SlideShare a Scribd company logo
ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-∆ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 / ΠΕΡΙΟ∆ΙΚΟ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ / ΤΕΥΧΟΣ 12 / ΤΙΜΗ: 4 ΕΥΡΩ
ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΑΥΤΟ ΓΡΑΦΟΥΝ:
ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΡΟΙΚΟΝΝΗΣΟΥ κ. ΙΩΣΗΦ, ΑΡΧΙΜ. ΝΙΚΟ∆ΗΜΟΣ ΚΑΝΣΙΖΟΓΛΟΥ
π. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΕΤΑΛΛΗΝΟΣ, π. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΡΟΥΤΟΓΛΟΥ, ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΥ
ΜΑΡΙΑ, ∆ΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΙΟΣ, ΤΣΙΓΚΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ, ∆ΑΠΕΡΓΟΛΑΣ
ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ, ΣΚΟΝΤΖΟΣ ΛΑΜΠΡΟΣ, ΜΑΛΚΙ∆ΗΣ ΘΕΟΦΑΝΗΣ, Χ΄΄ΑΝΤΩΝΙΟΥ
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, ΝΑΤΣΙΟΣ ∆ΗΜΗΤΡΗΣ, ΧΟΛΕΒΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, ΒΙΛΛΙΩΤΗΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΣΑΡΣΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ΡΩΜΑΝΟΣ
∆ΗΜΗΤΡΗΣ, ΦΑΣΟΥΛΗ-ΤΣΑΜΠΑΛΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ, ΡΕΡΑΚΗΣ ΗΡΑΚΛΗΣ,
ΤΣΟΜΠΑΝΗΣ ΤΡΥΦΩΝ, ΚΑΡΑΪΣΚΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, ΠΑΠΑΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-ΤΣΑΓΚΑ
ΜΑΡΟΥΛΑ, ΕΞΑΡΧΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
αφιερωμα
Η ΕΛΛΗΝΟΡΘΟδΟΞΗ
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΜΑΣ
1
ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ - ΕΚΔΟΤΗΣ
«ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ»
ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ
-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ
ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ KATA TON ΝΟΜΟ
Παπαδόπουλος Θεόφιλος, Πρόεδρος
Τηλ.: 6985 085 012
ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
Βιλλιώτης Γεώργιος
Θανάσουλας Δῆμος
Στεργιούλης Χαράλαμπος
ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ
Βιλλιώτης Γεώργιος
Τζίκα Δήμητρα
Στεργιούλης Χαράλαμπος
ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ-ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ
Ἀνανιάδης Γεώργιος, gmjv2012@gmail.com
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΣΥΝΔΡΟΜΩΝ
Ἰωαννίδου Μαρία, Τηλ.: 2310 552 207
ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
Ντάνη Ἐλευθερία, Τηλ. 2310 552713
Τηλεομοιότυπο: 2310 552209
ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΘΗΝΑΣ
Καπετάνιου Ἀγγελική,
Τηλ. 210 5227967 & 210 6930355
Τηλεομοιότυπο 210 6930355
EΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ
Ἐσωτερικοῦ: 20 Εὐρώ, Ἐξωτερικοῦ: 40 Εὐρώ
ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ
EUROBANK, BIC: EFGBGRAA
IBAN: GR4002603220000140200352972
ΠΕΙΡΑΙΩΣ: SWIFT-BIC: PIRBGRAA
5253-059675-650
IBAN: GR67 0172 2530 0052 5305 9675 650
«ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ»
Γραφεῖα Θεσσαλονίκης:
Μοναστηρίου 225, Μενεμένη, 54628
Τηλ: 2310 552207, Τηλεομοιότυπο: 231 0552209
Γραφεῖα Ἀθηνῶν:
Πανεπιστημίου 34 & Ἱπποκράτους γωνία, Στοὰ
Παλλάδος, 10679, 2ος ὄροφος, Τηλ.210 5227967
& Πανεπιστημίου 39, Στοὰ Πεσματζόγλου
10679, 5ος ὄροφος, Τηλ.210 6930355
Ἱστοσελίδα: www.enromiosini.gr
Ἠλεκτρ.ταχυδρομεῖο:contact@enromiosini.gr
ISSN: 1792-2828
Οἱ συγγραφεῖς τῶν ἄρθρων φέρουν
τὴν εὐθύνη γιὰ τὶς ἀπόψεις τους.
ΤΕΥΧΟΣ ΑΡ. 12/ οκτωβριοσ-δεκεμβριοσ 2012
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ TOY ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ
ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ
EΚΔΟΤΙΚO ΣΗΜΕΙΩΜΑ
Γεννηθήκαμε σὲ αὐτὴν τὴν εὐλογημένη
Πατρίδα, τὴν τόσο δοξασμένη μὰ καὶ τόσο πο-
νεμένη! Γεννηθήκαμε Ἕλληνες καὶ Ὀρθόδο-
ξοι, Ρωμηοί.
Καυχόμαστε γιὰ τὴν ἑλληνική μας κατα-
γωγὴ καὶ τὴ σχέση μας μὲ τὸν Χριστό. Καυ-
χόμαστε, ὄχι ἄδικα, γιατί εἴμαστε ἕνας λαὸς
μὲ πανάρχαιες ρίζες μέσα στὴν ἱστορία, ποὺ
ἔφτασε σὲ τόσο μεγάλα μέτρα γνώσεως τῆς
ἀνθρώπινης σοφίας καὶ ἐλευθερίας, σὲ τόσο
ὑψηλὰ ἐπίπεδα φιλοσοφικῶν πτήσεων καὶ
ἀποκαλύψεων, ὥστε νὰ θεωρῆται πρόδρομος
τοῦ Χριστιανισμοῦ.
Ἡ συνάντηση τοῦ Ἑλληνισμοῦ μὲ τὸν
Χριστιανισμὸ ἀποτέλεσε γεγονὸς κοσμοϊστο-
ρικῆς σημασίας, τὸ ὁποῖο προσδιόρισε δυνα-
μικὰ τὴν κατοπινὴ πορεία τῆς ἀνθρωπότητας.
Ὁ Ἕλληνας, ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῆς ἱστορίας του,
ἔχει χαραγμένα στὸ DNA του τὴν ἀγάπη γιὰ
τὴν ἐλευθερία καὶ τὸν σεβασμὸ στὸ πρόσωπο
τοῦ ἄλλου, τὴν ἀναζήτηση τῆς δημοκρατίας
καὶ κυρίως τὸ «φιλότιμο», παγκόσμια μονα-
δικὸ χαρακτηριστικό του, ἀφοῦ σὲ καμμία
γλῶσσα καὶ σὲ κανέναν πολιτισμὸ δὲν ὑπάρ-
χει αὐτὴ ἡ ἔννοια.
Αὐτὰ ἔκαναν τὸν Ἕλληνα νὰ δημιουρ-
γήσῃ τὸν ἀρχαιοελληνικὸ πολιτισμό, ὡς ἀνα-
ζήτηση τοῦ τέλειου, τοῦ ἰδανικοῦ. Αὐτὴ ἡ
ἀναζήτηση βρῆκε τελικὰ τὴν τέλεια ἔκφρασή
της στὴν ἀποδοχὴ τῆς Θείας Ἀποκαλύψεως.
Ἀπὸ τότε, Ὀρθοδοξία καὶ Ἑλληνισμός, φορεῖς
οἰκουμενικότητας, συμπορεύονται σὲ μία
ἀδιάσπαστη ἑνότητα δύο χιλιάδων ἐτῶν ποὺ
μέλλει νὰ συνεχιστῇ ἕως τῆς συντελείας τοῦ
αἰῶνος τούτου.
Τὸ νὰ εἶναι κανεὶς ὅμως Ἕλληνας, τὸ νὰ
εἶναι κανεὶς Ρωμηός, δὲν εἶναι ὑπερηφάνεια,
ἀλλὰ εἶναι σταυρὸς καὶ μόνο σὰν σταυρὸ καὶ
σὰν διακόνημα μποροῦμε νὰ τὸ κρατήσουμε
σήμερα.
Αὐτὴ ἡ ρωμαίικη ὑπερηφάνεια μπορεῖ νὰ
ὑπηρετήσῃ καὶ ὄχι νὰ ὑπηρετῆται, μπορεῖ νὰ
σταθῇ καὶ νὰ ἀγκαλιάσῃ τὸν κόσμο ὅλον καὶ
νὰ γίνῃ διάκονος τῆς ἀνθρωπότητας.
Γιατί αὐτὸς ὁ τόπος γεννᾶ ἥρωες, γεννᾶ
μάρτυρες,γεννᾶἡγέτες,ὅπωςτοὺςἡγέτεςποὺ
σήκωσαν τὸν τόπο αὐτὸν καὶ ἔδωσαν τὴν ἀνά-
σταση στὴν πατρίδα μας καὶ στὴ φυλή μας.
Αὐτὸ εἶναι τὸ μήνυμα τῆς Ρωμηοσύνης, τοῦ
πόνου καὶ τῆς ἀγάπης γιὰ τὴν πατρίδα μας.
2ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ο Κ Τ ΩΒ Ρ Ι Ο Υ - Δ Ε Κ Ε ΜΒ Ρ Ι Ο Υ 2 0 1 2
ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΤΡΙΜΗΝΟΥ
σ. 4
σ. 8
σ. 12
σ. 18
σ. 29
Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗΣ
Η ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ
Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗΣ
σ. 34
σ. 36
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ
ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ
ΠΡΟΣ ΤΟΝ
ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝ
Ἁ­γί­ου Νε­κτα­ρί­ου
Η ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΗ
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΜΑΣ ΩΣ
ΑΝΤΙΔΟΤΟ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ
Χολέβα Κων/νου
ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΕΥΣΕΒΟΥΣ
ΗΜΩΝ ΕΘΝΟΥΣ
Ἀρχιμ. Νικοδήμου
Κανσίζογλου
Ο ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΑΣ
ΙΩΑΝΝΗΣ Γ΄ ΔΟΥΚΑΣ
ΒΑΤΑΤΖΗΣ
Σαρ­σά­κη Ἰ­ω­άν­νη
Ο ΑΓ. ΚΟΣΜΑΣ Ο
ΑΙΤΩΛΟΣ
ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ
Τσίγ­κου Ἀθ. Βα­σι­λεί­ου
σ. 42
σ. 48
ΓΛΩΣΣΑ, ΤΟ ΑΙΜΑ
ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΜΑΣ
Βιλλιώτη Ἰ. Γεωργίου
Ο ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Γ΄
ΔΟΥΚΑΣ ΒΑΤΑΤΖΗΣ
Σαρ­σά­κη Ἰ­ω­άν­νη
Ο ΑΓ. ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ
ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ
Τσίγ­κου Ἀθ. Βα­σι­λεί­ου
Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΩΝ
Σκόντζου Κ. Λάμπρου
ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΙ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ:
ΦΙΛΟΚΑΛΟΥΜΕΝ ΜΕΤ' ΑΛΗΘΕΙΑΣ
Παπαευσταθίου - Τσάγκα Μαρούλας
Ο ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΗΣ
ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ
Ἐξάρχου Κ. Γεωργίου
Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΣ
ΤΟΥ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
O ΙΩΝΑΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ ΚΑΙ Η
ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ
ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ
ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ
Μαλκίδη Θεοφάνη
σ. 52
σ. 68
σ. 74
σ. 87
σ. 92
σ. 102
σ. 106
ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗΣ
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ
ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ
ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝ
Ἁ­γί­ου Νε­κτα­ρί­ου
ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ
π. Ἀναστασίου Παρούτογλου
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ
ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ
Κα­ρα­ΐ­σκου Κώ­στα
ΟΙ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΤΗΣ
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ
Δρ. Δα­πέρ­γο­λα Νε­κτά­ριου
Η ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
ΜΑΣ ΩΣ ΑΝΤΙΔΟΤΟ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ
Χολέβα Κων/νου
Η ΡΟΗ Η ΑΔΙΑΚΟΠΗ
Κ. Θ. Δημαρᾶ
ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΕΥΣΕΒΟΥΣ ΗΜΩΝ ΕΘΝΟΥΣ
Ἀρχιμ. Νικοδήμου Κανσίζογλου
Ο ΑΚΡΩΤΗΡΙΑΣΜΟΣ ΜΙΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ
Παπανούτσου Π. Εὐάγγελου
3
ΦΕΥΓΕΤΕ ΤΗΝ
ΕΥΡΩΠΗΝ
Ἁγίου Ἀθανασίου Παρίου
Ο ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ
ΚΑΙ ΟΙ ΓΡΑΙΚΥΛΟΙ
Δημητρακόπουλου
Ἀρ. Φώτιου
O ΑΤΟΜΙΚΙΣΜΟΣ,
ΩΣ ΑΝΤΙΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ
ΠΡΟΤΥΠΟ ΖΩΗΣ
Ρεράκη Ἡρακλῆ
Η ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ
ΤΕΧΝΗΣ
ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΗ
ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ
ΑΝΑΤΟΛΗΣ
Τσομ­πά­νη Τρύ­φω­νος
ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ
Ἔ­φης Σέλ­λιου
σ. 126
σ. 129
σ. 136
σ. 144
σ. 151
σ. 152
σ. 161
σ. 166
σ. 169
ΕΠΙΒΟΥΛΟΙ ΤΗΣ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗΣ
Η ΡΩΜΑΙΪΚΗ ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ
σ. 202
ΒΙΒΛΙοπαρουσιαση
Γέννημα καΙ θρέμμα Ρωμηοί
Μητροπολίτου Ναυπάκτου καὶ Ἁγ. Βλασίου
Ἱεροθέου, ἐκδ. Ἱερὰ Μονὴ Γενεθλίου Θεοτόκου
ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΛΑΟΙ ΤΗΣ Ν.Α. ΕΥΡΩΠΗΣ
Ἀχιλλέως Λαζάρου, Ρωμανιστῆ-Βαλκανιολόγου
ΦΕΥΓΕΤΕ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗΝ
Ἁγίου Ἀθανασίου Παρίου
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΕΣ
ΣΤΟΝ ΥΠΟΔΟΥΛΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ
π. Γεωργίου Μεταλληνοῦ
ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΟΙ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ
Καραθανάση 'Ε. Ἀθ.
Η ΠΡΟΔΟΣΙΑ ΤΩΝ ΗΓΕΤΩΝ
Μαντουβάλου Μαρία
ΠΟΛΙΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΡΑΘΩΝΑ
Ρωμανοῦ Δημήτρη
Ο ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ
ΚΑΙ ΟΙ ΓΡΑΙΚΥΛΟΙ
Δημητρακόπουλου Ἀρ. Φώτιου
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΙΔΕΙΑ
ΣΤΑ ΑΘΕΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ
Να­τσιοῦ Δη­μή­τρη
ΞΕΝΟΜΑΝΙΑ
Φα­σού­λη-Τσαμ­πα­λᾶ Κων­σταν­τί­νας
O ΑΤΟΜΙΚΙΣΜΟΣ,
ΩΣΑΝΤΙΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΠΡΟΤΥΠΟΖΩΗΣ
Ρεράκη Ἡρακλῆ
σ. 106
Η ΕΘΝΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΩΣ ΒΙΩΜΑ
Κώστα Χατζῆ
ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ
Ἔ­φης Σέλ­λιου
ΕΙΔΗΣΕΙΣ
Η ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ ΩΣ ΒΙΩΜΑ
σ. 176
σ. 181
σ. 190
σ. 193
σ. 196
Η ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ
ΑΝΑΤΟΛΗΣ
Τσομ­πά­νη Τρύ­φω­νος
ΚΟΝΤΟΓΛΟΥ
ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ
Σεβ. Μητροπολίτου
Προικοννήσου κ ΙΩΣΗΦ
ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ
ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΕΣ
Χατζηαντωνίου Κωνσταντίνου
σ. 114
4
H ταυτοτητα
τησ ρωμηοσυνησ
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ
ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ
ΠΡΟΣ ΤΟΝ
ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝ
Ἁ­γί­ου Νε­κτα­ρί­ου
Ἡ ἀ­πάν­τη­ση τοῦ Ἁ­γί­ου Νε­κτα­ρί­ου
σὲ ὅ­σους ἀ­δι­ά­κρι­τα καὶ γε­νι­κευ­μέ­να κα­
τα­δι­κά­ζουν τοὺς ἀρ­χαί­ους Ἕλ­λη­νες γιὰ
δι­α­φθο­ρὰ βί­ου.
Ἕ
­νας λα­ὸς μὲ τέ­τοι­ους φι­λο­σό­φους
δὲν μπο­ρεῖ νὰ ἀ­κο­λου­θῇ τὸν δρό­μο
ποὺ τοῦ ὁ­ρί­ζουν. Οἱ ἀρ­χαῖ­οι Ἕλ­
λη­νες ΔΕΝ ἦσαν κτή­νη πα­ρα­δο­μέ­να στὴν
ἀ­κο­λα­σί­α καὶ στὴν δι­α­φθο­ρά, ἀλ­λὰ λα­ὸς
μὲ ἰ­δι­αί­τε­ρη ΚΛΗΣΗ! …αὕτη ἡ κλῆ­σις αὐ­
τοῦ ἐν τοῖς ἔ­θνε­σιν∙ μαρ­τύ­ριον ἡ ἐ­θνι­κὴ
αὐ­τοῦ ἱ­στο­ρί­α∙ μαρ­τύ­ριον ἡ φι­λο­σο­φία­αὐ­
τοῦ∙μαρ­τύ­ριονἡκλί­σιςαὐ­τοῦ∙μαρ­τύ­ριον
αἱ εὐ­γε­νεῖς αὐ­τοῦ δι­α­θέ­σεις∙ μαρ­τύ­ριον ἡ
παγ­κό­σμιος ἱ­στο­ρί­α∙ μαρ­τύ­ριον ἡ μα­κρο­
βι­ό­της αὐ­τοῦ, ἐξ ἧς δυ­νά­με­θα ἀ­δι­στά­κτως
νὰ συμ­πε­ρά­νω­μεν καὶ τὴν αἰ­ω­νι­ό­τη­τα αὐ­
τοῦ, διὰ τὸ αἰ­ώ­νιον ἔρ­γον τοῦ Χρι­στι­α­νι­
σμοῦ με­θ᾿ οὗ συ­νε­δέ­θη ὁ Ἑλ­λη­νι­σμός.
Ἡ ἑλ­λη­νι­κὴ φι­λο­σο­φί­α ἐ­γέ­νε­το τῇ
ἑλ­λη­νι­κῇ φυ­λῇ παι­δα­γω­γὸς πρὸς κα­τα­
νό­η­σιν τῆς ἀ­πο­κα­λυ­φθεί­σης ἀ­λη­θεί­ας. Ὁ
5
ἔ­ρως πρὸς τὴν φι­λο­σο­φί­αν ἐ­γέ­νε­το ἔ­ρως
πρὸς τὸν χρι­στι­α­νι­σμόν, καὶ ἡ φι­λο­σο­
φί­α ἀ­πέ­βη πί­στις εἰς Χρι­στόν. Ὁ ἔ­ρως
ἄ­ρα πρὸς τὴν ἀ­λή­θειαν ὑ­πῆρ­ξεν ὁ λό­
γος, δι’ ὃν ἡ ἑλ­λη­νι­κὴ φυ­λὴ ἅ­μα τῇ ἐμ­
φα­νί­σει τῆς ἀ­πο­κα­λυ­φθεί­σης ἀ­λη­θεί­ας
ἐ­γέ­νε­το ταύ­της ἐ­ρα­στὴς καὶ ὀ­πα­δὸς καὶ
ἐ­νε­σταρ­νί­σθη καὶ ἐ­νε­κολ­πώ­θη αὐ­τὴν
καὶ τὸ αἷ­μα αὐ­τῆς ἀ­φει­δῶς ὑ­πὲρ αὐ­τῆς
ἐ­ξέ­χε­εν. Ἐ­πει­δὴ λοι­πόν τοια­ύτη ἡ ἑλ­λη­
νι­κὴ φι­λο­σο­φί­α καὶ οὗ­τος ὁ λό­γος, δι’ ὃν
ἡ ἑλ­λη­νι­κή φυ­λὴ πρώ­τη ἠ­σπά­σθη τὸν
χρι­στι­α­νι­σμόν, διά τοῦ­το ἔ­λα­βον ὡς θέ­
μα με­λέ­της τὴν ἑλ­λη­νι­κήν φι­λο­σο­φί­αν
ὡς προ­παι­δεί­αν εἰς τὸν χρι­στι­α­νι­σμόν,
ὡς θέ­μα πολ­λῆς σπου­δαι­ό­τη­τος διὰ τοὺς
Ἕλ­λη­νας.
Ναί, ὁ Ἕλ­λην ἐ­γεν­νή­θη κα­τὰ θεί­αν
πρό­νοι­αν δι­δά­σκα­λος τῆς ἀν­θρω­πό­τη­
τος∙ τοῦ­το τὸ ἔρ­γον ἐ­κλη­ρώ­θη αὐ­τῷ∙
αὕτη ἦν ἡ ἀ­πο­στο­λὴ αὐ­τοῦ∙ αὕτη ἡ κλῆ­
σις αὐ­τοῦ ἐν τοῖς ἔθνε­σιν∙ μαρ­τύ­ριον ἡ
ἐ­θνι­κὴ αὐ­τοῦ ἱ­στο­ρί­α∙ μαρ­τύ­ριον ἡ φι­
λο­σο­φί­α αὐ­τοῦ∙ μαρ­τύ­ριον ἡ κλῆ­σις αὐ­
τοῦ∙ μαρ­τύ­ριον αἱ εὐ­γε­νεῖς αὐ­τοῦ δι­α­θέ­
σεις∙ μαρ­τύ­ριον ἡ παγ­κό­σμιος ἱ­στο­ρί­α∙
μαρ­τύ­ριον ἡ μα­κρο­βι­ό­της αὐ­τοῦ, ἐξ ἧς
δυ­νάμε­θα ἀ­δι­στά­κτως νὰ συμ­πε­ρά­νω­
μεν καὶ τὴν αἰ­ω­νι­ό­τη­τα αὐ­τοῦ, διὰ τὸ
αἰ­ώ­νιον ἔρ­γον τοῦ Χρι­στι­α­νι­σμοῦ με­θ᾿
οὗ συ­νε­δέ­θη ὁ Ἑλ­λη­νι­σμός∙ δι­ό­τι ἐ­νῷ
ὅ­λα τὰ ἔ­θνη τὰ ἐμ­φα­νι­σθέν­τα ἐ­πί τῆς
παγ­κο­σμί­ου σκη­νῆς ἦλ­θον καὶ πα­ρῆλ­
θον, μό­νον τὸ Ἑλ­λη­νι­κὸ ἔ­μει­νε ὡς πρό­
σω­πον δρῶν ἐ­πὶ τῆς παγ­κο­σμί­ου σκη­νῆς
κα­θ᾿ ὅ­λους τοὺς αἰ­ῶ­νας∙ καὶ τοῦ­το, δι­ό­τι
ἡ ἀν­θρω­πό­της δεῖ­ται αἰ­ω­νί­ων δι­δα­σκά­
λων∙ μαρ­τύ­ριον τέ­λος ἡ ἐ­κλο­γή αὐ­τοῦ
με­τα­ξύ τῶν ἐ­θνῶν ὑ­πὸ τῆς θεί­ας προ­
νοί­ας, ὅ­πως ἐμ­πι­στευ­θῇ αὐ­τῷ, τὴν ἱ­ε­
ράν πα­ρα­κα­τα­θή­κην τὴν ἁ­γί­αν πί­στιν,
τὴν θρη­σκεί­αν τῆς ἀ­πο­κα­λύ­ψε­ως καὶ
τὸ θεῖ­ον ἔρ­γον τῆς ἀ­πο­στο­λῆς αὐ­τῆς, τὸ
αἰ­ώ­νιον ἔρ­γον τῆς σω­τη­ρί­ας διὰ τῆς δι­
6
α­πλά­σε­ως ἁ­πά­σης τῆς ἀν­θρω­πό­τη­τος
κα­τὰ τὰς ἀρ­χὰς τῆς ἀ­πο­κα­λυ­φθεί­σης
θρη­σκεί­ας. Τὸ ἔρ­γον τοῦ­το ἀ­λη­θῶς ἀ­νε­
τέ­θη τῇ ἑλ­λη­νι­κῇ φυ­λῇ∙ τοῦ­το μαρ­τυ­ρεῖ­
ται ὑ­πὸ τῆς ἱ­στο­ρί­ας∙ ἓν μό­νον βλέμ­μα
ρι­πτό­με­νον εἰς τὴν ἱ­στο­ρί­αν τοῦ χρι­
στι­α­νι­σμοῦ ἐ­παρ­κεῖ ὅ­πως πι­στώ­σῃ τὴν
ἀ­λή­θειαν ταύ­την. Ἐν τῇ ἱ­στο­ρί­ᾳ τοῦ
χρι­στι­α­νι­σμοῦ ἀ­πὸ τῆς πρώ­της σε­λί­δος
αὐ­τῆς ἀ­να­φαί­νε­ται ἡ τῆς ἑλ­λη­νι­κῆς φυ­
λῆς ἐν τῷ χρι­στι­α­νι­σμῷ δρᾶ­σις, καὶ ἡ
κλῆ­σις αὐ­τῆς, ἵ­να ἀ­να­λά­βῃ τὸ μέ­γα τῆς
ἀ­πο­στο­λῆς τοῦ χρι­στι­α­νι­σμοῦ ἔρ­γον. Οἱ
θεῖ­οι τοῦ Σω­τῆ­ρος λό­γοι «νῦν ἐ­δο­ξά­σθη
ὁ υἱ­ὸς τοῦ ἀν­θρώ­που», ὅτε ἀ­νηγ­γέλ­θη
αὐ­τῷ ὅ­τι Ἕλ­λη­νες ἤ­θε­λον ἰ­δεῖ­ν αὐ­τόν,
ἐ­νεῖ­χον βα­θεῖαν ἔν­νοι­αν∙ ἡ ρῆ­σις ἦν
προ­φη­τεί­α, πρόρ­ρη­σις τῶν μελ­λόν­των∙
οἱ ἐ­κεῖ ἐμ­φα­νι­σθέν­τες Ἕλ­λη­νες ἦσαν
οἱ ἀν­τι­πρό­σω­ποι ὅ­λου τοῦ ἑλ­λη­νι­κοῦ
ἔ­θνους∙ ἐν τῇ πα­ρου­σί­ᾳ αὐ­τῶν δι­εῖ­δεν ὁ
θε­άν­θρω­πος Ἰ­η­σοῦς τὸ ἔ­θνος ἐ­κεῖ­νο, εἰς
ὃ ἔ­μελ­λε νὰ πα­ρα­δώ­σῃ τὴν ἱ­ε­ρὰν πα­ρα­
κα­τα­θή­κην, ἵνα δι­α­φυ­λα­χθῇ τῇ ἀν­θρω­
πό­τη­τι. Ἐν τῇ ἐ­πι­ζη­τή­σει αὐ­τῶν δι­έ­γνω
τὴν προ­θυ­μί­αν τῆς ἀ­πο­δο­χῆς τῆς ἑ­αυ­τοῦ
δι­δα­σκα­λί­ας, δι­εῖ­δε τὴν ἑ­αυ­τοῦ δό­ξαν,
τὴν ἐκ τῆς πί­στε­ως τῶν ἐ­θνῶν, καὶ ἀ­νε­
γνώ­ρι­σε τὸ ἔ­θνος, ὅ­περ πρὸς τὸν σκο­
πόν τοῦ­τον προ­ώ­ρι­στο ἀ­πό κα­τα­βολῆς
κό­σμου.
Τὸ ἑλ­λη­νι­κὸν ἔ­θνος ἕ­νε­κα
τῆς φυ­σι­κῆς αὐ­τοῦ ταύ­της ἰ­δι­ό­
τη­τος ἀ­πέ­βη ἀ­λη­θῶς ὀ­φθαλ­μὸς
ἐ­τά­ζων τά τε ἐμ­φα­νῆ καὶ τὰ κε­
κα­λυμ­μέ­να ὑ­πὸ τοῦ πέ­πλου τοῦ
μυ­στη­ρί­ου∙ ἠ­τέ­νι­σεν ἔκ­θαμ­βον
πρὸς τὸ ἔκ­πα­γλον κάλ­λος τοῦ
κό­σμου τῆς δη­μι­ουρ­γί­ας, καὶ
ἀ­νε­ζή­τη­σε τὸν θεῖ­ον δη­μι­ουρ­
γὸν ἐν τοῖς δη­μι­ουρ­γή­μα­σιν αὐ­
τοῦ∙ ἡ εἰ­κὼν τοῦ θεί­ου καλ­λι­τέ­
χνου δη­μι­ουρ­γοῦ θεί­ῳ δα­κτύ­λῳ
ἐγ­γε­γραμ­μέ­νη ἐν τοῖς δη­μι­ουρ­
γή­μα­σιν αὐ­τοῦ προ­σείλ­κυ­σεν
αὐ­τὸν καὶ ἀ­φήρ­πα­σεν. Ἡ εἰ­κὼν
τοῦ Θε­οῦ κα­τε­νο­ή­θη ἐν μι­κρο­
γρα­φί­ᾳ ἐν τῇ καλ­λι­τε­χνι­κῇ κα­
τα­σκευ­ῇ τῶν ὄν­των, το­σού­τῳ
ἐν τῇ θαυ­μα­σί­ᾳ κα­τα­σκευ­ῇ τῶν
με­γί­στων δη­μι­ουρ­γη­μά­των∙ ἡ
ἀ­να­ρίθ­μη­τος ποι­κι­λί­α ἡ ἀ­πὸ τῶν
ἐ­λα­χί­στωνδι’ἀ­πεί­ρουσο­φί­αςἐ­κτυ­λισ­σο­
μέ­νη καὶ πρὸς τὰ μέ­γι­στα κα­τα­λή­γου­σα,
ἀ­πο­βαί­νει τῷ φι­λο­σό­φῳ ἀ­πει­ρο­βάθ­μιος
κλῖμαξ, ἧς ἡ κο­ρυ­φὴ ἐν τῷ Οὐ­ρα­νῷ, ἣν
θα­ραλ­λέ­ῳ βή­μα­τι ἀ­να­βαί­νων ἀ­νέρ­χε­ται
αὐ­τὴν ἀ­δι­α­λεί­πτως τὰς βαθ­μί­δας ἀ­μεί­
βων, καὶ μό­νον πρὸς οὐ­ρα­νὸν ἀ­τε­νί­ζων
αἵ­ρε­ται ὁ­λο­νὲν ἀ­πὸ τῆς γῆς, ἀ­πο­δυ­ό­με­
νος τὸν πε­ριτ­τόν γή­ινον φόρ­τον, καὶ ζη­
τεῖ νὰ ἀ­πο­βῇ πνεῦ­μα, ὅ­πως προ­σεγ­γί­σῃ
τῷ θεί­ῳ πνεύ­μα­τι, οὗ­τι­νος τὸν θρό­νον
τί­θη­σιν ἐν Οὐ­ρα­νῷ∙ ἐν­νο­εῖ ὅ­τι μί­α ἀρ­χή,
μί­α δύ­να­μις, μί­α ἄ­πει­ρος σο­φί­α, ἓν ὃν
θεῖ­ον ἀ­γα­θὸν ἐ­γέ­νε­το ὁ δη­μι­ουρ­γός τῆς
θαυ­μα­στῆς ταύ­της δη­μι­ουρ­γί­ας. Ἡ κα­
τα­νό­η­σις τοῦ θεί­ου ἐκ τοῦ θεί­ου αὐ­τῶν
ἰ­δι­ο­τή­των γεν­νᾶ ἐν αὐ­τῷ τὸ συ­ναί­σθη­
μα τῆς ἀ­γά­πης καὶ τῆς λα­τρεί­ας∙ ἡ καρ­
7
δί­α αὐ­τοῦ πλη­ροῦ­ται θεί­ου τι­νος ἔ­ρω­τος
καὶθερ­μαί­νε­ταιὑ­πόθεί­ουπυ­ρός∙αἰ­σθά­
νε­ται, ὅ­τι ἐν αὐ­τῷ, κα­τοι­κεῖ μυ­στι­κή τις
δύ­να­μις, ἕλ­κου­σα αὐ­τὸν πρὸς τὸ θεῖ­ον∙
ἡ ἰ­σχὺς αὐ­τὴ εἶ­ναι ἀ­κα­τά­λη­πτος, ἀλ­λ᾿
ἰ­σχυ­ρὰ ὡς δύ­να­μις θεί­α∙ κυ­ρι­εύ­ει αὐ­τοῦ
καὶ δι­ευ­θύ­νει τάς τε πνευ­μα­τι­
κὰς αὐ­τοῦ καὶ σω­μα­τι­κὰς δυ­νά­
μεις κα­τὰ τὴν ἰ­δί­αν βού­λη­σιν∙
ἔ­χει βού­λη­σιν ἑ­τέ­ραν πα­ρά τὴν
θέ­λη­σιν τοῦ αἰ­σθη­τι­κοῦ ἀν­θρώ­
που∙ αὕτη ἐν αὐ­τῷ κρα­τεῖ καὶ
εὐ­θύ­νει τὰ πάν­τα∙ πε­ρί­ερ­γον τὸ
φαι­νό­με­νον∙ τί τοῦ­το, ἐ­ρω­τᾶ, τὸ
γεν­νη­θέν ἐν ἐ­μοί; Τίς ἡ σχέ­σις
ἐ­μοῦ πρὸς τὸ θεῖ­ον, πρὸς ὃ ἡ ἐν
ἐ­μοί αὕ­τη δύ­να­μις σπεύ­δει ἀ­κα­
τά­σχε­τος, πρὸς ὃ ζη­τεῖ νὰ προ­
σπε­λά­ση, πρὸς ὃ τεί­νει νὰ ἀ­φο­
μοι­ω­θῇ;
Ὁ Ἕλ­λην λοι­πὸν διὰ τῆς φι­
λο­σο­φί­ας ἐ­γνώ­ρι­σε πρῶ­τον τὴν
ὕ­παρ­ξιν τοῦ θεί­ου καὶ εἶτα ἑ­αυ­
τόν, οἷος ἀ­λη­θῶς ἐ­στί∙ διὰ τῆς
γνώ­σε­ως τοῦ Θε­οῦ ἔ­σχε τε­λεί­
αν ἑ­αυ­τοῦ γνῶ­σιν∙ γνω­ρί­σας δὲ
ἑ­αυ­τὸν ἔ­γνω τὴν σχέ­σιν αὐ­τοῦ
πρὸς τὸ θεῖ­ον, τὴν εὐ­γέ­νειαν αὐ­
τοῦ, καὶ ἔ­γνω ὅ­τι πρὸς τὸ θεῖ­ον
ἀ­φο­μοί­ω­σις εἶ­ναι τὸ πρώ­τι­στον τῶν κα­
θη­κόν­των. Ἔ­γνω δ᾿ ὅ­τι ἡ ἐν τῷ κό­σμῳ
ἀ­πο­στο­λή του εἶ­ναι ἡ τε­λεί­ω­σις, ἡ ἀ­νύ­
ψω­σις αὐ­τοῦ ἀ­πὸ τοῦ ὑ­λι­κοῦ κό­σμου
πρὸς τὸν πνευ­μα­τι­κόν∙ ὅ­τι ὁ πνευ­μα­τι­
κός κό­σμος δέ­ον ἐ­στι νὰ ζω­ο­γο­νῇ τὸν
ὑ­λι­κόν κό­σμον, ὅ­τι τὸ πνεῦ­μα ἀ­νάγ­κη
νὰ ἐ­πι­κρα­τή­σῃ τῆς ὕ­λης, ὅ­τι οἱ πνευ­μα­
τι­κοί νό­μοι δέ­ον ἐ­στι νὰ ὦσιν ἰ­σχυ­ρό­
τε­ροι τῶν ἐν αὐ­τῷ φυ­σι­κῶν νό­μων∙ ὅ­τι
πρέ­πόν ἐ­στιν ἐν αὐ­τῷ νὰ ἐ­πι­κρα­τῶ­σιν
οὗ­τοι ὡς λο­γι­κοί∙ ὅ­τι ὁ ἄν­θρω­πος γί­νε­
ται τέ­λει­ος ἀ­φο­μοι­ού­με­νος τῷ Θε­ῷ, καὶ
ὅ­τι ἀ­φο­μοι­οῦ­ται πρὸς τὸ θεῖ­ον ὅ­ταν κο­
σμῆ­ται ὑ­πὸ τῆς εὐ­σε­βεί­ας, τῆς δι­και­ο­
σύ­νης, τῆς ἀ­λη­θεί­ας καὶ τῆς ἐ­πι­στή­μης∙
δι­ό­τι ἀ­λη­θῶς αἱ ἀ­ρε­ταὶ αὗ­ται κέ­κτην­ται
τε­λει­ω­τι­κὴν ἐν αὐ­­ταῖς δύ­να­μιν∙ δι­ό­τι ἡ
μὲν εὐ­σέ­βεια γί­νε­ται προ­σπέ­λα­σις πρὸς
τὸ θεῖ­ον, ἡ δὲ δι­και­ο­σύ­νη, ἡ ἀ­λή­θεια καὶ
ἡ ἐ­πι­στή­μη, γί­νον­ται αὐ­τῷ εἰς εἰ­κό­να
καὶ ὁ­μοί­ω­μα θεῖ­ον.
