνω ἀπ’ ὅλα νὰ βάζεις τὴν ἀγάπη στὴ γυναῖκα σου. Κι ἂν πρέ- πει ὁ ἕνας ἄνθρωπος νὰ βαστάζει τὰ βάρη τοῦ ἄλλου, πολὺ περισσότερο ὀφείλεις νὰ βαστάζεις τὰ βάρη τῆς γυναίκας σου. Κι ἂν ἀκόμη εἶναι φτωχή, κι ἂν εἶναι ἀνόητη, κι ἂν εἶναι φλύαρη ἢ μέθυση ἢ ὀργίλη, μὴν τὴ βρίζεις, μὴν τὴν ἀπο- παίρνεις. Εἶναι μέλος σου καὶ ἔχετε γί- νει μία σάρκα. Δὲν πρέπει νὰ ὑποφέρεις
  • 95.
    94 οὔτε νὰ ὀργίζεσαιμὲ τὶς ἀδυναμίες της, ἀλλὰ νὰ παρακαλεῖς τὸν Θεὸ γι’ αὐτὴν καὶ νὰ τὴ συμβουλεύεις καὶ νὰ τὴ βοη- θεῖς νὰ κόψει τὸ πάθος της… Λένε πὼς κι ἕνας ἀρχαῖος φιλόσοφος ποὺ εἶχε σύ- ζυγο κακὴ καὶ φλύαρη καὶ μέθυση, ὅταν τὸν ρώτησαν γιατί τὴν ἀνέχεται μὲ τόσα ἐλαττώματα ποὺ ἔχει, ἀπάντησε πὼς τὴν ἀνέχεται, γιὰ νὰ τὴν ἔχει ὡς γυμναστή- ριο καὶ παλαίστρα φιλοσοφίας στὸ σπίτι του. Εἶπε: «ἂν κάθε μέρα ἐκπαιδεύομαι μ’ αὐτήν, θὰ γίνω περισσότερο πρᾶος μὲ τὸν ὑπόλοιπο κόσμο». Φωνάξατε δυνατὰ ἀπὸ ἔκπληξη καὶ θαυμασμὸ γιὰ τὴ στάση τοῦ φιλοσόφου αὐτοῦ; Ὅμως ἐγὼ τώρα θρηνῶ γοερὰ ποὺ οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες ἦταν φιλοσοφώτεροι ἀπό μας, ἀπὸ μᾶς ποὺ ἔχουμε λάβει ἐντολὴ νὰ μιμούμαστε τοὺς ἀγγέλους καὶ πρωτίστως λάβαμε ἐντολὴ νὰ μιμούμαστε στὴν ἐπιείκεια αὐτὸν τὸν ἴδιο τὸν Θεό… Βέβαια, σᾶς συμβουλεύω νὰ φροντίσετε ἀπὸ τὴν ἀρχὴ νὰ βρεῖτε σύζυγο καλὴ καὶ γεμάτη ἀπὸ κάθε εἴδους ἀρετές. Ἂν ὅμως συμβεῖ νὰ κάνετε λάθος στὴν ἐπιλογή σας καὶ νὰ βάλετε μέσα στὸ σπίτι σας νύφη κακὴ καὶ ἀνυπόφορη, τότε νὰ μιμηθεῖτε αὐτὸν τὸν φιλόσοφο καὶ νὰ φροντίζετε συνεχῶς γιὰ τὴ βελτίωσή της (61, 223). ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΗΣ ΣΥΖΥΓΟΥ Καλλώπισε λοιπόν, ἐσὺ ἡ σύζυγος, τὸ πρόσωπό σου μὲ σωφροσύνη, μὲ σε- μνότητα, μὲ ἐλεημοσύνη, μὲ φιλανθρω- πία, μὲ ἀγάπη, μὲ φιλοφροσύνη πρὸς τὸν ἄνδρα σου, μὲ ἐπιείκεια, μὲ πραότητα, μὲ ἀνεξικακία. Αὐτὰ εἶναι τὰ χρώματα τῆς ἀρετῆς. Μὲ αὐτὰ θὰ σὲ ἀγαπήσουν οἱ ἄγγελοι κι ὄχι οἱ ἄνθρωποι. Μὲ αὐτὰ θὰ σὲ ἐπαινέσει ὁ Θεός. Κι ὅταν ὁ Θεὸς εὐα- ρεστηθεῖ μὲ τὴν ἀρετή σου, ἐξάπαντος θὰ ὑποτάξεις καὶ τὸν ἄνδρα σου (49, 238). Δὲν ὑπάρχει τίποτε πιὸ ἰσχυρὸ καὶ κατάλληλο στὸ νὰ ρυθμίζει τὸν ἄνδρα καὶ νὰ διαπλάθει τὴν ψυχή του μ’ ὅποιον τρόπο θέλει ἀπὸ μιὰ γυναῖκα εὐλαβῆ καὶ συνετή. Γιατί ὁ ἄνδρας δὲν ἀνέχεται τόσο πολὺ τὶς παραινέσεις καὶ τὶς συμβουλὲς οὔτε τῶν φίλων οὔτε τῶν διδασκάλων οὔτε τῶν ἀρχόντων, ὅσο τῆς συζύγου του. Διότι ἡ παραίνεση ἐκ μέρους τῆς συζύγου προκαλεῖ κάποια εὐχαρίστη- ση, μιὰ καὶ ὁ σύζυγος τὴν ἀγαπάει πάρα πολύ. Θὰ μποροῦσα νὰ ἀναφέρω πολλοὺς σκληροὺς καὶ ἀπείθαρχους ἄνδρες ποὺ μαλάκωσαν μὲ τὶς συμβουλὲς τῆς γυναί- κας τους… Ὅταν, μάλιστα, ἐσὺ ἡ σύζυ- γος, διδάσκεις τὸν ἄνδρα σου ὄχι μόνο μὲ τὰ λόγια σου, ἀλλὰ καὶ μὲ τὰ ἔργα σου, τότε πιὸ εὔκολα θὰ δεχθεῖ ὅσα τοῦ λές· ὅταν, δηλαδή, δὲν τοῦ ζητὰς χρυσάφι οὔτε μαργαριτάρια οὔτε πολυτελῆ ἐνδύ- ματα, ἀλλὰ ἀντὶ γι’ αὐτὰ ἐπιδεικνύεις κοσμιότητα, σωφροσύνη, ἀγάπη, καὶ τὶς ἴδιες ἀρετὲς ζητᾶς κι ἀπ’ αὐτόν. Διότι ἂν πρέπει νὰ κάνεις κάτι γιὰ νὰ ἀρέσεις στὸν ἄνδρα σου, πρέπει νὰ κοσμεῖς τὴν ψυχή σου κι ὄχι νὰ στολίζεις τὸ σῶμα σου καὶ νὰ τὸ χαλᾶς (59, 340). Ἀπὸ τὴ γυναῖκα σας νὰ ζητᾶτε με- τριοφροσύνη καὶ ἐπιείκεια· αὐτὰ εἶναι τὰ γνωρίσματα τοῦ κάλλους κι ὄχι ἡ σωματικὴ ὀμορφιά. Δὲν βλέπετε πόσοι παντρεύτηκαν ὡραῖες γυναῖκες καὶ κα- τέστρεψαν τὴ ζωή τους; Καὶ πόσοι διάλε- ξαν συζύγους ὄχι τόσο ὄμορφες κι ἔφθα- σαν πανευτυχεῖς σὲ βαθύτατο γῆρας;… Νὰ μὴ ζητᾶτε χρήματα οὔτε ἀριστοκρα- τικὴ καταγωγή. Κανεὶς νὰ μὴ ζητάει νὰ πλουτήσει ἀπὸ τὴ γυναῖκα του· ἕνας τέ- τοιος πλοῦτος εἶναι αἰσχρὸς καὶ ἐπονείδι- στος (62, 128). Η ΤΥΡΑΝΝΙΚΗ ΣΥΖΥΓΟΣ (Ἡ κακὴ σύζυγος) ἂν εἶναι πλούσια, καυχιέται μέρα καὶ νύχτα γιὰ τὰ πλού- τη της καὶ δὲν ἐπιτρέπει στὸν ἄνδρα της νὰ ζήσει μὲ εἰρήνη. Ἂν πάλι εἶναι φτω- χή, τριγυρίζει ἀπὸ γειτονιὰ σὲ γειτονιὰ καὶ ἀπὸ σπίτι σὲ σπίτι καὶ δημιουργεῖ Ο ΑΓΙΟΣ
  • 96.
    95 φασαρίες, ἀναρριπίζει θυμούς,προκαλεῖ καθημερινὰ ταραχὲς καὶ δὲν ἀφήνει τὸν ἄνδρα της νὰ ζήσει εἰρηνικὰ οὔτε μὲ τοὺς γείτονες οὔτε μὲ τοὺς γνωστούς… Κι ὅταν πέφτουν τὸ βράδυ νὰ κοιμηθοῦν, δὲν ἀφήνει τὸν ἄνδρα της νὰ κοιμηθεῖ, ἀλλὰ τὸν ἐξοργίζει ἐναντίον τῶν ὑπη- ρετῶν, τὸν ἐξαναγκάζει νὰ μαλώνει μὲ τοὺς γείτονες. (Τοῦ λέει) αὐτὸς ὁ δοῦλος μὲ περιφρονεῖ, αὐτὴ ἡ ὑπηρέτρια μὲ ἐμπαίζει, αὐτὸς ὁ γείτονας συνεχῶς καὶ παντοῦ μὲ κοροϊδεύει… Ἀπαιτῶ νὰ τοὺς ἐκδικηθεῖς γιὰ χάρη μου. Διαφορετικά, δὲν θὰ καθήσω μαζί σου στὸ τραπέζι, δὲν θὰ φάω μ’ ἐσένα ψωμὶ οὔτε θὰ ξανακοι- μηθοῦμε μαζὶ (56, 536). Η ΕΓΚΡΑΤΕΙΑ ΤΩΝ ΣΥΖΥΓΩΝ Λέει ὁ ἀπόστολος Παῦλος: «Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μή τι ἂν ἐκ συμφώνου» (Α΄ Κορ. ζ΄ 5). Τί σημαίνει αὐτό; Λέει ὁ ἀπόστολος ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐγκρατεύεται ἡ γυναίκα, χωρὶς νὰ τὸ θέλει ὁ ἄνδρας, οὔτε ὁ ἄνδρας, ἂν δὲν τὸ θέλει ἡ γυναίκα. Καὶ γιὰ ποιό λόγο; Διότι ἀπὸ μιὰ τέτοιου εἴδους ἐγκράτεια γεννιοῦνται πολλὰ κακά· πολλὲς φορὲς προκύπτουν ἀπὸ αὐτὴν καὶ μοιχεῖες καὶ πορνεῖες καὶ διαλύσεις σπιτικῶν. Ἔτσι κάνουν πολλὲς γυναῖκες καὶ τε- λικὰ ἡ ἁμαρτία τους εἶναι πιὸ μεγάλη ἀπὸ τὴν ἀρετή τους· γιατί μὲ τὴν ἐγκρά- τειά τους αὐτὴ καὶ γίνονται ὑπεύθυνες γιὰ τὴν ἀκολασία τοῦ ἄνδρα τους καὶ τὰ καταστρέφουν ὅλα. Πάνω ἀπ’ ὅλα εἶναι ἡ ὁμόνοια. Ἂς ὑποθέσουμε ὅτι μιὰ γυ- ναῖκα ἐγκρατεύεται παρὰ τὴ θέληση τοῦ ἀνδρός της. Τί γίνεται ὅμως ἂν ἐκεῖνος λόγῳ τῆς στάσης της αὐτῆς πορνεύει, ἢ κι ἂν δὲν πορνεύει, ὅμως ὑποφέρει καὶ εἶναι ἀνήσυχος καὶ τυραννιέται ἀπὸ τὴν Ἡ ἁγία οἰκογένεια τοῦ Μ.Βασιλείου
  • 97.
