ΤΟ ΤΜΗΝΑ ΝΕΟΤΗΤΟΣ ΤΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗΣ ΣΑΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΑΚΟΜΗ ΕΝΑ ΤΕΥΧΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ¨ΡΩΜΝΙΟΣ¨. ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΩΡΑ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ¨ΡΩΜΝΙΟΣ¨ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΘΟΝΗ ΤΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ ΣΑΣ. ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ - ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Γραφεῖα Θεσσ/νίκης: Μοναστηρίου 225, Μενεμένη, 54628 τηλ: 2310552207, τηλεομοιότυπο: 2310552209 Γραφεῑα Ἀθηνῶν: Πανεπιστημίου 39, Στοά Πεσματζόγλου 10679, 5ος ὄροφος, τηλ.2106930355 http://www.enromiosini.gr/ http://www.romnios.gr/

1. ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ
ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ
“ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ”
ΤΗΛ. 2310 552207, E mail contact@enromiosini.gr
www.enromiosini.gr
ΡΕΜΒΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΥ, Ἀλ. Παπαδιαμάντη, ΛΕΞΕΙΣ
ΚΑΙ ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ἰ. Χατζηδήμου, ΚΑΡΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ
ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ν. Καλλιντέρη, ΕΛΑΜΨΕ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ Ἀσκητές
μέσα στόν κόσμο, ΟΙ ΜΑΘΗΤΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Φαίδωνος Κουκουλέ,
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ: Ο ΠΡΩΤΟΚΟΡΥΦΑΙΟΣ Μαρ.ίας Χατζηκούμα, ΟΙ
ΦΙΛΟΙ Μεγάλου Φωτίου, ΑΓΑΠΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΘΕΟ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΑΔΕΛΦΟΥΣ Ἁγ.
Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ, ΕΠΙΣΤΟΛΗ Ἁγ. Νικολάου Βελιμίροβιτς, ΔΑΚΡΥΑ ΓΙΑ
ΤΗΝ «ΚΥΡΑ ΤΩΝ ΜΑΡΑΣΙΩΝ», Η ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ Βασίλη Μιχαηλίδη ....
Τεῦχος 2
ΙΟΥΛΙΟΣ - ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011
ρωμνιὸς
ΔιμηνιαῖοΝεανικὸπεριοδικὸτοῦΚΕΝΤΡΟΥΕΝΟΤΗΤΟΣΚΑΙΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣΤΩΝΑΞΙΩΝΜΑΣ‘’ΕΝΩΜΕΝΗΡΩΜΗΟΣΥΝΗ’’|Τιμὴ2€

2. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ
ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΝΟΜΟ
Παπαδόπουλος Θεόφιλος-Πρόεδρος κιν. 6985085012
ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΚΤΗΣ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΥΛΗΣ
Κατσιαμάνης Δημήτριος
ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Καζίλα Χαρίκλεια, Καραθάνα Ἀγλαΐα,
Λέντζιου Πολυξένη, Μυργιώτης Ἀπόστολος
Παπαδημητρόπουλος Παναγιώτης
ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ
Παπαδόπουλος Γεώργιος
ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ
Ἀνανιάδης Γεώργιος
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ & ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ
Λέντζιου Πολυξένη, Χατζηκούμα Μαρία,
Tηλ. 2310 552719
«ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ»
ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ
Μοναστηρίου 225, 54 628 Μενεμένη-Θεσσαλονίκη,
Τηλ. 2310 55 2207, Τηλεμοιότυπο: 2310 55 2209,
E mail contact@enromiosini.gr
ISSN: 1792-9431
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΝΕΟΤΗΤΑΣ
IΔΙΟΚΤΗΤΗΣ-ΕΚΔΟΤΗΣ
«ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ»
ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ
Ἡ ἐπικοινωνία καί συνεργασία
μέ νέους εἶναι ἂμεση ἐπιθυμία
καί ἐπιδίωξη τοῦ περιοδικοῦ μας.
Ἐλπίζουμε ὃτι θά νταποκριθεῖτε
κομίζοντας προτάσεις καί ἂρθρα.
ρωμνιὸς
ΔΕΛΤΙΟ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ
Πρὸς «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ
Μοναστηρίου 225, 54 628 Μενεμένη-Θεσσαλονίκη, Τηλέφωνο 2310 552207, Τηλεμοιότυπο:2310 552209
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΗ
(ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΤΕ ΟΛΑ ΤΑ ΠΕΔΙΑ)
ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: _____________________________________________________________________________________________________
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: _____________________________________________________________________________________________________________
Τ.Κ.:_________________________ ΠΟΛΗ:__________________________________________ ΧΩΡΑ: ___________________________________
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ / ΙΔΙΟΤΗΤΑ: __________________________________________________________________________________________________
ΤΗΛΕΦΩΝΑ: ______________________________________________ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: ___________________________________
ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ:
Ἐσωτερικοῦ: 15€, Ἐξωτερικοῦ: 25€,
emai: contact@enromiosini.gr
ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ:
Eurobank, BIC: EFGBGRAA
IBAN: GR4002603220000140200352972

3. 2
ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ
ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ
Ὁ Τομέας νεότητας τοῦ σωματείου
Ὀργανώνει Διημερίδα μὲ θέμα:
ΝΕΟΙ- ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ- ΠΑΡΑΔΟΣΗ
Τὸ Σάββατο καὶ τὴν Κυριακὴ 27 καὶ 28 Αὐγούστου 2011
Στὴν αἴθουσα τοῦ Δημοτικοῦ Ὠδείου Λάρισας
Τὸ πρόγραμμα περιλαμβάνει:
Τὸ Σάββατο 27 Αὐγούστου:
Εἰσηγήσεις, συζήτηση
καὶ παρουσίαση παραδοσιακῶν χορευτικῶν συγκροτημάτων.
Τὴν Κυριακὴ 28 Αὐγούστου: Θεία Λειτουργία
στὸν Ἱερὸ Μητροπολιτικό Ναό τοῦ Ἁγίου Ἀχιλλείου
καὶ στὴ συνέχεια θεατρικὴ παράσταση στὸ Δημοτικὸ Ὠδεῖο.
ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ
Τηλέφωνα ἐπικοινωνίας: 2310552719, 6974041287
Τὸ πλῆρες πρόγραμμα θὰ ἀνακοινωθεῖ προσεχῶς.
Ε.ΡΩ.

4. 3
ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ – ΕΝΑΡΞΗ - ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ: 10.00 - 10.30
1η
: ΠΙΣΤΗ
ΘΕΜΑ: «ΑΠΑΝΤΕΣ ΧΡΗΖΟΜΕΝ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ»
ΕΙΣΗΓ.: ΣΕΒ. ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ
κ. ΚΟΣΜΑΣ
2η
: ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΗ
ΘΕΜΑ: «ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ.ΒΙΩΣΗΚΑΙΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟΧΡΕΟΣ»
ΕΙΣΗΓ.: ΣΕΒ. ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΙΣΙΔΙΑΣ κ. ΣΩΤΗΡΙΟΣ
3η
: ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
ΘΕΜΑ: «Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΠΗΓΗ ΑΞΙΩΝ ΓΙΑ
ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ»
ΕΙΣΗΓ.: κ. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΜΕΡΟΠΗ
ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ
4η
: ΠΑΤΡΙΔΑ
ΘΕΜΑ: «ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ - ΠΡΟΤΥΠΟ
ΚΥΒΕΡΝΗΤΟΥ»
ΕΙΣΗΓ.: κ. ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ
5η
: ΙΣΤΟΡΙΑ
ΘΕΜΑ: «ΟΙ ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΕΣ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ,
ΤΟ ΗΘΟΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΟΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗ-
ΡΑΣ ΤΟΥ ΜΑΡΤΥΡΙΟΥ ΤΟΥΣ»
ΕΙΣΗΓ.: κ. ΠΡΟΒΑΤΑΚΗΣ ΘΕΟΧΑΡΗΣ
6η
: ΝΕΟΤΗΤΑ
ΘΕΜΑ: « ΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΜΑΣ
ΚΑΙ Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ»
ΕΙΣΗΓ.: κ. ΧΟΛΕΒΑΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ
ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ
7η
: ΓΛΩΣΣΑ
ΘΕΜΑ: «Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ-
ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΔΩΡΟ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ»
ΕΙΣΗΓ.: κ. ΜΑΣΤΟΡΟΚΩΣΤΑ-ΖΕΛΛΙΟΥ ΕΡΑΤΩ
8η
: ΔΙΑΣΠΟΡΑ-ΑΠΟΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ
ΘΕΜΑ: «Ο ΡΟ­ΛΟΣ ΤΗΣ ΕΛ­ΛΗ­ΝΙ­ΚΗΣ ΟΡ­ΘΟ­ΔΟ­ΞΗΣ
ΕΚ­ΚΛΗ­ΣΙ­ΑΣ ΣΤΗ ΔΙ­Α­ΤΗ­ΡΗ­ΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥ­ΤΟ­ΤΗ­ΤΑΣ ΤΟΥ
ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ»
ΕΙΣΗΓ.: ΣΕΒ. ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΡΟΙΚΟΝΗΣΟΥ κ. ΙΩΣΗΦ
9η
: ΠΑΡΑΔΟΣΗ
ΘΕΜΑ: «Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΜΑΣ ΓΙΑ
ΤΗΝ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ EΘΝΙΚΗΣ ΜΑΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ»
ΕΙΣΗΓ.: π. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΕΤΑΛΛΗΝΟΣ
ΣΥΖΗΤΗΣΗ-ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ
ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ
ΤΟ ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΜΑΣ ΕΧΕΙ ΤΗΝ ΤΙΜΗ ΝΑ ΣΑΣ ΠΡΟΣΚΑΛΕΣΕΙ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ
ΠΟΥ ΘΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΕΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ,
ΣΤΟ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ,
ΣΤΙΣ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011(10.00-17.00)
«Η ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΣ,
ΘΕΜΕΛΙΟ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΡΘΩΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΜΑΣ»
ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
ΘΕΟΦΙΛΗΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ: 2104002527(σπ.), 6977972662, ΑΘΗΝΑ
ΚΟΥΤΣΟΥΜΠΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ: 2102526222(σπ.), 6974117811, ΑΘΗΝΑ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ: 6944966026, ΑΘΗΝΑ
ΠΕΡΣΥΝΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ: 2373022364(σπ.), 6944756963, ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ
ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ
«ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ»
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΥ 225, ΜΕΝΕΜΕΝΗ, 54628, ΤΗΛ: 2310552207, ΤΗΛΕΟΜΟΙΟΤΥΠΟ: 2310552209,
ΚΙΝΗΤΟ: 6985085012, ΙΣΤΟΤΟΠΟΣ: www.enromiosini.gr, ΗΛΕΚΤΡ. ΤΑΧΥΔΡ.: contact@enromiosini.gr

5. 4
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
6 ΡΕΜΒΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
Ἀλέξανδρου Παπαδιαμάντη
8 ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΣΚΕΨΕΙΣ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
Ἰωακείμ Χατζηδήμου, Μαθητῆ Στ΄Δημοτικοῦ
10 ΚΑΡΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
Νικόδημου Καλλιντέρη, Φοιτητῆ Νομικῆς ΑΠΘ
12 ΕΛΑΜΨΕ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ
Ἀσκητές μέσα στόν κόσμο
14 ΟΙ ΜΑΘΗΤΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ
Φαίδωνος Κουκουλέ
17 ΦΕΓΓΑΡΑΚΙ ΜΟΥ ΛΑΜΠΡΟ
ΔΩΣΕ ΚΑΙ ΣΕ ΜΕΝΑ ΛΙΓΗ ΦΩΤΙΣΗ
Δημητρίου Μαλάμη, Νοσοκόμου
18 ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ: Ο ΠΡΩΤΟΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Μαρίας Χατζηκούμα, Φοιτήτριας Θεολογίας ΑΠΘ
Λόγος τῶν ἁγίων
20 ΟΙ ΦΙΛΟΙ
Ἁγίου Φωτίου τοῦ Μεγάλου Πατριάρχου Κ/Πόλεως
22 ΑΓΑΠΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΘΕΟ
ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΑΔΕΛΦΟΥΣ
Ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ
24 ΕΠΙΣΤΟΛΗ
Ἁγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς, ἐπισκόπου Ἀχρίδος
Μικρή κοινωνία, μεγάλη οἰκογένεια
26 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΦΗ
Τσαρτσαφλῆ Ἰωάννη, Μεταπτυχιακοῦ φοιτητῆ
Θεωρητικῶν Μαθηματικῶν
27 ΣΤΟΒΩΜΟΤΗΣΤΑΧΥΤΗΤΑΣΘΥΣΙΑΖΕΤΑΙΗΣΑΦΗΝΕΙΑ
Μαριάννας Φαραντάτου, Φιλολόγου

6. 5
Λόγος ἐκ τοῦ κόσμου
28 ΔΑΚΡΥΑ ΓΙΑ ΤΗΝ
«ΚΥΡΑ ΤΩΝ ΜΑΡΑΣΙΩΝ»
Ἐπιμέλεια Γιῶργος Κούσης
29 Η ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ
Βασίλη Μιχαηλίδη
30 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ
Ἀναστασίας - Ἄννας Κουρῆ, Φιλολόγου
Τεχνολογία
32 διαδίκτυο
Πατριδογνωσία
34 ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
& ΓΡΑΜΜΙΚΗ Β΄
Γεωργίου Βιλλιώτη, Φιλολόγου-Θεολόγου
38 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΟΛΥΜΠΙΑΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ
Στέλλας Χαχοπούλου, Φιλολόγου
40 Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΩΝ
Τρικαλιώτης Ἰάκωβος, φοιτητὴς Τμ. Ἱστορίας
& Ἀρχαιολογίας ΚΠΑ
Ἑορτολογικὰ
44 ΟΣΙΟΣ ΠΕΤΡΟΣ ΤΗΣ ΑΤΡΩΑΣ
46 Σχολια - ζωντας
48 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
Ostrov (Τό νησί)
ρωμνιὸς Τεῦχος 2

7. 6
ΡΕΜΒΑΣΜΟΣ ΤΟΥ
ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
Ἀλέξανδρου Παπαδιαμάντη
Ἤ
δη ἐνύκτωνε καὶ ἐψάλη ὁ Μικρὸς
Ἑσπερινός. Ἀκολούθως μετὰ
τὸ λιτὸν σαρακοστιανόν, τὸ
ὁποῖον ἔφαγον καθ᾿ ὁμάδας καθίσαντες
οἱ διάφοροι προσκυνηταὶ ἐδῶ κι᾿ ἐκεῖ ἐπὶ
τῶν χόρτων καὶ τῶν ἐρειπίων, ὁ Φραγκού-
λας ἡτοίμασεν ἰδιοχείρως ξύλινον σήμα-
ντρον πρόχειρον κατὰ μίμησιν ἐκείνων τὰ
ὁποῖα συνηθίζονται εἰς τὰ μοναστήρια,
καὶ φέρων τρεῖς γύρους περὶ τὸν ναόν, τὸ
ἔκρουσε μόνος του, πρῶτον εἰς τροχαϊκὸν
ρυθμόν: «τὸν Ἀδάμ, Ἀδάμ, Ἀδάμ!» εἶτα εἰς
ἰαμβικόν: «τὸ τάλαντον, τὸ τάλαντον!»
Εὐθὺς τότε τὰ δυὸ παιδία τοῦ Φραγκού-
λα καὶ πέντε ἢ ἓξ ἄλλοι μικροὶ μοσχομά-
γκαι ἀνεῤῥιχήθησαν ἐπάνω εἰς τὴν στέγην
τοῦ ναοῦ, ἄνωθεν τῆς θύρας, καὶ ἤρχισαν
νὰ βαροῦν τρελλά, ἀλύπητα, ἀχόρταστα,
τὸν μικρὸν μισοῤῥαγισμένον κώδωνα, τὸν
κρεμάμενον ἀπὸ δυὸ διχαλῶν ξύλων, ἐκεῖ
ἐπάνω. Ὕστερον ἀπὸ πολλὰς φωνάς, μα-
λώματα καὶ ἐπιπλήξεις τοῦ Φραγκούλα,
τοῦ μπάρμπα-Δημητροῦ, τοῦ ψάλτου καὶ
τοῦ Παναγιώτου τῆς Ἀντωνίτσας (ἑνὸς
καλοῦ χωρικοῦ, ὅστις δὲν ἐκουράζετο νὰ
τρέχῃ εἰς ὅλα τὰ ἐξωκκλήσια καὶ νὰ κάμνῃ

8. 7
«κουμάντο», ἕως οὗ ἐπὶ τέλους ἡ Δημαρχία
ἠναγκάσθη νὰ τὸν ἀναγνωρίσῃ ὡς ἰσόβι-
ον ἐπίτροπον ὅλων τῶν ἐξοχικῶν ναῶν), τὰ
παιδία μόλις ἔπαυσαν ὀψέποτε νὰ κρού-
ουν τὸν κώδωνα, κ᾿ ἐξεκόλλησαν τέλος ἀπὸ
τὴν στέγην τοῦ ναΐσκου.
Ὁ παππα-Νικόλας ἔβαλεν εὐλογητόν,
καὶ ἤρχισεν ἡ Ἀκολουθία τῆς Ἀγρυπνίας.
Ὁ Φραγκούλης ἦτο τόσον εὐδιάθετος
ἐκείνην τὴν ἑσπέραν, ὥστε ἀπὸ τοῦ «Ἐλέη-
σόν με ὁ Θεός», τῆς ἀρχῆς τοῦ Ἀποδείπνου
μέχρι τοῦ «Εἴη τὸ ὄνομα», εἰς τὸ τέλος τῆς
λειτουργίας, ὅπου ἡ παννυχὶς διήρκεσεν
ὀκτὼ ὥρας ἄνευ διαλείμματος –ὅλα τὰ
ἔψαλε καὶ τὰ ἀπήγγειλε μόνος του, ἀπὸ
τοῦ δεξιοῦ χοροῦ, μόλις ἐπιτρέπων εἰς τὸν
κυρ – Δημητρὸν τὸν κάτοχον τοῦ ἀριστε-
ροῦ χοροῦ νὰ λέγει κι᾿ αὐτὸς ἀπὸ κανένα
τροπαράκι, διὰ νὰ ξενυστάξῃ.
Ἔψαλε τὸ «Θεαρχίῳ νεύματι» καὶ εἰς
τοὺς ὀκτὼ ἤχους μοναχός του, προφάσει
ὅτι ὁ κυρ – Δημητρός, «δὲν εὕρισκεν εὔκο-
λα τὸν ἦχον».
Εἰς τὸ τέλος τοῦ Ἑσπερινοῦ, μοναχός
του ἐδιάβασε τὸ Συναξάρι, καί, χωρὶς νὰ
πάρῃ ἀνασασμόν, μοναχός του πάλιν
ἄρχισε τὸν ἑξάψαλμον.
Ἔψαλε Καθίσματα, Πολυελέους, Ἀνα-
βαθμοὺς καὶ Προκείμενα, εἶτα ὅλον τὸ
«Πεποικιλμένη» ἕως τὸ «Συνέστειλε χορός»,
καὶ ὅλον τὸ «Ἀνοίξω τὸ στόμα μου», ἕως τὸ
«Δέχου παρ᾿ ἡμῶν».
Εἶτα ἔψαλε Αἴνους, Δοξολογίαν, ἐδιά-
βασεν Ὥρας καὶ Μετάληψιν, πρὸς χάριν
ὅλων τῶν ἡτοιμασμένων διὰ τὴν θείαν Κοι-
νωνίαν, καὶ εἰς τὴν λειτουργίαν πάλιν ὅλα,
Τυπικά, Μακαρισμούς,
Τρισάγιον, τὸ Χερουβικόν, τὸ «Αἱ γενε-
αὶ πᾶσαι», τὸ Κοινωνικὸν κ.τ.λ.
Ὅλα αὐτὰ τὰ ἐνθυμεῖτο ἀκόμη, ὡς νὰ
ἦταν χθές, ὁ γερο-Φραγκούλας, καὶ εἶχον
παρέλθει δεκαπέντε ἔτη ἔκτοτε.
Ἀκόμη καὶ μικρὰ τινα φαιδρὰ ἐπεισό-
δια, τὰ ὁποῖα συνέβησαν εἰς τὴν Λιτήν,
μικρὸν πρὸ τοῦ μεσονυκτίου, κατὰ τὴν
ἔξοδον τῆς ἱερᾶς εἰκόνος εἰς τὴν ὕπαι-
θρον. Ἐπειδὴ αἱ γυναῖκες εἶχον κολλήσει
πολλὰ καὶ χονδρὰ κηρία, τὰ πλεῖστα ἔργα
αὐτῶν τῶν ἰδίων χειρομάλακτα, τὰ δὲ κη-
ρία συμπλεκόμενα εἰς δέσμας καὶ περικο-
κλάδας ἀπὸ τὸν Παναγιώτην τῆς Ἀντωνί-
τσας, τὸν πρόθυμον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς
ἱερᾶς πανηγύρεως, εἶχον λαμπαδιάσει, εἰς
μίαν στιγμὴν ὀλίγον ἔλειψε νὰ πάρῃ φωτιὰ
τὸ φελόνι τοῦ παππᾶ, εἶτα καὶ τὸ γένειόν
του.
Τότε ὁ Παναγιώτης τῆς Ἀντωνίτσας,
μὴ εὑρίσκων ἄλλο προχειρότερον μέσον,
ἤρπαζε τὰς ὀγκώδεις δέσμας τῶν φλεγό-
ντων κηρίων, τὰς ἔφερε κάτω εἰς τὸ ἔδαφος
κ᾿ ἐπάτει δυνατὰ μὲ τὰ τσαρούχια του, διὰ
νὰ τὰ σβύσῃ. Αἱ γυναῖκες δυσφοροῦσαι
ἐγόγγυζον νὰ μὴ πατῇ τὰ κηρία, γιατὶ εἶναι
κρῖμα.
Τότε εἷς τῶν παρεστώτων υἱὸς πλου-
σίου τοῦ τόπου, ἀπὸ ἐκείνους οἵτινες εἰς
τὸ ὕστερον κατέστησαν δανεισταὶ τοῦ
Φραγκούλα –καὶ ὅστις ἐλέγετο ὅτι εἰς τὰς
ἐκλογὰς ἐμελέτα νὰ βάλῃ κάλπην ὡς ὑπο-
ψήφιος δήμαρχος-, ἠκούσθη νὰ λέγῃ ὅτι
πρέπει νὰ μάθουν νὰ κάμνουν «οἰκονο-
μία, οἰκονομία στὰ κηρία!... ἡ νύχτα με-
γαλώνει... ἰσημερία τώρα κοντεύει... ἔχει
νύκτα...»
Ἀλλ᾿ αἱ γυναῖκες, ἐνῷ ἢξευραν καλλίτε-
ρα ἀπὸ ἐκεῖνον ὅλας τὰς οἰκονομίας τοῦ
κόσμου, δὲν ἐννοοῦσαν τί θὰ πῇ «οἰκονο-
μία στὰ κηρία» ἀφοῦ ἅπαξ εἶναι ἀγορα-
σμένα καὶ πληρωμένα καὶ εἶναι μελετημένα
καὶ ταμένα ἐξ ἅπαντος νὰ καοῦν διὰ τὴν
χάριν τῆς Παναγίας.
Μία ἀπ᾿ αὐτάς, γερόντισσα, ἀνεπόλη-
σε κάτι τι δι᾿ ἓν θαῦμᾳ, τὸ ὁποῖον εἶχεν
ἀκούσει ἀπὸ τὸ συναξάρι τοῦ Ἁγίου Δη-
μητρίου, ὅπου ὁ Ἅγιος, εἰς τὴν Σαλονί-
κην, ἐπέπληξεν αὐστηρῶς τὸν νεωκόρον,
ἔχοντα τὴν μανίαν νὰ σβύνῃ μισοκαμμένα
τὰ κηρία –καὶ ἡ γερόντισσα ἤρχισε νὰ τὸ
διηγῆται χθαμαλῇ τῇ φωνῇ εἰς τὴν πλησίον
της: «Ἀδελφὲ Ὀνήσιμε, ἅφες νὰ καοῦν τὰ
κηρία ὅσα προσφέρουν οἱ Χριστιανοὶ καὶ
μὴ ἁμαρτάνῃς...»

9. 8
ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΣΚΕΨΕΙΣ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
«Δ
ημοκρατία» - δέν εἶναι ἄγνω-
στη λέξη… Ἀντίθετα μάλιστα,
τήν ἀκοῦμε πολύ συχνά καί
μάλιστα πακέτο μ’ ἕνα τσουβάλι ἄλλες
λέξεις, ὅπως: Βουλή, βουλευτές, ἐκλογές,
κοινοβούλιο, νόμοι, σύνταγμα… Γνωστές
– ἄγνωστες ὅλες αὐτές οἱ λέξεις, ἀλλά μήν
νομίζετε ὅτι καταλαβαίνουμε καί πολύ
τή σημασία τους. Ἄνοιξα ἐγκυκλοπαί-
δειες, ἔκανα κλίκ στά παραθυράκια τοῦ
internet… ζαλίστηκα, μπερδεύτηκα, ἀπο-
κοιμήθηκα.
Κλείνοντας τά παραθυράκια τῶν
ματιῶν μου, ἄνοιξα μία πορτούλα στ’
ὄνειρο καί βρέθηκα, λέει, σ’ ἕναν ὑπέ-
ροχο κῆπο. Ἕναν κῆπο γεμάτο πολύ-
χρωμα λουλούδια, μικρά, μεγάλα, ψηλά,
χαμηλά, μέ πολλά ἤ μέ λίγα πέταλα. Συ-
νυπῆρχαν, ξεχωριστά τό καθένα, κι ὅλα
μαζί φτιάχνανε ἕνα ὑπέροχο ἁρμονικό
σύνολο. Οἱ πεταλοῦδες καί τά μελισσά-
κια ἔπαιρναν ἀκούραστα τή γύρη ἀπό
τό ἕνα λουλούδι καί τήν πήγαιναν στό
ἄλλο κι ἔτσι αὐξάνονταν καί πολλαπλα-
σιάζονταν. Ὁ οὐρανός ἦταν καθαρός
κι ὁ ἥλιος ἔλαμπε καί φώτιζε τήν κάθε
γωνιά. Ὅλα στό φῶς, τίποτε κρυφό, τί-
ποτε σκοτεινό.
Κάποιοι ἀκούραστοι κηπουροί
ἔσκυβαν συνέχεια μ’ ἀγάπη, φροντίδα
κι ἐργατικότητα πάνω στά λουλουδά-
κια, τά ὑπηρετοῦσαν καί τά φρόντιζαν.
Ἔβαζαν ὅλες τίς γνώσεις, τήν ἀγάπη καί
τό μεράκι τους, γιά νά μήν λείψει τίποτε
κι ἀπ’ τό πιό μικρό κι ἀσήμαντο λου-
λουδάκι. Ἔβγαζαν μέ προσοχή τά ζιζά-
νια πού φύτρωναν ἀπειλητικά ἀνάμεσά
τους κι ἔστηναν ὄμορφους, ἁρμονικούς
φράκτες, γιά νά τά προστατεύουν.
Καί καθώς κοίταζα μ’ ἀπορία καί θαυ-
μασμό, ἦρθαν δίπλα μου δυό ἄσπρα πε-
ριστεράκια, κάθισαν στούς ὤμους μου καί
μοῦ ψιθύρισαν:
-Νά ἡ δημοκρατία! Ὅλα διάφανα, κα-
Ἰωακείμ Χατζηδήμου
Μαθητῆ Στ΄ Δημοτικοῦ