Ὁ Ἕλ­λην γνω­ρί­σας τίς εἶ­ναι καὶ
τίς ὀ­φεί­λει νὰ ἀ­πο­βῇ, σκο­πόν ἔ­θε­το τὴν
ἑ­αυ­τοῦ τε­λεί­ω­σιν∙ ἐ­γέ­νε­το ἐ­ρα­στὴς τοῦ
πνεύ­μα­τος καὶ ἐ­δη­μι­ούρ­γη­σε κό­σμον
πνευ­μα­τι­κόν, ἐν ᾧ ἤ­θε­λε νὰ ζῇ∙ ἡ γνῶ­
σις τοῦ κα­λοῦ, τοῦ ἀ­γα­θοῦ, τοῦ ἀ­λη­θοῦς
καὶ ἡ ἔμ­φυ­τος πρὸς τὸν πλη­σί­ον ἀ­γά­πη
ἀ­νέ­πτυ­ξεν ἐν τῇ καρ­δί­ᾳ τοῦ Ἕλ­λη­νος
τὸν πό­θον τῆς αὐ­το­με­τα­δό­σε­ως, καὶ ὁ
Ἕλ­λην ἀ­πέ­βη δι­δά­σκα­λος τῆς ἀν­θρω­πό­
τη­τος∙ ὁ Ἕλ­λην ἐ­ζή­τη­σε νὰ ἀ­φο­μοι­ώ­σῃ
τοὺς πάν­τας, δὲν ἐ­ζή­τη­σε δού­λους, ἀλ­λ᾿
ἐ­λευ­θέ­ρους. Τοῦ­το ἠ­γά­πη­σε καὶ ἡ θεί­α
αὐ­τοῦ ἀ­γά­πη ἐ­γέ­νε­το τὸ ἐ­λα­τή­ριον ὅ­λων
τῶν ὁρ­μῶν του∙ αὕ­τη ἐ­μόρ­φω­σε καὶ τὸν
ἐ­θνι­κόν αὐ­τοῦ χα­ρακτῆρα, ὅ­στις δι­έ­μει­
νεν ἀ­ναλ­λοί­ω­τος.
8
Δ
ύο εἶναι οἱ βάσεις πάνω στὶς
ὁποῖες ἔχει στηριχθεῖ ὁ ἑλληνικὸς
πολιτισμὸς διὰ μέσου τῶν αἰώ-
νων. Ἡ μία εἶναι ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ
σκέψη καὶ γραμματεία καὶ ἡ ἄλλη εἶναι
ἡ ὀρθόδοξη χριστιανικὴ πίστη, παράδο-
ση καὶ θεολογία. Ἡ σχέση ἀνάμεσα σὲ
αὐτοὺς τοὺς δύο τρόπους σκέψης καὶ
ζωῆς, τὸν ἑλληνικὸ καὶ τὸν χριστιανικό,
ξεκίνησε ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμή, ποὺ τὸ
εὐαγγελικὸ κήρυγμα τῶν Ἀποστόλων
βγῆκε ἀπὸ τὰ ἀρχικὰ ἰουδαϊκά του ὅρια,
γιὰ νὰ ἐξαπλωθεῖ σὲ ὁλόκληρο τὸν ρωμα-
ϊκὸ κόσμο. Ἡ ἑλληνιστικὴ κοινὴ ἦταν ἡ
γλῶσσα, ποὺ ἔγινε τὸ ἀναντικατάστατο
ὄχημα γιὰ τὴν πρώτη αὐτὴ μετάδοση
καὶ ἐξάπλωση τοῦ χριστιανισμοῦ.
Ἀπὸ τότε μέχρι σήμερα, οἱ δύο αὐτοί,
ἀρχικὰ ξένοι καὶ ἀντιφατικοὶ μεταξύ
τους τρόποι σκέψης καὶ ζωῆς, βρῆκαν
πολὺ περισσότερα κοινὰ σημεῖα ἀπὸ ὅσα
φαίνονταν στὴν ἀρχή. Ἔχουν συνδεθεῖ
τόσο ἄρρηκτα μεταξύ τους, ὥστε μέχρι
μόλις πρὶν ἀπὸ λίγες δεκαετίες, ἐθεω-
ρεῖτο ἀδιανόητο νὰ ἀποκαλεῖται κάποιος
Ἕλληνας ἢ νὰ χαρακτηριστεῖ ἑλληνικὴ
μία πολιτιστικὴ δημιουργία, ἕνα κείμενο
ἢ μία εἰκόνα, ἐὰν δὲν εἶχε ἄμεση σχέση,
ἀναφορὰ καὶ προέλευση ἀπὸ τὸν ἑλλη-
νορθόδοξο τρόπο σκέψης, ἀπὸ τὴν ἑλλη-
νορθόδοξη παράδοση.
Τὸ ἑλληνικὸ σύνταγμα ἀναγνωρίζει
τὴ θρησκεία τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθόδοξης
Χριστιανικῆς Ἐκκλησίας ὡς τὴν ἐπίση-
μη καὶ ἐπικρατοῦσα θρησκεία στὴ χώρα
μας. Στὴν Ἑλλάδα δηλαδὴ ὑπάρχει μὲν
ἀνεξιθρησκία, ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἐπίσημα
ἀναγνωρισμένη ἐπικρατοῦσα θρησκεία,
τὴν ὁποία τὸ κράτος ἔχει δεσμευθεῖ νὰ
προστατεύει ὡς παράδοση τοῦ ἔθνους,
ὡς ἀναπόσπαστο συστατικὸ στοιχεῖο
τοῦ ἔθνους. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἁπλῶς ἕνα
νομικὰ κατοχυρωμένο καθεστώς, οὔτε
βασίζεται ἀποκλειστικὰ στὸ ποσοστὸ τοῦ
ὀρθόδοξου χριστιανικοῦ θρησκεύματος
στὸν ἑλληνικὸ πληθυσμό. Ἀλλὰ εἶναι
ἀποτέλεσμα πολλῶν αἰώνων ἱστορίας
τοῦ ἑλληνισμοῦ καὶ τοῦ πολιτισμοῦ του
καὶ ἡ ἑλληνορθοδοξία ἔχει ἐμπεδωθεῖ στὸ
διάβα τῶν αἰώνων ὡς ἀδιάσπαστη ὑπαρ-
ξιακὴ ὀντότητα. Ὁ Ἕλληνας ξέρει νὰ
ἀγαπᾶ τὴν ὀρθόδοξη πατρίδα του, νὰ τὴν
ὑπερασπίζεται καὶ νὰ δίνει ἀκόμη καὶ τὴ
ζωή του γι’ αὐτήν.
Ἡ ἔννοια τῆς πατρίδας εἶναι συνυφα-
σμένη μὲ τὴν ἔννοια τῆς θρησκείας, δι-
ότι σ’ αὐτὴν ὑπάρχουν τὰ ἱερὰ καὶ ὅσια
τῆς πίστεώς μας. Ἀκόμη καὶ οἱ ἀρχαῖοι
πρόγονοί μας ἔδιναν μία ἱερότητα στὴν
ἔννοια τῆς πατρίδος καὶ αὐτὸ τὸ τονίζει ὁ
σοφὸς Σωκράτης: «Μητρός τε καὶ πατρὸς
καὶ τῶν ἄλλων προγόνων ἁπάντων τιμι-
ώτερον ἐστὶν ἡ πατρὶς καὶ σεμνότερον
καὶ ἁγιώτερον…» (Καὶ ἀπὸ τὴ μητέρα
ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ
Ἀναστασίου Παρούτογλου
Πρωτοπρεσβυτέρου
9
καὶ ἀπὸ τὸν πατέρα κι ὅλους γενικὰ τοὺς
ἄλλους προγόνους πιὸ πολύτιμο ἀγαθὸ
εἶναι ἡ πατρίδα καὶ πιὸ σεβαστὸ καὶ πιὸ
ἱερό…). Ὁ δὲ στρατηγὸς Μακρυγιάν-
νης στὰ Ἀπομνημονεύματά του ἔγραφε:
«Γλυκύτερον πρᾶγμα δὲν εἶναι ἄλλο ἀπὸ
τὴν πατρίδα καὶ τὴν θρησκεία». Καὶ ὁ
Κωστὴς Παλαμᾶς γράφει μὲ τόλμη: «Δὲν
ζεῖ χωρὶς πατρίδα ἡ ἀνθρώπινη ψυχή».
Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητο ὅτι
στὴν πατρίδα ἐμπιστευόμαστε τὴ ζωή
μας, τὴ ζωὴ τῶν παιδιῶν μας, τὴν τιμή
μας, τὰ ἱερὰ καὶ τὰ ὅσιά μας. Γι’ αὐτὸ
εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀγαπᾶμε τὴν πατρίδα
μας καὶ νὰ ἔχουμε ἐθνικὴ συνείδηση. Δι-
ότι ἡ ἐθνικὴ συνείδηση δηλώνει κοινοὺς
ἀγῶνες, κοινὴ γλῶσσα καὶ θρησκεία καὶ
κοινὲς παραδόσεις.
Ἡ ἐθνικὴ καὶ ἡ θρησκευτικὴ συνεί-
δηση πρέπει νὰ πορεύονται μαζί, ὅπως
ἡ ἑνότητα ἑνὸς ἔθνους καὶ ἡ πίστη στὸν
Θεό, ἡ ἀρετὴ καὶ τὸ θεῖο. Καὶ οἱ δύο μαζὶ
ὁδηγοῦν στὴν ὁμόνοια ἑνὸς ἔθνους. Τὸ
παρελθὸν τῆς Ἑλλάδος εἶναι λαμπρὸ μὲ
τὶς ἡρωικὲς μορφές της, ποὺ τὴν διέ-
κριναν ἀπὸ ὅλα τὰ ἔθνη τοῦ κόσμου. Οἱ
ἱερὲς παραδόσεις ἐξυψώνουν τὴν ἐθνικὴ
συνείδηση γιὰ νέους ἀγῶνες καὶ θυσίες.
Ἡ πίστη στὰ ὑψηλὰ ἰδανικὰ ἐμπνέ-
ει τὸ πνεῦμα τῆς ἅμιλλας, τῆς ἑνότητας
καὶ συνεργασίας ποὺ ξυπνᾶ τὸν Ἕλλη-
να ἀπὸ τὸν λήθαργο τῆς ἀδιαφορίας καὶ
τῆς ἀτομικῆς εὐμάρειας. Ἂς ξεχάσουμε
τοὺς φανατισμούς μας, τὶς μισαλλοδοξί-
ες, τὶς ἀδικίες καὶ τὰ μίση ποὺ διασποῦν
τὴν ἑνότητά μας, διότι ἡ ἑλληνικὴ ἱστο-
ρία μᾶς ἔχει διδάξει ὅτι τίποτε καλὸ δὲν
ἔχουμε ἐπιτύχει μὲ τὶς διχόνοιες. Ὅπως
προέτρεπε ὁ Θεόδωρος Κολοκοτρώνης
τοὺς Ἕλληνες, «νά 'στε μονιασμένοι».
Ἀλλὰ καὶ ἡ Ὀρθοδοξία ἦταν πάντο-
τε παράγοντας ἑνότητας, εἰρήνης καὶ
συμφιλιώσεως τῶν Ἑλλήνων, διότι κη-
ρύττει τὴν ἐλευθερία καὶ τὴν ἀγάπη με-
ταξὺ τῶν ἀνθρώπων. Βλέπει τὸ ἀνθρώ-
πινο πρόσωπο ὡς εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ
τὸ σέβεται προσφέροντάς του τὰ ὑψηλὰ
ἰδανικὰ καὶ τὶς θεανθρώπινες ἀξίες τοῦ
10
Χριστιανισμοῦ. Ἡ Ὀρθοδοξία στοχεύει νὰ
δημιουργήσει ὥριμους καὶ ὑπεύθυνους
ἀνθρώπους μὲ ὑψηλοὺς σκοπούς, ὥστε
νὰ συμβάλουν γιὰ μία καλύτερη κοινω-
νία, ἡ ὁποία νὰ ἐμφορεῖται ἀπὸ τὶς ἀξίες
τῆς δικαιοσύνης, τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς
ἀγάπης.
Ὡς ὀρθόδοξοι χριστιανοὶ ἔχουμε τὴν
προσωπικὴ εὐθύνη γιὰ ὀρθόδοξο καὶ
ἑλληνικὸ ἦθος. Καὶ τὰ δύο μαζὶ νὰ συ-
μπορεύονται καὶ νὰ κατευθύνουν τὴν
ψυχὴ τοῦ Ἕλληνα σὲ νέους ἀγῶνες
καὶ θυσίες. Εἶναι ἀλήθεια ὅτι οἱ ἀρχαῖοι
Ἕλληνες εἶχαν ἀναπτύξει σὲ μεγάλο
βαθμὸ τὴ μεγάλη ἀξία τῆς θρησκείας καὶ
τῆς πατρίδος.
Μπορεῖ νὰ αἰσθανόμαστε ἀδύναμοι
μπροστὰ στὶς δυνάμεις τῶν μεγάλων
ἐθνῶν, στὶς ὑπεράριθμες στρατιὲς ἄλλων
χωρῶν, ἀλλὰ ἂς μὴν ξεχνᾶμε ὅτι 12.000
στρατιῶτες ποὺ εἶχαν μείνει στὰ τείχη
τῆς Κωνσταντινούπολης μὲ τὸν πατρι-
άρχη Σέργιο καὶ τὸ στρατηγὸ Βῶνο πο-
λέμησαν τὶς μυριάδες τῶν Περσῶν καὶ
τῶν Ἀβάρων, ποὺ κτυποῦσαν ἀλύπητα
τὰ φρούρια τῆς Κωνσταντινούπολης ἀπὸ
ξηρὰ καὶ θάλασσα. Ἡ νίκη τῶν βαρβάρων
ἦταν σίγουρη, ἀλλὰ δὲν εἶχαν ὑπολογίσει
τὴν πίστη τῶν ὀλιγάριθμων Χριστιανῶν.
Ἡ Παναγία ἔκανε τὸ θαῦμα Της καὶ ὡς
Στρατηγὸς διηύθυνε τὸ στράτευμα, προ-
σθέτοντας τὴ δύναμη τοῦ Θεοῦ καὶ κατα-
τροπώνοντας τὶς ἐχθρικὲς δυνάμεις τῶν
Περσῶν καὶ τῶν Ἀβάρων. Ἡ δύναμή μας
εἶναι ἡ πίστη μας στὸν Θεὸ καὶ τὴν Ὑπε-
ραγία Θεοτόκο, ἡ ὁποία ὡς Ὑπέρμαχος
Στρατηγὸς θὰ ὁδηγήσει τὴν Ὀρθοδοξία
καὶ τὴ μικρὴ Ἑλλάδα καὶ σὲ ἄλλα θαύμα-
τα, ἀρκεῖ ἐμεῖς νὰ εἴμαστε σταθεροὶ στὴν
πίστη καὶ στὰ ἰδανικά μας.
Ἡ Ὀρθοδοξία καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς πο-
ρευόμενοι μαζὶ δίνουν μήνυμα καὶ πρό-
σκληση στὸν σύγχρονο κόσμο, προσφέρο-
ντας τὶς παραδόσεις καὶ τὴν πνευματικὴ
κληρονομιά της. Πάντοτε ἡ Ὀρθοδοξία
καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς ὑπῆρξαν ἑνωμένοι καὶ
αὐτὸ δηλώνεται μὲ τὴν σφραγῖδα τοῦ
ἑλληνοχριστιανικοῦ πολιτισμοῦ.
Ἡ Ὀρθοδοξία καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς δί-
νουν πάντοτε τὴ δική τους μαρτυρία
σὲ ὅλον τὸν κόσμο, προβάλλοντας τὶς
πνευματικές τους ἀξίες στὸ δυτικὸ τρόπο
ζωῆς, ὁ ὁποῖος ἀποχαυνώνει τὸ ἀνθρώπι-
νο πρόσωπο καὶ προξενεῖ μία νέα ἀπαξία,
τοῦ μηδενισμοῦ καὶ τῆς στείρας λογικῆς.
Ἡ μὲν Ὀρθοδοξία ἐκτὸς ἀπὸ μία μυστη-
ριακὴ ἐκκλησιολογικὴ ἑνότητα, δημι-
ουργεῖ ἕνα συγκροτημένο ἄνθρωπο μὲ
ὀρθόδοξο ἦθος. Ὁ δὲ Ἑλληνισμὸς μὲ τὸν
πολιτισμό του προσφέρει ἕνα κοινωνικὸ
γίγνεσθαι στὸ σημερινὸ ἄνθρωπο, γιὰ
νὰ ξεφύγει ἀπὸ τὸν λαβύρινθο τῶν ἀδι-
εξόδων ποὺ μαστίζουν τὴν κοινωνία. Ἡ
Ὀρθοδοξία προβάλλει τὸν ἐσταυρωμένο
Ἰησοῦ Χριστό, ὁ Ἑλληνισμὸς τὴν ἀκρό-
πολη τῶν ἀξιῶν, τὴ Δημοκρατία μὲ ὅλα
τὰ ὑγιῆ στοιχεῖα της. Ἡ Ὀρθοδοξία μὲ τὴν
λατρεία της ἑνώνει τὸν πιστὸ μὲ τὸν Θεό,
Ἡ ἐθνικὴ καὶ ἡ θρησκευτικὴ συνείδηση
πρέπει νὰ πορεύονται μαζί, ὅπως ἡ ἑνότητα ἑνὸς ἔθνους
καὶ ἡ πίστη στὸ Θεό, ἡ ἀρετὴ καὶ τὸ θεῖο.
Καὶ οἱ δύο μαζὶ ὁδηγοῦν στὴν ὁμόνοια ἑνὸς ἔθνους.
11
γιὰ νὰ νικήσει τὶς δυνάμεις τῆς ἁμαρτί-
ας καὶ νὰ τὸν ὁδηγήσει πλέον στὴ θεία
ζωὴ τοῦ καινοῦ κόσμου τοῦ Θεοῦ. Ὁ
Ἑλληνισμὸς προβάλλει τὴν ἀρετὴ τοῦ
Σωκράτη, τὴν ἠθικὴ τοῦ Πλάτωνα, τὴν
ἀνδρεία τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου καὶ τὰ
ὑψηλὰ ἰδανικὰ σοφῶν ἀνδρῶν.
Καὶ σήμερα ὑπάρχουν πολλοὶ ποὺ
ἐπιβουλεύονται τὴν ἀκεραιότητα τῆς
Ἑλλάδος, προσβάλλοντας τὴν ἐθνικὴ
συνείδησή μας μὲ τὸ νὰ ἀλλοιώνουν τὴν
ἑλληνικὴ ἱστορία. Ἐπίσης ἐσωτερικοὶ
ἐχθροὶ ποὺ προσβάλλουν τὸ ὀρθόδοξο
φρόνημα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, προβάλ-
λοντας ξενόφερτα πρότυπα ζωῆς, ἰδέες
καὶ δοξασίες ἄλλων χωρῶν. Προσπαθοῦν
μὲ ὅλα αὐτὰ νὰ μειώσουν τὴ δύναμη τῆς
Ἑλλάδος καὶ νὰ δεσμεύσουν τὴν ἐλευθε-
ρία τῆς πίστεως τοῦ λαοῦ. Στὴν Ἑλλάδα
γεννήθηκαν ὁ λόγος καὶ ἡ ἐλευθερία καὶ
ἡ Ἑλλάδα μεγαλούργησε, γιατί πίστευε
σὲ ὑψηλὰ ἰδανικὰ καὶ ἀξίες ποὺ τὴν διέ-
κριναν ἀπὸ τὶς ἄλλες χῶρες τοῦ κόσμου.
Καὶ σήμερα, ἂν ἀγαπᾶμε τὴν πατρίδα
καὶ τὴν Ὀρθοδοξία μας, εἶναι ἀνάγκη νὰ
ὑψώσουμε τὴ φωνή μας τόσο σὲ ξένους
ἐπιβουλεῖς ὅσο καὶ σ’ ἐκείνους, ποὺ ζη-
τοῦν νὰ σκλαβώσουν τὴ θρησκευτικὴ
πίστη μας εἴτε σὲ μία ταυτότητα ἢ σὲ
ξενόφερτες παραθρησκεῖες καὶ αἱρέσεις,
ποὺ ἀλλοιώνουν τὴν ὀρθόδοξη ἑλληνικὴ
παράδοση.
Γιατί, εἶναι ἀλήθεια, πὼς ἡ Ὀρθοδο-
ξία καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς δέχονται ἀπίστευ-
το πόλεμο καὶ ἀμφισβήτηση στὴν πατρί-
δα μας, γεγονὸς ποὺ συνιστᾶ φαινόμενο
σαφοῦς παρακμιακοῦ σκοταδισμοῦ. Οἱ
ἐκφραστές του προφανῶς δὲν ἔλαβαν ὑπ’
ὄψιν τὶς ἐπισημάνσεις ἑνὸς ἐκ τῶν με-
γαλυτέρων Ρώσων Θεολόγων τοῦ 20οῦ
αἰῶνα, τοῦ π. Γεωργίου Φλορόφσκι, ὁ
ὁποῖος διεκήρυττε ὅτι  «Ἡ Ὀρθόδοξος
Ἐκκλησία ὑπῆρξεν ὁ θεματοφύλαξ τοῦ
Χριστιανικοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ αὐτὸ τὸ
δημιουργικὸν πνεῦμα τοῦ Χριστιανικοῦ
Ἑλληνισμοῦ πρέπει νὰ ἀναζητῶμεν. Ἂς
γίνωμεν περισσότερον Ἕλληνες, διὰ νὰ
ἀποβῶμεν Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί».
ΤὶςσωτήριεςσυνέπειεςγιὰτὸνἙλλη-
νισμὸ ἀπὸ τὴν ἐπικράτηση τοῦ Χριστια-
νισμοῦ καὶ τῆς Ὀρθοδοξίας στὸν ἑλλη-
νικὸ χῶρο ἐπισημαίνει ξεκάθαρα ὁ ἀεί-
μνηστος πολιτικὸς καὶ ἱστορικὸς Πανα-
γιώτης Κανελλόπουλος: «Τὸ θαῦμα ποὺ
σήμανε ἡ ἐπικράτηση τοῦ Χριστιανισμοῦ
ἔσωσε καὶ τὸ ἑλληνικὸ πνεῦμα. Χωρὶς τὸ
πνεῦμα τῆς Ἑλλάδος δὲν θὰ μποροῦσε
νὰ διαμορφωθεῖ ὁ κόσμος, ὅπως τὸν ξέ-
ρουμε, ἂς ποῦμε ὁ δυτικὸς κόσμος. Ἀλλὰ
καὶ χωρὶς τὸν Χριστιανισμὸ τὸ ἑλληνικὸ
πνεῦμα θὰ εἶχε ταφεῖ καὶ χαθεῖ κάτω ἀπὸ
τὰ ἐρείπια τοῦ ρωμαϊκοῦ κόσμου».
Σὲ μιὰ ἐποχή, λοιπόν, ποὺ ὁ Νέος
Ἑλληνισμὸς ἀντιμετωπίζει κρίση ταυ-
τότητας, πέρα ἀπὸ τὰ τεχνικά, αἱρετικὰ
καὶ κτιστὰ διλήμματα, ἀξίζει νὰ θυμη-
θοῦμε ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς σώθηκε μέσα
στὸν Χριστιανισμὸ καὶ ὁ Χριστιανισμὸς
μίλησε ἑλληνικά.
Μόνο ἔτσι ὡς Ἕλληνες Χριστιανοὶ
θὰ ἀντιμετωπίσουμε δημιουργικὰ τὴν
ψευδῆ διδασκαλία τοῦ νεοπαγανισμοῦ
καὶ τῆς «ἀρχαιολατρείας», ἡ ὁποία ἐπιδι-
ώκει νὰ γκρεμίσει τὴν πίστη τῶν Πατέ-
ρωνμαςκαὶτὸπολιτισμικόμαςὑπόβαθρο
καὶ νὰ ἐπιβάλει τὸ δικό της ἰσοπεδωτικὸ
«πολιτισμὸ» καὶ βέβαια τὴ νέα πανθρη-
σκεία τῆς σύγχρονης Βαβέλ, στὴν ὁποία
δὲν θὰ ὑπάρχει θέση γιὰ τὸν Ἑλληνισμὸ
καὶ τὴν Ὀρθοδοξία, γιὰ τὸν ἄνθρωπο, τὴ
ζωὴ καὶ τὴν ἐλευθερία του.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
-Μητροπολίτου Περγάμου Ἰωάννου (Ζηζιού-
λα), Εὐρωπαϊκὸ πνεῦμα καὶ ἑλληνικὴ Ὀρθο-
δοξία, περιοδ. Εὐθύνη, τ. 167/1985.
-Ἀρχιμ. Δαμιανοῦ Ζαφείρη, Ἑπτὰ Λόγοι στοὺς
Χαιρετισμούς,  ἐκδ. Ἀποστολικὴ Διακονία,
Ἀθήνα, 1998.
-Ὀρθοδοξία καὶ Ἑλληνισμός. Ἐκδόσεις Ἱ.Μ.
Κουτλουμουσίου, Ἅγιον Ὄρος.
-«Ὀρθόδοξος Παρατηρητής», Περιοδικὸ Ἀρχι-
επισκοπῆς Βορείου καὶ Νοτίου Ἀμερικῆς, Ἰα-
νουάριος, 1957.
-Ἰωάννου Δανδουλάκη, Ἑλληνισμὸς καὶ
Ὀρθοδοξία.
-Παναγιώτου Κανελλοπούλου, Ὁ Χριστια-
νισμὸς καὶ ἡ ἐποχή μας.
12
Ἀ
­να­ρω­τι­έ­μαι τί ση­μαί­νει ἡ λέ­ξη ταυ­
τό­τη­τα γιὰ τὸν ἄν­θρω­πο; Εἶ­ναι,
θὰ λέ­γα­με, ὁ τρό­πος μὲ τὸν ὁ­ποῖ­
ον ὑ­πάρ­χει καὶ πο­ρεύ­ε­ται στὴ σύν­το­μη
ζω­ή του. Εἶ­ναι ἐ­πί­σης ὁ τρό­πος μὲ τὸν
ὁ­ποῖ­ον ἀν­τι­λαμ­βά­νε­ται ὁ ἴ­διος τὴν ὕ­παρ­
ξή του μέ­σα στὸν χῶ­ρο καὶ στὸν χρό­νο
ποὺ τοῦ δό­θη­κε. Εἶ­ναι ὅ­μως καὶ ὁ τρό­πος
μὲ τὸν ὁ­ποῖ­ο ταυ­τί­ζε­ται κα­νεὶς μὲ τοὺς
ἄλ­λους ἀν­θρώ­πους καὶ μὲ τὸ πε­ρι­βάλ­λον
του. Εἴ­μα­στε λοι­πὸν νέ­οι ἢ με­σή­λι­κες,
Ἕλ­λη­νες ἢ Κι­νέ­ζοι, ἄν­δρες ἢ γυ­ναῖ­κες,
Ὀρ­θό­δο­ξοι ἢ προ­τε­στάν­τες. Κι ἐ­πί­σης εἴ­
μα­στε ἀ­ρι­στε­ροὶ ἢ δε­ξιοί, πα­τρι­ῶ­τες ἢ κο­
σμο­πο­λί­τες, πι­στοὶ ἢ ἄ­θε­οι, πα­οκ­τζῆ­δες ἢ
ἀ­ρεια­νοὶ κ.τ.λ., κ.τ.λ. Στὰ με­γά­λα ἢ στὰ
μι­κρὰ ζη­τή­μα­τα τοῦ βί­ου ἔ­χει κα­θέ­νας
μί­α το­πο­θέ­τη­ση καὶ μί­αν ἀν­τί­λη­ψη, ποὺ
τὴν κλη­ρο­νό­μη­σε ἢ τὴν δι­α­μόρ­φω­σε καὶ
ἡ ὁ­ποί­α τὸν χα­ρα­κτη­ρί­ζει, συμ­με­τέ­χον­τας
σὲ ὅ,τι πε­ρι­λαμ­βά­νει τὸ ἀν­θρώ­πι­νο πρό­
σω­πό του.
Ὅ­λα τοῦ­τα ἦ­ταν λί­γο πο­λὺ δε­δο­μέ­
να μέ­χρι τὴν ἐ­πο­χή τῆ­ς  ἀπο­δό­μη­σης.
Μέ­χρι δη­λα­δὴ τὶς μέ­ρες μας, στὶς ὁ­ποῖ­
ες μί­α σχο­λὴ σκέ­ψης ποὺ πρε­σβεύ­ει τὸν
ἀ­πό­λυ­το σχε­τι­κι­σμὸ καὶ τὴν ἀ­δυ­να­μί­α
ὁ­ποι­ασ­δή­πο­τε βε­βαι­ό­τη­τας καὶ ἀ­ξι­ο­λο­
γί­ας ἔ­χει κυ­ρι­αρ­χή­σει σὲ κά­θε ἔκ­φαν­ση
τοῦ δη­μο­σί­ου λό­γου. Ἡ ἀ­πο­δό­μη­ση εἶ­
ναι βέ­βαι­α μί­α ἔν­νοι­α ποὺ εἰ­σή­χθη ἀ­πὸ
τὸν Ντε­ριν­τά ἤ­δη στὴ δε­κα­ε­τί­α τοῦ ᾿60
καὶ εἶ­χε τὶς ρί­ζες της στὸν Χά­ιν­τεγ­κερ.
Μπο­ροῦ­με νὰ ποῦ­με ὅ­τι εἶ­ναι ἡ λο­γι­κὴ
κα­τά­λη­ξη τῆς δυ­τι­κῆς φι­λο­σο­φί­ας τοῦ
μη­δε­νι­σμοῦ, μά­λι­στα ἡ Τέ­χνη εἶ­χε προ­
η­γη­θεῖ μὲ κι­νή­μα­τα ὅ­πως τὸ Νταν­τά.
Τὸ τί ἀ­κρι­βῶς πρε­σβεύ­ει δὲν μᾶς τὸ εἶ­
πε οὔ­τε ὁ ἴ­διος ὁ Γάλ­λος εἰ­ση­γη­τής της,
ἀν­τι­λαμ­βα­νό­με­νος τὴ δυ­σκο­λί­α νὰ ὁ­ρί­
σεις κά­τι τὸ ὁ­ποῖ­ο ἐξ ἀρ­χῆς ἀμ­φι­σβη­τεῖ
κά­θε ὁ­ρι­σμό. Ὁ ἰ­σχυ­ρι­σμὸς ὅτι τό νό­η­μα
τῶν λέ­ξε­ων εἶ­ναι ἐν­τε­λῶς αὐ­θαί­ρε­το καὶ
ὅ­τι, στὸ βά­θος, ἡ πραγ­μα­τι­κό­τη­τα εἶ­ναι
κά­τι τὸ ὁ­ποῖ­ο κα­νεὶς δὲν μπο­ρεῖ νὰ γνω­
ρί­ζει  προ­φα­νῶς ἀ­πο­τε­λεῖ μί­αν ἐ­πί­θε­ση
στὴ γλῶσ­σα καὶ στὴ σκέ­ψη, στὴν ἴ­δια
τὴν ἰ­δέ­α τῆς ἀ­λή­θειας καί, φυ­σι­κά, σὲ κά­
θε ἀ­ξί­α καὶ πα­ρά­δο­ση.
Πῶς ὅ­μως ἕ­να ρεῦ­μα φι­λο­σο­φι­κὸ
ἔ­φτα­σε νὰ κα­λύ­ψει ὄ­χι μό­νο τὶς πε­ρι­ο­χὲς
τῆς Ἱ­στο­ρί­ας, τῆς Πο­λι­τι­κῆς Ἐ­πι­στή­μης,
τῆς Κοι­νω­νι­ο­λο­γί­ας, τῆς Νο­μι­κῆς, τῆς
Ἀρ­χι­τε­κτο­νι­κῆς, ἀλ­λὰ τε­λι­κὰ κι αὐ­τῆς
τῆς ἴ­διας τῆς κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας; Εἶ­ναι φα­
νε­ρὸ ὅ­τι τὸ πνευ­μα­τι­κὸ κλί­μα εὐ­νο­οῦ­σε
κά­τι τέ­τοι­ο. Μή­πως ὅ­μως δὲν ἦ­ταν μό­
νο τὸ πνευ­μα­τι­κὸ κλί­μα; Μή­πως ἦ­ταν
–ἀ­πὸ ἕ­να χρο­νι­κὸ ση­μεῖ­ο καὶ πέ­ρα– καὶ
τὸ πο­λι­τι­κὸ κλί­μα ἐ­ξαι­ρε­τι­κὰ εὐ­νο­ϊ­κό;
Μι­λῶ γιὰ τὸ χρο­νι­κὸ ὁ­ρό­ση­μο τοῦ 1989-
1990, γιὰ τὴν ὁ­ρι­στι­κὴ κα­τάρ­ρευ­ση τοῦ
κομ­μου­νι­στι­κοῦ κό­σμου καὶ τὴν ἀ­πο­χα­
λί­νω­ση τοῦ κα­πι­τα­λι­σμοῦ. Κά­που ἐ­κεῖ
φαί­νε­ται νὰ δι­α­μορ­φώ­νον­ται οἱ κα­τάλ­
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
ΚΑΙ
ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ
Κώ­στα Κα­ρα­ΐ­σκου
δι­ευ­θυν­τῆ τοῦ «Ἀν­τι­φω­νη­τῆ»
13
λη­λες συν­θῆ­κες ποὺ θὰ ἐ­πέ­τρε­παν τὴν
πλή­ρη δι­ά­λυ­ση κά­θε νο­ή­μα­τος καὶ τὴν
βο­λι­κὴ γιὰ τοὺς θρι­αμ­βεύ­ον­τες κρα­
τοῦν­τες πλή­ρη ἐ­ξάρ­θρω­ση τῶν δυ­τι­κῶν
κοι­νω­νι­ῶν. Για­τί τί θὰ ση­μαί­νει πλέ­ον
στὰ χρό­νια τῆς Παγ­κο­σμι­ο­ποί­η­σης νὰ
εἶ­ναι κά­ποι­ος «Γάλ­λος» ἢ «Ρῶ­σσος;». Τί
ση­μαί­νει στὴ Νέ­α Ἐ­πο­χὴ «Κα­θο­λι­κὸς ἢ
Ὀρ­θό­δο­ξος», ἀ­να­ρω­τι­έ­ται ἡ κυ­ρί­αρ­χη
προ­πα­γάν­δα. Δὲν εἶ­ναι ὅ­λα αὐ­τὰ «κα­τα­
σκευ­ά­σμα­τα» πού κά­ποι­οι γιὰ τοὺς δι­
κούς τους λό­γους μᾶς τὰ ἐ­πέ­βα­λαν στὸ
πρό­σφα­το πα­ρελ­θόν; Δὲν πρό­κει­ται γιὰ
κά­ποι­ες κοι­νό­τη­τες, ἐ­ξί­σου φαν­τα­σια­κὲς
μὲ ὅ­λες τὶς ἄλ­λες; Ἐ­πί­σης, τί ση­μαί­νει
«ἄν­δρας» καὶ τί «γυ­ναῖκα;». Δὲν εἶ­ναι
αὐ­τὰ σε­ξου­α­λι­κὲς ἐ­πι­λο­γές μας ποὺ τὶς
κά­νου­με στὴ διά­ρκεια τῆς ζω­ῆς μας, ἀ­πὸ
τὴν ἐ­φη­βεί­α καὶ με­τά; Καὶ τί θὰ πεῖ νέ­ος
καὶ ἡ­λι­κι­ω­μέ­νος, δὲν ἔ­χουν ὅ­λοι τὰ ἴ­δια
δι­και­ώ­μα­τα στὴ χα­ρά, στὴν κα­τα­νά­λω­
ση, στὸν ἔ­ρω­τα;
Ἡ κα­λύ­τε­ρη ἀ­νά­γνω­ση αὐ­τῶν τῶν
μη­νυ­μά­των ποὺ στέλ­νουν τὰ ἀ­φεν­τι­
κὰ στὸ πό­πο­λο εἶ­ναι μέ­σα ἀ­πὸ τὰ τη­λε­
ο­πτι­κὰ καὶ κι­νη­μα­το­γρα­φι­κὰ προ­ϊ­όν­τα
τῆς μα­ζι­κῆς (ὑ­πο-) κουλ­τού­ρας. Παν­τοῦ
κυ­ρί­αρ­χους, κεν­τρι­κοὺς ρό­λους ἡ­ρώ­ων
ἔ­χουν κά­ποι­οι ξέ­νοι, κά­ποι­οι πε­ρι­θω­ρια­
κοί, κά­ποι­οι ὁ­μο­φυ­λό­φι­λοι… Δὲν νο­μί­ζω
ὅ­τι χρει­ά­ζε­ται νὰ πα­ρα­τε­θοῦν πα­ρα­δείγ­
μα­τα, ἡ κοι­νὴ ἐμ­πει­ρί­α ὅ­λων τὸ ἐ­πι­βε­βαι­
ώ­νειπε­ρί­τρα­να.Ἡἐ­ξαί­ρε­σηἀ­πο­θε­ώ­νε­ται
γιὰ νὰ ὑ­πο­νο­μευ­τῆ ἡ πί­στη στὸν κα­νό­να.
Ταυ­τό­χρο­να κά­θε οὐ­σι­ώ­δης δι­α­φο­ρὰ ἰ­σο­
πε­δώ­νε­ται. Ὅ­λους (πρέ­πει νὰ) τοὺς συ­
νέ­χει μί­α κα­τα­να­λω­τι­κὴ ἀν­τί­λη­ψη τῆς
ζω­ῆς, μί­ας ζω­ῆς ποὺ δὲν ἔ­χει καμ­μί­α με­
τα­φυ­σι­κὴδι­ά­στα­ση,καμ­μί­αμὴἐμ­πο­ρι­κὴ
πτυ­χή, καμ­μί­α ἔ­γνοι­α γιὰ συλ­λο­γι­κό­τη­
τες. Τὰ πάν­τα τί­θεν­ται ὑ­πὸ ἀμ­φι­σβή­τη­ση
καὶ γε­λοι­ο­ποί­η­ση, μὲ μί­α κα­τε­δα­φι­στι­κὴ
μα­νί­α ποὺ ξε­περ­νᾶ κά­θε προ­σπά­θεια ἐ­ξή­
γη­σης. Ἡ Ἱ­στο­ρί­α κά­θε λα­οῦ εἶ­ναι ἕ­να
ἄ­θροι­σμα τυ­χαί­ων συμ­βάν­των, τὰ Ἔθνη
κα­τα­σκευ­ά­στη­καν πρὶν λί­γα χρό­νια, οἱ
ἩοἰκογένειατοῦΜεγάλουΒασιλείου.
14
θρη­σκεῖ­ες -μᾶλ­λον ὄ­χι οἱ θρη­σκεῖ­ες γε­
νι­κά, ἀλ­λὰ εἰ­δι­κὰ ὁ Χρι­στι­α­νι­σμό­ς- εἶ­ναι
με­σαι­ω­νι­κὸ ἀ­πο­λί­θω­μα, οἱ ἥ­ρω­ες τοῦ πα­
ρελ­θόν­τος ἦ­ταν ἀ­νά­ξια ἀν­θρω­πά­κια τῆς
βάρ­βα­ρης, προ­ε­πι­στη­μο­νι­κῆς ἐ­πο­χῆς, οἱ
ἐν­στά­σεις γιὰ τὸν ρό­λο τῶν κυ­ρί­αρ­χων
τά­ξε­ων εἶ­ναι πα­λαι­ο­κομ­μου­νι­στι­κὰ ἀ­πο­
λι­θώ­μα­τα κ.τ.λ., κ.τ.λ. 
Τὸ μό­νο ποὺ δὲν ἀμ­φι­σβη­τεῖ ἡ κυ­ρί­
αρ­χη ἰ­δε­ο­λο­γί­α εἶ­ναι ἡ παν­το­δυ­να­μί­α τῆς
Ἀ­γο­ρᾶς. Ἀν­τι­θέ­τως γι᾿ αὐ­τὴν ἡ ὀρο­λο­γί­α
ποὺ ἐ­πι­κρα­τεῖ σχε­τι­κὰ μὲ αὐ­τὴν πε­ρι­έ­χει
μό­νο λέ­ξεις ὅ­πως «ἀ­πε­λευ­θέ­ρω­ση», «κυ­
ρι­αρ­χί­α», «δυ­να­μι­σμός», «νέ­α οἰ­κο­νο­μί­α»
καὶ ἄλ­λα πα­ρό­μοι­α, ὅ­λα μὲ θε­τι­κὸ πε­ρι­ε­
χό­με­νο. Ἔ­στω κι ἂν ἡ πραγ­μα­τι­κό­τη­τα,
ὄ­χι ἡ εἰ­κο­νι­κὴ ἀλ­λὰ ἡ γνή­σια, δὲν ἔ­χει
μό­νο θε­τι­κὲς πλευ­ρὲς στὴ ζω­ὴ τῶν ἀν­
θρώ­πων, καὶ τὰ ἀ­σύλ­λη­πτα κέρ­δη ἀ­πὸ
τὴν ἔ­κρη­ξη τῆς οἰ­κο­νο­μί­ας τὰ καρ­ποῦν­
ται ὅ­λο καὶ λι­γό­τε­ροι ἄν­θρω­ποι στὸν κό­
σμο.
Ἔ­τσι, στὸν μο­νο­πο­λι­κὸ καὶ μο­νο­
δι­ά­στα­το κό­σμο ποὺ προ­έ­κυ­ψε πρὶν 20
χρό­νια, οἱ ποι­κί­λες ἀν­θρώ­πι­νες ταυ­τό­
τη­τες ἀ­πο­τε­λοῦν ἐμ­πό­διο στὴν οἰ­κο­νο­μι­
κή, πο­λι­τι­κὴ καὶ πνευ­μα­τι­κὴ ἅ­λω­ση τῆς
ἀν­θρω­πό­τη­τας. Αὐ­τοὶ ποὺ ἔ­χουν συσ­
σω­ρεύ­σει ἄ­πει­ρα πλού­τη ἀ­πὸ τὸ τί­πο­
τε, αὐ­τοὶ ποὺ προ­σπα­θοῦν νὰ ἐ­λέγ­ξουν
τὴν πο­ρεί­α τῆς ὑ­φη­λί­ου, τοὺς πο­λέ­μους,
τὶς κρί­σεις καὶ τὶς ἀ­να­κα­τα­τά­ξεις ἔ­χουν
ἀ­νάγ­κη ἕ­ναν πολ­τὸ ἀ­τό­μων μί­ας ἀ­δι­α­φο­
ρο­ποί­η­της μά­ζας. Ἡ ἰ­δε­ο­λο­γί­α τῆς ἐ­ξα­το­
μί­κευ­σης, ἡ λαί­λα­πα τῆς κα­τα­νά­λω­σης, ὁ
ἀν­τι­ε­θνι­κι­στι­κὸς οἶ­στρος, ἡ μη­δε­νι­στι­κὴ
πο­λε­μι­κὴ στὶς θρη­σκεῖ­ες, ὁ κα­τα­στα­τι­
κὸς ἀν­τι­κλη­ρι­κα­λι­σμός, ἡ θε­τι­κὴ ὑ­περ­
προ­βο­λὴ κά­θε ἀ­νω­μα­λί­ας
δὲν εἶ­ναι ση­μά­δια μί­ας ἀ­νε­
κτι­κῆς κοι­νω­νί­ας. Εἶ­ναι
ση­μά­δια τῆς ἀ­πο­σύν­θε­σης
τῆς κοι­νω­νί­ας στὸ παγ­κο­
σμι­ο­ποι­η­μέ­νο πε­ρι­βάλ­λον
τοῦ σή­με­ρα. Εἶ­ναι ἡ πο­λε­
μι­κὴ τῶν κρα­τούν­των μὲ
βά­ση τὴν ὁ­ποί­α πλήτ­τε­ται
τὸ ἠ­θι­κὸ καὶ ἡ αὐ­το­πε­
ποί­θη­ση τῶν ἀν­θρώ­πων.
Πρέ­πει ὅ­λοι νὰ πει­στοῦ­με
ὅ­τι δὲν εἴ­μα­στε τί­πο­τε πα­
ρα­πά­νω ἀ­πὸ «κα­τά φαν­τα­
σί­αν ἄν­θρω­ποι» κι ὅ­λα ὅ­σα
θε­ω­ροῦ­με ση­μαν­τι­κὰ στὴ
ζω­ὴ μας εἶ­ναι ἕ­να τί­πο­τε.
Ἂν δὲν βά­λει κα­θέ­νας ἀ­πὸ μᾶς τὴν κα­τα­
νά­λω­ση καὶ μό­νον αὐ­τὴν στὸ κέν­τρο τοῦ