    96 ἐπιθυμία καὶ γιὰτὸν λόγο αὐτὸ μαλώνει μαζί της καὶ τῆς δημιουργεῖ μύρια προ- βλήματα; Ποιό τὸ κέρδος τῆς νηστείας καὶ τῆς ἐγκράτειας, ὅταν ἔχει διαρραγεῖ ἡ ἀγάπη μεταξὺ τῶν συζύγων; Κανένα… Γιατί, ὅταν ὁ ἄνδρας καὶ ἡ γυναῖκα βρί- σκονται σὲ διάσταση ψυχική, τὸ σπίτι δὲν στέκεται καλά. Γι’ αὐτὸ λέει ὁ ἀπό- στολος: «Μὴν ἀποστερεῖτε ὁ ἕνας τὸν ἄλλο μὲ ἀποχὴ καὶ ἐγκράτεια, ἐκτὸς κι ἂν τὸ κάνετε αὐτὸ προσωρινὰ καὶ ἀπὸ συμφώνου, γιὰ νὰ ἐπιδίδεσθε μὲ μεγα- λύτερη προθυμία στὴ νηστεία καὶ τὴν προσευχή, καὶ πάλι νὰ συνέρχεσθε στὶς συζυγικές σας σχέσεις, γιὰ νὰ μὴ σᾶς πει- ράζει σὲ πορνεία ὁ σατανᾶς ἐξαιτίας τῆς ἀκρατείας σας. Κι αὐτὸ (δηλαδὴ τὸ νὰ μὴ στερεῖτε ὁ ἕνας τὸν ἄλλον) σᾶς τὸ λέω ἀπὸ συγκατάβαση. Δὲν σᾶς τὸ ἐπιβάλλω ὡς ἐντολή» (Α΄ Κορ. ζ΄ 5). Προσθέτει τὸ «ἵνα μὴ πειράζῃ ὑμᾶς ὁ σατανᾶς», γιὰ νὰ μὴ θεωρήσει κανεὶς ὅτι ὁ ἀπόστολος μὲ νόμο ἐπιβάλλει τὶς συζυ- γικὲς σχέσεις (61, 152-153). Ο ΓΑΜΟΣ ΔΕΝ ΕΜΠΟΔΙΖΕΙ ΤΗΝ ΕΥΣΕΒΕΙΑ Γιατί ζεῖς μὲ τρόπο ἀπρεπῆ; Γιατί δὲν ζεῖς μὲ ἀκρίβεια πνευματικὴ καὶ μὲ εὐσέ- βεια; Ἀπαντᾶς: Πῶς μπορῶ νὰ ζήσω μὲ εὐσέβεια, ἂν δὲν διώξω τὴ γυναῖκα μου, ἂν δὲν ἀρνηθῶ τὰ παιδιά μου, ἂν δὲν ἀδιαφορήσω γιὰ τὶς ὑποθέσεις τῆς καθημερινῆς μου ζωῆς; Μά, γιατί θέτεις αὐτοὺς τοὺς ὅρους; Μήπως ὁ γάμος εἶναι ἐμπόδιο τῆς εὐσε- βείας; Ἡ σύζυγος σοῦ δόθη- κε, γιὰ νὰ σὲ βοηθεῖ πνευμα- τικὰ κι ὄχι γιὰ νὰ ἐπιβουλεύ- εται τὴν εὐσέβειά σου. Δὲν εἶχε γυναῖκα ὁ προφήτης; Ὁ γάμος του ὅμως δὲν ἐμπόδιζε τὸ Ἅγιο Πνεῦμα νὰ τὸν φω- τίζει, ὥστε νὰ προφητεύει. Καὶ γυναῖκα εἶχε καὶ προ- φήτης ἦταν. Ὁ Μωϋσῆς δὲν ἦταν παντρεμένος; Ἦταν. Κι ὅμως, καὶ πέτρες ἔσπασε καὶ τὸν ἀέρα μετέβαλε καὶ μὲ τὸν Θεὸ συζητοῦσε καὶ στα- μάτησε τὴν ὀργὴ τοῦ Θεοῦ. Ὁ Ἀβραὰμ δὲν εἶχε γυναῖκα; Εἶχε. Κι ὅμως, κατέστη πα- τέρας καὶ τῶν ἐθνῶν καὶ τῆς Ἐκκλησίας… Μήπως ὁ γάμος τὸν ἐμπό- δισε νὰ γίνει - ὅπως καὶ ἔγινε – καὶ φι- λόπαις καὶ φιλόθεος; … Καὶ ἐπιπλέον, ὁ Πέτρος δὲν εἶχε κι αὐτὸς γυναίκα; Ναί, εἶχε… Καὶ ὁ Φίλιππος δὲν εἶχε τέσσερις θυγατέρες; Ὅπου ὑπάρχουν τέσσερις θυγατέρες, ἐκεῖ ὑπάρχει καὶ γυναῖκα καὶ γάμος. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲν παρευρέθηκε σὲ γάμο καὶ δὲν προσέφερε καὶ δῶρο με- ταβάλλοντας τὸ νερὸ σὲ κρασί; Μὴ βδε- λύσσεσαι, λοιπόν, τὸν γάμο· τὴν πορνεία νὰ μισεῖς (56, 122 καὶ 123). «Μακκαβαίων τὸν ἑπτάριθμον δῆμον, σὺν τῇ μητρὶ Σολομονῇ τῇ ἁγίᾳ, καὶ Ἐλεάζαρ τὸν διδάσκαλον» Οἱ ἅγιοι ἐπτὰ Μακκαβαίοι: Ἀβείμ, Ἀντώνιος, Γουρίας, Ἐλεάζαρος, Εὐσέβωνας, Ἀχείμ, Μάρκελλος.
  • 98.
    97 Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Ἀ­να­στα­σί­ου Πα­ρού­το­γλου πρω­το­πρε­σβυ­τέ­ρου Ἡ οἰ­κο­γέ­νεια εἶ­ναι μί­α μι­κρὴ κατ᾿ οἶ­κον ἐκ­κλη­σί­α, γι᾿ αὐ­τὸ πρέ­πει νὰ εἶ­ναι στε­ρε­ω­μέ­νη στὴν ἀ­σά­ λευ­τη πέ­τρα, ποὺ λέ­γε­ται Χρι­στός. Τὸ ξε­κί­νη­μά της πρέ­πει νὰ γί­νε­ται μὲ τὸν Ὀρ­θό­δο­ξο Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κὸ Γά­μο, ὁ ὁ­ποῖ­ος εἶ­ναι καὶ ἕ­να ἀ­πὸ τὰ ἑ­πτὰ Μυ­στή­ρια τῆς Ἁ­γί­ας μας Ὀρ­θο­δό­ξου Ἐκ­κλη­σί­ας. Ὁ γά­μος καὶ ἡ οἰ­κο­γέ­νεια δί­νουν στοὺς ἀν­θρώ­πους ὅ­λες τὶς προ­ϋ­πο­θέ­σεις, γιὰνὰγί­νουνκα­λύ­τε­ροι,ἀ­γα­θό­τε­ροι.Γιὰ νὰ φα­νοῦν χρή­σι­μοι στὴν κοι­νω­νί­α μας. Γιὰ νὰ ἀ­να­θρέ­ψουν τὰ παι­διά τους μὲ φό­βο Θε­οῦ. Ὥ­στε με­γα­λώ­νον­τας νὰ κα­ τα­στοῦν οἱ αὐ­ρια­νοὶ Ἅ­γιοι, οἱ αὐ­ρια­νοὶ Ὅ­σιοι, οἱ Ὁ­μο­λο­γη­τὲς καὶ οἱ Μάρ­τυ­ρες. Δι­ό­τι ὁ γά­μος εἶ­ναι φυ­τώ­ριο Ἁγί­ων. Ἀ­πὸ ἁ­γι­α­σμέ­νες οἰ­κο­γέ­νει­ες ἔ­χουν βγεῖ Ἅγιοι, ἀλ­λὰ καὶ ἀν­τι­στρό­φως πολ­λὲς φο­ρές, τὸ ἀγ­κά­θι νὰ μᾶς δί­δει καὶ τὸ λου­λού­δι. Ἀλ­ λὰ κα­τὰ τὸ πλεῖ­στον ὅ­μως ἔ­χουν πά­ρει οἱ πε­ρισ­σό­τε­ροι ἄ­ρι­στη χρι­στι­α­νι­κὴ ἀ­γω­ γή. Ὁ ἱ­ε­ρὸς Χρυ­σό­στο­μος το­νί­ζει ὅ­τι ὁ γά­ μος καὶ ἡ οἰ­κο­γέ­νεια δὲν ἀ­πο­τε­λοῦν ἐμ­ πό­δια γιὰ τὴν καλ­λι­έρ­γεια τῶν ἀ­ρε­τῶν. Τὴν αὔ­ξη­ση τῶν ἀ­ρε­τῶν. Τὴν προ­κο­πὴ τῶν ἀ­ρε­τῶν. Ὁ γά­μος δὲν μπο­ρεῖ νὰ στα­ θεῖ ἐμ­πό­διο γιὰ νὰ εὐ­α­ρε­στή­σουν τὸν Θε­ὸ καὶ οἱ δύ­ο σύ­ζυ­γοι, καὶ σὰν σύ­ζυ­γοι καὶ σὰν γο­νεῖς. Ἡ συ­να­να­στρο­φὴ με­τα­ ξύ τους, γεν­νᾶ τὸν ἀ­μοι­βαῖ­ο σε­βα­σμό, ἀλ­ λὰ καὶ τὴν κα­τὰ Χρι­στὸν ἀ­να­τρο­φὴ τῶν παι­δι­ῶν τους. Ἔ­τσι, λοι­πόν, με­γα­λώ­νουν καὶ πρέ­ πει νὰ με­γα­λώ­νουν τὰ παι­διά τους οἱ χρι­στια­νοὶ γο­νεῖς, σύμ­φω­να μὲ αὐ­τὰ ποὺ κα­θο­ρί­ζει ὁ νό­μος τοῦ Θε­οῦ μέ­σα ἀ­πὸ τὸ Εὐ­αγ­γέ­λιο. Για­τί ἔ­τσι μό­νο προ­σφέ­ρε­ται ἡ στορ­γή, ἡ ἀ­γά­πη, ἡ κα­λω­σύ­νη, ἡ ὑ­πο­ μο­νή, ἡ κα­τα­νό­η­σις, ἡ θυ­σί­α καὶ τό­σα ἄλ­λα, ποὺ εἶ­ναι ὅ­λα πο­λὺ εὐ­ά­ρε­στα στὸν Θε­ό. Ὄ­χι λέ­γει ὁ ἱ­ε­ρὸς Χρυ­σό­στο­μος, ὁ γά­μος μὲ τὴ συ­ζυ­γί­α καὶ τὰ παι­διά, δὲν εἶ­ναι ἐμ­πό­διο γιὰ πνευ­μα­τι­κὴ προ­κο­πὴ καὶ σω­τη­ρί­α τῶν ψυ­χῶν. Ἀν­τι­θέ­τως μά­ λι­στα, βά­ζον­τας μέ­σα στὸν γά­μο τὸν νό­ μο τοῦ Θε­οῦ, τὴν ἐκ­κλη­σί­α τοῦ Χρι­στοῦ καὶ τὰ Μυ­στή­ριά της, τό­τε θὰ βα­σι­λεύ­ σει ἡ εἰ­ρή­νη μέ­σα στὸ σπι­τι­κό, ἡ ἀ­γά­πη, ἡ ἀλ­λη­λο­ε­κτί­μη­ση, ἡ ἀλ­λη­λο­ϋ­πο­μο­νή, ἡ ἀ­μοι­βαί­α κα­τα­νό­η­ση, ἡ πί­στη καὶ ἡ θυ­σί­α τῆς ἀ­γά­πης. Ἡ προ­σευ­χή, τὰ Μυ­ στή­ρια, ὁ πνευ­μα­τι­κὸς ἀ­γώ­νας καὶ τό­σα ἄλ­λα θὰ μᾶς ὁ­δη­γή­σουν μὲ ἀ­σφά­λεια στὸ λι­μά­νι τῆς Βα­σι­λεί­ας τοῦ Θε­οῦ. Τὴν οἰ­κο­γέ­νεια ποὺ ὁ Θε­ὸς εὐ­λό­γη­σε,
  • 99.