10. 9
θαρά φωτεινά. Ὅλοι ἔχουν θέση κι ἐκφρά-
ζονται μέ τόν τρόπο τους. Ὁ καθένας ἔχει
τη δική του ἄποψη, τό δικό του χρῶμα
καί δέν χρειάζεται νά τό κρύβει. Ἀντίθετα,
τό καταθέτει στό κοινό σύνολο γιά νά τό
ὀμορφύνει.
- Κι οἱ μελισσοῦλες μέ τή γύρη;
- Ὅπως αὐτές μεταφέρουν τή γύρη
ἀπό τό ἕνα λουλούδι στό ἄλλο, ἔτσι καί ἡ
δημοκρατία, τρέφεται κι ἑδραιώνεται μέ
τήν ἐλεύθερη ἀνταλλαγή τῶν ἰδεῶν καί τῶν
ἀπόψεων.
- Κι οἱ ἀκούραστοι κηπουροί;
- Εἶναι οἱ βουλευτές, αὐτοί πού τούς
διαλέγει ὁ λαός γιά νά τόν ὑπηρετοῦν,
νά τόν φροντίζουν, νά ἐργάζονται γιά τό
καλό τῆς πατρίδας (τοῦ κήπου), ἀσταμά-
τητα, χωρίς διακρίσεις ἀπέναντι στούς
πολίτες. Ὅπως οἱ κηπουροί δέν διαλέγουν
ποιά λουλούδια θά ποτίσουν, ἔτσι καί οἱ
βουλευτές, ἀνήκουν σ’ ὅλους τούς πολίτες
κι ἔχουν χρέος ἐξίσου νά φροντίζουν γιά
ὅλους, ἄσχετα μέ τό χρῶμα ἤ τόν πλοῦτο
τους.
- Κι ὁ φράχτης;
- Αὐτός παριστάνει τούς νόμους. Οἱ
νόμοι, σέ μία σωστή δημοκρατία, πρέπει
νά ψηφίζονται γιά τό καλό τῶν πολιτῶν
καί τῆς χώρας, γιά τήν προστασία, τήν
εὐημερία τους. Καί νά ἔχουν τό σωστό
μέτρο. Οὔτε νά τούς κρύβουν τόν ἥλιο
(δηλαδή νά περιορίζουν τήν
ἐλευθερία καί νά τούς κατα-
πιέζουν), ἀλλά οὔτε καί νά
τούς ἀφήνουν ἀπροστάτευ-
τους, αὐτούς καί τή χώρα.
- Ναί, ἀλλά εἶναι στ’ ἀλή-
θεια ἔτσι;
- Καλό μας παιδάκι, ἔτσι
θά ἔπρεπε νά εἶναι. Ἀλλά
οἱ μεγάλοι, ξέρεις, ἔχουν
πιά κλείσει τά αὐτιά τους
κι ἔχουν ντυθεῖ μέ πανοπλί-
ες ἐγωισμοῦ, συμφέροντος,
ἀτομισμοῦ. Ἀπομακρύνθη-
καν ἀπό τόν «Νοητό Ἥλιο
τῆς Δικαιοσύνης» καί πιά-
στηκαν στά πλοκάμια τῆς
διαφθορᾶς. Ἐσεῖς κρατῆστε
ἀνοικτά τ’ αὐτιά, τά μάτια
καί τίς καρδιές σας, ἐσεῖς
μάθετε, ἀνατρέχοντας στήν
ἱστορία καί στήν παράδοσή
μας, τίς ἀξίες τῆς Δημοκρα-
τίας καί τῆς ἐλευθερίας, γιατί
εἶστε τό παρόν καί τό μέλ-
λον τῆς Ἑλλάδας μας καί ἡ
ἐλπίδα της γιά ἕνα καλύτερο
αὔριο.
Αὐτά εἶπαν τά περιστέρια καί πέτα-
ξαν στόν γαλανό οὐρανό, καί χάθηκαν
στή λαμπρή ἀπεραντοσύνη του…

11. 10
Ὅ
ταν οἱ πρόγονοί μας ἀγωνίζο-
νταν τὸ 1821 μὲ τὸ σύνθημα
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ, σί-
γουρα δὲν φαντάστηκαν ποτὲ ὅτι ἀρκετὰ
χρόνια ἀργότερα τὸ ἀγαθὸ γιὰ τὸ ὁποῖο
θυσιάστηκαν θὰ κινδύνευε νὰ χαθεῖ μὲ τὸν
πιὸ ὕπουλο καὶ ἀφανῆ τρόπο καὶ μάλιστα
μὲ τὶς «εὐλογίες» τὶς ἴδιας τῆς ἑλληνικῆς
πολιτείας.
Πολλοὶ ἀναγνῶστες ἴσως ἀναρωτηθεῑτε
τί εἶναι αὐτὸ ποὺ μπορεῖ νὰ μᾶς στερήσει
τὴν ἐλευθερία, ἐφόσον ζοῦμε σὲ μιὰ χώρα
ὅπου βασιλεύει ἡ δημοκρατία καὶ τὰ θε-
μελιώδη δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου εἶναι
κατοχυρωμένα καὶ αὐτονόητα.
Κι ὅμως!
Στὸ ὄνομα τῆς ἀσφάλειας, τοῦ φορο-
λογικοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς ταχύτητας τῶν
συναλλαγῶν τὸ ἑλληνικὸ κράτος ἀποφά-
σισε νὰ ὑποδουλώσει ὅλους τοὺς Ἕλληνες
πολίτες, ἀντικαθιστώντας τὶς ταυτότη-
τές τους μὲ τὴν Κάρτα τοῦ Πολίτη, στὴν
ὁποία, σύμφωνα μὲ ἰσχυρισμοὺς τῆς ἴδιας
τῆς ἀστυνομίας, ἐκτὸς τῶν φανερῶν στοι-
ΚΑΡΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ
ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
Νικόδημου Καλλιντέρη
Φοιτητῆ Νομικῆς ΑΠΘ

12. 11
χείων θὰ περιέχονται καὶ πληροφορίες
στὶς ὁποῖες ὁ ἴδιος ὁ κάτοχός της δὲν θὰ
ἔχει πρόσβαση καὶ συνεπῶς θὰ ἀγνοεῖ.
Ἀλλὰ ἂς δοῦμε ὁρισμένα ἀπὸ τὰ ψευ-
τοεπιχειρήματα τῶν ὑποστηρικτῶν τῆς
Κάρτας τοῦ Πολίτη:
Ὑποστηρίζουν ἐπανειλημμένα ὅτι
οἱ τραπεζικὲς κάρτες ἢ τὰ κινητὰ τηλέφω-
να ποὺ διαθέτουμε εἶναι ἀκριβῶς τὸ ἴδιο
μὲ τὴ σχεδιαζόμενη Κάρτα καὶ ἑπομένως
δὲν συντρέχει κανένας λόγος ἀνησυχίας.
Ὡστόσο, κανεὶς δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος
οὔτε νὰ φέρει πάντα μαζί του τὶς πιστω-
τικὲς κάρτες ἢ τὸ κινητό του τηλέφωνο
οὔτε βέβαια νὰ τὰ χρησιμοποιεῖ.
Ἀπὸ τὴν ἄλλη οἱ ἑταιρίες κινητῆς τη-
λεφωνίας δὲν ἔχουν πρόσβαση στὸν τρα-
πεζικό μας λογαριασμὸ, ἐνῷ οὔτε ἡ τρά-
πεζα μπορεῖ νὰ ἐλέγχει τὶς τηλεφωνικὲς
συνδιαλέξεις.
Ἀντιθέτως, μὲ ὅλα τὰ στοιχεῖα συγκε-
ντρωμένα στὴν Κάρτα τοῦ Πολίτη, τὴν
ὁποία θὰ φέρουμε πάντα μαζί μας στὸ
πορτοφόλι μας, θὰ εἶναι ἀρκετὰ εὔκολο σὲ
ὅποιον ἔχει πρόσβαση σὲ αὐτὴ νὰ πάρει
κάθε πληροφορία γιὰ ἐμᾶς χωρὶς ἐμᾶς μὲ
τὸ πάτημα ἑνὸς κουμπιοῦ.
Ἐπιπλέον, ἰσχυρίζονται ὅτι ἡ Κάρτα
τοῦ Πολίτη καὶ γενικότερα ἡ ἠλεκτρονικὴ
διακυβέρνηση εἶναι τὸ ἀναπότρεπτο ἀπο-
τέλεσμα τῆς ἐπιστημονικῆς καὶ τεχνολο-
γικῆς προόδου.
Τοὺς ἀπαντοῦμε ὅτι πρόοδος νοεῖται
μόνο στὰ πλαίσια τῆς ἐλευθερίας.
Ἡ ἐπιστήμη λειτουργεῖ σωστὰ μόνο
ὅταν βρίσκεται στὴν ὑπηρεσία τοῦ ἀνθρώ-
που καὶ δὲν τὸν καταδυναστεύει.
Ἐπίσης διατυμπανίζουν πὼς ἡ ἐπιβολὴ
τῆς Κάρτας τοῦ Πολίτη στὸν ἑλληνικὸ λαὸ
δὲν εἶναι σχέδιο τῆς ἑλληνικῆς πολιτείας
ἀλλὰ πρόταση τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης,
ποὺ σταδιακὰ θὰ ἐφαρμοστεῖ σὲ ὅλα τὰ
κράτη-μέλη (Σημ: μὲ τὸ ἴδιο ἐπιχείρημα
πέτυχαν τὴν ἀπάλειψη τοῦ θρησκεύματος
ἀπὸ τὶς ταυτότητες).
Ξεχνοῦν ὅμως ὅτι δὲν ἀνήκει ἡ Ἑλλά-
δα στὴν Εὐρώπη ἀλλὰ ἡ Εὐρώπη στὴν
Ἑλλάδα.
Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὡς κράτος-μέλος
ἔχουμε τὴ δυνατότητα ἀντίδρασης καὶ
ἄρνησης ἐφαρμογῆς τῆς συγκεκριμένης
ἀπόφασης, ἀφοῦ καταπατᾶ ἕνα ἀπὸ τὰ
θεμελιωδέστερα ἀγαθά: τὴν Ἐλευθερία.
Τέλος, διατείνονται ὅτι ὁ τρόπος κα-
τασκευῆς τῆς Κάρτας θὰ εἶναι τέτοιος,
ὥστε ἡ παραβίασή της θα καθίσταται
ἀδύνατη.
Ἐδῶ θὰ ἀφήσουμε τὰ πρόσφατα γεγο-
νότα νὰ μιλήσουν:
Τὸν περασμένο Νοέμβριο χάκερ στὴ
Γερμανία κατάφερε μὲ συνοπτικὲς διαδι-
κασίες νὰ «σπάσει» τὴ γερμανικὴ Κάρτα
τοῦ Πολίτη, καὶ μάλιστα ἐν ὥρᾳ δελτίου
εἰδήσεων, ἀφήνοντας ἄφωνο τὸν κόσμο
ποὺ τὸν παρακολουθοῦσε.
Νομίζετε ὅτι ἐδῶ στὴν Ἑλλάδα ὑπάρ-
χουν καλύτερες ὑποδομὲς, ὥστε νὰ κατα-
σκευαστεῖ μιὰ Κάρτα πού θὰ εἶναι ἀσφα-
λέστερη ἀπὸ τὴν ἀντίστοιχη γερμανική;
Ἢ μήπως τὰ στοιχεῖα μας θὰ εἶναι
προσβάσιμα σὲ κάθε ἐπίδοξο χάκερ ἢ
ἀκόμα χειρότερα σὲ πολυεθνικὲς ἐταιρί-
ες πού τὰ χρειάζονται προκείμενου νὰ
κατευθύνουν ἀνάλογα τὶς ἀγορές;
Ἂς μὴν ξεχνοῦμε, ἄλλωστε, τὴ δήλωση
τοῦ προέδρου τοῦ ἀνθρωπιστικοῦ Ἰνστι-
τούτου CATO: «οἱ πολυεθνικὲς ἑταιρεῖες
εἶναι πλέον τόσο ἰσχυρὲς ποὺ μποροῦν νὰ
ἀπειλοῦν τὶς κυβερνήσεις. Σίγουρα κυβερ-
νοῦν τὴν κοινωνία πολὺ περισσότερο ἀπ’
ὅ,τι οἱ ἴδιες οἱ κυβερνήσεις».
Ἀντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, πὼς ἡ
Κάρτα τοῦ Πολίτη μόνο κινδύνους θὰ ἐπι-
φέρει, ὑποσκάπτοντας τὴν ἐλευθερία γιὰ
τὴν ὁποία ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς σαρκώθηκε
γιὰ νὰ μᾶς τὴν προσφέρει.
Γιατί σύμφωνα μὲ τὸν Ἀπόστολο Παῦλο
«Τῇ ἐλευθερίᾳ ᾗ Χριστὸς ἡμᾶς ἠλευθέρω-
σε, στήκετε καὶ μὴ πάλιν ζυγῷ δουλείας
ἐνέχεσθε» (Γάλ. Ε΄.1)

13. 12
ΕΛΑΜΨΕ
ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ
Ἀσκητές μέσα στόν κόσμο
Π
αραμονή Θεοφανείων τοῦ 2000.
Πρωτάγιαση (ἁγιασμός τῆς παρα-
μονῆς τῶν Θεοφανείων). Στό Πήλι-
ουρι, ἕνα χωριό τῆς Χειμάρρας τῆς Βο-
ρείου Ἠπείρου, ὁ ἱερέας κατεβαίνει ἀπό
τό αὐτοκίνητο πού τούς μετέφερε ὡς ἐκεῖ
καί ἑτοιμάζεται ν’ ἁγιάσει τά σπίτια.
Μία ὥρα καί ἕνα τέταρτο ἔκαναν μέ
τό αὐτοκίνητο γιά νά φτάσουν. Τό χωριό
εἶναι κρυμμένο πάνω στά ὄμορφα ἱστορι-
κά Χειμαρριώτικα βουνά. Ὁ δρόμος τρα-
χύς, ἐπικίνδυνος. Τό αὐτοκίνητο ἀγκομα-
χοῦσε νά ξεκολλήσει ἀπό τίς λάσπες ποῦ
δημιούργησε ἡ βροχή τίς προηγούμενες
ἡμέρες. Εἶναι νέος Ἱερεύς, μόλις πρίν ἀπό
δυό μῆνες χειροτονημένος Πρεσβύτερος.
Εἶχε ἔρθει ἀπό τήν Ἑλλάδα μαζί μέ τρεῖς
φοιτητές γιά νά βοηθοῦν στό ἀναλόγιο καί
γιά τή μεταφορά τῶν ἀναγκαίων γιά τίς
ἱεροπραξίες στά χωριά τῆς περιοχῆς καί
ὅπου ἀλλοῦ θά χρειαζόταν.
Ἡ πρώτη τους ἐπίσκεψη ἦταν ὁ ἱ. Ναός
στήν εἴσοδο τοῦ χωριοῦ. Τό ἄθεο καθε-
στώς τόν ἔκαμε «σπίτι τοῦ λαοῦ», ἔπειτα
ἀποθήκη. Θλιβερό τό θέαμα! Χορταρια-
σμένα τά σκαλοπάτια, ἀμπαρωμένη ἡ
πόρτα. Κανένα σημάδι ζωῆς. Ἀφημένη,
λές, στή φθορά τοῦ χρόνου γιά νά κατα-
στρέψει ὅ,τι ἄφησαν πίσω
τους οἱ ἄθεοι.
Τά παιδιά ἔτρεξαν νά
χτυπήσουν τίς πόρτες τοῦ
χωριοῦ, γιά νά ἀναγγεί-
λουν τήν ἄφιξη τοῦ ἱερέα.
Σέ λίγο ἔγινε συναγερμός.
Ἡ μία νοικοκυρά μέ τήν
ἄλλη μάθαιναν τά σπου-
δαῖα νέα. «Πρώτη φορά
μετά ἀπό τόσα χρόνια
ἦρθε παπάς νά μᾶς ἁγιά-
σει», ἔλεγαν μέ δάκρυα
στά μάτια. Ἄλλες ἔρριξαν
στρωσίδια στίς εἰσόδους.
Ἄλλες ἔκοψαν τά καλύ-
τερα ἄνθη ἀπό τόν κῆπο
τους γιά τήν ὑποδοχή.
Ὅλοι περίμεναν στήν ἐξώπορτα. Τά σκυ-
λιά στίς ὁλοκάθαρες αὐλές συμμετεῖχαν
στή χαρά. Τό γαύγισμά τους χαρούμενο,
διαφορετικό.
«Ἐν Ἰορδάνῃ βαπτιζομένου Σου, Κύ-
ριε...», ἀντηχοῦσε σ’ ὅλο τό χωριό. Τά
ράσα τοῦ παππᾶ γέμισαν λάσπες, βάρυ-
ναν. Τά ὑποδήματα τῶν φοιτητῶν καί αὐτά
σκεπάστηκαν ἀπό τή λάσπη. Καί ὅμως ὅλοι
χαίρονταν. Πέρασαν τρισήμισι ὧρες μέχρι
νά ἁγιάσουν ὅλα τά σπίτια. Ἔμεινε ἕνα
σπίτι στήν ἄκρη τοῦ χωριοῦ, μακριά λίγο.
Κάποιοι εἶπαν ὅτι θά πᾶμε ἐμεῖς νά τούς
δώσουμε τόν ἁγιασμό γιατί εἶστε κουρα-

14. 13
σμένοι. Δέν ἒπρεπε νά γίνει ὅμως ἔτσι. Δυό
γυναῖκες, μία γερόντισσα καί ἡ κόρη της
περίμεναν τόν ἱερέα. Φίλησαν μέ λαχτά-
ρα τόν Σταυρό. Ὁδήγησαν τόν ἱερέα καί
τή συνοδεία του σέ ὅλα τά δωμάτια τοῦ
σπιτιοῦ. Σέ ἕνα ἀπό αὐτά μία νέα ἦταν κα-
τάκοιτη στό κρεββάττι. «Πάτερ, ἡ ἐγγονή
μου», φωνάζει σπαρακτικά ἡ γερόντισσα.
«Εἶναι 18 ἐτῶν. Πολύ καλή κοπέλα. Περ-
νάει μία δοκιμασία ἀλλά εἶναι μεγάλος ὁ
Θεός». Ἡ μητέρα της δίπλα κλαίει βουβά.
Θέλουν καί οἱ δυό γυναῖκες νά ποῦν κάτι
στόν ἱερέα ἀλλά διστάζουν:
-Θά θέλαμε, πάτερ, νά σᾶς ζητήσου-
με κάτι. Ἡ κοπέλλα πού ἁγιάσατε μέσα
στό δωμάτιο εἶναι ἀνάπηρη, τετραπλη-
γική. Πρίν ἀπό τρία χρόνια βαπτίστηκε.
Ἀπό τότε νηστεύει αὐστηρά καί δέν ἔχει
φάει κρέας. Τετάρτη καί Παρασκευή οὔτε
λάδι. Προσεύχεται καί περιμένει μήπως
ἔρθει κάποιος ἱερέας νά τήν κοινωνήσει.
Λέγαμε λοιπόν μήπως ἡ ἁγιότης σου θά
μποροῦσε.
-Αὔριο, εἶπε ὁ ἱερέας, εἶναι Θεοφάνεια.
Μεγάλη ἡμέρα. Κάτω στή Χειμάρρα θά
εἶναι πολύς ὁ κόσμος. Θά κοινωνήσουν καί
στή συνέχεια θά ρίξουμε τόν Τίμιο Σταυρό
στή θάλασσα. Καταλαβαίνε ὃτι θά ἀργή-
σουμε πολύ.
-Δέν πειράζει, πάτερ. Θά περιμένουμε
ὅσο χρειαστεῖ. Ὅταν τό μάθει ἡ κοπέλ-
λα μας, δέν πρόκειται ἀπό σήμερα οὔτε
νερό νά πιεῖ. Αὐτό τό λαχταράει. Λοιπόν
τί λέτε;
Τήν ἄλλη μέρα, ἀργά τό μεσημέρι, τό
ἴδιο αὐτοκίνητο μέ τούς ἴδιους ἀνθρώπους
κατευθύνεται στό χωριό. Κανείς δέν μιλᾶ.
Φτάνουν. Περπατοῦν ἀρκετή ὥρα μέχρι τό
σπίτι. Μπροστά προπορεύεται κάποιος
μέ ἕνα κερί ἀναμμένο. Στό πλατύσκαλο
τοῦ σπιτιοῦ οἱ δυό γυναῖκες κλαῖνε ἀπό
χαρά κάνοντας βαθιές μετάνοιες γιά νά
ἐκφράσουν τήν εὐγνωμοσύνη τους. Βου-
βές, ἀμίλητες κάνουν τόν σταυρό τους
μέ σεβασμό καί ὁδηγοῦν μέ προσοχή τόν
ἱερέα στό δωμάτιο τῆς κόρης.
«Μεταλαμβάνει ἡ δούλη τοΰ Θεοῦ
Ἐλευθερία τό Σῶμα καί τό Αἷμα του...».
Ὅμως, πρίν μεταδώσει τά ἄχραντα μυ-
στήρια ὁ λειτουργός τοῦ Θεοῦ σταματᾶ.
Κάτι συμβαίνει. Ἀνοιγοκλείνει τά βλέφαρά
του. Σάν κάτι νά τά ἐνοχλεῖ. Ἀφοῦ ἄφησε
τήν ἁγία λαβίδα στό Ἅγιο Ποτήριο, ἔτρι-
ψε τά μάτια του πού θαμπώνονταν ἐκείνη
τή στιγμή, διερωτώμενος καθ’ ἑαυτόν μέ
ἀπορία διά τό τί συμβαίνει. Τά μάτια τῆς
Ἐλευθερίας προσηλωμένα στό Ἅγιο Πο-
τήριο λάμπουν. Φεγγοβολοῦν τόσο πολύ,
ὥστε κατάπληκτος ὁ ἱερέας νά μήν μπορεῖ
πλέον νά διακρίνει τό πρόσωπό της. Ἕνα
φῶς ὑπέρλαμπρο μέ συνεχῶς αὐξανόμενη
ἔνταση ἁπλωνόταν σιγά-σιγά σέ ὅλο τό δω-
μάτιο. Αἰσθανόταν ὅτι τόν ἀκουμπάει. Τό
χέρι του ποὺ ἦταν κοντά αἰσθάνθηκε τή
θαλπωρή του. Τρόμαξε. Τό φῶς ἐκεῖνο δέν
εἶχε τό χρῶμα τῆς φλόγας λαμπάδας ἀλλά
ἦταν λευκό, δυνατό, ἁπαλό, ὄχι ἐκτυφλω-
τικό. Ἦταν τόσο δυνατό ποὺ ὁ ἱερέας δέν
ἔβλεπε τό πρόσωπο καί τό στόμα της.
Σαστισμένος καί μέ μεγάλη προσπά-
θεια γιά νά μήν τρέμει τό χέρι του, ἔχο-
ντας στή μνήμη του τό πρόσωπο τῆς κοπέ-
λας, μεταδίδει τή Θεία Κοινωνία. Κατάλαβε
ὅτι κοινώνησε, ὅταν αἰσθάνθηκε ὅτι ἡ ἁγία
λαβίδα ἄγγιξε στά δόντια τῆς μεταλαβού-
σης. «Εὐχαριστῶ πολύ, πάτερ», ἄκουσε
στό βάθος τοῦ μυαλοῦ του τή φωνή τῆς
νεαρῆς κοπέλας. Εἶχε σκοπό νά καταλύ-
σει τό Ἅγιο Ποτήριο στό δωμάτιο μέ τό
εἰκονοστάσι τῆς οἰκογενείας. Ἀδύνατον.
Σιωπηλά χαιρετᾶ τίς σπιτονοικοκυρές κά-
νοντας ἕνα νεῦμα στούς φοιτητές πού τόν
βοηθοῦσαν ὅτι πρέπει νά φύγουν. Ἐκεῖνες
παρακαλοῦν γιά νά τούς φιλοξενήσουν.
Ὁ ἱερέας ὅμως δέν ἀκούει. Κρατᾶ σφιχτά
στό δεξί του χέρι τό Ἅγιο Ποτήριο καί κα-
τευθύνεται γοργά στό βάθος τοῦ μικροῦ
δάσους πού βρίσκεται πέρα ἀπό τό σπίτι.
Τό ρίγος διαπερνᾶ τό σῶμα του. Ἀναλογί-
ζεται τί ἦταν αὐτό πού τοῦ συνέβη; Κα-
ταλύει βιαστικά.
«Πάτερ, εἶστε καλά;» ρωτοῦν τά
παιδιά. «Ναί, βέβαια, πᾶμε τώρα γιατί
ἀργήσαμε...».
Ἀπό τό βιβλίο: «Ἀσκητές μέσα στόν κόσμο», τόμος Α΄

15. 14
Π
ροκειμένου νὰ μιλήσουμε γιὰ μα-
θητές, κρίνουμε σκόπιμο νὰ ποῦμε
ἐδῶ κάποια λίγα λόγια σχετικὰ μὲ
τὶς μαθήτριες.
Ὁ Runciman
λέει ὅτι στὴ Βυ-
ζαντινὴ ἱστο-
ρία δὲν γίνεται
λόγος γιὰ σχο-
λεῖα γυναικῶν
(στὰ ὁποῖα
φοιτοῦσαν γυ-
ναῖκες). Τοῦτο
ἔτσι γενικὰ
λεγόμενο δὲν
εἶναι ἀπόλυτα
ἀκριβές.
Οἱ πατέρες
τῆς ἐκκλησίας
ὑποστήριζαν
ὅτι ἡ ἀρετὴ τοῦ
ἄνδρα καὶ τῆς
γυναίκας εἶναι
ἴδια καὶ στοὺς ἀγῶνες τῆς εὐσέβειας
εἶναι ἴσες μὲ τοὺς ἄνδρες, ἂν ὄχι καὶ
ἀνώτερες, ἁγιολογικὰ μάλιστα κείμενα
κάνουν ἀναφορὰ σὲ δάσκαλο κοριτσιῶν,
ὅπως δὲ παραπάνω εἴδαμε ὁ Ὀριβάσιος
μιλάει περὶ παραδόσεως ποὺ ἀναφέρε-
ται στοὺς δασκάλους ποὺ δίδασκαν
ἀνάγνωση καὶ γραφὴ στὰ ἀγόρια καὶ
στὰ κορίτσια, ὁμοίως καὶ ὁ Παῦλος Αἰγι-
νίτης (1,14, σ. 13,18).
Ἀφοῦ ἐξάλλου παιδιὰ ποὺ ζοῦσαν
μέσα στὸν κόσμο διδάσκονταν σὲ
ἀνδρικὰ μοναστήρια, φυσικὸ εἶναι νὰ
δεχθοῦμε ὅτι ὁμοίως διδάσκονταν καὶ
κορίτσια σὲ γυναικεῖα μοναστήρια. Καὶ
εἶναι μὲν ἀλήθεια ὅτι ἡ μόρφωση τῆς
γυναίκας κατὰ
κανόνα δὲν ἦταν
μεγάλη – οἱ ἐξαι-
ρέσεις δὲν ἀπο-
τελοῦν τὸν κα-
νόνα – πάντως
αὐτὴ ὡς νεαρὴ
κόρη διδασκόταν
εἴτε στὸ σπίτι
ἀπὸ τοὺς γονεῖς,
καὶ μάλιστα ἀπὸ
τὴ μητέρα, εἴτε
στὴ σχολὴ στὴν
ὁποία τὴν ἔστελ-
ναν καὶ στὶς
κατώτερες τά-
ξεις τῆς ὁποίας
φοιτοῦσε ἀπὸ
κοινοῦ μὲ τοὺς
συμμαθητές.
Ἐρχόμενοι τώρα στὸ μαθητὴ λέμε ὅτι
αὐτὸς πήγαινε στὸ σχολεῖο ἢ μόνος, φέ-
ροντας κάτω ἀπὸ τὴ μασχάλη του τὰ
βιβλία ἤ, ἂν ἦταν γιὸς πλουσίου ἢ γιὸς
ἄρχοντα συνοδευόταν ἀπὸ κάποιον
ὑπηρέτη ποὺ μετέφερε τὰ βιβλία του ἢ
σὲ παλαιότερες ἐποχὲς καὶ ἀπὸ κάποιο
παιδαγωγό του. Ὑπῆρχαν μάλιστα καὶ
ματαιόδοξοι γονεῖς, ποὺ θεωροῦσαν
ὕβριν (προσβολή), ἐὰν τὸ παιδί τους
ποὺ πήγαινε στὸ σχολεῖο δὲν συνοδευ-
όταν ἀπὸ πολλοὺς συνοδούς.
Τὸ παιδὶ ποὺ προσερχόταν στὴ σχο-
Ἀπό τό ἒργο τοῦ Φαίδωνος Κουκουλέ
‘’Βυζαντινῶν βίος καί πολιτισμός’’ τόμος Α’1
ΟΙ ΜΑΘΗΤΑΙ
ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