βί­ου του, μη­δε­νί­ζον­τας κά­θε ἀ­να­φο­ρὰ σὲ
Οἰ­κο­γέ­νεια, Ἔθνος, Πα­τρί­δα, Ἐκ­κλη­σί­α
κ.τ.λ. δὲν θὰ ἡ­συ­χά­σουν. Μὲ ἀν­τί­στοι­χο
τρό­πο, ἐρ­γα­ζό­με­νοι στὸ δι­ε­θνὲς σκη­νι­κό,
δι­α­λύ­ουν κά­θε κρά­τος ποὺ δὲν τὸ ἐ­λέγ­
χουν καὶ πα­ρα­λαμ­βά­νουν τὰ συν­τρίμ­μια
του γιὰ νὰ τὰ ἐν­τά­ξουν στὰ εὐ­ρύ­τε­ρα σύ­
νο­λα ποὺ τὰ χει­ρα­γω­γοῦν ἄ­νε­τα. Ἔ­τσι
δὲν εἶ­ναι μό­νο ἡ Γι­ουγ­κοσ­λα­βί­α ποὺ ἔ­γι­
νε βί­αι­α ἑ­πτὰ κομ­μά­τια, ἀ­πὸ τὰ ὁ­ποῖ­α τὰ
πρῶ­τα ἤ­δη ἐν­τάσ­σον­ται στὴν Εὐ­ρω­πα­ϊ­
κὴ Ἕ­νω­ση, ἀλ­λὰ καὶ ἡ πρώ­ην Τσε­χοσ­
λο­βα­κί­α, ἡ πρώ­ην Σο­βι­ε­τι­κὴ Ἕ­νω­ση…
Πρῶ­τα λοι­πὸν κά­θε ἐ­θνι­κὴ οἰ­κο­γέ­νεια
ἀ­πο­σπᾶ­ται ἀ­πὸ τὸν φυ­σι­κό της χῶ­ρο κι
ἔ­πει­τα ἐ­πα­να­συγ­κολ­λᾶ­ται τε­χνη­τὰ μέ­σα
σὲ μί­α πο­λυ­πο­λι­τι­σμι­κὴ ὁ­λό­τη­τα ὅ­που
πλέ­ον δὲν ἐ­λέγ­χει τί­πο­τε ἀ­πο­λύ­τως.
Τί ση­μαί­νει ὅ­μως «πο­λυ­πο­λι­τι­σμι­κό­
τη­τα;». Εἶ­ναι ἡ ἀ­πο­δο­χὴ ὅ­λων τῶν πο­λι­
15
τι­σμῶν στὰ πλαί­σια μί­ας εὐ­ρύ­τε­ρης κοι­
νω­νί­ας, μὲ ὅ­ρους ἰ­σό­τη­τας κι ἐ­λευ­θε­ρί­ας.
Ἀ­κού­γε­ται ἀρ­χι­κὰ ὡ­ραῖ­ο, ἰ­δί­ως ὅ­ταν
κα­νεὶς δὲν ἔ­χει ἐ­πα­φὴ μὲ τὶς κοι­νω­νι­κὲς
καὶ πο­λι­τι­κὲς πραγ­μα­τι­κό­τη­τες. Ὅ­μως
τί γί­νε­ται στὴν πρά­ξη; Ὅ­λα ξε­κί­νη­σαν
ἀ­πὸ τὶς Νέ­ες Χῶ­ρες, δη­λα­δὴ ἀ­πὸ τὶς χῶ­
ρες τῶν με­τα­να­στῶν, ὅ­που ἴ­σως μί­α τέ­
τοι­α ἀρ­χὴ θὰ εἶ­χε κά­ποι­α βά­ση. Εἶ­ναι
χα­ρα­κτη­ρι­στι­κὸ ὅ­τι στὰ πρῶ­τα χρό­νια
τὸ 90% τοῦ δη­μό­σιου λό­γου πε­ρὶ πο­λυ­
πο­λι­τι­σμι­κό­τη­τας προ­ερ­χό­ταν ἀ­πὸ τὴν
Ἀ­με­ρι­κὴ καὶ συ­ναν­τοῦ­σε ἰ­σχυ­ρό­τα­τες
ἀν­τι­στά­σεις στὸν ὑ­πό­λοι­πο κό­σμο (π.χ.
στὴ Γαλ­λί­α). Καὶ πῶς ἀλ­λι­ῶς θὰ μπο­ροῦ­
σε νὰ συμ­βεῖ, ὅ­ταν τὸ ἴ­διο αὐ­τὸ μον­τέ­λο
εἶ­ναι πιὰ ἀ­πο­δε­κτὸ ὅ­τι ἀ­πέ­τυ­χε οἰ­κτρά.
Ὅ­τι δη­μι­ούρ­γη­σε γκέ­το στὴν ἀ­με­ρι­κα­
νι­κὴ κοι­νω­νί­α, δι­α­λύ­ον­τας τοὺς ὅ­ποι­ους
κοι­νω­νι­κοὺς δε­σμοὺς (βλ. καὶ τὴν πρό­
σφα­τη με­τα­βο­λὴ τῶν θέ­σε­ων τοῦ θε­ω­ρη­
τι­κοῦ της, τοῦ Πούτ­ναμ). Αὐ­τὸ λοι­πὸν
τὸ κοι­νω­νι­κὸ μον­τέ­λο ποὺ δι­έ­λυ­σε τὶς
ΗΠΑ, συ­νε­χί­ζει νὰ πλα­σά­ρε­ται στὴν Εὐ­
ρώ­πη καὶ στὴν Ἑλ­λά­δα, δη­λα­δὴ, σὲ κοι­
νω­νί­ες ἔν­το­να χρω­μα­τι­σμέ­νες μὲ ἐ­θνι­κά,
θρη­σκευ­τι­κὰ καὶ πο­λι­τι­σμι­κὰ χα­ρα­κτη­
ρι­στι­κά.
Παράλληλα, βεβαίως γίνεται καὶ
συστηματικὴ προσπάθεια νὰ ὑπονο-
μευτοῦν τὰ χαρακτηριστικὰ αὐτά,
ἀφενὸς μὲ τὴν ἀποσύνθεση τῆς τοπικῆς
κοινωνίας κι ἀφετέρου μὲ τὴν μαζικὴ
λαθρομετανάστευση. Ὅταν φτάσουμε,
γιὰ παράδειγμα στὴν Ἑλλάδα, νὰ
μετρᾶμε κάθε 2-3 Ἑλληνόπουλα καὶ
ἕνα προσφυγόπουλο ἀπὸ τὸ Πακιστάν,
τὴν Ἀλβανία ἢ τὴ Σομαλία, πῶς θὰ
νομιμοποιούμαστε νὰ μιλᾶμε γιὰ
Ἑλληνικὴ καὶ Ὀρθό­δοξη Παιδεία;
Ποιά ταυ­τό­τη­τα θὰ μπο­ρεῖ κά­ποι­ος νὰ
ἐ­πι­κα­λε­στεῖ ῆ γιὰ τὴν κοι­νω­νί­α τῆς πα­
τρί­δας μας, ὅ­ταν αὐ­τὴ θὰ ἔ­χει με­τα­τρα­
πεῖ σὲ ἐ­θνο­λο­γι­κὸ πάρ­κο; Ἂν μά­λι­στα
συν­δυά­ση κα­νεὶς τὴν ἀρ­ρώ­στια τῆς πο­
λι­τι­κῆς ὀρ­θό­τη­τας ποὺ ἀ­πα­γο­ρεύ­ει κά­θε
λό­γο γιὰ ἀ­νώ­τε­ρους καὶ κα­τώ­τε­ρους πο­
λι­τι­σμοὺς κι ἂν βά­λει δί­πλα καὶ τὴν λυσ­
σα­λέ­α ἐ­πί­θε­ση κα­τὰ παν­τὸς προ­τύ­που
καὶ ὑ­πο­δείγ­μα­τος -ἔ­χου­με τρελ­α­θεῖ νὰ
δι­α­βά­ζου­με γιὰ τὶς «σκο­τει­νὲς πλευ­ρὲς»
ὅ­λων τῶν με­γά­λων ἀν­δρῶν τῆς Ἱ­στο­ρί­
ας, ἑλ­λη­νι­κῆς καὶ ξέ­νης- γί­νε­ται σα­φὲς
ὅ­τι δὲν μέ­νουν πολ­λὰ χρό­νια ζω­ῆς στὴν
Ἑλ­λά­δα ποὺ ξέ­ρου­με. Ἤ­δη ἡ ἴ­δια ἡ ἐ­λευ­
θε­ρί­α τοῦ λό­γου ἔ­χει σχε­δὸν ἐ­ξο­βε­λι­στεῖ
ἀ­πὸ τὰ κα­τε­στη­μέ­να ΜΜΕ, ἀ­φοῦ κά­θε
λό­γος πε­ρὶ ἰ­δι­ο­προ­σω­πεί­ας χα­ρα­κτη­ρί­
ζε­ται ὡς ρα­τσι­στι­κός, ἀ­κρο­δε­ξιός, σκο­
τα­δι­στι­κὸς καὶ ἄλ­λα πα­ρό­μοι­α. Κι ὅ­σο
βλα­κώ­δεις κι ἂν εἶ­ναι οἱ αἰ­τιά­σεις τῶν
ἐ­θνο­μη­δε­νι­στῶν, ὅ­σο γε­λοῖα κι ἂν εἶ­ναι
τὰ ἐ­πι­χει­ρή­μα­τα τῶν προ­πα­γαν­δι­στῶν,
δυ­στυ­χῶς ἡ ἰ­σχὺς τους εἶ­ναι τέ­τοι­α ποὺ
ἐ­πι­βάλ­λον­ται. Κι ἐ­πι­βάλ­λον­ται για­τί τὸ
ἐ­πι­τρέ­πει ἡ γε­νι­κευ­μέ­νη δι­κή μας ἄ­γνοι­α
καὶ ἀ­δι­α­φο­ρί­α, ἡ δι­κή μας ἀ­νε­πάρ­κεια
καὶ ἡ ἐν­σω­μά­τω­σή μας στὸν κό­σμο ποὺ
μᾶς ἔ­χουν ἑ­τοι­μά­σει.
Ἡ σύγ­χρο­νη (λέ­με τώ­ρα!) ἐ­πι­στή­μη,
εἶ­ναι ἕ­να κρε­ββά­τι τοῦ Προ­κρού­στη στὸ
ὁ­ποῖ­ο τί­θεν­ται ὅ­λα τὰ ἱ­στο­ρι­κὰ γε­γο­νό­
τα καὶ τὰ ἐ­ξέ­χον­τα πρό­σω­πα ποὺ ἀ­πο­τε­
λοῦν τοὺς θε­μέ­λιους λί­θους τοῦ πα­ρελ­
θόν­τος μας. Δὲν εἶ­ναι κά­τι ποὺ γί­νε­ται
16
μό­νο στὴν Ἑλ­λά­δα, ἀλ­λὰ ἐ­μᾶς αὐ­τὴ μᾶς
ἐν­δι­α­φέ­ρει καὶ σ᾿ αὐ­τὴν ἀ­να­φε­ρό­μα­στε.
Βγά­ζον­τας τὸν Μα­κρυ­γιά­ννη το­κο­γλύ­
φο, τὸν Κο­λο­κο­τρώ­νη λα­φυ­ρα­γω­γό,
τὸν Ἐ­λύ­τη φα­σί­στα καὶ τὸν Σε­φέ­ρη νε­
κρό­φι­λο ξε­θε­με­λι­ώ­νουν τὴν ἐ­θνι­κή μας
αὐ­το­πε­ποί­θη­ση. Μι­λῶν­τας γιὰ γέν­νη­ση
τοῦ ἑλ­λη­νι­κοῦ ἔ­θνους στὰ 1821 ἢ καὶ
στὰ 1830 (!) κό­βουν τὶς πο­λυ­αί­ω­νες ρί­
ζες μας – ἢ ἔ­στω 600 χρό­νια νε­ο­ελ­λη­νι­
κῆς ἱ­στο­ρί­ας. Ὅ­λα γί­νον­ται προ­κει­μέ­
νου νὰ ἐν­δώ­σου­με σὲ μί­α συγ­χρο­νι­κὴ
θε­ώ­ρη­ση τῆς ἱ­στο­ρί­ας, νὰ πει­στοῦ­με ὅ­τι
δὲν εἴ­μα­στε τί­πο­τε τὸ ἰ­δι­αί­τε­ρο κι ἁ­πλῶς
ἔ­τυ­χε νὰ μι­λᾶ­με τὴν κο­ρυ­φαί­α γλῶσ­σα
τοῦ κό­σμου, νὰ ζοῦ­με στὰ χώ­μα­τα τοῦ
με­γα­λύ­τε­ρου ἀν­θρώ­πι­νου πο­λι­τι­σμοῦ
κ.τ.λ. κ.τ.λ… Καὶ δὲν εἶ­ναι βέ­βαι­α μό­νο
ἡ ἐ­θνι­κὴ ταυ­τό­τη­τα ποὺ δέ­χε­ται λυσ­σα­
λέ­ες ἐ­πι­θέ­σεις. Τὸ ἴ­διο συμ­βαί­νει μὲ τὴν
θρη­σκευ­τι­κὴ ταυ­τό­τη­τα, ὅ­μως αὐ­τὸ εἶ­
ναι ἀ­πὸ μό­νο του ἕ­να με­γά­λο κε­φά­λαι­ο.
Τὸ ἴ­διο συμ­βαί­νει μὲ τὴ σε­ξου­α­λι­κὴ ταυ­
τό­τη­τά μας, ὅ­που ὁ δι­α­χω­ρι­σμὸς τῶν
δύ­ο φύ­λων εἶ­ναι πιὰ «πα­λι­ο­μο­δί­τι­κος»
καὶ πλέ­ον παν­τοῦ τὸ πρό­τυ­πο εἶ­ναι μί­α
θο­λού­ρα με­τα­ξύ τῆς ὁ­μο­φυ­λο­φι­λί­ας καὶ
τοῦ παν­σε­ξου­α­λι­σμοῦ, μὲ κεν­τρι­κὸ στό­
χο τὴν ὑ­πο­νό­μευ­ση τῶν ἀν­δρι­κῶν ἀ­ξι­ῶν
καὶ προ­τύ­πων. Ἡ ἐκ­θή­λυν­ση τῶν ἀρ­ρέ­
νων καὶ ὁ ἐ­κτρα­χη­λι­σμὸς τῶν γυ­ναι­κῶν
εἶ­ναι μί­α κα­τά­στα­ση ποὺ ἴ­σως ἔ­χει καὶ
ἄλ­λες αἰ­τί­ες (τὶς ὑ­περ­βο­λὲς τοῦ φε­μι­νι­
σμοῦ ἢ τὴν μό­λυν­ση τοῦ πε­ρι­βάλ­λον­τος
μὲ πλα­στι­κὲς οὐ­σί­ες οἰ­στρο­γό­νας δρά­
σης) ὅ­μως εἶ­ναι κι αὐ­τὴ ἐν­ταγ­μέ­νη στὸν
ἴ­διο σχε­δια­σμό. Τὸ ἴ­διο λυσ­σα­λέ­ες ἐ­πι­θέ­
σεις δέ­χε­ται ὁ θε­σμὸς τῆς οἰ­κο­γέ­νειας ἀ­πὸ
τὴν προ­ώ­θη­ση μί­ας αὐ­τά­ρε­σκης ἀ­το­μι­
κό­τη­τας ποὺ δὲν πρέ­πει νὰ ὀρ­ρω­δεῖ πρὸ
οὐ­δε­νός.
Τὸ ἐ­ρώ­τη­μα εἶ­ναι ποῦ πᾶ­με καὶ πῶς
μπο­ροῦ­με νὰ μὴν πᾶ­με ἐ­κεῖ ποὺ μᾶς πᾶ­
νε. Ἔ­χου­με ὅ­λοι εὐ­θύ­νη γιὰ ὅ­σα γί­νον­
ται σή­με­ρα. Κα­νεὶς δὲν μπο­ρεῖ νὰ μι­λᾶ
γιὰ εὐ­θύ­νες καὶ σχε­δια­σμοὺς ἄλ­λων ὅ­ταν
δὲν πράτ­τει τὸ δι­κό του κα­θῆ­κον ἀ­πέ­ναν­
τι στὴν ἀ­λή­θεια καὶ στὴν πα­τρί­δα του.
Ἡ κρί­ση ποὺ ζοῦ­με πιὰ εἶ­ναι καὶ ἡ εὐ­και­
ρί­α μας νὰ συ­νέλ­θου­με.
Ὀ­φεί­λου­με ὅ­λοι νὰ πλη­ρο­φο­ρού­μα­
στε τὶς ἐ­ξε­λί­ξεις καὶ νὰ δι­α­κρί­νου­με πί­σω
ἀ­πὸ τὰ ἐ­πι­φαι­νό­με­να τὸ τί πραγ­μα­τι­κὰ
δι­α­κυ­βεύ­ε­ται. Πρέ­πει νὰ δι­α­βά­ζου­με πί­
σω ἀ­πὸ τὶς ἀ­ε­ρο­λο­γί­ες πε­ρὶ «πο­λυ­πο­λι­τι­
σμι­κό­τη­τας» τὴν κα­τα­στρο­φὴ τῆς ἑλ­λη­
νι­κό­τη­τας. Νὰ βλέ­που­με ὅ­τι ἡ φλυ­α­ρί­α
γιὰ τὰ δῆ­θεν «ἀν­θρώ­πι­να δι­και­ώ­μα­τα»
ἀ­πο­σκο­πεῖ στὴν ὑ­πο­νό­μευ­ση τῆς Ἐθνι­
κῆς μας κυ­ρι­αρ­χί­ας. Νὰ ἀν­τι­λαμ­βα­νό­
μα­στε ὅ­τι ἡ «παγ­κο­σμι­ο­ποί­η­ση» δὲν ἔ­χει
καμ­μί­α σχέ­ση μὲ τὴν ἀ­γα­πη­τι­κὴ συ­νάν­
τη­ση τῶν ἀν­θρώ­πων, ἀλ­λὰ ἀ­φο­ρᾶ μό­νο
τὴν παν­το­δυ­να­μί­α τῶν πο­λυ­ε­θνι­κῶν
ἑ­ται­ρει­ῶν. Καὶ νὰ θυ­μό­μα­στε ὅ­τι ἡ φι­λο­
λο­γί­α πε­ρὶ «Νέ­ας Ἐ­πο­χῆς» εἶ­ναι ἁ­πλῶς ἡ
συγ­κά­λυ­ψη τῆς προ­σπά­θειας γιὰ κα­τάρ­
γη­ση τοῦ ἀν­θρω­πί­νου προ­σώ­που.
Ὅ­πως πο­λὺ σω­στὰ τὸ ἔ­χει ἐκ­φρά­σει ὁ
κα­θη­γη­τὴς Χρῆ­στος Γι­αν­να­ρᾶς, ὁ Μά­ικλ
Τζάκ­σον ἦ­ταν τὸ ἀ­πό­λυ­το σύμ­βο­λο τῆς
ἐ­πο­χῆς μας: οὔ­τε παι­δὶ, οὔ­τε ἐ­νή­λι­κας,
οὔ­τε ἄν­δρας, οὔ­τε γυ­ναῖκα, οὔ­τε μαῦ­ρος,
οὔ­τε λευ­κός. Τὸ ποῦ κα­τέ­λη­ξε εἶ­ναι βέ­
βαι­α γνω­στό… Ἂν λοι­πὸν δὲν θέ­λου­με
γιὰ τὴν κοι­νω­νί­α καὶ τὴν Πα­τρί­δα μας
ἕ­να ἀ­να­λό­γως τρα­γι­κὸ τέ­λος, δη­λα­δὴ
ἕ­ναν τα­πει­νω­τι­κὸ ἐ­ξευ­τε­λι­σμὸ καὶ ἕ­ναν
πρό­ω­ρο θά­να­το, ὀ­φεί­λου­με νὰ γρη­γο­
ροῦ­με.
Ἡ ἐλ­πί­δα πάν­τα ὑ­πάρ­χει. Οἱ ση­με­ρι­
νὲς κυ­ρί­αρ­χες δυ­νά­μεις καὶ ἀν­τι­λή­ψεις
δὲν θὰ εἶ­ναι ἴ­δι­ες ἐ­σα­εί, ἤ­δη με­τα­βάλ­λον­
ται μὲ ρυθ­μὸ ἐ­πι­τα­χυ­νό­με­νο. Κι ἀ­πὸ τὴν
ἄλ­λη, ἡ φύ­ση δὲν ἔ­χει δι­α­στρα­φεῖ, ἡ λο­
γι­κὴ δὲν ἔ­χει ἐ­κλεί­ψει, οἱ ἄν­θρω­ποι πα­
ρα­μέ­νουν πάν­τα ἄν­θρω­ποι, δη­λα­δὴ ἐν
δυ­νά­μει θε­οί.
Ἡ οἰ­κο­νο­μι­κὴ πλευ­ρὰ τῆς κρί­σης εἶ­
ναι μό­νο ἡ κο­ρυ­φὴ τοῦ πα­γό­βου­νου, καὶ
κα­θὼς τὴ βλέ­που­με νὰ ἔρ­χε­ται κα­τὰ πά­
νω μας ἂς ἑ­τοι­μα­στοῦ­με νὰ ἀν­τι­με­τω­πί­
σου­με μα­ζί της καὶ τὴν ἀ­θέ­α­τη ἰ­δε­ο­λο­γι­
κή της βά­ση.
17
ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ*
Ε
ἶναι ὁλοφάνερο πὼς ὁ Ἑλληνιστικὸς πολιτισμὸς
ἦταν κατὰ κάποια ἔννοια ὥριμος ἢ προπαρασκευ-
ασμένος γιὰ μεταστροφὴ καὶ μποροῦσε ἀκόμη νὰ
θεωρηθεῖ, πάλι κατὰ κάποια ἔννοια, σὰν ἕνας εἶδος εὐαγγε-
λικῆς προπαρασκευῆς, καὶ οἱ σύγχρονοι ἦταν ἐνήμεροι γιὰ
αὐτὴν τὴν κατάσταση.
Ἤδη ὁ Ἅγ, Παῦλος εἶχε κάνει ἕναν ὑπαινιγμὸ καὶ οἱ
Ἀπολογητὲς τοῦ δευτέρου αἰώνα καὶ οἱ πρῶτοι Ἀλεξαν-
δρινοὶ δὲν ἐδίστασαν νὰ ἀναφέρουν σὰν πρόδρομους τοῦ
Χριστιανισμοῦ τὸν Σωκράτη, τὸν Ἡράκλειτο καὶ τὸν Πλά-
τωνα.
Ὁ νέος πολιτισμὸς ἦταν μία μεγάλη σύνθεση ποὺ ὅλες
οἱ δημιουργικὲς παραδόσεις καὶ πνευματικὲς κινήσεις τοῦ
παρελθόντος ἀναμείχθηκαν καὶ τελειοποιήθηκαν.
Ἦταν «νέος ἑλληνισμός», ἀλλὰ ἑλληνισμὸς ἐκχριστια-
νισμένος δραστικὰ καὶ οὕτως εἰπεῖν, «ἐκκλησιαστικοποι-
ημένος».
*Ἁπὸ τὸ βιβλίο τοῦ π. Γεωργίου Φλορόφσκυ, «Χριστιανισμὸς καὶ Πο-
λιτισμός», ἐκδ. Πουρνάρα, Θεσσαλονίκη 2000
18
ΟΙ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ
ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ
Ε
ἶ­ναι γνω­στὸ ὅ­τι ζοῦ­με σὲ δύ­σκο­λους
και­ρούς, κα­τὰ τοὺς ὁ­ποί­ους ἀ­κό­μη
καὶ οἱ λέ­ξεις ἔ­χουν χά­σει τὸ νό­η­μά
τους καὶ (ἀ­πὸ κά­ποι­ους) ἀ­κό­μη καὶ τὰ
ἀ­πο­λύ­τως αὐ­το­νό­η­τα λο­γί­ζον­ται -καὶ
συ­χνὰ πε­ρι­παί­ζον­ται- ὡς ἀ­νό­η­τα. Πο­λὺ
με­γα­λύ­τε­ρη εἶ­ναι ἀ­σφα­λῶς ἡ σύγ­χυ­ση,
ὅ­σον ἀ­φο­ρᾶ τὸ θέ­μα τῶν ταυ­το­τή­των.
Μέ­σα σὲ ἕ­ναν κό­σμο ποὺ με­τα­βάλ­λε­ται
καὶ προ­σπα­θεῖ νὰ ἐ­πα­να­προσ­δι­ο­ρι­στῆ,
αὐ­το­μά­τως τὸ ζή­τη­μα «ποι­οὶ εἴ­μα­στε» - ἢ
ἀ­κό­μη ἀ­κρι­βέ­στε­ρα «ποι­οὶ αἰ­σθα­νό­μα­στε
ὅ­τι εἴ­μα­στε», τὸ ζή­τη­μα τῆς ἴ­διας μας τῆς
αὐ­το­συ­νει­δη­σί­ας, ἀ­νά­γε­ται σὲ μεῖ­ζον.
Μέ­σα στὰ πλαί­σια αὐ­τά, ἡ ἀ­πό­πει­ρα
προσ­δι­ο­ρι­σμοῦ τῆς νε­ο­ελ­λη­νι­κῆς ταυ­
τό­τη­τας - εἴ­τε στὴν αὐ­θεν­τι­κή, εἴ­τε καὶ
στὶς με­ταλ­λαγ­μέ­νες ἐκ­δο­χὲς της (δε­δο­
μέ­νου ἄλ­λω­στε ὅ­τι πο­τὲ δὲν ἦ­ταν κά­τι
στα­τι­κό, ἀλ­λὰ στὸ πέ­ρα­σμα τοῦ χρό­νου
ὑ­πέ­στη με­γά­λες με­τα­βο­λὲς λό­γῳ ἐ­σω­τε­
ρι­κῶν με­τε­ξε­λί­ξε­ων, ἀλ­λὰ καὶ ἔ­ξω­θεν
ἐ­πεμ­βά­σε­ων), δὲν εἶ­ναι κα­θό­λου ἁ­πλὸ
ἔρ­γο. Θὰ ἐ­πι­χει­ρή­σου­με ἐ­δῶ μί­α πο­λὺ
τα­πει­νὴ καὶ -μοι­ραί­α- ἀ­τε­λέ­στα­τη ἀ­πό­
πει­ρα πρὸς αὐ­τὴ τὴν κα­τεύ­θυν­ση, ἐ­πι­
κεν­τρώ­νον­τας μά­λι­στα κυ­ρί­ως σ᾿ ἐ­κεί­
νη τὴ δι­ά­στα­ση τῆς ταυ­τό­τη­τάς μας,
ποὺ σχη­μα­τι­κὰ θὰ τολ­μού­σα­με νὰ τὴν
ἀ­πο­κα­λέ­σου­με «θρη­σκευ­τι­κή».
Για­τί «σχη­μα­τι­κὰ» καὶ για­τί μι­λᾶ­με
πε­ρί… τόλ­μης; Μὰ ἐ­πει­δὴ βε­βαί­ως ἕ­νας
τέ­τοι­ος ἐ­πι­με­ρι­σμὸς θὰ ἦ­ταν κά­πο­τε ἐν­
τε­λῶς ἀ­νό­η­τος (καὶ ἀ­κό­μη πε­ρισ­σό­τε­ρο
παν­τε­λῶς ἀ­κα­τα­νό­η­τος), δε­δο­μέ­νου ὅ­τι
ἡ Ὀρ­θο­δο­ξί­α ἦ­ταν ὄ­χι ἁ­πλῶς τὸ βα­σι­
κό­τε­ρο δο­μι­κὸ στοι­χεῖ­ο τῆς ταυ­τό­τη­
τάς μας, ἀλ­λὰ κά­τι πο­λὺ οὐ­σι­ω­δέ­στε­ρο
καὶ βα­θύ­τε­ρο ἀ­κό­μη κι ἀ­πὸ αὐ­τό: ἦ­ταν
ἡ ἴ­δια ἡ ψυ­χή της, τὸ ἴ­διο τὸ ἐ­σώ­τα­το
ὀ­ξυ­γό­νο της, ἕ­νας συ­νο­λι­κὸς τρό­πος
ζω­ῆς, συμ­πε­ρι­φο­ρᾶς καὶ συ­ναν­τί­λη­ψης
τῶν πάν­των, ἕ­να συ­νο­λι­κὸ πλαί­σιο
γιὰ τὴν προ­σέγ­γι­ση ὄ­χι μό­νο τοῦ Θε­
οῦ, ἀλ­λὰ καὶ τοῦ ἀν­θρώ­πι­νου προ­σώ­
που, κα­θὼς ὅ­μως καὶ αὐ­τῆς ἀ­κό­μη τῆς
ἄ­ψυ­χης κτί­σε­ως. Ἦ­ταν μὲ λί­γα λό­για ὁ
ἴ­διος ὁ κα­θ᾿ ἡ­μᾶς Τρό­πος ἐν τῷ συ­νό­λῳ
του, ὥ­στε νὰ φαν­τά­ζει ἀ­πο­λύ­τως γε­
λοί­α καὶ ἀν­τι-ἱ­στο­ρι­κὴ ἡ δι­ά­κρι­σή της
ἀ­πὸ τὰ ὑ­πό­λοι­πα συ­στα­τι­κὰ αὐ­τοῦ ποὺ
σχη­μα­τι­κὰ ἀ­πο­κα­λοῦ­με «νε­ο­ελ­λη­νι­κὴ
ταυ­τό­τη­τα». Ταυ­τό­χρο­να ὅ­μως ὀ­φεί­
λου­με ἐ­πί­σης νὰ το­νί­σου­με πὼς καὶ ὁ
ὅ­ρος «θρη­σκεί­α» γιὰ ἐ­μᾶς τοὺς Ὀρ­θο­
δό­ξους κα­νο­νι­κὰ δὲν ἔ­χει νό­η­μα, για­τί
εἶ­ναι ὅ­ρος ποὺ κυ­ρί­ως πε­ρι­γρά­φει ἕ­να
στα­τι­κὸ ἠ­θι­κι­στι­κὸ ἀ­ξια­κὸ σύ­στη­μα,
τὸ ὁ­ποῖ­ο φυ­σι­κὰ οὐ­δε­μί­α σχέ­ση ἔ­χει μὲ
τὸν ἄ­νε­μο ποὺ λέ­γε­ται Ὀρ­θο­δο­ξί­α. Καὶ
ὁ ἄ­νε­μος δὲν πε­ρι­γρά­φε­ται, οὔ­τε καὶ
μπαί­νει σὲ κα­λού­πια. Θὰ κρα­τή­σου­με
ὡ­στό­σο πα­ρ᾿ ὅ­λα αὐ­τὰ τὸν ὅρο «θρη­
σκευ­τι­κὴ δι­ά­στα­ση» τῆς ταυ­τό­τη­τάς
Νε­κτά­ριου Δα­πέρ­γο­λα
δρ. Βυζαντινῆς Ἱ­στο­ρί­ας
19
μας, για­τί δυ­στυ­χῶς ἐ­δῶ καὶ ἀρ­κε­τὲς
δε­κα­ε­τί­ες ἔ­χει ἀ­πο­κτή­σει πλέ­ον πρα­
κτι­κὰ καὶ γιὰ ἐ­μᾶς νό­η­μα.
Καὶ ἐν­νο­ῶ ἀ­σφα­λῶς τὴ με­τάλ­λα­ξη
τῆς ἐν λό­γῳ ταυ­τό­τη­τας, ἐ­ξαι­τί­ας κυ­
ρί­ως τῆς στα­δια­κῆς «θρη­σκει­ο­ποί­η­σης»
τοῦ ἐκ­κλη­σι­α­στι­κοῦ γε­γο­νό­τος, μί­ας
ἐ­ξέ­λι­ξης ποὺ συν­τε­λέ­στη­κε μέ­σα ἀ­πὸ
μί­α κα­θα­ρὰ προ­τε­στάν­τι­κου τύ­που εὐ­
σε­βι­στι­κή κω­δι­κο­ποί­η­ση, ἡ ὁ­ποί­α οὐ­
σι­α­στι­κὰ συ­νο­δεύ­ει ὅ­λη τὴ σύγ­χρο­νη
ἱ­στο­ρί­α μας. Ἀ­νά­γει τὶς ἀ­παρ­χὲς της
ἤ­δη στὴν προ­ε­πα­να­στα­τι­κὴ πε­ρί­ο­δο,
τὴν ἐ­πο­χὴ ποὺ φτά­νουν καὶ στὴν κα­θ᾿
ἡμᾶς Ἀ­να­το­λὴ οἱ το­ξι­κὲς οὐ­σί­ες τοῦ
λε­γό­με­νου Εὐ­ρω­πα­ϊ­κοῦ Δι­α­φω­τι­σμοῦ
(ἤ… Δι­α­σκο­τι­σμοῦ - ὅ­πως τοὐ­λά­χι­στον
τι­νὲς ἐξ ἡμῶν ἔ­χου­με ἐ­δῶ καὶ πολ­λὰ
χρό­νια κα­τα­λή­ξει), τό­τε δη­λα­δὴ ποὺ ἡ
εἰ­σβο­λὴ τῆς αὐ­τι­στι­κῆς ἐ­κεί­νης ἀ­πο­θέ­
ω­σης τοῦ Ὀρ­θοῦ Λό­γου (μέ­σῳ τῶν εὐ­
ρω­πα­ϊ­κῶν… στο­ῶν -γιὰ νὰ μὴν ξε­χνι­ό­
μα­στε- δε­δο­μέ­νου ὅ­τι ἅ­παν­τες οἱ δῆ­θεν
ὀρ­θο­λο­γι­στὲς δι­α­φω­τι­στὲς τῆς Δύ­σης
ἦ­ταν στὴν πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ἀ­πο­κρυ­
φι­στὲς καὶ μα­σῶ­νοι), ἀ­κό­μη καὶ ὅ­ταν
δὲν ὠ­θεῖ στὴν κα­τα­συ­κο­φάν­τη­ση τῆς
πί­στης ὡς με­σαι­ω­νι­κοῦ σκο­τα­δι­σμοῦ,
ὁ­δη­γεῖ τὸ λι­γό­τε­ρο σὲ μί­α πρώ­ϊμη μορ­
φὴ θε­ο­λο­γι­κῆς ἐκ­κο­σμί­κευ­σης. Στὴ
συ­νέ­χεια ἔ­χου­με τὴν Ἐ­πα­νά­στα­ση τοῦ
᾿21, μὲ τὴν ὁ­ποί­α ἕ­να τμῆ­μα τοῦ Ἑλ­
λη­νι­σμοῦ ἐ­λευ­θε­ρώ­θη­κε μὲν ἀ­πὸ τὸν
τουρ­κι­κὸ ζυ­γό, γρή­γο­ρα πέ­ρα­σε ὅ­μως
κά­τω ἀ­πὸ ἄλ­λους (ἐ­νί­ο­τε μά­λι­στα πο­λὺ
χει­ρό­τε­ρους), με­τα­τρε­πό­με­νο σὲ ἕρ­μαι­ο
στὰ χέ­ρια ἀλ­λο­τρί­ων συμ­φε­ρόν­των, σὲ
προ­τε­κτο­ρά­το στὰ χέ­ρια ξέ­νων δυ­νά­με­
ων, σὲ ἄ­θλιο θύ­μα τῆς οἰ­κο­νο­μι­κῆς του
κα­χε­ξί­ας καὶ βα­σι­κὰ βε­βαί­ως σὲ πε­δί­ο
ἐ­πι­βο­λῆς ξέ­νων πο­λι­τι­σμι­κῶν προ­τύ­
πων, ποὺ ὁ­δή­γη­σαν στὴν πνευ­μα­τι­κή
του δι­ά­βρω­ση, ἀλ­λο­τρί­ω­ση καὶ ἐν τέ­
λει ἐκ­ποί­η­ση. Ἡ με­τάλ­λα­ξη λοι­πὸν τῆς
ταυ­τό­τη­τάς μας συ­νε­χί­ζε­ται στοὺς νέ­
ους αὐ­τοὺς και­ρούς, τοὺς και­ροὺς τοῦ
ἑλ­λα­δι­κοῦ κρα­τι­κοῦ ψευ­δο-μορ­φώ­μα­
τος τοῦ 1830, αὐ­τοῦ τοῦ ψεύ­τι­κου ῥω­
μαί­ϊκου ποὺ προ­φή­τε­ψε ὁ πα­τρο-Κο­
σμᾶς, αὐ­τοῦ τοῦ ἐ­λε­ει­νοῦ ῥω­μαίικου,
γιὰ τὸ ὁ­ποῖ­ο μι­λῶν­τας ὁ μέ­γας Μα­κρυ­
γιά­ννης, εἶ­χε φτά­σει στὸ ση­μεῖ­ο νὰ πεῖ
ὅ­τι πὼς τέ­τοι­α λευ­τε­ριὰ τὴ σι­χά­θη­κε
καὶ ὅ­τι «ἂν μᾶς ἔ­λε­γε κα­νέ­νας αὐ­τεί­νη
τὴν λευ­τε­ριὰ ὅ­που γευ­ό­μα­στε, θὰ πα­ρι­
κα­λού­σα­με τὸν Θε­ὸν νὰ μᾶς ἀ­φή­σει εἰς
τοὺς Τούρ­κους ἄλ­λα τό­σα χρό­νια, ὅ­σο
νὰ γνω­ρί­σουν οἱ ἄν­θρω­ποι τί θὰ εἰ­πῆ
πα­τρί­δα, τί θὰ εἰ­πῆ θρη­σκεί­α, φι­λο­τι­
μί­α, ἀ­ρε­τὴ καὶ τι­μι­ό­της». Καὶ συ­νε­χί­ζει
Ἡ Ὀρ­θο­δο­ξί­α ἦ­ταν ὄ­χι ἁ­πλῶς τὸ βα­σι­κό­τε­ρο
δο­μι­κὸ στοι­χεῖ­ο τῆς ταυ­τό­τη­τάς μας, ἡ ἴ­δια ἡ ψυ­χή της,
τὸ ἴ­διο τὸ ἐ­σώ­τα­το ὀ­ξυ­γό­νο της. ὁ ὅ­ρος «θρη­σκεί­α»
γιὰ ἐ­μᾶς τοὺς Ὀρ­θο­δό­ξους κα­νο­νι­κὰ δὲν ἔ­χει νό­η­μα,
για­τί εἶ­ναι ὅ­ρος ποὺ κυ­ρί­ως πε­ρι­γρά­φει ἕ­να στα­τι­κὸ
ἠ­θι­κι­στι­κὸ ἀ­ξια­κὸ σύ­στη­μα, τὸ ὁ­ποῖ­ο φυ­σι­κὰ
οὐ­δε­μί­α σχέ­ση ἔ­χει μὲ τὸν ἄ­νε­μο ποὺ λέ­γε­ται Ὀρ­θο­δο­ξί­α.
20
με­τὰ τὴ δι­α­δρο­μή της κα­τὰ τὸν ὕ­στε­ρο
19ο αἰ­ῶ­να καὶ κα­θ᾿ ὅ­λο τὸν 20ό, μέ­σα
ἀ­πὸ ἕ­να συ­νε­χῆ ἐκ­δυ­τι­κι­σμό, μέ­σα ἀ­πὸ
τὴν (ἀ­να­φαν­δὸν χρή­ζου­σα ψυ­χι­α­τρι­
κῆς ἔ­ρευ­νας) προ­σπά­θειά μας νὰ πε­
τά­ξου­με πά­σῃ… θυσί­ᾳ­στὴ χω­μα­τε­ρή,
ὡς πλεγ­μα­τι­κοὶ νε­ό­πλου­τοι, τὴν Οὐ­σί­α
μας, ὅ­λα τὰ ση­μαί­νον­τα καὶ ση­μαι­νό­
με­να τοῦ κα­θ᾿ ἡμᾶς Τρό­που, ὅ­λα αὐ­τὰ
δη­λα­δὴ ποὺ μᾶς γέν­νη­σαν καὶ μᾶς κρά­
τη­σαν ζων­τα­νοὺς ἐ­πὶ χι­λι­ε­τί­ες. Ἦ­ταν
ἀ­κρι­βῶς ἡ ἀ­πό­πει­ρα νὰ γί­νου­με «πο­λι­
τι­σμέ­νοι», πι­θη­κί­ζον­τας ξέ­να πρό­τυ­πα
καὶ τρό­πους ἀλ­λό­τριους. Ἡ ἀ­πό­πει­ρα
γιὰ νὰ μά­θου­με νὰ ψελ­λί­ζου­με, κα­τὰ
πῶς λέ­ει κι ὁ Σε­φέ­ρης, «σπα­σμέ­νες λέ­
ξεις ἀ­πὸ ξέ­νες γλῶσ­σες»…
Τὸ ἐγ­χεί­ρη­μα αὐ­τὸ (καὶ ἀ­νε­ξάρ­τη­τα
βε­βαί­ως ἀ­πὸ τὰ ξέ­να κέν­τρα τῆς ἐκ­πο­
ρεύ­σε­ώς του) ἦ­ταν συ­νά­μα ἐ­πὶ πολ­λὲς
δε­κα­ε­τί­ες καὶ ἡ νευ­ρω­τι­κὴ ἐμ­μο­νὴ τῆς
ἑλ­λα­δι­κῆς ἄρ­χου­σας τά­ξης, τῆς λε­γό­
με­νης ἀ­στι­κῆς καὶ με­γα­λο­α­στι­κῆς. Καὶ
ἐ­πει­δὴ ἀ­σφα­λῶς δὲν ἐ­πρό­κει­το γιὰ τά­
ξη φυ­σι­ο­λο­γι­κὰ ἀ­να­πτυγ­μέ­νη (καὶ γιὰ
τοῦ­το ἰ­δε­ο­λο­γι­κὰ συγ­κρο­τη­μέ­νη), τὸ ἐν
λό­γῳ ἐγ­χεί­ρη­μα ὑ­πῆρ­ξε κω­μι­κο­τρα­γι­
κό. Μι­λᾶ­με ἁ­πλῶς γιὰ μί­α κα­λο­ζω­ϊσμέ­
νη γου­νέν­δυ­τη κου­ρε­λα­ρί­α, ἡ ὁ­ποί­α λὲς
καὶ αἰ­σθάν­θη­κε ὅ­τι ἔ­πρε­πε νὰ ἐκ­πλη­ρώ­
σει ἕ­να κὶτς νε­ο­πλου­τί­στι­κο… κάρ­μα
αὐ­τὸ -εὐ­νου­χι­σμέ­νου γραι­κύ­λου- καὶ
ἔ­τσι μπό­ρε­σε χω­ρὶς πολ­λὲς δι­α­δι­κα­σί­ες
νὰ πε­ρά­σει ἀ­πὸ τὸν κύ­κλιο χρό­νο στὸν
γραμ­μι­κὸ «ἐκ­συγ­χρο­νι­σμό», ἀ­πὸ τὸ χα­
ρο­ποι­ὸ πέν­θος στὴ χα­ζο­χα­ρού­με­νη χυ­
δαι­ό­τη­τα, ἀ­πὸ τὸ ὅ­ρα­μα στὸ κομ­πό­δε­
μα, ἀ­πὸ τὸν Ῥω­μα­νὸ τὸν Με­λω­δὸ στὸν
Χαῖν­τελ, ἀ­πὸ τὸν τσά­μι­κο στὸν Τζί­μη
Μα­κού­λη (καὶ ἀρ­γό­τε­ρα βέ­βαι­α στὸν
Μα­ζω­νά­κη καὶ τὴν… Κα­λο­μοί­ρα), ἀ­πὸ
τὸν Μα­κρυ­γιά­ννη στὶς «Δύ­ο Ὀρ­φα­νὲς»
καὶ με­τὰ στὸν Κούν­τε­ρα καὶ τὸν Κο­
έ­λο, μὲ ὀ­λί­γη ἀ­πὸ «ΚΛΙΚ», «NITRO»
καὶ ἕ­τε­ρους life style με­γα­λο­χαρ­το­πολ­
τούς. Μέ­σα στὴ συ­νο­λι­κὴ αὐ­τὴ ἐκ­πά­
γλου κάλ­λους… πο­λι­τι­στι­κὴ σύν­θε­ση
οὐ­δε­μί­α θέ­ση πλέ­ον εἶ­χε (ὅ­πως εὔ­κο­λα
ἀν­τι­λαμ­βά­νε­ται καὶ ὁ πλέ­ον ἀ­δα­ὴς) ἡ
Ὀρ­θο­δο­ξί­α, ποὺ ἄλ­λω­στε, ὅ­πως εἴ­πα­με,
εἶ­χε ἤ­δη -μέ­σα στὸ μυα­λὸ τῶν πολ­λῶν-
με­τε­ξε­λι­χθεῖ σὲ ἀ­ξια­κὸ ἠ­θι­κι­σμό, ἄ­ρα
καὶ σὲ σύ­στη­μα ὑ­πο­κεί­με­νο σὲ κά­θε
εἴ­δους ἀμ­φι­σβή­τη­ση. Ἦρ­θε με­τὰ καὶ ἡ
πε­ραι­τέ­ρω νό­θευ­ση τῶν πα­ρα­εκ­κλη­σι­
α­στι­κῶν ὀρ­γα­νώ­σε­ων, ἦρ­θε καὶ ἡ χυ­
δαί­α πο­λι­τι­κὴ κα­πη­λεί­α μὲ τίς… «Ἑλ­
λά­δες τῶν Ἑλ­λή­νων Χρι­στια­νῶν» καὶ
ἔ­τσι μπή­κα­νε πιὰ στὴ θέ­ση τους καὶ οἱ
ἔ­σχα­τες ψη­φῖ­δες.
Κά­πως ἔ­τσι (καὶ βε­βαί­ως πο­λὺ σχη­
μα­τι­κὰ) ἦ­ταν ποὺ ἀ­πω­λέ­σα­με τὸν ἑ­αυ­τό
μας στὴ διά­ρκεια αὐ­τῆς τῆς δι­α­δρο­μῆς
τῶν τε­λευ­ταί­ων δύ­ο πε­ρί­που αἰ­ώ­νων.
Καὶ με­τὰ καὶ ἀ­πὸ τὴ βα­θύ­τα­τα τρα­γι­κὴ
πε­ρί­ο­δο τῆς λε­γό­με­νης Με­τα­πο­λί­τευ­
σης, ὁπό­τε καὶ ὅ­λος ὁ προ­η­γού­με­νος κα­
τή­φο­ρος με­τα­βλή­θη­κε σὲ ὀ­φθαλ­μο­φα­
νῆ ἐ­λεύ­θε­ρη πτώ­ση, φτά­σα­με πιὰ ἐ­δῶ,
στὴν Ἑλ­λά­δα τοῦ σή­με­ρα, στὴν Ἑλ­λά­δα
τοῦ ἀ­σύ­δο­του πλου­τι­σμοῦ, τῆς ἐκ­συγ­
χρο­νι­στι­κῆς ὑ­στε­ρί­ας, τῆς πο­λι­τι­στι­κῆς
ἀ­συ­ναρ­τη­σί­ας, τῆς πο­λι­τι­κῆς δι­α­φθο­
ρᾶς, τῆς ἐκ­κλη­σι­α­στι­κῆς ἐκ­κο­σμί­κευ­
σης, τῆς μι­θρι­δα­τι­κῆς ἄμ­βλυν­σης ὅ­λων
τῶν ἀ­ξι­ῶν, τῆς εὐ­ρύ­τε­ρης κρί­σης ὅ­λων
τῶν θε­σμῶν. Σὲ μί­α Ἑλ­λά­δα, ποὺ ἐ­δῶ
καὶ με­ρι­κὲς δε­κα­ε­τί­ες τὴ λυ­μαί­νον­ται
σκο­τει­νοὶ με­γα­λο­ερ­γο­λά­βοι καὶ με­γα­
λο­εκ­δό­τες, τρα­γι­κοὶ πο­λι­τι­κοί, ἀ­γύρ­τες
δη­μο­σι­ο­γρά­φοι, ἐ­θνο­μη­δε­νι­στὲς ψευ­δο-
κουλ­του­ρι­ά­ρη­δες, ἐκ­κο­σμι­κευ­μέ­νοι ρα­
σο­φό­ροι, ἀν­τά­ξιοι ὅ­μως δυ­στυ­χῶς ὅ­λοι
τους ἡμῶν, δη­λα­δὴ ἑ­νὸς λα­οῦ τυ­φλοῦ
πλέ­ον καὶ ἀ­μνη­σια­κοῦ, ἑ­νὸς λα­οῦ ποὺ
κα­θη­με­ρι­νὰ βου­λιά­ζει ὁ­λο­έ­να καὶ πε­
ρισ­σό­τε­ρο στὴ βα­θύ­τε­ρη πα­ρακ­μὴ καὶ
στὴν ἀ­πό­λυ­τη ἀ­νο­η­σί­α, ἑ­νὸς λα­οῦ ποὺ
δὲν ξέ­ρει πιὰ ἐ­δῶ καὶ πολ­λὰ χρό­νια «ποῦ
πα­τᾶ καὶ ποῦ πη­γαί­νει».
Αὐ­τὴ ἦ­ταν ἡ πρώ­τη με­γά­λη ἀλ­λοί­ω­
ση τῆς ταυ­τό­τη­τάς μας. Ἡ με­τα­ποί­η­ση
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2012)

More Related Content

What's hot

¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011)¨ΕΡΩ¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010)¨ΕΡΩ¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ  2014) ¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ  2014)
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014) ¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο ΤεύχοςΣσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
Σσστ!!! Επιλογές
 
¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010)
 ¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ -  (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010) ¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ -  (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010)
Σσστ!!! Επιλογές
 
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 

What's hot (20)

¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
 
¨ΕΡΩ¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011)¨ΕΡΩ¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
 
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
 
¨ΕΡΩ¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010)¨ΕΡΩ¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
 
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
 
¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)
 
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ  2014) ¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ  2014)
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
 
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014) ¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
 
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο ΤεύχοςΣσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
 
¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
 
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
 
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
 
¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010)
 ¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ -  (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010) ¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ -  (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
 
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
 
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
 
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
 

Similar to ¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)

¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2016) ¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2016)
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
Ελληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμων
Ελληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμωνΕλληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμων
Ελληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμων
Papanikolaou Dimitris
 
Απόστολος Παύλος.pptx
Απόστολος Παύλος.pptxΑπόστολος Παύλος.pptx
Απόστολος Παύλος.pptx
Δήμητρα Τζίνου
 
13.Χριστιανισμός Ελληνισμός-Λένος Καρασπύρος-Γ΄5 ΝΙΚΟΛΑΪΔΕΙΟ Γ. ΠΑΦΟΥ
13.Χριστιανισμός Ελληνισμός-Λένος Καρασπύρος-Γ΄5 ΝΙΚΟΛΑΪΔΕΙΟ Γ. ΠΑΦΟΥ13.Χριστιανισμός Ελληνισμός-Λένος Καρασπύρος-Γ΄5 ΝΙΚΟΛΑΪΔΕΙΟ Γ. ΠΑΦΟΥ
13.Χριστιανισμός Ελληνισμός-Λένος Καρασπύρος-Γ΄5 ΝΙΚΟΛΑΪΔΕΙΟ Γ. ΠΑΦΟΥ
stillis
 
αναστηλωση αρχαιων ναων
αναστηλωση αρχαιων ναωναναστηλωση αρχαιων ναων
αναστηλωση αρχαιων ναων
ΠΑΝΕΠΙΣΤΉΜΙΟ
 
Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...
Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...
Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...
gsejohann
 
Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝ
Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝ
Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝ
ΠΑΖΛ ΕΠΙΛΟΓΕΣ
 
ολιβιέ κλεμαν
ολιβιέ κλεμανολιβιέ κλεμαν
ολιβιέ κλεμαν
Καπετανάκης Γεώργιος
 
ΠΟΝΤΟΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΠΟΛΥΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛ...
ΠΟΝΤΟΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΠΟΛΥΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛ...ΠΟΝΤΟΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΠΟΛΥΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛ...
ΠΟΝΤΟΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΠΟΛΥΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛ...
Voula Zisopoulou
 
ο παπα φραγκισος στην ελλαδα
ο παπα φραγκισος στην ελλαδαο παπα φραγκισος στην ελλαδα
ο παπα φραγκισος στην ελλαδα
Martin M Flynn
 
Πρόγραμμα πανηγύρεως_Κοίμησις_2016
Πρόγραμμα πανηγύρεως_Κοίμησις_2016Πρόγραμμα πανηγύρεως_Κοίμησις_2016
Πρόγραμμα πανηγύρεως_Κοίμησις_2016
Panagia Prasinou Lofou
 
Θ.Ε..3.3 Πολυπολιτισμικότητα
Θ.Ε..3.3 ΠολυπολιτισμικότηταΘ.Ε..3.3 Πολυπολιτισμικότητα
Θ.Ε..3.3 Πολυπολιτισμικότητα
Papanikolaou Dimitris
 
Patriarxis Bartholomaios-Themis Lathiotakis-Dionysis Lathiotakis
Patriarxis Bartholomaios-Themis Lathiotakis-Dionysis LathiotakisPatriarxis Bartholomaios-Themis Lathiotakis-Dionysis Lathiotakis
Patriarxis Bartholomaios-Themis Lathiotakis-Dionysis Lathiotakis
lathiotakd
 
Ελλάδα- Ελληνισμός- Εθνική Αυτογνωσία
Ελλάδα- Ελληνισμός- Εθνική  ΑυτογνωσίαΕλλάδα- Ελληνισμός- Εθνική  Αυτογνωσία
Ελλάδα- Ελληνισμός- Εθνική Αυτογνωσία
sokaniak
 
συνειδητος οκτωβριου 2023.pdf
συνειδητος οκτωβριου 2023.pdfσυνειδητος οκτωβριου 2023.pdf
συνειδητος οκτωβριου 2023.pdf
Presbyteros Antonios Xrhstou
 
Saint John Chrysostom (Griego).pptx
Saint John Chrysostom (Griego).pptxSaint John Chrysostom (Griego).pptx
Saint John Chrysostom (Griego).pptx
Martin M Flynn
 

Similar to ¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012) (20)

¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
 
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2016) ¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2016)
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
 
Ελληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμων
Ελληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμωνΕλληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμων
Ελληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμων
 
Απόστολος Παύλος.pptx
Απόστολος Παύλος.pptxΑπόστολος Παύλος.pptx
Απόστολος Παύλος.pptx
 
13.Χριστιανισμός Ελληνισμός-Λένος Καρασπύρος-Γ΄5 ΝΙΚΟΛΑΪΔΕΙΟ Γ. ΠΑΦΟΥ
13.Χριστιανισμός Ελληνισμός-Λένος Καρασπύρος-Γ΄5 ΝΙΚΟΛΑΪΔΕΙΟ Γ. ΠΑΦΟΥ13.Χριστιανισμός Ελληνισμός-Λένος Καρασπύρος-Γ΄5 ΝΙΚΟΛΑΪΔΕΙΟ Γ. ΠΑΦΟΥ
13.Χριστιανισμός Ελληνισμός-Λένος Καρασπύρος-Γ΄5 ΝΙΚΟΛΑΪΔΕΙΟ Γ. ΠΑΦΟΥ
 
η αρχαιολατρεια
η αρχαιολατρειαη αρχαιολατρεια
η αρχαιολατρεια
 
αναστηλωση αρχαιων ναων
αναστηλωση αρχαιων ναωναναστηλωση αρχαιων ναων
αναστηλωση αρχαιων ναων
 
Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...
Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...
Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...
 