    98 τὴν πα­ρο­μοί­α­σαν μὲπο­λὺ ψη­λὸ δέν­δρο ποὺ ἔ­χει τὶς ρί­ζες του στὴ γῆ καὶ τὰ κλα­ διὰ αὐ­τοῦ τοῦ δέν­δρου φθά­νουν στὸν οὐ­ρα­νό. Τὴν ὀ­νό­μα­σαν φυ­τώ­ριο, τὴν ὀ­νό­μα­σαν θερ­μο­κή­πιο, καὶ πολ­λὲς ἄλ­λες ὀ­νο­μα­σί­ες. Τὴν οἰ­κο­γέ­νεια ὁ Θε­ός, τὴν πε­ρι­έ­βα­λε μὲ τὸ κῦ­ρος τοῦ Μυ­στη­ρί­ου. Μέ­σα στὸν γά­μο δὲν ἔ­χου­με μί­α ἁ­πλὴ ἕ­νω­ση δύ­ο σω­μά­των. Εἶ­ναι μί­α ἱ­ε­ρὴ ὑ­πό­ θε­σις ποὺ φέ­ρει τὴ σφρα­γί­δα τοῦ Μυ­στη­ ρί­ου, ἀλ­λὰ καὶ τὸ ὑ­πέρ­τα­το κῦ­ρος τοῦ ἁ­γί­ου Θε­οῦ. Δι­ό­τι ὁ Θε­ὸς μᾶς ἑ­νώ­νει ἢ ὁ Θε­ὸς μᾶς ἕ­νω­σε. Γι᾿ αὐ­τὸ καὶ ὁ Κύ­ριος πε­ρι­φρού­ρη­σε τὸν γά­μο μὲ τὸ ἀ­δι­ά­λυ­το στοι­χεῖ­ο. Μὲ τὸν ἰ­σό­βιο, δη­λα­δή, δε­σμό. Μό­νον ὁ θά­να­τος θὰ πρέ­πει νὰ χω­ρί­σει τὸ ζευ­γά­ρι, καὶ μό­νον ὁ θά­να­τος νὰ εἶ­ναι αὐ­τός, ὁ ὁ­ποῖ­ος θὰ δι­α­λύ­σει τὸν δε­σμό. Ἐ­ὰν ὑ­πάρ­ξουν κά­ποι­α λά­θη, μὲ τὴ συγ­ γνώ­μη καὶ τὴ με­τά­νοι­α τὰ πάν­τα δι­ορ­ θώ­νον­ται. Τό­σο, λοι­πόν, ὑ­ψη­λὸ τὸν θέ­λη­σε ὁ Θε­ὸς τὸν γά­μο. Καὶ ποι­ὸς μπο­ρεῖ νὰ ἀρ­ νη­θεῖ, ὅ­τι ἀ­πο­τε­λεῖ τὸ με­γα­λύ­τε­ρο ἱ­στο­ ρι­κὸ γε­γο­νὸς γιὰ τὸν ἄν­θρω­πο ἡ δη­μι­ ουρ­γί­α τῆς οἰ­κο­γέ­νειας. Δυ­στυ­χῶς στὶς ἡ­μέ­ρες μας ἀρ­νοῦν­ται τὸν γά­μο. Καὶ τὸν ἀρ­νοῦν­ται ὡς Μυ­στή­ριο, πού σφρα­γί­ζε­ ται ἀ­πὸ τὴν Ἐκ­κλη­σί­α, εὐ­λο­γεῖ­ται ἀ­πὸ τὸν Πα­νά­γιο Θε­ό, τὸ ἴ­διο τὸ Πνεῦ­μα τὸ Ἅ­γιον, κα­τέρ­χε­ται, πῶς; Αὐ­τὸ ὁ­ρι­σμέ­νοι μο­νά­χα τὸ ἔ­χουν δεῖ καὶ τὸ ἔ­χουν ψη­ λα­φί­σει, ὅ­ταν λέ­γει ὁ ἱ­ε­ρεὺς «στέ­φε­ται ὁ δοῦ­λος τοῦ Θε­οῦ τὴν δού­λη τοῦ Θε­οῦ εἰς τὸ ὄ­νο­μα τοῦ Πα­τρὸς καὶ τοῦ Υἱ­οῦ καὶ τοῦ Ἁ­γί­ου Πνεύ­μα­τος». Μὲ τὸν γά­μο συγ­κρο­τοῦν­ται ἐν­τε­λῶς και­νούρ­γιοι κό­ σμοι, πα­τέ­ρας, μη­τέ­ρα, παι­διά, ἀ­δέλ­φια, πα­ρα­χω­ροῦν κα­τό­πιν τὰ δι­και­ώ­μα­τα στὴ νέ­α οἰ­κο­γέ­νεια, ποὺ πρέ­πει νὰ τὴν ἀ­γα­ πή­σουν καὶ ὁ νέ­ος καὶ ἡ νέ­α, πρὶν ἀ­κό­μα τὴν δη­μι­ουρ­γή­σουν. Πρέ­πει νὰ ὑ­πάρ­ χουν οἱ προ­ϋ­πο­θέ­σεις καὶ γιὰ νὰ τὴν ἀ­γα­πή­σουν πρέ­πει νὰ τὴ δοῦν στὴ ζω­ὴ τῶν γο­νέ­ων τους. Ἂν δὲν τὴ δοῦν, δὲν θὰ κά­μουν γά­μο κα­τὰ Θε­όν, καὶ εὐ­τυ­χι­σμέ­ νο, στε­ρε­ὸ καὶ δυ­να­τό. Θὰ μπο­ροῦ­σε νὰ πεῖ κα­νεὶς ὅ­τι ὁ γά­ μος εἶ­ναι μί­α συ­ναι­σθη­μα­τι­κὴ ἐ­πα­νά­στα­ ση; Δὲν εἶ­ναι ἔ­τσι! Εἶ­ναι ἕ­να Μυ­στή­ριο. Φυ­τεύ­ε­ται στὴ γῆ, καὶ με­τα­φυ­τεύ­ε­ται στὴ Βα­σι­λεί­α τῶν Οὐ­ρα­νῶν πλέ­ον ὡς ἄγ­γε­λοι! Ἔ­τσι τὰ ἱ­ε­ρὰ δε­σμὰ τοῦ γά­μου, ἁ­γι­ά­ζον­ται, ἐ­ξα­ϋ­λώ­νον­ται, ὁπό­τε οὔ­τε ὁ θά­να­τος ἀ­πει­λεῖ τὴν χα­ρὰ τῆς οἰ­κο­γέ­ νειας, οὔ­τε ἄλ­λοι κίν­δυ­νοι μπο­ροῦν νὰ κλο­νί­σουν τὴν εὐ­τυ­χί­α σας. Ἡ Ἐκ­κλη­σί­α μὲ τὴν πεῖρα τῆς ἱ­στο­ρί­ ας τῶν δύ­ο χι­λιά­δων ἐ­τῶν, θὰ μᾶς ἀ­νοί­ξει τὸν δρό­μο, ποὺ θὰ πρέ­πει ἡ ἑλ­λη­νι­κὴ οἰ­ κο­γέ­νεια νὰ ἀ­κο­λου­θή­σει, μέ­σα ἀ­πὸ τὴν δι­δα­σκα­λί­α τοῦ Εὐ­αγ­γε­λί­ου, καὶ μέ­σα ἀ­πὸ τὴν πεῖρα τῶν Πα­τέ­ρων τῆς Ἐκ­κλη­ σί­ας μας. Ἡ Ἐκ­κλη­σί­α εἶ­ναι ἡ μό­νη. Οὐ­ δὲν ἄ­λυ­το πρό­βλη­μα γιὰ τὴν Ἐκ­κλη­σί­α καὶ τὸ Εὐ­αγ­γέ­λιό της. Μπο­ρεῖ νὰ μᾶς δώ­ σει τό­ση πεῖ­ρα ὅ­ση δὲν μπο­ροῦν νὰ μᾶς τὴ δώ­σουν, οὔ­τε οἱ πιὸ ἡ­λι­κι­ω­μέ­νοι, οὔ­τε οἱ πιὸ πα­λιοί, οὔ­τε οἱ πιὸ νέ­οι, οὔ­τε οἱ πιὸ σο­φοί. Ἂν θὰ θέ­λα­με νὰ συ­νο­ψί­σου­με σὲ τρεῖς λέ­ξεις, τὸ τί εἶ­ναι ἐ­κεῖ­νο ποὺ ἐ­ξα­ σφα­λί­ζει μί­α εὐ­τυ­χι­σμέ­νη οἰ­κο­γε­νεια­κὴ ζω­ή, θὰ ἀ­να­φέ­ρα­με πρῶ­τα τὴ λέ­ξη πί­στη. Ἀλ­λὰ τὴν ἔμ­πρα­κτη πί­στη. Τὴν πί­στη μὲ τὰ ἔρ­γα της. Τὴν ἀ­γά­πη, τὴν ἀ­γά­πη μὲ τὰ ἔρ­γα της, τὴν ἐ­νερ­γου­μέ­νη ἀ­γά­πη. Τὴν προ­σφο­ρά, τὴν ἀ­φο­σί­ω­ση. Καὶ προ­ παν­τὸς τὴν ὁ­μό­νοι­α μέ­σα στὸ σπί­τι. Τὸ ἔρ­γο τοῦ Πνευ­μα­τι­κοῦ εἶ­ναι ἄ­κρως σο­βα­ρὸ καὶ φο­βε­ρό, για­τί σ᾿ αὐ­ Ὁ ὅσιος Ἰουστίνος Πόποβιτς
  • 100.
    99 τὸν προ­σέρ­χον­ται οἱχρι­στια­νοὶ πε­ρι­μέ­ νον­τας ν᾿ ἀ­κού­σουν ἀ­π᾿ αὐ­τὸν τὸν λό­γο τοῦ Θε­οῦ, ἀλ­λὰ καὶ τὸ θέ­λη­μα τοῦ Θε­οῦ. Κα­τὰ τὸν Ἅ­γιο Γρη­γό­ριο τὸν Θε­ο­λό­γο, ἀ­πο­στο­λὴ τοῦ Πνευ­μα­τι­κοῦ εἶ­ναι «πτε­ ρῶ­σαι ψυ­χή, ἁρ­πᾶ­σαι τοῦ κό­σμου καὶ δοῦ­ναι Θε­ῷ». Τὸ δὲ κα­τ᾿ εἰ­κό­να, στὸν κά­ θε ἄν­θρω­πο καὶ στὸν ἑ­αυ­τό του ἢ μέ­νον τη­ρεῖ­σαι, -ὅ­πως ἀ­κρι­βῶς βγῆ­κε καὶ κα­θα­ ρί­στη­κε ἀ­πὸ τὸ Ἅ­γιον Βά­πτι­σμα- ἢ κιν­ δυ­νεῦ­ον χει­ρα­γω­γεῖ­σαι, ἂν κιν­δυ­νέ­ψει, νὰ βά­λου­με τὰ δυ­να­τά μας γιὰ νὰ τὸ χει­ ρα­γω­γή­σου­με πρὸς τὸν δρό­μο τὸ σω­στό, ἢ δι­α­ρα­έν, δη­λα­δὴ ἂν δι­αρ­ρα­γεῖ ἢ μο­λυν­ θεῖ, νὰ τὸ σώ­σου­με, ἀ­να­σώ­σας. Ὁ Ἅ­γιος Συ­με­ὼν ὁ Νέ­ος Θε­ο­λό­γος το­νί­ζει: «ἄ­νευ κό­πων καὶ πό­νων πολ­λῶν καὶ ἱ­δρώ­των, βί­ας τε καὶ στε­νο­χω­ρί­ας καὶ θλί­ψε­ως, οὐ­δεὶς δι­ῆλ­θε τὸν σκο­τα­σμὸν τῆς ἰ­δί­ας αὐ­τοῦ ψυ­χῆς οὐ­δὲ τὸ φῶς τοῦ Πα­να­γί­ου Πνεύ­μα­τος ἐ­θε­ά­σα­το». Πο­λὺ πε­ρισ­σό­τε­ρο, ὅ­ταν ὁ Πνευ­μα­ τι­κὸς κα­λεῖ­ται στοὺς ἐ­ξο­μο­λο­γου­μέ­νους του νὰ ἄρ­χει ψυ­χῶν ὁ­δη­γῶν­τας αὐ­τὲς μὲ ἀ­σφά­λεια στὴ μάν­δρα τοῦ Χρι­στοῦ, στὴν Κι­βω­τὸ τῆς σω­τη­ρί­ας, ἀ­φοῦ ὡς γνω­στόν, κα­τὰ τὸν Ἅ­γιο Ἰ­ω­άν­νη τὸν Χρυ­σό­στο­μο «τὸ ἄρ­χειν ψυ­χῶν ἐ­πι­πο­νό­τε­ρον πάν­των ἐ­στι». Ὁ πνευ­μα­τι­κὸς Πα­τέ­ρας, στὸν ὁ­ποῖ­ο σπεύ­δει ἕ­να μέ­λος τῆς οἰ­κο­γέ­νει­ας ἢ καὶ πε­ρισ­σό­τε­ρα, δὲ σφε­τε­ρί­ζε­ται τὸν ρό­λο τοῦ πα­τέ­ρα τῆς χρι­στι­α­νι­κῆς οἰ­κο­γέ­νειας, ἀλ­λὰ μὲ τα­πεί­νω­ση δι­α­κο­νεῖ τὴ σω­τη­ρί­α, τὴ συ­νεν­νό­η­ση καὶ τὴ συ­νέ­νω­ση ὅ­λης τῆς οἰ­κο­γένει­ας. Ἡ μη­τέ­ρα Ἐκ­κλη­σί­α δὲν εἶ­ναι ἀν­τί­ζη­λος κά­ποι­ων δι­και­ω­μά­ των τῆς μη­τέ­ρας, ἀλ­λὰ ἡ πιὸ φι­λό­στορ­γη καὶ δι­α­κρι­τι­κὴ μη­τέ­ρα, ἡ ὁ­ποί­α μὲ τὴν ἀ­πε­ρι­ό­ρι­στη ἀ­γά­πη της καὶ τὴ θε­ο­α­νε­ κτι­κό­τη­τά της μπο­ρεῖ νὰ θε­ρα­πεύ­ει τὰ πιὸ ἀ­θε­ρά­πευ­τα χρό­νια τραύ­μα­τα. Οἱ Πα­τέ­ρες τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας δί­νον­τας γνώ­μο­να καὶ πυ­ξί­δα στὸν Πνευ­μα­τι­κὸ γιὰ νὰ βλέ­πει, σω­στά τοῦ λέ­γουν: Ὅ­που δι­α­πι­στώ­νον­ται με­γά­λα προ­βλή­μα­τα στὴ συ­νεν­νό­η­ση, μὰ δὲν μπο­ρεῖς νὰ βγά­λεις ἄ­κρη, για­τί καὶ οἱ δύ­ο σύ­ζυ­γοι μι­λοῦν λο­γι­κὰ καὶ ὁ κα­θέ­νας ἔ­χει τὰ ἐ­πι­χει­ρή­ μα­τά του, νὰ ξέ­ρεις πὼς κά­τω ἀ­πὸ τὰ δυ­ να­τὰ ἐ­πι­χει­ρή­μα­τα κρύ­βον­ται δυ­να­τοὶ κα­μου­φλα­ρι­σμέ­νοι ἐ­γω­ϊσμοί, ποὺ δὲν ἔ­χουν δι­ά­θε­ση νὰ συν­τρι­βοῦν. Τό­τε καὶ μό­νο θὰ ἀρ­χί­σουν νὰ συμ­φω­νοῦν, ὅ­ταν κα­θέ­νας ξε­χω­ρι­στὰ ἀρ­χί­σει νὰ κα­τη­γο­ρεῖ τὸν ἑ­αυ­τό του καὶ ὄ­χι τὸν ἄλ­λο. Ἡ αὐ­ το­μεμ­ψί­α, ἡ αὐ­το­κα­τη­γο­ρί­α, ἡ αὐ­στη­ρὴ αὐ­το­κρι­τι­κὴ καὶ ἐ­νώ­πιον τοῦ Πνευ­μα­τι­ κοῦ καὶ ἀ­να­με­τα­ξὺ τῶν συ­ζύ­γων, θὰ κα­ ται­σχύ­νει τὸν ἀρ­χη­γὸ τῆς ἀν­ταρ­σί­ας καὶ θὰ ἐ­ξα­σφα­λί­σει τὴν εἰ­ρη­νι­κὴ συμ­βί­ω­ση. Ἔ­τσι καὶ μό­νο τμη­μα­τι­κὰ σ᾿ ὅ­λα τὰ θέ­ μα­τα, ἀ­πὸ τὰ πιὸ λε­πτο­με­ρεια­κά, μέ­χρι τὴ στε­νό­τε­ρη συ­ζυ­γι­κὴ ἐ­ρω­τι­κὴ σχέ­ση τους, μέ­χρι τὴν πνευ­μα­τι­κὴ καὶ ψυ­χι­κὴ ἐ­πι­κοι­νω­νί­α τους, ἔ­τσι καὶ μό­νο θὰ βρί­ σκον­ται λύ­σεις. Ὁ κα­λὸς Θε­ὸς θὰ εὐ­λο­ γεῖ τοὺς ἀ­γω­νι­ζο­μέ­νους σω­στὰ συ­ζύ­γους καὶ ὁ γά­μος θὰ γί­νε­ται εὐ­λο­γί­α καὶ ὄ­χι μό­χθος καὶ ἀ­γα­νά­κτη­ση. Δι­και­ο­λο­γη­μέ­να ὁ Ἀ­πό­στο­λος Παῦ­ λος στὴν πρὸς Ἐ­φε­σί­ους ἐ­πι­στο­λή του, ποὺ δι­α­βά­ζου­με στὸ Μυ­στή­ριο τοῦ γά­ μου, ζη­τά­ει τὴν ὑ­πο­τα­γὴ τοῦ ἑ­νὸς πρὸς τὸν ἄλ­λο: «Ὑ­πο­τασ­σό­με­νοι ἀλ­λή­λοις ἐν φό­βῳ Θε­οῦ». Αὐ­τὴ εἶ­ναι ὑ­πο­χρέ­ω­ση ὅ­λων τῶν Χρι­στια­νῶν, ἀν­δρῶν καὶ γυ­ ναι­κῶν, ἂν θέ­λου­με νὰ ἔ­χου­με χρι­στι­α­νι­ κὲς σχέ­σεις, σω­στὲς ἀν­θρώ­πι­νες σχέ­σεις. Τὸ φρό­νη­μα τῆς ὑ­πα­κο­ῆς εἶ­ναι τὸ πρῶ­το χα­ρα­κτη­ρι­στι­κὸ γνώ­ρι­σμα τῶν ἀ­λη­θι­ Ὁ γέροντας Παΐσιος
  • 101.
    100 νῶν χρι­στια­νῶν. Ἡὑ­πα­κο­ὴ εἶ­ναι φρό­νη­ μα μὲ τὸ ὁ­ποῖ­ο κα­τορ­θώ­νε­ται παν­τὸς εἴ­ δους συ­νερ­γα­σί­α καὶ γί­νε­ται φι­λα­δελ­φί­α. Καὶ ἡ ἀ­λη­θι­νὴ φι­λα­δελ­φί­α ὑ­ψώ­νε­ται καὶ ἀ­νυ­ψώ­νει τὸ κτι­στὸ πλά­ σμα σὲ φι­λο­θεΐα. Ὅ­ταν ὁ σύ­ζυ­γος καὶ ἡ σύ­ζυ­γος εἶ­ναι ὑ­πά­κου­ οι στὸ θέ­λη­μα τοῦ Θε­οῦ, ἀ­φή­νουν τὸν ἴ­διο νὰ δη­ μι­ουρ­γεῖ, νὰ αὐ­ξά­νει, νὰ ὁ­λο­κλη­ρώ­νει τὴν οἰ­κο­ γέ­νειά τους καὶ νὰ τὴν με­τα­ποι­εῖ σὲ μί­α «κα­τ᾿ οἶ­κον» Ἐκ­κλη­σί­α. Αὐ­τὴ ἡ εἰ­κό­να τῆς Ἐκ­κλη­σί­ ας μέ­σα στὴν οἰ­κο­γέ­νεια προ­πα­ρα­σκευά­ζει γο­νεῖς καὶ παι­διὰ γιὰ τὸ ἄ­νοιγ­ μα στὸ με­γά­λο γά­μο τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας στὴ Βα­σι­λεί­α τοῦ Θε­οῦ. Μα­κά­ρια τὰ παι­διὰ ἐ­κεῖ­να ποὺ με­γά­ λω­σαν σ᾿ ἕ­να εὐ­ρύ­χω­ρο, στὸ εὐ­ρυ­χω­ρό­τα­το πε­δί­ο τῆς πο­λύ­τε­κνης οἰ­κο­ γε­νεί­ας ποὺ εὐ­λό­γη­σε ὁ Θε­ός, καὶ ποὺ ἀ­πο­τε­λεῖ προ­τύ­πω­ση ὄ­χι φαν­τα­στι­κή, ἀλ­λὰ ἀ­λη­θι­νή τῆς Βα­σι­λεί­ ας τῶν Οὐ­ρα­νῶν, τῆς Με­γά­λης Οἰ­κο­γε­ νεί­ας τοῦ Οὐ­ρα­νοῦ. Τὸ νὰ ἔ­χουν οἱ σύ­ζυ­γοι πνευ­μα­τι­ κὸ Πα­τέ­ρα καὶ νὰ τὸν συμ­βου­λεύ­ον­ται, αὐ­τὸ δὲν δε­σμεύ­ει τὴν ἐ­λευ­θε­ρί­α τους. Ἀν­τί­θε­τα, μά­λι­στα, τὴν δι­α­σφα­λί­ζει καὶ τοὺς βο­η­θᾶ νὰ ἀ­πο­φεύ­γουν τὰ με­γα­λύ­τε­ ρα καὶ σο­βα­ρό­τε­ρα λά­θη καὶ νὰ φθά­νουν στὴν, κα­τὰ τὸ δυ­να­τόν, ὀρ­θό­τε­ρη λύ­ση τῶν δι­α­φό­ρων προ­βλη­μά­των, ποὺ ἀν­τι­ με­τω­πί­ζουν κα­τὰ και­ροὺς στὴ ζω­ή τους. Ὁ πνευ­μα­τι­κὸς Πα­τέ­ρας ἔ­χει τὴ δυ­να­τό­ τη­τα νὰ βο­η­θᾶ οὐ­σι­α­στι­κά, ἐ­πει­δὴ τὸ κά­ νει μὲ τὸν φω­τι­σμὸ τοῦ Θε­οῦ, ἀλ­λὰ καὶ ἐ­πει­δὴ εἶ­ναι ἔ­ξω ἀ­πὸ τὸ πρό­βλη­μα καὶ γι᾿ αὐ­τὸ ἔ­χει τὴ δυ­να­τό­τη­τα νὰ βλέ­πει τὰ πράγ­μα­τα κα­θα­ρό­τε­ρα καὶ νὰ τὰ ἀν­τι­με­ τω­πί­ζει μὲ νη­φα­λι­ό­τη­τα καὶ ψυ­χραι­μί­α. Κα­τὰ τὴ διά­ρκεια τοῦ Μυ­στη­ρί­ου τοῦ γά­μου, ὅ­ταν ψάλ­λε­ται ὁ «χο­ρὸς τοῦ Ἡ­σα­ΐ­α», ὁ ἱ­ε­ρεὺς προ­πο­ρεύ­ε­ται τῶν νε­ ο­νύμ­φων κρα­τών­τας στὰ χέ­ρια του τὸ Εὐ­ αγ­γέ­λιο. Αὐ­τὸ ση­μαί­ νει ὅ­τι ὁ ἱ­ε­ρεύς, ὡς πνευ­μα­τι­κὸς Πα­τέ­ρας, πρέ­πει νὰ προ­πο­ρεύ­ ε­ται καὶ οἱ νε­ό­νυμ­φοι νὰ τὸν ἀ­κο­λου­θοῦν, δη­λα­δὴ νὰ τὸν συμ­ βου­λεύ­ον­ται καὶ νὰ τὸν ὑ­πα­κού­ουν. Καί, βέ­βαι­α, αὐ­τὸς θὰ πρέ­ πει νὰ τοὺς κα­θο­δη­γεῖ ὄ­χι βά­σει δι­κῶν του σκέ­ψε­ων καὶ στο­χα­ σμῶν, ἀλ­λὰ σύμ­φω­να μὲ τὸ πνεῦ­μα τοῦ ἱ­ε­ ροῦ Εὐ­αγ­γε­λί­ου. Ἔ­τσι μὲ τὴν ὑ­πα­κο­ὴ ποὺ θὰ κά­νουν στὸν πνευ­μα­ τι­κό τους Πα­τέ­ρα καὶ ὁ­δη­γὸ, θὰ ἀ­πο­φεύ­γουν καὶ τὶς πα­γί­δες, ποὺ θὰ στή­νει σὲ τοῦ­το τὸν κό­σμο ὁ ἀν­τί­δι­κος τῆς ψυ­χῆς καὶ τῆς συ­νυ­πάρ­ξε­ώς τους. Ὁ μα­κα­ρι­στὸς πα­πα-Χα­ρά­λαμ­πος, μέ­ λος τῆς συ­νο­δεί­ας τοῦ ὁ­σί­ου Γέ­ρον­τος Ἰ­ω­σὴφ τοῦ Ἡ­συ­χα­στῆ καὶ προ­η­γού­με­νος τῆς Ἱ. Μ. Δι­ο­νυ­σί­ου τοῦ Ἁ­γί­ου Ὄ­ρους, δι­η­γεῖ­το ἀ­πὸ τὴν προ­σω­πι­κή του πεί­ρα ὡς Πνευ­μα­τι­κοῦ, τὰ ἑ­ξῆς: «Ἐ­ξο­μο­λο­γῶ κά­ποι­ο ἀν­δρό­γυ­νο ἀ­πὸ τὴ Θεσ­σα­λο­νί­κη. Ἔ­χουν τέ­τοι­α ἀ­κρί­ βεια, ποὺ τοὺς θαύ­μα­σα. Πρό­κει­ται πραγ­μα­τι­κὰ γιὰ μί­α «κα­τ᾿ οἶ­κον ἐκ­κλη­ σί­α». Ἔ­χουν τρί­α παι­διά. Μό­λις φύ­γουν τὰ παι­διὰ στὸ σχο­λεῖ­ο καὶ ὁ ἄν­δρας γιὰ τὴ δου­λειά, ἡ γυ­ναῖκα κά­θε­ται μί­α-δύ­ο ὧ­ρες καὶ λέ­ει τὴν Εὐ­χὴ. Κα­τό­πιν ση­κώ­ νε­ται, ἀρ­χί­ζει τὶς δου­λει­ὲς τοῦ σπι­τιοῦ καὶ ἐν τῷ με­τα­ξὺ ἡ Εὐ­χή, σὰν μη­χα­νή, δου­λεύ­ει ἀ­στα­μά­τη­τα, πό­τε μὲ τὸ στό­μα Ὁ Γέροντας Παΐσιος
  • 102.