16. 15
λή, σύμφωνα μὲ ἐντολές τῶν παιδαγωγῶν,
βαδίζοντας ἔπρεπε νὰ βλέπει στὴ γῆ,
καί ἐφόσον συναντοῦσε στή σχολή τὸν
δάσκαλό του, ὄφειλε νὰ τὸν χαιρετίσει
μὲ τὸ «χαῖρε, κύριε διδάσκαλε», ὕστερα
δὲ νὰ πάρει τὴ θέση του, προσέχοντας
νὰ στέκεται σεμνὰ, χωρὶς νὰ ἁπλώνει τὰ
χέρια, ἀλλὰ συμμαζεύοντας προπαντὸς
τὸ ἀριστερὸ χέρι, ποὺ δὲν ἔπρεπε νὰ
τὸ ἀφήνει νὰ εἶναι ἐντελῶς ἐλεύθερο.
Ἀπρέπεια ἐθεωρεῖτο νὰ βάζει τὸ ἕνα πόδι
πάνω στὸ ἄλλο.
Ὅταν ἐρωτᾶτο ὄφειλε ν’ ἀπαντάει
μὲ σεμνὴ φωνή
καὶ ν’ ἀπαντά-
ει μόνο ὅταν
ἐρωτᾶτο, οὐδέ-
ποτε δὲ νὰ ἐπι-
διώκει χωρὶς
νὰ τοῦ δοθεῖ
ὁ λόγος νὰ
πεῖ ἐκεῖνο ποὺ
ἀγνοεῖ ὁ συμ-
μαθητής του,
διότι τότε μόνο
θόρυβος δημι-
ουργεῖται, μι-
λώντας δὲ ἔτσι
νὰ κανονίζει τὴ
φωνή του, ὥστε
οὔτε πολὺ ἀδύ-
νατη νὰ εἶναι
αὐτὴ οὔτε πολὺ
δυνατή.
Οἱ φιλονικίες μὲ τοὺς συμμαθητὲς του
ἔπρεπε νὰ λείπουν, ἀπαγορευόταν π.χ.
νὰ διαπληκτίζεται γιὰ τὴ θέση λέγοντας·
«δική μου εἶναι ἡ θέση, ἐγὼ τὴν κατέλαβα
πρῶτος».
Ὁ μαθητὴς ἐπιπλέον ἔπρεπε νὰ σέβε-
ται τὸν δάσκαλό του, νὰ σηκώνεται ὅταν
βρίσκεται μπροστά του, λαμβάνοντας δὲ
τὸ μάθημα, νὰ κάνει μετάνοια. Λέγεται
γιὰ τὸν Θεοδόσιο τὸν Μεγάλο ὅτι, ὅταν
εἶδε τὰ παιδιὰ του Ἀρκάδιο καὶ Ὀνώριο
τὴν ὥρα ποὺ διδάσκονταν νὰ κάθονται
φορώντας κοσμήματα ἐνδεικτικά τῆς
ἐξουσίας, ὁ δὲ δάσκαλός τους Ἀρσένι-
ος νὰ στέκεται ὄρθιος, τοὺς πέταξε μὲ
ὀργὴ τὰ κοσμήματα, ἀφοῦ εἶπε· «εἶναι
ἀνώτερο νὰ πεθάνω μὲ θεοσέβεια, παρὰ
νὰ βασιλεύω μὲ ἀσέβεια».
Ὁ μαθητής, σύμφωνα μὲ τὶς ἐντολὲς
τῶν Χριστιανῶν παιδαγωγῶν, ὄφειλε νὰ
βοηθάει τὸν δάσκαλο στὸ ἔργο του μὲ
τὸ νὰ προσέχει. Σύμφωνα μ’ αὐτούς,
τὸ μισό τῆς ἐπιτυχίας τῆς διδασκαλίας
ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν δάσκαλο, τὸ δὲ ἄλλο
μισὸ ἀπὸ τὸν μαθητή· ὁ πρῶτος (ὁ δά-
σκαλος) ὀφείλει νὰ ἀδειάζει τοὺς ἀγωγούς
τῆς σοφίας του,
ὁ δὲ δεύτερος
(ὁ μαθητὴς) νὰ
δείχνει ἀγάπη
γιὰ μάθηση,
αἰσθανόμενος
τ α υ τ ό χ ρ ο ν α
ἀγάπη γιὰ τὴ
σχολὴ καὶ τὸν
ἴδιο τὸν δάσκα-
λο, διαφορετικὰ
ἡ διδασκα-
λία ἀποβαίνει
ἀνώφελη.
Ἐ π ί σ η ς
ἔπρεπε νὰ
ὑπακούει στὸν
δάσκαλο καὶ νὰ
δέχεται μὲ ἐμπι-
στοσύνη καὶ μὲ
πρόθυμη ὑπα-
κοὴ τὰ διδάγματα. Καὶ τὰ ἀντίθετα ἐὰν
δίδασκε ὁ δάσκαλος, ὁ μαθητὴς ὄφειλε
νὰ ὑπακούει.
Τὸν τρόπο ζωῆς τοῦ δασκάλου δὲν
ἔπρεπε νὰ ἐξετάζει ὁ μαθητής, ἀλλὰ
νὰ ἔχει στραμμένη τὴν προσοχὴ του
σ’ αὐτὰ ποὺ διδάσκονται ἀπὸ ἐκεῖνον,
προσέχοντας ἐὰν αὐτὰ εἶναι σωστὰ καὶ
ἀκίνδυνα.
Στὰ ἕδρανα ἔπρεπε νὰ κάθεται ὄχι ὡς
κριτὴς τοῦ δασκάλου, ἀλλὰ ὡς ἀγωνιστὴς
στὸν ἴδιο ἀγώνα.
Ἡ ἔλλειψη θορύβου καὶ ἡ ὑπακοὴ

17. 16
ἔπρεπε νὰ τὸν διακρίνει μπροστὰ στὸν
δάσκαλο.
Στὸν μαθητὴ ἐπιτρεπόταν νὰ ρωτᾶ
γιὰ νὰ μάθει αὐτὸ ποὺ ἀγνοεῖ, ἀπρέπεια
ὅμως ἐθεωρεῖτο νὰ ὑποβάλλει στὸν δά-
σκαλο ἐρωτήσεις ὄχι γιὰ νὰ μάθει, ἀλλὰ
γιὰ νά ἐξετάσει, ἂν ὁ δάσκαλος γνωρίζει
τὴν ἀπάντηση τῆς ἐρώτησης. Καθῆκον
του ἦταν νὰ προσέχει ὅταν δίδασκε ὁ
δάσκαλος.
Τὴ διδασκαλία ὄφειλε νὰ τὴν παρακο-
λουθεῖ μὲ προσοχὴ καὶ ἡσυχία, διαφορε-
τικὰ αὐτὰ ποὺ λέγονταν ἀπὸ τὸν δάσκα-
λο δὲν μποροῦσαν νὰ φθάσουν μέχρι τ’
αὐτιά του.
Ὠφέλιμο ἦταν νὰ ζητάει τὴν ἀπόδειξη
τοῦ διδασκόμενου μαθήματος, ὅμως νά
μὴν προχωρεῖ πέρα ἀπ’ ὅσο ἔπρεπε· ἦταν
ἀνάγκη, ὅπως στὴν ἀριθμητικὴ καὶ τὴ γε-
ωμετρία, ἔτσι καὶ σὲ πολλὲς γνώσεις νὰ
μένουν οἱ ἀρχὲς τους (οἱ πρῶτες αἰτίες)
χωρὶς νὰ ἐξετάζονται.
Ἔπρεπε ἐπίσης ὁ μαθητὴς νὰ προσπα-
θεῖ νὰ ἔχει ὡς πρότυπο τὸν δάσκαλο, μὲ
τὸ νὰ γίνεται ἐνάρετος, ἀφοῦ ἡ ἀρετὴ τοῦ
μαθητῆ προσδίδει τιμὴ καὶ στὸν δάσκαλο.
Ἰδιαίτερο γνώρισμα νόθου (μὴ γνήσιου)
μαθητῆ εἶναι, λένε οἱ συγγραφεῖς, νὰ χαί-
ρεται ὅταν ἀπουσιάζει ὁ δάσκαλος, ὅπως
ἀντίστροφα ἰδιαίτερο γνώρισμα γνήσιου
μαθητῆ εἶναι ὅταν θεωρεῖ τὴν ἀπουσία
αὐτὴ ὡς ζημία.
Ὁ μαθητὴς εἶχε ὑποχρέωση νὰ φροντί-
ζει μελετώντας καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια τῆς
ἡμέρας τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα διδάχθη-
κε, συνεχίζοντας τὴ μελέτη πολλὲς φορὲς
καὶ κατὰ τὴ διάρκεια τῆς νύκτας.
Ἡ διαγωγή του στὴ σχολὴ ὄφειλε νὰ
εἶναι κοσμία· ἦταν λοιπὸν ἀναγκαῖο κατὰ
τὶς σχέσεις του μὲ τοὺς συμμαθητές του
ἤ, ὅπως τότε ἔλεγαν, μὲ τοὺς συσχολίτες,
νὰ ἀποφεύγει τοὺς ὅρκους καὶ τὶς βλα-
σφημίες, ἐπιπλέον δὲ καὶ τοὺς καυγάδες
μ’ αὐτούς.
Ἰδιαίτερο γνώρισμα κακοῦ μαθητῆ
εἶναι νὰ καυγαδίζει μὲ τοὺς συμμαθητές
του καὶ νὰ χτυπάει αὐτοὺς εἴτε μὲ τὰ χέ-
ρια εἴτε καὶ
μὲ τὰ κατερ-
γασμένα δέρ-
ματα, πάνω
στὰ ὁποῖα
κάθεται.
Φθονερὸ
εἶναι, λένε
οἱ παιδαγω-
γοί, τὸ παιδί,
πού, ἐνῶ οἱ
γονεῖς του
τὸ στέλνουν
στὸ σχολεῖο,
αὐτὸ ἀποφεύγει νὰ πηγαίνει σ’ αὐτό.
Τέλος ἂς προσθέσουμε ἐδῶ ὅτι δά-
σκαλοι μεσαιωνικοὶ ἐκφράζουν παράπο-
να σὲ βάρος μαθητῶν ἐγκυκλίου (δηλαδή
γενικῶν γνώσεων ἐκπαίδευσης) καὶ ἀνω-
τέρας ἐκπαίδευσης ὅτι, ἀντὶ νὰ πηγαί-
νουν αὐτοὶ στὴ σχολή, σύχναζαν στὸν
ἱππόδρομο καὶ τὰ θέατρα καί, πράγμα
ἀκόμη χειρότερο, κατὰ τὴ διάρκεια τῆς
παράδοσης τῶν μαθημάτων κοιμοῦνταν
ροχαλίζοντας ἢ καὶ προσέρχονταν με-
θυσμένοι, ἀπειλώντας, κάθε φορά ποὺ
τοὺς γινόταν παρατήρηση, ὅτι θὰ πᾶνε
σὲ ἄλλη σχολή.

18. 17
“ΦΕΓΓΑΡΑΚΙ ΜΟΥ ΛΑΜΠΡΟ ...
ΔΩΣΕ ΚΑΙ ΣΕ ΜΕΝΑ ΛΙΓΗ ΦΩΤΙΣΗ”
Δημητρίου Μαλάμη
Νοσοκόμου - Γεν. Γραμμ.
Συλλόγου Ἠπειρωτῶν Κοζάνης
Φεγγαράκι μου λαμπρό
φέγγε μου νά περπατῶ
νά πηγαίνω στό σχολειό
νά μαθαίνω γράμματα
γράμματα σπουδάγματα
τοῦ Θεοῦ τά πράματα.
Ὑπάρχει ἄραγε κανείς σέ τούτη τή
Χώρα, ἀνεξάρτητα ἀπό τόπο καταγωγῆς ,
σέ στεριά ἤ σέ νησί, χρησιμοποιώντας τή
δικά του ντοπιολαλιά πού νά μήν ξέρει
τοῦτο τό ποίημα;
Ὑπάρχει κανείς πού νά μήν τό ἄκουσε
ἀπό τούς γονεῖς του;
Ὑπάρχει κάποιος νέος γονιός πού νά
μήν τό μαθαίνει στά παιδιά του;
Ὑπάρχει ἐκπαιδευτικός πού νά μήν τό
μαθαίνει στούς μαθητές του;
Γιατί ὅμως ἐθελοτυφλοῦμε μπροστά
στήν ἀλήθεια πού μέ τόν πιό ἁπλό τρόπο
μᾶς λέει αὐτό τό ποίημα;
Γιατί μέ τόση εὐκολία παραδιδόμαστε
στά δῆθεν ἐπιστημονικά σχόλια τῶν δῆθεν
ἐξυπνότερων ἀπό ἐμᾶς;
Τί ἄλλο περιμένουμε γιά νά πειστοῦμε
ὅτι ὑπῆρχε “κρυφό σχολειό” καί τόν σπου-
δαῖο ρόλο πού διαδραμάτισε ἡ Ἐκκλησία
μας στή διατήρηση τοῦ Ἑλληνορθόδοξου
φρονήματος;
Ἄν ἡ κατάσταση ἦταν εὔκολη κι ἁπλή,
ἄν δέν ὑπῆρχε βία κι ἐξισλαμισμός γιά ποιό
λόγο ὁ μαθητής νά ἐπικαλεῖται τή βοήθεια
ἀπό τό φεγγαράκι νά τοῦ φωτίζει τό δρόμο
γιά νά πάει ὄχι βόλτα ἤ γιά παιχνίδι ἀλλά
στό σχολειό;
Τό μάθημα δέν θά γινόταν μέρα ἄν ὅλα
ἦταν ρόδινα;
Χρειαζόταν νά γίνεται νύχτα;
Ἤ μήπως θά μᾶς ποῦν πώς καί στήν
περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας ὑπῆρχαν καί
τότε νυχτερινά σχολεῖα ἀλλά δέν εἴχαμε
ἠλεκτρισμό καί γι’ αὐτό μάς χρειαζόταν
τό φεγγάρι;
Ἀλλά δέν ἦταν ἔτσι ἡ κατάσταση. Κρυ-
φό σχολειό ὑπῆρχε καί γινόταν εἴτε μέσα
σέ ἐκκλησίες ἤ εἴτε μέσα σέ σπίτια .
Καί τί μάθαιναν τά παιδιά; Αὐτά πού
ἐμεῖς σήμερα, πού τά ἔχουμε ὅλα ἀπό τή
ζωή μας, θέλουμε νά τά ξεχάσουμε!
Γράμματα σπουδάγματα, τοῦ Θεοῦ τά
πράγματα.
Γιατί ἡ ἐκπαίδευση εἴτε μᾶς ἀρέσει εἴτε
δέν μᾶς ἀρέσει, γινόταν ἀπό τούς παππά-
δες, οἱ ὁποῖοι ἦταν ἀπό τούς ἐλάχιστους
πού ἤξεραν ἀνάγνωση καί γραφή.
Ἐπιστήμονας δέν εἶμαι, ἴσως νά εἶμαι
ὁ πιό ἀγράμματος ἀπό ὅλους ὅσους θά
διαβάσουν τό πιό πάνω κείμενο, παρακαλῶ
ὅμως μήν παραδιδόμαστε τόσο εὔκολα σέ
ὅσα μᾶς “σερβίρουν”.
Μιλᾶμε γιά τό πῶς κατάντησαν τήν
πατρίδα μας.. Κι ὅμως ἐμεῖς εἴμαστε αὐτοί
πού τή φέραμε σ’ αὐτό τό σημεῖο. ‘Ἔχουμε
μεγάλη εὐθύνη ἀπέναντι στά παιδιά μας.
Ὑπάρχει ὅμως ἀκόμα ἐλπίδα!
Ἄς διαβάσουμε ξανά τό παραπάνω
ποίημα καί θά τή βροῦμε!
Σᾶς εὐχαριστῶ.

19. 18
Μαρίας Χατζηκούμα
Φοιτήτριας Ποιμαντικῆς &Θεολογίας
Πανεπ. Θεσσαλονίκης
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ:
Ο ΠΡΩΤΟΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Ὁ
Ἅγιος Ἀπόστολος Παῦλος, ὁ
Πρωτοκορυφαῖος τῶν Ἀποστόλων
τοῦ Χριστοῦ καί ὁ Ἀπόστολος
ὅλων τῶν Ἐθνῶν, γεννήθηκε στήν Ταρσό
(πόλη τῆς Μικρᾶς Ἀσίας) τῆς Κιλικίας
περίπου τό 10 μ.Χ. ἀπό Ἰουδαίους γο-
νεῖς τῆς φυλῆς τοῦ Βενιαμίν. Ἀπό τούς
γονεῖς κληρονόμησε τήν εὐσέβεια καί τήν
πιστή τήρηση τοῦ Νόμου σάν γνήσιος
Φαρισαῖος. Εἶχε τόσο μεγάλο ζῆλο στήν
πίστη καί τήν ἀγάπη στόν Θεό, ὥστε οἱ
γονεῖς του τόν ἔστειλαν στήν Ἱερουσαλήμ
γιά νά διδαχθεῖ ἀπό τόν μεγάλο ραβίνο
Γαμαλιήλ. Ἐκεῖ προσκολλήθηκε σέ μεγά-
λο βαθμό στίς πατρῶες παραδόσεις ὥστε
ἔγινε σφοδρός ἐχθρός τῶν Χριστιανῶν.
Βλέποντας τόν μεγάλο ζῆλο του οἱ
ἀρχιερεῖς τοῦ ἀνέθεσαν τήν ἀποστολή
νά πάει στή Δαμασκό ἐπικεφαλῆς ἀπο-
σπάσματος καί νά συλλάβει ὅλους τους
χριστιανούς τῆς πόλης. Ἦταν τότε 24
ἐτῶν. Καθώς πήγαινε ἐκεῖ μία ἐκτυφλωτική
λάμψη ἀπό τόν οὐρανό τόν τύλιξε καί ὁ
Παῦλος ἔπεσε τυφλός ἀπό τό ἄλογό του.
Τότε ἀκούστηκε μία φωνή: «Σαούλ Σαούλ
γιατί μέ διώκεις;». «Ποιός εἶσαι Κύριε;»
τόν ρώτησε ἐκεῖνος. «Ἐγώ εἶμαι ὁ Ἰησοῦς
τόν ὁποῖο καταδιώκεις» τοῦ ἀπάντησε ἡ
φωνή τοῦ Κυρίου. Μετά ἀπό αὐτήν τή
συνάντηση ἡ ζωή τοῦ Ἁγίου ἄλλαξε ρι-
ζικά. Ἀφοῦ μετά ἀπό τρεῖς ἡμέρες προ-
σευχῆς καί νηστείας βρῆκε ξανά τό φῶς
του ἀπό τήν προσευχή τοῦ χριστιανοῦ
Ἀνανία, ἄρχισε, φωτισμένος ἀπό τό Ἅγιο
Πνεῦμα, νά διακηρύττει τόν Ἰησοῦ Υἱό
τοῦ Θεοῦ στίς συναγωγές πρός κατάπλη-
ξη τῶν Ἰουδαίων.
Ἔκανε τέσσερις μεγάλες περιοδεῖες
σέ ὅλο σχεδόν τόν τότε γνωστό κόσμο
κηρύττοντας τό Εὐαγγέλιο σέ Ἰουδαίους
καί ἐθνικούς. Κατά τή διάρκεια τῆς δεύ-
τερης περιοδείας του, καθώς βρισκόταν
στήν Τρωάδα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, εἶδε σέ
ὅραμα ἕναν Μακεδόνα νά τόν καλεῖ νά
ἔλθει στή Μακεδονία γιά νά τούς βοη-
θήσει. Ὑπάκουσε ὁ Ἀπόστολος στή Θεία
ἐντολή καὶ, ἔτσι καί ἔγινε, μετά ἀπό τα-
λαιπωρίες ἔφτασε στή Μακεδονία, τή δι-
έσχισε σχεδόν ὁλόκληρη διδάσκοντας τόν
λόγο τοῦ Θεοῦ και, ὅπως ἀναφέρεται καί
στίς ἐπιστολές του, ἐντυπωσιάστηκε ἀπό
τήν καλοσύνη καί τήν εὐγένεια τῶν κατοί-
κων τῆς Μακεδονίας καί ἰδιαίτερα ἐκείνων
τῆς Βέροιας, οἱ ὁποῖοι ἐρευνοῦσαν τήν
ἀλήθεια τῶν λόγων του, διαβάζοντας τίς
Γραφές. Ἐκεῖ πίστεψαν πολλοί Ἰουδαῖοι
καί ἐθνικοί, ἄνδρες καί γυναῖκες.
Κατά τή διάρκεια τῶν ταξιδιῶν του
ἔφερνε τό φῶς τοῦ Χριστοῦ στίς καρδιές
ὅλων καί ἐντυπωσίαζε μέ τούς λόγους, τά
θαύματά του ἀλλά κυρίως μέ τήν ἀγά-
πη καί τό ἀνύστακτο ἐνδιαφέρον του
γιά ὅλους. Ἔγραψε ἐπίσης καί πολλές
ἐπιστολές πρός τούς Χριστιανούς τῶν
Ἐκκλησιῶν πού ἵδρυε, διδάσκοντάς τους
τήν ἀληθινή πίστη, τήν ἀγάπη στόν Θεό
καί τούς ἀνθρώπους καί συμβουλεύο-
ντάς τους μέ πολύ διάκριση γιά τά τυχόν
λάθη τους.
Φυσικά τό ἔργο καί ἡ ζωή του δέν

20. 19
ἦταν εὔκολα. Πέρασε πάρα πολλούς κιν-
δύνους, δυσκολίες καί περιπέτειες. Ἀπει-
λήθηκε πάμπολλες φορές ἡ ζωή του, συ-
κοφαντήθηκε, φυλακίσθηκε, δικάσθηκε,
λιθοβολήθηκε, ναυάγησε, τίποτα ὅμως
δέν στάθηκε ἱκανό νά τόν ἀπομακρύνει
ἀπό τήν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ. Ζώντας μέ
ἀπόλυτη ἐμπιστοσύνη στό θέλημα τοῦ
Θεοῦ καί ξεχειλίζοντας ἀγάπη, ἔφτασε
γιά δεύτερη φορά σιδηροδέσμιος στή
Ρώμη ὅπου τελικά μαρτύρησε τό 67 μ. Χ.
Ἡ Ἐκκλησία τιμᾶ τή μνήμη του στίς 29
Ἰουνίου μαζί μέ τόν ἄλλο μεγάλο, Ἀπό-
στολο Πέτρο.
Πολύτιμος Θησαυρός
Στόν ἱερό Μητροπολι-
τικό Ναό τῆς Βέροιας πού
τιμᾶται στοὺς δύο Πρωτο-
κορυφαίους Ἀποστόλους
Πέτρο καί Παῦλο (στή μνή-
μη τῶν δυό Πρωτοκορυφαί-
ων ἁποστόλων Πέτρου καί
Παύλου), φυλάσσεται ἐδῶ
καί χρόνια μικρό τεμάχιο
τοῦ ἱεροῦ λειψάνου τοῦ
Ἁγίου Ἀποστόλου Παύ-
λου. Ὁ πολύτιμος αὐτός
θησαυρός τῆς πίστεως
ἔφθασε στή Βέροια μετά
ἀπό ἐνέργειες τοῦ Μητρο-
πολίτη κ. Παντελεήμονα
ἀπό τή Ρώμη.
Τό θαυμαστό μέ τό
τεμάχιο αὐτό τοῦ ἱεροῦ
λειψάνου τοῦ μαρτυρικοῦ
σώματος τοῦ Ἁγίου εἶναι
ἡ ἄρρητη εὐωδία πού ἀνε-
ξήγητα ἐκπέμπει συνεχῶς
καθ’ ὅλη τή διάρκεια τοῦ
χρόνου καί πού τήν ἀντι-
λαμβάνονται ὅλοι ὅσοι μέ
εὐλάβεια τό προσκυνοῦν.
Βῆμα
τοῦ Ἀπόστολου Παύλου
Στά Βέροια σώζεται
ἀκόμα τό σημεῖο, ὅπου κή-
ρυξε ὁ Ἀπόστολος Παῦλος
κατά τήν παραμονή του
στήν πόλη. Εἶναι τό λεγόμενο «Βῆμα τοῦ
Ἀποστόλου Παύλου».
Σήμερα στό χῶρο ὑπάρχει ἕνα λαμπρό
μνημεῖο μέ ψηφιδωτές παραστάσεις, ὅπου
ἀπεικονίζεται τό ὅραμα τοῦ Ἀποστόλου
Παύλου στήν Τρωάδα καί ἡ σκηνή ὅπου
ὁ Ἅγιος κηρύττει στούς Βεροιεῖς.
Στό «Βῆμα τοῦ Ἀπ. Παύλου» τελεῖται
κάθε χρόνο ὑπαίθρια Θεία Λειτουργία
καί πανηγυρικός Ἑσπερινός τήν πρώ-
τη καί τελευταία ἡμέρα ἀντίστοιχα τῶν
Παυλείων (τῶν ἑορταστικῶν ἐκδηλώσεων
πρός τιμή τοῦ Ἁγίου πού γίνονται ὅλο
τόν μήνα Ἰούνιο).

21. 20
ΟΙ ΦΙΛΟΙ
Ἁγίου Φωτίου τοῦ Μεγάλου
Πατριάρχου Κ/Πόλεως
μετάφραση Ἰωάννη Πλεξίδα
39. Νὰ ἀποστρέφεσαι χείλη ποὺ κατη-
γοροῦν, ἀλλὰ καὶ τὶς συκοφαντίες. Διότι
πολλὲς φορὲς ἔστρεψαν παιδιὰ ἐναντίον
τῶν γονέων τους, καὶ ἔκαναν γονεῖς νὰ
ἐξοργιστοῦν μὲ τὰ παιδιά τους, καὶ ζευ-
γάρια νὰ χωρίσουν, ἀλλὰ καὶ συγγενεῖς νὰ
συγκρουστοῦν μεταξύ τους. Μὰ τί λέω;
Ὁλόκληρες πόλεις καὶ σπίτια ἔκανε ἄνω
κάτω ἕνας λόγος συκοφάντη.
40. Μὴ βιάζεσαι νὰ κάνεις φίλους,
ἀλλά, ἀφοῦ τοὺς κάνεις, διατήρησε μὲ
κάθε τρόπο τὴ φιλία, σηκώνοντας κάθε
βάρος τοῦ πλησίον σου, ἐκτὸς ἂν ὑπάρχει
κίνδυνος νὰ προξενήσει κακὸ στὴν ψυχή
σου· διότι ἡ ψυχρότητα καὶ ἡ ἐχθρότητα
ἀνάμεσα σὲ φίλους δυσκολεύουν τὴν κρί-
ση τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὑποψιάζονται
τὸ ἴδιο καὶ τὸν ὑπαίτιο καὶ τὸν ἀνεύθυνο.
Ἐκείνους νὰ κάνεις φίλους, οἱ ὁποῖοι δια-
τήρησαν τὴ φιλία τους μὲ ἄλλους ἁγνὴ σὲ
ὅλες τὶς περιστάσεις καὶ δὲν κοίταξαν μὲ
ζηλοφθονία τοὺς φίλους τους, οὔτε ἀδι-
αφόρησαν, ὅταν οἱ φίλοι τους ἔπεσαν σὲ
δυστυχία. Διότι πολλοί, ὅταν δυστυχοῦν
οἱ φίλοι τους, καὶ τοὺς συμπαραστέκονται
καὶ τοὺς βοηθοῦν, ὅταν ὅμως εὐημεροῦν,
δὲν ἀντέχουν νὰ βλέπουν τὴν εὐτυχία
τους· καὶ ὅσοι δὲν ἀποκαλύπτονται τὴν
ὥρα τῆς συμπόνιας, ξεσκεπάζονται ἀπὸ
τὸ πάθος τοῦ φθόνου. Κάνε, λοιπόν,
φίλους, ὄχι τοὺς κακούς, ἀλλὰ τοὺς ἄρι-
στους. Διότι τὶς περισσότερες φορὲς τὸ
ἦθος τῶν φίλων κρίνεται ἀπὸ τοὺς ἀνθρώ-
πους ποὺ ἀγαποῦν. Καὶ ἐνῷ μὲ τὴ βοή-
θεια τῶν ἀξιόλογων φίλων, ἀκόμη καὶ ἂν
κάποιος ἔκανε κάποιο λάθος, θὰ μπο-
ροῦσε πάρα πολὺ εὔκολα νὰ τὸ διορθώ-
σει, οἱ κακοί, ὅμως, φίλοι διαφθείρουν καὶ
ὅ,τι καλὸ ἤδη ἔχει κανεὶς στὸν χαρακτήρα
του. Οἱ πρῶτοι καὶ τὶς ἐλλείψεις σὲ θέματα
ἀρετῆς, καλύπτοντάς τες οἱ ἴδιοι, τὶς κά-
νουν νὰ μὴ φαίνονται ἐλλείψεις, ἐνῷ ἀντί-
θετα ὁ συγχρωτισμὸς μὲ τοὺς φαύλους κι
ἕνα μικρὸ μέρος ἀρετῆς, ποὺ μπορεῖ κα-
νεὶς νὰ ἔχει, τὸ κάνει νὰ φαίνεται ψεύτικο.
Μὴ ζητᾶς ἀπὸ τοὺς φίλους νὰ ἀκοῦς ὅ,τι
σὲ εὐχαριστεῖ, ἀλλὰ τὴν ἀλήθεια· διότι,
ἂν πρέπει νὰ δεχτοῦμε ὅτι οἱ ἐχθροί, ἀπὸ
τὴ μιὰ μεριά, δὲ λένε τὴν ἀλήθεια, καὶ ἂν
ἀπὸ τοὺς φίλους, ἀπὸ τὴν ἄλλη, χαθεῖ ἡ
ἀρετὴ τῆς φιλαλήθειας, καὶ ἐπιζητοῦν κι
λΟΓΟΙ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ

22. 21
αὐτοὶ νὰ λένε μόνο τὰ εὐχάριστα, τότε
ἀπὸ ποῦ ἀλλοῦ θὰ μάθουμε τὴν ἀλήθεια
καὶ θὰ μετανιώσουμε γιὰ ὅσα ἀπρεπῶς
μερικὲς φορὲς εἴπαμε καὶ κάναμε; Γιὰ τὸν
λόγο αὐτὸ θεώρησε ὅτι διαφέρουν πάρα
πολὺ οἱ φίλοι ἀπὸ τοὺς κόλακες. Διότι οἱ
κόλακες, ἐπαινώντας σε κατὰ πρόσωπο,
δὲ σὲ ἀφήνουν, ὅπως εἶναι φυσικό, νὰ συ-
νειδητοποιήσεις τὰ λάθη σου καὶ τὰ με-
γαλοποιοῦν στὰ μάτια τῶν ἄλλων μὲ τὶς
συκοφαντίες τους, ἐνῷ οἱ ἄλλοι ἐλέγχο-
ντάς σε, μὲ τὸ δικαίωμα ποὺ τοὺς παρέχει
ἡ φιλία, κι ἐσένα σὲ κάνουν πιὸ ἱκανὸ νὰ
συνειδητοποιήσεις τὴν παρανομία, καὶ σὲ
περίπτωση ποὺ χρειαστεῖ νὰ ποῦν κάτι
πρὸς τοὺς ἔξω, ἀντὶ νὰ σὲ κατηγορήσουν
ψάχνουν νὰ βροῦν δικαιολογία γιὰ τὴν
πράξη σου. Ὅσο λοιπὸν διαφέρει τὸ νὰ
ἀσκεῖς τὴν ἀρετὴ ἀπὸ τὸ νὰ προοδεύεις
στὴν κακία καὶ τὸ νὰ διαλύεις τὶς συκο-
φαντίες στοὺς ὑπηκόους ἀπὸ τὸ νὰ τὶς
δέχεσαι, τόσο πολὺ πρέπει νὰ διαφέρει ἡ
ἐκτίμησή σου στοὺς πραγματικοὺς φίλους
σὲ σχέση μὲ τοὺς κόλακες.
41. Μοιράσου μὲ τοὺς φίλους σου ὅσες
ἀπὸ τὶς ἐνδόμυχες σκέψεις σου αὐξάνουν
τὴν ἀρετή σου. Μὲ ὅσες ὅμως θεωρεῖς ὅτι
ἐκφαυλίζουν τὴ σκέψη οὔτε ἐσὺ ὁ ἴδιος
νὰ ἀσχολεῖσαι, ἀλλὰ οὔτε καὶ στοὺς φί-
λους σου νὰ τὶς ἐμπιστεύεσαι, διότι αὐτὸ
εἶναι τὸ καλύτερο, χωρὶς νὰ ὑπάρχει κά-
ποια ἄλλη συνέπεια. Ὅμως, ἀκόμα καὶ ἂν
αὐτὴ ἡ φιλικὴ διάθεση κορεσθεῖ καὶ πάψει
νὰ ὑπάρχει – τέτοια πολλὰ συμβαίνουν
στοὺς ἀνθρώπους -, καὶ στὴν περίπτωση
αὐτὴ εἶναι προφανὴς ἡ χρησιμότητα τῆς
συμβουλῆς ποὺ σοῦ δίνω· διότι ἡ φαυλό-
τητα τῶν ἐνδόμυχων σκέψεών σου, ἀφοῦ
εἰσβάλει ἀνεπαίσθητα μέσα στὴν ψυχὴ
καὶ ταράξει τὴ σκέψη τοῦ φίλου σου, ποὺ
συμφώνησε νὰ σὲ ἀκούσει, πολὺ γρήγορα
καὶ χωρὶς δυσκολία θὰ τὸν κάνει νὰ ἀπο-
κηρύξει τὴν ἀγάπη του πρὸς ἐσένα καὶ
στὸ ἑξῆς δὲν θὰ τοῦ ἐπιτρέπει νὰ σκεφτεῖ
δρόμο ἐπιστροφῆς· ἐπιπλέον, θὰ ἐπιρρί-
ψει ἐπάνω σου βαριὰ συκοφαντία, πράγμα
ποὺ θὰ μαθευτεῖ, καὶ θὰ συμπεριφέρεται
πλέον πολὺ ἄσχημα πρὸς ἐσένα ποὺ τοῦ
ἀνακοίνωσες ἕνα μυστικό σου. Ἀντίθετα,
οἱ καλὲς σκέψεις σου καὶ τὸ φίλο σου, ποὺ
συμφώνησε νὰ τὶς ἀκούσει, θὰ τὸν κρα-
τοῦν σταθερὰ κοντά σου καὶ δὲ θὰ κόψει
ποτὲ τοὺς δεσμοὺς φιλίας μὲ σένα, διότι
θὰ εἶναι δεμένος μαζί σου μὲ ἕναν ἀκλό-
νητο δεσμό, αὐτὸν τῆς ἀρετῆς ἐπιπλέον,
κάθε φορὰ ποὺ θὰ τὶς ἀναλογίζεται, θὰ
τὸν ὁδηγοῦν στὸν ἔπαινο τῆς ἐξαίρετης
σκέψης σου. Ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, εἶναι
φανερὸ ὅτι ἐσύ, παρατηρώντας αὐτά, δὲ
θὰ νιώσεις βάρος, ἂν ἔδωσες κάποια λά-
θος συμβουλή, καὶ θὰ ἐπανασυνδεθεῖτε
καὶ θὰ ἐπαναφέρεις τὴ σχέση σας, ποὺ τὴ
διακρίνει ἡ ἀγάπη. Πάντοτε νὰ ἐπαινεῖς
τοὺς φίλους σου, περισσότερο δὲ τοὺς
ἀπόντες στοὺς παρόντες. Μὲ αὐτὸν τὸν
τρόπο καὶ θὰ ἀποφύγεις νὰ θεωρηθεῖς
κόλακας, καθὼς θὰ φανεῖ ὅτι δὲν ἐπινοεῖς
μέσα σου οὔτε ἴχνος κολακείας, καὶ θὰ
εὐχαριστήσεις τοὺς φίλους σου ἀποδει-
κνύοντας σὲ αὐτοὺς ὅτι θὰ ἔχεις τὴν ἴδια
στάση ἀπέναντι στοὺς παρόντες, ὅπως
κατάλαβαν αὐτοὶ ὅτι εἶναι ἡ στάση σου
ἀπέναντι στοὺς ἀπόντες.
42. Ἔτσι, προστατευμένος μὲ τὴ φι-
λία, θὰ εἶσαι ἀδυσώπητος σὲ ἐκείνους ποὺ
διαπράττουν ἀδικήματα ἀπέναντι στοὺς
ἄλλους καὶ στὴν πολιτεία, ἐνῶ σὲ ἐκείνους
ποὺ σφάλλουν ἀπέναντι σὲ σένα θὰ εἶσαι
σπλαχνικός. Γιατί μ΄ αὐτὸν τὸν τρόπο
ἐπιτυγχάνεται εὐνομία στὴν πολιτεία καὶ
πραγματοποιεῖται ἡ ὁλοφάνερη φροντίδα
καὶ μέριμνά σου γιὰ τοὺς ὑπηκόους σου.
Ἐπιπλέον θὰ ἀναδειχθεῖ ἡ φιλάνθρωπη
σκέψη σου καὶ ὁ ἡγεμονικός σου, πράγ-
ματι, χαρακτήρας. Γιατί οἱ τύραννοι τὶς
περισσότερες φορὲς ἀδιαφοροῦν γιὰ τὰ
δημόσια ἀδικήματα καὶ ὅσα διαπράττουν
οἱ πολίτες μεταξύ τους, ἀλλὰ ἐλέγχουν μὲ
μεγάλη αὐστηρότητα ὅσα γίνονται εἰς βά-
ρος τους. Ἀντίθετα, ἔργο τοῦ βασιλιᾶ καὶ
τοῦ πολὺ νομιμόφρονα ἄρχοντα εἶναι νὰ
ἀντιμετωπίζει μὲ φιλανθρωπία τὰ ἐναντίον
του ἀδικήματα, ἀλλὰ ὅσα εἶναι δημόσια
καὶ ἀπέναντι στοὺς ἄλλους νὰ τὰ διευ-
θετεῖ καὶ νὰ σωφρονίζει τοὺς παραβάτες
τοῦ νόμου.
λΟΓΟΙ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ

23. 22
Ἡ
τε­λεί­α ἀ­γά­πη εἶ­ναι νὰ που­λή­σης
ὅ­λα σου τὰ πράγ­μα­τα νὰ τὰ δώ­
σης ἐ­λε­η­μο­σύ­νην καὶ νὰ πη­γαί­
νης καὶ ἐ­σὺ νὰ εὕ­ρης κα­νέ­να αὐ­θέν­τη
νὰ που­λη­θῆς σκλά­βος καὶ ὅ­σα πά­ρης
νὰ τὰ δώ­σης ὅ­λα, νὰ μὴ κρα­τή­σης ἕ­να
ἄ­σπρο.
Ἠμ­πο­ρεῖς νὰ τὸ κά­μης αὐ­τὸ νὰ γέ­
νης τέ­λει­ος;
Βα­ρὺ σὲ φαί­νε­ται.
Ἄ­κου­σε: Εἰς τὴν Ἀ­να­το­λὴν ἦ­τον ἕ­νας
Δε­σπό­της. Τοῦ ἐ­πῆ­ραν ἀ­πὸ τὴν ἐ­παρ­
χί­αν του ἑ­κα­τὸ ἀν­θρώ­πους σκλά­βους.
Ἐ­πού­λη­σεν ὅ­λα του τὰ πράγ­μα­τα καὶ
τοὺς ἐ­ξε­σκλά­βω­σεν. Ἕ­να παι­δί­ον μια­
νῆς πτω­χῆς χή­ρας ἀ­πό­μει­νε σκλα­βω­μέ­
νο. Δὲν εἶ­χε πῶς νὰ τὸ ξε­σκλα­βώ­ση καὶ
αὐ­τὸς τί κά­μνει; Πη­γαί­νει καὶ ξου­ρί­ζε­ται
καὶ βγά­νει τὰ γέ­νεια.
Ἐ­πῆ­γε καὶ ἐ­πα­ρα­κά­λε­σε τὸν αὐ­θέν­τη
ὁ­πού εἶ­χε τὸ παι­δί­ον νὰ τὸ ἐ­λευ­θε­ρώ­ση
καὶ νὰ κρα­τή­ση ἐ­κεῖ­νον σκλά­βον.
Τὸ ἐ­λευ­θέ­ρω­σεν ἀ­πὸ τὴν σκλα­βιὰν
καὶ αὐ­τὸς ἐ­κά­θι­σεν εἰς τὸν αὐ­θέν­τη καὶ
ἀ­περ­νοῦ­σε με­γά­λην σκλη­ρα­γω­γί­αν, ἕ­ως
ὁ­πού διὰ τὴν ὑ­πο­μο­νὴν ὁ­πού ἔ­κα­νε τὸν
ἠ­ξί­ω­σεν ὁ πα­νά­γα­θος Θε­ὸς καὶ ἔ­κα­νε
θαύ­μα­τα.
Ὕ­στε­ρα τὸν ἐ­λευ­θέ­ρω­σεν ὁ αὐ­θέν­της
του καὶ πά­λιν ἔ­γι­νεν ἀρ­χι­ε­ρεὺς κα­θὼς
ἦ­τον καὶ πρω­τύ­τε­ρα.
Τὴν αὐ­τὴν ἀ­γά­πην θέ­λει ὁ Θε­ὸς νὰ
ἔ­χω­μεν καὶ ἡ­μεῖς. Εὑ­ρί­σκε­ται κα­νέ­νας νὰ
ἔ­χη αὐ­τὴν τὴν ἀ­γά­πην, νὰ κά­μη κα­θὼς
ΑΓΑΠΗ
ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΘΕΟ
ΚΑΙ
ΤΟΥΣ ΑΔΕΛΦΟΥΣ
Ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ
λΟΓΟΙ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ

24. 23
ἔ­κα­με καὶ ὁ δε­σπό­της;
Βα­ρὺ σὲ φαί­νε­ται.
Δὲν ἠμ­πο­ρεῖς νὰ τὸ κά­μης αὐ­τό, κά­
με ἄλ­λο: Μὴ που­λη­θῆς ἐ­σὺ σκλά­βος,
μό­νον πού­λη­σε τὰ πράγ­μα­τά σου, δῶ­σε
τα ὅ­λα ἐ­λε­η­μο­σύ­νην, τὸ κά­μνεις; Ἀ­κό­μη
βα­ρὺ σὲ φαί­νε­ται καὶ αὐ­τό.
Ἂς ἔλ­θω­μεν πα­ρα­κά­τω. Δὲν ἠμ­πο­ρεῖς
νὰ δώ­σης ὅ­λα σου τὰ πράγ­μα­τα, δῶ­σε
ἀ­πὸ τὰ μι­σά, δῶ­σε ἀ­πὸ τὰ τρί­τα ἕ­να,
δῶ­σε ἀ­πὸ τὰ πέν­τε ἕ­να.
Ἀ­κό­μη βα­ρὺ σὲ φαί­νε­ται; Κά­με ἄλ­λο,
δῶ­σε ἀ­πὸ τὰ ὀ­κτώ, δῶ­σε ἀ­πὸ τὰ δέ­κα
ἕ­να, τὸ κά­μνεις;
Ἀ­κό­μη βα­ρὺ σὲ φαί­νε­ται.
Κά­με ἄλ­λο, μὴ κά­μης ἐ­λε­η­μο­σύ­νην,
μὴ που­λη­θῆς σκλά­βος, ἂς ἔλ­θω­μεν πα­
ρα­κά­τω: Μὴ πά­ρης τὸ ψω­μὶ τοῦ ἀ­δελ­
φοῦ σου, μὴ πά­ρης τὸ ἐ­ξω­φό­ρι του, μὴ
τὸν κα­τα­τρέ­χης, μὴ τὸν τρῶς μὲ τὴν
γλώσ­σαν σου.
Μή­τε καὶ αὐ­τὸ τὸ κά­μνεις;
Ἂς ἔλ­θω­μεν πα­ρα­κά­του, κά­με ἄλ­λο:
Τὸν εὑ­ρῆ­κες τὸν ἀ­δελ­φὸν σου μέ­σα εἰς
τὴν λά­σπην καὶ δὲν θέ­λεις νὰ τὸν ἐ­βγά­
λης. Κα­λά, δὲν θέ­λεις νὰ τοῦ κά­μης κα­
λό, μὴ τοῦ κά­μης κα­κόν, ἄ­φη­σὲ το­νε.
Πῶς θέ­λο­μεν νὰ σω­θοῦ­μεν, ἀ­δελ­φοὶ
μου;
Τὸ ἕ­να μᾶς φαί­νε­ται βα­ρύ, τὸ ἄλ­λο
βα­ρύ.
Ποῦ νὰ πᾶ­με πα­ρα­κά­του, δὲν ἔ­χο­με
νὰ κα­τε­βοῦ­μεν. Ὁ Θε­ὸς εἶ­ναι εὔ­σπλαγ­
χνος, ναί, μὰ εἶ­ναι καὶ δί­και­ος, ἔ­χει καὶ
ρά­βδον σι­δη­ρᾶν.
Ἡ ἀ­γά­πη, ἀ­δελ­φοί μου, ἔ­χει δύ­ο ἰ­δι­
ώ­μα­τα, ἕ­να νὰ δυ­να­μώ­νη τὸν ἄν­θρω­πον
εἰς τὰ κα­λὰ καὶ ἄλ­λο νὰ τὸν νε­κρώ­νη εἰς
τὰ κα­κά.
Στο­χα­σθῆ­τε: Εἶ­ναι μία­μη­τέ­ρα καὶ
ἔ­χει τὸ παι­δί της. Παίρ­νει ψω­μὶ νὰ φά­
γη, κλαί­ει τὸ παι­δί της.
Εὐ­θὺς ἀ­λη­σμο­νᾶ τὸ ψω­μὶ διὰ νὰ τὸ
πα­ρη­γο­ρή­ση. Ἀ­πὸ τί πα­ρα­κι­νεῖ­ται ἡ μη­
τέ­ρα; Ἀ­πὸ τὴν ἀ­γά­πην ὁ­πού ἔ­χει εἰς τὸ
παι­δί της.
Νυ­στά­ζει ἡ μη­τέ­ρα καὶ θέ­λει νὰ
κοι­μη­θῆ. Κλαί­ει τὸ παι­δί της. Εὐ­θὺς
ἀ­λη­σμο­νᾶ τὸν ὕ­πνον διὰ νὰ τὸ πα­ρη­
γο­ρή­ση. Ἀ­πὸ τί πα­ρα­κι­νεῖ­ται; Ἀ­πὸ τὴν
ἀ­γά­πην.
Εἶ­ναι ἄρ­ρω­στη ἡ μη­τέ­ρα, κλαί­ει τὸ
παι­δί της.
Εὐ­θὺς ἀ­λη­σμο­νᾶ τὴν ἀρρώστιαν διὰ
νὰ πα­ρη­γο­ρή­ση τὸ παι­δί της. Ἀ­πὸ τί
πα­ρα­κι­νεῖ­ται; Ἀ­πὸ τὴν ἀ­γά­πην.
Ἐ­γὼ πιά­νω τὸ σπα­θὶ νὰ σὲ φο­νεύ­σω.
Ἀ­νί­σως καὶ σὲ ἀ­γα­πῶ, εὐ­θὺς ἡ ἀ­γά­πη
μου νε­κρώ­νει τὰ χέ­ρια.
Θέ­λω νὰ σὲ κλέ­ψω, ἡ ἀ­γά­πη δὲν μὲ
ἀ­φή­νει. θέ­λω νὰ σὲ προ­δώ­σω, νὰ σὲ φο­
νεύ­σω, νὰ σὲ κα­τα­τρέ­ξω ἤ ὅ,τι ἄλ­λο κα­
κὸ νὰ σοῦ κά­μω.
Ἡ ἀ­γά­πη δὲν μὲ ἀ­φή­νει νὰ σοῦ κά­μω
κα­νέ­να κα­κόν, εὐ­θὺς μὲ νε­κρώ­νει.
Ἐ­γὼ λέ­γω πὼς σὲ ἀ­γα­πῶ, μὰ θέ­λεις
νὰ ἀ­γα­πῶ καὶ τὸ παι­δί σου καὶ τό­τε εἶ­
ναι ἀ­λη­θι­νὴ ἡ ἀ­γά­πη.
Εἰ­δὲ νὰ λέ­γω πὼς ἐ­σέ­να σὲ ἀ­γα­πῶ
καὶ τὸ παι­δί σου νὰ μι­σῶ, δὲν εἶ­ναι ἀ­λη­
θι­νὴ ἡ ἀ­γά­πη ὁ­πού ἔ­χω εἰς ἐ­σέ­να, εἶ­ναι
ψεύ­τι­κη.
Ἐ­γὼ λέ­γω πὼς τὸν Θε­ὸν τὸν ἀ­γα­πῶ
ὁ­πού δὲν τὸν βλέ­πω, ἐ­σέ­να ὁ­πού σὲ ἔ­χω
ἀ­δελ­φὸν καὶ σὲ βλέ­πω δὲν σὲ ἀ­γα­πῶ.
Λοι­πὸν εἶ­μαι ψεύ­της.
Διά τοῦ­το, ἀ­δελ­φοί μου, ἀ­νί­σως καὶ
θέ­λω­μεν νὰ σω­θοῦ­μεν νὰ μὴ ζη­τή­σω­μεν
ἐ­δῶ εἰς τὸν κό­σμον κα­νέ­να ἄλ­λο πράγ­μα
πα­ρὰ αὐ­τὴν τὴν ἀ­γά­πην νὰ ἔ­χω­μεν εἰς
τὸν Θε­ὸν καὶ εἰς τοὺς ἀ­δελ­φούς μας».
Ἀπό τό ὑπό ἔκδοση βιβλίο, ‘’Ὁ Ἅ­γιος τῶν
Ἑλληνικῶν Σχολείων, Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός’’, τῆς
Μαρίας Μαμασούλα, ἀπό τίς Ἐκδόσεις τῆς
Ἑνωμένης Ρωμηοσύνης ’’
λΟΓΟΙ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ

25. 24
Ἐπιστολὴ
λΟΓΟΙ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ
Φ
ωνάζετε νὰ πεταχτεῖ ἡ πίστη ἔξω ἀπὸ
τὰ σχολεῖα μας! Χίλιες φορὲς ἡ νοελαία
μας νὰ μιλᾶ γιὰ τὸν αἱμοσταγῆ Νέρω-
να καὶ τὸν παρανοϊκὸ Καλλιγούλα, παρὰ νὰ
ἀναφέρεται στὸ σωτήριο ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ
Χριστοῦ!
Ἀλλὰ ἂς κρίνουμε νηφάλια σὲ τί ἔκανε λά-
θος ἡ δική μας λαϊκὴ χριστιανικὴ πίστη καὶ
θέλετε νὰ τὴ λιθοβολήσετε; Ὅταν οἱ Ἑβραῖοι
πῆραν πέτρες γιὰ νὰ λιθοβολήσουν τὸν
Χριστὸ ἐρώτησε: «διὰ ποῖον αὐτῶν ἔργον ἐμέ
λιθάζετε;»(Ἰωάν. 10,32). Ἔτσι ἡ ὀρθόδοξη πί-
στη μπορεῖ νὰ σᾶς ρωτήσει: «Γιὰ ποιὸ ἀπὸ τὰ
καλά μας ἔργα θέλετε νὰ μὲ λιθοβολήσετε;»
Μήπως ἐπειδὴ τοὺς προγόνους σας δίδα-
ξα νὰ πιστεύουν σ΄ ἕναν φιλάνθρωπο Θεὸ καὶ
ὄχι στοὺς γεμάτους πάθη καὶ κακίες ἐπινενο-
ημένους θεούς;
Μήπως γιὰ τὰ νέφη τῶν Ἁγίων πού ἔζησαν
στὴ γῆ αὐτή;
Μήπως ἐπειδὴ ὑπηρέτησα ὡς δούλη Θεοῦ
τὴ Νέα Ρώμη (Βυζάντιο) γιὰ 1.100 χρόνια καὶ
τὴν πότισα μὲ τὸ πνεῦμα καὶ τὸ κάλλος τῆς
ἁγιοσύνης;
Μήπως ἐπειδὴ ἤμουν λαμπάδα στὸ λαό
σας στοὺς 4 ὡς 5 αἰῶνες σκότους καὶ τρικυ-
μίας τῆς δουλείας;
Μήπως ἐπειδὴ ἄναψα τὶς καρδιὲς τῶν
30.000 νεομαρτύρων τῆς Τουρκοκρατίας μὲ
τὴν πιὸ δυνατὴ κι ἀπ΄ τὸν θάνατο ἀγάπη γιὰ
τὸν Σταυρὸ καὶ τὴν ἐλευθερία;
Μήπως ἐπειδὴ ἔζωσα μὲ δύναμη καὶ ζῆλο
τὸν Μακρυγιάννη, τὸν Κολοκοτρώνη, τὸν Πα-
παφλέσσα κι ὅλους τοὺς δυνατοὺς γιοὺς τῆς
ἐπανάστασης τοῦ ’21;
Μήπως ἐπειδὴ δώρισα στὸν Ρήγα Φερραῖο
τὴν πύρινη γλώσσα;

26. 25
λΟΓΟΙ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ
Μήπως ἐπειδὴ γέμισα τὰ στήθη τοῦ λαοῦ
μὲ τὴν ὑπεράφθονη δύναμη καὶ τὸν λαιμὸ μὲ
τὸ τραγούδι καὶ τὰ χέρια μὲ τὴν τέχνη;
Μήπως ἐπειδὴ ἤμουν μὲ πάθος λαϊκὴ καὶ
κραταιή;
Μήπως ἐπειδὴ λόγῳ τῆς ἀδιάλειπτης σκέ-
ψης πού εἶχα μὲ τὸν λαό, οἱ ἐχθροὶ τῆς πί-
στης σκάψανε τὰ ἱερά μου;
Μήπως ἐπειδὴ δὲν συμβιβάζομαι μὲ τὶς
ἄθεες καὶ σκληρὲς θεωρίες κάποιων ἀτόμων,
οὔτε μὲ τὴ διαστροφὴ καὶ καθόλου μὲ τὸν
θάνατο; Ἐπειδὴ ἐγὼ εἶμαι ἡ πίστη τοῦ ἱεροῦ
τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἀνάστασης.
Γιὰ ποιὸ ἀπὸ αὐτὰ τὰ ἔργα λοιπὸν θέλε-
τε νὰ μὲ ἀπομακρύνετε ἀπὸ τὴ νεολαία; Γιὰ
ποιὰ ἀπ΄ αὐτὰ θέλετε χωρὶς ἀκρόαση νὰ
μὲ καταδικάσετε καὶ χωρὶς ἀπολογίες νὰ μὲ
λιθοβολήσετε;
Ὅταν πίεζαν τὸν ἅγιο Πολύκαρπο στὸ Δι-
καστήριο νὰ ἀρνηθεῖ τὴν πίστη στὸν Χριστὸ
γιὰ νὰ τὸν ἀφήσουν νὰ ζήσει, ὁ ἅγιος γέρο-
ντας φώναξε: «Ἰδοὺ 86 χρόνια ὑπηρετῶ τὸν
Χριστὸ καὶ Αὐτὸς δὲν μοῦ ἔκανε τίποτε ἄλλο
ἐκτὸς ἀπὸ καλό. Πῶς θὰ μποροῦσα ἐγὼ τώρα
νὰ ἀφήσω τὸν Κύριο καὶ Σωτήρα μου;»
Κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο καὶ ὁλόκληρος ὁ λαός
μας ἀπὸ τὸν ὁποῖο ἐσεῖς ζητᾶτε ν΄ ἀρνηθεῖ
τὸν Χριστό, θὰ μποροῦσε νὰ σᾶς ἀπαντή-
σει: ΄΄Ἐγὼ ὑπηρετῶ τὸν Χριστὸ 2.000 χρόνια
κι Αὐτὸς ἐμένα ἄλλο τόσο. Καὶ μὲ ὑπηρετεῖ
ἀληθινά, καλύτερα ἀπ΄ ὅ,τι ἐγὼ Αὐτόν. Καὶ
τίποτε ἄλλο δὲν μοῦ ἔκανε παρὰ μόνον καλό.
Πῶς θὰ μποροῦσα λοιπὸν ἐγὼ σήμερα – ἰδίως
σήμερα στὴ δύσκολη ἐποχή μας – νὰ ἀρνηθῶ
τὸν Κύριό μου καὶ Σωτήρα;
Γιὰ τὴν προσαρμογὴ Κων/να Νικολαΐδου Ζωὴ
Δικηγόρος
Ἁγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς
ἐπισκόπου Ἀχρίδος