En syneidhsei 1
En syneidhsei 1En syneidhsei 1
En syneidhsei 1
 
Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝ
Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝ
Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝ
 
ολιβιέ κλεμαν
ολιβιέ κλεμανολιβιέ κλεμαν
ολιβιέ κλεμαν
 
ΠΟΝΤΟΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΠΟΛΥΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛ...
ΠΟΝΤΟΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΠΟΛΥΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛ...ΠΟΝΤΟΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΠΟΛΥΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛ...
ΠΟΝΤΟΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΠΟΛΥΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛ...
 
ο παπα φραγκισος στην ελλαδα
ο παπα φραγκισος στην ελλαδαο παπα φραγκισος στην ελλαδα
ο παπα φραγκισος στην ελλαδα
 
Πρόγραμμα πανηγύρεως_Κοίμησις_2016
Πρόγραμμα πανηγύρεως_Κοίμησις_2016Πρόγραμμα πανηγύρεως_Κοίμησις_2016
Πρόγραμμα πανηγύρεως_Κοίμησις_2016
 
Θ.Ε..3.3 Πολυπολιτισμικότητα
Θ.Ε..3.3 ΠολυπολιτισμικότηταΘ.Ε..3.3 Πολυπολιτισμικότητα
Θ.Ε..3.3 Πολυπολιτισμικότητα
 
Patriarxis Bartholomaios-Themis Lathiotakis-Dionysis Lathiotakis
Patriarxis Bartholomaios-Themis Lathiotakis-Dionysis LathiotakisPatriarxis Bartholomaios-Themis Lathiotakis-Dionysis Lathiotakis
Patriarxis Bartholomaios-Themis Lathiotakis-Dionysis Lathiotakis
 
Ελλάδα- Ελληνισμός- Εθνική Αυτογνωσία
Ελλάδα- Ελληνισμός- Εθνική  ΑυτογνωσίαΕλλάδα- Ελληνισμός- Εθνική  Αυτογνωσία
Ελλάδα- Ελληνισμός- Εθνική Αυτογνωσία
 
συνειδητος οκτωβριου 2023.pdf
συνειδητος οκτωβριου 2023.pdfσυνειδητος οκτωβριου 2023.pdf
συνειδητος οκτωβριου 2023.pdf
 
αρχαιοι ναοι β τετραμηνο
αρχαιοι ναοι β τετραμηνοαρχαιοι ναοι β τετραμηνο
αρχαιοι ναοι β τετραμηνο
 
Saint John Chrysostom (Griego).pptx
Saint John Chrysostom (Griego).pptxSaint John Chrysostom (Griego).pptx
Saint John Chrysostom (Griego).pptx
 

More from ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2016) ¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2016)
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο  ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)¨ΡωμΝιός¨ - 23ο  ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015) ¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012) ¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 

More from ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ. (18)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
 
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
 
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2016) ¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2016)
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο  ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)¨ΡωμΝιός¨ - 23ο  ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015) ¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012) ¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
 

¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)

  • 1. ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-∆ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 / ΠΕΡΙΟ∆ΙΚΟ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ / ΤΕΥΧΟΣ 12 / ΤΙΜΗ: 4 ΕΥΡΩ ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΑΥΤΟ ΓΡΑΦΟΥΝ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΡΟΙΚΟΝΝΗΣΟΥ κ. ΙΩΣΗΦ, ΑΡΧΙΜ. ΝΙΚΟ∆ΗΜΟΣ ΚΑΝΣΙΖΟΓΛΟΥ π. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΕΤΑΛΛΗΝΟΣ, π. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΡΟΥΤΟΓΛΟΥ, ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΥ ΜΑΡΙΑ, ∆ΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΙΟΣ, ΤΣΙΓΚΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ, ∆ΑΠΕΡΓΟΛΑΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ, ΣΚΟΝΤΖΟΣ ΛΑΜΠΡΟΣ, ΜΑΛΚΙ∆ΗΣ ΘΕΟΦΑΝΗΣ, Χ΄΄ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, ΝΑΤΣΙΟΣ ∆ΗΜΗΤΡΗΣ, ΧΟΛΕΒΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, ΒΙΛΛΙΩΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΣΑΡΣΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ΡΩΜΑΝΟΣ ∆ΗΜΗΤΡΗΣ, ΦΑΣΟΥΛΗ-ΤΣΑΜΠΑΛΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ, ΡΕΡΑΚΗΣ ΗΡΑΚΛΗΣ, ΤΣΟΜΠΑΝΗΣ ΤΡΥΦΩΝ, ΚΑΡΑΪΣΚΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, ΠΑΠΑΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-ΤΣΑΓΚΑ ΜΑΡΟΥΛΑ, ΕΞΑΡΧΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ αφιερωμα Η ΕΛΛΗΝΟΡΘΟδΟΞΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΜΑΣ
  • 2. 1 ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ - ΕΚΔΟΤΗΣ «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ -ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ KATA TON ΝΟΜΟ Παπαδόπουλος Θεόφιλος, Πρόεδρος Τηλ.: 6985 085 012 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Βιλλιώτης Γεώργιος Θανάσουλας Δῆμος Στεργιούλης Χαράλαμπος ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Βιλλιώτης Γεώργιος Τζίκα Δήμητρα Στεργιούλης Χαράλαμπος ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ-ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ Ἀνανιάδης Γεώργιος, gmjv2012@gmail.com ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΣΥΝΔΡΟΜΩΝ Ἰωαννίδου Μαρία, Τηλ.: 2310 552 207 ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ντάνη Ἐλευθερία, Τηλ. 2310 552713 Τηλεομοιότυπο: 2310 552209 ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΘΗΝΑΣ Καπετάνιου Ἀγγελική, Τηλ. 210 5227967 & 210 6930355 Τηλεομοιότυπο 210 6930355 EΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ Ἐσωτερικοῦ: 20 Εὐρώ, Ἐξωτερικοῦ: 40 Εὐρώ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ EUROBANK, BIC: EFGBGRAA IBAN: GR4002603220000140200352972 ΠΕΙΡΑΙΩΣ: SWIFT-BIC: PIRBGRAA 5253-059675-650 IBAN: GR67 0172 2530 0052 5305 9675 650 «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» Γραφεῖα Θεσσαλονίκης: Μοναστηρίου 225, Μενεμένη, 54628 Τηλ: 2310 552207, Τηλεομοιότυπο: 231 0552209 Γραφεῖα Ἀθηνῶν: Πανεπιστημίου 34 & Ἱπποκράτους γωνία, Στοὰ Παλλάδος, 10679, 2ος ὄροφος, Τηλ.210 5227967 & Πανεπιστημίου 39, Στοὰ Πεσματζόγλου 10679, 5ος ὄροφος, Τηλ.210 6930355 Ἱστοσελίδα: www.enromiosini.gr Ἠλεκτρ.ταχυδρομεῖο:contact@enromiosini.gr ISSN: 1792-2828 Οἱ συγγραφεῖς τῶν ἄρθρων φέρουν τὴν εὐθύνη γιὰ τὶς ἀπόψεις τους. ΤΕΥΧΟΣ ΑΡ. 12/ οκτωβριοσ-δεκεμβριοσ 2012 ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ TOY ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ EΚΔΟΤΙΚO ΣΗΜΕΙΩΜΑ Γεννηθήκαμε σὲ αὐτὴν τὴν εὐλογημένη Πατρίδα, τὴν τόσο δοξασμένη μὰ καὶ τόσο πο- νεμένη! Γεννηθήκαμε Ἕλληνες καὶ Ὀρθόδο- ξοι, Ρωμηοί. Καυχόμαστε γιὰ τὴν ἑλληνική μας κατα- γωγὴ καὶ τὴ σχέση μας μὲ τὸν Χριστό. Καυ- χόμαστε, ὄχι ἄδικα, γιατί εἴμαστε ἕνας λαὸς μὲ πανάρχαιες ρίζες μέσα στὴν ἱστορία, ποὺ ἔφτασε σὲ τόσο μεγάλα μέτρα γνώσεως τῆς ἀνθρώπινης σοφίας καὶ ἐλευθερίας, σὲ τόσο ὑψηλὰ ἐπίπεδα φιλοσοφικῶν πτήσεων καὶ ἀποκαλύψεων, ὥστε νὰ θεωρῆται πρόδρομος τοῦ Χριστιανισμοῦ. Ἡ συνάντηση τοῦ Ἑλληνισμοῦ μὲ τὸν Χριστιανισμὸ ἀποτέλεσε γεγονὸς κοσμοϊστο- ρικῆς σημασίας, τὸ ὁποῖο προσδιόρισε δυνα- μικὰ τὴν κατοπινὴ πορεία τῆς ἀνθρωπότητας. Ὁ Ἕλληνας, ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῆς ἱστορίας του, ἔχει χαραγμένα στὸ DNA του τὴν ἀγάπη γιὰ τὴν ἐλευθερία καὶ τὸν σεβασμὸ στὸ πρόσωπο τοῦ ἄλλου, τὴν ἀναζήτηση τῆς δημοκρατίας καὶ κυρίως τὸ «φιλότιμο», παγκόσμια μονα- δικὸ χαρακτηριστικό του, ἀφοῦ σὲ καμμία γλῶσσα καὶ σὲ κανέναν πολιτισμὸ δὲν ὑπάρ- χει αὐτὴ ἡ ἔννοια. Αὐτὰ ἔκαναν τὸν Ἕλληνα νὰ δημιουρ- γήσῃ τὸν ἀρχαιοελληνικὸ πολιτισμό, ὡς ἀνα- ζήτηση τοῦ τέλειου, τοῦ ἰδανικοῦ. Αὐτὴ ἡ ἀναζήτηση βρῆκε τελικὰ τὴν τέλεια ἔκφρασή της στὴν ἀποδοχὴ τῆς Θείας Ἀποκαλύψεως. Ἀπὸ τότε, Ὀρθοδοξία καὶ Ἑλληνισμός, φορεῖς οἰκουμενικότητας, συμπορεύονται σὲ μία ἀδιάσπαστη ἑνότητα δύο χιλιάδων ἐτῶν ποὺ μέλλει νὰ συνεχιστῇ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος τούτου. Τὸ νὰ εἶναι κανεὶς ὅμως Ἕλληνας, τὸ νὰ εἶναι κανεὶς Ρωμηός, δὲν εἶναι ὑπερηφάνεια, ἀλλὰ εἶναι σταυρὸς καὶ μόνο σὰν σταυρὸ καὶ σὰν διακόνημα μποροῦμε νὰ τὸ κρατήσουμε σήμερα. Αὐτὴ ἡ ρωμαίικη ὑπερηφάνεια μπορεῖ νὰ ὑπηρετήσῃ καὶ ὄχι νὰ ὑπηρετῆται, μπορεῖ νὰ σταθῇ καὶ νὰ ἀγκαλιάσῃ τὸν κόσμο ὅλον καὶ νὰ γίνῃ διάκονος τῆς ἀνθρωπότητας. Γιατί αὐτὸς ὁ τόπος γεννᾶ ἥρωες, γεννᾶ μάρτυρες,γεννᾶἡγέτες,ὅπωςτοὺςἡγέτεςποὺ σήκωσαν τὸν τόπο αὐτὸν καὶ ἔδωσαν τὴν ἀνά- σταση στὴν πατρίδα μας καὶ στὴ φυλή μας. Αὐτὸ εἶναι τὸ μήνυμα τῆς Ρωμηοσύνης, τοῦ πόνου καὶ τῆς ἀγάπης γιὰ τὴν πατρίδα μας.
  • 3. 2ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ο Κ Τ ΩΒ Ρ Ι Ο Υ - Δ Ε Κ Ε ΜΒ Ρ Ι Ο Υ 2 0 1 2 ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΤΡΙΜΗΝΟΥ σ. 4 σ. 8 σ. 12 σ. 18 σ. 29 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗΣ Η ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗΣ σ. 34 σ. 36 ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝ Ἁ­γί­ου Νε­κτα­ρί­ου Η ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΜΑΣ ΩΣ ΑΝΤΙΔΟΤΟ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ Χολέβα Κων/νου ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΕΥΣΕΒΟΥΣ ΗΜΩΝ ΕΘΝΟΥΣ Ἀρχιμ. Νικοδήμου Κανσίζογλου Ο ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Γ΄ ΔΟΥΚΑΣ ΒΑΤΑΤΖΗΣ Σαρ­σά­κη Ἰ­ω­άν­νη Ο ΑΓ. ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ Τσίγ­κου Ἀθ. Βα­σι­λεί­ου σ. 42 σ. 48 ΓΛΩΣΣΑ, ΤΟ ΑΙΜΑ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΜΑΣ Βιλλιώτη Ἰ. Γεωργίου Ο ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Γ΄ ΔΟΥΚΑΣ ΒΑΤΑΤΖΗΣ Σαρ­σά­κη Ἰ­ω­άν­νη Ο ΑΓ. ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ Τσίγ­κου Ἀθ. Βα­σι­λεί­ου Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΩΝ Σκόντζου Κ. Λάμπρου ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΙ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ: ΦΙΛΟΚΑΛΟΥΜΕΝ ΜΕΤ' ΑΛΗΘΕΙΑΣ Παπαευσταθίου - Τσάγκα Μαρούλας Ο ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΗΣ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ Ἐξάρχου Κ. Γεωργίου Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ O ΙΩΝΑΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ Μαλκίδη Θεοφάνη σ. 52 σ. 68 σ. 74 σ. 87 σ. 92 σ. 102 σ. 106 ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝ Ἁ­γί­ου Νε­κτα­ρί­ου ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ π. Ἀναστασίου Παρούτογλου ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ Κα­ρα­ΐ­σκου Κώ­στα ΟΙ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Δρ. Δα­πέρ­γο­λα Νε­κτά­ριου Η ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΜΑΣ ΩΣ ΑΝΤΙΔΟΤΟ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ Χολέβα Κων/νου Η ΡΟΗ Η ΑΔΙΑΚΟΠΗ Κ. Θ. Δημαρᾶ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΕΥΣΕΒΟΥΣ ΗΜΩΝ ΕΘΝΟΥΣ Ἀρχιμ. Νικοδήμου Κανσίζογλου Ο ΑΚΡΩΤΗΡΙΑΣΜΟΣ ΜΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ Παπανούτσου Π. Εὐάγγελου
  • 4. 3 ΦΕΥΓΕΤΕ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗΝ Ἁγίου Ἀθανασίου Παρίου Ο ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΓΡΑΙΚΥΛΟΙ Δημητρακόπουλου Ἀρ. Φώτιου O ΑΤΟΜΙΚΙΣΜΟΣ, ΩΣ ΑΝΤΙΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΖΩΗΣ Ρεράκη Ἡρακλῆ Η ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ Τσομ­πά­νη Τρύ­φω­νος ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ Ἔ­φης Σέλ­λιου σ. 126 σ. 129 σ. 136 σ. 144 σ. 151 σ. 152 σ. 161 σ. 166 σ. 169 ΕΠΙΒΟΥΛΟΙ ΤΗΣ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗΣ Η ΡΩΜΑΙΪΚΗ ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ σ. 202 ΒΙΒΛΙοπαρουσιαση Γέννημα καΙ θρέμμα Ρωμηοί Μητροπολίτου Ναυπάκτου καὶ Ἁγ. Βλασίου Ἱεροθέου, ἐκδ. Ἱερὰ Μονὴ Γενεθλίου Θεοτόκου ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΛΑΟΙ ΤΗΣ Ν.Α. ΕΥΡΩΠΗΣ Ἀχιλλέως Λαζάρου, Ρωμανιστῆ-Βαλκανιολόγου ΦΕΥΓΕΤΕ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗΝ Ἁγίου Ἀθανασίου Παρίου ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΕΣ ΣΤΟΝ ΥΠΟΔΟΥΛΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ π. Γεωργίου Μεταλληνοῦ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΟΙ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ Καραθανάση 'Ε. Ἀθ. Η ΠΡΟΔΟΣΙΑ ΤΩΝ ΗΓΕΤΩΝ Μαντουβάλου Μαρία ΠΟΛΙΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΡΑΘΩΝΑ Ρωμανοῦ Δημήτρη Ο ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΓΡΑΙΚΥΛΟΙ Δημητρακόπουλου Ἀρ. Φώτιου ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΑ ΑΘΕΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ Να­τσιοῦ Δη­μή­τρη ΞΕΝΟΜΑΝΙΑ Φα­σού­λη-Τσαμ­πα­λᾶ Κων­σταν­τί­νας O ΑΤΟΜΙΚΙΣΜΟΣ, ΩΣΑΝΤΙΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΠΡΟΤΥΠΟΖΩΗΣ Ρεράκη Ἡρακλῆ σ. 106 Η ΕΘΝΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΩΣ ΒΙΩΜΑ Κώστα Χατζῆ ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ Ἔ­φης Σέλ­λιου ΕΙΔΗΣΕΙΣ Η ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ ΩΣ ΒΙΩΜΑ σ. 176 σ. 181 σ. 190 σ. 193 σ. 196 Η ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ Τσομ­πά­νη Τρύ­φω­νος ΚΟΝΤΟΓΛΟΥ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ Σεβ. Μητροπολίτου Προικοννήσου κ ΙΩΣΗΦ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΕΣ Χατζηαντωνίου Κωνσταντίνου σ. 114
  • 5. 4 H ταυτοτητα τησ ρωμηοσυνησ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝ Ἁ­γί­ου Νε­κτα­ρί­ου Ἡ ἀ­πάν­τη­ση τοῦ Ἁ­γί­ου Νε­κτα­ρί­ου σὲ ὅ­σους ἀ­δι­ά­κρι­τα καὶ γε­νι­κευ­μέ­να κα­ τα­δι­κά­ζουν τοὺς ἀρ­χαί­ους Ἕλ­λη­νες γιὰ δι­α­φθο­ρὰ βί­ου. Ἕ ­νας λα­ὸς μὲ τέ­τοι­ους φι­λο­σό­φους δὲν μπο­ρεῖ νὰ ἀ­κο­λου­θῇ τὸν δρό­μο ποὺ τοῦ ὁ­ρί­ζουν. Οἱ ἀρ­χαῖ­οι Ἕλ­ λη­νες ΔΕΝ ἦσαν κτή­νη πα­ρα­δο­μέ­να στὴν ἀ­κο­λα­σί­α καὶ στὴν δι­α­φθο­ρά, ἀλ­λὰ λα­ὸς μὲ ἰ­δι­αί­τε­ρη ΚΛΗΣΗ! …αὕτη ἡ κλῆ­σις αὐ­ τοῦ ἐν τοῖς ἔ­θνε­σιν∙ μαρ­τύ­ριον ἡ ἐ­θνι­κὴ αὐ­τοῦ ἱ­στο­ρί­α∙ μαρ­τύ­ριον ἡ φι­λο­σο­φία­αὐ­ τοῦ∙μαρ­τύ­ριονἡκλί­σιςαὐ­τοῦ∙μαρ­τύ­ριον αἱ εὐ­γε­νεῖς αὐ­τοῦ δι­α­θέ­σεις∙ μαρ­τύ­ριον ἡ παγ­κό­σμιος ἱ­στο­ρί­α∙ μαρ­τύ­ριον ἡ μα­κρο­ βι­ό­της αὐ­τοῦ, ἐξ ἧς δυ­νά­με­θα ἀ­δι­στά­κτως νὰ συμ­πε­ρά­νω­μεν καὶ τὴν αἰ­ω­νι­ό­τη­τα αὐ­ τοῦ, διὰ τὸ αἰ­ώ­νιον ἔρ­γον τοῦ Χρι­στι­α­νι­ σμοῦ με­θ᾿ οὗ συ­νε­δέ­θη ὁ Ἑλ­λη­νι­σμός. Ἡ ἑλ­λη­νι­κὴ φι­λο­σο­φί­α ἐ­γέ­νε­το τῇ ἑλ­λη­νι­κῇ φυ­λῇ παι­δα­γω­γὸς πρὸς κα­τα­ νό­η­σιν τῆς ἀ­πο­κα­λυ­φθεί­σης ἀ­λη­θεί­ας. Ὁ
  • 6. 5 ἔ­ρως πρὸς τὴν φι­λο­σο­φί­αν ἐ­γέ­νε­το ἔ­ρως πρὸς τὸν χρι­στι­α­νι­σμόν, καὶ ἡ φι­λο­σο­ φί­α ἀ­πέ­βη πί­στις εἰς Χρι­στόν. Ὁ ἔ­ρως ἄ­ρα πρὸς τὴν ἀ­λή­θειαν ὑ­πῆρ­ξεν ὁ λό­ γος, δι’ ὃν ἡ ἑλ­λη­νι­κὴ φυ­λὴ ἅ­μα τῇ ἐμ­ φα­νί­σει τῆς ἀ­πο­κα­λυ­φθεί­σης ἀ­λη­θεί­ας ἐ­γέ­νε­το ταύ­της ἐ­ρα­στὴς καὶ ὀ­πα­δὸς καὶ ἐ­νε­σταρ­νί­σθη καὶ ἐ­νε­κολ­πώ­θη αὐ­τὴν καὶ τὸ αἷ­μα αὐ­τῆς ἀ­φει­δῶς ὑ­πὲρ αὐ­τῆς ἐ­ξέ­χε­εν. Ἐ­πει­δὴ λοι­πόν τοια­ύτη ἡ ἑλ­λη­ νι­κὴ φι­λο­σο­φί­α καὶ οὗ­τος ὁ λό­γος, δι’ ὃν ἡ ἑλ­λη­νι­κή φυ­λὴ πρώ­τη ἠ­σπά­σθη τὸν χρι­στι­α­νι­σμόν, διά τοῦ­το ἔ­λα­βον ὡς θέ­ μα με­λέ­της τὴν ἑλ­λη­νι­κήν φι­λο­σο­φί­αν ὡς προ­παι­δεί­αν εἰς τὸν χρι­στι­α­νι­σμόν, ὡς θέ­μα πολ­λῆς σπου­δαι­ό­τη­τος διὰ τοὺς Ἕλ­λη­νας. Ναί, ὁ Ἕλ­λην ἐ­γεν­νή­θη κα­τὰ θεί­αν πρό­νοι­αν δι­δά­σκα­λος τῆς ἀν­θρω­πό­τη­ τος∙ τοῦ­το τὸ ἔρ­γον ἐ­κλη­ρώ­θη αὐ­τῷ∙ αὕτη ἦν ἡ ἀ­πο­στο­λὴ αὐ­τοῦ∙ αὕτη ἡ κλῆ­ σις αὐ­τοῦ ἐν τοῖς ἔθνε­σιν∙ μαρ­τύ­ριον ἡ ἐ­θνι­κὴ αὐ­τοῦ ἱ­στο­ρί­α∙ μαρ­τύ­ριον ἡ φι­ λο­σο­φί­α αὐ­τοῦ∙ μαρ­τύ­ριον ἡ κλῆ­σις αὐ­ τοῦ∙ μαρ­τύ­ριον αἱ εὐ­γε­νεῖς αὐ­τοῦ δι­α­θέ­ σεις∙ μαρ­τύ­ριον ἡ παγ­κό­σμιος ἱ­στο­ρί­α∙ μαρ­τύ­ριον ἡ μα­κρο­βι­ό­της αὐ­τοῦ, ἐξ ἧς δυ­νάμε­θα ἀ­δι­στά­κτως νὰ συμ­πε­ρά­νω­ μεν καὶ τὴν αἰ­ω­νι­ό­τη­τα αὐ­τοῦ, διὰ τὸ αἰ­ώ­νιον ἔρ­γον τοῦ Χρι­στι­α­νι­σμοῦ με­θ᾿ οὗ συ­νε­δέ­θη ὁ Ἑλ­λη­νι­σμός∙ δι­ό­τι ἐ­νῷ ὅ­λα τὰ ἔ­θνη τὰ ἐμ­φα­νι­σθέν­τα ἐ­πί τῆς παγ­κο­σμί­ου σκη­νῆς ἦλ­θον καὶ πα­ρῆλ­ θον, μό­νον τὸ Ἑλ­λη­νι­κὸ ἔ­μει­νε ὡς πρό­ σω­πον δρῶν ἐ­πὶ τῆς παγ­κο­σμί­ου σκη­νῆς κα­θ᾿ ὅ­λους τοὺς αἰ­ῶ­νας∙ καὶ τοῦ­το, δι­ό­τι ἡ ἀν­θρω­πό­της δεῖ­ται αἰ­ω­νί­ων δι­δα­σκά­ λων∙ μαρ­τύ­ριον τέ­λος ἡ ἐ­κλο­γή αὐ­τοῦ με­τα­ξύ τῶν ἐ­θνῶν ὑ­πὸ τῆς θεί­ας προ­ νοί­ας, ὅ­πως ἐμ­πι­στευ­θῇ αὐ­τῷ, τὴν ἱ­ε­ ράν πα­ρα­κα­τα­θή­κην τὴν ἁ­γί­αν πί­στιν, τὴν θρη­σκεί­αν τῆς ἀ­πο­κα­λύ­ψε­ως καὶ τὸ θεῖ­ον ἔρ­γον τῆς ἀ­πο­στο­λῆς αὐ­τῆς, τὸ αἰ­ώ­νιον ἔρ­γον τῆς σω­τη­ρί­ας διὰ τῆς δι­
  • 7. 6 α­πλά­σε­ως ἁ­πά­σης τῆς ἀν­θρω­πό­τη­τος κα­τὰ τὰς ἀρ­χὰς τῆς ἀ­πο­κα­λυ­φθεί­σης θρη­σκεί­ας. Τὸ ἔρ­γον τοῦ­το ἀ­λη­θῶς ἀ­νε­ τέ­θη τῇ ἑλ­λη­νι­κῇ φυ­λῇ∙ τοῦ­το μαρ­τυ­ρεῖ­ ται ὑ­πὸ τῆς ἱ­στο­ρί­ας∙ ἓν μό­νον βλέμ­μα ρι­πτό­με­νον εἰς τὴν ἱ­στο­ρί­αν τοῦ χρι­ στι­α­νι­σμοῦ ἐ­παρ­κεῖ ὅ­πως πι­στώ­σῃ τὴν ἀ­λή­θειαν ταύ­την. Ἐν τῇ ἱ­στο­ρί­ᾳ τοῦ χρι­στι­α­νι­σμοῦ ἀ­πὸ τῆς πρώ­της σε­λί­δος αὐ­τῆς ἀ­να­φαί­νε­ται ἡ τῆς ἑλ­λη­νι­κῆς φυ­ λῆς ἐν τῷ χρι­στι­α­νι­σμῷ δρᾶ­σις, καὶ ἡ κλῆ­σις αὐ­τῆς, ἵ­να ἀ­να­λά­βῃ τὸ μέ­γα τῆς ἀ­πο­στο­λῆς τοῦ χρι­στι­α­νι­σμοῦ ἔρ­γον. Οἱ θεῖ­οι τοῦ Σω­τῆ­ρος λό­γοι «νῦν ἐ­δο­ξά­σθη ὁ υἱ­ὸς τοῦ ἀν­θρώ­που», ὅτε ἀ­νηγ­γέλ­θη αὐ­τῷ ὅ­τι Ἕλ­λη­νες ἤ­θε­λον ἰ­δεῖ­ν αὐ­τόν, ἐ­νεῖ­χον βα­θεῖαν ἔν­νοι­αν∙ ἡ ρῆ­σις ἦν προ­φη­τεί­α, πρόρ­ρη­σις τῶν μελ­λόν­των∙ οἱ ἐ­κεῖ ἐμ­φα­νι­σθέν­τες Ἕλ­λη­νες ἦσαν οἱ ἀν­τι­πρό­σω­ποι ὅ­λου τοῦ ἑλ­λη­νι­κοῦ ἔ­θνους∙ ἐν τῇ πα­ρου­σί­ᾳ αὐ­τῶν δι­εῖ­δεν ὁ θε­άν­θρω­πος Ἰ­η­σοῦς τὸ ἔ­θνος ἐ­κεῖ­νο, εἰς ὃ ἔ­μελ­λε νὰ πα­ρα­δώ­σῃ τὴν ἱ­ε­ρὰν πα­ρα­ κα­τα­θή­κην, ἵνα δι­α­φυ­λα­χθῇ τῇ ἀν­θρω­ πό­τη­τι. Ἐν τῇ ἐ­πι­ζη­τή­σει αὐ­τῶν δι­έ­γνω τὴν προ­θυ­μί­αν τῆς ἀ­πο­δο­χῆς τῆς ἑ­αυ­τοῦ δι­δα­σκα­λί­ας, δι­εῖ­δε τὴν ἑ­αυ­τοῦ δό­ξαν, τὴν ἐκ τῆς πί­στε­ως τῶν ἐ­θνῶν, καὶ ἀ­νε­ γνώ­ρι­σε τὸ ἔ­θνος, ὅ­περ πρὸς τὸν σκο­ πόν τοῦ­τον προ­ώ­ρι­στο ἀ­πό κα­τα­βολῆς κό­σμου. Τὸ ἑλ­λη­νι­κὸν ἔ­θνος ἕ­νε­κα τῆς φυ­σι­κῆς αὐ­τοῦ ταύ­της ἰ­δι­ό­ τη­τος ἀ­πέ­βη ἀ­λη­θῶς ὀ­φθαλ­μὸς ἐ­τά­ζων τά τε ἐμ­φα­νῆ καὶ τὰ κε­ κα­λυμ­μέ­να ὑ­πὸ τοῦ πέ­πλου τοῦ μυ­στη­ρί­ου∙ ἠ­τέ­νι­σεν ἔκ­θαμ­βον πρὸς τὸ ἔκ­πα­γλον κάλ­λος τοῦ κό­σμου τῆς δη­μι­ουρ­γί­ας, καὶ ἀ­νε­ζή­τη­σε τὸν θεῖ­ον δη­μι­ουρ­ γὸν ἐν τοῖς δη­μι­ουρ­γή­μα­σιν αὐ­ τοῦ∙ ἡ εἰ­κὼν τοῦ θεί­ου καλ­λι­τέ­ χνου δη­μι­ουρ­γοῦ θεί­ῳ δα­κτύ­λῳ ἐγ­γε­γραμ­μέ­νη ἐν τοῖς δη­μι­ουρ­ γή­μα­σιν αὐ­τοῦ προ­σείλ­κυ­σεν αὐ­τὸν καὶ ἀ­φήρ­πα­σεν. Ἡ εἰ­κὼν τοῦ Θε­οῦ κα­τε­νο­ή­θη ἐν μι­κρο­ γρα­φί­ᾳ ἐν τῇ καλ­λι­τε­χνι­κῇ κα­ τα­σκευ­ῇ τῶν ὄν­των, το­σού­τῳ ἐν τῇ θαυ­μα­σί­ᾳ κα­τα­σκευ­ῇ τῶν με­γί­στων δη­μι­ουρ­γη­μά­των∙ ἡ ἀ­να­ρίθ­μη­τος ποι­κι­λί­α ἡ ἀ­πὸ τῶν ἐ­λα­χί­στωνδι’ἀ­πεί­ρουσο­φί­αςἐ­κτυ­λισ­σο­ μέ­νη καὶ πρὸς τὰ μέ­γι­στα κα­τα­λή­γου­σα, ἀ­πο­βαί­νει τῷ φι­λο­σό­φῳ ἀ­πει­ρο­βάθ­μιος κλῖμαξ, ἧς ἡ κο­ρυ­φὴ ἐν τῷ Οὐ­ρα­νῷ, ἣν θα­ραλ­λέ­ῳ βή­μα­τι ἀ­να­βαί­νων ἀ­νέρ­χε­ται αὐ­τὴν ἀ­δι­α­λεί­πτως τὰς βαθ­μί­δας ἀ­μεί­ βων, καὶ μό­νον πρὸς οὐ­ρα­νὸν ἀ­τε­νί­ζων αἵ­ρε­ται ὁ­λο­νὲν ἀ­πὸ τῆς γῆς, ἀ­πο­δυ­ό­με­ νος τὸν πε­ριτ­τόν γή­ινον φόρ­τον, καὶ ζη­ τεῖ νὰ ἀ­πο­βῇ πνεῦ­μα, ὅ­πως προ­σεγ­γί­σῃ τῷ θεί­ῳ πνεύ­μα­τι, οὗ­τι­νος τὸν θρό­νον τί­θη­σιν ἐν Οὐ­ρα­νῷ∙ ἐν­νο­εῖ ὅ­τι μί­α ἀρ­χή, μί­α δύ­να­μις, μί­α ἄ­πει­ρος σο­φί­α, ἓν ὃν θεῖ­ον ἀ­γα­θὸν ἐ­γέ­νε­το ὁ δη­μι­ουρ­γός τῆς θαυ­μα­στῆς ταύ­της δη­μι­ουρ­γί­ας. Ἡ κα­ τα­νό­η­σις τοῦ θεί­ου ἐκ τοῦ θεί­ου αὐ­τῶν ἰ­δι­ο­τή­των γεν­νᾶ ἐν αὐ­τῷ τὸ συ­ναί­σθη­ μα τῆς ἀ­γά­πης καὶ τῆς λα­τρεί­ας∙ ἡ καρ­
  • 8. 7 δί­α αὐ­τοῦ πλη­ροῦ­ται θεί­ου τι­νος ἔ­ρω­τος καὶθερ­μαί­νε­ταιὑ­πόθεί­ουπυ­ρός∙αἰ­σθά­ νε­ται, ὅ­τι ἐν αὐ­τῷ, κα­τοι­κεῖ μυ­στι­κή τις δύ­να­μις, ἕλ­κου­σα αὐ­τὸν πρὸς τὸ θεῖ­ον∙ ἡ ἰ­σχὺς αὐ­τὴ εἶ­ναι ἀ­κα­τά­λη­πτος, ἀλ­λ᾿ ἰ­σχυ­ρὰ ὡς δύ­να­μις θεί­α∙ κυ­ρι­εύ­ει αὐ­τοῦ καὶ δι­ευ­θύ­νει τάς τε πνευ­μα­τι­ κὰς αὐ­τοῦ καὶ σω­μα­τι­κὰς δυ­νά­ μεις κα­τὰ τὴν ἰ­δί­αν βού­λη­σιν∙ ἔ­χει βού­λη­σιν ἑ­τέ­ραν πα­ρά τὴν θέ­λη­σιν τοῦ αἰ­σθη­τι­κοῦ ἀν­θρώ­ που∙ αὕτη ἐν αὐ­τῷ κρα­τεῖ καὶ εὐ­θύ­νει τὰ πάν­τα∙ πε­ρί­ερ­γον τὸ φαι­νό­με­νον∙ τί τοῦ­το, ἐ­ρω­τᾶ, τὸ γεν­νη­θέν ἐν ἐ­μοί; Τίς ἡ σχέ­σις ἐ­μοῦ πρὸς τὸ θεῖ­ον, πρὸς ὃ ἡ ἐν ἐ­μοί αὕ­τη δύ­να­μις σπεύ­δει ἀ­κα­ τά­σχε­τος, πρὸς ὃ ζη­τεῖ νὰ προ­ σπε­λά­ση, πρὸς ὃ τεί­νει νὰ ἀ­φο­ μοι­ω­θῇ; Ὁ Ἕλ­λην λοι­πὸν διὰ τῆς φι­ λο­σο­φί­ας ἐ­γνώ­ρι­σε πρῶ­τον τὴν ὕ­παρ­ξιν τοῦ θεί­ου καὶ εἶτα ἑ­αυ­ τόν, οἷος ἀ­λη­θῶς ἐ­στί∙ διὰ τῆς γνώ­σε­ως τοῦ Θε­οῦ ἔ­σχε τε­λεί­ αν ἑ­αυ­τοῦ γνῶ­σιν∙ γνω­ρί­σας δὲ ἑ­αυ­τὸν ἔ­γνω τὴν σχέ­σιν αὐ­τοῦ πρὸς τὸ θεῖ­ον, τὴν εὐ­γέ­νειαν αὐ­ τοῦ, καὶ ἔ­γνω ὅ­τι πρὸς τὸ θεῖ­ον ἀ­φο­μοί­ω­σις εἶ­ναι τὸ πρώ­τι­στον τῶν κα­ θη­κόν­των. Ἔ­γνω δ᾿ ὅ­τι ἡ ἐν τῷ κό­σμῳ ἀ­πο­στο­λή του εἶ­ναι ἡ τε­λεί­ω­σις, ἡ ἀ­νύ­ ψω­σις αὐ­τοῦ ἀ­πὸ τοῦ ὑ­λι­κοῦ κό­σμου πρὸς τὸν πνευ­μα­τι­κόν∙ ὅ­τι ὁ πνευ­μα­τι­ κός κό­σμος δέ­ον ἐ­στι νὰ ζω­ο­γο­νῇ τὸν ὑ­λι­κόν κό­σμον, ὅ­τι τὸ πνεῦ­μα ἀ­νάγ­κη νὰ ἐ­πι­κρα­τή­σῃ τῆς ὕ­λης, ὅ­τι οἱ πνευ­μα­ τι­κοί νό­μοι δέ­ον ἐ­στι νὰ ὦσιν ἰ­σχυ­ρό­ τε­ροι τῶν ἐν αὐ­τῷ φυ­σι­κῶν νό­μων∙ ὅ­τι πρέ­πόν ἐ­στιν ἐν αὐ­τῷ νὰ ἐ­πι­κρα­τῶ­σιν οὗ­τοι ὡς λο­γι­κοί∙ ὅ­τι ὁ ἄν­θρω­πος γί­νε­ ται τέ­λει­ος ἀ­φο­μοι­ού­με­νος τῷ Θε­ῷ, καὶ ὅ­τι ἀ­φο­μοι­οῦ­ται πρὸς τὸ θεῖ­ον ὅ­ταν κο­ σμῆ­ται ὑ­πὸ τῆς εὐ­σε­βεί­ας, τῆς δι­και­ο­ σύ­νης, τῆς ἀ­λη­θεί­ας καὶ τῆς ἐ­πι­στή­μης∙ δι­ό­τι ἀ­λη­θῶς αἱ ἀ­ρε­ταὶ αὗ­ται κέ­κτην­ται τε­λει­ω­τι­κὴν ἐν αὐ­­ταῖς δύ­να­μιν∙ δι­ό­τι ἡ μὲν εὐ­σέ­βεια γί­νε­ται προ­σπέ­λα­σις πρὸς τὸ θεῖ­ον, ἡ δὲ δι­και­ο­σύ­νη, ἡ ἀ­λή­θεια καὶ ἡ ἐ­πι­στή­μη, γί­νον­ται αὐ­τῷ εἰς εἰ­κό­να καὶ ὁ­μοί­ω­μα θεῖ­ον. Ὁ Ἕλ­λην γνω­ρί­σας τίς εἶ­ναι καὶ τίς ὀ­φεί­λει νὰ ἀ­πο­βῇ, σκο­πόν ἔ­θε­το τὴν ἑ­αυ­τοῦ τε­λεί­ω­σιν∙ ἐ­γέ­νε­το ἐ­ρα­στὴς τοῦ πνεύ­μα­τος καὶ ἐ­δη­μι­ούρ­γη­σε κό­σμον πνευ­μα­τι­κόν, ἐν ᾧ ἤ­θε­λε νὰ ζῇ∙ ἡ γνῶ­ σις τοῦ κα­λοῦ, τοῦ ἀ­γα­θοῦ, τοῦ ἀ­λη­θοῦς καὶ ἡ ἔμ­φυ­τος πρὸς τὸν πλη­σί­ον ἀ­γά­πη ἀ­νέ­πτυ­ξεν ἐν τῇ καρ­δί­ᾳ τοῦ Ἕλ­λη­νος τὸν πό­θον τῆς αὐ­το­με­τα­δό­σε­ως, καὶ ὁ Ἕλ­λην ἀ­πέ­βη δι­δά­σκα­λος τῆς ἀν­θρω­πό­ τη­τος∙ ὁ Ἕλ­λην ἐ­ζή­τη­σε νὰ ἀ­φο­μοι­ώ­σῃ τοὺς πάν­τας, δὲν ἐ­ζή­τη­σε δού­λους, ἀλ­λ᾿ ἐ­λευ­θέ­ρους. Τοῦ­το ἠ­γά­πη­σε καὶ ἡ θεί­α αὐ­τοῦ ἀ­γά­πη ἐ­γέ­νε­το τὸ ἐ­λα­τή­ριον ὅ­λων τῶν ὁρ­μῶν του∙ αὕ­τη ἐ­μόρ­φω­σε καὶ τὸν ἐ­θνι­κόν αὐ­τοῦ χα­ρακτῆρα, ὅ­στις δι­έ­μει­ νεν ἀ­ναλ­λοί­ω­τος.