    101 καὶ πό­τε μὲτὸ νοῦ. Ὁ ἄν­δρας, μό­λις γυ­ ρί­σει ἀ­πὸ τὴ δου­λειά, ἀ­μέ­σως θ᾿ ἀλ­λά­ξει καὶ θὰ πά­ει λί­γη ὥ­ρα γιὰ προ­σευ­χὴ καὶ με­λέ­τη. Αὐ­τὴ τὴν τά­ξη συ­νή­θι­σαν καὶ τὰ παι­διά τους». Ὁ μα­κα­ρι­στὸς ὅ­σιος Γέ­ρον­τας Πα­ΐ­ σιος, ὅ­ταν τὸν ρω­τοῦ­σαν μὲ ποι­ὸ τρό­πο θὰ ἀν­τι­με­τω­πί­σουν τὰ δι­ά­φο­ρα προ­βλή­ μα­τα ποὺ ἀ­να­κύ­πτουν μέ­σα στὸ γά­μο, συμ­βού­λευ­ε πάν­το­τε τοὺς παν­τρε­μέ­νους νὰ ἔ­χουν κοι­νὸ Πνευ­μα­τι­κό. Ἔ­λε­γε χα­ ρα­κτη­ρι­στι­κά: «Τὸ κα­λύ­τε­ρο εἶ­ναι νὰ ἔ­χουν τὰ ἀν­δρό­γυ­να τὸν ἴ­διο Πνευ­μα­τι­ κό. Ὄ­χι ἄλ­λον Πνευ­μα­τι­κὸ ὁ ἄν­δρας καὶ ἄλ­λον ἡ γυ­ναῖκα. Δύ­ο ξύ­λα, ἂν τὰ πε­λε­ κή­σουν δύ­ο μα­ραγ­κοί, ὅ­πως νο­μί­ζει ὁ κα­ θέ­νας, δὲν θὰ μπο­ρέ­σουν πο­τὲ νὰ ἐ­φαρ­ μό­σουν. Ἐ­νῷ, ὅ­τανἔ­χουντὸν ἴ­διο Πνευ­μα­τι­ κό, ὁ Πνευ­μα­ τι­κὸς πε­λε­κά­ει τὰ ἐ­ξογ­κώ­μα­ τα –τὰ ἐ­λατ­ τώ­μα­τα– τοῦ ἑ­νός, πε­λε­κά­ει καὶ τὰ ἐ­ξογ­ κώ­μα­τα τοῦ ἄλ­λου, καὶ ἔ­τσι ἐ­ξο­μα­λύ­ νον­ται οἱ δυ­ σκο­λί­ες. Ἀλ­λὰ σή­με­ρα, ἀ­κό­μη καὶ ἀν­δρό­γυ­να ποὺ ζοῦν πνευ­μα­τι­κά, ἔ­χουν δι­α­φο­ρε­τι­ κὸ Πνευ­μα­τι­κό. Σπά­νια ἔ­χουν καὶ οἱ δύ­ο τὸν ἴ­διο Πνευ­μα­τι­κό, γι᾿ αὐ­τὸ καὶ δὲν βο­ η­θι­οῦν­ται. Ἔ­χω ὑ­π᾿ ὄ­ψιν μου ἀν­δρό­γυ­ να ποὺ ταί­ρια­ζαν, ἀλ­λὰ δὲν εἶ­χαν τὸν ἴ­διο Πνευ­μα­τι­κό, γιὰ νὰ τοὺς βο­η­θή­σει, καὶ χώ­ρι­σαν. Καὶ ἄλ­λα πού, ἐ­νῷ δὲν ταί­ρια­ ζαν, ἐ­πει­δὴ εἶ­χαν τὸν ἴ­διο Πνευ­μα­τι­κό, ἔ­ζη­σαν ἁρ­μο­νι­κά. Βέ­βαι­α, ὅ­ταν ἔ­χει ὅ­λη ἡ οἰ­κο­γέ­νεια τὸν ἴ­διο Πνευ­μα­τι­κό, αὐ­τὸ εἶ­ναι ἀ­κό­μη κα­λύ­τε­ρο. Ὁ Πνευ­μα­τι­κὸς θὰ τοὺς ἀ­κού­ σει ὅ­λους καὶ θὰ χει­ρι­σθεῖ ἀ­νά­λο­γα τὸ θέ­ μα. Ἄλ­λο­τε θὰ ζο­ρί­σει τὸν πα­τέ­ρα ἢ τὴν μη­τέ­ρα, ἄλ­λο­τε θὰ κα­λέ­σει τὰ παι­διά, ἂν δὲν μπο­ρεῖ νὰ βγά­λει συμ­πέ­ρα­σμα ἀ­πὸ αὐ­τὰ ποὺ τοῦ λέ­νε οἱ γο­νεῖς. Ἤ, ἂν τὸ ἀν­δρό­γυ­νο ἔ­χει προ­βλή­μα­τα καὶ φταί­ει λ.χ. ἡ γυ­ναῖκα, μπο­ρεῖ νὰ κα­λέ­σει τὸν ἄν­δρα, γιὰ νὰ τὸν συμ­βου­λέ­ψει πῶς πρέ­ πει νὰ φερ­θεῖ, ἢ νὰ ζη­τή­σει ἀ­πὸ κά­ποι­ον συγ­γε­νή τους ἢ γνω­στό τους νὰ βο­η­θή­ σει δι­α­κρι­τι­κά». Στὶς δύ­σκο­λες οἰ­κο­γε­νεια­κὲς στιγ­ μὲς ἡ ὕ­παρ­ξη ἑ­νὸς κοι­νοῦ πνευ­μα­τι­κοῦ Πα­τέ­ρα, ποὺ θὰ στα­θεῖ μὲ δι­ά­κρι­ση καὶ ἀ­γά­πη δί­πλα στὸ ζευ­γά­ρι, εἶ­ναι ἀ­πο­φα­ σι­στι­κῆς ση­μα­σί­ας. Ὁ Πνευ­μα­τι­κὸς μὲ δι­ά­κρι­ση καὶ μὲ τὴν πεῖ­ρα ποὺ ἔ­χει, θὰ δι­α­γνώ­σει ποι­ὸ εἶ­ναι ἀ­κρι­βῶς τὸ πρό­βλη­μα καὶ θὰ προ­σπα­ θή­σει νὰ βρεῖ τὴν κα­τάλ­λη­ λη λύ­ση θε­ρα­ πεύ­ον­τας τὴν τραυ­μα­τι­σμέ­ νη συ­ζυ­γι­κὴ ἀ­γά­πη μὲ τὸ ἔ­λαι­ον τῆς εὐ­ σπλα­χνί­ας καὶ τῆς φι­λαν­θρω­ πί­ας τοῦ Χρι­ στοῦ. Ὁ κοι­νὸς πνευ­μα­τι­κὸς Πα­τέ­ρας εἶ­ναι ἡ ἀ­θό­ρυ­βη καὶ δια­ρκῆς πα­ρου­σί­α τοῦ Χρι­στοῦ στὴν οἰ­κο­γέ­νεια, ποὺ τὴ βο­η­θᾶ νὰ ἀ­πο­φύ­γει στὴν πο­ρεί­α τῆς τοὺς ἐ­πι­κίν­δυ­νους γκρε­ μοὺς καὶ τὴν προ­φυ­λάσ­σει ἀ­πὸ δυ­σά­ρε­ στα συμ­βάν­τα. Εἶ­ναι ὁ ἄν­θρω­πος ἐ­κεῖ­νος ποὺ μὲ πα­τρι­κὴ ἀ­γά­πη, μὲ τὴν πεί­ρα του καὶ προ­παν­τὸς μὲ τὸ φω­τι­σμὸ τῆς Θεί­ας Χά­ρι­τος, συμ­πα­ρα­στέ­κε­ται στὴν οἰ­κο­γέ­ νεια, στὸν κα­θέ­να χω­ρι­στὰ καὶ σὲ ὅ­λους μα­ζί. Ὁ Γέροντας Ἰάκωβος
  • 103.
    102 ΓΙΑ  ΜΙΑ  ΑΔΙΑΛΥΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ    Ἱ. Μ. Βλοχοῦ Τριχωνίδος Ἡ οἰκογένεια εἶναι  ὡς μία  οἰκία  σὲ σεισμόπληκτη περιοχή. Ἂν δὲν  ἔχει γερὰ θεμέλια, ἀπὸ τὶς πολλὲς σεισμικὲς  δονήσεις, θὰ καταρρεύσει  καὶ  θὰ διαλυθεῖ. Ἀσφαλῶς, ἐνδιαφέρεστε νὰ διατηρηθεῖ μέχρι τέλους τὸ οἰκοδόμημα τῆς οἰκογένειάς σας. Ἡ ζωὴ  ὅμως ἔχει πολλὲς δυσκολίες  καὶ  ἀτυχίες. Ἀρρώστιες καιροφυλακτοῦν καὶ  πολλὰ χτυπήματα καὶ δοκιμασίες θὰ ὑπάρχουν, γιατί ὁ κόσμος «κεῖται  ἐν τῷ πονηρῷ». Ἡ συναισθηματικὴ ἀγάπη τοῦ πρώτου καιροῦ σύντομα  ἐξατμίζεται  καὶ  χάνε- ται, ἂν δὲν εἶναι στερεωμένη πάνω στὴν πίστη. Τὰ κορμιὰ γερνοῦν γρήγορα, για- τί εἶναι χωμάτινα, καὶ τὰ πλούτη χάνο- νται καὶ πολλὲς φορὲς δὲν μποροῦν  νὰ μᾶς προσφέρουν  τίποτα. Οἱ κοσμικότη- τες κουράζουν καὶ γενικὰ ποτὲ δὲν θὰ λείψουν  οἱ παρεξηγήσεις, οἱ ὑπερβο- λές, ἴσως καὶ  οἱ κακοήθειες. Οἰκογέ- νεια  λοιπὸν χωρὶς πυξίδα πορείας  εἶναι  καράβι χωρὶς  πηδάλιο. Οἰκογένεια χωρὶς  Χριστὸ εἶναι σπίτι  χωρὶς  θεμέ- λιο. Αὐτὸς  ὁ  Χριστός μας εἶναι ὁ μόνος  τρίτος εὐπρόσδεκτος  ἀνάμεσα  στοὺς  συζύγους, γιατί ἐμπνέει  πίστη, ἐλπίδα, σεβασμό, ἀγάπη  καὶ  εὐγένεια. Ἐπιπλέ- ον, ὁ  Χριστὸς  μᾶς  ἐμπνέει  τὴν  ἔξο- δο  ἀπὸ  τὴν  ἀτομικότητα  καὶ  τὴν αὐθυ- πέρβαση τοῦ  ἑνὸς γιὰ χάρη τοῦ ἄλλου. Γι’ αὐτό,  μόνο οἱ ἄνθρωποι ποὺ  φο- βοῦνται  τὸν Θεὸ μποροῦν νὰ ξεπερνοῦν  αὐτὲς τὶς δυσκολίες. Οἱ ἄλλοι  παραδίδο- νται  στὴ φθορά, πικραίνονται μὲ τὴν ἀπο- τυχία, καὶ σὲ ὅλη  τους τὴν πορεία ζοῦν μία τρικυμισμένη ζωή, ἂν δὲ χωρίσουν.  ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ  ΕΝΟΤΗΤΟΣ  ΚΑΤΑ  ΑΛΦΑΒΗΤΟΝ  Ἀνήκετε ὁ  ἕνας στὸν ἄλλον  τώρα ποὺ  παντρευτήκατε  «..καὶ  ἔσονται  οἱ δύο  εἰς  σάρκα  μία». (Ἐφεσ. ε' 31). Δὲν  εἶσθε   πλέον  «ἐλεύθεροι», ἔχετε  εὐθύ- νες ὁ ἕνας γιὰ  τὸν ἄλλον. Βασικὴ  ἀρχὴ «οὓς ὁ  Θεὸς συνέζευ- ξεν  ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω». Ἀλλοίμονο  στὸν ἄνδρα  ἢ  τὴν  γυναῖκα  ποὺ  θὰ χω- ρίσει  τὸ ἀνδρόγυνον. Γίνετε καλοὶ σύζυγοι, ἀποκτῆστε  τέ- κνα ἐν Κυρίῳ καὶ μοιρασθῆτε μὲ σωστὲς ἀναλογίες τὰ βάρη  τῆς  οἰκογένειάς σας. Δὲν πρέπει νὰ μετρᾶτε μὲ τὸ ὑποδε- κάμετρο τὰ λάθη τοῦ ἄλλου καὶ τὰ δικά σας νὰ τὰ ἀμνηστεύετε. Ἐγκαίρως  νὰ διαλύετε τὰ νέφη, μὲ ἀμοιβαῖες ἐξηγήσεις, καὶ μὴν  ἀφήνετε νὰ παραμένουν σκιὲς στὴ  σχέση σας.   Ζητᾶτε πάντα συγγνώμη ὅταν φταῖτε καὶ μὴδιστάζετε ἀκόμη καὶ ὅτανδὲν σφά- λατε. Ἡ ψυχικὴ ὡραιότης τοῦ χαρακτῆρα  σας φαίνεται στὸ ἂν πεῖτε τὸ σφάλμα μό- νος σας. Μὴν ἀφήνετε νὰ τὸ μάθει ὁ/ἡ σύ- ζυγός σας ἀπὸ ἄλλους, ποὺ θὰ τὸ μεταφέ- ρουν ὅπως αὐτοὶ θέλουν. Θὰ  πρέπει νὰ μάθετε νὰ ἀκοῦτε καὶ  ὄχι  μόνο νὰ μιλᾶτε ἢ  τὸ χειρότε- ρο  νὰ διατάζετε. Ἰδιαιτέρως προσέξτε μὴν κρατᾶτε κρυφὰ χαρτιὰ ἀπὸ τὴν γυ- ναῖκα σας ἢ τὸν ἄνδρα σας. Κάποτε θὰ σᾶς «κάψουν». Κοπιάζετε καὶ  μὴ ἀπο- σείετε  τὶς  εὐθύνες σας. Ἡ  ταπεινὴ  ἀνα-
  • 104.