27. 26
ΣΤΟ ΒΩΜΟ ΤΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ
ΘΥΣΙΑΖΕΤΑΙ
Η ΣΑΦΗΝΕΙΑ
Μαριάννας Φαραντάτου
Φιλολόγου
Ἔχετε παρατηρήσει ἀλλαγές στήν
ἔκφραση τῶν μαθητῶν σας τά τελευταῖα
χρόνια;
Σίγουρα. Εἶναι πολύ διαδεδομένη πιά ἡ
χρήση συντομογραφιῶν καί νεολογισμῶν.
Καί τά παιδιά δέν διστάζουν νά τά χρη-
σιμοποιήσουν ἀκόμα κι
ὅταν πρόκειται γιά ἕνα
ἐπίσημο γραπτό διαγώ-
νισμα, ἀπό τό ὁποῖο θά
ἐξαρτηθεῖ ἡ βαθμολογία
τους.
Αὐτό συνέβαινε
πάντα;
Τά τελευταῖα χρόνια
περισσότερο, μαζί μέ τό
φαινόμενο πού ὀνομά-
ζουμε λεξιπενία, δηλαδή
φτώχεια στό λεξιλόγιο.
Οἱ νέοι προσπαθοῦν νά
ἐπικοινωνήσουν μέ πολύ
λίγες λέξεις, διαρκῶς
ἐπαναλαμβανόμενες. Τό
μήνυμα μεταφέρεται• τό
θέμα εἶναι ἡ ἀρτιότητά
του.Γιατί πιστεύετε ὅτι
συμβαίνει αὐτό;
Στό βωμό τῆς ταχύτη-
τας καί τῆς κακῶς ἐννοούμενης ἁπλότητας
θυσιάζονται ἡ ἀκρίβεια, ἡ σαφήνεια, ἡ
πνευματική προσπάθεια γιά τήν ἐξεύρεση
τῆς λέξης πού ἀποτυπώνει καλύτερα αὐτό
πού θέλουμε νά ποῦμε, αὐτό πού ἐννοοῦμε
βαθύτερα μέσα μας - τή λεπτή «ἀπόχρω-
ση» τῆς ἔννοιας καί τοῦ συναισθήματος.
Ὅμως, ὁ λόγος μας καθρεφτίζει τή σκέψη
μας. Ὅσο πιό βαθιά καί καλλιεργημένη
εἶναι ἡ σκέψη ἑνός ἀνθρώπου, τόσο μεγα-
λύτερος εἶναι καί ὁ πλοῦτος τῶν μέσων πού
διαθέτει γιά νά τήν ἐκφράσει. Ἔτσι, πολλοί
νέοι χρησιμοποιοῦν χαμηλότερου ἐπιπέδου
ἐκφραστικά μέσα γιά νά ἀποτυπώσουν τά
ἐπιφανειακά, δυστυχῶς, ἐρεθίσματα πού
δέχονται ἀπό τόν κόσμο γύρω τους.
Ἡ ἔντονη χρήση συντομογραφιῶν καί
greeklish ἐπηρεάζει τή γλωσσική ἱκανότητα
τῶν νέων;
Δέν πιστεύω ὅτι μπορεῖ ἕνας μαθητής,
ἐξαιτίας τους, νά χάσει
ἀπολύτως τήν ἱκανότητά
του στή σωστή διατύπω-
ση ἤ στήν ὀρθογραφία.
Παύει, ὅμως, νά τῆς δίνει
σημασία. Ἀφοῦ γίνεται
κατανοητή ἡ λέξη, μοῦ
λένε πολλά παιδιά, γιατί
ἐπιμένετε στό «η» ἤ στό
«ει». Ἄς τό γράψουμε μέ
«ι», δέν πειράζει. Περνά-
ει, λοιπόν, ἡ ἀντίληψη
ὅτι δέν ἔχει ἀξία τίποτε
ἄλλο: Μεταφέρθηκε τό
μήνυμα, ἔκλεισε ἡ ὑπόθε-
ση! Ὅμως, ἡ γλώσσα δέν
εἶναι μόνο κώδικας ἐπι-
κοινωνίας. Εἶναι μέγιστη
πολιτιστική κατάκτηση.
Ἐκφράζει τίς ἀξίες ἑνός
πολιτισμοῦ. Τό ἄχρηστο
τῆς ὀρθογραφίας, κατά
τή συνείδηση τοῦ μαθητῆ, παραπέμπει σέ
μιά χρησιμοθηρία γιά ἄλλα πράγματα.Τί
ἐννοεῖτε;
Ὅτι ἀξία δέν ἔχει νά μάθω ὀρθογραφία,
συντακτικό ἤ γραμματική, ἀλλά πιό ὑλικά
πράγματα. Μή μοῦ ἀφαιρεῖς χρόνο καί
ἐνέργεια. Θέλω νά παίξω ἠλεκτρονικό, θέλω
νά πάω στήν καφετέρια, θέλω νά μάθω ἕνα
ἐπάγγελμα ἀπό τό ὁποῖο νά βγάζω χρήμα-
τα καί νά ἀγοράζω ἀκριβά πράγματα. Δέν
μέ ἀπασχολεῖ τό νά ἔχω ἠθικά στοιχεῖα,
πού ἀποτελοῦν τόν λεγόμενο «πνευματικό
πλοῦτο».
Πηγή: Περιοδικό «Κ» στήν Καθημερινή 14/2/2010
Μικρή κοινωνία, μεγάλη οἰκογένεια

28. 27
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΦΗ Τσαρτσαφλῆ Ἰωάννη
Μεταπτυχιακοῦ φοιτητῆ
Θεωρητικῶν Μαθηματικῶν
Ἦταν κάπου στό 1998 ὅταν ξεκίνησα νά
ἀσχολοῦμαι μέ τούς ὑπολογιστές. Ἄρχισα
λοιπόν νά βρίσκω τίς πρῶτες χρήσιμες ἰστο-
σελίδες καί φυσικά τίς ὑπηρεσίες τοῦ ἠλε-
κτρονικοῦ ταχυδρομείου καί τῶν συνομιλιῶν
(τότε, πού ἦταν στίς δόξες του τό IRC). Κα-
τάλαβα ὅτι ἡ πλειοψηφία τῶν ἀνθρώπων πού
βρίσκονταν σέ αὐτό τό εἰκονικό δίκτυο συ-
νομιλιῶν χρησιμοποιοῦσαν κάτι πού ἔμοιαζε
μέ τήν Ἀγγλική, ἀλλά δέν ἦταν ἀκριβῶς τά
Ἀγγλικά πού εἶχα μάθει! Καί ἔτσι, μετά ἀπό
3-4 λεπτά πού πέρασα κοιτώντας τήν ὀθό-
νη μέ ἀπόγνωση, τό βρῆκα! Ἦταν Ἑλληνικά!
Ἑλληνικά μέ ἀγγλικούς χαρακτῆρες! Κάπως
ἔτσι ἦταν ἡ πρώτη μου ἐπαφή μέ αὐτό πού
σήμερα ἀποκαλοῦμε Greeklish. Ἀπό τότε γί-
ναμε ἀχώριστοι! Ἔγραφα greeklish σίγουρα
2-3 φορές πιό γρήγορα ἀπό τά ἑλληνικά καί
μάλιστα μερικές φορές κορόιδευα ὅσους
ἦταν τόσο “παλιομοδίτες” καί χρησιμο-
ποιοῦσαν ἑλληνικούς χαρακτῆρες. Καί πέ-
ρασαν τά χρόνια... ἡ ὀρθογραφία μου εἶχε
γίνει χειρότερη ἀπό παιδί νηπιαγωγείου καί
ἀκόμα χειρότερα, εἶδα ὅτι ἔχω χάσει ἕνα
κομμάτι ἀπό τήν ἑλληνική μου ταυτότητα!
Δέν ἒνιωθα Ἕλληνας, ἒνιωθα ἀκόμα ἕνας πο-
λίτης τοῦ πλανήτη γῆ! Καί προφανῶς δέν
ἔγραψα αὐτήν τήν ἱστορία ἐπειδή εἶμαι πε-
ρήφανος γι’αὐτήν, οὔτε ἐπειδή θέλω νά σᾶς
κουράσω. Αὐτή ἡ ἱστορία ἐπαναλαμβάνεται
καθημερινά καί σέ πολύ μεγαλύτερο βαθμό!
Εἶναι πραγματικά τραγικό νά βλέπεις γρα-
πτά (εἴτε ἠλεκτρονικά, εἴτε ὄχι) ἀπό παιδιά/
ἔφηβους καί νά εἶναι γεμάτα μέ τόσα πολλά
λάθη, λές καί τό κάνουν ἐπίτηδες! Δέν νομί-
ζω ὅτι ὅλα τά παιδιά θά μάθουν νά γράφουν
τή μητρική τους γλώσσα σωστά μέ αὐτά πού
βλέπω! Καί γιά μένα δέν σταματάει ἐδῶ. Τό
πρόβλημα εἶναι πολύ μεγαλύτερο καί εἶναι
τό κλασσικό, αὐτό πού λένε λατινοποίηση!
Ἄν ρωτήσει κάποιος ἕνα ἀπό αὐτά τά
παιδιά γιατί γράφει ἔτσι, τότε ἡ ἀπάντηση
θά εἶναι “δέν μέ ἐνδιαφέρει”, ἤ στήν καλύ-
τερη περίπτωση “μήν ἀνησυχεῖς, εἶναι ἁπλά
ἕνας τρόπος ἐπικοινωνίας! τί σημασία ἔχουν
τά σύμβολα;”. Καί ὅμως ἔχουν! Εἶναι αὐτό
πού σέ χαρακτηρίζει Ἕλληνα, εἶναι ἡ δομή
τῆς γλώσσας, πού μέ τόση σοφία ἒφτιαξαν οἱ
πρόγονοί σου, καί εἶναι ἡ ρίζα καί ἡ ἱστορία
κάθε λέξης πού τή γνωρίζεις καί τή θυμᾶσαι
μόνο ἄν γράψεις σωστά τή λέξη, καί φυσικά
μέ ἑλληνικούς χαρακτῆρες!
Ἄν στό παρελθόν κάναμε ἕνα λάθος
πού καταργήσαμε τό πολυτονικό, σήμερα
εἴμαστε ἕτοιμοι γιά τό δεύτερο μεγάλο λά-
θος. Μέ τίς ἀμέτρητες ὧρες πού περνοῦν τά
παιδιά στόν ὑπολογιστή χρησιμοποιώντας
αὐτήν τή γραφή δέν θά τούς φανεῖ καθό-
λου παράξενο, οὔτε ἐνοχλητικό σέ 10-20
χρόνια, ὅταν θά εἶναι πλέον ἐνήλικες, νά
τούς ἀνακοινώσουν ὅτι καταργεῖται ἡ ἑλλη-
νική καί πλέον θά χρησιμοποιοῦμε μία νέα,
ἁπλοποιημένη ἑλληνική γραφή μέ λατινικούς
χαρακτῆρες!!
Γιά νά σᾶς τελειώσω λοιπόν τήν ἱστο-
ρία μου, ἔχει 5-6 μῆνες πού γράφω μόνο
ἑλληνικά. Στό κινητό, στίς συνομιλίες μέσῳ
ὑπολογιστῆ, σέ μηνύματα ἠλεκτρονικοῦ τα-
χυδρομείου! Παντοῦ ἑλληνικά! Τό παραδέ-
χομαι, ἴσως τίς πρῶτες δυό (2) ἑβδομάδες
δυσκολεύτηκα λίγο λόγῳ συνήθειας, ἀλλά
τώρα γράφω τό ἴδιο γρήγορα καί σίγουρα
πιό ὄμορφα καί σωστά ἀπό πρίν! Καί τό λέω
σέ σένα, ἀδερφέ-μαθητή-φίλε-ἄγνωστε! Εἶναι
μόνο μία συνήθεια, ἄλλαξέ την τώρα! Πρίν
νά εἶναι ἀργά. Εἶμαι σίγουρος ὅτι ἀμέσως θά
νιώσεις χαρούμενος καί κατά ἕνα μέρος πε-
ρήφανος γιά τόν ἑαυτό σου. Δέν εἶναι ἁπλά
ζήτημα συμβόλων, εἶναι ζήτημα οὐσίας.
Μικρή κοινωνία, μεγάλη οἰκογένεια

29. 28
λόγος ἐκ τοῦ κόσμου
Δάκρυα γιά τήν «Κυρά τῶν Μαρασίων»
Ἐπιμέλεια Γιῶργος Κούσης
«Γ
ειά σου, κυρά-Βασιλική. Εἶμαι
βαθύτατα συγκινημένος γιατί τή
γνώρισα προσωπικά τή γιαγιά
τῶν Μαρασίων.
Ὑπηρέτησα ἓξι μῆνες στόν Ἓβρο καί
τό ἔφερε ἡ μοίρα νά μέ βάλει ὁ λοχαγός
μου μάγειρα τοῦ φυλακίου 50 δίπλα στό
σπιτάκι τῆς γιαγιᾶς.
Ἕνα ἀπό τά δεκάδες γράμματα πού
ἔχουν ἀναρτηθεῖ στό Διαδίκτυο γιά νά
ἀποχαιρετήσουν τήν «Κυρά τῶν Μαρασί-
ων», τή Βασιλική Λαμπρίδου - Φωτάκη, πού
ἀπεβίωσε σέ ἡλικία 107 ἐτῶν καί κηδεύτηκε
μέ τιμές ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοῦ.
Ἡ γυναίκα-σύμβολο τῶν Ἑλλήνων
ἀκριτῶν γεννήθηκε τό 1904 στό Μεγάλο
Ζαλούφι τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης.
Τό σπίτι της βρίσκεται στά 300 μέτρα
ἀπό τά τουρκικά φυλάκια, μέ φυσικό σύ-
νορο τόν Ἐβρο, στό χωριό Μαράσια.
Ἡ ἴδια γνώρισε σέ νεαρή ἡλικία τήν
προσφυγιά, κατά τήν ἀνταλλαγή τῶν πλη-
θυσμῶν τοῦ 1921, καί ἔλεγε ὅτι ἀκούγο-
ντας τούς φύλακες ἀπό τήν ἄλλη πλευρά
ἒνιωθε πάντα τήν ἀνάγκη νά δηλώνει τήν
παρουσία της καί τήν ἑλληνικότητα τοῦ
τόπου.
Γιά περίπου πενήντα χρόνια ἦταν αὐτή
πού ὕψωνε καθημερινά τήν ἑλληνική ση-
μαία στήν αὐλή τοῦ σπιτιοῦ της, μαγεί-
ρευε τό φαγητό τῶν φρουρῶν τῶν συνόρων
μας, ἒπλενε τά ροῦχα τους, ἄκουγε τόν
παλμό τῆς καρδιᾶς τους, μά καί τίς ἀνη-
συχίες τους.
Γιά τήν προσφορά της στήν πατρίδα
εἶχε τιμηθεῖ ἀπό τόν Πρόεδρο τῆς Δημο-
κρατίας, τόν Στρατό Ξηρᾶς, τήν Ἀκαδημία
Ἀθηνῶν καί ὅλη τήν τοπική κοινωνία.
Ὅταν τήν ρωτοῦσαν τί χρειάζεται, ἐκεί-
νη συνήθιζε νά ἀπαντᾶ: «Μία καινούργια
ἑλληνική σημαία, ἀφοῦ τό πανί σκίζεται
εὔκολα πάνω στόν ἱστό».
Στό χθεσινό, στερνό ταξίδι της πῆγε νά
ἀνταμώσει ἐκεῖ ψηλά τήν ἄλλη κυρά, τή
Δέσποινα Ἀχλαδιώτη τῆς ἀκριτικῆς Ρῶ.
Ἐλευθεροτυπία 21 Ἰουνίου 2011

30. 29
Η ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ
Βασίλη Μιχαηλίδη
Ἄ
ς μήν ξε­χνᾶ­με τό δί­δαγ­μα πού μᾶς
δί­νει ἡ ἱ­στο­ρί­α τοῦ Γέ­νους μας, μέ
τά λό­για τοῦ ἐ­θνο­μάρ­τυ­ρος Κυ­πρια­
νοῦ, ἀρ­χι­ε­πι­σκό­που Κύ­πρου (1756-1821),
πού ἀ­παν­τᾶ στόν Τοῦρ­κο Κι­ου­τσούκ Μεχ­
μέτ, ὁ ὁ­ποῖ­ος ἀ­πει­λεῖ πώς θά ξε­πα­στρέ­ψει
ὅ­λους τούς Ρω­μη­ούς ἀ­πό ὁ­λό­κλη­ρο τόν κό­
σμο.
«Κι­ου­τσούκ Μεχ­μέτ:
-­“ Ἐ­πί­σκο­πε, ἐ­γώ τήν γνώ­μη μου πο­τέ δέν τήν
ἀλ­λά­ζω,
κι ὅ­σα κι ἄν πεῖς, μή θαρ­ρευ­τεῖς ὅ­τι θά σέ
πι­στέ­ψω˙
ἔ­χω στό νοῦ μου, ἐ­πί­σκο­πε, νά σφά­ξω, νά
κρε­μά­σω,
κι ἄν ἠμ­πο­ρῶ ἀ­π’ τούς Ρω­μη­ούς τήν Κύ­προ
νά πα­στρέ­ψω.
Κι ἀ­κό­μα κι ἄν ἐμ­πό­ρε­γα τόν κό­σμο νά γυ­
ρί­σω,
θέ νά σφά­ξω τούς Ρω­μη­ούς, ψυ­χή νά μήν
ἀ­φή­σω”.
»Ἐ­πί­σκο­πος Κυ­πρια­νός:
-‘’Ἡ Ρωμιοσύνη ἔν’ φυλὴ συνότζιαιρη τοῦ
κόσμου,
κανένας δὲν ἑβρέθηκεν γιὰ νὰ τὴν ἰξηλείψη,
κανένας, γιατί σιέπει τὴν ποὺ τἃψῃ ὁ Θεός
μου.
Ἡ Ρωμιοσύνη ἔν νὰ χαθῇ, ὄντας ὁ κόσμος
λείψῃ. Σφάξε μας οὕλλους τζι’ ἂς γενῇ, τὸ γαῖμαν μας αὐλάτζιν,
κᾶμε τὸν κόσμον ματζιελλειὸν τζαὶ τοὺς Ρωμιοὺς τραούλλια,
ἀμμά ξέρε πὼς ἴλαντρον ὄντας κοπῆ καβάτζιν
τριγύρου του πετάσσουνται τρακόσια παραπούλια.
Τὸ ‘νὶν ἁντᾶν νὰ τρώ τὴν γῆν, τρώει τὴν γῆν θαρκέται
μὰ πάντα τζιεῖνον τρώεται τζιαὶ τζιεῖνον καταλυέται’’.
σέ ἐ­λεύ­θε­ρη δι­α­σκευ­ή:
-­“ Ἡ Ρω­μι­ο­σύ­νη εἶ­ν’ φυ­λή συ­νό­και­ρη τοῦ κό­σμου,
κα­νέ­νας δέν ἐ­βρέ­θη­κε γιά νά τήν ἐ­ξα­λεί­ψει,
κα­νέ­νας, για­τί σκέ­πει την ἀπ’ τά ὕ­ψη ὁ Θε­ός μου.
Ἡ Ρω­μι­ο­σύ­νη θέ νά χα­θεῖ, ὅ­ταν ὁ κό­σμος λεί­ψει.
Σφά­ξε μας ὅ­λους κι ἄς γε­νεῖ τό αἷ­μα μας αὐ­λά­κι,
Κά­με τόν κό­σμο μα­κελ­λει­ό καί τούς Ρω­μη­ούς σφα­χτά­ρια,
μά γνώ­ρι­ζε πώς, σάν κο­πεῖ ἡ λεύ­κα ἡ δρο­σε­ρή,
τρι­γύ­ρω της πε­τά­γον­ται τρι­α­κό­σια πα­ρα­κλά­δια.
Τό ἄ­ρο­τρο ὀρ­γώ­νον­τας θαρ­ρεῖ τή γῆ πώς τρώ­ει,
μά τό ἴ­διο πάν­τα τρώ­γε­ται, τό ἴ­διο κα­τα­λυ­έ­ται”­.»
Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ ποίημα
«9η Ἰουλίου» τοῦ Βασίλη Μιχαηλίδη.

31. 30
λόγος ἐκ τοῦ κόσμου
Ὁ
Ἀ ρ ι σ τ ο -
τέλης Βα-
λαωρίτης
ὑπῆρξε ἕνας ἀπό
τούς μεγαλύτε-
ρους, εὐγλωττότε-
ρους καί τούς πιό
φωτεινούς ποιητές
τῆς νεώτερης Ἑλλά-
δας μέ πλατιά ἐθνι-
κή καί κοινωνική
δράση. Γεννήθηκε
στή Λευκάδα τό
1824 καί ἦταν γό-
νος παλιᾶς ἀρμα-
τολίτικης οἰκογέ-
νειας τῆς Ἠπείρου
ἤ τῆς Ρούμελης.
Μαθαίνοντας στή Λευκάδα τά πρῶτα του
γράμματα συνεχίζει τίς σπουδές του στήν
Ἰόνιο Ἀκαδημία τῆς Κέρκυρας κι ἀργότε-
ρα στό ἐξωτερικό. Τό 1853, σέ ἡλικία 29
χρονῶν, θά γυρίσει στά Ἑπτάνησα γιά
νά ριχτεῖ μέ τά μοῦτρα στούς πολιτικούς
ἀγῶνες, πού ἐκείνη τήν ἐποχή εἶναι ἀγῶνες
ἐθνικοί, γιατί τό κύριο αἴτημα τοῦ ἑλληνι-
κοῦ πληθυσμοῦ τους ἦταν ἡ ἕνωση μέ τήν
ἐλευθερωμένη Ἑλλάδα (21 Μαΐου1864).
Κανένας δέν ἀγωνίστηκε γιά τήν Ἕνω-
ση αὐτή ὅπως ὁ παλλόμενος ἀπό πατρι-
ωτισμό καί φιλελεύθερο ἰδεαλισμό ποιη-
τής. Ἀντιπροσωπεύοντας τό νησί του- τή
Λευκάδα- στήν Ἰόνια Βουλή ἀπό τό 1857
μέχρι τό 1864 παλεύει γιά τήν ἕνωση, γιά
τήν ἕνωση διώκεται, ἀπό τήν ἕνωση δοξά-
ζεται. Γιατί ὁ βουλευτής Βαλαωρίτης εἶναι
ἐκεῖνος πού στό τέ-
λος μέ τό ἴδιο του
τό χέρι συντάσσει
τό σχέδιο γιά τό
ψήφισμα τῆς Ἰόνι-
ας Βουλῆς, μέ τό
ὁποῖο πραγματο-
ποιεῖται ὁ μεγάλος
πόθος τῶν Ἑπτανη-
σιωτῶν: ἡ Ἕνωση μέ
τή μητέρα Ἑλλάδα.
Ἡ στιγμή πού δια-
βάζεται τό ψήφι-
σμα αὐτό εἶναι ἡ
συγκλονιστικότερη
ἴσως τῆς ζωῆς τοῦ
ποιητῆ. Ὅμως οἱ
πολιτικές μικρότη-
τες, οἱ ἀνταγωνισμοί καί οἱ νόθες ἐκλογές
στή συνέχεια ἀπογοητεύουν τόν ποιητή, ὁ
ὁποῖος φτάνει στό σημεῖο νά χειροδικήσει
μέσα στή βουλή ἐναντίον τῶν ἀδελφῶν Ἰα-
κωβάτων. Ἀναζητᾶ καταφύγιο στό ἰδιόκτη-
το νησάκι τῆς Μαδουρῆς, ἀπέναντι στή
Λευκάδα, ὅπου δέν ἔπαψε νά ἀναζωογονεῖ
τήν Ἑλλάδα μέ τά ἐμπνευσμένα τραγούδια
του πού τόν ἀνέβασαν στήν κορυφή τοῦ
νεοελληνικοῦ Παρνασσοῦ καί τόν ἀναδεί-
ξανε ἕναν ἀπό τούς πιό μεγάλους ποιη-
τές τῆς ἐποχῆς του, δεύτερο σέ ἀξία μετά
τόν Σολωμό. Ἡ ἀξία αὐτή φαίνεται πολύ
καλά στό παρακάτω λυρικό ἐπίγραμμα
τοῦ Βαλαωρίτη γραμμένο στίς παραμονές
τῆς Ἕνωσης τῆς Ἑπτανήσου μέ τή μητέ-
ρα Ἑλλάδα, τό ὁποῖο εἶναι πλημμυρισμένο
ἀπό μεγαλεῖο καί πάθος.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ
1824-1879
Ὁ φλογερός Ποιητής καί Πατριώτης
Ἀναστασίας - Ἄννας Κουρῆ, Φιλολόγου

32. 31
Δέν εἶναι διαβατάρικο πουλί,
πού γιά μία μέρα
σχίζει τά νέφη καί περνᾶ γοργό
σάν τόν ἀγέρα
οὔτε κισσός, π’ ἀναίσθητος
τήν πέτρα περιπλέκει
οὔτ’ ἀστραπή, πού σβήνεται
χωρίς ἀστροπελέκι,
δέν εἶναι νεκροθάλασσα,
βοή χωρίς σεισμό,
νοιώθω γιά σέ πατρίδα μου,
στά σπλάχνα χαλασμό.
Ὁ ποιητής παρομοιάζει τόν πατριω-
τισμό του μέ χαλασμό, πού ἀναταράζει
στά ἐσώβαθα τήν ψυχή του. Ὅλα εἶναι
περαστικά στόν ἐξωτερικό κόσμο: τό δια-
βατάρικο πουλί, πού φεύγει καί χάνεται
στά βάθη τοῦ ἀπείρου.
Ὁ ἀναίσθητος κισσός, πού παρότι
ἀγκαλιάζει σφιχτά τήν πέτρα δέν νοιώ-
θει τίποτα στή νεκρωμένη ψυχή του. Ἡ
ἀστραπή, πού θαμπώνει τόν κόσμο μέ τό
ἐκτυφλωτικό φῶς της ὅπως περνᾶ χωρίς
ἀστροπελέκι, ἀλλά χωρίς νά δώσει τίποτα
ἀπό τήν ψυχή της.
Ἡ νεκροθάλασσα, πού εἶναι ἀπέρα-
ντη, ὅμως καμιά πνοή ζωῆς δέν ταράζει
τήν ἀπολιθωμένη ἐπιφάνειά της, καί τέλος
ἡ ἄγρια βοή, πού σκορπιέται ὑπόκωφη καί
φοβερή καί μᾶς κάνει νά νομίζουμε πώς
εἶναι προμήνυμα σεισμοῦ, καί ὅμως περνᾶ
καί σβήνει χωρίς σεισμό. Ὅλα αὐτά τά ση-
μάδια τοῦ φυσικοῦ κόσμου δέν μποροῦν
νά παραβληθοῦν μέ τόν πατριωτισμό τοῦ
ποιητῆ, πού βγαίνει διαρκής, καί πολυ-
δύναμος ἀπό τά βάθη τῆς ψυχῆς του.
Τό ποίημα αὐτό ἐκφράζει τό πάθος, τόν
πόνο, τήν ἄσβεστη ἀγάπη τοῦ ποιητῆ γιά
τήν πατρίδα.
Μέ τόν Ἀριστοτέλη Βαλαωρίτη τό φῶς
τῆς μεγάλης ἐθνικῆς ποιητικῆς παράδοσης
μεταφέρεται ἀπό τά χρόνια τοῦ Κάλβου
καί τοῦ Σολωμοῦ πρός τίς νεώτερες ἑλληνι-
κές γενιές. Ξαναπαρουσιάστηκε μπροστά
στό ἀθηναϊκό κοινό τό 1872, ὅταν ἀπήγ-
γειλε τό ποίημά του γιά τόν Πατριάρχη
Γρηγόριο τόν Ε΄, στήν ἀποκάλυψη τοῦ
ἀνδριάντα του.
Πῶς μᾶς θωρεῖς ἀκίνητος,
ποῦ τρέχει ὁ λογισμός σου;
Τά φτερωτά σου ὄνειρα,
γιατί στό μέτωπό σου
νά μή φυτρώνουν, γέροντα,
τόσες χρυσές ἀχτίδες,
ὅσες μᾶς δίνει ἡ ὄψη σου,
παρηγοριές κι ἐλπίδες;...
Μέ τό ποίημα αὐτό ὁ Βαλαωρίτης κα-
λοῦσε τόν ἑλληνισμό σέ νέο ξεσηκωμό γιά
τήν ἀπελευθέρωση τῶν σκλαβωμένων πε-
ριοχῶν τῆς Ἑλλάδος ( Ἤπειρος, Μακεδο-
νία, Θράκη, Νησιά, Κρήτη) πού στέναζαν
ἀκόμη κάτω ἀπό τόν τούρκικο ζυγό.
Τά Ἑπτάνησα χρωστᾶνε στόν ποιητή
τό χρυσό δαχτυλίδι πού τά ἔσμιξε γιά πά-
ντα μέ τήν Ἑλλάδα.
Ἡ Πολιτική τοῦ χρωστάει τόν ρήτορα
τῆς παρρησίας, τόν μεγάλο πατριώτη καί
τόν πρωταθλητή τοῦ ἤθους. Καί ἡ Ποίηση
χρωστάει στόν Βαλαωρίτη τό γεφύρι πού
τήν ἔνωσε μέ τό ἐθνικό ἔπος καί τήν ἀδερ-
φωμένη γλώσσα τοῦ λαοῦ.
Ὁ Κωστής Παλαμᾶς ἀφιέρωσε πολλές
σελίδες του στό ἔργο τοῦ Βαλαωρίτη,
ἐνῷ στά πρῶτα βήματά του ὑπέστη τήν
ἐπίδρασή του, καί ὁ Ἄγγελος Σικελιανός
ἔγραψε τό 1925 τό ἔξοχο ποίημά του
«Ὠδή στόν Βαλαωρίτη».
Στάθηκε ὑποδειγματικός οἰκογενειάρ-
χης. Στοργικός σύζυγος καί γονιός. Μά
καί γονιός τραγικός. Μετά τό θάνατο τῶν
δύο κοριτσιῶν του, ἡ ἀρρώστια ἑνός ἀπό
τούς γιούς του τόν συνέτριψε. Ἡ ἀπό
παλιά ἄρρωστη καρδιά του δέν ἄντεξε τό
τελευταῖο χτύπημα τῆς ζωῆς.
Πέθανε μακριά ἀπό τούς δικούς του
στίς 24 Ἰουλίου τοῦ 1879.

33. 32
δ ι α
Mark Zuckerberg,
ὁ ἐφευρέτης τοῦ Facebook
Ὅ,τι γράφει στήν ἠλεκτρο-
νική κοινωνική δικτύωση... δέν
ξεγράφει
Πόσο προστατευμένα εἶναι
τά προσωπικά στοιχεῖα στό
Facebook;
Εἰδικοί συμβουλεύουν τούς
χρῆστες νά μήν γράφονται ποτέ
μέ τά πραγματικά ὀνόματα καί νά
μήν ἀποκαλύπτουν στοιχεῖα καί
λεπτομέρειες ἀπό τήν προσωπική
τους ζωή.
Γίνονται προσπάθειες νά βρε-
θεῖ μία ἠλεκτρονική γομολάστιχα, ἀλλά
δέν ὑπάρχει ἀκόμη.
Γι’ αὐτό καί ὁ ἐπιτετραμμένος προ-
στασίας προσωπικῶν δεδομένων τοῦ Βε-
ρολίνου συμβουλεύει νά σκέφτεται πολύ
κανείς πρίν ἀποκαλύπτει κρυφές πτυχές
τοῦ ἑαυτοῦ του, ἀλλά κυρίως ποτέ μή δί-
νει τό πραγματικό ὄνομα.
Ὑπάρχει
ἀσφἀλεια
στὰ προσωπικὰ
δεδομένα;
Ὅλες αὐτές οἱ ἐξελίξεις κάνουν ἀνα-
γκαία τήν ἐξασφάλιση ἑνός μίνιμουμ προ-
στασίας προσωπικῶν δεδομένων σέ εὐρω-
παϊκό ἐπίπεδο.
Ἡ σχετική ὁδηγία τοῦ 1995 χρήζει ἐπε-
ξεργασίας καί ἐκσυγχρονισμοῦ.
Διότι ἡ προστασία τοῦ δικαιώματος
στήν προσωπικότητα συμπεριλαμβανομέ-
νων καί τῶν προσωπικῶν στοιχείων ἀνήκει
στά θεμελιώδη δικαιώματα πού προστατεύ-
ονται ἀπό τή Σύμβαση τῆς Λισσαβόνας.
Ἐπιμέλεια σύνταξης: Κώστας Συμεωνί-
δης dw-world.del, 17 Αὔγ 2010
www

34. 33
δ ί κ τ υ ο
Μιά μέρα πολλοί
νεαροί χρῆστες
τοῦ Ἴντερνετ
θά ἀναγκασθοῦν
νά ἀλλάξουν ὄνομα
Διαβάζουμε στήν ἐφημερίδα Τά Νέα
(19 Αὐγούστου 2010) κάτω ἀπό τόν τίτλο
«Κανείς δέν μπορεῖ νά κρυφτεῖ ἀπό τήν
Google”:
‹‹Ὑπουργικό συμβούλιο συνέρχεται
γιά πρώτη φορά ἔπειτα ἀπό τρεῖς ἑβδο-
μάδες θερινῆς ραστώνης. Καί συζητᾶ γιά
τό Street View, τό ἀμφιλεγόμενο σύστημα
χαρτογράφησης τῆς Google. Πρέπει νά
ληφθοῦν νέα μέτρα προστασίας τῆς ἰδι-
ωτικότητας τῶν πολιτῶν, ἀποφαίνονται οἱ
ὑπουργοί. Συνέβη χθές στή Γερμανία, τήν
ἴδια ὥρα πού τό ἀφεντικό τῆς Google, ὁ
Ἔρικ Σμίτ, προειδοποιοῦσε πώς μιά μέρα
πολλοί νεαροί χρῆστες τοῦ Ἴντερνετ θά
ἀναγκασθοῦν νά ἀλλάξουν ὄνομα![...]
Μέ ἀφορμή τήν ἀποκάλυψη πώς, ἐπί
τέσσερα χρόνια, τά αὐτοκίνητα τοῦ Street
View συγκέντρωναν “κατά λάθος” στοιχεῖα
γιά τίς κινήσεις πού ἔκαναν στό Διαδίκτυο,
μέσῳ ξεκλείδωτων ἀσύρματων δικτύων,
ἑκατομμύρια ἄνθρωποι ἀνά τόν κόσμο,
ἔχει χαρακτηριστεῖ [ἡ Google] ἀπό τόν
αὐστραλό ὑπουργό Ἐπικοινωνιῶν Στῆβεν
Κόνροϊ ‹‹ὁ μεγαλύτερος παραβάτης τοῦ
ἰδιωτικοῦ ἀσύλου στήν παγκόσμια ἱστο-
ρία››. Τό νά δηλώνει λοιπόν ὁ Ἔρικ Σμίτ
πώς “ἡ κοινωνία δέν καταλαβαίνει τί συμ-
βαίνει ὅταν ὅλα εἶναι διαθέσιμα, γνωστά
καί καταγράψιμα ἀπό ὅλους ὅλη τήν
ὥρα”, τό νά προβλέπει πώς μιά μέρα κάθε
νέος ἄνθρωπος θά ἔχει αὐτόματα τό δι-
καίωμα νά ἀλλάξει τό ὄνομά του, ὥστε νά
“διαγράφει” ὁριστικά τό ψηφιακό παρελ-
θόν του, ἀκούγεται κάπως προκλητικό.
« Ἡ καταγραφή τῶν πάντων καί ἡ γνω-
στοποίησή τους σέ ὅλους σέ μόνιμη βάση
εἶναι ἡ δεδηλωμένη ἀποστολή τῆς Google,
καί ἡ ἑταιρεία βγάζει ὡραιότατο κέρδος
ἀπό τό γεγονός ὅτι ἡ κοινωνία δέν κατα-
νοεῖ τίς συνέπειες”, σχολίασε μέ νόημα ὁ
Κρίς Γουίλιαμς ἀπό τήν ἱστοσελίδα τεχνο-
λογικών εἰδήσεων The Register››
Τό ἄρθρο ἀναδημοσιεύθηκε στό πε-
ριοδικό ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΗ (ἀρ. 74, Σεπτ.
- Ὀκτ. 2010)

35. 34
Πατριδογνωσία
ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (3500-1450 π.Χ)
& ΓΡΑΜΜΙΚΗ Β΄
Β
ρισκόμαστε στήν Κρήτη, στά περίφη-
μα ἀνάκτορα τῆς Κνωσοῦ. Ἡ καρδιά
τῆς μινωικῆς Κρήτης χτυπάει ἐδῶ!
Ὁ βασιλιᾶς, ἡ βασίλισσα, θρησκευτικοί
καί διοικητικοί ἀξιωματοῦχοι, θρησκευτι-
κές τελετές, βιομηχανικές ἐγκαταστάσεις,
ὑπέροχα κοσμήματα, ἀγγεῖα, τοιχογραφί-
ες. Κάθε ἔκφανση τῆς ζωῆς καί κάθε δημι-
ουργία τῶν Μινωιτῶν διακρίνεται γιά τήν
ἀνώτερη ποιότητα, τήν εὐαισθησία καί τόν
ἐκλεπτυσμό της.
Στό νησί ἐπικρατεῖ ἀπόλυτη εἰρήνη
γι΄αὐτό ἀπουσιάζουν τά ὀχυρωματικά
ἔργα· στίς θάλασσες καταδιώκονται οἱ
πειρατές καί ἡ οἰκονομία στηρίζεται σέ
μεγάλο βαθμό στό συνεχῶς ἀναπτυσσό-
μενο ἐμπόριο.
Οἱ Κρητικοί ἀναπτύσσουν ἐμπορικές
σχέσεις ἀκόμα καί μέ λαούς τῆς Ἰβηρικῆς
Χερσονήσου. Ἀπό ἕναν τόσο μεγάλο
πολιτισμό δέν γίνεται νά ἀπουσιάζει ἡ
γραφή.
Κατά τήν πρώιμη περίοδο τῆς
ἀνάπτυξης δημιουργεῖται ἡ κρητική
Ἱερογλυφική.
Ἡ γραφή αὐτή ὀνομάστηκε Ἱερογλυ-
φική ἀπό τόν Ἔβανς, ἐπειδή θεώρησε ὅτι
ὁμοιάζει μέ τήν αἰγυπτιακή ἱερογλυφική.
Τί εἴδους γραφή εἶναι αὐτή;
Εἶναι σάν τή σημερινή;
Κατηγορηματικά ὄχι! Εἶναι εἰκονογρα-
φική· χρησιμοποιεῖ δηλαδή εἰκονιστικά
σύμβολα. Κάθε γράμμα συμβολίζεται μέ
ἕνα ζῶο ἤ ἀντικείμενο. Φανταστεῖτε ἕνα
μικρό παιδί πού δέν γνωρίζει τό ἀλφάβη-
το. Θέλει ὅμως νά γράψει. Ἀποτυπώνει τή
σκέψη του στό χαρτί ζωγραφίζοντας. Ἄς
μήν ξεχνᾶμε ὅτι ἡ ἀρχική σημασία τοῦ ρή-
ματος γράφω ἦταν ζωγραφίζω. Αὐτό βέ-
βαια δέν σημαίνει ὅτι ἡ κρητική Ἱερογλυ-
φική εἶναι ἁπλή ζωγραφική! Κάθε ἑλληνικό
ἱερογλυφικό παριστάνει ἕνα ἀντικείμενο
καί ἔχει φωνητική ἀξία τήν πρώτη συλλα-
βή τῆς ὀνομασίας τοῦ ἀντικειμένου τῆς
εἰκόνας.
Ὁ πήλινος δίσκος τῆς Φαιστοῦ ἀπο-
τελεῖ τό σημαντικότερο δεῖγμα κρητικῆς
ἱερογλυφικῆς γραφῆς.
Ἀνασύρθηκε τό 1908 ἀπό τά ἐρείπια
τοῦ παλαιοῦ μινωικοῦ ἀνακτόρου τῆς Φαι-
στοῦ. Στόν ψημένο πηλό του, πάχους 2,1
ἑκατοστῶν, βρίσκεται τυπωμένη μία μυ-
στηριώδης σπειροειδής ἐπιγραφή μέ 122
σύμβολα στή μία πλευρά καί 119 στήν
ἄλλη.
«Τυπωμένη» διότι, πολύ ἁπλά, τό ὑλικό
αὐτό εἶναι τό πρῶτο παγκοσμίως πού γρά-
φτηκε ἀπό τυπογραφικά στοιχεῖα (σφρα-
γίδες). Ὅπως ἐπίσης καί ὁ πρῶτος ψηφι-
ακός δίσκος CD: Ὁ Δίσκος τῆς Φαιστοῦ
φτιάχτηκε μέ σκοπό τήν ἀπομνημόνευση
πληροφοριῶν - καί ἐν μέρει τά κατάφερε,
καθώς τίς διατηρεῖ ἐδῶ καί 3.700 χρόνια!
Ἐν μέρει, διότι δέν ἔχει ἀποκρυπτογρα-
φηθεῖ ἀκόμα.
Παράλληλα μέ τό εἰκονογραφικό δι-
αμορφώνονται καί γραμμικά συστήματα
γραφῆς πού χρησιμοποιοῦν ἀντί γιά εἰκό-
νες γραμμικά σημεῖα. Γι’ αὐτό καί ὁ Ἔβανς
Γεωργίου Βιλλιώτη
Φιλολόγου-Θεολόγου

36. 35
Πατριδογνωσία
τίς ὀνόμασε γραμμικές. Ἡ παλαιότερη ἡ
Γραμμική Α΄ (1800 – 1450 π.Χ) εἶναι γρα-
φή συλλαβική, κάθε γράμμα ἀποδίδει μιά
συλλαβή. Ἕνα σύμβολο ἀποδίδει τή συλ-
λαβή κό (κ+ο), ἄλλο σύμβολο τή συλλαβή
πό (π+ο) Κ.ο.κ.
Ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε ἡ γραφή αὐτή
δημιουργεῖ ἀσάφειες.
Οἱ Μινωίτες χάρασσαν τά κείμενά τους
μέ αἰχμηρά ἐργαλεῖα σέ νωπό πηλό. Ξέχα-
σα νά σᾶς πῶ ὅτι οἱ Κρῆτες ἔγραφαν ἀπό
τά δεξιά πρός τά ἀριστερά καί ὅτι χρησι-
μοποιοῦσαν δεκαδικό σύστημα ἀρίθμησης
μέ ἰδεογράμματα, πού φανερώνουν τόν
λογιστικό χαρακτήρα τῶν πινακίδων. Τέ-
τοιες πινακίδες ἔχουν βρεθεῖ σέ διάφορα
μινωικά κέντρα.
Οἱ Μινωίτες κυριαρχοῦν σέ ὅλον τόν
ἑλλαδικό χῶρο· ἡ Κρήτη εἶναι ἡ πρώτη
γνωστή θαλάσσια δύναμη τοῦ κόσμου.
Ἦταν λοιπόν ἑπόμενο ἡ γραφή της νά
διαδοθεῖ καί σέ ἄλλα νησιά τοῦ Αἰγαίου,
στήν ἠπειρωτική Ἑλλάδα φτάνοντας ὥς
τή Σαμοθράκη.
Ἄς μεταφερθοῦμε στήν ἄλλη μεγαλό-
νησο, τήν Κύπρο.
Ἡ Κύπρος κατέχει θέση-κλειδὶ στήν
Ἀνατολοκή Μεσόγειο. Ἀνάμεσα στήν Ἀνα-
τολή καί τή Δύση ἦταν καί εἶναι πολιτιστι-
κό σταυροδρόμι. Χαρισματικοί ἄνθρωποι

37. 36
Πατριδογνωσία
οἱ Κύπριοι σφυρηλάτησαν ἕναν σπουδαῖο
πολιτισμό πού χάνεται στά βάθη τῆς
ἱστορίας.
Ἡ ἀρχαιότερη γραφή τοῦ νησιοῦ
(1600-1050 π.Χ), τό πρῶτο κυπριακό
συλλαβάριο φαίνεται πώς ἀποτελεῖ παρα-
κλάδι τῶν γραμμικῶν γραφῶν τοῦ Αἰγαίου.
Δικαίως λοιπόν ὁ πολύς Ἔβανς τό χαρα-
κτήρισε κρυπτομινωικό.
Τόσο ἡ Γραμμική Α΄ ὅσο καί ἡ Κρυπτο-
μινωική γραφή κρατοῦν καλά τά μυστικά
τους.
Μιά τεράστια ἔκρηξη τοῦ ἠφαιστείου
τῆς Θήρας, γύρω στό 1500 π.Χ., καθώς
καί μιά σειρά καταστροφῶν πού ἀκολού-
θησαν πλήττουν τή θαλασσοκρατορία τοῦ
Μίνωα. Σίγουρα θά ἔχεις ἐπισκεφθεῖ ἤ θά
ἔχεις ἀκούσει γιά τούς θολωτούς τάφους
τῶν Μυκηνῶν.
Τά χρυσά, ἀσημένια καί λίθινα ἀγγεῖα,
τά χρυσά διαδήματα, τά κοσμήματα πού
βρέθηκαν μέσα στους τάφους ἀποκαλύ-
πτουν ἕναν θαυμαστό κόσμο πού λατρεύ-
ει τόν πλοῦτο, τήν πολυτέλεια, τά ταξίδια,
πού διαπρέπει στό ἐμπόριο, πού «ὁργώ-
νει» τήν Εὐρώπη.
Ποιός εἶναι αὐτός ὁ κόσμος;
Εἶναι οἱ Ἀχαῖοι τοῦ Ὁμήρου, οἱ Μυ-
κηναῖοι, οἰ κληρονόμοι τοῦ Μινωικοῦ
πολιτισμοῦ πού ἐπωφελήθηκαν ἀπό τήν
ἀποδυνάμωση τῆς Κρήτης ἐξαιτίας τῶν
φυσικῶν καταστροφῶν καί κυριαρχοῦν
σέ ὁλόκληρο τό Αἰγαῖο.
Οἱ διάδοχοι τῆς Κρήτης εἶναι βαθύ-
τατα ἐκμινωισμένοι, ὅπως μαρτυροῦν τά
ἱερά σύμβολα καί τά ἔργα τέχνης πού
βρέθηκαν στούς τάφους τῶν βασιλιάδων
τους, τῶν ἀνάκτων.
Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ Β
Τό 1939, λίγο πρίν ὁ Δεύτερος Παγκό-
σμιος Πόλεμος βυθίσει τήν Εὐρώπη στά
ἔγκατα τοῦ Ἅδη, στίς ἀνασκαφές τοῦ μυ-
κηναϊκοῦ ἀνακτόρου τῆς Πύλου ἔγινε μιά
σπουδαία ἀνακάλυψη: βρέθηκαν 1200
πινακίδες, φορεῖς ἐπιγραφῶν τῆς ἀρχαι-
ότερης εὐρωπαϊκῆς γραφῆς, πού ἔχει
ἀποκρυπτογραφηθεῖ, τῆς Γραμμικῆς Β΄.
Ἡ ἐν λόγῳ γραφή ἀποτελεῖ μετεξέλιξη τῆς
μινωικῆς Γραμμικῆς Α΄.
Οἱ Μυκηναῖοι γοητευμένοι ἀπό τό Μι-
νωικό πολιτισμό ἦταν ἀδύνατον νά μήν
ἀξιοποιήσουν τή μινωική γραφή. Τήν προ-
σάρμοσαν στίς ἀπαιτήσεις τῆς μυκηνα-
ϊκῆς «κοινῆς» γλώσσας, ἐγκαταλείποντας

38. 37
Πατριδογνωσία
σαράντα σημεῖα της προσθέτοντας πα-
ράλληλα ἄλλα εἴκοσι.
Μετά τήν τελειωτική καταστροφή τοῦ
τελευταίου ἀνακτόρου τῆς Κρήτης, τοῦ
ἀνακτόρου τῆς Κνωσοῦ, τό 1375 π.Χ, ἡ
Γραμμική Β΄ μεταφέρθηκε στήν ἠπειρω-
τική Ἑλλάδα.
Μέ τή βοήθεια τῆς γραφῆς οἱ Μυκη-
ναῖοι βασιλεῖς ἀνέπτυξαν ἕνα πολύπλοκο
σύστημα καταλογογράφησης, μέ τό ὁποῖο
ἦταν σέ θέση νά ἐλέγχουν τή συγκέντρωση
καί τήν ἀνακατανομή τῶν ἀγαθῶν.
Ὥς τό 1200 π.Χ., πού καταστράφηκαν
τά ἀνακτορά τους, ἡ Γραμμική Β΄ βρίσκε-
ται σέ εὐρεία χρήση ὅπως μαρτυροῦν οἱ
4000 πήλινες πινακίδες πού προέρχο-
νται ἀπό τά ἀνάκτορα τῶν Μηκυνῶν, τῆς
Πύλου, τῆς Τίρυνθας, τῆς Θήβας καί τῆς
Κνωσοῦ.
Ἡ γραφή εἶναι συλλαβική, ὅπως καί τό
πρότυπό της, ἡ Γραμμική Α΄, δεξιόστρο-
φη (διαβάζεται ἀπό τά δεξιά προς τά ἀρι-
στερά, ὅπως διαβάζονται μέχρι σήμερα τά
κείμενα πού εἶναι γραμμένα στίς σημιτικές
γλῶσσες), ἔχει 90 περίπου συλλαβογράμ-
ματα, δεκαδικό ἀριθμητικό σύστημα καί
χρησιμοποιεῖ ἰδεογράμματα, πού διευκό-
λυναν τήν ἀνάγνωσή της.
Τό 1952 ἀποτελεῖ ἔτος-ὁρόσημο γιά
τήν ἱστορία τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας. Ὁ
Ἄγγλος ἀρχιτέκτονας Μ.Βέντρις μέ τή
βοήθεια τοῦ φιλολόγου ἀπό τό Κέμπριτς
Τσάντγουικ ἐφάρμοσε στίς πινακίδες τίς
τεχνικές πού εἶχαν χρησιμοποηθεῖ στόν
πόλεμο γιά τήν ἀποκρυπτογράφηση τῶν
γερμανικῶν μηνυμάτων, παίρνοντας σάν
ὑπόθεση ἐργασίας τήν ἑλληνική γλώσσα.
Ὁ Βέντρις διάβασε τά κείμενα καί χά-
ρισε στήν ἑλληνική μερικούς ἀκόμα αἰῶνες
ἱστορίας.
Ἡ Γραμμική Β εἶναι γραφή μιᾶς ἀρχα-
ϊκῆς μορφῆς τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς, σπου-
δαία ἐπινόηση, μέ ἀτέλειες καί ἀσάφειες
ὀρθογραφικῆς φύσεως.
Ἡ λέξη a-ko λ.χ. εἶναι δυνατόν νά δη-
λώνει: ἄγω, ἄγος, ἄλγος, ἄρχων, ἀσκός.
Χωρίς ἑπομένως τή βοήθεια τῶν συμφρα-
ζομένων δέν εἶναι ἡ ἀνάγνωση ἀρκετῶν
λέξεων.
Οἱ πινακίδες, πού σώθηκαν χάρη σέ
πυρκαγιά μέ ἀποτέλεσμα νά ψηθοῦν,
ἀποτελοῦν κατά κανόνα λογιστικούς
καταλόγους.
Ἡ πλεινότητα τῶν πινακίδων χρονολο-
γεῖται στό 1200 π.Χ.
Εἶναι ὅμως βέβαιο ὅτι οἱ γραφεῖς εἶχαν
ἐξοικειωθεῖ πολύ πρίν ἀπό τό 1200 μέ τήν
τεχνική τῆς γραφῆς, ὁπότε ἡ χρονολογία
τῆς ἐπινόησής της μετατίθεται τουλάχι-
στον τρεῖς αἰῶνες νωρίτερα.

39. 38
Πατριδογνωσία
Ἡ
Ἀρχαία Ὀλυμπία βρίσκεται στὴν
Ἠλιεία, στὰ πόδια τοῦ Κρόνιου
λόφου καὶ εἶναι ἡ γενέτειρα τῶν
Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων. Ἡ πρόσβαση στὴν
περιοχὴ εἶναι εὔκολη μέσῳ δρομολογίων
τοῦ ΚΤΕΛ ποὺ καταλήγουν στὸν Πύργο.
Ἀπὸ κεῖ μὲ συχνὰ δρομολόγια φτάνει κα-
νεὶς στὸν ἀρχαιολογικὸ χῶρο ποὺ ἀπέχει
μόλις εἴκοσι χιλιόμετρα ἀπ’ τὸν Πύργο.
Εἶναι ἕνας τόπος ὅπου διασταυρώνο-
νται ὁ μύθος καὶ ἡ ἱστορία. Ξετυλίγοντας
κανεὶς τὸ κουβάρι γιὰ νὰ
βρεῖ τὸ πῶς ξεκίνησαν οἱ
Ὀλυμπιακοὶ ἀγῶνες θὰ συ-
ναντήσει τὴν πιὸ παλιὰ μυ-
θολογικὴ ἐκδοχή, αὐτὴ σύμ-
φωνα μὲ τὴν ὁποία ὁ Δίας
ἀγωνίστηκε μὲ τὸν πατέρα
του Κρόνο γιὰ νὰ τοῦ πάρει
τὸν θρόνο, τὸν νίκησε καὶ
σὲ μνήμη αὐτῆς τῆς νίκης
δημιουργήθηκαν οἱ Ὀλυμπι-
ακοὶ ἀγῶνες.
Ἕνας ἄλλος μύθος ἀνα-
φέρει ὅτι πέντε ἀδέλφια ποὺ
ἀνατράφηκαν ἀπ’ τὸν Δία
στὴν Κρήτη ἀγωνίζονται στὴν Ὀλυμπία καὶ
ὁ μεγαλύτερος αὐτῶν, ὁ Ἡρακλῆς, στεφα-
νώνει τοὺς νικητὲς μ’ ἕνα στεφάνι ἐλιᾶς.
Ὡστόσο ἡ πιὸ διαδεδομένη μυθολογικὴ
ἐκδοχὴ καθιστᾶ ὡς «ἱδρυτὴ» τῶν ἀγώνων
τὸν βασιλιὰ τῆς Πίσας Οἰνόμαο, ποὺ ἡ
κόρη του Ἱπποδάμεια εἶχε φτάσει σὲ ἡλι-
κία γάμου. Ὁ Οἰνόμαος ἀνησυχεῖ γιατί
βάσει χρησμοῦ πληροφορεῖται ὅτι θὰ πε-
θάνει ἀπ’ τὸ χέρι του γαμπροῦ του. Ἒτσι
σχεδιάζει τὴν ἀποτροπὴ τοῦ γάμου τῆς
Ἱπποδάμειας ἀνακοινώνοντας ὅτι κάθε
μνηστήρας ἔπρεπε νὰ τὸν ἀνταγωνιστεῖ
σὲ μιὰ ἁρματοδρομία. Ἂν ὁ μνηστήρας
νικοῦσε, θὰ παντρευόταν τὴν Ἱπποδά-
μεια, ἀλλὰ ἂν ἔχανε, θὰ πέθαινε. Πολ-
λοὶ μνηστῆρες πηγαίνουν στοὺς ἀγῶνες
ἀγνοώντας ὅτι ὁ βασιλιὰς εἶχε τ’ ἀνίκητα
ἄλογα τοῦ θεοῦ Ἄρη. Μετὰ τὸν θάνατο
τριαντατριῶν μνηστήρων φτάνει ὁ Πέ-
λοπας, ποὺ ἡ Ἱπποδάμεια ἐρωτεύεται
παράφορα καὶ συνομωτεῖ μὲ τὸν ἡνίοχο
τοῦ βασιλιᾶ, τὸν Μύρτιλο, νὰ ἀνατρέψει
τὸν πατέρα της μ’ ἀποτέλεσμα τὸν θά-
νατό του. Ὁ Πέλοπας καὶ ἡ Ἱπποδάμεια
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΟΛΥΜΠΙΑΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ
Στέλλας Χαχοπούλου,
Φιλολόγου

40. 39
Πατριδογνωσία
παντρεύτηκαν καὶ οἱ ἀγῶνες ἱδρύονται,
γιὰ νὰ θυμίζουν τὴ μέρα ποὺ ὁ Πέλοπας
νίκησε τὸν πανοῦργο βασιλιά.
Ἱστορικὰ οἱ ἀγῶνες ξεκίνησαν σὰν μιὰ
εἰρηνευτικὴ συμφωνία Σπάρτης - Ἀθήνας,
ἡ ὁποία σύντομα ἐπεκτάθηκε σὰν μιὰ
ἱερὴ ἐκεχειρία στὴν ὁποία συμμετεῖχαν
ὅλες οἱ Ἑλληνικὲς πόλεις,
διάρκειας ἀρχικὰ ἑνὸς
καὶ ὕστερα τριῶν μηνῶν,
πάντα καλοκαίρι, ὁπότε
καὶ διεξάγονταν τὰ δέκα
Ὀλυμπιακὰ ἀγωνίσματα.
M’αὐτὴν τὴν εὐκαιρία
τῆς συνάντησης ἀθλητῶν
καὶ ἐπισκεπτῶν οἱ Ὀλυμπι-
ακοὶ ἀγῶνες ἐνδυνάμωσαν
τὴν αἴσθηση τῆς ἑνότητας
σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὴ γλώσσα
καὶ τὴ θρησκεία διαμορ-
φώνοντας ἕναν νέο Πανελ-
λήνιο πολιτιστικὸ θεσμὸ,
ποὺ καταργεῖ τὸν πόλεμο
καὶ προάγει τὴν ἅμιλλα μὲ
μοναδικὸ ἔπαθλο ἕνα στεφάνι ἀγριελιᾶς
καὶ μιὰ τεράστια ἠθικὴ ἐπιβράβευση γιὰ
τὸν νικητή.
Ἐνδεικτικὸ καὶ μόνο γιὰ τὴν τιμὴ μὲ
τὴν ὁποία περιβάλλει τὸν ἀθλητὴ ἡ πόλη
εἶναι τὸ ὅτι γκρεμίζει τμῆμα τῶν τειχῶν
της συμβολικὰ, ἀποδεικνύοντας ὅτι μὲ
τέτοιο ἀθλητὴ ὡς πολίτη δὲν τὰ ἔχει πιὰ
ἀνάγκη. Ἡ ἐπιθυμία γιὰ τὸν ἔπαινο τοῦ
δήμου, ὅπως ἀναφέρει χαρακτηριστικὰ
ὁ Καβάφης στὴ σατραπεία του , δηλαδή,
ἡ ἀποδοχὴ καὶ ἡ ἀναγνωρισιμότητα ἀπ’
ὅλο τὸ κοινὸ τῶν Ἑλλήνων ποὺ κερδίζε-
ται ἐπάξια μὲ τὸ «εὖ ἀγωνίζεσθαι» συ-
νιστοῦν τὸ γνήσιο πνεῦμα τῶν ἀγώνων.
Ἀλήθεια πότε ἄρχισε νὰ χαλκιδεύεται;
Οἱ Ρωμαῖοι κατέλαβαν τὴν Ἑλλάδα
κατὰ τὸ 2ο μ.Χ. αἰώνα. Οἱ ἀγῶνες συ-
νέχισαν νὰ διεξάγονται ὑπηρετώντας
ὅμως μὲ τὸν καιρὸ περισσότερο τὴν
ἀνάγκη γιὰ «θεάματα». Ὁ Νέρων τὸ 67
μ.Χ. λαμβάνει μέρος στοὺς ἀγῶνες καὶ
παρ’ ὅλο ποὺ πέφτει ἀπ’ τὸ ἅρμα του
αὐτοανακηρύσσεται νικητής.
Τὸ 426 μ.Χ. ἐπὶ Θεοδοσίου οἱ ἀγῶνες
καταργοῦνται ὡς εἰδωλολατρικὲς ἐκδηλώ-
σεις καὶ τὸν 6ο αἰ. ὁ ἱερὸς χῶρος καλύπτε-
ται ἀπὸ λάσπη ὕστερα ἀπὸ σεισμὸ στὴν
περιοχή.
Οἱ ἀρχαιολογικὲς σκαπάνες τὸ 1779
καὶ τὸ 1829 ἀποκαλύπτουν τὸ μνημεῖο
καὶ οἱ πρῶτοι σύγχρονοι Ὀλυμπιακοὶ
ἀγῶνες πραγματοποιοῦνται στὴν Ἀθήνα
τὸ 1896.
Ἀπὸ τότε ἄσβηστη παραμένει ἡ Ὀλυ-
μπιακὴ φλόγα, καθὼς οἱ Ὀλυμπιακοὶ
ἀγῶνες διεξάγονται ἀπρόσκοπτα μόνο
ποὺ πιὰ ἀνάβει μέσα σὲ στάδια κατάμε-
στα ἀπὸ διαφημίσεις χορηγῶν , κάμερες ,
ἐνῷ τοὺς κότινους ἔχουν ἀντικαταστήσει
τὰ «πρὶμ» ποὺ κοστίζουν κάποια ἑκατομ-
μύρια εὐρώ.

41. 40
Πατριδογνωσία
Ἡ συμβολὴ τοῦ Ἰωάννη Καποδίστρια
στὴν ἐκπαίδευση τῶν Νεοελλήνων. (1827-1831)
«τῆς καλλίστης καὶ ἀσφαλεστάτης αὐτῆς
ἐλπίδος τῆς πατρίδος …. τῆς ἀρίστης πασῶν,
ἂν ὄχι καὶ τῆς μόνης, τῆς νεότητος …»
Ἰ. Καποδίστρια Ἐπιστολαὶ
Εἶναι γεγονὸς ὅτι ἡ Ἱστορία τῆς Νεότερης
Ἑλλάδας ἔχει συνδέσει τὶς τύχες της μὲ τὴν
προσωπικότητα τοῦ Ἰωάννη Καποδίστρια
τοῦ πρώτου κυβερνήτη τοῦ ἀνεξάρτητου
Ἑλληνικοῦ κράτους. Πλῆθος ἐρευνῶν ,συγ-
γραμμάτων, μονογραφιῶν, ἄρθρων , ἔχει
ἀπασχολήσει κατὰ καιροὺς τὴν ἐπιστημο-
νικὴ κοινότητα, μὲ στόχο τὴν πληρέστερη
σκιαγράφηση καὶ κατανόηση τοῦ ἔργου του.
Τὸ παρόν ἄρθρο πραγματεύεται τὴν Ἐκπαι-
δευτικὴ πολιτικὴ κατὰ τὴν Καποδιστριακὴ πε-
ρίοδο. Ἀρχικὰ ἐπιδιώκεται νὰ παρουσιαστεῖ
συνοπτικὰ τὸ ἐκπαιδευτικὸ πρόγραμμα τοῦ
κυβερνήτη καὶ ἐν συνεχείᾳ παρατίθενται ζη-
τήματα κριτικῆς, ὡς πρὸς τὸ περιεχόμενο καὶ
στόχους τῆς ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς του.
Μέσα ἀπὸ τὸ ἀρχειακὸ ὑλικὸ καὶ κυρίως
ἀπὸ τὶς ἐπιστολές του γνωρίζουμε ὅτι ἡ ἐκπαί-
δευση τῶν Ἑλληνοπαίδων ἀποτελοῦσε κύριο
μέλημα τοῦ Καποδίστρια, ἀπὸ τὴν ἔναρξη τῆς
πολιτικῆς καὶ διπλωματικῆς του διαδρομῆς
μέχρι καὶ τὸν θάνατό του.[...] Στὸν μεγάλο
φιλέλληνα Ἐϋνάρδο μέσα σὲ λίγες λέξεις ἀπο-
κάλυψε τὸ σχέδιό του « Εἶμαι ἀποφασισμέ-
νος νὰ στηρίξω τὴν ἐπανόρθωσιν τῆς Ἑλλάδος
εἰς δύο μεγάλας βάσεις, τὴν ἐργασίαν καὶ τὴν
στοιχειώδη ἐκπαίδευση».
Ὡς γνωστὸν ἡ Γ΄ Ἐθνοσυνέλευση τῆς
Τροιζήνας στὶς 14 Ἀπριλίου 1827 μὲ τὸ ὑπ’
ἀριθμὸν Στ΄ ψήφισμά της, ἐξέλεξε τὸν Ἰωάν-
νη Καποδίστρια Κυβερνήτη τῆς Ἑλλάδος, γιὰ
ἑπτὰ χρόνια. Κατὰ τὴ διάρκεια τῆς παραμονῆς
του στὴν Εὐρώπη καὶ πρὶν ἀναχωρήσει γιὰ τὴν
Ἑλλάδα μερίμνησε ἰδιαίτερα γιὰ τοὺς Ἕλλη-
νες νέους ποὺ εἶχαν καταφύγει στὴν Εὐρώπη
ἀπὸ τὴν ἔναρξη τῆς Ἑλληνικῆς ἐπανάστα-
σης . Πολλοὶ ἀπὸ αὐτοὺς ἦταν πρόσφυγες
καὶ ὀρφανὰ ποὺ οἱ γονεῖς τους εἴχανε χά-
σει τὴ ζωή τους στὸν ἀγώνα γιὰ τὴν ἐθνικὴ
ἀνεξαρτησία. Μετὰ λύπης του ἔβλεπε τὴν
Ἑλληνικὴ νεολαία νὰ εἶναι «ἐρριμμένη» εἰς
τοὺς κινδύνους τῆς ἀθλιότητος καὶ δια-
φθορᾶς. Προσπάθησε μὲ κάθε δυνατὸ μέσο
νὰ τοὺς συγκεντρώσει στὶς Ἑλληνικὲς κοινότη-
τες τῶν μεγαλουπόλεων (Ἀγκώνα, Μασσαλία,
Τεργέστη, Γενεύη, Βενετία), νὰ τοὺς περιθάλ-
ψει, νὰ τοὺς σιτίσει καὶ νὰ τοὺς μορφώσει.
Σὲ συνεννόηση μὲ τὶς κατὰ τόπους Ἑλλη-
νικὲς ἐκκλησίες τῶν πόλεων αὐτῶν, τοὺς πιὸ
εὒπορους Ἕλληνες ἀλλὰ καὶ μὲ τὴ σημαντικὴ
βοήθεια τῶν φιλελλήνων ἵδρυσε σχολεῖα καὶ
ἔδωσε στέγη στὰ ἀπροστάτευτα, ὀρφανὰ καὶ
περιπλανώμενα παιδιὰ . Ὁ πρῶτος θεμέλι-
ος λίθος γιὰ τὴν πνευματικὴ ἀναγέννηση
τοῦ Ἑλληνισμοῦ μόλις εἶχε τεθεῖ. Ἀξίζει νὰ
σημειωθεῖ ὅτι ἡ εὐαισθησία τοῦ Καποδίστρια
στὸ θέμα τῆς ἐπιβίωσης καὶ τῆς ἐκπαίδευσης
τῶν νέων προερχόταν ἀπὸ τὴν πεποίθησή
του ὅτι σὲ αὐτοὺς ἀνήκει τὸ μέλλον τῆς Ἑλλά-
δας. Ὅλα αὐτὰ τὰ παιδιὰ μετὰ τὴν ἐπιτυχῆ
ὁλοκλήρωση τῶν σπουδῶν τους θὰ μπο-
ροῦσαν νὰ καταλάβουν θέσεις διοικητικοῦ,
ἐπιστημονικοῦ προσωπικοῦ στὴν ἀνασυγκρο-
τούμενη Ἑλλάδα καθὼς καὶ νὰ τὴν ἀντιπροσω-
πεύσουν στὴν Εὐρώπη σὰν διπλωμάτες.
Στὶς 11 Ἰανουαρίου τοῦ 1828 ὁ Καποδί-
στριας μεταβαίνει στὴν νῆσο Αἴγινα ( τὴ νέα
πρωτεύουσα) γιὰ νὰ ἀρχίσει τὴν ἐκ βάθρων
ἀνασυγκρότηση τοῦ νεοσύστατου Ἑλληνι-
κοῦ κράτους. Ἡ κατάσταση τῆς Ἑλλάδος
τὴν ἐποχὴ ποὺ ἀνέλαβε ὁ κυβερνήτης ἴσως
μπορεῖ νὰ ἀποτυπωθεῖ στὴν παρακάτω πε-
ρίοδο «χώρα ἐρήμωσης καὶ ἐν μέσῳ ἐρειπίων
ἀθλιότητος πληθυσμοῦ πενομένων καὶ ἀνε-
στίων». Τὰ δεινὰ ποὺ φέρνει ὁ πόλεμος καὶ
ἡ ἀναρχία, ἡ οἰκονομικὴ κακοδαιμονία ποὺ
μάστιζε κυρίως τὴν ἁπλὴ λαϊκὴ μάζα καθὼς
Τρικαλιώτης Ἰάκωβος, φοιτητὴς Τμ. Ἱστορίας καὶ Ἀρχαιολογίας K.Π.A.

42. 41Παλαιά Βουλή, Ἀθήνα, 2010
Πατριδογνωσία
καὶ ἡ καλλιέργεια τοπικιστικῶν τάσεων σὲ ὁρι-
σμένες περιοχὲς ἦταν ἀπὸ τὰ βασικὰ θέματα
ποὺ ἔπρεπε νὰ ἀντιμετωπίσει ὁ κυβερνήτης
μέχρις ὅτου ἔρθει ἡ ἐπιδιωκόμενη δημόσια
ἀσφάλεια. Καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια τοῦ ἑπταε-
τοῦς ἀγώνα τῆς ἐθνικῆς ἀνεξαρτησίας (1821-
1827), ἡ λειτουργία τῆς ἐκπαιδευτικῆς δρα-
στηριότητας δυσχεραινόταν ἀπὸ τὶς ἀντίξοες
συνθῆκες διεξαγωγῆς της. Ὅπως γλαφυρὰ μᾶς
ἀποτυπώνει καὶ ἡ παρακάτω περίοδος «κατὰ
τούς χρόνους τοῦ δεινοῦ ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας
ἀγῶνος πᾶσα τοῦ γένους προσοχὴ ἐστράφη
εἰς τὰ τοῦ πολέμου καὶ διὰ τῶν ὅπλων ἐπίτευ-
ξιν τῆς ἐλευθερίας». Λαὸς, ἱερεῖς, δάσκαλοι,
λόγιοι, μαθητὲς (ὅσοι εἶχαν τὴν ἱκανότητα)
σπεύδουν στὰ πεδία τῶν μαχῶν «..ἀλλὰ οὗτοι
(διδάσκαλοι, μαθητὲς) ὅσοι ἦσαν ἐν ἡλικίᾳ νὰ
ἀποθέσουσι τὰ βιβλία καὶ τὸν κάλαμον καὶ νὰ
λάβουσι εἰς τὰς χεῖρας τὰ ὅπλα». Παρ’ ὅλες
τὶς ἀντίξοες συνθῆκες ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ὅτι
παρατηρεῖται ἐκπαιδευτικὴ δραστηριότη-
τα σὲ κάποιες περιοχὲς. Ἄξια ἀναφορᾶς
εἶναι τὰ ἀλληλοδιδακτικὰ σχολεῖα τῆς Τρίπο-
λης, Μεγάρων, Νάξου, Πάρου, Σαντορίνης,
Σπετσῶν, ἡ Φιλόμουσος ἑταιρία τῶν Ἀθηνῶν
καὶ ἡ φιλανθρωπικὴ ἑταιρία Ναυπλίου.
Ὁ Καποδίστριας πίστευε ὅτι ἡ ὀργάνωση
τῆς παιδείας ἀποτελεῖ τὸν «γωνιαῖον λίθον»
γιὰ τὴν ἀνασυγκρότηση τοῦ κράτους καὶ τοῦ
ἔθνους. Ἡ ἐκπαιδευτικὴ πολιτικὴ ποὺ ἀκο-
λούθησε διατυπώνεται στὸ διάγγελμα ποὺ
ἀπηύθυνε στὴ Δ’ Ἐθνικὴ Συνέλευση, στὶς
30 Ἰουλίου 1829. Στόχος του ἦταν νὰ ἐνι-
σχύσει τὰ ἀλληλοδιδακτικὰ σχολεῖα, νὰ συ-
στήσει «σχολεῖα τυπικὰ» καὶ παράλληλα νὰ
ἱδρύσει «σχολεῖα ἀνωτέρας τάξεως διὰ τοὺς
νέους Ἕλληνας, τόσον τοὺς ἀφιερωθησομέ-
νους εἰς τὰ ἐκκλησιαστικά, ὅσο καὶ εἰς τοὺς
μέλλοντας νὰ ὑπηρετήσουν τὴν πατρίδα, εἰς
τὰ πολιτικὰ ἢ νὰ διατρέξουν τὸ στάδιον τῶν
ἐπιστημῶν, τῶν τεχνῶν καὶ τῆς φιλολογίας».
Πρώτη μέριμνα τοῦ κυβερνήτη ἦταν νὰ ἀπο-
μακρύνει ἀπὸ τὰ στρατόπεδα τοὺς «ψυχο-
γιοὺς» τῶν ὁπλαρχηγῶν καθὼς καὶ τὰ περισ-
σότερα ὀρφανὰ 10-15 χρόνων ποὺ «ἠλήτευον
,ἐπῄτουν καὶ διεφθείροντο» στοὺς δρόμους
τοῦ νεοσύστατου Ἑλληνικοῦ κράτους. Ὁ Κα-
ποδίστριας θεωροῦσε αὐτὰ τὰ ὀρφανὰ ὡς
«τὴν μέλλουσα ἐλπίδα τοῦ ἔθνους». Μὲ τὴ
βοήθεια τοῦ Ηeideck σὲ μικρὸ χρονικὸ διά-
στημα περιμάζεψε μέσα σὲ καλύβες ἀρκετὰ
ὀρφανὰ ἀγόρια, τὰ ἒντυσε, τὰ ἔτρεφε καὶ τὰ
ἒβαζε νὰ παρακολουθοῦν σχολικὰ μαθήμα-
τα. Στὶς 9 Μαρτίου 1829 ἔγιναν δεκτοὶ στὸ
Ὀρφανοτροφεῖο τῆς Αἴγινας (στὸ πρῶτο
δημόσιο ἐκπαιδευτικὸ ἵδρυμα) οἱ πρῶτοι
τρόφιμοι. Ἄξιο ἀναφορᾶς εἶναι τὸ γεγονὸς
ὅτι ἀπὸ τὰ 450 παιδιὰ ποὺ ἐκπαιδεύονταν
κατὰ τὸ ἔτος 1830 στὸ Ὀρφανοτροφεῖο τὰ
περισσότερα διδάσκονταν τὴν ἀλληλοδιδα-
κτικὴ μέθοδο ἀλλὰ καὶ μαθήματα ὅπως τὴν
ἀνάγνωση, τὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ γραμματεία,
τὴν ἀριθμητικὴ, τὴν ἰχνογραφία, τὴν ἐκκλησι-
αστικὴ μουσική, τὴν ἱερὰ ἱστορία, τὴν κατή-
χηση, τὴ γεωγραφία καὶ τὴ γυμναστική.
Ὁ Καποδίστριας ἐπισκεπτόταν πολὺ
συχνὰ τὸ Ὀρφανοτροφεῖο γιὰ νὰ ἔχει ἐπίγνω-
ση τῆς κατάστασης καὶ τῶν ὅποιων προβλη-
μάτων ἀνέκυπταν σὲ αὐτό. Ἐπιπλέον φρόντι-
σε πολλὲς φορὲς καὶ γιὰ τὴν ἐπαγγελματικὴ
προοπτικὴ τῶν τροφίμων. Τοὺς ἔστελνε μὲ
ἔξοδα τοῦ κράτους νὰ σπουδάσουν κάποια
τέχνη π.χ. ἀπὸ τὶς ἐπιστολές του γνωρίζουμε
ὅτι ἔστελνε τροφίμους γιὰ νὰ διδαχτοῦν τὴν
τέχνη τῆς χρυσοχοϊκῆς, σιδηρουργικῆς, ξυ-
λουργικῆς κλπ. Γιὰ τὴν ἀρτιότερη ἐκτέλεση
τῆς ἐκπαιδευτικῆς του πολιτικῆς ὁ κυβερνή-
της ἵδρυσε τὴ «Γραμματεία Ἐκκλησιαστικῶν
καὶ Δημόσιου ἐκπαιδεύσεως» καθὼς καὶ
εἰδικὲς ἐπιτροπὲς ποὺ θὰ εἶχαν τὴ γενικὴ
ἐποπτεία στὰ ἐκπαιδευτικὰ δρώμενα. Αὐτὲς
οἱ ἐπιτροπὲς εἶχαν σκοπὸ τὴ μελέτη - ἐπίλυση
ὅλων τῶν ἐκπαιδευτικῶν προβλημάτων ποὺ θὰ
ἀνέκυπταν καθὼς καὶ τῆς συγγραφῆς - με-
τάφρασης τῶν σχολικῶν ἐγχειριδίων ποὺ θὰ
διανέμονταν στοὺς μαθητὲς καὶ στοὺς δασκά-
λους. Μία ἀπὸ αὐτὲς τὶς ἐπιτροπὲς ἦταν καὶ
ἡ Γ΄ ἐπιτροπὴ προπαιδείας ὑπὸ τοὺς Κοκκώ-
νη, Νικητόπουλου, Dutrone μὲ ἁρμοδιότητες
τὸν ἀκριβῆ καθορισμὸ τῆς ἀλληλοδιδακτικῆς
μεθόδου στὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα. [...]
Στὴν πρώτη βαθμίδα τῆς ἐκπαίδευσης κα-
τατάσσονται τὰ ἀλληλοδιδακτικὰ σχολεῖα τῶν
κατὰ τόπους περιοχῶν τῆς Ἑλλάδας ἀλλὰ καὶ
τὰ ἐναπομείναντα Ἑλληνικὰ. Μὲ τὸ ὑπ. Ἀριθ.
1032 διάταγμα τῆς 22ας Ἰουλίου 1830 καθι-
ερώνει τὴν ἀλληλοδιδακτικὴ μέθοδο. Φυσικὰ
εἶναι ἀναγκαῖο νὰ ἀναφερθεῖ ἡ ἵδρυση στὴν

43. 42
Πατριδογνωσία
Αἴγινα τοῦ λεγόμενου Πρότυπου Σχολείου
τὸν Ἰούλιο 1830 (ἕνα εἶδος διδασκαλείου)
ποὺ κατατάσσεται στὴ δεύτερη ἐκπαιδευτικὴ
βαθμίδα. Στόχος αὐτοῦ τοῦ σχολείου ἦταν ἡ
ἐπιμόρφωση τῶν νέων διδασκάλων τῆς στοι-
χειώδους ἐκπαίδευσης κατὰ τὸ παιδαγωγικὸ
σύστημα τοῦ Sarazin. Σὲ αὐτὸ τὸ πρότυπο κέ-
ντρο μετεκπαίδευσης φοιτοῦσαν οἱ καλύτεροι
μαθητὲς τῶν ἀλληλοδιδακτικῶν σχολείων γιὰ
τρία ἔτη. Ἐκτὸς ὅμως ἀπὸ τὸ πρότυπο σχο-
λεῖο ὁ Καποδίστριας ἵδρυσε καὶ τὸ λεγόμενο
Κεντρικὸ σχολεῖο τῆς Αἴγινας 1 Νοεμβρίου
1828. Σκοπὸς αὐτοῦ ἦταν ἡ ἐκπαίδευση τῶν
δασκάλων τῶν πρότυπων σχολείων ἀλλὰ καὶ
ἡ ἐκπαίδευση τῶν στελεχῶν τῶν δημοσίων
ὑπηρεσιῶν τοῦ κράτους. Οὐσιαστικὰ τὸ Κε-
ντρικὸ σχολεῖο τῆς Αἴγινας ἦταν τὸ φυτώριο
τῶν μελλόντων Ἑλλήνων δασκάλων. Ἐπιπλέον
ὁ Καποδιστρίας ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἵδρυση νέων
σχολείων φρόντισε καὶ τὴν ἀναδιοργάνωση τῶν
ἤδη ὑπαρχόντων ἐκπαιδευτικῶν ἱδρυμάτων μὲ
οἰκονομικὴ ἐνίσχυση, στελέχωση διδακτικοῦ
προσωπικοῦ καθὼς καὶ ἀποστολὴ σχολικῶν
ἐγχειριδίων, πινάκων κλπ .
Ὅμως ἡ δράση τοῦ Καποδίστρια δὲν πε-
ριορίζεται ἐδῶ. Τὸ 1828, στὴν προσπάθειά
του νὰ ἐπανδρώσει τὸ Τακτικὸ σῶμα στρατοῦ
μὲ ἱκανὰ καὶ ὑψηλῆς κατάρτισης στελέχη,
ἱδρύει τὴ Στρατιωτικὴ Σχολὴ στὸ Ναύπλιο,
τὴν ὁποία καὶ ὀνομάζει Στρατιωτικὴ Σχολὴ
Εὐελπίδων. Λέγεται ὅτι ὁ ἴδιος ὀνόμασε τοὺς
πέντε πρώτους μαθητὲς «Εὐέλπιδες» γιὰ νὰ
ὑποδείξει στοὺς Ἕλληνες ὅτι οἱ ἐλπίδες τῆς
Ἑλλάδος στηρίζονται στοὺς μορφωμένους ἀξι-
ωματικούς, ὅπως γράφει ὁ Ἀνδρέας Καστανῆς.
Ἐπιπλέον τὸ πολεμικὸ πλοῖο «Σπέτσαι» λει-
τουργεῖ ὡς ὀρφανοτροφεῖο γιὰ τοὺς ναυτό-
παιδες καὶ μάλιστα ἐντὸς του πλοίου ὑπῆρχε
βιβλιοθήκη γιὰ τὴ μελέτη τῶν ἀξιωματικῶν καὶ
τῶν ναυτῶν. Κατὰ τὸ ἔτος 1829, ὁ κυβερνή-
της μὲ βάση τὴν ἀναγκαιότητα καὶ τὴ σημασία
τῆς γεωργικῆς ἐκπαίδευσης προχώρησε στὴν
ἵδρυση τῆς Γεωργικῆς Σχολῆς τῆς Τίρυνθας
στὸ Ναύπλιο, ὅπου αὐτὴ παρεῖχε στοὺς τρο-
φίμους τὴ στοιχειώδη γεωργικὴ ἐκπαίδευση.
Ὁ Καποδίστριας ὑλοποιώντας τὸ πρόγραμμά
του γιὰ τὴν ἀνασυγκρότηση τοῦ ἔθνους, ἦταν
φυσικὸ νὰ ἐπιδείξει μέριμνα καὶ γιὰ τὴν ἐκκλη-
σιαστικὴ ἐκπαίδευση, συνδυασμένη μὲ τὴν
προοπτικὴ τῆς ἀναθέρμανσης τοῦ ἐν Χριστῷ
φρονήματος. Ἔτσι στὴν Ἱερὰ Μονὴ Ζωοδόχου
Πηγῆς στὸν Πόρο, τὴν 30η Ὀκτωβρίου 1830
μ’ ἐπισημότητα ἔγινε ἡ ἔναρξη τῶν μαθημάτων
τοῦ Ἐκκλησιαστικῆς Σχολῆς. [...]
Ἄξιο ἀναφορᾶς εἶναι καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ
Καποδιστρίας δὲν περιορίζεται στὸ γράψιμο
κάποιων ἐπιστολῶν γιὰ τὰ ἐκπαιδευτικὰ δρώ-
μενα, ἀλλὰ ὁ ἴδιος ἐπισκέπτεται τὰ σχολεῖα,
παρακολουθεῖ μαθήματα, ἐνθαρρύνει δα-
σκάλους καὶ μαθητές, συζητάει γιὰ τὰ προ-
βλήματα καὶ τὶς ἀγωνίες τους. Ὁ Ἑλληνικὸς
λαὸς ἀνταποκρίνεται στὸ κάλεσμα τοῦ Κυ-
βερνήτη μὲ ἰδιαίτερο ζῆλο. Ἀρκετοὶ Ἕλληνες
νέοι «ὑπερπηδῶντες μύριας ὅσας δυσκολίας,
μὲ μοναδικὰ ἐφόδια τὴ φιλομάθεια καὶ τὴν πε-
νία» κατέφθαναν στὴν Αἴγινα, ποὺ τὴν ἐποχὴ
ἐκείνη ἀποτελεῖ τὸ πνευματικὸ κέντρο τοῦ νε-
οσύστατου Ἑλληνικοῦ κράτους, μὲ σκοπὸ τὴ
φοίτησή τους σὲ κάποιο ἀπὸ τὰ ἐκπαιδευτικὰ
ἱδρύματα τῆς νήσου. Ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ α΄
ἔτους ἀντικατοπτρίζει τὴν παραπάνω εἰκόνα.
Ἡ νεοσύστατη Ἑλλάδα τῶν 600.000 χιλ. περί-
που κατοίκων ἀριθμοῦσε 7.824 μαθητὲς ἐνῷ
τὸν δεύτερο χρόνο ἀμέσως μετὰ τὴ λήξη τοῦ
πολέμου ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς αὐξήθηκε σημα-
ντικά. Ἐπιλογικὰ ἀναφέρω ὅτι τὸ ἔτος 1831
λειτουργοῦσαν στὴν ἐλεύθερη Ἑλλάδα 121
σχολεῖα μὲ 9.247 μαθητές.
Ἡ ἀναδιοργάνωση ὅμως τῆς παιδείας προ-
ϋπέθετε τὴν ὕπαρξη ἀναγκαίων οἰκονομικῶν
πόρων. Τὸ νεοσύστατο Ἑλληνικὸ κράτος μα-
στιζόταν τότε ἀπὸ οἰκονομικὴ δυσπραγία μὲ
ἀποτέλεσμα τὸ ἔργο τοῦ Κυβερνήτη νὰ δυ-
σχεραίνει ἀκόμα περισσότερο. Ἡ δημοσιονο-
μικὴ πολιτικὴ τοῦ Καποδίστρια εἶχε τοὺς ἑξῆς
ἄξονες: τὶς μοναστηριακὲς καὶ ἐκκλησιαστικὲς
προσόδους ἀπὸ τὴ φορολογήση τῆς ἐκκλησι-
αστικῆς περιουσίας, τὶς κρατικὲς ἐπιχορη-
γήσεις, τὴν ἰδιωτικὴ συνεισφορὰ (μὲ κύρια
πηγὴ τοὺς φίλους τοῦ Κυβερνήτη ἀλλὰ καὶ
τοὺς ἁπανταχοῦ φιλέλληνες), τοὺς ἐπιτόπι-
ους φόρους καὶ τὰ κληροδοτήματα.
Ἐπιπρόσθετα εἶναι ἀναγκαῖο νομίζω νὰ
ἀναζητηθοῦν ζητήματα περὶ τοῦ γνωστι-
κοῦ προσανατολισμοῦ τῆς παιδείας κατὰ
τὴν Καποδιστριακὴ περίοδο . O Κυβερνήτης
πίστευε ὅτι ὁ μόνος δρόμος γιὰ τὴ «μόνιμο
καὶ ἀληθινὴ τοῦ ἔθνους εὐδαιμονία» ἦταν ἡ

44. 43Παλαιά Βουλή, Ἀθήνα, 2010
Πατριδογνωσία
παιδεία. Ἡ ἐκπαιδευτικὴ πολιτική του πά-
ντως ἐντασσόταν σὲ ἕνα εὐρύτερο κυβερνη-
τικὸ πρόγραμμα. Ἄξιο ἀναφορᾶς ἀποτελεῖ
ἡ ἐγκύκλιος ποὺ ἔστειλε ὁ γραμματέας τῆς
παιδείας Ν. Χρυσόγελος τὸν Ὀκτώβριο τοῦ
1829, κατ’ ἐντολὴν τοῦ Καποδίστρια, πρὸς
τοὺς διδασκάλους τῆς ἐπικράτειας. Ἀρχικὰ
τονίζει τὶς προσπάθειες ποὺ γίνονταν γιὰ τὴ
σύνταξη ὁμοιόμορφης διδακτικῆς μεθόδου σὲ
ὅλα τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα τῆς χώρας καὶ
τὶς θετικὲς ἐπιπτώσεις ποὺ θὰ ἐπέφερε τὸ σύ-
στημα αὐτὸ. Ἔπειτα τονιζόταν ἡ ἐπιτακτικὴ
ἀνάγκη ἀναδιοργάνωσης τῆς παιδείας καθὼς
ἡ κυβέρνηση τὴν θεωροῦσε «ὡς βάσιν τῆς
κοινωνικῆς καὶ πολιτικῆς ἐπανορθώσεως τοὺς
ἔθνους καὶ διὰ τοῦτο τὸ ὑψηλότερον χρέος
της». Ἐπιλογικὰ παροτρύνει τοὺς δασκάλους
νὰ καταβάλουν «πάντα πόνον καὶ σπουδὴν
εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν παίδων».
Τὸ περιεχόμενο τῆς διδασκαλίας τῶν μα-
θημάτων κατὰ τὸν Καποδίστρια ἔπρεπε νὰ
προσανατολιστεῖ στὴ σύζευξη τῆς Ἑλληνικῆς
ὀρθόδοξου πίστεως καὶ τοῦ πατριωτικοῦ
αἰσθήματος, ὅπως ἄλλωστε διακήρυξε καὶ στὸ
διάγγελμα ποὺ ἀπεύθυνε στὴ Δ’ Ἐθνικὴ Συ-
νέλευση, στὶς 30 Ἰουλίου 1829 «διὰ τῆς ἱερᾶς
θρησκείας καὶ τῆς ὀρθῆς παιδείας ἠθικὴν
τῶν πολιτῶν διαμόρφωσιν». Θεμέλιο λίθο τῆς
παιδείας ἔλεγε πρέπει νὰ θέσουν οἱ δάσκα-
λοι «τὸν φόβο Θεοῦ, τὴν ἀρχὴ τῆς σοφίας».
Ἡ βάση ἐπὶ τῆς ὁποίας ἔπρεπε νὰ θεμελιωθεῖ
τὸ οἰκοδόμημα τῆς παιδείας κατ΄ αὐτὸν ἦταν
ἡ ζῶσα ἑλληνοχριστιανικὴ παράδοση καὶ ἡ
ἐθνικὴ διαπαιδαγώγηση τῶν ἑλληνοπαίδων μὲ
στόχο νὰ καταστοῦν ὑγιεῖς πολίτες, μέλη τοῦ
ἔθνους. Θεωροῦσε τὰ σχολεῖα, ὅπως μᾶς πλη-
ροφορεῖ ὁ Ι. Κοκκώνης στὰ ἄρθρα του, ὡς τὰ
φυτώρια τῶν νέων πολιτῶν τοῦ ἔθνους, καὶ
πού μὲ τὴν ὀρθὴ πολιτικὴ καὶ κοινωνικὴ ἀγωγή
τους θὰ συντελοῦσαν στὴν κοινὴ εὐδαιμονία
τῆς πολιτείας. Συνεχίζοντας ὁ Κοκκώνης στὸν
προσανατολισμὸ τῆς παιδείας μᾶς λέει ὅτι ὁ
μαθητὴς μέσα ἀπὸ τὴν ὑγιῆ διδασκαλία θὰ
πρέπει νὰ γνωρίσει «τὰ πρὸς τὸν Θεόν, τὰ
πρὸς ἑαυτόν, τὰ πρὸς τὸν πλησίον καὶ τὰ
πρὸς τὴν κοινωνίαν καθήκοντα». [...]
Πάντως, κύριος προσανατολισμὸς τῆς
ἐκπαιδευτικῆς του πολιτικῆς ἦταν ἡ πα-
ροχὴ τῆς στοιχειώδους δωρεὰν ἐκπαίδευσης
στοὺς Ἑλληνόπαιδες. Ὁ Καποδιστρίας θεω-
ροῦσε ὅτι ἔπρεπε νὰ βάλει γερὰ θεμέλια στὸ
οἰκοδόμημα τῆς παιδείας γιὰ νὰ καταστεῖ
αὐτὸ στέρεο καὶ ὑγιές. [...]
Ἀρκετοὶ ἀπὸ αὐτοὺς πίστευαν ὅτι ἔπρε-
πε νὰ ἱδρύσει Πανεπιστήμιο γιὰ τὶς ἀνάγκες
τῆς ἀνώτερης παιδείας τῶν Ἑλλήνων. Ὅμως
ὁ Κυβερνήτης φρονοῦσε ὅτι οἱ Ἕλληνες δὲν
εἶχαν ἀκόμη τὶς ἀναγκαῖες πνευματικὲς προ-
ϋποθέσεις γιὰ νὰ ἀφομοιώσουν μαθήματα
ἀνώτερου ἐπιπέδου. Τὴ στοιχειώδη ἐκπαί-
δευση τὴ θεωροῦσε προσωρινὰ ἀπαραίτητη
γιὰ τίς δεδομένες ἀνάγκες τῆς χώρας. Ἦταν
ὑπέρμαχος τῆς ἐξελικτικῆς ἐκπαιδευτικῆς
πολιτικῆς δηλ. ἀπὸ τὰ κατώτερα στάδια τῆς
παιδείας νὰ προχωρήσουν οἱ μαθητὲς στὰ
ἀνώτερα καὶ στὰ ἀνώτατα, ἐφόσον φυσικὰ θὰ
εἶχαν τὶς ἀπαραίτητες πνευματικὲς προϋπο-
θέσεις. [...]
Ἕνα ἀκόμη στοιχεῖο αὐτῆς τῆς ἐκπαιδευ-
τικῆς πολιτικῆς ἦταν ἡ πρόθεση τοῦ Καπο-
δίστρια ἡ ἐκπαίδευση νὰ δοθεῖ σὲ ὁλόκληρο
τὸν Ἑλληνικὸ λαὸ χωρὶς κοινωνικὲς διακρί-
σεις. Ἤθελε ὅλα τὰ κοινωνικὰ στρώματα καὶ
δὴ τὰ χαμηλότερα νὰ ἔχουν τὴ δυνατότητα
τῆς δωρεὰν στοιχειώδους μόρφωσης καθὼς,
ὅπως ἀναφέραμε καὶ προηγουμένως, θω-
ροῦσε ὅτι ἡ πρόοδος τοῦ ἔθνους συνεπαγό-
ταν τὴν πνευματικὴ ἀνόρθωσή του. Ἀπώτερος
στόχος τῶν παραπάνω ἦταν ἡ δημιουργία
ἑνὸς μόνιμου σχολικοῦ δικτύου. Ἔτσι ἐπιδί-
ωξε νὰ ἱδρυθοῦν ἀλληλοδιδακτικὰ σχολεῖα σὲ
ὅλη τὴν περιφέρεια τῆς νεοσύστατης Ἑλλά-
δας, στὶς μεγάλες πόλεις στὶς ἐπαρχίες καὶ σὲ
ὅσα δυνατὸν περισσότερα χωριά.
Ἐπιλογικὰ πρέπει νὰ σημειωθεῖ ὅτι παρ’
ὅλες τὶς ἀναπόφευκτες δυσκολίες ἐπὶ Κα-
ποδίστριᾳ μπῆκαν τὰ θεμέλια τῆς ἐθνικῆς
ἀνασυγκρότησης. Ἑπόμενος στόχος μετὰ
τὴ θεμελίωση ἦταν ἡ ἀνέγερση τοῦ νεοσύ-
στατου Ἑλληνικοῦ κράτους. Αὐτήν, ὅμως,
δὲν τὴν εἶδε ποτὲ ὁ πρῶτος κυβερνήτης τῆς
Ἑλλάδας, ἀφοῦ τὸ πρωὶ τῆς 27ης Σεπτεμ-
βρίου τοῦ ἔτους 1831 δέχθηκε δολοφονικὴ
ἐπίθεση ἀπὸ τὸν Κωνσταντῖνο καὶ τὸν Γε-
ώργιο Μαυρομιχάλη ἔξω ἀπὸ τὴν ἐκκλη-
σία τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνα στὸ Ναύπλιο.

45. 44
Α
ὐτός ὁ θεῖος καί οὐρανοπολίτης
ἄνδρας ἔζησε ὡς ἄνθρωπος οὐράνια
ζωή καί κατοίκησε στή γῆ ὅπως σέ
οὐρανό. Γι΄αὐτό εἵλκυσε πρός τόν ἑαυτό
του τούς χορούς τῶν ἀγγελικῶν δυνάμεων,
ἀφοῦ πολιτογραφήθηκε ὡς πρωτότοκος
στή βίβλο αὐτῶν πού εἶναι γραμμένοι ἐπά-
νω στούς οὐρανούς καί ἀφοῦ κατατάχθηκε
ὡς ἄξιος στήν Ἐκκλησία τους. Ὁ ὁσιώτατος
Πέτρος κατήγετο ἀπό μία κωμόπολη τῆς
Ἀσίας, τήν Ἐλαία. Ἦταν γιός τοῦ Κοσμᾶ
καί τῆς Ἄννας. Ἄν καί αὐτοί ζοῦσαν πολύ
καιρό μαζί, ἡ μητέρα του παρέμενε ἄτεκνη.
Ἦταν πολύ λυπημένη γιά τήν ἀτεκνία καί
ἱκέτευε ἀκατάπαυστα τόν Κύριο, ὑποσχό-
μενη νά ἀφιερώσει, ὡς ἄλλη Ἄννα, τό παιδί
πού θά γεννηθεῖ στόν δωρητή, γιατί ἤλπιζε
ὅτι θά σωθεῖ διά τῆς τεκνογονίας, σύμφωνα
μέ τούς ἀποστολικούς κανόνες.
Ὁ τρισυπόστατος Κύριος δέχθηκε τήν
ὑπόσχεση πού τοῦ ἔδωσε ἡ Ἄννα μέ τήν
προσευχή της καί τῆς χάρισε τρία παιδιά
στήν κατάλληλη ὥρα. Ἀφοῦ ἡ μητέρα συ-
νέλαβε καί γέννησε τόν μεγάλο φωστήρα
τῶν φωστήρων, ὁ πατέρας, αὐτή καί ὅλοι
οἱ συγγενεῖς ἄστραφταν ἀπό χαρά γιά τή
λάμψη τῆς εὐτεκνίας. Γι’ αὐτό καί ὁμαδικά
φέρνουν τό παιδί στό ἱερό τήν ὄγδοη ἡμέ-
Ὅσιος Πέτρος τῆς Ἀτρώας
ρα, ὅπως εἶναι ἔθιμο στούς χριστιανούς,
γιά νά ὑποστεί περιτομή τῆς καρδιᾶς καί
νά λαμπρυνθεί ἀπό τό θεῖο πνεῦμα. Τήν
τεσσαρακοστή ἡμέρα κάνουν τό ἴδιο ἐπί-
σης, γιά νά δεχθεί τό παιδί αὐτήν τή χάρη
ἐντονώτερα.
Ἔπειτα, μέ τόν ἴδιο τρόπο τό ὁδηγοῦν
καί στή μυστική καί παντελῆ ἀναγέννηση
τοῦ θείου βαπτίσματος, ὅπου κατά θεία
βούληση τόν ὀνόμασαν Θεοφύλακτο, κα-
θώς ἦταν πρό πολλοῦ γνώριμος στόν Θεό
καί διαφυλαγμένος γιά τή σωτηρία ὅλων.
Μόλις ἡ μητέρα του τόν ἀπογαλάκτισε,
ἐκπληρώνοντας τήν ὑπόσχεση τῆς προ-
σευχῆς της, τόν προσφέρει στό ἱερό καί
τόν ὁδηγεῖ στόν Ἐπίσκοπο, ὡς ἄλλον Σα-
μουήλ πρωτότοκο, ἀναπέμποντας εὐχαρι-
στίες στόν Κύριο.
Ὁ Ἱεράρχης διέκρινε ἀμέσως τήν
εὐλαβῆ ὑπακοή καί τίς πνευματικές προ-
ϋποθέσεις τοῦ παιδιοῦ καί τήν ἴδια ὥρα μέ
ἱερατικό στεφάνι κόβει ὁλόγυρα τά μαλ-
λιά του καί τό καταγράφει μεταξύ ἐκείνων
πού ἦταν ἀφιερωμένοι στήν ὑπηρεσία τοῦ
Θεοῦ. Ἀπό τότε λοιπόν τό παιδί κάθε μέρα
προόδευε σέ σοφία καί ὡριμότητα, ὥστε νά
θαυμάζουν ὅλοι τή σύνεση, τήν προσευ-
χή, τήν ἄσκηση, τήν εὐλάβειά του καί τή

46. 45
μεγάλη ἀφοσίωσή του στόν ναό τοῦ Θεοῦ.
Βρισκόταν ἤδη στή δεύτερη ἡλικία, δηλαδή
ἦταν δωδεκαετής.
Ἐνῷ αὐτή ἡ φήμη εἶχε διαδοθεῖ παντοῦ,
ὁ προσμονάριος τοῦ ναοῦ τῆς Θεομήτορος,
τήν ὥρα πού ὁ μακάριος ἦταν προσηλωμέ-
νος καί ἔκανε ἀδιάλειπτη προσευχή, πλη-
γώθηκε ἀπό τόν πονηρό δαίμονα μέ φθόνο
καί ὑποψία, ἒδιωξε μέ πολύ θυμό τόν ὅσιο
ἀπό τήν ἐκκλησία καί, ἀφοῦ ἔκλεισε καί
σφράγισε τίς πύλες της, πορεύθηκε στό
κελλί του κρατώντας τά κλειδιά. Κατά τήν
ὥρα τῶν ἑωθινῶν ὕμνων, καθώς συνήθιζε ὁ
ὅσιος νά πηγαίνει στόν προλεχθέντα ναό
τῆς Θεοτόκου, προχωροῦσε ἀπαγγέλλο-
ντας ἀπό στήθους τό ψαλτήριο τοῦ Δαβίδ
καί βρῆκε τίς θύρες κλειστές.
Τότε ἀπήγγειλε τούς στίχους τοῦ Δα-
βίδ : «Ἀνοῖξτε μου, πύλες τῆς δικαιοσύνης·
ὅταν ἔλθω μέσα θά ἐξομολογηθῶ στόν Κύ-
ριο». Καί, ἀφοῦ τίς σφράγισε μέ τό ζωο-
ποιό σημεῖο τοῦ σταυροῦ, αὐτόματα ἄνοι-
ξαν γιά χάρη του οἱ πύλες τοῦ ναοῦ καί,
ὅταν μπῆκε, ἔκλεισαν πάλι διατηρώντας τίς
σφραγίδες τους ἀνέγγιχτες.
Ὕστερα ἀπό αὐτά ἔφθασε ὁ προσμο-
νάριος πού κρατοῦσε τά κλειδιά τοῦ ναοῦ
καί ἀνοίγοντας βρῆκε τόν ὅσιο νά προσεύ-
χεται. Τότε τόν κατέλαβε μεγάλος θαυμα-
σμός, καθώς βρέθηκε σέ ἀμηχανία γιά τόν
τρόπο εἰσόδου τοῦ ὁσίου, ὁπότε πέφτει
στά πόδια του, γίνεται ἱκέτης ὁ πρώην δι-
ώκτης καί ζητεῖ συγγνώμη γιά τή δαιμονι-
κή καί φθονερή ἀγνωμοσύνη πού ἐπέδειξε
σ’ αὐτόν. Ἔπειτα δέχεται ἀπό τόν ὅσιο
τή συγχώρηση τοῦ σφάλματος καί τόν δι-
αβεβαιώνει ὅτι ποτέ πιά δέν θά κλείνει σ’
αὐτόν τήν εἴσοδο τοῦ ἱεροῦ ναοῦ.
Ἔτσι, λοιπόν, ἐκείνη τήν ἐποχή ὁ μακά-
ριος, λάμποντας ἀπό ἄρρητη ταπεινοφρο-
σύνη, ἄυπνη προσευχή καί νηστεία, ἐκλι-
παροῦσε τή Δέσποινα Θεοτόκο μέσα στόν
ναό της, χωρίς νά φάει ἤ νά πιεῖ τίποτε ἐπί
ἑπτά ἡμέρες, νά τοῦ ἀποκαλυφθεῖ ὁ τρό-
πος τῆς σωτηρίας του. Καί μόλις συμπλη-
ρώθηκαν οἱ ἑπτά ἡμέρες, παρουσιάζεται
ἡ Θεομήτωρ στό ὄνειρό του καί τοῦ λέγει:
«Βλέποντας τήν προθυμία καί τή ζέση σου
γιά τήν ἀρετή, δέχθηκα τήν αἴτησή σου·
γί αὐτό σήκω, βγές ἔξω καί θά βρεῖς ἕνα
μοναχό πού λέγεται Ἰάκωβος· νά εἶσαι ὁ
σύντροφός του στό ταξίδι».
Ἀπό τόν ὑπό ἔκδοση βίο τοῦ ὁσίου Πέτρου τῆς
Ἀτρώας ἀπό τίς Ἐκδόσεις Ἑνωμένη Ρωμηοσύνη.
Οἱ Ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας

47. 46
σχολια ζωντας
Ἀλαν Σάντετζ
(βραβεῖο ἀστρονομί-
ας Crawford):
«Τό βρίσκω πολύ ἀπί-
θανο μία τέτοια τάξη νά
προῆλθε ἀπό τό χάος.
Πρέπει νά ὑπάρ-
χει κάποια ὀργανωτική
ἀρχή. Γιά μένα, ὁ Θεός
εἶναι μυστήριο, ἀλλά
εἶναι καί ἡ ἐξήγηση τοῦ
θαύματος τῆς ὕπαρξης,
τοῦ γιατί ὑπάρχει κάτι
ἀντί γιά τίποτε».
Τζών Ὀκήφ
(ἀστρονόμος τῆς NASA):
«Μέ ἀστρονομικά
μέτρα, εἴμαστε μία πα-
ραχαϊδεμένη, πολυαγα-
πημένη ὁμάδα πλασμά-
των…
Ἄν τό Σύμπαν δέν
εἶχε φτιαχτεῖ μέ μία ἀπο-
λύτως καθοριστική ἀκρί-
βεια, δέν ἐπρόκειτο ποτέ
νά ὑπάρξουμε.
Εἶναι ἡ γνώμη μου,
πώς αὐτές οἱ συγκυρίες
δείχνουν πώς τό σύμπαν
δημιουργήθηκε γιά νά τό
κατοικεῖ ὁ ἄνθρωπος.»
Ἀρνῶ Πενζίας
(Βραβεῖο Νόμπελ Φυσικῆς):
«Ἡ Ἀστρονομία μᾶς
ὁδηγεῖ σέ ἕνα μοναδι-
κό συμβάν, ἕνα σύμπαν
πού δημιουργήθηκε
ἐκ τοῦ μηδενός, πού δι-
αθέτει ἐκείνη τήν πολύ
λεπτή ἰσορροπία πού
χρειάζεται γιά νά πα-
ρέχονται οἱ ἀκριβεῖς
συνθῆκες πού ἐπιτρέ-
πουν τή ζωή καί πού
ἔχει ἕνα ὑποκείμενο
(ὑπερφυσικό, θά τό ἔλεγε
κανείς) σχέδιο.»
Ρόμπερτ Τζάστροου
(αὐτοαποκαλούμενος
ἀγνωστικιστής):
«Γιά τόν ἐπιστήμονα πού
ἔχει ζήσει μέ τήν πίστη
του στή δύναμη τῆς λο-
γικῆς, ἡ ἱστορία τελειώ-
νει σάν ἕνα κακό ὄνειρο.
Ἔχει σκαρφαλώσει τίς
ὁροσειρές τῆς ἄγνοιας…
πλησιάζει νά κατακτήσει
τήν ψηλότερη κορυφή…
καί, καθώς σέρνεται
πάνω ἀπό τόν τελευταῖο
βράχο, τόν καλωσορίζει
μία ὁμάδα θεολόγων, οἱ
ὁποῖοι εἶναι καθισμένοι
ἐκεῖ πέρα ἐπί αἰῶνες…»
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΜΙΛΑΝΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΕΟ

48. 47
Ὁ καλύτερος νέος
ἐρευνητής παγκοσμίως
(Best Young Researcher)
γιά τό 2011 εἶναι Ἕλλη-
νας καί ψηφίστηκε ἀπό
ἐρευνητές 150 ξένων πα-
νεπιστημίων, στό πλαίσιο
διεθνοῦς συνεδρίου μη-
χανικῆς πού ἔγινε πρό-
σφατα στήν Πράγα!
Ὁ 29χρονος Χρῆστος
Τσαλίκης, ἀπόφοιτος
τοῦ τμήματος Πολιτικῶν
Μηχανικῶν τοῦ ΑΠΘ,
ἀναδείχθηκε ὁ καλύτερος
ἐρευνητής γιά ἐργασία
του πάνω στόν σχεδιασμό
μεταλλικῶν κατασκευῶν
πού συμπεριφέρονται μέ
τή μέγιστη δυνατή ἀντο-
χή σέ μία πυρκαγιά.
Ὁ Χρ. Τσαλίκης κα-
τάφερε νά ἀποτυπώσει
στό χαρτί -μέ βάση τίς
θεωρίες τῆς μηχανικῆς-
τή συμπεριφορά τῶν
μεταλλικῶν κατασκευῶν
στό ἐνδεχόμενο πυρκα-
γιᾶς, ὥστε αὐτές νά ἀντέ-
χουν πολύ περισσότερο
χρόνο καί νά κοστίζουν
λιγότερο.
Ἡ ἐρευνητική ἐργα-
σία πού παρουσίασε
στό συνέδριο κέρδισε
τίς ἐντυπώσεις τῶν συ-
ναδέλφων του ἀπό πανε-
πιστήμια τῶν ΗΠΑ, τῆς
Κίνας, τῆς Σιγκαπούρης,
τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης
καί ἀλλοῦ, γιά τήν ὑψηλή
ποιότητα, τήν ἐπιστημο-
νική πληρότητα καί τήν
καινοτομία της.
Ἡ μελέτη του, ἐκτός
ἀπό τά πλεονεκτήμα-
τα πού προσφέρει στήν
ἀντοχή τῶν κτιρίων σέ
περίπτωση πυρκαγιᾶς,
ἀνοίγει τόν δρόμο γιά
τή δημιουργία ἑνός νέου
κατασκευαστικοῦ κανο-
νισμοῦ στήν Εὐρωπαϊκή
Ἕνωση σέ ὅ,τι ἀφορᾶ
τήν πυροπροστασία στή
δόμηση.
Ὅπως λέει ὁ ἴδιος, «Τά
ἑλληνικά πανεπιστήμια
προσφέρουν ἄρτια ἐπι-
στημονική γνώση καί μπο-
ροῦν νά συγκριθοῦν μέ
ἀναγνωρισμένα πανεπι-
στήμια τοῦ ἐξωτερικοῦ».
Ἐφημερίδα ‘Αγγελιοφό-
ρος τῆς Θεσσαλονίκης.
Ο ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΝΕΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ

49. 48
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΒΙΒΛΙΟ
ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ
ΘΕΑΤΡΟ
Ostrov (Τό νησί)
Σκηνοθέτης: Πάβελ Λουνγκίν
Τὸ ἐξ Ἀνατολῆς φῶς… «ΤΟ ΝΗΣΙ» μία
ταινία -μήνυμα πνευματικότητας ἀπὸ τὴ
σημερινὴ Ῥωσία.
Τὸν Νοέμβριο τοῦ 2006 κυκλοφό-
ρησε στὴ Ῥωσία μὲ μεγάλη ἐπιτυχία ἡ
ταινία τοῦ Ῥώσου σκηνοθἑτη Παύλου
Λουνγκίν «ΤΟ ΝΗΣΙ».
Ἡ ταινία μᾶς παρουσιάζει ἕνα ἐπει-
σόδιο τοῦ Β´ Παγκοσμίου Πολέμου σὲ
νησὶ στὴ Λευκὴ Θάλασσα, ὅπου ἀρχίζει
ἡ τραγωδία ἑνὸς νεαροῦ ῥώσου ναύτη
θερμαστῆ, ποὺ τὸν ἐξαναγκάζουν οἱ
Γερμανοὶ νὰ ἐκτελέσει τὸν ἀξιωματικό
του γιὰ νὰ τοῦ χαρίσουν τὴ ζωή.
Στὴ συνέχεια, ἡ ταινία μᾶς μεταφέρει στὸ ἔτος 1976 σ᾿ ἕνα μοναστήρι τῆς
ἴδιας περιοχῆς, ὅπου ὁ νεαρὸς ναύτης ὡς ῥασοφόρος μοναχὸς Ἀνατόλιος τώρα,
προσπαθεῖ νὰ ξεπεράσει μὲ τὴν προ-
σευχὴ τῆς καρδιᾶς τὸ βαθὺ τραῦμα
τῆς ἐνοχῆς γιὰ τὸ ἁμάρτημα τοῦ
φόνου.
«Εἶναι μιά ταινία γιὰ τὸ γεγονὸς ὅτι
ὁ Θεὸς ὑπάρχει. Προκύπτει μιὰ στιγμὴ
στὴ ζωή, ποὺ στὸ ἐπίκεντρο βρίσκεται
αὐτὸ τὸ σημαντικὸ ζήτημα.
Ἐπιπλέον, προσπαθῶ νὰ ἐπεκταθῶ
σὲ νέα κινηματογραφικὰ εἴδη, στὴ
συγκεκριμένη περίπτωση τὸ εἶδος τῆς
ζωῆς τῶν Ἁγίων».
Πάβελ Λουνγκίν

50. ΕΚ∆ΟΣΕΙΣ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ
Ο ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΠΑΪΣΙΟΣ -
ΩΣ ΝΕΟΣ ΚΑΙ ΒΟΗΘΩΝΤΑΣ
ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ
Προσφέρεται ∆ΩΡΕΑΝ
ΟΣΙΟΥ ΕΦΡΑΙΜ ΤΟΥ ΣΥΡΟΥ
Λόγος στὸν Προφήτη Ἰωνᾶ
καὶ γιὰ τὴν µετάνοια τῶν Νινευϊτῶν.
Προσφέρεται ∆ΩΡΕΑΝ
ΒΙΟΣ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ
ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ
Ὀπτικοακουστικὴ ψηφιακὴ κασετίνα
µὲ τὸν βίο τοῦ Γέροντος Παϊσίου.
Προσφέρεται ∆ΩΡΕΑΝ
ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ
«Τό Μυστήριο τοῦ Γάµου - Κοινωνία Ἀγάπης»
Προσφέρεται ∆ΩΡΕΑΝ
1
ΤΟ ΠΕΡΙΟ∆ΙΚΟ ΜΑΣ «Ἐρῶ»
«Ἐρῶ» Τεῦχος 2
Ἀπρ.-Ἰούν. 2010
«Ἐρῶ» Τεῦχος 3
Ἰούλ.-Σεπτ. 2010
«Ἐρῶ» Τεῦχος 1
Ἰαν.-Μάρτ. 2010
Περισσότερες πληροφορίες
στά τηλέφωνα:
2310 552 719 καί 2310 552 713
Τηλεοµοιότυπο: 2310 552 209
∆ιαδίκτυο: www.enromiosini.gr
Ἠλεκτρ. ταχυδροµεῖο:
contact@enromiosini.gr
«Ἐρῶ» Τεῦχος 4
Σεπτ.-∆εκ. 2010
«Ἐρῶ» Τεῦχος 5
Ἰαν.-Μάρτ. 2011