  • 9. 8 Δ ύο εἶναι οἱ βάσεις πάνω στὶς ὁποῖες ἔχει στηριχθεῖ ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμὸς διὰ μέσου τῶν αἰώ- νων. Ἡ μία εἶναι ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ σκέψη καὶ γραμματεία καὶ ἡ ἄλλη εἶναι ἡ ὀρθόδοξη χριστιανικὴ πίστη, παράδο- ση καὶ θεολογία. Ἡ σχέση ἀνάμεσα σὲ αὐτοὺς τοὺς δύο τρόπους σκέψης καὶ ζωῆς, τὸν ἑλληνικὸ καὶ τὸν χριστιανικό, ξεκίνησε ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμή, ποὺ τὸ εὐαγγελικὸ κήρυγμα τῶν Ἀποστόλων βγῆκε ἀπὸ τὰ ἀρχικὰ ἰουδαϊκά του ὅρια, γιὰ νὰ ἐξαπλωθεῖ σὲ ὁλόκληρο τὸν ρωμα- ϊκὸ κόσμο. Ἡ ἑλληνιστικὴ κοινὴ ἦταν ἡ γλῶσσα, ποὺ ἔγινε τὸ ἀναντικατάστατο ὄχημα γιὰ τὴν πρώτη αὐτὴ μετάδοση καὶ ἐξάπλωση τοῦ χριστιανισμοῦ. Ἀπὸ τότε μέχρι σήμερα, οἱ δύο αὐτοί, ἀρχικὰ ξένοι καὶ ἀντιφατικοὶ μεταξύ τους τρόποι σκέψης καὶ ζωῆς, βρῆκαν πολὺ περισσότερα κοινὰ σημεῖα ἀπὸ ὅσα φαίνονταν στὴν ἀρχή. Ἔχουν συνδεθεῖ τόσο ἄρρηκτα μεταξύ τους, ὥστε μέχρι μόλις πρὶν ἀπὸ λίγες δεκαετίες, ἐθεω- ρεῖτο ἀδιανόητο νὰ ἀποκαλεῖται κάποιος Ἕλληνας ἢ νὰ χαρακτηριστεῖ ἑλληνικὴ μία πολιτιστικὴ δημιουργία, ἕνα κείμενο ἢ μία εἰκόνα, ἐὰν δὲν εἶχε ἄμεση σχέση, ἀναφορὰ καὶ προέλευση ἀπὸ τὸν ἑλλη- νορθόδοξο τρόπο σκέψης, ἀπὸ τὴν ἑλλη- νορθόδοξη παράδοση. Τὸ ἑλληνικὸ σύνταγμα ἀναγνωρίζει τὴ θρησκεία τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθόδοξης Χριστιανικῆς Ἐκκλησίας ὡς τὴν ἐπίση- μη καὶ ἐπικρατοῦσα θρησκεία στὴ χώρα μας. Στὴν Ἑλλάδα δηλαδὴ ὑπάρχει μὲν ἀνεξιθρησκία, ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἐπίσημα ἀναγνωρισμένη ἐπικρατοῦσα θρησκεία, τὴν ὁποία τὸ κράτος ἔχει δεσμευθεῖ νὰ προστατεύει ὡς παράδοση τοῦ ἔθνους, ὡς ἀναπόσπαστο συστατικὸ στοιχεῖο τοῦ ἔθνους. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἁπλῶς ἕνα νομικὰ κατοχυρωμένο καθεστώς, οὔτε βασίζεται ἀποκλειστικὰ στὸ ποσοστὸ τοῦ ὀρθόδοξου χριστιανικοῦ θρησκεύματος στὸν ἑλληνικὸ πληθυσμό. Ἀλλὰ εἶναι ἀποτέλεσμα πολλῶν αἰώνων ἱστορίας τοῦ ἑλληνισμοῦ καὶ τοῦ πολιτισμοῦ του καὶ ἡ ἑλληνορθοδοξία ἔχει ἐμπεδωθεῖ στὸ διάβα τῶν αἰώνων ὡς ἀδιάσπαστη ὑπαρ- ξιακὴ ὀντότητα. Ὁ Ἕλληνας ξέρει νὰ ἀγαπᾶ τὴν ὀρθόδοξη πατρίδα του, νὰ τὴν ὑπερασπίζεται καὶ νὰ δίνει ἀκόμη καὶ τὴ ζωή του γι’ αὐτήν. Ἡ ἔννοια τῆς πατρίδας εἶναι συνυφα- σμένη μὲ τὴν ἔννοια τῆς θρησκείας, δι- ότι σ’ αὐτὴν ὑπάρχουν τὰ ἱερὰ καὶ ὅσια τῆς πίστεώς μας. Ἀκόμη καὶ οἱ ἀρχαῖοι πρόγονοί μας ἔδιναν μία ἱερότητα στὴν ἔννοια τῆς πατρίδος καὶ αὐτὸ τὸ τονίζει ὁ σοφὸς Σωκράτης: «Μητρός τε καὶ πατρὸς καὶ τῶν ἄλλων προγόνων ἁπάντων τιμι- ώτερον ἐστὶν ἡ πατρὶς καὶ σεμνότερον καὶ ἁγιώτερον…» (Καὶ ἀπὸ τὴ μητέρα ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ Ἀναστασίου Παρούτογλου Πρωτοπρεσβυτέρου
  • 10. 9 καὶ ἀπὸ τὸν πατέρα κι ὅλους γενικὰ τοὺς ἄλλους προγόνους πιὸ πολύτιμο ἀγαθὸ εἶναι ἡ πατρίδα καὶ πιὸ σεβαστὸ καὶ πιὸ ἱερό…). Ὁ δὲ στρατηγὸς Μακρυγιάν- νης στὰ Ἀπομνημονεύματά του ἔγραφε: «Γλυκύτερον πρᾶγμα δὲν εἶναι ἄλλο ἀπὸ τὴν πατρίδα καὶ τὴν θρησκεία». Καὶ ὁ Κωστὴς Παλαμᾶς γράφει μὲ τόλμη: «Δὲν ζεῖ χωρὶς πατρίδα ἡ ἀνθρώπινη ψυχή». Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητο ὅτι στὴν πατρίδα ἐμπιστευόμαστε τὴ ζωή μας, τὴ ζωὴ τῶν παιδιῶν μας, τὴν τιμή μας, τὰ ἱερὰ καὶ τὰ ὅσιά μας. Γι’ αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀγαπᾶμε τὴν πατρίδα μας καὶ νὰ ἔχουμε ἐθνικὴ συνείδηση. Δι- ότι ἡ ἐθνικὴ συνείδηση δηλώνει κοινοὺς ἀγῶνες, κοινὴ γλῶσσα καὶ θρησκεία καὶ κοινὲς παραδόσεις. Ἡ ἐθνικὴ καὶ ἡ θρησκευτικὴ συνεί- δηση πρέπει νὰ πορεύονται μαζί, ὅπως ἡ ἑνότητα ἑνὸς ἔθνους καὶ ἡ πίστη στὸν Θεό, ἡ ἀρετὴ καὶ τὸ θεῖο. Καὶ οἱ δύο μαζὶ ὁδηγοῦν στὴν ὁμόνοια ἑνὸς ἔθνους. Τὸ παρελθὸν τῆς Ἑλλάδος εἶναι λαμπρὸ μὲ τὶς ἡρωικὲς μορφές της, ποὺ τὴν διέ- κριναν ἀπὸ ὅλα τὰ ἔθνη τοῦ κόσμου. Οἱ ἱερὲς παραδόσεις ἐξυψώνουν τὴν ἐθνικὴ συνείδηση γιὰ νέους ἀγῶνες καὶ θυσίες. Ἡ πίστη στὰ ὑψηλὰ ἰδανικὰ ἐμπνέ- ει τὸ πνεῦμα τῆς ἅμιλλας, τῆς ἑνότητας καὶ συνεργασίας ποὺ ξυπνᾶ τὸν Ἕλλη- να ἀπὸ τὸν λήθαργο τῆς ἀδιαφορίας καὶ τῆς ἀτομικῆς εὐμάρειας. Ἂς ξεχάσουμε τοὺς φανατισμούς μας, τὶς μισαλλοδοξί- ες, τὶς ἀδικίες καὶ τὰ μίση ποὺ διασποῦν τὴν ἑνότητά μας, διότι ἡ ἑλληνικὴ ἱστο- ρία μᾶς ἔχει διδάξει ὅτι τίποτε καλὸ δὲν ἔχουμε ἐπιτύχει μὲ τὶς διχόνοιες. Ὅπως προέτρεπε ὁ Θεόδωρος Κολοκοτρώνης τοὺς Ἕλληνες, «νά 'στε μονιασμένοι». Ἀλλὰ καὶ ἡ Ὀρθοδοξία ἦταν πάντο- τε παράγοντας ἑνότητας, εἰρήνης καὶ συμφιλιώσεως τῶν Ἑλλήνων, διότι κη- ρύττει τὴν ἐλευθερία καὶ τὴν ἀγάπη με- ταξὺ τῶν ἀνθρώπων. Βλέπει τὸ ἀνθρώ- πινο πρόσωπο ὡς εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ σέβεται προσφέροντάς του τὰ ὑψηλὰ ἰδανικὰ καὶ τὶς θεανθρώπινες ἀξίες τοῦ
  • 11. 10 Χριστιανισμοῦ. Ἡ Ὀρθοδοξία στοχεύει νὰ δημιουργήσει ὥριμους καὶ ὑπεύθυνους ἀνθρώπους μὲ ὑψηλοὺς σκοπούς, ὥστε νὰ συμβάλουν γιὰ μία καλύτερη κοινω- νία, ἡ ὁποία νὰ ἐμφορεῖται ἀπὸ τὶς ἀξίες τῆς δικαιοσύνης, τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἀγάπης. Ὡς ὀρθόδοξοι χριστιανοὶ ἔχουμε τὴν προσωπικὴ εὐθύνη γιὰ ὀρθόδοξο καὶ ἑλληνικὸ ἦθος. Καὶ τὰ δύο μαζὶ νὰ συ- μπορεύονται καὶ νὰ κατευθύνουν τὴν ψυχὴ τοῦ Ἕλληνα σὲ νέους ἀγῶνες καὶ θυσίες. Εἶναι ἀλήθεια ὅτι οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες εἶχαν ἀναπτύξει σὲ μεγάλο βαθμὸ τὴ μεγάλη ἀξία τῆς θρησκείας καὶ τῆς πατρίδος. Μπορεῖ νὰ αἰσθανόμαστε ἀδύναμοι μπροστὰ στὶς δυνάμεις τῶν μεγάλων ἐθνῶν, στὶς ὑπεράριθμες στρατιὲς ἄλλων χωρῶν, ἀλλὰ ἂς μὴν ξεχνᾶμε ὅτι 12.000 στρατιῶτες ποὺ εἶχαν μείνει στὰ τείχη τῆς Κωνσταντινούπολης μὲ τὸν πατρι- άρχη Σέργιο καὶ τὸ στρατηγὸ Βῶνο πο- λέμησαν τὶς μυριάδες τῶν Περσῶν καὶ τῶν Ἀβάρων, ποὺ κτυποῦσαν ἀλύπητα τὰ φρούρια τῆς Κωνσταντινούπολης ἀπὸ ξηρὰ καὶ θάλασσα. Ἡ νίκη τῶν βαρβάρων ἦταν σίγουρη, ἀλλὰ δὲν εἶχαν ὑπολογίσει τὴν πίστη τῶν ὀλιγάριθμων Χριστιανῶν. Ἡ Παναγία ἔκανε τὸ θαῦμα Της καὶ ὡς Στρατηγὸς διηύθυνε τὸ στράτευμα, προ- σθέτοντας τὴ δύναμη τοῦ Θεοῦ καὶ κατα- τροπώνοντας τὶς ἐχθρικὲς δυνάμεις τῶν Περσῶν καὶ τῶν Ἀβάρων. Ἡ δύναμή μας εἶναι ἡ πίστη μας στὸν Θεὸ καὶ τὴν Ὑπε- ραγία Θεοτόκο, ἡ ὁποία ὡς Ὑπέρμαχος Στρατηγὸς θὰ ὁδηγήσει τὴν Ὀρθοδοξία καὶ τὴ μικρὴ Ἑλλάδα καὶ σὲ ἄλλα θαύμα- τα, ἀρκεῖ ἐμεῖς νὰ εἴμαστε σταθεροὶ στὴν πίστη καὶ στὰ ἰδανικά μας. Ἡ Ὀρθοδοξία καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς πο- ρευόμενοι μαζὶ δίνουν μήνυμα καὶ πρό- σκληση στὸν σύγχρονο κόσμο, προσφέρο- ντας τὶς παραδόσεις καὶ τὴν πνευματικὴ κληρονομιά της. Πάντοτε ἡ Ὀρθοδοξία καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς ὑπῆρξαν ἑνωμένοι καὶ αὐτὸ δηλώνεται μὲ τὴν σφραγῖδα τοῦ ἑλληνοχριστιανικοῦ πολιτισμοῦ. Ἡ Ὀρθοδοξία καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς δί- νουν πάντοτε τὴ δική τους μαρτυρία σὲ ὅλον τὸν κόσμο, προβάλλοντας τὶς πνευματικές τους ἀξίες στὸ δυτικὸ τρόπο ζωῆς, ὁ ὁποῖος ἀποχαυνώνει τὸ ἀνθρώπι- νο πρόσωπο καὶ προξενεῖ μία νέα ἀπαξία, τοῦ μηδενισμοῦ καὶ τῆς στείρας λογικῆς. Ἡ μὲν Ὀρθοδοξία ἐκτὸς ἀπὸ μία μυστη- ριακὴ ἐκκλησιολογικὴ ἑνότητα, δημι- ουργεῖ ἕνα συγκροτημένο ἄνθρωπο μὲ ὀρθόδοξο ἦθος. Ὁ δὲ Ἑλληνισμὸς μὲ τὸν πολιτισμό του προσφέρει ἕνα κοινωνικὸ γίγνεσθαι στὸ σημερινὸ ἄνθρωπο, γιὰ νὰ ξεφύγει ἀπὸ τὸν λαβύρινθο τῶν ἀδι- εξόδων ποὺ μαστίζουν τὴν κοινωνία. Ἡ Ὀρθοδοξία προβάλλει τὸν ἐσταυρωμένο Ἰησοῦ Χριστό, ὁ Ἑλληνισμὸς τὴν ἀκρό- πολη τῶν ἀξιῶν, τὴ Δημοκρατία μὲ ὅλα τὰ ὑγιῆ στοιχεῖα της. Ἡ Ὀρθοδοξία μὲ τὴν λατρεία της ἑνώνει τὸν πιστὸ μὲ τὸν Θεό, Ἡ ἐθνικὴ καὶ ἡ θρησκευτικὴ συνείδηση πρέπει νὰ πορεύονται μαζί, ὅπως ἡ ἑνότητα ἑνὸς ἔθνους καὶ ἡ πίστη στὸ Θεό, ἡ ἀρετὴ καὶ τὸ θεῖο. Καὶ οἱ δύο μαζὶ ὁδηγοῦν στὴν ὁμόνοια ἑνὸς ἔθνους.
  • 12. 11 γιὰ νὰ νικήσει τὶς δυνάμεις τῆς ἁμαρτί- ας καὶ νὰ τὸν ὁδηγήσει πλέον στὴ θεία ζωὴ τοῦ καινοῦ κόσμου τοῦ Θεοῦ. Ὁ Ἑλληνισμὸς προβάλλει τὴν ἀρετὴ τοῦ Σωκράτη, τὴν ἠθικὴ τοῦ Πλάτωνα, τὴν ἀνδρεία τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου καὶ τὰ ὑψηλὰ ἰδανικὰ σοφῶν ἀνδρῶν. Καὶ σήμερα ὑπάρχουν πολλοὶ ποὺ ἐπιβουλεύονται τὴν ἀκεραιότητα τῆς Ἑλλάδος, προσβάλλοντας τὴν ἐθνικὴ συνείδησή μας μὲ τὸ νὰ ἀλλοιώνουν τὴν ἑλληνικὴ ἱστορία. Ἐπίσης ἐσωτερικοὶ ἐχθροὶ ποὺ προσβάλλουν τὸ ὀρθόδοξο φρόνημα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, προβάλ- λοντας ξενόφερτα πρότυπα ζωῆς, ἰδέες καὶ δοξασίες ἄλλων χωρῶν. Προσπαθοῦν μὲ ὅλα αὐτὰ νὰ μειώσουν τὴ δύναμη τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ δεσμεύσουν τὴν ἐλευθε- ρία τῆς πίστεως τοῦ λαοῦ. Στὴν Ἑλλάδα γεννήθηκαν ὁ λόγος καὶ ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ Ἑλλάδα μεγαλούργησε, γιατί πίστευε σὲ ὑψηλὰ ἰδανικὰ καὶ ἀξίες ποὺ τὴν διέ- κριναν ἀπὸ τὶς ἄλλες χῶρες τοῦ κόσμου. Καὶ σήμερα, ἂν ἀγαπᾶμε τὴν πατρίδα καὶ τὴν Ὀρθοδοξία μας, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑψώσουμε τὴ φωνή μας τόσο σὲ ξένους ἐπιβουλεῖς ὅσο καὶ σ’ ἐκείνους, ποὺ ζη- τοῦν νὰ σκλαβώσουν τὴ θρησκευτικὴ πίστη μας εἴτε σὲ μία ταυτότητα ἢ σὲ ξενόφερτες παραθρησκεῖες καὶ αἱρέσεις, ποὺ ἀλλοιώνουν τὴν ὀρθόδοξη ἑλληνικὴ παράδοση. Γιατί, εἶναι ἀλήθεια, πὼς ἡ Ὀρθοδο- ξία καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς δέχονται ἀπίστευ- το πόλεμο καὶ ἀμφισβήτηση στὴν πατρί- δα μας, γεγονὸς ποὺ συνιστᾶ φαινόμενο σαφοῦς παρακμιακοῦ σκοταδισμοῦ. Οἱ ἐκφραστές του προφανῶς δὲν ἔλαβαν ὑπ’ ὄψιν τὶς ἐπισημάνσεις ἑνὸς ἐκ τῶν με- γαλυτέρων Ρώσων Θεολόγων τοῦ 20οῦ αἰῶνα, τοῦ π. Γεωργίου Φλορόφσκι, ὁ ὁποῖος διεκήρυττε ὅτι  «Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία ὑπῆρξεν ὁ θεματοφύλαξ τοῦ Χριστιανικοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ αὐτὸ τὸ δημιουργικὸν πνεῦμα τοῦ Χριστιανικοῦ Ἑλληνισμοῦ πρέπει νὰ ἀναζητῶμεν. Ἂς γίνωμεν περισσότερον Ἕλληνες, διὰ νὰ ἀποβῶμεν Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί». ΤὶςσωτήριεςσυνέπειεςγιὰτὸνἙλλη- νισμὸ ἀπὸ τὴν ἐπικράτηση τοῦ Χριστια- νισμοῦ καὶ τῆς Ὀρθοδοξίας στὸν ἑλλη- νικὸ χῶρο ἐπισημαίνει ξεκάθαρα ὁ ἀεί- μνηστος πολιτικὸς καὶ ἱστορικὸς Πανα- γιώτης Κανελλόπουλος: «Τὸ θαῦμα ποὺ σήμανε ἡ ἐπικράτηση τοῦ Χριστιανισμοῦ ἔσωσε καὶ τὸ ἑλληνικὸ πνεῦμα. Χωρὶς τὸ πνεῦμα τῆς Ἑλλάδος δὲν θὰ μποροῦσε νὰ διαμορφωθεῖ ὁ κόσμος, ὅπως τὸν ξέ- ρουμε, ἂς ποῦμε ὁ δυτικὸς κόσμος. Ἀλλὰ καὶ χωρὶς τὸν Χριστιανισμὸ τὸ ἑλληνικὸ πνεῦμα θὰ εἶχε ταφεῖ καὶ χαθεῖ κάτω ἀπὸ τὰ ἐρείπια τοῦ ρωμαϊκοῦ κόσμου». Σὲ μιὰ ἐποχή, λοιπόν, ποὺ ὁ Νέος Ἑλληνισμὸς ἀντιμετωπίζει κρίση ταυ- τότητας, πέρα ἀπὸ τὰ τεχνικά, αἱρετικὰ καὶ κτιστὰ διλήμματα, ἀξίζει νὰ θυμη- θοῦμε ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς σώθηκε μέσα στὸν Χριστιανισμὸ καὶ ὁ Χριστιανισμὸς μίλησε ἑλληνικά. Μόνο ἔτσι ὡς Ἕλληνες Χριστιανοὶ θὰ ἀντιμετωπίσουμε δημιουργικὰ τὴν ψευδῆ διδασκαλία τοῦ νεοπαγανισμοῦ καὶ τῆς «ἀρχαιολατρείας», ἡ ὁποία ἐπιδι- ώκει νὰ γκρεμίσει τὴν πίστη τῶν Πατέ- ρωνμαςκαὶτὸπολιτισμικόμαςὑπόβαθρο καὶ νὰ ἐπιβάλει τὸ δικό της ἰσοπεδωτικὸ «πολιτισμὸ» καὶ βέβαια τὴ νέα πανθρη- σκεία τῆς σύγχρονης Βαβέλ, στὴν ὁποία δὲν θὰ ὑπάρχει θέση γιὰ τὸν Ἑλληνισμὸ καὶ τὴν Ὀρθοδοξία, γιὰ τὸν ἄνθρωπο, τὴ ζωὴ καὶ τὴν ἐλευθερία του. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ -Μητροπολίτου Περγάμου Ἰωάννου (Ζηζιού- λα), Εὐρωπαϊκὸ πνεῦμα καὶ ἑλληνικὴ Ὀρθο- δοξία, περιοδ. Εὐθύνη, τ. 167/1985. -Ἀρχιμ. Δαμιανοῦ Ζαφείρη, Ἑπτὰ Λόγοι στοὺς Χαιρετισμούς,  ἐκδ. Ἀποστολικὴ Διακονία, Ἀθήνα, 1998. -Ὀρθοδοξία καὶ Ἑλληνισμός. Ἐκδόσεις Ἱ.Μ. Κουτλουμουσίου, Ἅγιον Ὄρος. -«Ὀρθόδοξος Παρατηρητής», Περιοδικὸ Ἀρχι- επισκοπῆς Βορείου καὶ Νοτίου Ἀμερικῆς, Ἰα- νουάριος, 1957. -Ἰωάννου Δανδουλάκη, Ἑλληνισμὸς καὶ Ὀρθοδοξία. -Παναγιώτου Κανελλοπούλου, Ὁ Χριστια- νισμὸς καὶ ἡ ἐποχή μας.
  • 13. 12 Ἀ ­να­ρω­τι­έ­μαι τί ση­μαί­νει ἡ λέ­ξη ταυ­ τό­τη­τα γιὰ τὸν ἄν­θρω­πο; Εἶ­ναι, θὰ λέ­γα­με, ὁ τρό­πος μὲ τὸν ὁ­ποῖ­ ον ὑ­πάρ­χει καὶ πο­ρεύ­ε­ται στὴ σύν­το­μη ζω­ή του. Εἶ­ναι ἐ­πί­σης ὁ τρό­πος μὲ τὸν ὁ­ποῖ­ον ἀν­τι­λαμ­βά­νε­ται ὁ ἴ­διος τὴν ὕ­παρ­ ξή του μέ­σα στὸν χῶ­ρο καὶ στὸν χρό­νο ποὺ τοῦ δό­θη­κε. Εἶ­ναι ὅ­μως καὶ ὁ τρό­πος μὲ τὸν ὁ­ποῖ­ο ταυ­τί­ζε­ται κα­νεὶς μὲ τοὺς ἄλ­λους ἀν­θρώ­πους καὶ μὲ τὸ πε­ρι­βάλ­λον του. Εἴ­μα­στε λοι­πὸν νέ­οι ἢ με­σή­λι­κες, Ἕλ­λη­νες ἢ Κι­νέ­ζοι, ἄν­δρες ἢ γυ­ναῖ­κες, Ὀρ­θό­δο­ξοι ἢ προ­τε­στάν­τες. Κι ἐ­πί­σης εἴ­ μα­στε ἀ­ρι­στε­ροὶ ἢ δε­ξιοί, πα­τρι­ῶ­τες ἢ κο­ σμο­πο­λί­τες, πι­στοὶ ἢ ἄ­θε­οι, πα­οκ­τζῆ­δες ἢ ἀ­ρεια­νοὶ κ.τ.λ., κ.τ.λ. Στὰ με­γά­λα ἢ στὰ μι­κρὰ ζη­τή­μα­τα τοῦ βί­ου ἔ­χει κα­θέ­νας μί­α το­πο­θέ­τη­ση καὶ μί­αν ἀν­τί­λη­ψη, ποὺ τὴν κλη­ρο­νό­μη­σε ἢ τὴν δι­α­μόρ­φω­σε καὶ ἡ ὁ­ποί­α τὸν χα­ρα­κτη­ρί­ζει, συμ­με­τέ­χον­τας σὲ ὅ,τι πε­ρι­λαμ­βά­νει τὸ ἀν­θρώ­πι­νο πρό­ σω­πό του. Ὅ­λα τοῦ­τα ἦ­ταν λί­γο πο­λὺ δε­δο­μέ­ να μέ­χρι τὴν ἐ­πο­χή τῆ­ς  ἀπο­δό­μη­σης. Μέ­χρι δη­λα­δὴ τὶς μέ­ρες μας, στὶς ὁ­ποῖ­ ες μί­α σχο­λὴ σκέ­ψης ποὺ πρε­σβεύ­ει τὸν ἀ­πό­λυ­το σχε­τι­κι­σμὸ καὶ τὴν ἀ­δυ­να­μί­α ὁ­ποι­ασ­δή­πο­τε βε­βαι­ό­τη­τας καὶ ἀ­ξι­ο­λο­ γί­ας ἔ­χει κυ­ρι­αρ­χή­σει σὲ κά­θε ἔκ­φαν­ση τοῦ δη­μο­σί­ου λό­γου. Ἡ ἀ­πο­δό­μη­ση εἶ­ ναι βέ­βαι­α μί­α ἔν­νοι­α ποὺ εἰ­σή­χθη ἀ­πὸ τὸν Ντε­ριν­τά ἤ­δη στὴ δε­κα­ε­τί­α τοῦ ᾿60 καὶ εἶ­χε τὶς ρί­ζες της στὸν Χά­ιν­τεγ­κερ. Μπο­ροῦ­με νὰ ποῦ­με ὅ­τι εἶ­ναι ἡ λο­γι­κὴ κα­τά­λη­ξη τῆς δυ­τι­κῆς φι­λο­σο­φί­ας τοῦ μη­δε­νι­σμοῦ, μά­λι­στα ἡ Τέ­χνη εἶ­χε προ­ η­γη­θεῖ μὲ κι­νή­μα­τα ὅ­πως τὸ Νταν­τά. Τὸ τί ἀ­κρι­βῶς πρε­σβεύ­ει δὲν μᾶς τὸ εἶ­ πε οὔ­τε ὁ ἴ­διος ὁ Γάλ­λος εἰ­ση­γη­τής της, ἀν­τι­λαμ­βα­νό­με­νος τὴ δυ­σκο­λί­α νὰ ὁ­ρί­ σεις κά­τι τὸ ὁ­ποῖ­ο ἐξ ἀρ­χῆς ἀμ­φι­σβη­τεῖ κά­θε ὁ­ρι­σμό. Ὁ ἰ­σχυ­ρι­σμὸς ὅτι τό νό­η­μα τῶν λέ­ξε­ων εἶ­ναι ἐν­τε­λῶς αὐ­θαί­ρε­το καὶ ὅ­τι, στὸ βά­θος, ἡ πραγ­μα­τι­κό­τη­τα εἶ­ναι κά­τι τὸ ὁ­ποῖ­ο κα­νεὶς δὲν μπο­ρεῖ νὰ γνω­ ρί­ζει  προ­φα­νῶς ἀ­πο­τε­λεῖ μί­αν ἐ­πί­θε­ση στὴ γλῶσ­σα καὶ στὴ σκέ­ψη, στὴν ἴ­δια τὴν ἰ­δέ­α τῆς ἀ­λή­θειας καί, φυ­σι­κά, σὲ κά­ θε ἀ­ξί­α καὶ πα­ρά­δο­ση. Πῶς ὅ­μως ἕ­να ρεῦ­μα φι­λο­σο­φι­κὸ ἔ­φτα­σε νὰ κα­λύ­ψει ὄ­χι μό­νο τὶς πε­ρι­ο­χὲς τῆς Ἱ­στο­ρί­ας, τῆς Πο­λι­τι­κῆς Ἐ­πι­στή­μης, τῆς Κοι­νω­νι­ο­λο­γί­ας, τῆς Νο­μι­κῆς, τῆς Ἀρ­χι­τε­κτο­νι­κῆς, ἀλ­λὰ τε­λι­κὰ κι αὐ­τῆς τῆς ἴ­διας τῆς κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας; Εἶ­ναι φα­ νε­ρὸ ὅ­τι τὸ πνευ­μα­τι­κὸ κλί­μα εὐ­νο­οῦ­σε κά­τι τέ­τοι­ο. Μή­πως ὅ­μως δὲν ἦ­ταν μό­ νο τὸ πνευ­μα­τι­κὸ κλί­μα; Μή­πως ἦ­ταν –ἀ­πὸ ἕ­να χρο­νι­κὸ ση­μεῖ­ο καὶ πέ­ρα– καὶ τὸ πο­λι­τι­κὸ κλί­μα ἐ­ξαι­ρε­τι­κὰ εὐ­νο­ϊ­κό; Μι­λῶ γιὰ τὸ χρο­νι­κὸ ὁ­ρό­ση­μο τοῦ 1989- 1990, γιὰ τὴν ὁ­ρι­στι­κὴ κα­τάρ­ρευ­ση τοῦ κομ­μου­νι­στι­κοῦ κό­σμου καὶ τὴν ἀ­πο­χα­ λί­νω­ση τοῦ κα­πι­τα­λι­σμοῦ. Κά­που ἐ­κεῖ φαί­νε­ται νὰ δι­α­μορ­φώ­νον­ται οἱ κα­τάλ­ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ Κώ­στα Κα­ρα­ΐ­σκου δι­ευ­θυν­τῆ τοῦ «Ἀν­τι­φω­νη­τῆ»
  • 14. 13 λη­λες συν­θῆ­κες ποὺ θὰ ἐ­πέ­τρε­παν τὴν πλή­ρη δι­ά­λυ­ση κά­θε νο­ή­μα­τος καὶ τὴν βο­λι­κὴ γιὰ τοὺς θρι­αμ­βεύ­ον­τες κρα­ τοῦν­τες πλή­ρη ἐ­ξάρ­θρω­ση τῶν δυ­τι­κῶν κοι­νω­νι­ῶν. Για­τί τί θὰ ση­μαί­νει πλέ­ον στὰ χρό­νια τῆς Παγ­κο­σμι­ο­ποί­η­σης νὰ εἶ­ναι κά­ποι­ος «Γάλ­λος» ἢ «Ρῶ­σσος;». Τί ση­μαί­νει στὴ Νέ­α Ἐ­πο­χὴ «Κα­θο­λι­κὸς ἢ Ὀρ­θό­δο­ξος», ἀ­να­ρω­τι­έ­ται ἡ κυ­ρί­αρ­χη προ­πα­γάν­δα. Δὲν εἶ­ναι ὅ­λα αὐ­τὰ «κα­τα­ σκευ­ά­σμα­τα» πού κά­ποι­οι γιὰ τοὺς δι­ κούς τους λό­γους μᾶς τὰ ἐ­πέ­βα­λαν στὸ πρό­σφα­το πα­ρελ­θόν; Δὲν πρό­κει­ται γιὰ κά­ποι­ες κοι­νό­τη­τες, ἐ­ξί­σου φαν­τα­σια­κὲς μὲ ὅ­λες τὶς ἄλ­λες; Ἐ­πί­σης, τί ση­μαί­νει «ἄν­δρας» καὶ τί «γυ­ναῖκα;». Δὲν εἶ­ναι αὐ­τὰ σε­ξου­α­λι­κὲς ἐ­πι­λο­γές μας ποὺ τὶς κά­νου­με στὴ διά­ρκεια τῆς ζω­ῆς μας, ἀ­πὸ τὴν ἐ­φη­βεί­α καὶ με­τά; Καὶ τί θὰ πεῖ νέ­ος καὶ ἡ­λι­κι­ω­μέ­νος, δὲν ἔ­χουν ὅ­λοι τὰ ἴ­δια δι­και­ώ­μα­τα στὴ χα­ρά, στὴν κα­τα­νά­λω­ ση, στὸν ἔ­ρω­τα; Ἡ κα­λύ­τε­ρη ἀ­νά­γνω­ση αὐ­τῶν τῶν μη­νυ­μά­των ποὺ στέλ­νουν τὰ ἀ­φεν­τι­ κὰ στὸ πό­πο­λο εἶ­ναι μέ­σα ἀ­πὸ τὰ τη­λε­ ο­πτι­κὰ καὶ κι­νη­μα­το­γρα­φι­κὰ προ­ϊ­όν­τα τῆς μα­ζι­κῆς (ὑ­πο-) κουλ­τού­ρας. Παν­τοῦ κυ­ρί­αρ­χους, κεν­τρι­κοὺς ρό­λους ἡ­ρώ­ων ἔ­χουν κά­ποι­οι ξέ­νοι, κά­ποι­οι πε­ρι­θω­ρια­ κοί, κά­ποι­οι ὁ­μο­φυ­λό­φι­λοι… Δὲν νο­μί­ζω ὅ­τι χρει­ά­ζε­ται νὰ πα­ρα­τε­θοῦν πα­ρα­δείγ­ μα­τα, ἡ κοι­νὴ ἐμ­πει­ρί­α ὅ­λων τὸ ἐ­πι­βε­βαι­ ώ­νειπε­ρί­τρα­να.Ἡἐ­ξαί­ρε­σηἀ­πο­θε­ώ­νε­ται γιὰ νὰ ὑ­πο­νο­μευ­τῆ ἡ πί­στη στὸν κα­νό­να. Ταυ­τό­χρο­να κά­θε οὐ­σι­ώ­δης δι­α­φο­ρὰ ἰ­σο­ πε­δώ­νε­ται. Ὅ­λους (πρέ­πει νὰ) τοὺς συ­ νέ­χει μί­α κα­τα­να­λω­τι­κὴ ἀν­τί­λη­ψη τῆς ζω­ῆς, μί­ας ζω­ῆς ποὺ δὲν ἔ­χει καμ­μί­α με­ τα­φυ­σι­κὴδι­ά­στα­ση,καμ­μί­αμὴἐμ­πο­ρι­κὴ πτυ­χή, καμ­μί­α ἔ­γνοι­α γιὰ συλ­λο­γι­κό­τη­ τες. Τὰ πάν­τα τί­θεν­ται ὑ­πὸ ἀμ­φι­σβή­τη­ση καὶ γε­λοι­ο­ποί­η­ση, μὲ μί­α κα­τε­δα­φι­στι­κὴ μα­νί­α ποὺ ξε­περ­νᾶ κά­θε προ­σπά­θεια ἐ­ξή­ γη­σης. Ἡ Ἱ­στο­ρί­α κά­θε λα­οῦ εἶ­ναι ἕ­να ἄ­θροι­σμα τυ­χαί­ων συμ­βάν­των, τὰ Ἔθνη κα­τα­σκευ­ά­στη­καν πρὶν λί­γα χρό­νια, οἱ ἩοἰκογένειατοῦΜεγάλουΒασιλείου.
  • 15. 14 θρη­σκεῖ­ες -μᾶλ­λον ὄ­χι οἱ θρη­σκεῖ­ες γε­ νι­κά, ἀλ­λὰ εἰ­δι­κὰ ὁ Χρι­στι­α­νι­σμό­ς- εἶ­ναι με­σαι­ω­νι­κὸ ἀ­πο­λί­θω­μα, οἱ ἥ­ρω­ες τοῦ πα­ ρελ­θόν­τος ἦ­ταν ἀ­νά­ξια ἀν­θρω­πά­κια τῆς βάρ­βα­ρης, προ­ε­πι­στη­μο­νι­κῆς ἐ­πο­χῆς, οἱ ἐν­στά­σεις γιὰ τὸν ρό­λο τῶν κυ­ρί­αρ­χων τά­ξε­ων εἶ­ναι πα­λαι­ο­κομ­μου­νι­στι­κὰ ἀ­πο­ λι­θώ­μα­τα κ.τ.λ., κ.τ.λ.  Τὸ μό­νο ποὺ δὲν ἀμ­φι­σβη­τεῖ ἡ κυ­ρί­ αρ­χη ἰ­δε­ο­λο­γί­α εἶ­ναι ἡ παν­το­δυ­να­μί­α τῆς Ἀ­γο­ρᾶς. Ἀν­τι­θέ­τως γι᾿ αὐ­τὴν ἡ ὀρο­λο­γί­α ποὺ ἐ­πι­κρα­τεῖ σχε­τι­κὰ μὲ αὐ­τὴν πε­ρι­έ­χει μό­νο λέ­ξεις ὅ­πως «ἀ­πε­λευ­θέ­ρω­ση», «κυ­ ρι­αρ­χί­α», «δυ­να­μι­σμός», «νέ­α οἰ­κο­νο­μί­α» καὶ ἄλ­λα πα­ρό­μοι­α, ὅ­λα μὲ θε­τι­κὸ πε­ρι­ε­ χό­με­νο. Ἔ­στω κι ἂν ἡ πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, ὄ­χι ἡ εἰ­κο­νι­κὴ ἀλ­λὰ ἡ γνή­σια, δὲν ἔ­χει μό­νο θε­τι­κὲς πλευ­ρὲς στὴ ζω­ὴ τῶν ἀν­ θρώ­πων, καὶ τὰ ἀ­σύλ­λη­πτα κέρ­δη ἀ­πὸ τὴν ἔ­κρη­ξη τῆς οἰ­κο­νο­μί­ας τὰ καρ­ποῦν­ ται ὅ­λο καὶ λι­γό­τε­ροι ἄν­θρω­ποι στὸν κό­ σμο. Ἔ­τσι, στὸν μο­νο­πο­λι­κὸ καὶ μο­νο­ δι­ά­στα­το κό­σμο ποὺ προ­έ­κυ­ψε πρὶν 20 χρό­νια, οἱ ποι­κί­λες ἀν­θρώ­πι­νες ταυ­τό­ τη­τες ἀ­πο­τε­λοῦν ἐμ­πό­διο στὴν οἰ­κο­νο­μι­ κή, πο­λι­τι­κὴ καὶ πνευ­μα­τι­κὴ ἅ­λω­ση τῆς ἀν­θρω­πό­τη­τας. Αὐ­τοὶ ποὺ ἔ­χουν συσ­ σω­ρεύ­σει ἄ­πει­ρα πλού­τη ἀ­πὸ τὸ τί­πο­ τε, αὐ­τοὶ ποὺ προ­σπα­θοῦν νὰ ἐ­λέγ­ξουν τὴν πο­ρεί­α τῆς ὑ­φη­λί­ου, τοὺς πο­λέ­μους, τὶς κρί­σεις καὶ τὶς ἀ­να­κα­τα­τά­ξεις ἔ­χουν ἀ­νάγ­κη ἕ­ναν πολ­τὸ ἀ­τό­μων μί­ας ἀ­δι­α­φο­ ρο­ποί­η­της μά­ζας. Ἡ ἰ­δε­ο­λο­γί­α τῆς ἐ­ξα­το­ μί­κευ­σης, ἡ λαί­λα­πα τῆς κα­τα­νά­λω­σης, ὁ ἀν­τι­ε­θνι­κι­στι­κὸς οἶ­στρος, ἡ μη­δε­νι­στι­κὴ πο­λε­μι­κὴ στὶς θρη­σκεῖ­ες, ὁ κα­τα­στα­τι­ κὸς ἀν­τι­κλη­ρι­κα­λι­σμός, ἡ θε­τι­κὴ ὑ­περ­ προ­βο­λὴ κά­θε ἀ­νω­μα­λί­ας δὲν εἶ­ναι ση­μά­δια μί­ας ἀ­νε­ κτι­κῆς κοι­νω­νί­ας. Εἶ­ναι ση­μά­δια τῆς ἀ­πο­σύν­θε­σης τῆς κοι­νω­νί­ας στὸ παγ­κο­ σμι­ο­ποι­η­μέ­νο πε­ρι­βάλ­λον τοῦ σή­με­ρα. Εἶ­ναι ἡ πο­λε­ μι­κὴ τῶν κρα­τούν­των μὲ βά­ση τὴν ὁ­ποί­α πλήτ­τε­ται τὸ ἠ­θι­κὸ καὶ ἡ αὐ­το­πε­ ποί­θη­ση τῶν ἀν­θρώ­πων. Πρέ­πει ὅ­λοι νὰ πει­στοῦ­με ὅ­τι δὲν εἴ­μα­στε τί­πο­τε πα­ ρα­πά­νω ἀ­πὸ «κα­τά φαν­τα­ σί­αν ἄν­θρω­ποι» κι ὅ­λα ὅ­σα θε­ω­ροῦ­με ση­μαν­τι­κὰ στὴ ζω­ὴ μας εἶ­ναι ἕ­να τί­πο­τε. Ἂν δὲν βά­λει κα­θέ­νας ἀ­πὸ μᾶς τὴν κα­τα­ νά­λω­ση καὶ μό­νον αὐ­τὴν στὸ κέν­τρο τοῦ βί­ου του, μη­δε­νί­ζον­τας κά­θε ἀ­να­φο­ρὰ σὲ Οἰ­κο­γέ­νεια, Ἔθνος, Πα­τρί­δα, Ἐκ­κλη­σί­α κ.τ.λ. δὲν θὰ ἡ­συ­χά­σουν. Μὲ ἀν­τί­στοι­χο τρό­πο, ἐρ­γα­ζό­με­νοι στὸ δι­ε­θνὲς σκη­νι­κό, δι­α­λύ­ουν κά­θε κρά­τος ποὺ δὲν τὸ ἐ­λέγ­ χουν καὶ πα­ρα­λαμ­βά­νουν τὰ συν­τρίμ­μια του γιὰ νὰ τὰ ἐν­τά­ξουν στὰ εὐ­ρύ­τε­ρα σύ­ νο­λα ποὺ τὰ χει­ρα­γω­γοῦν ἄ­νε­τα. Ἔ­τσι δὲν εἶ­ναι μό­νο ἡ Γι­ουγ­κοσ­λα­βί­α ποὺ ἔ­γι­ νε βί­αι­α ἑ­πτὰ κομ­μά­τια, ἀ­πὸ τὰ ὁ­ποῖ­α τὰ πρῶ­τα ἤ­δη ἐν­τάσ­σον­ται στὴν Εὐ­ρω­πα­ϊ­ κὴ Ἕ­νω­ση, ἀλ­λὰ καὶ ἡ πρώ­ην Τσε­χοσ­ λο­βα­κί­α, ἡ πρώ­ην Σο­βι­ε­τι­κὴ Ἕ­νω­ση… Πρῶ­τα λοι­πὸν κά­θε ἐ­θνι­κὴ οἰ­κο­γέ­νεια ἀ­πο­σπᾶ­ται ἀ­πὸ τὸν φυ­σι­κό της χῶ­ρο κι ἔ­πει­τα ἐ­πα­να­συγ­κολ­λᾶ­ται τε­χνη­τὰ μέ­σα σὲ μί­α πο­λυ­πο­λι­τι­σμι­κὴ ὁ­λό­τη­τα ὅ­που πλέ­ον δὲν ἐ­λέγ­χει τί­πο­τε ἀ­πο­λύ­τως. Τί ση­μαί­νει ὅ­μως «πο­λυ­πο­λι­τι­σμι­κό­ τη­τα;». Εἶ­ναι ἡ ἀ­πο­δο­χὴ ὅ­λων τῶν πο­λι­
  • 16. 15 τι­σμῶν στὰ πλαί­σια μί­ας εὐ­ρύ­τε­ρης κοι­ νω­νί­ας, μὲ ὅ­ρους ἰ­σό­τη­τας κι ἐ­λευ­θε­ρί­ας. Ἀ­κού­γε­ται ἀρ­χι­κὰ ὡ­ραῖ­ο, ἰ­δί­ως ὅ­ταν κα­νεὶς δὲν ἔ­χει ἐ­πα­φὴ μὲ τὶς κοι­νω­νι­κὲς καὶ πο­λι­τι­κὲς πραγ­μα­τι­κό­τη­τες. Ὅ­μως τί γί­νε­ται στὴν πρά­ξη; Ὅ­λα ξε­κί­νη­σαν ἀ­πὸ τὶς Νέ­ες Χῶ­ρες, δη­λα­δὴ ἀ­πὸ τὶς χῶ­ ρες τῶν με­τα­να­στῶν, ὅ­που ἴ­σως μί­α τέ­ τοι­α ἀρ­χὴ θὰ εἶ­χε κά­ποι­α βά­ση. Εἶ­ναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κὸ ὅ­τι στὰ πρῶ­τα χρό­νια τὸ 90% τοῦ δη­μό­σιου λό­γου πε­ρὶ πο­λυ­ πο­λι­τι­σμι­κό­τη­τας προ­ερ­χό­ταν ἀ­πὸ τὴν Ἀ­με­ρι­κὴ καὶ συ­ναν­τοῦ­σε ἰ­σχυ­ρό­τα­τες ἀν­τι­στά­σεις στὸν ὑ­πό­λοι­πο κό­σμο (π.χ. στὴ Γαλ­λί­α). Καὶ πῶς ἀλ­λι­ῶς θὰ μπο­ροῦ­ σε νὰ συμ­βεῖ, ὅ­ταν τὸ ἴ­διο αὐ­τὸ μον­τέ­λο εἶ­ναι πιὰ ἀ­πο­δε­κτὸ ὅ­τι ἀ­πέ­τυ­χε οἰ­κτρά. Ὅ­τι δη­μι­ούρ­γη­σε γκέ­το στὴν ἀ­με­ρι­κα­ νι­κὴ κοι­νω­νί­α, δι­α­λύ­ον­τας τοὺς ὅ­ποι­ους κοι­νω­νι­κοὺς δε­σμοὺς (βλ. καὶ τὴν πρό­ σφα­τη με­τα­βο­λὴ τῶν θέ­σε­ων τοῦ θε­ω­ρη­ τι­κοῦ της, τοῦ Πούτ­ναμ). Αὐ­τὸ λοι­πὸν τὸ κοι­νω­νι­κὸ μον­τέ­λο ποὺ δι­έ­λυ­σε τὶς ΗΠΑ, συ­νε­χί­ζει νὰ πλα­σά­ρε­ται στὴν Εὐ­ ρώ­πη καὶ στὴν Ἑλ­λά­δα, δη­λα­δὴ, σὲ κοι­ νω­νί­ες ἔν­το­να χρω­μα­τι­σμέ­νες μὲ ἐ­θνι­κά, θρη­σκευ­τι­κὰ καὶ πο­λι­τι­σμι­κὰ χα­ρα­κτη­ ρι­στι­κά. Παράλληλα, βεβαίως γίνεται καὶ συστηματικὴ προσπάθεια νὰ ὑπονο- μευτοῦν τὰ χαρακτηριστικὰ αὐτά, ἀφενὸς μὲ τὴν ἀποσύνθεση τῆς τοπικῆς κοινωνίας κι ἀφετέρου μὲ τὴν μαζικὴ λαθρομετανάστευση. Ὅταν φτάσουμε, γιὰ παράδειγμα στὴν Ἑλλάδα, νὰ μετρᾶμε κάθε 2-3 Ἑλληνόπουλα καὶ ἕνα προσφυγόπουλο ἀπὸ τὸ Πακιστάν, τὴν Ἀλβανία ἢ τὴ Σομαλία, πῶς θὰ νομιμοποιούμαστε νὰ μιλᾶμε γιὰ Ἑλληνικὴ καὶ Ὀρθό­δοξη Παιδεία; Ποιά ταυ­τό­τη­τα θὰ μπο­ρεῖ κά­ποι­ος νὰ ἐ­πι­κα­λε­στεῖ ῆ γιὰ τὴν κοι­νω­νί­α τῆς πα­ τρί­δας μας, ὅ­ταν αὐ­τὴ θὰ ἔ­χει με­τα­τρα­ πεῖ σὲ ἐ­θνο­λο­γι­κὸ πάρ­κο; Ἂν μά­λι­στα συν­δυά­ση κα­νεὶς τὴν ἀρ­ρώ­στια τῆς πο­ λι­τι­κῆς ὀρ­θό­τη­τας ποὺ ἀ­πα­γο­ρεύ­ει κά­θε λό­γο γιὰ ἀ­νώ­τε­ρους καὶ κα­τώ­τε­ρους πο­ λι­τι­σμοὺς κι ἂν βά­λει δί­πλα καὶ τὴν λυσ­ σα­λέ­α ἐ­πί­θε­ση κα­τὰ παν­τὸς προ­τύ­που καὶ ὑ­πο­δείγ­μα­τος -ἔ­χου­με τρελ­α­θεῖ νὰ δι­α­βά­ζου­με γιὰ τὶς «σκο­τει­νὲς πλευ­ρὲς» ὅ­λων τῶν με­γά­λων ἀν­δρῶν τῆς Ἱ­στο­ρί­ ας, ἑλ­λη­νι­κῆς καὶ ξέ­νης- γί­νε­ται σα­φὲς ὅ­τι δὲν μέ­νουν πολ­λὰ χρό­νια ζω­ῆς στὴν Ἑλ­λά­δα ποὺ ξέ­ρου­με. Ἤ­δη ἡ ἴ­δια ἡ ἐ­λευ­ θε­ρί­α τοῦ λό­γου ἔ­χει σχε­δὸν ἐ­ξο­βε­λι­στεῖ ἀ­πὸ τὰ κα­τε­στη­μέ­να ΜΜΕ, ἀ­φοῦ κά­θε λό­γος πε­ρὶ ἰ­δι­ο­προ­σω­πεί­ας χα­ρα­κτη­ρί­ ζε­ται ὡς ρα­τσι­στι­κός, ἀ­κρο­δε­ξιός, σκο­ τα­δι­στι­κὸς καὶ ἄλ­λα πα­ρό­μοι­α. Κι ὅ­σο βλα­κώ­δεις κι ἂν εἶ­ναι οἱ αἰ­τιά­σεις τῶν ἐ­θνο­μη­δε­νι­στῶν, ὅ­σο γε­λοῖα κι ἂν εἶ­ναι τὰ ἐ­πι­χει­ρή­μα­τα τῶν προ­πα­γαν­δι­στῶν, δυ­στυ­χῶς ἡ ἰ­σχὺς τους εἶ­ναι τέ­τοι­α ποὺ ἐ­πι­βάλ­λον­ται. Κι ἐ­πι­βάλ­λον­ται για­τί τὸ ἐ­πι­τρέ­πει ἡ γε­νι­κευ­μέ­νη δι­κή μας ἄ­γνοι­α καὶ ἀ­δι­α­φο­ρί­α, ἡ δι­κή μας ἀ­νε­πάρ­κεια καὶ ἡ ἐν­σω­μά­τω­σή μας στὸν κό­σμο ποὺ μᾶς ἔ­χουν ἑ­τοι­μά­σει. Ἡ σύγ­χρο­νη (λέ­με τώ­ρα!) ἐ­πι­στή­μη, εἶ­ναι ἕ­να κρε­ββά­τι τοῦ Προ­κρού­στη στὸ ὁ­ποῖ­ο τί­θεν­ται ὅ­λα τὰ ἱ­στο­ρι­κὰ γε­γο­νό­ τα καὶ τὰ ἐ­ξέ­χον­τα πρό­σω­πα ποὺ ἀ­πο­τε­ λοῦν τοὺς θε­μέ­λιους λί­θους τοῦ πα­ρελ­ θόν­τος μας. Δὲν εἶ­ναι κά­τι ποὺ γί­νε­ται
  • 17. 16 μό­νο στὴν Ἑλ­λά­δα, ἀλ­λὰ ἐ­μᾶς αὐ­τὴ μᾶς ἐν­δι­α­φέ­ρει καὶ σ᾿ αὐ­τὴν ἀ­να­φε­ρό­μα­στε. Βγά­ζον­τας τὸν Μα­κρυ­γιά­ννη το­κο­γλύ­ φο, τὸν Κο­λο­κο­τρώ­νη λα­φυ­ρα­γω­γό, τὸν Ἐ­λύ­τη φα­σί­στα καὶ τὸν Σε­φέ­ρη νε­ κρό­φι­λο ξε­θε­με­λι­ώ­νουν τὴν ἐ­θνι­κή μας αὐ­το­πε­ποί­θη­ση. Μι­λῶν­τας γιὰ γέν­νη­ση τοῦ ἑλ­λη­νι­κοῦ ἔ­θνους στὰ 1821 ἢ καὶ στὰ 1830 (!) κό­βουν τὶς πο­λυ­αί­ω­νες ρί­ ζες μας – ἢ ἔ­στω 600 χρό­νια νε­ο­ελ­λη­νι­ κῆς ἱ­στο­ρί­ας. Ὅ­λα γί­νον­ται προ­κει­μέ­ νου νὰ ἐν­δώ­σου­με σὲ μί­α συγ­χρο­νι­κὴ θε­ώ­ρη­ση τῆς ἱ­στο­ρί­ας, νὰ πει­στοῦ­με ὅ­τι δὲν εἴ­μα­στε τί­πο­τε τὸ ἰ­δι­αί­τε­ρο κι ἁ­πλῶς ἔ­τυ­χε νὰ μι­λᾶ­με τὴν κο­ρυ­φαί­α γλῶσ­σα τοῦ κό­σμου, νὰ ζοῦ­με στὰ χώ­μα­τα τοῦ με­γα­λύ­τε­ρου ἀν­θρώ­πι­νου πο­λι­τι­σμοῦ κ.τ.λ. κ.τ.λ… Καὶ δὲν εἶ­ναι βέ­βαι­α μό­νο ἡ ἐ­θνι­κὴ ταυ­τό­τη­τα ποὺ δέ­χε­ται λυσ­σα­ λέ­ες ἐ­πι­θέ­σεις. Τὸ ἴ­διο συμ­βαί­νει μὲ τὴν θρη­σκευ­τι­κὴ ταυ­τό­τη­τα, ὅ­μως αὐ­τὸ εἶ­ ναι ἀ­πὸ μό­νο του ἕ­να με­γά­λο κε­φά­λαι­ο. Τὸ ἴ­διο συμ­βαί­νει μὲ τὴ σε­ξου­α­λι­κὴ ταυ­ τό­τη­τά μας, ὅ­που ὁ δι­α­χω­ρι­σμὸς τῶν δύ­ο φύ­λων εἶ­ναι πιὰ «πα­λι­ο­μο­δί­τι­κος» καὶ πλέ­ον παν­τοῦ τὸ πρό­τυ­πο εἶ­ναι μί­α θο­λού­ρα με­τα­ξύ τῆς ὁ­μο­φυ­λο­φι­λί­ας καὶ τοῦ παν­σε­ξου­α­λι­σμοῦ, μὲ κεν­τρι­κὸ στό­ χο τὴν ὑ­πο­νό­μευ­ση τῶν ἀν­δρι­κῶν ἀ­ξι­ῶν καὶ προ­τύ­πων. Ἡ ἐκ­θή­λυν­ση τῶν ἀρ­ρέ­ νων καὶ ὁ ἐ­κτρα­χη­λι­σμὸς τῶν γυ­ναι­κῶν εἶ­ναι μί­α κα­τά­στα­ση ποὺ ἴ­σως ἔ­χει καὶ ἄλ­λες αἰ­τί­ες (τὶς ὑ­περ­βο­λὲς τοῦ φε­μι­νι­ σμοῦ ἢ τὴν μό­λυν­ση τοῦ πε­ρι­βάλ­λον­τος μὲ πλα­στι­κὲς οὐ­σί­ες οἰ­στρο­γό­νας δρά­ σης) ὅ­μως εἶ­ναι κι αὐ­τὴ ἐν­ταγ­μέ­νη στὸν ἴ­διο σχε­δια­σμό. Τὸ ἴ­διο λυσ­σα­λέ­ες ἐ­πι­θέ­ σεις δέ­χε­ται ὁ θε­σμὸς τῆς οἰ­κο­γέ­νειας ἀ­πὸ τὴν προ­ώ­θη­ση μί­ας αὐ­τά­ρε­σκης ἀ­το­μι­ κό­τη­τας ποὺ δὲν πρέ­πει νὰ ὀρ­ρω­δεῖ πρὸ οὐ­δε­νός. Τὸ ἐ­ρώ­τη­μα εἶ­ναι ποῦ πᾶ­με καὶ πῶς μπο­ροῦ­με νὰ μὴν πᾶ­με ἐ­κεῖ ποὺ μᾶς πᾶ­ νε. Ἔ­χου­με ὅ­λοι εὐ­θύ­νη γιὰ ὅ­σα γί­νον­ ται σή­με­ρα. Κα­νεὶς δὲν μπο­ρεῖ νὰ μι­λᾶ γιὰ εὐ­θύ­νες καὶ σχε­δια­σμοὺς ἄλ­λων ὅ­ταν δὲν πράτ­τει τὸ δι­κό του κα­θῆ­κον ἀ­πέ­ναν­ τι στὴν ἀ­λή­θεια καὶ στὴν πα­τρί­δα του. Ἡ κρί­ση ποὺ ζοῦ­με πιὰ εἶ­ναι καὶ ἡ εὐ­και­ ρί­α μας νὰ συ­νέλ­θου­με. Ὀ­φεί­λου­με ὅ­λοι νὰ πλη­ρο­φο­ρού­μα­ στε τὶς ἐ­ξε­λί­ξεις καὶ νὰ δι­α­κρί­νου­με πί­σω ἀ­πὸ τὰ ἐ­πι­φαι­νό­με­να τὸ τί πραγ­μα­τι­κὰ δι­α­κυ­βεύ­ε­ται. Πρέ­πει νὰ δι­α­βά­ζου­με πί­ σω ἀ­πὸ τὶς ἀ­ε­ρο­λο­γί­ες πε­ρὶ «πο­λυ­πο­λι­τι­ σμι­κό­τη­τας» τὴν κα­τα­στρο­φὴ τῆς ἑλ­λη­ νι­κό­τη­τας. Νὰ βλέ­που­με ὅ­τι ἡ φλυ­α­ρί­α γιὰ τὰ δῆ­θεν «ἀν­θρώ­πι­να δι­και­ώ­μα­τα» ἀ­πο­σκο­πεῖ στὴν ὑ­πο­νό­μευ­ση τῆς Ἐθνι­ κῆς μας κυ­ρι­αρ­χί­ας. Νὰ ἀν­τι­λαμ­βα­νό­ μα­στε ὅ­τι ἡ «παγ­κο­σμι­ο­ποί­η­ση» δὲν ἔ­χει καμ­μί­α σχέ­ση μὲ τὴν ἀ­γα­πη­τι­κὴ συ­νάν­ τη­ση τῶν ἀν­θρώ­πων, ἀλ­λὰ ἀ­φο­ρᾶ μό­νο τὴν παν­το­δυ­να­μί­α τῶν πο­λυ­ε­θνι­κῶν ἑ­ται­ρει­ῶν. Καὶ νὰ θυ­μό­μα­στε ὅ­τι ἡ φι­λο­ λο­γί­α πε­ρὶ «Νέ­ας Ἐ­πο­χῆς» εἶ­ναι ἁ­πλῶς ἡ συγ­κά­λυ­ψη τῆς προ­σπά­θειας γιὰ κα­τάρ­ γη­ση τοῦ ἀν­θρω­πί­νου προ­σώ­που. Ὅ­πως πο­λὺ σω­στὰ τὸ ἔ­χει ἐκ­φρά­σει ὁ κα­θη­γη­τὴς Χρῆ­στος Γι­αν­να­ρᾶς, ὁ Μά­ικλ Τζάκ­σον ἦ­ταν τὸ ἀ­πό­λυ­το σύμ­βο­λο τῆς ἐ­πο­χῆς μας: οὔ­τε παι­δὶ, οὔ­τε ἐ­νή­λι­κας, οὔ­τε ἄν­δρας, οὔ­τε γυ­ναῖκα, οὔ­τε μαῦ­ρος, οὔ­τε λευ­κός. Τὸ ποῦ κα­τέ­λη­ξε εἶ­ναι βέ­ βαι­α γνω­στό… Ἂν λοι­πὸν δὲν θέ­λου­με γιὰ τὴν κοι­νω­νί­α καὶ τὴν Πα­τρί­δα μας ἕ­να ἀ­να­λό­γως τρα­γι­κὸ τέ­λος, δη­λα­δὴ ἕ­ναν τα­πει­νω­τι­κὸ ἐ­ξευ­τε­λι­σμὸ καὶ ἕ­ναν πρό­ω­ρο θά­να­το, ὀ­φεί­λου­με νὰ γρη­γο­ ροῦ­με. Ἡ ἐλ­πί­δα πάν­τα ὑ­πάρ­χει. Οἱ ση­με­ρι­ νὲς κυ­ρί­αρ­χες δυ­νά­μεις καὶ ἀν­τι­λή­ψεις δὲν θὰ εἶ­ναι ἴ­δι­ες ἐ­σα­εί, ἤ­δη με­τα­βάλ­λον­ ται μὲ ρυθ­μὸ ἐ­πι­τα­χυ­νό­με­νο. Κι ἀ­πὸ τὴν ἄλ­λη, ἡ φύ­ση δὲν ἔ­χει δι­α­στρα­φεῖ, ἡ λο­ γι­κὴ δὲν ἔ­χει ἐ­κλεί­ψει, οἱ ἄν­θρω­ποι πα­ ρα­μέ­νουν πάν­τα ἄν­θρω­ποι, δη­λα­δὴ ἐν δυ­νά­μει θε­οί. Ἡ οἰ­κο­νο­μι­κὴ πλευ­ρὰ τῆς κρί­σης εἶ­ ναι μό­νο ἡ κο­ρυ­φὴ τοῦ πα­γό­βου­νου, καὶ κα­θὼς τὴ βλέ­που­με νὰ ἔρ­χε­ται κα­τὰ πά­ νω μας ἂς ἑ­τοι­μα­στοῦ­με νὰ ἀν­τι­με­τω­πί­ σου­με μα­ζί της καὶ τὴν ἀ­θέ­α­τη ἰ­δε­ο­λο­γι­ κή της βά­ση.
  • 18. 17 ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ* Ε ἶναι ὁλοφάνερο πὼς ὁ Ἑλληνιστικὸς πολιτισμὸς ἦταν κατὰ κάποια ἔννοια ὥριμος ἢ προπαρασκευ- ασμένος γιὰ μεταστροφὴ καὶ μποροῦσε ἀκόμη νὰ θεωρηθεῖ, πάλι κατὰ κάποια ἔννοια, σὰν ἕνας εἶδος εὐαγγε- λικῆς προπαρασκευῆς, καὶ οἱ σύγχρονοι ἦταν ἐνήμεροι γιὰ αὐτὴν τὴν κατάσταση. Ἤδη ὁ Ἅγ, Παῦλος εἶχε κάνει ἕναν ὑπαινιγμὸ καὶ οἱ Ἀπολογητὲς τοῦ δευτέρου αἰώνα καὶ οἱ πρῶτοι Ἀλεξαν- δρινοὶ δὲν ἐδίστασαν νὰ ἀναφέρουν σὰν πρόδρομους τοῦ Χριστιανισμοῦ τὸν Σωκράτη, τὸν Ἡράκλειτο καὶ τὸν Πλά- τωνα. Ὁ νέος πολιτισμὸς ἦταν μία μεγάλη σύνθεση ποὺ ὅλες οἱ δημιουργικὲς παραδόσεις καὶ πνευματικὲς κινήσεις τοῦ παρελθόντος ἀναμείχθηκαν καὶ τελειοποιήθηκαν. Ἦταν «νέος ἑλληνισμός», ἀλλὰ ἑλληνισμὸς ἐκχριστια- νισμένος δραστικὰ καὶ οὕτως εἰπεῖν, «ἐκκλησιαστικοποι- ημένος». *Ἁπὸ τὸ βιβλίο τοῦ π. Γεωργίου Φλορόφσκυ, «Χριστιανισμὸς καὶ Πο- λιτισμός», ἐκδ. Πουρνάρα, Θεσσαλονίκη 2000
  • 19. 18 ΟΙ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Ε ἶ­ναι γνω­στὸ ὅ­τι ζοῦ­με σὲ δύ­σκο­λους και­ρούς, κα­τὰ τοὺς ὁ­ποί­ους ἀ­κό­μη καὶ οἱ λέ­ξεις ἔ­χουν χά­σει τὸ νό­η­μά τους καὶ (ἀ­πὸ κά­ποι­ους) ἀ­κό­μη καὶ τὰ ἀ­πο­λύ­τως αὐ­το­νό­η­τα λο­γί­ζον­ται -καὶ συ­χνὰ πε­ρι­παί­ζον­ται- ὡς ἀ­νό­η­τα. Πο­λὺ με­γα­λύ­τε­ρη εἶ­ναι ἀ­σφα­λῶς ἡ σύγ­χυ­ση, ὅ­σον ἀ­φο­ρᾶ τὸ θέ­μα τῶν ταυ­το­τή­των. Μέ­σα σὲ ἕ­ναν κό­σμο ποὺ με­τα­βάλ­λε­ται καὶ προ­σπα­θεῖ νὰ ἐ­πα­να­προσ­δι­ο­ρι­στῆ, αὐ­το­μά­τως τὸ ζή­τη­μα «ποι­οὶ εἴ­μα­στε» - ἢ ἀ­κό­μη ἀ­κρι­βέ­στε­ρα «ποι­οὶ αἰ­σθα­νό­μα­στε ὅ­τι εἴ­μα­στε», τὸ ζή­τη­μα τῆς ἴ­διας μας τῆς αὐ­το­συ­νει­δη­σί­ας, ἀ­νά­γε­ται σὲ μεῖ­ζον. Μέ­σα στὰ πλαί­σια αὐ­τά, ἡ ἀ­πό­πει­ρα προσ­δι­ο­ρι­σμοῦ τῆς νε­ο­ελ­λη­νι­κῆς ταυ­ τό­τη­τας - εἴ­τε στὴν αὐ­θεν­τι­κή, εἴ­τε καὶ στὶς με­ταλ­λαγ­μέ­νες ἐκ­δο­χὲς της (δε­δο­ μέ­νου ἄλ­λω­στε ὅ­τι πο­τὲ δὲν ἦ­ταν κά­τι στα­τι­κό, ἀλ­λὰ στὸ πέ­ρα­σμα τοῦ χρό­νου ὑ­πέ­στη με­γά­λες με­τα­βο­λὲς λό­γῳ ἐ­σω­τε­ ρι­κῶν με­τε­ξε­λί­ξε­ων, ἀλ­λὰ καὶ ἔ­ξω­θεν ἐ­πεμ­βά­σε­ων), δὲν εἶ­ναι κα­θό­λου ἁ­πλὸ ἔρ­γο. Θὰ ἐ­πι­χει­ρή­σου­με ἐ­δῶ μί­α πο­λὺ τα­πει­νὴ καὶ -μοι­ραί­α- ἀ­τε­λέ­στα­τη ἀ­πό­ πει­ρα πρὸς αὐ­τὴ τὴν κα­τεύ­θυν­ση, ἐ­πι­ κεν­τρώ­νον­τας μά­λι­στα κυ­ρί­ως σ᾿ ἐ­κεί­ νη τὴ δι­ά­στα­ση τῆς ταυ­τό­τη­τάς μας, ποὺ σχη­μα­τι­κὰ θὰ τολ­μού­σα­με νὰ τὴν ἀ­πο­κα­λέ­σου­με «θρη­σκευ­τι­κή». Για­τί «σχη­μα­τι­κὰ» καὶ για­τί μι­λᾶ­με πε­ρί… τόλ­μης; Μὰ ἐ­πει­δὴ βε­βαί­ως ἕ­νας τέ­τοι­ος ἐ­πι­με­ρι­σμὸς θὰ ἦ­ταν κά­πο­τε ἐν­ τε­λῶς ἀ­νό­η­τος (καὶ ἀ­κό­μη πε­ρισ­σό­τε­ρο παν­τε­λῶς ἀ­κα­τα­νό­η­τος), δε­δο­μέ­νου ὅ­τι ἡ Ὀρ­θο­δο­ξί­α ἦ­ταν ὄ­χι ἁ­πλῶς τὸ βα­σι­ κό­τε­ρο δο­μι­κὸ στοι­χεῖ­ο τῆς ταυ­τό­τη­ τάς μας, ἀλ­λὰ κά­τι πο­λὺ οὐ­σι­ω­δέ­στε­ρο καὶ βα­θύ­τε­ρο ἀ­κό­μη κι ἀ­πὸ αὐ­τό: ἦ­ταν ἡ ἴ­δια ἡ ψυ­χή της, τὸ ἴ­διο τὸ ἐ­σώ­τα­το ὀ­ξυ­γό­νο της, ἕ­νας συ­νο­λι­κὸς τρό­πος ζω­ῆς, συμ­πε­ρι­φο­ρᾶς καὶ συ­ναν­τί­λη­ψης τῶν πάν­των, ἕ­να συ­νο­λι­κὸ πλαί­σιο γιὰ τὴν προ­σέγ­γι­ση ὄ­χι μό­νο τοῦ Θε­ οῦ, ἀλ­λὰ καὶ τοῦ ἀν­θρώ­πι­νου προ­σώ­ που, κα­θὼς ὅ­μως καὶ αὐ­τῆς ἀ­κό­μη τῆς ἄ­ψυ­χης κτί­σε­ως. Ἦ­ταν μὲ λί­γα λό­για ὁ ἴ­διος ὁ κα­θ᾿ ἡ­μᾶς Τρό­πος ἐν τῷ συ­νό­λῳ του, ὥ­στε νὰ φαν­τά­ζει ἀ­πο­λύ­τως γε­ λοί­α καὶ ἀν­τι-ἱ­στο­ρι­κὴ ἡ δι­ά­κρι­σή της ἀ­πὸ τὰ ὑ­πό­λοι­πα συ­στα­τι­κὰ αὐ­τοῦ ποὺ σχη­μα­τι­κὰ ἀ­πο­κα­λοῦ­με «νε­ο­ελ­λη­νι­κὴ ταυ­τό­τη­τα». Ταυ­τό­χρο­να ὅ­μως ὀ­φεί­ λου­με ἐ­πί­σης νὰ το­νί­σου­με πὼς καὶ ὁ ὅ­ρος «θρη­σκεί­α» γιὰ ἐ­μᾶς τοὺς Ὀρ­θο­ δό­ξους κα­νο­νι­κὰ δὲν ἔ­χει νό­η­μα, για­τί εἶ­ναι ὅ­ρος ποὺ κυ­ρί­ως πε­ρι­γρά­φει ἕ­να στα­τι­κὸ ἠ­θι­κι­στι­κὸ ἀ­ξια­κὸ σύ­στη­μα, τὸ ὁ­ποῖ­ο φυ­σι­κὰ οὐ­δε­μί­α σχέ­ση ἔ­χει μὲ τὸν ἄ­νε­μο ποὺ λέ­γε­ται Ὀρ­θο­δο­ξί­α. Καὶ ὁ ἄ­νε­μος δὲν πε­ρι­γρά­φε­ται, οὔ­τε καὶ μπαί­νει σὲ κα­λού­πια. Θὰ κρα­τή­σου­με ὡ­στό­σο πα­ρ᾿ ὅ­λα αὐ­τὰ τὸν ὅρο «θρη­ σκευ­τι­κὴ δι­ά­στα­ση» τῆς ταυ­τό­τη­τάς Νε­κτά­ριου Δα­πέρ­γο­λα δρ. Βυζαντινῆς Ἱ­στο­ρί­ας
  • 20. 19 μας, για­τί δυ­στυ­χῶς ἐ­δῶ καὶ ἀρ­κε­τὲς δε­κα­ε­τί­ες ἔ­χει ἀ­πο­κτή­σει πλέ­ον πρα­ κτι­κὰ καὶ γιὰ ἐ­μᾶς νό­η­μα. Καὶ ἐν­νο­ῶ ἀ­σφα­λῶς τὴ με­τάλ­λα­ξη τῆς ἐν λό­γῳ ταυ­τό­τη­τας, ἐ­ξαι­τί­ας κυ­ ρί­ως τῆς στα­δια­κῆς «θρη­σκει­ο­ποί­η­σης» τοῦ ἐκ­κλη­σι­α­στι­κοῦ γε­γο­νό­τος, μί­ας ἐ­ξέ­λι­ξης ποὺ συν­τε­λέ­στη­κε μέ­σα ἀ­πὸ μί­α κα­θα­ρὰ προ­τε­στάν­τι­κου τύ­που εὐ­ σε­βι­στι­κή κω­δι­κο­ποί­η­ση, ἡ ὁ­ποί­α οὐ­ σι­α­στι­κὰ συ­νο­δεύ­ει ὅ­λη τὴ σύγ­χρο­νη ἱ­στο­ρί­α μας. Ἀ­νά­γει τὶς ἀ­παρ­χὲς της ἤ­δη στὴν προ­ε­πα­να­στα­τι­κὴ πε­ρί­ο­δο, τὴν ἐ­πο­χὴ ποὺ φτά­νουν καὶ στὴν κα­θ᾿ ἡμᾶς Ἀ­να­το­λὴ οἱ το­ξι­κὲς οὐ­σί­ες τοῦ λε­γό­με­νου Εὐ­ρω­πα­ϊ­κοῦ Δι­α­φω­τι­σμοῦ (ἤ… Δι­α­σκο­τι­σμοῦ - ὅ­πως τοὐ­λά­χι­στον τι­νὲς ἐξ ἡμῶν ἔ­χου­με ἐ­δῶ καὶ πολ­λὰ χρό­νια κα­τα­λή­ξει), τό­τε δη­λα­δὴ ποὺ ἡ εἰ­σβο­λὴ τῆς αὐ­τι­στι­κῆς ἐ­κεί­νης ἀ­πο­θέ­ ω­σης τοῦ Ὀρ­θοῦ Λό­γου (μέ­σῳ τῶν εὐ­ ρω­πα­ϊ­κῶν… στο­ῶν -γιὰ νὰ μὴν ξε­χνι­ό­ μα­στε- δε­δο­μέ­νου ὅ­τι ἅ­παν­τες οἱ δῆ­θεν ὀρ­θο­λο­γι­στὲς δι­α­φω­τι­στὲς τῆς Δύ­σης ἦ­ταν στὴν πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ἀ­πο­κρυ­ φι­στὲς καὶ μα­σῶ­νοι), ἀ­κό­μη καὶ ὅ­ταν δὲν ὠ­θεῖ στὴν κα­τα­συ­κο­φάν­τη­ση τῆς πί­στης ὡς με­σαι­ω­νι­κοῦ σκο­τα­δι­σμοῦ, ὁ­δη­γεῖ τὸ λι­γό­τε­ρο σὲ μί­α πρώ­ϊμη μορ­ φὴ θε­ο­λο­γι­κῆς ἐκ­κο­σμί­κευ­σης. Στὴ συ­νέ­χεια ἔ­χου­με τὴν Ἐ­πα­νά­στα­ση τοῦ ᾿21, μὲ τὴν ὁ­ποί­α ἕ­να τμῆ­μα τοῦ Ἑλ­ λη­νι­σμοῦ ἐ­λευ­θε­ρώ­θη­κε μὲν ἀ­πὸ τὸν τουρ­κι­κὸ ζυ­γό, γρή­γο­ρα πέ­ρα­σε ὅ­μως κά­τω ἀ­πὸ ἄλ­λους (ἐ­νί­ο­τε μά­λι­στα πο­λὺ χει­ρό­τε­ρους), με­τα­τρε­πό­με­νο σὲ ἕρ­μαι­ο στὰ χέ­ρια ἀλ­λο­τρί­ων συμ­φε­ρόν­των, σὲ προ­τε­κτο­ρά­το στὰ χέ­ρια ξέ­νων δυ­νά­με­ ων, σὲ ἄ­θλιο θύ­μα τῆς οἰ­κο­νο­μι­κῆς του κα­χε­ξί­ας καὶ βα­σι­κὰ βε­βαί­ως σὲ πε­δί­ο ἐ­πι­βο­λῆς ξέ­νων πο­λι­τι­σμι­κῶν προ­τύ­ πων, ποὺ ὁ­δή­γη­σαν στὴν πνευ­μα­τι­κή του δι­ά­βρω­ση, ἀλ­λο­τρί­ω­ση καὶ ἐν τέ­ λει ἐκ­ποί­η­ση. Ἡ με­τάλ­λα­ξη λοι­πὸν τῆς ταυ­τό­τη­τάς μας συ­νε­χί­ζε­ται στοὺς νέ­ ους αὐ­τοὺς και­ρούς, τοὺς και­ροὺς τοῦ ἑλ­λα­δι­κοῦ κρα­τι­κοῦ ψευ­δο-μορ­φώ­μα­ τος τοῦ 1830, αὐ­τοῦ τοῦ ψεύ­τι­κου ῥω­ μαί­ϊκου ποὺ προ­φή­τε­ψε ὁ πα­τρο-Κο­ σμᾶς, αὐ­τοῦ τοῦ ἐ­λε­ει­νοῦ ῥω­μαίικου, γιὰ τὸ ὁ­ποῖ­ο μι­λῶν­τας ὁ μέ­γας Μα­κρυ­ γιά­ννης, εἶ­χε φτά­σει στὸ ση­μεῖ­ο νὰ πεῖ ὅ­τι πὼς τέ­τοι­α λευ­τε­ριὰ τὴ σι­χά­θη­κε καὶ ὅ­τι «ἂν μᾶς ἔ­λε­γε κα­νέ­νας αὐ­τεί­νη τὴν λευ­τε­ριὰ ὅ­που γευ­ό­μα­στε, θὰ πα­ρι­ κα­λού­σα­με τὸν Θε­ὸν νὰ μᾶς ἀ­φή­σει εἰς τοὺς Τούρ­κους ἄλ­λα τό­σα χρό­νια, ὅ­σο νὰ γνω­ρί­σουν οἱ ἄν­θρω­ποι τί θὰ εἰ­πῆ πα­τρί­δα, τί θὰ εἰ­πῆ θρη­σκεί­α, φι­λο­τι­ μί­α, ἀ­ρε­τὴ καὶ τι­μι­ό­της». Καὶ συ­νε­χί­ζει Ἡ Ὀρ­θο­δο­ξί­α ἦ­ταν ὄ­χι ἁ­πλῶς τὸ βα­σι­κό­τε­ρο δο­μι­κὸ στοι­χεῖ­ο τῆς ταυ­τό­τη­τάς μας, ἡ ἴ­δια ἡ ψυ­χή της, τὸ ἴ­διο τὸ ἐ­σώ­τα­το ὀ­ξυ­γό­νο της. ὁ ὅ­ρος «θρη­σκεί­α» γιὰ ἐ­μᾶς τοὺς Ὀρ­θο­δό­ξους κα­νο­νι­κὰ δὲν ἔ­χει νό­η­μα, για­τί εἶ­ναι ὅ­ρος ποὺ κυ­ρί­ως πε­ρι­γρά­φει ἕ­να στα­τι­κὸ ἠ­θι­κι­στι­κὸ ἀ­ξια­κὸ σύ­στη­μα, τὸ ὁ­ποῖ­ο φυ­σι­κὰ οὐ­δε­μί­α σχέ­ση ἔ­χει μὲ τὸν ἄ­νε­μο ποὺ λέ­γε­ται Ὀρ­θο­δο­ξί­α.
  • 21. 20 με­τὰ τὴ δι­α­δρο­μή της κα­τὰ τὸν ὕ­στε­ρο 19ο αἰ­ῶ­να καὶ κα­θ᾿ ὅ­λο τὸν 20ό, μέ­σα ἀ­πὸ ἕ­να συ­νε­χῆ ἐκ­δυ­τι­κι­σμό, μέ­σα ἀ­πὸ τὴν (ἀ­να­φαν­δὸν χρή­ζου­σα ψυ­χι­α­τρι­ κῆς ἔ­ρευ­νας) προ­σπά­θειά μας νὰ πε­ τά­ξου­με πά­σῃ… θυσί­ᾳ­στὴ χω­μα­τε­ρή, ὡς πλεγ­μα­τι­κοὶ νε­ό­πλου­τοι, τὴν Οὐ­σί­α μας, ὅ­λα τὰ ση­μαί­νον­τα καὶ ση­μαι­νό­ με­να τοῦ κα­θ᾿ ἡμᾶς Τρό­που, ὅ­λα αὐ­τὰ δη­λα­δὴ ποὺ μᾶς γέν­νη­σαν καὶ μᾶς κρά­ τη­σαν ζων­τα­νοὺς ἐ­πὶ χι­λι­ε­τί­ες. Ἦ­ταν ἀ­κρι­βῶς ἡ ἀ­πό­πει­ρα νὰ γί­νου­με «πο­λι­ τι­σμέ­νοι», πι­θη­κί­ζον­τας ξέ­να πρό­τυ­πα καὶ τρό­πους ἀλ­λό­τριους. Ἡ ἀ­πό­πει­ρα γιὰ νὰ μά­θου­με νὰ ψελ­λί­ζου­με, κα­τὰ πῶς λέ­ει κι ὁ Σε­φέ­ρης, «σπα­σμέ­νες λέ­ ξεις ἀ­πὸ ξέ­νες γλῶσ­σες»… Τὸ ἐγ­χεί­ρη­μα αὐ­τὸ (καὶ ἀ­νε­ξάρ­τη­τα βε­βαί­ως ἀ­πὸ τὰ ξέ­να κέν­τρα τῆς ἐκ­πο­ ρεύ­σε­ώς του) ἦ­ταν συ­νά­μα ἐ­πὶ πολ­λὲς δε­κα­ε­τί­ες καὶ ἡ νευ­ρω­τι­κὴ ἐμ­μο­νὴ τῆς ἑλ­λα­δι­κῆς ἄρ­χου­σας τά­ξης, τῆς λε­γό­ με­νης ἀ­στι­κῆς καὶ με­γα­λο­α­στι­κῆς. Καὶ ἐ­πει­δὴ ἀ­σφα­λῶς δὲν ἐ­πρό­κει­το γιὰ τά­ ξη φυ­σι­ο­λο­γι­κὰ ἀ­να­πτυγ­μέ­νη (καὶ γιὰ τοῦ­το ἰ­δε­ο­λο­γι­κὰ συγ­κρο­τη­μέ­νη), τὸ ἐν λό­γῳ ἐγ­χεί­ρη­μα ὑ­πῆρ­ξε κω­μι­κο­τρα­γι­ κό. Μι­λᾶ­με ἁ­πλῶς γιὰ μί­α κα­λο­ζω­ϊσμέ­ νη γου­νέν­δυ­τη κου­ρε­λα­ρί­α, ἡ ὁ­ποί­α λὲς καὶ αἰ­σθάν­θη­κε ὅ­τι ἔ­πρε­πε νὰ ἐκ­πλη­ρώ­ σει ἕ­να κὶτς νε­ο­πλου­τί­στι­κο… κάρ­μα αὐ­τὸ -εὐ­νου­χι­σμέ­νου γραι­κύ­λου- καὶ ἔ­τσι μπό­ρε­σε χω­ρὶς πολ­λὲς δι­α­δι­κα­σί­ες νὰ πε­ρά­σει ἀ­πὸ τὸν κύ­κλιο χρό­νο στὸν γραμ­μι­κὸ «ἐκ­συγ­χρο­νι­σμό», ἀ­πὸ τὸ χα­ ρο­ποι­ὸ πέν­θος στὴ χα­ζο­χα­ρού­με­νη χυ­ δαι­ό­τη­τα, ἀ­πὸ τὸ ὅ­ρα­μα στὸ κομ­πό­δε­ μα, ἀ­πὸ τὸν Ῥω­μα­νὸ τὸν Με­λω­δὸ στὸν Χαῖν­τελ, ἀ­πὸ τὸν τσά­μι­κο στὸν Τζί­μη Μα­κού­λη (καὶ ἀρ­γό­τε­ρα βέ­βαι­α στὸν Μα­ζω­νά­κη καὶ τὴν… Κα­λο­μοί­ρα), ἀ­πὸ τὸν Μα­κρυ­γιά­ννη στὶς «Δύ­ο Ὀρ­φα­νὲς» καὶ με­τὰ στὸν Κούν­τε­ρα καὶ τὸν Κο­ έ­λο, μὲ ὀ­λί­γη ἀ­πὸ «ΚΛΙΚ», «NITRO» καὶ ἕ­τε­ρους life style με­γα­λο­χαρ­το­πολ­ τούς. Μέ­σα στὴ συ­νο­λι­κὴ αὐ­τὴ ἐκ­πά­ γλου κάλ­λους… πο­λι­τι­στι­κὴ σύν­θε­ση οὐ­δε­μί­α θέ­ση πλέ­ον εἶ­χε (ὅ­πως εὔ­κο­λα ἀν­τι­λαμ­βά­νε­ται καὶ ὁ πλέ­ον ἀ­δα­ὴς) ἡ Ὀρ­θο­δο­ξί­α, ποὺ ἄλ­λω­στε, ὅ­πως εἴ­πα­με, εἶ­χε ἤ­δη -μέ­σα στὸ μυα­λὸ τῶν πολ­λῶν- με­τε­ξε­λι­χθεῖ σὲ ἀ­ξια­κὸ ἠ­θι­κι­σμό, ἄ­ρα καὶ σὲ σύ­στη­μα ὑ­πο­κεί­με­νο σὲ κά­θε εἴ­δους ἀμ­φι­σβή­τη­ση. Ἦρ­θε με­τὰ καὶ ἡ πε­ραι­τέ­ρω νό­θευ­ση τῶν πα­ρα­εκ­κλη­σι­ α­στι­κῶν ὀρ­γα­νώ­σε­ων, ἦρ­θε καὶ ἡ χυ­ δαί­α πο­λι­τι­κὴ κα­πη­λεί­α μὲ τίς… «Ἑλ­ λά­δες τῶν Ἑλ­λή­νων Χρι­στια­νῶν» καὶ ἔ­τσι μπή­κα­νε πιὰ στὴ θέ­ση τους καὶ οἱ ἔ­σχα­τες ψη­φῖ­δες. Κά­πως ἔ­τσι (καὶ βε­βαί­ως πο­λὺ σχη­ μα­τι­κὰ) ἦ­ταν ποὺ ἀ­πω­λέ­σα­με τὸν ἑ­αυ­τό μας στὴ διά­ρκεια αὐ­τῆς τῆς δι­α­δρο­μῆς τῶν τε­λευ­ταί­ων δύ­ο πε­ρί­που αἰ­ώ­νων. Καὶ με­τὰ καὶ ἀ­πὸ τὴ βα­θύ­τα­τα τρα­γι­κὴ πε­ρί­ο­δο τῆς λε­γό­με­νης Με­τα­πο­λί­τευ­ σης, ὁπό­τε καὶ ὅ­λος ὁ προ­η­γού­με­νος κα­ τή­φο­ρος με­τα­βλή­θη­κε σὲ ὀ­φθαλ­μο­φα­ νῆ ἐ­λεύ­θε­ρη πτώ­ση, φτά­σα­με πιὰ ἐ­δῶ, στὴν Ἑλ­λά­δα τοῦ σή­με­ρα, στὴν Ἑλ­λά­δα τοῦ ἀ­σύ­δο­του πλου­τι­σμοῦ, τῆς ἐκ­συγ­ χρο­νι­στι­κῆς ὑ­στε­ρί­ας, τῆς πο­λι­τι­στι­κῆς ἀ­συ­ναρ­τη­σί­ας, τῆς πο­λι­τι­κῆς δι­α­φθο­ ρᾶς, τῆς ἐκ­κλη­σι­α­στι­κῆς ἐκ­κο­σμί­κευ­ σης, τῆς μι­θρι­δα­τι­κῆς ἄμ­βλυν­σης ὅ­λων τῶν ἀ­ξι­ῶν, τῆς εὐ­ρύ­τε­ρης κρί­σης ὅ­λων τῶν θε­σμῶν. Σὲ μί­α Ἑλ­λά­δα, ποὺ ἐ­δῶ καὶ με­ρι­κὲς δε­κα­ε­τί­ες τὴ λυ­μαί­νον­ται σκο­τει­νοὶ με­γα­λο­ερ­γο­λά­βοι καὶ με­γα­ λο­εκ­δό­τες, τρα­γι­κοὶ πο­λι­τι­κοί, ἀ­γύρ­τες δη­μο­σι­ο­γρά­φοι, ἐ­θνο­μη­δε­νι­στὲς ψευ­δο- κουλ­του­ρι­ά­ρη­δες, ἐκ­κο­σμι­κευ­μέ­νοι ρα­ σο­φό­ροι, ἀν­τά­ξιοι ὅ­μως δυ­στυ­χῶς ὅ­λοι τους ἡμῶν, δη­λα­δὴ ἑ­νὸς λα­οῦ τυ­φλοῦ πλέ­ον καὶ ἀ­μνη­σια­κοῦ, ἑ­νὸς λα­οῦ ποὺ κα­θη­με­ρι­νὰ βου­λιά­ζει ὁ­λο­έ­να καὶ πε­ ρισ­σό­τε­ρο στὴ βα­θύ­τε­ρη πα­ρακ­μὴ καὶ στὴν ἀ­πό­λυ­τη ἀ­νο­η­σί­α, ἑ­νὸς λα­οῦ ποὺ δὲν ξέ­ρει πιὰ ἐ­δῶ καὶ πολ­λὰ χρό­νια «ποῦ πα­τᾶ καὶ ποῦ πη­γαί­νει». Αὐ­τὴ ἦ­ταν ἡ πρώ­τη με­γά­λη ἀλ­λοί­ω­ ση τῆς ταυ­τό­τη­τάς μας. Ἡ με­τα­ποί­η­ση