    103 γνώριση εἶναι προϋπόθεση προόδου καὶ  φανερώνει  καλλιεργημένο  καὶ  ἀνώτερο  πνευματικὰ ἄνθρωπο. Λάθος μέγα νὰ φθάνετε  εὔκολα στὰ  ἄκρα. Πάντα  ὑπάρχει  μία  διέξο- δος στὰ  προβλήματα. Ἀρκεῖ  νὰ ὑπάρχει  ὑπομονὴ καὶ ταπείνωση. Μὴν στενοχω- ριέστε   ὑπέρμετρα· ἡ  πραγματικότητα δὲν   ἀλλάζει. Ἀναζητῆστε τρόπους  διε- ξόδου. Μελετᾶτε τὴν  Ἁγία Γραφή, βί- ους  Ἁγίων καὶ  πατερικὰ κείμενα καὶ  ἐναποθέστε τὰ προβλήματά σας  στὴν Ἐκκλησία. Νὰ ἀποφεύγετε ἐντελῶς  τὸν  θυμό, τὴν  ἐκδίκηση, τὴ βαναυσότητα, τὴν  ἀπρεπῆ γλῶσσα. Ξεχωρίζετε πάντα  μὲ τὸ νὰ διδάσκετε μὲ τὸ παράδειγμά σας  καὶ  ἐλάχιστα μὲ τὰ λόγια σας.  Ὀδύνη, θλίψη  καὶ  πολλὲς τρικυμί- ες  προκαλεῖτε στὴν οἰκογένειά σας ὅταν ἀφήνετε  τρίτους  ἐπιπόλαιους  καὶ  ἀδιά- κριτους  νὰ ἀναμιγνύονται  στὰ  ἐσωτε- ρικά  σας. Ποτέ μὰ ποτέ μὴν ξανοίγεστε σὲ ἐπικίνδυνες σχέσεις μὲ ἄλλο πρόσωπο, διότι μόνο ναυάγιο θὰ προκαλέσετε. Δι- ακινδυνεύετε τὴν εὐτυχία σας. Ὅλα μα- θαίνονται κάποια στιγμή. Ρόδινα  δὲν  εἶναι  πάντα  τὰ πράγμα- τα ὅταν ἀπορροφᾶστε  ἀπὸ  τὶς δουλειές σας. Αὐτὸ ἔχει ὡς συνέπεια νὰ μὴν «σᾶς βλέπει» ἡ οἰκογένειά σας. Ἔχουν καὶ οἱ δικοί σας  βλέπετε τὴν ἀνάγκη σας. Οἱ δὲ γυναῖκες  μὴ θεωρεῖτε ὑποτιμητικὸ τὸ νὰ ὑπηρετεῖτε τὸ σπίτι σας. Σταματῆστε  νὰ φορτώνετε  τὰ παιδιά σας μὲ ὑλικὰ ἀγαθὰ καὶ  ψεύτικα  εἴδωλα καὶ  δῶστε τους χριστιανικὴ ἀγωγή. Κά- ντε  μακροπρόθεσμη  ἐπένδυση, ποὺ θὰ σᾶς  ἐπιστραφεῖ μὲ πολὺ τόκο. Τὴν εὐγένεια ποὺ  δείχνετε πρὸς τὰ ἔξω, τὴν  ἴδια νὰ μεταδίδετε πά- ντα  καὶ  πρὸς τοὺς οἰκείους σας. Ὄχι  δύο  πρόσωπα, οὔτε νὰ ἐκτονώνεστε  καὶ ξεσπᾶτε στοὺς δικούς σας, διότι αὐτὸ δείχνει ἀνισόρροπο ἄνθρωπο. Ὕμνος  καὶ  μόνον  ὕμνος πρέπει στὸν Θεό, γι’ αὐτὸ μάθετε νὰ προσεύχεστε  ζητῶντας πάντα  τὴ βοήθειά Του. Φεύγετε ὡς ἀπὸ ὄφεως  τὴν  ἀπελπι- σία  καὶ ὁπλιστεῖτε μὲ ἀγάπη  καὶ  διάκριση, κάντε τὸν σταυρό σας καὶ  ριχτεῖτε στὴν πάλη τῆς  ζωῆς καὶ  θὰ νικήσετε. Χρειάζεστε  καὶ  ἕναν καλὸ καὶ  κοινὸ  Πνευματικὸ στὴν οἰκογένειά σας. Σὲ ὅλες τὶς στιγμὲς  τῆς  ζωῆς σας  θὰ σᾶς  φα- νεῖ  πολὺ χρήσιμος. Ψευδοσοφία  εἶναι   ὅποιος λέγει  ὅτι  εἶναι ἀνώτερος. Μπορεῖ ὁ  ἄνδρας  νὰ εἶναι ἡ κεφαλὴτῆς γυναικός,ὡςὁ Χριστὸς  κεφαλὴ τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλὰ «ὀφείλει νὰ ἀγαπᾶ  τὴν  ἑαυτοῦ γυναῖκα  καθὼς  καὶ ὁ Χριστὸς  ἠγάπησε τὴν  ἐκκλησίαν  καὶ  ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς» (Ἐφεσ. ε΄ 22-25). Καὶ ἡ  γυναῖκα  νὰ σέβεται  καὶ νὰ τιμᾶ τὸν ἄνδρα της καὶ «ὅποιος θέλει, τέ- λος πάντων, νὰ εἶναι  πρῶτος, ἂς εἶναι πά- ντων διάκονος». Ὢ! πόσον  μέγα εἶναι  τοῦτον τὸ μυ- στήριον τοῦ γάμου, ὅταν καὶ  οἱ δύο ζοῦν  ὁ ἕνας γιὰ τὸν  ἄλλον, ὡς μία ψυχή;
  • 105.
    104 Εγκύκλιος Εγκύκλιος τηςΙεράςΣυνόδου «ΠροςτοΛαό» γιατην οικογένεια καιτογάμο Αθήνα12Δεκεμβρίου2013 Εγκύκλιος2945 Τέκνα ἐν Κυρίῳἀγαπητά, Ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἱεραρχίας συνῆλθε τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριο ἐν μέσῳ καὶ πάλι ποικίλων κοινωνικῶν καὶ οἰκονομικῶν προβλημάτων. Ὡς κοινω- νία, καλούμαστε νὰ ὑπερβοῦμε σύνθετα προσκόμματα καὶ σοβαρὲς παθογένειες καὶ στρεβλώσεις. Ὡς Ἐκκλησία, κατα- θέτουμε τὴν κοινή μας ἀγωνία γιὰ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τῆς ἑλληνικῆς κοι- νωνίας καὶ ἀναλογιζόμαστε τὶς εὐθύνες μας καὶ τὶς δυνατότητες ἐκπληρώσεως τῆς ἀποστολῆς μας σὲ στιγμὲς φθορᾶς καὶ εὐτελισμοῦ τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου. Καὶ ἐνῷ ἡ κοινωνία νοσεῖ βαθύτατα, τὸ βασικό της κύτταρο, ἡ οἰκογένεια, ἀργὰ ἀλλὰ σταθερά, ἀλλοιώνεται καὶ δι- αλύεται. Δὲν γίνεται ὅμως νὰ μᾶς διαφεύ- γει τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς οἰκογένει- ας ἀποτελεῖ διαχρονικὰ τὸ πιὸ ἐγγυημένο
  • 106.
    105 καὶ ἀσφαλέστερο κοινωνικὸπλαίσιο γιὰ τὴνὀρθὴδιαπαιδαγώγησηκαὶτὴνἀγωγὴ τῶν νέων μελῶν τῆς κοινωνίας μας. Ἀποτελεῖ κοινὸ τόπο ἡ διαπίστωση ὅτι στὶς μέρες μας ὁ οἰκογενειακὸς θεσμὸς δοκιμάζεται δεινὰ καὶ πλήττεται, καθη- μερινὰ καὶ συχνὰ ἀθέατα, ἀπὸ πολλὲς ἐκπτώσεις καὶ στρεβλώσεις. Κάθε ἐκτροπὴ ἀπὸ τὴν ὑγιῆ πορεία τῆς οἰκογένειας ὁδηγεῖ σὲ διάφορες ἀλλοι- ώσεις. Βεβαίως, ὁ κίνδυνος νὰ ἐκπέσει ἡ οἰκογενειακὴ συμβίωση σὲ γυμνὴ σύμ- βαση ὑπῆρχε καὶ σὲ παλαιότερες ἐποχές. Σήμερα ὅμως, ὅλοι ἀναφέρονται κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν στὰ ἀτομικὰ δικαιώμα- τά τους καὶ λησμονοῦν τὶς ὑποχρεώσεις τους. Ἡ ἴδια ἡ ἔννοια τοῦ φύλου ἤδη θε- ωρεῖται μεταβλητὴ καὶ ἐπαμφοτερίζου- σα. Ἡ ἱκανότητα νὰ διακρίνει κανεὶς τὴν ἱερότητα τῆς ἑνώσεως τῶν δύο φύλων στὸν σύγχρονο κόσμο μοιάζει νὰ χάνεται βαθμηδόν. Γιὰ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μας, βεβαίως, ὁ γάμος δὲν ἐγκαθιδρύει μόνο μία κοινὴ καὶ ἐμπειρικὴ πορεία πρὸς τὴ θέωση καὶ τὸν μεταμορφωμένο κόσμο τοῦ Θεοὺ• ἐγγυᾶται, μὲ τὴν γέννηση καὶ τὴν ἀνατροφὴ τῶν τέκνων, ὄχι ἁπλῶς τὴ βιολογικὴ ἐπέκταση τῆς ἀνθρωπότητας, ἀλλὰ κυρίως τὴν πνευματικὴ διαιώνιση τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου. Ὁ γάμος καὶ ἡ οἰκογένεια καθιστᾶ, συνεπῶς, τὸν ἄνθρωπο συνδημιουργό του Θεοῦ καὶ τὸν ἐπιφορτίζει μὲ τὴ με- γαλύτερη εὐθύνη ἀπὸ ὅλες, τὴν εὐθύνη ἔναντι τῶν παιδιῶν μας. Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος προτρέπει τὸν ἀκροατή του μὲ τὰ ἀκόλουθα λόγια: «Ἐκκλησίαν ποίησόν σου τὴν οἰκίαν· καὶ γὰρ ὑπεύθυνος εἰ καὶ τῆς τῶν παιδίων σωτηρίας»· δηλαδή: «Κᾶνε τὸ σπίτι σου ἐκκλησία· γιατί εἶσαι ὑπεύθυνος καὶ γιὰ τὴ σωτηρία τῶν παιδιῶν σου». Μὲ τὰ λόγια του Ἀποστόλου Παύλου (Ἐφ 5, 32), τὸ μυστήριο τοῦ Γάμου «μέγα ἐστίν», «εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησί- αν». Κάθε οἰκογένεια διατηρεῖ μίαν ἱερή, μοναδικὴ καὶ ἀνεπανάληπτη ἀξία, ἐφ’ ὅσον εἰκονίζει τὸ μυστήριο ποὺ συνέχει καὶ συγκροτεῖ τὴν Ἐκκλησία τοῦ Χρι- στοῦ. Τοῦτο ὅμως σημαίνει ὅτι δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ τὴν ὑποβαθμίζει ἢ ἀκόμη καὶ νὰ τὴν ὑποκαθιστᾶ. Οἱ «ἐκτροπὲς τοῦ οἰκογενειακοῦ θεσμοῦ» ἢ οἱ ἀναδυόμενες «ἐναλλακτικὲς μορφὲς οἰκογένειας» στὴ σύγχρονη κοινωνικὴ πραγματικότητα συνιστοῦν φαινόμενα ποὺ ἀποδεικνύουν τὴν ἐκκοσμίκευση καὶ τὸν ἀποχριστια- νισμὸ τῶν σύγχρονων δυτικῶν κοινω- νιῶν –κοινωνιῶν καὶ λαῶν, ἐν τούτοις, μὲ πλούσιο χριστιανικὸ παρελθόν. Αὐτό, ἐν πολλοῖς, ἰσχύει καὶ γιὰ τὴν ἑλληνικὴ κοινωνία. Ὁ ὑλιστικὸς καὶ μηδενιστικὸς τρόπος ζωῆς, ἡ ἔκλειψη ἐκκλησιαστικοῦ ἤθους καὶ ἀληθινῆς ἀγάπης, τὰ νέα ἐργασιακὰ καὶ οἰκονομικὰ δεδομένα, οἱ ἀλλαγὲς τῶν ρόλων καὶ ἄλλοι ἐνδεχομένως παράγο- ντες, ἀλλοίωσαν καὶ «σμίκρυναν» τὴν οἰκογένεια. Ὁ μυστηριακὸς χαρακτῆρας της, ἡ ὑπερβατική της ἀναφορὰ «εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν», μοιάζει νὰ ἀτονεῖ ἢ νὰ μὴν ὑφίσταται γιὰ πολ- λοὺς συνανθρώπους μας. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ λόγοι, ἴσως καὶ ἄλλοι, συνετέλεσαν στὴν ἐμφάνιση μορφῶν γά- μου καὶ ὀργάνωσης τοῦ οἰκογενειακοῦ βίου, οἱ ὁποῖοι, ὑπὸ τὸ φῶς τῆς χριστια- νικῆς διδασκαλίας, θεωροῦνται ἐκτροπὲς τῆς οἰκογένειας καί, κατὰ τὴ σύγχρονη ἐκκοσμικευμένη ἀντίληψη, ἐναλλα- κτικὲς μορφές της. Πρόκειται γιὰ τὸν πο- λιτικὸ γάμο, τὴ μονογονεικὴ οἰκογένεια, τὴν ἐλεύθερη συμβίωση καὶ τὸν λεγόμε- νο γάμο τῶν ὁμοφυλοφίλων. Κατὰ τὴν πρόσφατη θέσπισή του, τὸ λεγόμενο Σύμφωνο ἐλεύθερης συμβίω- σης ἀποτελεῖ καθεστὼς διαφορετικὸ ἀπὸ τὸν γάμο: πρόκειται γιὰ ἐναλλακτικὴ μορφὴ μόνιμης συμβίωσης καὶ ὄχι γιὰ μορφὴ «χαλαροῦ» γάμου. Στὴν περίπτω-
  • 107.
    106 ση τῆς ἐλεύθερηςσυμβίωσης, βιώνουμε πλέον τὴ βαθειὰ θεολογικὴ καὶ κοινω- νικὴ ἀλλοίωση τοῦ θεσμοῦ τῆς οἰκογέ- νειας. Ἡ οἰκογένεια δὲν θεωρεῖται πλέον «μικρὴ Ἐκκλησία», ἀλλὰ ἁπλὴ συμβίωση τοῦ ἑνὸς μὲ τὸν ἄλλον. Ἡ αὔξηση τῶν διαζυγίων, ἀξιοπρόσεκτη στὶς μέρες μας, ἀποκαλύπτει τὴν ἐπιπολαιότητα τῶν ση- μερινῶν ἀνθρώπων καὶ τὴ ρηχότητα τῶν αἰσθημάτων σὲ σχέση μὲ τοὺς παλαιοτέ- ρους, οἱ ὁποῖοι, ἀσφαλῶς δὲν ἦταν τέλειοι, ὅμως οἱ γάμοι τοὺς διαρκοῦσαν μία ζωή. Παρὰ τὴν κρίση τῶν μορφῶν τοῦ σύγχρονου κοινωνικοῦ βίου, ὁ κόσμος πάντοτε θὰ προσδοκᾶ ἀπὸ τὴν οἰκογένεια καλοὺς καὶ καλλιεργημένους ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι θὰ τοῦ προσφέρουν τὴν καλὴ καὶ δημιουργική του «ἀλλοίωση». Σὲ αὐτὴν τὴν ἀγωνιώδη προσδοκία τῆς ἐποχῆς, ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία ἐκφρά- ζει δημοσίως τὴ θεολογική της μαρτυρία καὶ συγχρόνως τὴν συχνὰ ἀθέατη καὶ ἀθόρυβη ποιμαντική της διακονία καὶ προσφορά. Ἡ «μικρὰ Ἐκκλησία», ὅπως ὀνομά- ζει τὴν οἰκογένεια ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος, καλεῖται νὰ διευρυνθεῖ βιωματικὰ καὶ ὑπαρξιακὰ στὶς διαστάσεις τῆς μεγάλης Ἐκκλησίας. Ἀπαραίτητες εἶναι ἀκόμη τόσο ἡ πνευματικὴ προετοιμασία τῶν νέων ζευγῶν στὴν πορεία τους πρὸς τὸν γάμο, ὅσο καὶ ἡ διαρκὴς στήριξή τους στὴν οἰκοδόμηση τῆς μικρῆς τους Ἐκκλησίας, ὥστε νὰ μὴν αἰσθάνονται ἐγκαταλελειμμένα ἀποκλειστικὰ στὶς δι- κές τους δυνάμεις. Ἀπόστολος Παῦλος συμβουλεύει τοὺς ἄνδρες νὰ ἀγαποῦν τὶς γυναῖκες τοὺς «καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἠγά- πησεν τὴν ἐκκλησίαν καὶ ἑαυτὸν παρέ- δωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, ἵνα αὐτὴν ἁγιάση κα- θαρίσας τῷ λουτρῷ τοῦ ὕδατος ἐν ρήματι, ἵνα παραστήση αὐτὸς ἐαυτῶ ἔνδοξον τὴν ἐκκλησίαν, μὴ ἔχουσαν σπίλον ἢ ρυτίδα ἤ τι τῶν τοιούτων, ἀλλ’ ἵνα ἡ ἁγία καὶ ἄμω- μος» (Ἐφ 5, 25-27). Ἡ «κατ’ οἶκον» μικρὴ αὐτὴ ἐκκλησία ὑφίσταται στὴν πληρότη- τα καὶ τὴν αὐθεντικότητά της ὡς ὀργα- νικὸ τμῆμα τῆς κατὰ τόπους Ἐκκλησίας καὶ ὄχι ἀνεξάρτητα ἀπὸ αὐτή. Τὸ πραγματικὸ πρόβλημα τοῦ Γάμου σήμερα δὲν εἶναι τόσο ἡ διάσπαση τῶν σχέσεων, ἡ ἀσυμφωνία ἢ ἡ βαναυσότητα τοῦ ἑνὸς συζύγου πρὸς τὸν ἄλλον, ὅσο ἡ εἰδωλοποίηση καὶ ἡ αὐτονόμηση τῆς οἰκογένειας, ἡ ἔλλειψη πορείας, μαρτυρί- ας καὶ προσανατολισμοῦ τοῦ Γάμου πρὸς τὴ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Αὐτὸ ποὺ διαλύει τόσο εὔκολα τὴ σύγχρονη οἰκογένεια καὶ κάνει τὸ δια- ζύγιο σχεδὸν φυσικὴ σκιά της, δὲν εἶναι ἡ ἔλλειψη σεβασμοῦ πρὸς τὸν οἰκογενει- ακὸ θεσμό, ἀλλὰ ἡ εἰδωλοποίησή του, ἡ ἄρνηση νὰ ἀποδεχθοῦμε τὸν Σταυρὸ μέσα στὸν Γάμο. Ἡ Ἐκκλησία, στὶς σύγχρονες αὐτὲς συνθῆκες τῆς ραγδαίας ἐκκοσμίκευσης, θὰ συνεχίσει νὰ κατηχεῖ τόσο τοὺς πι- στούς, ὅσο κι ἐκείνους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ ζοῦν ἐκτὸς τῶν κόλπων της, πρὸς τὸ βαθύτερο νόημα καὶ τὴ σημασία τῆς χρι- στιανικῆς οἰκογένειας, σὲ μία προσπάθεια ἐπανευαγγελισμοῦ τῶν ἀνθρώπων στὴν ἐποχὴ τοῦ ἄκρατου μηδενισμοῦ καὶ τῆς γενικευμένης ἔκπτωσης κάθε νοήματος. Στὴν ἀποκατάσταση καὶ τὴν ἐπανεύρεση τῆς χριστιανικῆς συνείδησης σχετικὰ μὲ τὸ νόημα τῆς προσωπικῆς πίστης καὶ τῶν διαπροσωπικῶν σχέσεων τῶν ἀνθρώπων βρίσκεται καὶ τὸ νόημα τῆς οἰκογένειας σήμερα. Μὲ ἄπειρες ἐν Κυρίῳ Εὐχὲς Ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος † Ὁ Ἀθηνῶν Ι Ε Ρ Ω Ν Υ Μ Ο Σ, Πρόεδρος
  • 108.
  • 109.
    108 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΧΡΥΣΟΜΗΛΙΑ ΤΡΙΚΑΛΩΝ: ΤΟΧΩΡΙΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΤΕΚΝΩΝ Ὁ συ­νη­θι­σμέ­νος ἀ­ριθ­μὸς παι­δι­ῶν σὲκά­θε οἰ­κο­γέ­νεια εἶ­ναι τοὐ­λά­ χι­στον τέσ­σε­ρα, ἐ­νῷ τὰ 3/4 τῶν κα­τοί­κων ἀ­νή­κουν σὲ πο­λυ­με­λεῖς οἰ­κο­ γέ­νει­ες. Τὸ χω­ριὸ τῆς Χρυ­σο­μη­λιᾶς Τρι­κά­ λων, κον­τά στήν Κα­λαμ­πά­κα, δὲν πε­ρη­ φα­νεύ­ε­ται οὔ­τε γιὰ κά­ποι­ον ὁ­πλαρ­χη­γὸ τοῦ 1821 ποὺ κα­τά­γε­ται ἀ­πὸ ἐ­κεῖ, οὔ­τε γιὰ τὸ ἐν­τυ­πω­σια­κὸ φυ­σι­κὸ το­πί­ο ποὺ τὸ πε­ρι­βάλ­λει. Πιὸ πο­λὺ πε­ρη­φα­νεύ­ε­ται γιὰ τὴ συ­νει­σφο­ρά του στὴν ἐ­πί­λυ­ση τοῦ δη­μο­γρα­φι­κοῦ προ­βλή­μα­τος τῆς χώ­ρας μας. «Ἀ­πὸ τοὺς πε­ρί­που 800 μό­νι­μους κα­τοί­κους τοῦ χω­ριοῦ, τὰ 3/4 εἶ­ναι μέ­ λη πο­λύ­τε­κνων οἰ­κο­γε­νει­ῶν», λέ­ει ὁ κ. Κων­σταν­τῖνος Μποῦλ­μπος πρό­ε­δρος τοῦ δη­μο­τι­κοῦ δι­α­με­ρί­σμα­τος Χρυ­σο­μη­λιᾶς. Σὲ ἕ­να χω­ριὸ ὅ­που ὁ συ­νη­θι­σμέ­νος ἀ­ριθ­μὸς παι­δι­ῶν γιὰ μί­α οἰ­κο­γέ­νεια εἶ­ ναι τοὐ­λά­χι­στον τέσ­σε­ρα, ὁ κ. Μποῦλ­ μπος ἐμ­φα­νί­ζε­ται μᾶλ­λον με­τρι­ο­πα­θής, ἀ­φοῦ βρί­σκε­ται στὸ με­ταίχ­μιο τῆς… πο­ λυ­τε­κνί­ας ἔ­χον­τας τρί­α παι­διὰ. «Γιὰ τὰ δε­δο­μέ­να τοῦ χω­ριοῦ, εἶ­ναι λί­γα», λέ­ει γε­λῶν­τας. Σύμ­φω­να μὲ τοὺς κα­τοί­κους τοῦ χω­ ριοῦ, ἡ τά­ση τῶν οἰ­κο­γε­νει­ῶν νὰ κά­νουν πολ­λὰ παι­διὰ ξε­κι­νᾶ ἤ­δη ἀ­πὸ τὴν ἐ­πο­χή τῆς Τουρ­κο­κρα­τί­ας. Τά­ση συ­νη­θι­σμέ­νη,
  • 110.
    109 βέ­βαι­α, σὲ ὅ­λητὴν ἑλ­λη­νι­κὴ ἐ­πι­κρά­τεια ἐ­κεί­νη τὴν πε­ρί­ο­δο. Ἁ­πλῶς στὴ Χρυ­σο­ μη­λιὰ ἀ­πο­φά­σι­σαν νὰ… ἐ­πι­μεί­νουν. «Ἔ­τσι μά­θα­με ἀ­πὸ τοὺς γο­νεῖς μας, ἔ­τσι θὰ συ­νε­χί­σου­με», λέ­ει ὁ κ. Στέ­φα­ νος Στε­φό­που­λος, οἰ­κο­δό­μος, 35 ἐ­τῶν, καὶ ἤ­δη πα­τέ­ρας τεσ­σά­ρων παι­δι­ῶν. «Τὰ τρία­πρῶ­τα ἦ­ταν ἀ­γό­ρια. Ὁ με­γα­λύ­τε­ρος εἶ­ναι ἤ­δη δέ­κα ἐ­τῶν. Τὸ μι­κρό­τε­ρο εἶ­ναι ἕξι μη­νῶν καὶ εἶ­ναι τὸ μο­να­δι­κὸ κο­ρί­τσι. Τὸ πε­τύ­χα­με μὲ τὴν τέ­ταρ­τη, ἀλ­λὰ αὐ­τὸ δὲν ση­μαί­νει ὅ­τι στα­μα­τᾶ­με ἐ­δῶ», λέ­ει μὲ χι­οῦ­μορ, ἀλ­λὰ καὶ μᾶλ­λον… σο­βα­ρο­λο­γῶν­τας ὁ κ. Στε­ φό­που­λος. «Κά­να­με πολ­λὰ παι­διὰ ἐ­πει­δὴ μᾶς ἀ­ρέ­σουν καὶ τὰ ἀ­γα­πᾶ­με», ἐ­πι­ση­μαί­ νει. Παι­δὶ πο­λύ­τε­κνης οἰ­κο­γέ­νειας ὁ ἴ­δ- ιος, εἶ­ναι παν­τρε­μέ­νος μὲ γυ­ναῖ­κα ἐ­πί­σης προ­ερ­χό­με­νη ἀ­πὸ πο­λύ­τε­κνη οἰ­κο­γέ­νεια. Αὐ­τὸ ση­μαί­νει ὅ­τι οἱ οἰ­κο­γε­νεια­κὲς συγ­ κεν­τρώ­σεις τους κά­νουν τούς… μπαλ­ τά­δες τῆς πε­ρι­ο­χῆς νὰ ἀ­να­στε­νά­ζουν. «Σκε­φτεῖτε ὅ­τι ἡ πε­θε­ρά μου, ἡ ὁ­ποί­α δὲν ἔ­χει κλεί­σει ἀ­κό­μη τὰ 60, ἔ­χει 17 ἐγ­γό­ νια. Ὅ­ταν μα­ζευ­ό­μα­στε τὸ Πά­σχα γιὰ νὰ φᾶ­με εἶ­ναι σὰν νὰ μα­γει­ρεύ­ου­με γιὰ χα­ σα­πο­τα­βέρ­να», συμ­πλη­ρώ­νει γε­λῶν­τας. Τό με­γα­λύ­τε­ρο πρό­βλη­μα τῆς Χρυ­σο­μη­ λιᾶς εἶ­ναι ἡ ἔλ­λει­ψη Λυ­κεί­ου. Τὸ κον­τι­ νό­τε­ρο βρί­σκε­ται στὴν Κα­λαμ­πά­κα, μὲ τὸ ὁ­δι­κὸ δί­κτυ­ο νὰ κλεί­νει πολ­λὲς φο­ρὲς ἐ­ξαι­τί­ας τῶν χι­ο­νο­πτώ­σε­ων ποὺ εἶ­ναι συ­ νη­θι­σμέ­νο φαι­νό­με­νο στὴν πε­ρι­ο­χή. Ὡς ἐκ τού­του, πολ­λὲς οἰ­κο­γέ­νει­ες ἀ­ναγ­κά­ ζον­ται νὰ με­τα­κο­μί­σουν ὅ­ταν τὸ με­γα­λύ­ τε­ρο παι­δὶ φτά­σει στὴν ἡ­λι­κί­α κα­τὰ τὴν ὁ­ποί­α θὰ πρέ­πει νὰ φοι­τή­σει στὸ Λύ­κει­ο. «Δὲν ὑ­πάρ­χει τί­πο­τα πιὸ ὡ­ραῖ­ο ἀ­πὸ τὸ νὰ ξέ­ρεις ὅ­τι, ὅ­ταν πᾶς σπί­τι θὰ ἔ­χεις πα­ρέ­α κά­θε στιγ­μή», λέ­ει ὁ 23χρονος Στέ­φα­νος Γρη­γο­ρί­ου. Πάν­τως, ἀ­κό­μη καὶ μὲ αὐ­τὰ τὰ προ­ βλή­μα­τα, ἡ Χρυ­σο­μη­λιά εἶ­ναι ἕ­να ζων­τα­ νὸ χω­ριό, χω­ρὶς μά­λι­στα αὐ­τὸ νὰ ὀ­φεί­λε­ ται στὸν του­ρι­σμό. Ἡ εἰ­κό­να δὲν μοιά­ζει μὲ τὴ συ­νη­θι­ σμέ­νη ἑ­νὸς τυ­πι­κοῦ χω­ριοῦ τῆς ἑλ­λη­νι­ κῆς πε­ρι­φέ­ρειας, ὅ­που ἡ ἐ­ρη­μιὰ ἀ­πο­τε­λεῖ ρου­τί­να. Στὴ Χρυ­σο­μη­λιὰ ὁ­ποι­α­δή­πο­τε στιγ­μὴ τῆς ἡ­μέ­ρας τὰ παι­διὰ στὴν πλα­ τεί­α παί­ζουν πο­δό­σφαι­ρο, ἐ­νῷ ἡ ἀ­να­σφά­ λεια δὲν φαί­νε­ται νὰ ἔ­χει με­τα­κο­μί­σει σὲ αὐ­τὴ τὴν πλευ­ρὰ τῆς Πίν­δου. «Τὰ παι­διὰ εἶ­ναι ἐ­λεύ­θε­ρα νὰ κά­νουν ὅ,τι θέ­λουν μέ­σα στὴ μέ­ρα. Δὲν χρει­ά­ζε­ ται νὰ τὰ πα­ρα­κο­λου­θοῦ­με συ­νε­χῶς. Ἀ­πὸ τὴν πρώ­τη Δη­μο­τι­κοῦ πη­γαί­νουν στὸ σχο­λεῖ­ο μό­να τους», λέ­ει ἡ 49χρονη κυ­ ρί­α Στέλ­λα Γι­αν­νού­λα, ποὺ με­τα­κό­μι­σε στὸ χω­ριὸ ἀ­πὸ τὸ κον­τι­νὸ Περ­τού­λι πρὶν ἀ­πὸ πε­ρί­που 30 χρό­νια, ὅ­ταν παν­τρεύ­τη­ κε.«Τό­τε μοῦ ἔ­κα­νε ἐν­τύ­πω­ση ὅ­τι ὅ­λες οἱ γυ­ναῖ­κες ἐ­δῶ εἶ­χαν ἀ­πὸ πέν­τε παι­διὰ καὶ πά­νω», λέ­ει, ἀλ­λά… δὲν πρό­σε­ξε τί εὐ­χό­ ταν, κα­τὰ τὸ γνω­στὸ ρη­τό: Σή­με­ρα ἔ­χει καὶ ἡ ἴ­δια πέν­τε παι­διά, μί­α εὐ­τυ­χι­σμέ­νη πο­λύ­τε­κνη οἰ­κο­γέ­νεια, μὲ τὸ με­γα­λύ­τε­ρο νὰ εἶ­ναι 29 ἐ­τῶν καὶ τὸ μι­κρό­τε­ρο 8! «Μέ­σα στὸ σπί­τι τὰ με­γα­λύ­τε­ρα παι­ διὰ λει­τουρ­γοῦ­σαν καὶ σὰν δεύ­τε­ροι γο­ νεῖς γιὰ τὰ μι­κρό­τε­ρα», ἐ­πι­ση­μαί­νει ἡ κυ­ρί­α Γι­αν­νού­λα, ἐ­νῷ ἡ συγ­χω­ρια­νή της καὶ ἐ­πί­σης πο­λύ­τε­κνη κυ­ρί­α Πα­ρα­σκευὴ Γρη­γο­ρί­ου συμ­πλη­ρώ­νει ὅτι, «μπο­ρεῖ νὰ ξε­θε­ώ­νε­σαι κα­μμιὰ φο­ρά, ὅ­μως ἕ­να σπί­ τι μὲ κό­σμο εἶ­ναι πάν­τα ἕ­να χα­ρού­με­νο σπί­τι».Καὶ μί­α τε­λευ­ταῖα συμ­βου­λὴ σὲ ὅ­σους πι­στεύ­ουν ὅ­τι τὰ πολ­λὰ παι­διὰ ση­ μαί­νουν ἀ­ναγ­κα­στι­κὰ καὶ πολ­λα­πλὴ τα­ λαι­πω­ρί­α. «Γιὰ μέ­να τὸ πιὸ εὔ­κο­λο πρᾶγ­ μα εἶ­ναι τὸ τάισμα τῶν παι­δι­ῶν», λέ­ει ὁ κ. Στε­φό­που­λος ἡ γυ­ναῖκα τοῦ ὁ­ποί­ου ἐρ­γά­ζε­ται στὴν Ἀ­θῆνα, ὁπό­τε ἀρ­κε­τὲς φο­ ρὲς ἀ­να­λαμ­βά­νει μό­νος του τὶς δου­λει­ὲς τοῦ σπι­τιοῦ μὲ τὴ βο­ή­θεια τῶν… γι­α­γιά­ δων. «Ὅ­ταν κά­θον­ται μα­ζὶ στὸ τρα­πέ­ζι, ζη­λεύ­ουν τὸ ἕ­να τὸ ἄλ­λο καὶ πέ­φτουν μὲ τὰ μοῦ­τρα στὸ φα­ΐ. Ἀν­τι­θέ­τως ἡ ἀ­δελ­φή μου, ποὺ ἔ­χει μό­νο ἕ­να παι­δί, χρει­ά­ζε­ται νὰ ἔ­χει τὴν ὑ­πο­μο­νὴ τοῦ Ἰ­ὼβ γιὰ νὰ κα­ τα­φέ­ρει νὰ τὸ τα­ΐ­σει».
  • 111.
    110 ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗΡΩΜΙΟΣΥΝΗ * Η μεγαλύτερη ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ είναι Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΝΑΥΠΛΙΟΥ
  • 112.
  • 113.
    112 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙΤΕ ΤHN ΑΧΕΛΩΟΣ TV «ΣΤΟΚΕΝΤΡΟ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ» ΔΕΛΤΙΟ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ: ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ: 20 ΕΥΡΩ, ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ: 40 ΕΥΡΩ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ: Eurobank, IBAN: GR4002603220000140200352972, BIC: EFGBGRAA ΠΕΙΡΑΙΩΣ: SWIFT-BIC: PIRBGRAA 5253-059675-650, IBAN: GR67 0172 2530 0052 5305 9675 650 Πρός: «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ Μοναστηρίου 225, 54628 Μενεμένη-Θεσσαλονίκη, τηλέφωνο.: 2310 552207, τηλεομοιότυπο.: 2310 552209 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: Τ. Κ.: ΠΟΛΗ: ΧΩΡΑ: ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ / ΙΔΙΟΤΗΤΑ: ΤΗΛΕΦΩΝΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: (ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΤΕ ΟΛΑ ΤΑ ΠΕΔΙΑ)
  • 114.
    Τηλέφωνo: 2310 5522 07, Email: contact@enromiosini.gr www.enromiosini.gr ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ»