ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ., profile picture
Uploaded by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
1,212 views

¨ΕΡΩ¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011)

Η ¨ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ¨ ΣΑΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΤΟ ΟΓΔΟΟ ΤΕΥΧΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ¨ΕΡΩ¨ – (ΟΚΤΩΒΡΙΟ -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟ 2011). ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΤΩΡΑ ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ ΤΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ ΣΑΣ. ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ - ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Γραφεῖα Θεσσ/νίκης: Μοναστηρίου 225, Μενεμένη, 54628 τηλ: 2310552207, τηλεομοιότυπο: 2310552209 Γραφεῑα Ἀθηνῶν: Πανεπιστημίου 34 καί Ἱπποκράτους γωνία, Στοά Παλλάδος 10679, 2ος ὄροφος, τηλ.2105227967 καί Πανεπιστημίου 39, Στοά Πεσματζόγλου 10679, 5ος ὄροφος, τηλ.2106930355 http://www.enromiosini.gr/

Embed presentation

Downloaded 28 times
1 / 172
2 / 172
3 / 172
4 / 172
5 / 172
6 / 172
7 / 172
8 / 172
9 / 172
10 / 172
11 / 172
12 / 172
13 / 172
14 / 172
15 / 172
16 / 172
17 / 172
18 / 172
19 / 172
20 / 172
21 / 172
22 / 172
23 / 172
24 / 172
25 / 172
26 / 172
27 / 172
28 / 172
29 / 172
30 / 172
31 / 172
32 / 172
33 / 172
34 / 172
35 / 172
36 / 172
37 / 172
38 / 172
39 / 172
40 / 172
41 / 172
42 / 172
43 / 172
44 / 172
45 / 172
46 / 172
47 / 172
48 / 172
49 / 172
50 / 172
51 / 172
52 / 172
53 / 172
54 / 172
55 / 172
56 / 172
57 / 172
58 / 172
59 / 172
60 / 172
61 / 172
62 / 172
63 / 172
64 / 172
65 / 172
66 / 172
67 / 172
68 / 172
69 / 172
70 / 172
71 / 172
72 / 172
73 / 172
74 / 172
75 / 172
76 / 172
77 / 172
78 / 172
79 / 172
80 / 172
81 / 172
82 / 172
83 / 172
84 / 172
85 / 172
86 / 172
87 / 172
88 / 172
89 / 172
90 / 172
91 / 172
92 / 172
93 / 172
94 / 172
95 / 172
96 / 172
97 / 172
98 / 172
99 / 172
100 / 172
101 / 172
102 / 172
103 / 172
104 / 172
105 / 172
106 / 172
107 / 172
108 / 172
109 / 172
110 / 172
111 / 172
112 / 172
113 / 172
114 / 172
115 / 172
116 / 172
117 / 172
118 / 172
119 / 172
120 / 172
121 / 172
122 / 172
123 / 172
124 / 172
125 / 172
126 / 172
127 / 172
128 / 172
129 / 172
130 / 172
131 / 172
132 / 172
133 / 172
134 / 172
135 / 172
136 / 172
137 / 172
138 / 172
139 / 172
140 / 172
141 / 172
142 / 172
143 / 172
144 / 172
145 / 172
146 / 172
147 / 172
148 / 172
149 / 172
150 / 172
151 / 172
152 / 172
153 / 172
154 / 172
155 / 172
156 / 172
157 / 172
158 / 172
159 / 172
160 / 172
161 / 172
162 / 172
163 / 172
164 / 172
165 / 172
166 / 172
167 / 172
168 / 172
169 / 172
170 / 172
171 / 172
172 / 172
1 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011 / ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗς-ΠΡΟΒΟΛΗς ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ / ΤΕΥΧΟΣ 8 / ΙΑ μα ΗΣ ω ι ερ ΚΛ φ ΕΚ α ην στ "Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ Τ ΙΘΗΝΟΣ Τ ΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΜΑΣ" ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΑΥΤΟ ΓΡΑΦΟΥΝ: ΜΗΤΡ. ΑΙΤΩΛΙΑΣ & ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ κ. ΚΟΣΜΑΣ, ΜΗΤΡ. ΠΙΣΙΔΙΑΣ κ. ΣΩΤΗΡΙΟΣ, ΑΡΧΙΜ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΨΑΝΗΣ, ΑΡΧΙΜ. ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΥΡΙΑΖΟΠΟΥΛΟΣ, ΑΡΧΙΜ. ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ ΚΑΝΣΙΖΟΓΛΟΥ, ΑΡΧΙΜ. ΑΧΙΛΛΙΟΣ ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ, ΑΡΧΙΜ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΚΟΚΛΙΩΤΗΣ, ΠΡΩΤΟΠΡ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΖΗΣΗΣ, ΠΡΩΤΟΠΡ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ, ΠΡΩΤΟΠΡ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΜΠΑΤΙΣΤΑΤΟΣ, ΠΡΩΤΟΠΡ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΡΟΥΤΟΓΛΟΥ, π. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΑΛΛΙΑΚΜΑΝΗΣ, ΠΡΩΤΟΠΡ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΕΤΑΛΛΗΝΟΣ, ΙΕΡΟΜ. ΛΟΥΚΑΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΤΗΣ, ΜΟΝ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΤΗΣ, π. ΠΟΡΦΥΡΙΟΣ GEORGI, ΒΟΥΡΛΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ΣΚΑΛΤΣΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, ΤΣΙΓΚΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ, ΚΟΥΚΟΥΣΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ, ΓΚΑΒΑΡΔΙΝΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΣΙΑΣΙΟΣ ΛΑΜΠΡΟΣ, ΡΕΡΑΚΗΣ ΗΡΑΚΛΗΣ, ΜΠΑΚΑΣ Θ. ΙΩΑΝΝΗΣ
2 “Ὤ πατρίς μου μικρά! Πόσο μεγάλη εἶσαι ἐν τῇ θρησκείᾳ σου.” Μοναχὸς Ἀνδρόνικος (κατὰ κόσμον Ἀλέξανδρος Μωραϊτίδης)
1 EΚΔΟΤΙΚO ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΕ Υ ΧΟΣ ΑΡ. 8/ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟς 2011 ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ TOY ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕ ΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑ Σ «Ἡ Ἐκκλησία τιθηνὸς τοῦ Γένους» Εἶναι σημεῖο τῶν καιρῶν ποὺ ζοῦμε νὰ χαρακτη- ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ - ΕΚΔΟΤΗΣ ρίζεται ἀπὸ ἀρκετοὺς ἡ Ἐκκλησία ὡς «θεσμός». Καὶ «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» μάλιστα νὰ ὑποστηρίζεται ὅτι διέρχεται κρίση μαζὶ μὲ ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ τοὺς ὑπόλοιπους θεσμοὺς τῆς χώρας μας. Μία τέτοια -ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ διαπίστωση δυστυχῶς ἀγνοεῖ πὼς ἡ Ἐκκλησία δὲν ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ εἶναι μόνον πέτρες καὶ τοῖχοι, πρόσωπα καὶ κανόνες, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ KATA TON ΝΟΜΟ ἀλλὰ πρωτίστως εἶναι Πίστη καὶ τρόπος ζωῆς. Ἔχει Παπαδόπουλος Θεόφιλος, Πρόεδρος Κεφαλή της τὸν Κύριο ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστὸ καὶ ὡς ἐκ Τηλ.: 6985 085 012 τούτου ἔρχεται ἀπὸ τὴν Ἀρχὴ τοῦ κόσμου τούτου καὶ νικηφόρα συνεχίζει ὣς τὸ τέλος τοῦ Αἰῶνος. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Ὅπως χαρακτηριστικὰ λέγει ὁ Ἱερὸς Χρυσόστο- Χειλαδάκης Νικόλαος μος: «Τίποτε δὲν εἶναι ἴσο μὲ τὴν Ἐκκλησία. Μὴ μοῦ λέγης τὰ τείχη καὶ τὰ ὅπλα, διότι τὰ τείχη μὲ τὸ χρό- ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Βιλλιώτης Γεώργιος νο παλαιώνουν, ἐνῷ ἡ Ἐκκλησία ποτὲ δὲν γερνᾶ. Τὰ Γαλανόπουλος Χρῆστος τείχη οἱ βάρβαροι τὰ γκρεμίζουν, τὴν Ἐκκλησία ὅμως Θανάσουλας Δῆμος οὔτε οἱ δαίμονες δὲν τὴν νικοῦν. Καὶ ὅτι τὰ λόγια αὐτὰ δὲν εἶναι μεγάλη καύχηση, τὸ μαρτυροῦν τὰ πράγμα- ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΥΛΗΣ τα. Πόσοι πολέμησαν τὴν Ἐκκλησία καὶ αὐτοὶ ποὺ Παπαδόπουλος Θεόφιλος τὴν πολέμησαν χάθηκαν; Αὐτὴ ὅμως ἀνέβηκε πάνω ἀπὸ τοὺς οὐρανούς. Τέτοιο μεγαλεῖο ἔχει ἡ Ἐκκλησία. ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Ὅταν τὴν πολεμοῦν, νικάει· ὅταν τὴν ἐπιβουλεύω- Βιλλιώτης Γεώργιος νται, θριαμβεύει· ὅταν τὴν βρίζουν, γίνεται λαμπρότε- Τζίκα Δήμητρα Βελέτζας Χρῆστος ρη· δέχεται τραύματα καὶ δὲν πέφτει ἀπὸ τὶς πληγές· κλυδωνίζεται, ἀλλὰ δὲν παθαίνει ναυάγιο· παλεύει, ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ-ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ἀλλὰ μένει ἀήττητη· ἀγωνίζεται, ἀλλὰ δὲν νικιέται.» Ἀνανιάδης Γεώργιος Ἂς μὴν ἔχουμε λοιπὸν κανένα φόβο γιὰ τὴν Ἐκκλησία παρὰ μόνο βεβαιότητα ὅτι αὐτὴ θὰ στέκη ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ πάντοτε, μὲ σιγουριὰ καὶ μὲ ἀσφάλεια. Ἂν εἶναι κάτι & ΣΥΝΔΡΟΜΩΝ ποὺ θὰ πρέπη νὰ ἀγωνιοῦμε καὶ νὰ προσπαθοῦμε εἶναι Ἰωαννίδου Μαρία γιὰ τὴν προσωπική μας στάση ἀπέναντί της. Καὶ τοῦτο Τηλ.: 2310 552 207 γιατί σήμερα, ὅσο ποτὲ ἄλλοτε, πλήθυναν οἱ φωνὲς EΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ ποὺ πασχίζουν νὰ διαβάλλουν τὴν κρίση μας καὶ τὴν Ἐσωτερικοῦ: 20 Εὐρώ, Ἐξωτερικοῦ: 40 Εὐρώ ὀπτική μας. «Ποῦ εἶναι ἡ Ἐκκλησία;» φωνάζουν. «Τὸ Ἱερατεῖο, οἱ παπάδες, νὰ δώσουν τὰ χρυσαφικὰ γιὰ νὰ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ σωθοῦμε», μυκτηρίζουν καὶ ἄλλα τέτοια θλιβερὰ ποὺ Eurobank, BIC: EFGBGRAA μᾶς κλονίζουν, θολώνουν τὸ μυαλὸ καὶ τὴ ματιά μας. IBAN: GR4002603220000140200352972 Τὸ τεῦχος τοῦ 'Eρῶ ποὺ κρατᾶτε στὰ χέρια σας εἶναι ἀφιερωμένο στὴν Ἐκκλησία καὶ ἔχει ὡς στόχο ΓΡΑΦΕΙΑ νὰ μᾶς φανερώση, ἔστω καὶ λίγο, τὸ τί εἶναι ἡ Ἐκκλη- Μοναστηρίου 225, 546 28 Θεσσ/νίκη σία καὶ τὴ σπουδαιότητα ποὺ αὐτὴ ἔχει γιὰ τὸ Γένος Τηλ. παραγγελιῶν: 2310 552 713 Τηλεομ.: 2310 552 209 μας. Νὰ μᾶς δώση νὰ καταλάβουμε ὅτι ἡ Ἐκκλησία γιὰ ἐμᾶς τοὺς Ἕλληνες εἶναι ἡ Μάνα μας, αὐτὴ ποὺ μᾶς Διαδίκτυο: www.enromiosini.gr ἔδωσε ζωή, μᾶς ἐξέθρεψε καὶ μᾶς μεγάλωσε καὶ μᾶς ἀγαπᾶ, τὸν κάθε ἕναν ἀπὸ ἐμᾶς ξεχωριστὰ καὶ μὲ τὸν Ἠλεκτρ. ταχυδρομεῖο: τρόπο ποὺ ἁρμόζει. Συντρέχει στὶς δύσκολες στιγμές contact@enromiosini.gr μας, ὑπομένει καρτερικὰ τὶς ἐφηβικές μας ἀντιδρά- Οἱ συγγραφεῖς τῶν ἄρθρων φέρουν τήν σεις, χαίρεται καὶ συμπάσχει στοὺς προσωπικοὺς καὶ εὐθύνη γιά τίς ἀπόψεις τους. συλλογικοὺς ἀγῶνες μας, εὔχεται γιὰ ὅλους μας καὶ θέλει νὰ εἴμαστε ἀγαπημένοι μεταξύ μας γιατί εἴμαστε ISSN: 1792-2828 ἀδέλφια, εἴμαστε τὰ παιδιά της. Εἴθε νὰ τὸ καταλάβου- με καὶ νὰ τὸ βιώσουμε. Ἀμήν.
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2 οκτωβριου - δεκ Ε Μ Β Ρ Ι Ο Υ 2 0 1 1 Η ΦΥΣΗ Κ Α Ι Η Λ ΑΤΡΕΙ Α ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΙΕΡΑ ΠΟΣΤΟΛ ΙΚ Η ΕΣΧ ΑΤΟΛΟΓΙ Α ΤΟ ΠΟΛ ΙΤΕΥ Μ Α ΤΗΣ ΕΚ Κ Λ ΗΣΙ ΑΣ ΜΟΝΑ Χ ΙΣΜΟΣ Κ ΑΤΑΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΤΗΣ ΕΚ Κ Λ ΗΣΙ ΑΣ Σκαλτσῆ Παναγιώτη Κ Α Ι ΕΚ Κ Λ ΗΣΙ Α Μ Α ΡΤΥ ΡΙ ΑΣ Π Α ΡΑ ΔΟΣΗ Βασιλείου Ἀθ. Τσίγκου Σελ. 18 Ἀρχιμανδρίτου Μητροπολίτου Διάκου π. Πορφυρίου Σελ. 9 Γεωργίου Καψάνη Πισιδίας Σωτηρίου Σελ. 66 Σελ. 32 Σελ. 51 ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΤΡΙΜΗΝΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ σ. 4 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ σ. 57 ΤΟ ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ π. Γεωργίου Δ. Μεταλληνοῦ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ σ. 9 Η ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ Μοναχοῦ Νικολάου Γρηγοριάτη ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ σ. 61 Ο ΕΘΝΟΦΥΛΕΤΙΣΜΟΣ Βασιλείου Ἀθ. Τσίγκου ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΔΙΚΗ ΤΟΥ σ. 16 Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΔΕΣΜΕΙΝ ΚΑΙ ΛΥΕΙΝ Ἰωάννη Θ. Μπάκα Μητροπολίτου Αἰτωλίας & Ἀκαρνανίας σ. 66 ΕΣΧΑΤΟΛΟΓΙΑ κ. Κοσμᾶ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ σ. 18 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Διάκου π. Πορφυρίου Παναγιώτη Σκαλτσῆ σ. 72 ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΑΙ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΟ σ. 23 Ο ΠΛΟΥΤΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ π. Βασιλείου Καλλιακμάνη Πρωτοπρεσβύτερου Θεοδώρου Ζήση σ. 76 ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ σ. 26 ΠΩΣ ΔΙΑΒΑΖΟΥΝ ΟΙ ΠΑΛΑΙΟΙ Πρωτοπρεσβ. Βασιλείου Α. Γεωργόπουλου ΤΗΝ ΕΞΩ ΣΟΦΙΑ σ. 79 ΠΑΤΕΡΕΣ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Λάμπρου Σιάσιου Ἐπιμέλεια π. Ἀναστασίου Παρούτογλου σ. 32 ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Ἀρχιμανδρίτου Γεωργίου Καψάνη ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ-ΝΕΟΤΗΤΑ σ. 37 Η ΔΙΑΣΠΟΡΑ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΡΕΣΕΩΣ σ. 86 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Βασιλείου Κουκουσᾶ ΣΤΟΝ ΑΠΕΓΚΛΩΒΙΣΜΟ ΤΩΝ ΝΕΩΝ σ. 43 ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΥΓΙΕΣ ΦΡΟΝΗΜΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΛΗΘΑΡΓΟ ΚΑΙ ΒΙΩΜΑ Ἠρακλῆ Ρεράκη Ἀρχιμ. Νικοδήμου Κανσίζογλου σ. 90 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΟΝΤΑ σ. 47 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟΥΣ ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΟΥΣ ΜΙΑ, ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ Πρωτοπρεσβ. Γρηγορίου Μπατιστάτου π. Λουκᾶ Γρηγοριάτη σ. 51 ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΤΑΘΕΣΗ ΓΛΩΣΣΑ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ Μητροπολίτου Πισιδίας Σωτηρίου, σ. 92 Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ (ὁ ἀπό Κορέας) Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη
3 Ο ΛΟΓΟΣ ΣΥΣΤΗΜ ΑΤΑ Η ΣΥ ΜΒΟΛ Η ΜΕΛΩΔΟΙ Κ Α Ι ΜΙΑ «ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ» ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΧ ΕΣΕΩΝ ΤΗΣ ΒΥΖΑ ΝΤΙΝΗΣ Υ ΜΝΟΓΡΑΦΟΙ ΕΛΛΗΝΙΔΑ! Γεωργίου Βιλλιώτη ΕΚ Κ Λ ΗΣΙ ΑΣ ΜΟΥΣΙΚ ΗΣ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΩΝ Χαράς Νικοπούλου Κ Α Ι ΠΟΛ ΙΤΕΙ ΑΣ ΣΤΗ ΔΙ Α ΜΟΡΦΩ- Χ ΡΙΣΤΟΥ ΓΕΝΝΩΝ Σελ. 154 Σελ. 92 ΣΗ τησ Λ ΑΤΡΕΙ ΑΣ Γεωργίου Γκαβαρδίνα Περσυνάκη Ἐμμανουήλ Σελ. 106 Ἀθανασίου Θ. Βουρλῆ Σελ. 126 Σελ. 120 ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ σ. 99 ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΘΕΜΑΤΟΦΥΛΑΚΕΣ σ. 134 ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ Ἀρχιμανδρίτου Χριστοδούλου Κοκλιώτη ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ σ. 137 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ Θεώνης Μπούρα ΜΙΣΘΟΔΟΣΙΑ ΚΛΗΡΙΚΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Ἀρχιμανδρίτου Πέτρου Μποζίνη σ. 141 ΤΟ ΠΑΠΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΞΟΥΣΙΑΣ σ. 103 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 ΚΑΙ Ο Hans Küng, (μτφ. Ἀρχιμ. Μελέτιος Κουράκλης) ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ σ. 142 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Κωνσταντίνου Δεσποτόπουλου «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» σ. 106 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΧΕΣΕΩΝ σ. 144 ΣΧΕΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ-ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ Μανόλη Γ. Δρεττάκη Γεωργίου Χ. Γκαβαρδίνα σ. 147 ΑΠΟΠΟΙΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡAΔΟΣΗ Μητροπολίτου Δρυϊνουπόλεως, σ. 112 Η ΕΥΛΑΒΕΙΑ ΤΩΝ ΠΙΣΤΩΝ Πωγωνιανῆς καὶ Κονίτσης κ. Άνδρέα ΣΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΜΑΣ σ. 148 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΟΝΤΑ Ἀρχιμανδρίτου Ἀχιλλίου Τσούτσουρα ΣΤΟΥΣ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ σ. 116 ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΟ ΓΗΡΟΚΟΜΕΙΟ ΖΩΣΙΜΑΔΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΚΑΙ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ Πέτρου Ἀ. Τσόδουλου Ἀρχιμανδρίτου Χρίστου Κυριαζόπουλου σ. 150 ΠΡΩΤΟΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤEΧΝΗ σ. 151 «ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΟΣ Ο ΝΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΩΡΕΑ ΟΡΓΑΝΩΝ» σ. 120 Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ Μητροπολίτου Πειραιῶς κ. Σεραφείμ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΟΥ Θ.ΛΑΤΡΕΙΑΣ Ἀθανάσιου Βουρλῆ σ. 126 ΜΕΛΩΔΟΙ ΚΑΙ ΥΜΝΟΓΡΑΦΟΙ σ. 156 ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ Ἐμμανουήλ Περσυνάκη σ. 130 ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ σ. 160 ΔΙΑΦΟΡΑ Σπυρίδωνος Μαρίνη
4 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ὀρθόδοξα π. Γεωργίου Δ. Μεταλληνοῦ Ὁμότιμου καθηγητοῦ πνευματικά θέματα Θεολογικῆς Σχολῆς Πανεπ. Ἀθηνῶν Ἡ Ἐκκλησία ὑπάρχει καὶ ἐνερ- γεῖ στὸν κόσμο ὡς σῶμα Χριστοῦ καὶ ἐν Χριστῷ κοινωνία, ὡς ὁ χῶρος πραγματώσεως τῆς Ὀρθοδο- ξίας, τοῦ πληρώματος τῆς Ἀληθείας, ποὺ εἰσήγαγε στὸν κόσμο καὶ τὴν ἱστορία ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός. Ἂν θέλαμε νὰ ὁρίσουμε, συμβατικά, τὸν Χριστια- νισμὸ ὡς Ὀρθοδοξία, θὰ λέγαμε ὅτι εἶναι ἡ ἐμπειρία τῆς παρουσίας τοῦ Ἀκτίστου (Τριαδικοῦ Θεοῦ) μέσα στὴν ἱστορία καὶ ἡ δυνατότητα τοῦ κτιστοῦ (τοῦ ἀνθρώπου) νὰ γίνει θεὸς «κατὰ χάριν». Ὁ μοναδικὸς καὶ ἀπόλυτος στόχος τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς εἶναι ἡ θέωση, ἡ ἕνωση δηλαδὴ μὲ τὸν Θεό, ὥστε ὁ ἄνθρωπος, μετέχοντας στὴν ἄκτιστη ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, νὰ γίνει «κατὰ χάριν» αὐτὸ ποὺ ὁ Θεὸς εἶναι ἀπὸ τὴ φύση Τοῦ (ἄκτιστος, ἄναρχος, ἀτελεύτητος). Αὐτὴ εἶναι χριστιανικὰ ἡ ἔννοια τῆς σωτηρίας. Δὲν πρόκειται γιὰ τὴν ἠθικὴ βελτί- ωση τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ γιὰ τὴν ἐν Χριστῷ ἀνα-δημιουργία, ἀνά-πλαση ἀνθρώπου καὶ κοινωνίας, μέσα ἀπὸ τὴν ὑπαρκτικὴ σχέση μὲ τὸν Χριστό,
5 τὴν ἔνσαρκη φανέρωση τοῦ Θεοῦ φθορᾶς μὲ τὴν ἀνάσταση καὶ ἔξοδο μέσα στὴν ἱστορία. Ἡ Ἐκκλησία, ἀπὸ τὴ φθορὰ τοῦ πιστοῦ (Ρωμ. 8, ὡς τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ καὶ ἐν 18-23). Ὅπως ὁ πτωτικὸς ἄνθρωπος Χριστῷ κοινωνία, ἱδρύθηκε γιὰ νὰ παρέσυρε καὶ ὅλη τὴν κτίση στὴν προσφέρει τὴ σωτηρία, τὴν ἔνταξη πτώση του, ἔτσι καὶ ὁ ἄνθρωπος, ὁ ἀνθρώπου καὶ κοινωνίας σ’ αὐτὴ δεχόμενος τὴν ἄκτιστη Χάρη τοῦ τὴν ἀναγεννητικὴ διαδικασία καὶ Θεοῦ καὶ ἁγιαζόμενος καὶ φθάνο- ἐμπειρία. ντας στὴν ἀφθαρσία, ὅπως συμβαί- Ἡ Ἐκκλησία ὑπάρχει γιὰ τὸν νει μὲ τὰ λείψανα τῶν Ἁγίων, κόσμο, τὸν ἄνθρωπο καὶ ὅλη τὴν συμβάλλει στὴν ἀπελευθέρωση καὶ κτίση, ποὺ καλοῦνται νὰ ἀναγεν- τῆς κτίσης καὶ στὸν ἁγιασμό της. νηθοῦν ἐντασσόμενοι στὴ ζωή της 2. Σὲ κάθε ἐποχὴ ὑπάρχει καὶ ὁ καὶ δεχόμενοι τὴ Χάρη της. Ὅπως κόσμος τῆς πονηρίας καὶ ἁμαρτίας, Ὁ κόσμος, ὅσο αὐξάνει ἡ τραγικότητά του, τόσο περισσότερο ἀναζητεῖ τὴ σωτηρία, ἀνεπίγνωστα, χωρὶς νὰ μπορεῖ νὰ ἀναζητήσει τὸν ἀληθινὸ Θεὸ συγκεκριμένα. Καὶ αὐτὸ καθιστᾶ τραγικότερη τὴν κατάστασή του. Ὁ σύγχρονος κόσμος διψᾶ γιὰ Χριστὸ καὶ Ἀλήθεια. ὁ ἄνθρωπος, ἔτσι καὶ ὅλη ἡ κτίση, ποὺ συμπορεύεται μὲ τὸν ἄνθρωπο χωρὶς τὸν Χριστὸ ζοῦν μέσα στὴν χωρὶς Χριστὸ καὶ χωρὶς τὴ Χάρη φθορὰ καὶ τὸν θάνατο, καρπὸ τῆς Του. Γι’ αὐτὸ σὲ κάθε ἐποχή, καὶ πτώσεώς τους. Ἡ σάρκωση τοῦ μέχρι τὴ συντέλεια τῶν αἰώνων, ἡ Χριστοῦ φανερώνει τὴν ἀγάπη Ἐκκλησία ὑπάρχει γιὰ νὰ ἁγιάζει τοῦ Θεοῦ γιὰ τὸν κόσμο: «Οὕτω τὸν κόσμο καὶ νὰ τὸν ἐλευθερώ- γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, νει ἀπὸ τὶς συνέπειες τῆς πτώσης ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονο- του. Μέσα στὸν κόσμο τῆς πονηρίας γενῆ ἔδωκεν (=ἐθυσίασε), ἵνα πᾶς δροῦν καὶ ἐνεργοῦν οἱ ἄνθρωποι τῆς ὁ πιστεύων εἰς Αὐτὸν μὴ ἀπόλη- ἀνομίας, ἔγκλειστοι στὴν ἀνισορ- ται, ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον» (Ἰω. ροπία τῆς πτώσης τους, ποὺ ἐκφρά- 3,16). Ὑπάρχει ὅμως καὶ ὁ κόσμος ζεται ὡς ἄρνηση τοῦ Θεοῦ, ἀθεΐα ποὺ «ὅλος κεῖται ἐν τῷ πονηρῷ» (Α΄ καὶ θεομαχία, ὡς ἀδικία καὶ ἐκμε- Ἰω. 5,19). Ἡ κτίση, ἀκολουθώντας τάλλευση ἀπέναντι στὸν ἀδύνατο τὴν πτώση τοῦ ἀνθρώπου, ὡς προέ- συνάνθρωπο καὶ τὴν κτίση, καὶ ὡς κταση τῆς σάρκας του, «συστενά- ἐσωτερικὴ σχιζοφρένεια, διάσταση ζει καὶ συνωδίνει» (=συνυποφέρει) δηλαδὴ καὶ διχοστασία μὲ τὸν ἴδιο μὲ τὸν ἄνθρωπο, διότι ἔχει ὑποτα- τὸν ἑαυτό μας. Ὁ Χριστὸς σαρκώ- χθεῖ στὴ ματαιότητα καὶ ἀναμένει θηκε καὶ ἵδρυσε τὴν Ἐκκλησία νὰ ἐλευθερωθεῖ ἀπὸ τὴ δουλεία τῆς Του, γιὰ νὰ θεραπεύουν ὁ ἄνθρω-
6 πος καὶ ἡ κτίση αὐτὴ τὴ νόσο τους ἀναδρομικὰ στὴν Pax Romana, καὶ καὶ νὰ ἀποκαθιστοῦν χαρισματικὰ τὴ δυναμική της σ΄ ὅλη τὴν οἰκου- τὴν σχέση τους μὲ τὸν Θεό, τὸν μένη. συνάνθρωπο, τὴν ὑλικὴ κτίση καὶ Ὅπως τότε, ἔτσι καὶ σήμερα, ἡ τὸν ἑαυτό του ὁ καθένας. Στὴν ἴδια ἀνθρωπότητα ἐντάσσεται σὲ ἕνα τραγικὴ ἀκαταστασία βρίσκεται καὶ ὁ παγκόσμιο σύστημα πολιτικῆς καὶ σημερινὸς κόσμος. Με τὴν ἀνάπτυξη, «ἀξιῶν», ποὺ ἐλέγχει καὶ διαμορ- μάλιστα, τῆς ἐπιστήμης καὶ τεχνολο- φώνει καθολικὰ μέσῳ τῆς ἐνιαι- γίας καὶ τὴν δι’ αὐτῶν αὔξηση καὶ οποιημένης «παιδείας» καὶ τῶν τῶν μέσων (αὐτο)καταστροφῆς, ποὺ κατευθυνόμενων μέσων ἐπικοινω- διαθέτει ὁ σημερινὸς ἄνθρωπος καὶ νίας τὸν ἄνθρωπο καὶ τὴν κοινωνία, ὁ κόσμος, ἔχουν ἀκόμη μεγαλύτερη ὡς πλανητικὸ ἄνθρωπο καὶ πλανη- τὴν ἀνάγκη τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς τικὴ κοινωνία. θεραπευτικῆς προσφορᾶς της. Ποιός Αὐτὴ ἡ Νέα Ἐποχὴ (New Age) ποὺ εἶναι, ἀλήθεια, ὁ σημερινὸς κόσμος; θεμελιώθηκε τὸ 1875 ἀπὸ τὴν ἱδρύ- Θὰ ἀποτολμήσουμε μίαν ἁδρὴ σκια- τρια τῆς «Θεοσοφικῆς Θρησκείας» γράφησή του. (Θεοσοφίας) Helena Petrovna 3. Πῶς μπορεῖ νὰ προσδιορισθεῖ Blavatsky (+1891), περιγράφθηκε ὀρθόδοξα ὁ σύγχρονος κόσμος; Ἡ προφητικὰ ἀπὸ τὸν George Orwell ἐποχή μας σφραγίζεται καθοριστικὰ στὸ ἔργο τοῦ «1984». ἀπὸ μία νέα ἱστορική συγκυρία, τὴ Ἡ κίνηση τῆς Νέας Ἐποχῆς προσ- νέα Παγκόσμια Τάξη πραγμάτων, διορίζεται ἀπὸ μία ἀποκρυφιστικὴ μὲ μία παγκόσμια Μονοκρατορία, ἀντίληψη τῆς ἱστορίας, ποὺ θέλει τὴν Pax Americana, ποὺ μεταφέρει τὴν ὑδροχοϊκὴ περίοδο τοῦ Ἀντιχρί-
7 στου νὰ διαδέχεται τὴν ἐποχὴ τοῦ δὲν εἶναι ὁ Χριστός, ἀλλ’ ὁ ἄρχων τοῦ «Ἰχθύος», δηλαδὴ τοῦ Χριστοῦ. κόσμου τούτου. Μέσα σ΄ αὐτὸ τὸ πλαίσιο κατευθύ- 4. Ὅπως ὅμως ὁ Θεὸς ἀγαπᾶ τὸν νεται ὁ κόσμος μας σὲ ὅ,τι σημαίνει κόσμο, καὶ μάλιστα φανερώνεται ἡ ἄρνηση τοῦ Χριστοῦ καὶ καταπολέ- ἀγάπη Του ἐκεῖ ποὺ ἡ τραγικότητα μηση τοῦ ἔργου Του καὶ τῶν πιστῶν τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ κόσμου πλεο- Του. Ἐνῷ τὰ συνθήματα τῆς Νέας νάζει (Πρβλ. Ρωμ. 5,20), τὸ ἴδιο καὶ Ἐποχῆς συνδέονται μὲ μία χιλια- ἡ Ἐκκλησία Του, ποὺ συνεχίζει μὲ στικὴ προσδοκία, στὰ ὅρια μίας ἐνδο- τοὺς Ποιμένες της νὰ διακονεῖ τὸν κοσμικῆς ἐσχατολογίας καθολικῆς κόσμο καὶ νὰ τὸν θεραπεύει, προσφέ- εὐημερίας καὶ εἰρήνης, ἡ ἀπογοή- τευση εἶναι παγκόσμια, διότι ἀναπα- ράγεται τὸ παλαιὸ σύστημα μὲ ὅλη τὴν παθογένειά του. Ἐξαπλώνεται ὅμως ὅλο καὶ περισσότερο, ἕνα μονο- κρατορικὸ παγκόσμιο σύστημα, ποὺ παγιώνει τὴν ἀστάθεια, τὴν ἀνασφά- λεια καὶ τὸν πόλεμο γιὰ τὴν ὑποταγὴ καὶ ἐκμετάλλευση τῶν πάντων, ἀλλὰ καὶ ἀβεβαιότητα γιὰ τὸ μέλλον. Ὁ κόσμος μας βυθίζεται ὅλο καὶ περισσότερο στὴν ἐξαθλίωση, πνευ- ματικὰ καὶ οἰκονομικά, γιὰ νὰ διευ- κολύνεται ἡ ὑποταγὴ ὅλων στὴν Ὑπερδύναμη καὶ τὶς ἐπιλογές της. Τὰ Χριστούγεννα ἐμεῖς οἱ Ὀρθόδο- ξοι ψάλλουμε τὸ ὑπέροχο τροπά- ριο τῆς ἁγίας Κασσίας ἢ Κασσιανῆς, τῆς Ὑμνογράφου, ἀναφερόμενοι στὴν παγκόσμια μονοκρατορία τῆς (Παλαιᾶς) Ρώμης: «ὑπὸ μίαν βασι- λείαν ἐγκόσμιον τὰ ἔθνη ἐγένοντο». Σήμερα τὰ ἔθνη τῆς ἐποχῆς μας «γίνο- ροντάς του τὴ θεραπεία γιὰ τὴ νόσο νται» καὶ πάλιν ὑπὸ μίαν παγκόσμια του, πνευματικὴ καὶ κοινωνική. Ὁ «βασιλεία», ἐντασσόμενα -ἀναγκα- κόσμος, ὅσο αὐξάνει ἡ τραγικότητά στικὰ καὶ στανικά- σὲ ἕνα κατασκευ- του, τόσο περισσότερο ἀναζητεῖ τὴ ασμένο ἀπὸ τοὺς ἀρχιτέκτονες τῆς σωτηρία, ἀνεπίγνωστα, χωρὶς νὰ παγκόσμιας πολιτικῆς παγκόσμιο μπορεῖ νὰ ἀναζητήσει τὸν ἀληθινὸ πολιτικὸ σχῆμα (global Government), Θεὸ συγκεκριμένα. Καὶ αὐτὸ καθιστᾶ μὲ τὴν ἐπιβολὴ σ΄ ὅλα τὰ ἐπίπεδα καὶ τραγικότερη τὴν κατάστασή του. Ὁ ὅλους τους χώρους τῆς Παγκόσμιας σύγχρονος κόσμος διψᾶ γιὰ Χριστὸ Ὑπερδύναμης. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι σ΄ καὶ Ἀλήθεια καὶ γι’ αὐτὸ καταντᾶ, ὅλους τοὺς τομεῖς καὶ τὶς δομὲς τῆς στὴν ἀναζήτησή του, θύμα τῶν παγκόσμιας κοινωνίας κυριαρχεῖ ἡ προδρόμων τοῦ Ἀντιχρίστου. Κοσμοκράτειρα σύγχρονη Ρώμη, σὲ Ἡ Ἐκκλησία καλεῖ στὸν ἀληθινὸ μία ποίμνη, τῆς ὁποίας ὅμως Ποιμὴν Χριστὸ τῶν Πατέρων ἡμῶν μὲ τὴν
8 ἱεραποστολή της πρὸς ὅλο τὸν τὸν κόσμο καὶ τὶς πλάνες του. Ἡ κόσμο. Ἡ ἱεραποστολὴ τῆς Ἐκκλη- ἀληθινὴ ἱεραποστολὴ προϋποθέτει σίας εἶναι πρόσκληση τοῦ κόσμου ἀληθινοὺς Ποιμένες καὶ ἀληθινὰ στὴν ἐν Χριστῷ σωτηρία. Ἡ ἀληθινὴ πιστοὺς στὸν Χριστὸ ἀνθρώπους. δὲ λύτρωση, ἡ αὐθεντικὴ μετοχὴ Ἀπὸ τὴν ἀλήθεια Ποιμένων καὶ δηλαδὴ στὴν ἐν Χριστῷ σωτηρία, ὡς Πιστῶν ἀρχίζει τὸ πρόβλημα. Καὶ καινὴ κτίση καὶ Χριστοζωή, ὁδηγεῖ κυρίως ἀπὸ τὴν ὀρθοδοξία τῶν στὴν ἱεραποστολικὴ μαρτυρία, ποὺ Ποιμένων. Πόσο Ὀρθόδοξοι εἴμα- εἶναι διπλή: πρῶτα βεβαίωση τῆς στε ἐμεῖς οἱ κατὰ χάριν Ποιμένες λυτρωτικῆς ἐμπειρίας «εὑρήκαμεν καὶ πόσο ὀρθόδοξα εἶναι τὰ κριτή- Ἰησοῦν» καὶ μετὰ κλήση σ’ αὐτὴ ριά μας; τὴν ἐμπειρία, ποὺ ἐκφράζεται μὲ τὰ Καὶ ἐπειδὴ καὶ οἱ διαχριστιανι- λόγια «Ἔρχου καὶ ἴδε» (Ἰω. 1,47). κοὶ καὶ διαθρησκειακοὶ διάλογοι Αὐτὸ τὸ μήνυμα ἀπευθύνει καὶ τῆς Ὀρθοδοξίας χαρακτηρίζονται σήμερα ἡ Ἐκκλησία στὴν ἐναγώνια ἀπὸ τὶς ἐκκλησιαστικὲς Κορυφὲς λυτρωτικὴ ἀναζήτηση τοῦ κόσμου. ὡς προβολὴ τῆς Ὀρθοδοξίας, Ἀπευθύνεται σ’ αὐτούς, ποὺ δὲν δηλαδὴ Ἱεραποστολὴ, τὸ ἐρώτημα γνώρισαν τὸν Χριστὸ καὶ συνεχῶς εἶναι ἡ σχέση τῶν Ποιμένων μας Τὸν ἀναμένουν ἤ καὶ σ’ αὐτοὺς ποὺ μὲ τὴν ἀποστολικὴ καὶ πατερικὴ ἔμαθαν κάποτε κάτι γιὰ τὸν Χριστό, παράδοσή τους. Πόσο ἀποστολι- ἀλλὰ αἱρετικὰ διεστραμμένο, καὶ κοὶ καὶ πατερικοὶ εἴμεθα; Ὁ μακα- γι’ αὐτὸ Τὸν ξέχασαν στὴ ζωή τους, ριστὸς π. Ἰωάννης Ρωμανίδης μιλώντας γιὰ «θάνατο τοῦ Θεοῦ» (1927-2001) συνήθιζε νὰ λέγει ὅτι καὶ δείχνοντας τὴν ἀποχριστιανο- τὸ πρόβλημα θὰ εἶναι στὸ ἑξῆς πόσο ποίησή τους. ὀρθόδοξοι εἶναι οἱ Ἐπίσκοποί μας, Ἀπευθύνεται ὅμως καὶ στὸν ποιό εὐαγγέλιο δηλαδὴ κηρύσσουν. κατ’ ἐπίφαση λεγόμενο χριστιανικὸ Τὸν κόσμο ὁδηγοῦν στὸν ἀληθινὸ (ἤ καὶ κατ’ ὄνομα ὀρθόδοξο κόσμο), Χριστὸ ὅσοι εἶναι Ἅγιοι ἤ βαδίζουν ποὺ ζεῖ μέσα στὴν αἱρετικὴ πανσπερ- καὶ πορεύονται «σὺν πᾶσι τοῖς μία καὶ τὴν πολυειδῆ πλάνη, μὲ μία ἁγίοις» πρὸς τὴν ἁγιότητα. Ἀντί- τυπικὴ καὶ ἐθιμικὴ χριστιανικό- θετα τὸν ὠθοῦν ὅλο καὶ βαθύτερα τητα, ὑπὸ τὶς ἐπιρροὲς τῶν ἀντιχρί- στὴν πλάνη καὶ καταστροφή, «οἱ στων ἰδεολογιῶν καὶ στὸ σκοτάδι ἔχοντες μόρφωσιν εὐσεβείας, τὴν τοῦ χωρὶς Χριστὸν κόσμου. Πολὺ δὲ δύναμιν αὐτῆς ἠρνημένοι» (Β΄ δὲ περισσότερο ὅμως ἔχουν ἀνάγκη Τιμ. 3,5). Οἱ ταυτιζόμενοι δηλαδὴ τὸν Ἀληθινὸ Χριστὸ ἐκεῖνοι, ποὺ καὶ συμπορευόμενοι μὲ τὴν πλάνην ἔχοντας ταχθεῖ φορεῖς καὶ κήρυκες τοῦ κόσμου καὶ τοῦ ἐκκοσμικευμέ- τοῦ σωστικοῦ μηνύματός Του στὸν νου Χριστιανισμοῦ, ποὺ καὶ αὐτὸς κόσμο, διαπράττουμε τὸ ἔγκλημα ζεῖ καὶ πολιτεύεται, ὅπως ὁ χωρὶς νὰ συντασσόμεθα μὲ τὴν πλάνη, Χριστὸν κόσμος.- ποὺ εἰσῆλθε καὶ μέσα στὴν Ἐκκλη- σία ὡς αἵρεση καὶ παραχάραξη τῆς Ἀλήθειας. Ἡ Ἐκκλησία δὲν μπορεῖ νὰ σώσει ἐν Χριστῷ τὸν κόσμο, ἂν ἡ ἴδια συμφύρεται, στὰ πρόσωπα τῶν ποιμένων καὶ πιστῶν της, μὲ
9 Η ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ κατὰ τὴν ὀρθόδοξη θεολογία Βασιλείου Ἀθ. Τσίγκου Ἀναπλ. Καθηγητῆ Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Π.Θ. Σ Χριστῷ ζωή της. Συνεπῶς, δὲν ἔνιω- τὴν πατερικὴ γραμματεία, στὶς θαν τὴν παραμικρὴ ἀνάγκη νὰ τὴν ἀποφάσεις Οἰκουμενικῶν Συνό- ὁρίσουν καὶ νὰ τὴν περιορίσουν δων, ἀκόμη δὲ καὶ σὲ μεταγενέστερα σ’ ἕνα λογικὸ ὁρισμό, παρὰ μόνον μνημεῖα τῆς ὀρθόδοξης θεολογίας, ἀρκοῦνταν πρωτίστως σὲ αὐτὰ ποὺ ὅπως καὶ σὲ μὴ σχολαστικῆς ἐπίδρα- ὁμολογοῦσαν διὰ τοῦ Συμβόλου σης νεότερα ἐγχειρίδια Δογματικῆς, τῆς πίστεως: «Πιστεύω... εἰς Μίαν, δὲν ὑπάρχει πλήρης καὶ ἀκριβὴς Ἁγίαν, Καθολικὴν καὶ Ἀποστολικὴν Ἐκκλησίαν». Ὁ χαρακτηρισμὸς ἀπὸ τὸν Ἀπόστολο Παῦλο τῆς Ἐκ- κλησίας ὡς «με- γάλου μυστη- ρίου»2 καθιστᾶ ἀδύνατη κάθε ἀπόπειρα νὰ δοθεῖ πλήρης καὶ περι- εκτικὸς ὁρισμός της, πολὺ δὲ περισσότερο, νὰ προσδιορισθοῦν ἡ φύση καὶ ἡ οὐσία της. Παρὰ ταῦτα, μπορεῖ κανεὶς νὰ ἀρκεσθεῖ στὴν ὁρισμὸς τῆς Ἐκκλησίας1. Αὐτὸ κατανόηση καὶ σημασία τῶν περι- ἐξηγεῖται εὔκολα, ἀπὸ τὸ ὅτι οἱ Πατέ- γραφῶν καὶ ἐξεικονίσεων, μὲ τὶς ρες ἀποτελοῦσαν ὀργανικὰ μέλη τοῦ ὁποῖες προσεγγίζουν τὴν Ἐκκλησία σώματος τοῦ Χριστοῦ, ζοῦσαν τὸ ἡ Ἁγία Γραφὴ καὶ οἱ Πατέρες. γεγονὸς τῆς Ἐκκλησίας καὶ εἶχαν Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος μὲ ὄντως σαφέστατη ἀντίληψη γιὰ τὸ τί εἶναι πρωτότυπο τρόπο καὶ περιγραφικὸ πραγματικὰ ἡ Ἐκκλησία καὶ ἡ ἐν λόγο θεωρεῖ τὴν Ἐκκλησία ὡς χαρι-
10 σματικὸ σῶμα, ὡς «σῶμα Χριστού»3, με, ἀλλὰ μόνο νὰ περιγράψουμε, ποὺ ἀποτελεῖται ἀπὸ μέλη, τὰ ὁποῖα Ἐκκλησία νοεῖται ὁ οἶκος τοῦ ἔχουν λάβει τὰ πολυποίκιλα χαρί- Πατρός, ὅπου λειτουργεῖται ἀκατά- σματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. παυστα τὸ μυστήριο τῆς προσφε- Ἡ Ἐκκλησία ὡς σῶμα Χριστοῦ μὲ ρόμενης ζωῆς τοῦ Υἱοῦ του, στὴν χαρισματικὲς λειτουργίες ὅλων τῶν ὁποία ὁ ἄνθρωπος «συνεργεῖ»4, ὥστε μελῶν της φανερώνει τὸ συγκροτού- νὰ μπορεῖ νὰ καταστεῖ μέτοχος καὶ μενο ἀπὸ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα «θεσμὸ κοινωνὸς τῇ παρακλήσει τοῦ Ἁγίου τῆς Ἐκκλησίας». Σημειωτέον ὅτι Πνεύματος. Ἡ Ἐκκλησία εἶναι ὁ ἡ εἰκόνα τοῦ σώματος, ὅπως καὶ οἱ «τόπος» καὶ ὁ «τρόπος» τῆς ἐν Ἁγίῳ πολλὲς ἄλλες βιβλικὲς περιγραφὲς Πνεύματι συνεχιζόμενης παρουσίας καὶ ἐξεικονίσεις («ἄμπελος», «οἶκος τοῦ Χριστοῦ στὸν κόσμο μέχρι τῆς Θεοῦ», «ποίμνη Κυρίου» κ.ἄ.), ποὺ συντέλειας τῶν αἰώνων καὶ γίνε- χρησιμοποιοῦνται σὲ ὅλα τὰ πατε- ται γνωστὴ ὡς συνεχὴς πορεία μίας ρικὰ συγγράμματα, σὲ καμμία περί- ζωντανῆς ἱστορικῆς κοινότητας, ποὺ πτωση δὲν σημαίνει ὅτι ἐπαρκοῦν ὁδεύει πρὸς τὴν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ. γιὰ νὰ προσεγγίσουν, πολὺ δὲ περισ- Ἡ Ἐκκλησία ἔχει συσταθεῖ ἀπὸ σότερο νὰ ἑρμηνεύσουν, τὴν οὐσία τὸ μοναδικὸ γεγονὸς τῆς Ἐνανθρώ- τοῦ μυστηρίου τῆς Ἐκκλησίας. πησης. Εἶναι, δηλαδή, τὸ σῶμα τοῦ Δίχως νὰ τολμήσουμε νὰ ὁρίσου- σαρκωμένου Λόγου· εἶναι τὸ σῶμα
11 τῆς Κεφαλῆς καὶ σὲ αὐτὴν ὀφεί- ξανὰ καὶ ξανὰ τὴ σχετικὴ διδασκα- λει τὴ φανέρωσή της. Ἡ Ἐκκλη- λία τοῦ Ἀποστόλου Παύλου ἀπὸ τὴν σία ἀναπλάσθηκε μὲ τὴ σταυρικὴ πρὸς Κορινθίους ἐπιστολή του. Ὅσα θυσία τοῦ Κυρίου καὶ ἀποτελεῖ τὴ δὲ ἀφοροῦν στὰ πολυποικίλα χαρί- νέα δημιουργία, τὴν «καινὴ κτίση» σματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τὰ καὶ «καινὴ ζωὴ» τῆς Καινῆς Διαθή- ἐκκλησιαστικὰ λειτουργήματα καὶ κης. Εἶναι πράγματι ὁ ἀληθὴς τοὺς θεσμοὺς ἔχουν σαφῶς ἁγιογρα- Χριστός, ὡς ἐπέκταση καὶ πλήρωμα φικὴ θεμελίωση6. τῆς Ἐνσάρκωσης, ἡ ὁποία συνεχίζε- Τὰ ἐκκλησιαστικὰ χαρίσματα καὶ ται καὶ συντελεῖται ἐντὸς τῆς ζωῆς διακονήματα καὶ λειτουργήματα τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἀποτελοῦν θεσμούς, ποὺ καθιερώ- ἡ παρουσία τοῦ ζῶντος Χριστοῦ θηκαν μὲ τὴν ἐνέργεια τοῦ Ἁγίου μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων. Εἶναι Αὐτὸς Πνεύματος. Δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι ὁ ὁ Χριστὸς παρατεινόμενος στοὺς Ἀπόστολος Παῦλος ἀμέσως μετὰ τὴν αἰῶνες. Ἡ Ἐκκλησία ὡς «σῶμα ἀναφορά του στὴ διανομὴ καὶ διαί- Χριστοῦ» εἶναι ἕνας θεανθρώπινος ρεση τῶν χαρισμάτων, τῶν διακο- ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος ἐκφράζεται ὡς νιῶν καὶ τῶν ἐνεργημάτων ἀπὸ «κοινωνία ἀναπλάσεως», ἀνακαινι- τὸ Ἅγιο Πνεύμα7 ἀναφέρεται στὰ σμοῦ καὶ «θεώσεως» τῶν μελῶν της. ποικίλα ἐκκλησιαστικὰ λειτουργή- Γι’ αὐτὸ καὶ ὁ σκοπὸς τῆς παρουσίας ματα. Αὐτὰ θεωροῦνται ὡς χαρί- της στὸν κόσμο εἶναι ἡ ἀνακαίνιση σματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὅπως τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ κόσμου, στὸν καὶ οἱ θεσμοί, τοὺς ὁποίους ἔθεσε ὁ ὁποῖο αὐτὸς ζεῖ. ἴδιος ὁ Θεός· «καὶ οὓς μὲν ἔθετο ὁ Θεὸς Ἡ Ἐκκλησία, κατὰ τὸν ἅγ. Νικόλαο ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστόλους, Καβάσιλα, φανερώνεται, σηματοδο- δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκά- τεῖται καὶ προβάλλει τὴν ταυτότητά λους, ἔπειτα δυνάμεις, ἔπειτα χαρί- της πραγματικὰ στὰ ἱερὰ μυστή- σματα...»8. ρια. Ἡ Ἐκκλησία ὡς σῶμα Χριστοῦ, Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἀναθέτει σὲ κάθε ἀναφέρει, «σημαίνεται ἐν τοῖς μυστη- ἕναν ἀπὸ τοὺς βαπτισμένους διάφορα ρίοις» καὶ «διὰ τῶν μυστηρίων σῶμα λειτουργήματα καὶ διακονήματα οὖσα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους»5. «πρὸς καταρτισμὸν τῶν ἁγίων, εἰς Ἡ φύση καὶ ὁλόκληρη ἡ δομὴ τῆς ἔργον διακονίας, εἰς οἰκοδομὴν τοῦ Ἐκκλησίας εἶναι μυστηριακή. Τὰ ἱερὰ σώματος τοῦ Χριστοῦ»9. Τὰ μέλη μυστήρια εἶναι ὁ ἄξονας καὶ ἡ ψυχὴ του προικίζονται μὲ τὰ χαρίσματα τῆς ὑποστάσεως καὶ ζωῆς τῆς Ἐκκλη- τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἡ διανομὴ σίας. Στὴ θεία λατρεία συναντᾶται, τῶν χαρισμάτων γίνεται ἀπὸ τὸ Ἅγιο συγκροτεῖται, οἰκοδομεῖται, αὐξά- Πνεῦμα «καθὼς βούλεται» μὲ σκοπὸ νει καὶ πληροῦται ἡ Ἐκ­ ­ η­ ία ὡς κλ σ τὴν κοινὴ ὠφέλεια, «πρὸς τὸ συμφέ- σῶμα Χριστοῦ. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ρον», ποὺ εἶναι ἡ οἰκοδομὴ καὶ αὔξηση θεωρεῖ τὴν Ἐκκλησία ὡς «σῶμα τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώματος. Σὲ Χριστοῦ», ὡς χαρισματικὸ σῶμα, κάθε πιστὸ δίδεται τὸ χάρισμα, μὲ τὸ ἀποτελούμενο ἀπὸ μέλη ποὺ ἔχουν ὁποῖο φανερώνεται ἡ ἁγιοπνευμα- προικισθεῖ μὲ ποικίλα χαρίσματα τοῦ τικὴ ἐνέργεια, γιὰ τὴν ὠφέλεια ὅλων Ἁγίου Πνεύματος. Ἡ πατερικὴ διδα- τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας· «ἑκάστῳ σκαλία στὸ σύνολό της καὶ ἰδιαιτέρως δὲ δίδοται ἡ φανέρωσις τοῦ Πνεύμα- ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος ἑρμηνεύουν τος πρὸς τὸ συμφέρον»10.
12 Ἡ ἀλληλοσυμπλήρωση τῶν χαρισμά- δομὴ τῆς Ἐκκλησίας προέρχεται ἀπὸ των, τὰ ὁποῖα ἔχουν λάβει τὰ μέλη τὴ Θεία Εὐχαριστία καὶ αὐτὸ σημαί- τῆς ἐκκλησιαστικοῦ σώματος ἀπὸ τὸ νει ὅτι τὰ χαρίσματα καὶ τὰ λειτουρ- Ἅγιο Πνεῦμα, ὁδηγεῖ στὴν ἀλληλο- γήματα συνιστοῦν τὰ ἀπαραίτητα συμπλήρωση ὅλων τῶν μελῶν. Αὐτὴ δομικά της συστατικά. γίνεται συγκεκριμένη πράξη καὶ Σύμφωνα μὲ τὸν ἱερὸ Χρυσόστομο νοηματίζεται πλήρως πρωτίστως καὶ μέσα στὸ σῶμα «ὅλοι εἶναι μέλη, κυρίως στὴν εὐχαριστιακὴ ἐμπειρία καὶ διαφοροποιοῦνται ὡς μέλη. Ἡ τῆς Ἐκκλησίας11. Ἄλλωστε, δὲν εἶναι κεφαλὴ βρίσκει πληρότητα στὸ ὅλο καθόλου τυχαῖο τὸ γεγονὸς ὅτι τὰ σῶμα, καὶ τὸ ὅλο σῶμα στὴν κεφα- μόνιμα θεσμικὰ λειτουργήματα τοῦ λή»13. Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ στὴ ζωὴ διακόνου, τοῦ πρεσβυτέρου καὶ τοῦ τῆς Ἐκκλησίας, ὅπου ὑπάρχει ἕνα ἐπισκόπου ἀναπτύχθηκαν μὲ βάση σῶμα, τοὐτέστιν ἄνδρες καὶ γυναῖκες τὴν εὐχαριστιακὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλη- σὲ σχέση «ἰσοτιμίας» μεταξύ τους. Τὸ σίας12. σῶμα αὐτὸ συναπαρτίζουν οἱ κληρι- Ὅλα τὰ χαρίσματα τῆς Ἐκκλησίας κοὶ (ἐπίσκοποι, οἱ πρεσβύτεροι καὶ οἱ εἶναι λειτουργικά, καθὼς συνδέονται διάκονοι) καὶ οἱ λαϊκοί. Κάθε ἕνα ἀπὸ μὲ τὸ μυστήριο τῆς Θείας Εὐχαρι- τὰ μέλη τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώμα- στίας. Ὁποιαδήποτε ἄλλη θεώρησή τος ἔχει προικισθεῖ μὲ τὰ διάφορα τους ἔξω καὶ μακρὰν τοῦ εὐχαρι- χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. στιακοῦ πλαισίου ἐμπεριέχει τὸν Ὅλα τὰ χαρίσματα εἶναι πλήρως κίνδυνο νὰ ὁδηγήσει σὲ κοσμικὲς καὶ ὀργανικῶς συνυφασμένα καὶ προσεγγίσεις καὶ ἀξιολογήσεις γιὰ ἐνταγμένα ὡς λειτουργίες καὶ διακο- τὰ χαρίσματα. Ἡ ἴδια ἡ φύση καὶ ἡ νήματα τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώμα- ταυτότητα τῆς Ἐκκλησίας ὡς σώμα- τος. Τὰ μέλη αὐτοῦ τοῦ σώματος τος Χριστοῦ εἶναι εὐχαριστιακὴ καὶ εἶναι βεβαίως διαφορετικὰ μεταξύ συνδέεται στενὰ μὲ τὴν εὐχαριστι- τους, ὡστόσο στὴν πραγματικότητα ακὴ ἐμπειρία της. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἴδια ἡ ἔχουν ἕνα κοινὸ γνώρισμα, τὸ ὁποῖο
13 τὰ συνέχει καὶ τὰ συντηρεῖ. Τὸ σῶμα τητα, συνυπάρξη καὶ συλλειτουργία, χαρακτηρίζεται ἀπὸ τὴν ἑνότητα χάριν τῆς ζωῆς καὶ τῶν ἀναγκῶν ὅλης πολὺ διαφορετικῶν μελῶν. Ἐὰν τὰ τῆς κοινότητας. Γι’ αὐτὸ θεωρεῖται μέλη δὲν ἦταν διαφορετικά, δὲν θὰ ἀναγκαία ἡ ἀλληλεξάρτηση καὶ ἡ ὑπῆρχε καθόλου σῶμα. Ἐὰν ὅλα τὰ σχέση κοινωνίας ὅλων τῶν λειτουρ- μέλη εἶχαν τὰ ἴδια χαρίσματα καὶ γημάτων καὶ χαρισμάτων, μὲ κοινὸ κατεῖχαν τὴν ἴδια θέση στὴν Ἐκκλη- σκοπὸ τὴν οἰκοδομή, τὴν προκοπή, σία, τότε θὰ ἦταν ὅλοι ἕνα μέλος καὶ τὴν ἑνότητα καὶ αὔξηση ὅλου τοῦ δὲν θὰ ἀποτελοῦσαν ἕνα ἄρτιο σῶμα σώματος. ἀπαρτιζόμενο ἀπὸ διάφορα μέλη. Τὸ χαρισματικὸ σῶμα τῆς Ἐκκλη- Ἐὰν πάλι τὰ μέλη ἦταν μόνο διαφο- σίας εἶναι προφανὲς ὅτι δὲν μπορεῖ ρετικά, δὲν θὰ σχημάτιζαν ἑνότητα νὰ νοηθεῖ χωρὶς τὴν ὕπαρξη καὶ τὴν καί, συνεπῶς, δὲν θὰ ὑπῆρχε σῶμα. ὀργανικὴ σύνδεση καὶ ἑνότητα λαοῦ Ἔχοντας τὰ ἀνωτέρω ὑπ’ ὄψιν, δὲν καὶ ἱεραρχίας. Εἶναι εὐνόητο ὅτι μπορεῖ νὰ ὑπάρξει κανένα δίλημμα χωρὶς λαὸ δὲν ἔχουμε ἱεραρχία καὶ γιὰ τὸ ποιὸς εἶναι ἡ κεφαλὴ στὴν χωρὶς ἱεραρχία ὁδηγούμεθα σὲ μία Ἐκκλησία^ ὁ κλῆρος ἢ ὁ λαός. Γι’ αὐτὸ προτεσταντικὴ θεώρηση τῆς Ἐκκλη- καὶ δὲν ἔχουν ἔρεισμα οἱ ἀξιολογικὲς σίας. Ὁ κλῆρος (ἢ ἄλλως τὸ ἱερατεῖο) κρίσεις σὲ ἀνώτερα μέλη (κλῆρος) δὲν ἀποτελεῖ ξεχωριστὸ σῶμα ἔξω ἢ καὶ σὲ κατώτερα (λαός). Δὲν ὑφίστα- πάνω ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, ἀλλὰ εἶναι ται καμμία τέτοιου εἴδους διάκριση. ὀργανικὰ ἐνταγμένος στὸ ἕνα σῶμα Ὑπάρχει ἁπλῶς ἰσότιμη καὶ ζωντανὴ της. Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, ἡ ταυτό- κοινωνία ἱερέων καὶ λαοῦ, ἀρχόντων τητα καὶ τὰ λειτουργήματα τῶν καὶ ἀρχομένων, καθὼς ὅλοι συνα- λαϊκῶν ἐντάσσονται πλήρως στὴν ποτελοῦν μέλη τοῦ κοινοῦ σώμα- οὐσία τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας τος τῆς Ἐκκλησίας. Στὴν κοινότητα καὶ ζωῆς. τῶν πιστῶν, κατὰ τὸν ἱερὸ Χρυσό- Κλῆρος καὶ λαὸς συναπαρτίζουν τὸ στομο (14), δὲν ἔχουμε μία χαρισμα- ἕνα καὶ κοινὸ σῶμα. Ἄλλωστε, ὁποιο- τικὴ ἀριστοκρατία ἢ ἕναν κοσμικῆς δήποτε χάρισμα ἡ λειτούργημα ἔχει φύσεως ἐκλεκτισμό, ἀλλὰ ἰσοτιμία λόγο ὕπαρξης μόνον ὅταν ὁδηγεῖ μελῶν, μία, θὰ λέγαμε, δημοκρατικὴ τοὺς πιστοὺς στὴν ἑνότητά τους πνευματοκρατία, μία ἀντίδοση τῶν καὶ συμβάλλει στὴν οἰκοδόμηση καὶ χαρισμάτων τους. Ἡ ποικιλομορ- αὔξηση τοῦ σώματος. Ὅπως στὸν φία καὶ πολυποικιλότητα τῶν χαρι- ἀνθρώπινο ὀργανισμὸ ὅλα τὰ μέλη σμάτων τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας συνεργάζονται γιὰ τὴν ὕπαρξη, καὶ ἡ, κατὰ διάφορο τρόπο, ἐνεργο- εὐεξία καὶ κανονικὴ λειτουργία του, ποίησή τους νοεῖται πάντοτε στὸ κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο καὶ οἱ λαϊκοὶ (ὁ πλαίσιο τῆς κοινότητας, χάριν τῆς λαὸς) στὴν Ἐκκλησία ὀφείλουν νὰ ζωῆς, τοῦ κοινοῦ συμφέροντος καὶ μὴ ρίχνουν «τὸ πᾶν ἐπὶ τοὺς ἱερέας, τῆς οἰκοδομῆς ὁλοκλήρου τοῦ σώμα- ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ» νὰ φροντίζουν γιὰ τος. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι τὰ χαρίσματα ὁλόκληρη τὴν Ἐκκλησία μιὰ καὶ δὲν ἔχουν ἀξία καθ’ ἑαυτά, ἀλλὰ ἀμφότεροι συναποτελοῦν τὸ «κοινὸ μόνο ὡς λειτουργήματα τοῦ σώμα- σῶμα»15. Στὸ ἕνα κοινὸ σῶμα κληρι- τος τοῦ Χριστοῦ. Μεταξὺ τῶν διαφό- κοὶ καὶ λαϊκοὶ διακρίνονται μὲ βάση ρων λειτουργημάτων δὲν ὑπάρχει τὸ γεγονὸς ὅτι ἔχουν ἀναλάβει διαφο- ἀγεφύρωτο διάστημα, ἀλλὰ ἐγγύ- ρετικὰ λειτουργήματα καὶ ἐξ αὐτοῦ
14 δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξει διάκριση σὲ Ἡ Ἐκκλησία ὡς σῶμα Χριστοῦ ἀνώτερα καὶ κατώτερα μέλη, παρὰ δὲν εἶναι μία ἄναρχη καὶ χαώδης μόνον οὐσιαστικὴ ἰσοτιμία ὅλων κοινότητα, χωρὶς δομές, ὀργάνωση, τῶν μελῶν τοῦ σώματος. Ἐξάπαντος, ἱεραρχικὴ διάρθρωση καὶ θεσμούς. κλῆρος καὶ λαὸς εἶναι ἰσότιμα μέλη Ἀπεναντίας, ὅλα αὐτὰ δὲν εἶναι τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ σώματος τοῦ ἀνεξάρτητα καὶ ἀπομονωμένα ἀπὸ Χριστοῦ, ἀδιασπάστως ἑνωμένα μέσα τὴ ζωὴ τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινό- σὲ πνεῦμα σύμπνοιας καὶ ἀγάπης. τητας. Στὴ φανέρωση, προάσπιση καὶ ἐμβάθυνση τῆς ἐκκλησι- αστικῆς ἑνότητας ἀποσκοπεῖ ἡ ἱεραρχικὴ διάρθρωση καὶ δομὴ μὲ τὴ θεσμικὴ καθιέ- ρωση τῶν μόνιμων ἐκκλησια- στικῶν λειτουργημάτων τοῦ ἐπισκόπου, τοῦ πρεσβυτέρου καὶ τοῦ διακόνου καὶ ὅλων τῶν συγκροτούντων τὴν Ἐκκλησία θεσμῶν. Τὸ κέντρο ὅλων αὐτῶν ἀποτελεῖ ἀναμ- φιβόλως τὸ λειτούργημα τοῦ ἐπισκόπου, τοῦ προεστῶτος τῆς εὐχαριστιακῆς σύναξης τῆς Ἐκκλησίας. Ὅλοι οἱ θεσμοὶ καὶ ὅσα ἀφοροῦν στὴν ὀργάνωση τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως ἄλλωστε συμβαίνει καὶ μὲ ὅλα τὰ χαρίσματα, εἶναι ἀπαραίτητο νὰ εἶναι πλήρως καὶ ὀργανικὰ ἐνταγμένοι ὡς λειτουργίες καὶ διακονήματα τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώμα- τος. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι οἱ θεσμοὶ καὶ τὰ λειτουργήματα, τὰ ὁποῖα, σὲ τελικὴ ἀνάλυση, εἶναι σχήματα καὶ δομὲς τῆς Ἡ ἑνότητα τῶν μελῶν δὲν νοεῖται ἱστορίας, πηγάζουν ἀπὸ τὴ μυστη- ἄλλως παρὰ μόνον ἐν Χριστῷ καὶ ριακὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας, ἀπὸ τὴ εἶναι δυνατὴ μόνον ὡς χαρισμα- χαρισματικὴ λειτουργία τῶν μελῶν τικὴ ἐνέργεια ἐν Χριστῷ. Ἡ ἰσότιμη της. Μὲ ἄλλα λόγια, ἀπὸ τὴ ζωὴ τοῦ καὶ ζωντανὴ κοινωνία ὅλων ἀδια- σώματος τῆς Ἐκκλησίας φύεται καὶ κρίτως τῶν μελῶν, κληρικῶν καὶ ἀναπτύσσεται ἡ ἱεραρχικὴ τάξη καὶ λαϊκῶν, προεστώτων καὶ ἀρχομένων ὄχι βεβαίως ἀπὸ τὴν ἱεραρχικὴ τάξη συναπαρτίζει ἕνα καὶ τὸ αὐτὸ σῶμα τὸ σῶμα της16. Προτάσσονται ἡ χαρι- Χριστοῦ, στὸ ὁποῖο ὅλοι ἀξιώνονται σματικὴ ζωὴ καὶ ἡ ἐν Πνεύματι καὶ ἀπολαμβάνουν τὴν ἴδια τιμή. Ἁγίῳ κοινωνία καὶ κοινότητα τῶν
15 πιστῶν καὶ ἀκολουθοῦν ἡ θεσμικὴ 1. Γεωργίου Φλωρόφσκυ, Τὸ Σῶμα τοῦ περιχαράκωση καὶ ἡ ὀργάνωση τῆς ζῶντος Χριστοῦ. Μία ὀρθό­ ο­ ος ἑρμηνεία τῆς δ ξ ζωῆς, στοιχεῖα ποὺ εἶναι ἀσφαλῶς Ἐκ­­­ κλησίας, (με­ ά­ ρ. Ἰ. Πα­ α­ ο­­ λου), ἐκ­ . τ φ π δ ποῦ­ δ Πα­ ρι­ ρ­ ι­ ὸν Ἵ­ ρυ­ α Πα­ ε­ ι­ ῶν Με­ ε­ ῶν, τ α χκ δ μ τ ρκ λ τ ἀπαραίτητα ἐντὸς τοῦ ἱστορικοῦ Θεσ­­ λο­ ί­ η 19812, σ. 15. σα­ ν κ πλαισίου. Ἡ προτεραιότητα τῆς ζωῆς Ὁ Ἰω­ ννης Καρ­ ί­ ης στὴν ὀγκωδέστατη ά μρ τοῦ σώματος ἔναντι τῆς ὀργάνωσης, Ἐκ­ λησιολο­ ία του ἀπο­ εύ­ ει νὰ δώ­ ει κ γ φ γ σ τῶν δομῶν καὶ τῶν θεσμῶν (ποὺ πλήρη «ὁρισμὸ» τῆς Ἐκ­ λησίας καὶ κά­ ει κ ν ἀκολουθοῦν) σημαίνει ὅτι δὲν μπορεῖ λόγο γιὰ «ὠ­ ρὰν καὶ ἀτελῆ τινα ἔκ­­ σιν καὶ χ φρα­­ νὰ ὑπάρξουν καὶ νὰ ἀναπτυχθοῦν ἑρμηνείαν τοῦ ἀνε­ ­ ρά­ του καὶ ἀνερμηνεύ- κφ σ θεσμοί, δομὲς καὶ ὀργάνωση, καὶ ἡ του μυ­ τηρίου τῆς Ἐκ­ λησίας» (βλ. Ὀρ­ όδ- σ κ θ ἐπακόλουθη θεωρητικὴ ἀνάπτυξή οξος Ἐκκλη­ ι­ λογία. Δογματι­ ῆς τμῆ­ α Ε´, σο κ μ τους, χωρὶς συγκεκριμένο ἀντίκρυ- Ἀθῆ­ αι 1973, σ. 11 καὶ 106). ν σμα ζωῆς καὶ πράξης. Μία τελευταία 2. Βλ. Ἐφεσ. 5, 22. ἐπισήμανση εἶναι ἰδιαίτερης σπου- 3. Α΄ Κορ. 12, 27· Ἐφεσ. 1, 23· 4, 12· 5, 30· Κολ. 1, 24. δαιότητας. Στὴν ἐσχατολογικὴ προο- 4. Βλ. Α´ Κορ. 3, 9. πτικὴ τῆς ἐν Χριστῷ, διὰ τοῦ Ἁγίου 5. Νι­ ολάου Καβάσιλα, Εἰς τὴν θείαν κ Πνεύματος, ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας Λειτουργίαν 37-38, PG 150, 452-453. πρέπει νὰ τοποθετοῦνται, νὰ ἑρμη- 6. Ἡ ἄποψη ὅτι ἡ πρώτη Ἐκκλησία νεύονται καὶ νὰ λειτουργοῦν ὅλα τὰ στεροῦνταν διοικητικῶν ὀργάνων καὶ ὅτι ἐκκλησιαστικὰ λειτουργήματα καὶ ἐπικρα­ οῦ­ ε σὲ αὐτὴ μία χαρισματικὴ κατά- τ σ οἱ θεσμοί. Αὐτὰ ἐμπεριέχουν ἔσχατη σταση, μία δηλαδὴ ἀπό­ υ­ η πνευματοκρατία λ τ ἀλήθεια καὶ νόημα. Γι’ αὐτὸ δὲν ἔχει κυρίως προτε­ τα­ τικές ρίζες. σ ν ἀποτελοῦν ἔσχατα σημεῖα ἀναφορᾶς 7. Βλ. Α΄ Κορ. 12, 4-11. τῶν πιστῶν, παρὰ μόνο σύμβολα 8. Α΄ Κορ. 12, 28. Περισσότερα βλ. στὴ μελέτη καὶ ὑπομνήσεις τῆς Βασιλείας τοῦ μας, Θεσμικὴ καὶ χαρισματικὴ διάσταση τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ἑνότητα Χρι­ το­ ογίαςσ λ Θεοῦ στὴν ἱστορία. Μὲ ἄλλα λόγια, καὶ Πνευ­ ατολογίας στὴν Ἐκκλησιολογία μ προορίζονται νὰ ὑπηρετήσουν τὶς Ἰωάννου τοῦ Χρυ­ ο­ τόμου, ἐκδ. Πουρναρᾶ, σ σ πρόσκαιρες ἱστορικὲς ἀνάγκες τῆς Θεσσα­ ο­ ίκη 2010, σ. 115 κ.ἑξ. λ ν Ἐκκλησίας, οἱ ὁποῖες ἀντανακλοῦν 9. Ἐφεσ. 4, 12· Α´ Κορ. 12, 4-12. τὴν πεπτωκυῖα κοσμικὴ τάξη πραγ- 10. Α΄ Κορ. 12, 7. μάτων. Μὲ βάση ὅσα ἐξετέθησαν, ἀπὸ 11. Βλ. Ἰω­ ν­ ου Δ. Ζηζιούλα, Ἡ ἑνότης τῆς ά ν ἐνδεικτικὲς βιβλικὲς καὶ πατερικὲς Ἐκκλη­ ί­ ς ἐν τῇ Θείᾳ Εὐ­ α­ ιστίᾳ καὶ τῷ σα χ ρ μαρτυρίες, προκύπτει ἐναργῶς τὸ ἐπι­ κό­ ῳ κατὰ τοὺς τρεῖς πρώτους αἰῶνας, σ π συμπέρασμα ὅτι ἡ Ἐκκλησία κατα- ἐκδ. Γρηγόρης, Ἀθῆ­ αι 19902, σ. 44-45. ν νοεῖται περισσότερο ὡς χαρισματικὸ 12. Γιὰ τὴν ὀργάνωση τῶν ἐκκλησιαστικῶν σῶμα μὲ χαρίσματα καὶ λειτουργή- λειτουργημάτων, βλ. Βασιλείου Στεφανίδου, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία. Ἀπ’ ἀρ­ ῆς μέ­ ρι χ χ ματα ὅλων τῶν μελῶν της καὶ λιγό- σήμε­ ον, ἐκδ. Ἀστήρ, Ἀθῆναι 19986, σ. 42-51. ρ τερο ὡς καθίδρυμα στὴ θεσμική του 13. Βλ. Ἰωάννου Χρυσοστόμου, Εἰς τὴν πρὸς διάσταση. Αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ θεολογικὴ Ἐφεσίους 3, 2, PG 62, 26. προσέγγιση προσδιορίζει, σημασιοδο- 14. Βλ. Ἰωάννου Χρυτοστόμου. Εἰς τὴν Β´ τεῖ καὶ προσφέρει τὸ στέρεο θεμέλιο πρός Κορινθίους 18, 3, PG 61, 527. καὶ τὶς ἀπαραίτητες προϋποθέσεις 15. Ὅπ. παρ. πληρέστερης περιγραφῆς καὶ αὐθε- 16. Βλ. Νι­ ο­ ά­ υ Ματσούκα, «Ἐκκλησιο- κ λ ο ντικότερης ἑρμηνείας τῆς φύσεως λογία ἐξ ἐπόψεως τοῦ τριαδι­ οῦ δόγματος», κ καὶ τοῦ πολιτεύματος τῆς Ὀρθοδόξου Ε.Ε.Θ.Σ.Π.Θ. 17 (Ἀνά­ υ­ ον), Θεσσαλονίκη. τ π Ἐκκλησίας.-
16 Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΔΕΣΜΕΙΝ ΚΑΙ ΛΥΕΕΙΝ (Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΙΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ) Μητροπολίτου Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας κ. Κοσμᾶ Ὁ ἄνθρωπος πλάστηκε ἄπειρη ἀγάπη ἀπὸ τὸν Τρια- δικὸ Θεό μας καὶ τοποθετήθηκε στὸν μὲ ἐπίγειο Παράδεισο. Συνεχὴς ἡ παρου- σία τοῦ Θεοῦ μας ἐκεῖ, ἀδιάκοπη ἡ φροντίδα Του, ἄγρυπνη ἡ προσοχή Του ἕνεκα τῆς ἀμέτρου ἀγάπης Του γιὰ τὸ πλάσμα Του^ τὸν ἄνθρωπο. Τὰ πάντα γιὰ νὰ φθάση ὁ ἄνθρωπος στὸ «καθ’ ὁμοίωσιν». Δυστυχῶς, ὁ ἄνθρω- πος «ἐν τιμῇ ὢν οὐ συνῆκε» Ἀγνώμων καὶ ἀχάριστος παρή- κουσε τὸν Δημιουργὸ καὶ ἀντάλλαξε τὴ φιλία τοῦ Θεοῦ, μὲ τὴν ὑποδού- λωση στὸν διάβολο. Θεώρησε ὁ Ἀδὰμ τὸν διάβολο ἀξιοπρεπέστερο ἀπὸ τὸν Πλάστη καὶ Εὐεργέτη. Παρή- ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Πατρὸς γιὰ νὰ κουσε καὶ ἔπεσε. Ἀρνήθηκε τὴν θεραπεύση τὸ ἀνθρώπινο γένος ποὺ ἀγάπη τοῦ Πατέρα, ἁμάρτησε, ἀμαύ- εἶχε πληγωθῆ ἀπὸ τὴν ἁμαρτία, νὰ τὸ ρωσε τὸν καθαρὸ χιτώνα του καὶ συγχωρήση, νὰ λύσει τὰ δεσμὰ τῆς ντύθηκε τοὺς δερμάτινους χιτῶνες, αἰχμαλωσίας. «Πρῶτα- πρῶτα», ὅπως τὰ διάφορα πάθη, τὰ ὁποῖα τὸν ἀπεμά- λέει ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος, «ἔδωσε σὰν κρυναν ἀπὸ τὴν κοινωνία του μὲ τὸν ἀντίδοτο τὸ ἅγιο Βάπτισμα καὶ ἔτσι Θεό μας καὶ τοῦ ἔφερε τὶς γνωστὲς ἀποβάλαμε ὅλη τὴν κακία. Ἀμέσως ἡ φοβερὲς ψυχοσωματικὲς συνέπειες. φλεγμονὴ ἔπαψε καὶ οἱ πληγὲς καυτη- Βέβαια, ὁ Πατέρας τῆς ἀνεξαντλή- ριάστηκαν». Ἐπειδή, ὅμως, καὶ μετὰ του πατρικῆς ἀγάπης καὶ τῆς εὐσπλα- τὸ ἅγιο Βάπτισμα μολύνουμε, σὰν χνίας, ἀμέσως μετὰ τὴν πτῶσι τῶν ἄνθρωποι ἀδύναμοι τὸν ἑαυτό μας, ὁ Πρωτοπλάστων, ἀνήγγειλε τὴν Κύριός μας μᾶς ἔδωσε φάρμακο. Τὸ λύτρωση. Ἐνῷ ὁ ἄνθρωπος, στέναζε φάρμακο τῆς μετανοίας, τὸ μυστήριο κάτω ἀπὸ τὴ δουλεία τοῦ ἐχθροῦ καὶ τῆς Ἱερᾶς Ἐξομολογήσεως. ζητοῦσε λύτρωσι. Σ’ ὅλη τὴ διάρκεια Θεὸς Παντοδύναμος καὶ Παντο- τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης κάθε ψυχή, κράτωρ ὁ Κύριος, μόνος Αὐτὸς ἔχει ποθεῖ τὴ θεραπεία καὶ τὴ λύτρωσι καὶ τὴν ἐξουσία «τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν», ἱκετεύει λέγοντας: «Ἴασαι τὴν ψυχή τὸ νὰ συγχωρῆ τὶς ἁμαρτίες. Ὅταν μου ὅτι ἥμαρτόν σοι». Καὶ ἦλθε τὸ στὴν Καπερναοὺμ ἔφεραν ἐμπρὸς πλήρωμα τοῦ χρόνου. Ἐνανθρώπησε στὸν Κύριο τὸν Παραλυτικό, ὁ Κύριος
17 εἶπε: «Θάρσει, τέκνον ἀφέωνταί σοι αἱ καὶ δίνει στὸν ἁμαρτωλὸ τὴν ἀναγέν- ἁμαρτίαι σου». Ὅταν ὅμως οἱ Φαρι- νησι τὴν πνευματική, τὴν ἐπανέ- σαῖοι ἀμφισβήτησαν τὴν ἐξουσία νταξι τοῦ πεσόντος καὶ ἀποστάτου Του αὐτή, ὁ Κύριος ἀπάντησε: «ἵνα στὴν ὁλοφώτεινη καὶ ἁγιασμένη ζωὴ δὲ εἰδῆτε ὅτι ἐξουσίαν ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ τῆς στρατευόμενης Ἐκκλησίας. Ὁ ἀνθρώπου ἐπὶ τῆς γῆς ἀφιέναι ἁμαρ- πνευματικὸς πατὴρ γίνεται γεννή- τίας- τότε λέγει τῷ παραλυτικῷ ἐγερ- τωρ τῆς πνευματικῆς ζωῆς. Ἡ ἐξουσία θεὶς ἆρον σου τὴν κλίνην καὶ ὕπαγε τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν τὸν ἀναδει- εἰς τὸν οἶκον σου» (Ματθ.θ΄2-6). κνύει ὄργανο τοῦ Θεοῦ, διὰ τοῦ Τὴν ἡμέρα τῆς Ἀναστάσεώς Του, ὁποίου ἀπαλείφονται οἱ ἁμαρτίες καὶ τὴν ἡμέρα ποὺ συνέτριψε τὸ κράτος ἀναγεννᾶται ἐν Χριστῷ ὁ ἄνθρωπος. τοῦ Ἅδου καὶ τοῦ θανάτου, συνέ- Ἐὰν ὁ ἄνθρωπος μὲ πίστι προσέλθη στησε, ὁ Κύριος, τὸ μυστήριο τῆς στὸν πνευματικό, ἐὰν ὁμολογήση Ἱερᾶς Ἐξομολογήσεως καὶ ἔδωσε εἰλικρινὰ τὰ ἁμαρτήματά του, ἡ ἐξου- τὴν ἐξουσία στοὺς μαθητάς Του σία ἀφέσεως, τὴν ὁποία ἔχει ὁ πνευμα- νὰ συγχωροῦν ἁμαρτίες. «Λάβετε τικός, θὰ ἀπαλείψη τὰ ἁμαρτήματά Πνεῦμα Ἅγιον», εἶπε στοὺς μαθη- του. «Ἐὰν ὁμολογῶμεν τὰς ἁμαρτίας τάς, «ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἡμῶν, πιστός ἐστι καὶ δίκαιος (ὁ Θεός) ἀφίενται αὐτοῖς, ἄν τινων κρατῆτε, ἵνα ἁφῇ ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας καὶ καθα- κεκράτηνται» (Ἰωάν.κ΄ 22-23). ρίσῃ ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀδικίας» (Α΄ Ὁ Χριστός μας χειροτόνησε τοὺς Ἰωάν. α΄, 9). Τὸ ἀδύνατον τῆς μετά- μαθητάς Του διδασκάλους τῆς Οἰκου- νοιας δὲν προέρχεται ἀπὸ τὸν Θεό, μένης καὶ οἰκονόμους τῶν μυστη- ἀλλὰ ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο. Ὁ Θεὸς θέλει ρίων καὶ φανέρωσε τὴν ἐξουσία, ποὺ πάντα τὴ σωτηρία μας. Μέσα στὴν ὁ ἴδιος τους ἔδωσε. «Ὅπως ἕνας βασι- πορεία τῆς Ἐκκλησίας μας συγκλο- λεύς», λέει ὁ ἱ. Χρυσόστομος, «ὅταν νίζεται κανείς, ὅταν βλέπει βεβαρη- ἀποστέλλη τοὺς ἄρχοντάς του, τοὺς μένες καὶ δαιμονόπληκτες ψυχές, νὰ δίνει τὴν ἐξουσία νὰ βάζουν τοὺς προσέρχονται μὲ πίστη συγχωρήσεως ἀνθρώπους στὸ δεσμωτήριο ἢ νὰ στὸν πνευματικὸ πατέρα, νὰ ἐλευθε- τοὺς ἀπολύουν, τὸ ἴδιο ἔκανε καὶ ὁ ρώνουν τὴν ψυχή τους ἀπὸ τὴν ἀσθέ- Χριστός». Ἀποστέλλοντας τοὺς μαθη- νεια τῆς ἁμαρτίας καὶ ἀναγεννημένες τάς Του (στὸ ἔργο τοῦ εὐαγγελισμοῦ νὰ βαδίζουν πλέον ἐλεύθερες καὶ καὶ τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων), εὐτυχισμένες, πληρωμένες ἀπὸ χαρὰ τοὺς περιβάλλει μὲ τὴ δύναμη νὰ καὶ χάρι τὸν δρόμο πρὸς τὸν ἁγια- συγχωροῦν καὶ νὰ μὴ συγχωροῦν σμό τους καὶ τὴ ζωὴ τοῦ Παραδεί- τὶς ἁμαρτίες» (ΕΠΕ 14, 708). Ἡ ἐξου- σου. Δόξα τῷ Θεῷ ζοῦμε καὶ σήμερα σία αὐτὴ τῶν μαθητῶν τοῦ Κυρίου αὐτὴν τὴ βεβαιότητα. Ἡ ἐξουσία τοῦ μεταδόθηκε στοὺς Ἐπισκόπους καὶ δεσμεῖν καὶ λύειν γίνεται ἡ δύναμι ἡ διὰ τῶν Ἐπισκόπων στοὺς Πρεσβυ- ὁποία ἀναγεννᾶ μὲ βεβαιότητα κάθε τέρους. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν Ἀποστό- ἄνθρωπο, ποὺ μὲ πίστι θὰ ἀναζητήση λων αὐτὴ ἡ ἐξουσία τῆς Ἐκκλησίας, πνευματικὸ πατέρα καὶ συγχώρηση. νὰ συγχωροῦνται ἁμαρτήματα, νὰ Ἂς εὐχηθοῦμε ὅλοι μας μὲ τὴ λευκαίνεται ἡ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου, δύναμι τῆς ἀφέσεως καὶ τῆς συγχωρέ- νὰ ἀναγεννᾶται, νὰ μεταμορφώνε- σεως τῆς Ἐκκλησίας μας νὰ ἀναγεν- ται ὁ χριστιανός, προσφέρεται ἀδια- νηθοῦμε καὶ νὰ φθάσουμε στὸν λείπτως καὶ θὰ προσφέρεται ἕως τῆς γλυκὺ Παράδεισο.- συντελείας τῶν αἰώνων. Αὐτὴ ἔδωσε
18 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Παναγιώτη Ἰ. Σκαλτσῆ, Ἀναπλ. Καθηγητῆ Α.Π.Θ. «Ἐγώ δέ καί ἡ οἰκία μου τῆς καθάρσεως ἀπό τά πάθη, ὅσο λατρεύσωμεν καί αὐτῶν τῆς ἄσκησης τῆς ἀγάπης, Κυρίῳ, ὅτι ἅγιός ἐστι» γίνομαι ζωντανό μέλος τῆς Ἐκκλη- (Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ 24, 15) σίας ὡς σώματος Χριστοῦ καί κοινω- Ἡ νίας τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἀπό τήν Ἐκκλησία ὡς σῶμα Χριστοῦ1 ἄποψη αὐτή ἡ Λατρεία διαφοροποι- καί συνέχιση τοῦ μυστηρίου εῖται ἀπό προχριστιανικές πρακτι- τῆς Ἐνσαρκώσεως μέσα στήν ἱστο- κές τῆς σκιᾶς καί τοῦ γράμματος καί ρία καί τόν κόσμο2 συνδέεται ἄμεσα καθίσταται «λογική»4, πνευματική μέ τή θεία Λατρεία τόσο στήν κοινή, δηλαδή καί συνειδητή, «ἐν πνεύ- ὅσο καί στήν ἀτομική της ἔκφραση3. ματι καί ἀληθείᾳ»5, «συντεταμένη Λατρεύω τόν Θεό σημαίνει ἐφαρμόζω καί διηνεκής καί ἀμετεώριστος περί στήν πράξη τήν πίστη μου σ’ αὐτόν τό λατρευόμενον θεραπεία»6. καί διά τῶν ἔργων μου τόσο αὐτῶν Ὁ ἄνθρωπος ἀπό τή φύση του
19 εἶναι λειτουργικό ὄν, μέ τήν ἔννοια πιστό γιά τήν κοινή προσευχή στίς ὅτι καλεῖται ὡς μέλος τῆς Ἐκκλησίας «ἐπί τό αὐτό»16 καί «ἐν ἐκκλησίᾳ»17 νά ἔχει συνεχῆ μνήμη Θεοῦ καί νά συνάξεις τῆς Θείας Εὐχαριστίας καί εὐφραίνεται γι’ αὐτό7, νά ἀγρυπνεῖ τῶν Ἀκολουθιῶν τοῦ Νυχθημέρου. «ἐν παντί καιρῷ»8 καί νά προσεύ- Κοινή καί κατ’ ἰδίαν προσευχή σχετί- χεται ἀδιαλείπτως9, νά λειτουργεῖ ζονται ἄμεσα, προϋποθέτει ἡ μία τήν δηλαδή ὡς πραγματικός τοῦ Θεοῦ ἄλλη, γιατί ἀκριβῶς θεμελιώνονται ἄνθρωπος, νύκτα δέ καί ἡμέρα μέσα στήν ἴδια ἐκκλησιολογική βάση καί ἀπό τή λειτουργική ζωή «νά μεταμορ- ἀποτελοῦν δύο ὄψεις τῆς μίας ἐντός φώνεται σέ προσευχή καί νά γίνεται τῆς Ἐκκλησίας βιούμενης λογικῆς μυστήριο διαρκοῦς θείας κοινωνίας, Λατρείας. «Ἡ κοινή προσευχή ἔχει πού φθάνει μέχρι τή θέωση καί τήν ὡς προϋπόθεση τήν κατ’ ἰδίαν καί ἕνωση μέ τό Θεό»10. ἡ κατ’ ἰδίαν εἶναι προέκταση τῆς Αὐτή ἀκριβῶς ἡ διαδικασία πρός κοινῆς»18. κοινωνία καί θέωση ξεκινᾶ «ἐν Βασική πτυχή τῆς κοινῆς λατρευ- τῷ κρυπτῷ» ἀπό «τό ταμιεῖον»11 τικῆς ζωῆς στόν κατ’ ἐξοχήν λειτουρ- τοῦ καθ’ ἑνός, τό βάθος δηλαδή τῆς γικό τόπο, δηλαδή τόν ἱερόν Ναό, καρδιᾶς, τό μυστικό τόπο ὅπου εἶναι ἡ νυχθήμερος Λατρεία κατά κυοφορεῖται ἡ προσευχή. Ἐδῶ τήν ὁποίαν συνάζονται οἱ πιστοί μακριά ἀπό τήν τύρβη τῶν ἐγκο- «ψαλμούς καί ὕμνους ὁμοθυμαδόν σμίων μπορεῖ ὁ προσευχόμενος τῷ Κυρίῳ ἄδοντες»19. Πρόκειται γιά ἄνθρωπος νά προσομιλεῖ μέ τόν Θεό τίς τακτές ὧρες καί τούς τεταγμέ- ἀπερίσπαστα, νά ἀλλοιώνεται ἐσωτε- νους καιρούς20 πού ἀπό τίς κατά τά ρικά και ὡς μέλος τῆς Ἐκκλησίας νά ἰουδαϊκά πρότυπα τρεῖς προσευχητι- γίνεται φωτοειδής12. Νά ἑλκύει μέσα κές εὐκαιρίες «ἑσπέρας καί πρωΐ καί του τή χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μεσημβρίας»21 ἐξελίχθηκαν σέ ἑπτά καί μέ τόν νοῦ του νά φαντάζεται στή Λατρεία τῆς Ἐκκλησίας κατά τό «θεϊκά νοήματα καί τά ἀγαθά τοῦ «ἑπτάκις τῆς ἡμέρας ἤνεσά σε»22 καί οὐρανοῦ»13. Καταφάσκει ὁ προσευ- «κατά τόν ἀριθμόν τῶν χαρισμάτων χόμενος στήν ἡσυχία ἡ ὁποία μέ τήν τοῦ Πνεύματος»23. τοῦ Ἰησοῦ ἀδιάλειπτη μνήμη καθί- Οἱ ἐν λόγῳ Ἀκολουθίες, Ἑσπε- σταται «ἀδιάσπαστος Θεῷ λατρεία ρινός, Ἀπόδειπνο, Μεσονυκτικό, καί παράστασις»14. Ὄρθρος καί Ὧρες διαμορφώθη- Ὁ διά τῆς ἐσωτερικῆς καί νοερᾶς καν σιγά-σιγά ἕως ὅτου πάρουν τή λεγόμενης προσευχῆς καλλιεργη- μορφή πού ἔχουν σήμερα μέ διατά- μένος ἄνθρωπος ἔχει ὅλες τίς προϋ- ξεις δύσκολες, πλούσια ὑμνογραφία ποθέσεις νά προσεύχεται καί στήν καί θεολογικό περιεχόμενο ἀνεπανά- ἐντός τοῦ ἱεροῦ Ναοῦ κοινή Λατρεία. ληπτο. Μέσα ἀπό αὐτόν τό θησαυρό, Ἡ κατά μόνας προσευχή, ἐπισημαί- πού ὑπηρετεῖ τόν ρόλο τῆς λειτουρ- νει ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, γίας πρίν ἀπὸ τὴ θεία Λειτουργία, πού γίνεται στό σπίτι, ἀκόμη καί ἡ Ἐκκλησία παιδαγωγεῖ τόν πιστό στούς δρόμους καί τίς ἀγορές «εἰς ἱκανοποιώντας τήν ὑπαρξιακή του προσευχήν διέγερσις τήν ἐπ’ ἐκκλη- ἀνάγκη γιά ἀδιάλειπτη κοινωνία σίας συνίστησι πρός τόν Θεόν καί μέ τόν Θεό καί συνεχή μνήμη τῆς ἡ ἔνδον κατά διάνοιαν τήν διά τῶν ἱστορίας τῆς σωτηρίας. Ἡ ἑνότητα χειλέων»15. Προετοιμάζει δηλαδή τόν Χριστοῦ καί Ἐκκλησίας διαφαίνε-
20 φαίνεται ἀκόμη περισσότερο στά μυστήρια. «Ἡ Ὀρθόδοξη Λατρεία ἀποτελεῖ ἄριστο ὑπόμνημα τῆς Ὀρθόδοξης Ἀνατολικῆς Ἐκκλησί- ας»26. Ὁ ἅγιος Νικόλαος ὁ Καβάσιλας προχωρᾶ βαθύτερα λέγοντας ὅτι τά μυστήρια φανερώνουν καί πραγμα- τώνουν τήν Ἐκκλησία· «Σημαίνεται δέ ἡ Ἐκκλησία ἐν τοῖς μυστηρί- οις, οὐχ ὡς ἐν συμβόλοις, ἀλλ’ ὡς ἐν καρδίᾳ μέλη καί ὡς ἐν ρίζῃ φυτοῦ κλάδοι»27. Πρόκειται δηλαδή ὄχι γιά μαγικές τελετουργίες, ἀλλά «γιά λειτουργίες ἑνός σώματος»28 πού τό γεννοῦν, τό τρέφουν καί συνεχῶς τό ται σέ κάθε ἐπιμέρους στοιχεῖο τῆς ἀνανεώνουν. Τό σῶμα αὐτό εἶναι ἡ νυχθημέρου Λατρείας καί ὁ πιστός Ἐκκλησία. Τά μυστήρια ἀποτελοῦν πού ἀσκεῖται λειτουργικά μαθαί- τίς ἐνέργειες τοῦ Χριστοῦ πού προϋ- νει νά ἐξαγιάζει καί νοηματοδοτεῖ ποθέτουν καί τή δική μας προσωπική τό χρόνο του, καί νά ζεῖ πράγματι ἐλευθερία γιά νά ἔχουν ἀποτέλεσμα ὡς «νέος» ἄνθρωπος24, νικώντας στήν πνευματική μας στόχευση καί κάθε μέρα τήν ἐξουσία τοῦ διαβόλου τόν δρόμο γιά τήν οἰκείωση τοῦ Θεοῦ καί τή δύναμη τοῦ θανάτου. «Στήν καί τήν πρόγευση τῆς τριαδικῆς Του ἐκκλησιαστική λατρεία ὁ ἄνθρωπος βασιλείας29. μπορεῖ νά μπολιάζεται στή θεανθρώ- Πιό συγκεκριμένα μέ τό βάπτι- πινη ζωή καί αὐτή ἡ ζωή ἠμπορεῖ νά σμα ὁ ἄνθρωπος ἀποκτᾶ τή χριστια- μεταμορφώνει ἔπειτα ὅλες τίς πτυχές νική του ταυτότητα, τό ἐν Χριστῷ τῆς καθημερινῆς του ζωῆς»25. εἶναι, τήν καινούρια γέννηση καί Τό ὅτι ἡ Λατρεία ἐκφράζει τήν ἀνάπλαση30, καθόσον στίς ψυχές πίστη τῆς Ἐκκλησίας καί διαμορ- τῶν νεοφωτίστων ἐγχαράσσεται ἡ φώνει τήν εὐσέβεια τοῦ ἀνθρώπου μορφή τοῦ Χριστοῦ31. Μέ τό ἅγιο μύρο, δηλαδή τό χρίσμα, οἱ βαπτι- σμένοι γίνονται κοινωνοί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Τό μυστήριο αὐτό «ἐνερ- γούς δείκνυσι τούς τελουμένους τάς πνευματικάς ἐνεργείας»32. Ἡ θεία δέ Εὐχαριστία τρέφει καί ζωοποιεῖ τά νέα τῆς Ἐκκλησίας μέλη· «ὁ γάρ τῆς ζωῆς ἄρτος αὐτός κινεῖ τόν σιτού- μενον»33. Ἀναμφίβολα σέ κάθε ἕνα ἀπό τά μυστήρια ἐνεργεῖ ὁ Χριστός καί γίνεται τά πάντα «πλάστης, ἀλεί- πτης, συναγωνιστής, τό μέν λούων, τό δέ χρίων, τό δέ τρέφων»34. Πρωτί- στως ὅμως οἱ πιστοί ἐνεργοποιοῦνται ὡς μέλη Χριστοῦ καί τῆς Ἐκκλησίας
21 διά τῆς Θείας Εὐχαριστίας «Μέλη γάρ Χριστοῦ τούς τελουμένους καί πάσης ἄλλης ἱερᾶς τελετῆς ἀπεργα- ζομένης τελεώτερον ἡμῖν ὁ τῆς ζωῆς τοῦτο δίδωσιν ἄρτος»35. Ἡ ἀλήθεια αὐτή μαρτυρεῖται καί ἐπιβεβαιώνεται ἀπό αὐτήν ἀκόμη τήν Καινή Διαθήκη ὅπου ὁ χαρα- κτηρισμός τῆς Ἐκκλησίας ὡς σώμα- τος Χριστοῦ προέρχεται ἀπό τή λατρευτική ζωή καί κυρίως τήν εὐχαριστιακή ἐμπειρία36. Οἱ λόγοι τοῦ Ἀποστόλου Παύλου «ὅτι εἷς ἄρτος, ἕν σῶμα οἱ πολλοί ἐσμεν· οἱ γάρ πάντες ἐκ τοῦ ἑνός ἄρτου μετέ- χομεν»37 καί «συνερχομένων ὑμῶν ντας τίς δωρεές Του καί ζητώντας ἐν Ἐκκλησίᾳ»38 αὐτό ἀκριβῶς δηλώ- τό ἔλεός Του. Ἡ μέ βάση τή θεία νουν, τή φανέρωση δηλαδή τῆς Λατρεία αὐτή πορεία προϋποθέτει Ἐκκλησίας στή θεία Εὐχαριστία, βεβαίως τήν ἀγάπη, τήν πίστη καί ἐκεῖ πού πραγματοποιεῖται ἡ σύναξη τήν ἐλευθερία μας. Ἡ λατρεύουσα τοῦ σώματος39. Ἐκκλησία43 διαμορφώνει λειτουρ- Ὁλοκληρώνοντας τόν προβλη- γημένους ἀνθρώπους, πνευματικές ματισμό μας καί τίς σκέψεις μας γιά δηλαδή προσωπικότητες μέ λειτουρ- τό ἀναπτυχθέν θέμα θά πρέπει νά γικό ἦθος καί ὑπαρξιακό ὅραμα.- ἐπισημάνουμε ὅτι ἡ Θεία Λατρεία συνιστᾶ τόν πλοῦτο καί τήν καρδιά 1. Ἐφ. 1, 23. τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ μυστηριακή ζωή 2. π. Γ. Φλωροφσκυ, Τό σῶμα τοῦ ζῶντος Χριστοῦ. Μιά ὀρθόδοξη ἑρμηνεία τῆς Ἐκκλη- καί ἐν γένει ἡ λειτουργική προσευχή σίας, μετάφρ.: Ἰ. Κ. Παπαδόπουλος, ἐκδ. –σέ συνάφεια μέ τίς ἑορτές κατά τίς «Ἁρμός», Ἀθήνα 1999, σ. 40. ὁποῖες ὁ πιστός χαίρεται τή χαρά 3 . Γιά τή σχέση τῶν δύο αὐτῶν τύπων τῆς ἐν Χριστῷ σωτηρίας του40, προσευχῆς καί ἀναφορᾶς τοῦ ἀνθρώπου πρός ἀλλά καί τίς νηστεῖες πού ἀναδει­ τό Θεό βλ. Π. Ι. Σκαλτση, Ἡ παράδοση τῆς κνύουν τόν ἀσκητικό χαρακτήρα τῆς Λατρείας41– λειτουργεῖ πρός δύο κατευθύνσεις. Πρῶτα-πρῶτα ἀποκα- λύπτει τό δογματικό πλοῦτο, τό μυστικό χαρακτήρα καί τήν ἐσχατο- λογική προοπτική τῆς Ἐκκλησίας42. Κατά δεύτερον τιμᾶ τόν ἄνθρωπο ὡς πρόσωπο καί ζωντανό μέλος τῆς Ἐκκλησίας στούς κόλπους τῆς ὁποίας μπορεῖ νά εὐχαριστεῖ, νά δοξο- λογεῖ τόν Τριαδικό Θεό, νά κοινωνεῖ μαζί Του καί τούς συνανθρώπους του. Ἔχει τή δυνατότητα νά πορεύ- εται πρός τά ἔσχατα ἀπολαμβάνο-
22 κοινῆς καί τῆς κατ’ ἰδίαν προσευχῆς, μέ εἰδική σίας ἤ λόγος περί τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς τοῦ ἀναφορά στό Ὡρολόγιο τοῦ Θηκαρᾶ, ἐκδ. Π. κόσμου», ἐν Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός. Πορεία Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2008. πρός τήν τρίτη χιλιετία, Β΄ τόμος, ἔκδ. Ἱερᾶς 4. Ρωμ. 12, 1. Μονῆς Κουτλουμουσίου, Ἅγιον Ὄρος 1996, 5. Ἰω. 4, 23. σσ. 232-233. 6. Μεγαλου Βασιλειου, Κεφάλαια τῶν ὅρων κατ’ 29. Βλ. Κ. Ware [Ἐπισκόπου Διαυλείας], Ἡ Ἐπιτομήν, σλ΄, PG 31, 1236B. Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, μετάφραση ἀπό τά 7. Ψαλμ. 76, 4. Ἀγγλικά Ἰωσήφ Ροηλίδης, ἐκδ. «Ἀκρίτας», 8. Λουκ. 21, 36. Ἀθήνα 1996, σσ. 434-470. 9. Α΄ Θεσσ. 5, 17. 30 . Νικολάου Καβάσιλα, Περί τῆς ἐν Χριστῷ 10. Ἀ. Κεσελοπουλου, Πάθη καί ἀρετές στή ζωῆς, Λόγος δεύτερος, PG 150, 533A. διδασκαλία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, 31. P. E. Rodopoulos, The sacramentary of ἐκδ. «Δόμος», Ἀθήνα 21986, σ. 165. Serapion, Thessaloniki 1967, σ. 129: «Μόρφω- 11. Ματθ. 6, 5-6. σον πάντας τούς ἀναγεννωμένους τήν θείαν 12. Αντιοχου Μοναχου, Λόγος ΡΣΤ΄, Περί καί ἄρρητόν σου μορφήν». Βλ. καί Π. Ι. Προσευχῆς, PG 89, 1756D. Σκαλτση, «Ἡ βαπτισματική ἀναγέννηση», ἐν 13. Συμεων του Νεου Θεολογου, Περί τῶν Λειτουργικές Μελέτες Ι, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, τριῶν τρόπων τῆς προσευχῆς λόγος (ἀμφιβαλ- Θεσσαλονίκη 1999, σ. 43. λόμενο), PG 120, 702B. 32. Νικολάου Καβάσιλα, ὅ.π., Λόγος τρίτος, PG 14. Ιωαννου του Σιναϊτου, Κλῖμαξ, Λόγος 27, 150, 577A. PG 88, 1112C. 33. Νικολάου Καβάσιλα, ὅ.π., Λόγος τέταρτος, 15. Ὁμιλία Ζ΄, PG 151, 89D. PG 150, 597Β. 16. Πράξ. 2, 1· Α΄ Κορ. 11, 20. 34. Νικολάου Καβάσιλα, ὅ.π., Λόγος τέταρτος, 17. Α΄ Κορ. 11, 18. PG 150, 608A. 18. Π. Ι. Σκαλτση, Ἡ παράδοση τῆς κοινῆς καί 35. Νικολάου Καβάσιλα, ὅ.π., Λόγος τέταρτος, τῆς κατ’ ἰδίαν προσευχῆς…, σ. 74. Βλ. καί Γ. PG 150, 597A. Ἰ. Μαντζαριδη, Χριστιανική Ἠθική ΙΙ, ἐκδ. Π. 36. Ἰ. Δ. Ζηζιούλα (Μητροπολίτου Περγάμου), Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2003, σ. 171. π. Γ. Ἡ ἑνότης τῆς Ἐκκλησίας ἐν τῇ θείᾳ Εὐχαριστίᾳ Φλωροφσκυ, «Ὀρθόδοξος Λατρεία», ἐν Θέματα καί τῷ Ἐπισκόπῳ κατά τούς τρεῖς πρώτους Ὀρθοδόξου Θεολογίας, ἐκδ. «Ἄρτος Ζωῆς», αἰῶνας, ἐκδ. Γρηγόρη, ἐν Ἀθήναις 21990, σσ. Ἀθήνα 1989, σσ. 160-161. Β. Ἰ. Καλλιακμανη, 44-46. Βλ. καί Π. Ι. Σκαλτση, «Λειτουργική Ὁ ἐκκλησιολογικός χαρακτήρας τῆς ποιμα- κίνηση τῆς Χριστιανικῆς Δύσης καί ἡ Ὀρθό- ντικῆς. Λεντίῳ ζωννύμενοι ΙΙ, ἐκδ. «Μυγδο- δοξη Ἀνατολή», ἐν Λειτουργικές Μελέτες ΙΙ, νία», Θεσσαλονίκη 2005, σσ. 22-23. Ν. Σκρεττα ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2006, σ. 17. (Ἀριχμ.), Ἡ νοερά προσευχή ἔκφραση ἀληθοῦς 37. Α΄ Κορ. 10, 17. λατρείας Θεοῦ, μετά συναγωγῆς κειμένων 38. Α΄ Κορ. 11, 17. παλαιῶν καί νέων γερόντων [Σειρά: Κανονικά 39. π. Γ. Φλωροφσκυ, Τό σῶμα τοῦ ζῶντος καί Λειτουργικά, 2], ἐκδ. «Μυγδονία», Θεσσα- Χριστοῦ…, σ. 38. Βλ. καί π. Β. Βασιλειαδη, «Ἡ λονίκη 2006, σ. 123. Ἐκκλησία ὡς χαρισματικός θεσμός. (Σχόλιο 19. Ιωαννου Δαμασκηνου, Ἱστορία ψυχωφελής στό Α΄ Κορ. 12, 27)», ἐν Ἐπίκαιρα Ἁγιογραφικά … ὁ βίος Βαρλαάμ καί Ἰωάσαφ, PG 96, 969B. Θέματα. Ἁγία Γραφή καί Εὐχαριστία, ἐκδ. Π. 20. Κλημεντος Ρωμης, Ἐπιστολή πρός Κοριν- Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2000, σσ. 88-89. θίους Α΄, 40, PG 1, 288A· 289A. 40. Π. Ι. Σκαλτση, «Θεολογική προσέγγιση τῆς 21. Ψαλμ. 54, 18. χριστιανικῆς γιορτῆς», ἐν Λειτουργικές Μελέ- 22. Ψαλμ. 118, 164. τες Ι, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 1999, 23. Συμεων Θεσσαλονικης, Διάλογος…, ΣΗ΄, σσ. 185-207. PG 155, 549. 41. Γ. Δ. Μεταλληνου (Πρωτ/ρου), Ἡ θεολο- 24. Κολ. 3, 10. γική μαρτυρία τῆς ἐκκλησιαστικῆς Λατρείας, 25. Γεωργιου (Ἀρχιμ.), «Ὁ ἄνθρωπος ὄν ἐκδ. «Ἁρμός», Ἀθήνα 21996, σσ. 185-192. λειτουργικό», ἐν Ὁ ὅσιος Γρηγόριος, περίοδος 42. Ἰ. Μ. Φουντουλη, «Τό πνεῦμα τῆς θείας Β΄, ἔτος 1979, ἀριθ. 4, σ. 34. Λατρείας» ἐν Λειτουργικά Θέματα Α΄, Θεσσα- 26. Ἀ. Θεοδωρου, Ἡ οὐσία τῆς Ὀρθοδοξίας, ἐκδ. λονίκη 1977, σσ. 11-37. Βλ. καί Α. Θεοδωρου, «Παρουσία», Ἀθήνα 1998, σ. 179. Ἡ οὐσία τῆς Ὀρθοδοξίας, σσ. 179-218. 27. Ἑρμηνεία τῆς θείας Λειτουργίας, PG 150, 43. Γ. Φλωροφσκυ, Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία, 452C. Παράδοσις, μετάφρασις Δ. Γ. Τσάμη, ἐκδ. Π. 28. Ν. Ματσουκα, «Τά μυστήρια τῆς Ἐκκλη- Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 1976, σ. 116.
23 O πλοῦτος τῶν Πατέρων τῆς Eκκλησίας Πρωτοπρεσβύτερου Θεοδώρου Ζήση Σ ὁδηγεῖται ὁ νοῦς, ὅταν ἀπομακρυνθεῖ τὸ δοξαστικὸ τῶν αἴνων τοῦ ἀπὸ τὸν Θεό, ἀποτελοῦν ὅσα λέγει ὁ Ὄρθρου τῶν Χριστουγέννων Μ. Βασίλειος σὲ μία ἀπὸ τὶς ἐπιστολές ὁ ὑμνογράφος παραλληλίζει τὴν του στὸν Ἀμφιλόχιο Ἰκονίου, στὶς ἐγκόσμια βασιλεία ὁποῖες ἀσχολεῖται τοῦ καίσαρος, ποὺ μὲ τὸ πρόβλημα τῆς χαρακτηρίζεται γνώσεως τοῦ Θεοῦ. ἀπὸ τὶς ἀπογραφὲς Χωρὶς ἀμφιβο- καὶ τὶς φορολο- λία -κατὰ τὸν μέγα γικὲς ἐπιβαρύνσεις, Καππαδόκη- ὁ νοῦς μὲ τὴν αἰώνια καὶ εἶναι δῶρο τοῦ Θεοῦ ἄναρχη βασιλεία καὶ ἡ ἐνέργειά του τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἐγκα- εἶναι καλὸ πράγμα. ταστάθηκε στὴ γῆ Τρεῖς κατευθύνσεις μὲ τὴ Γέννηση τοῦ μπορεῖ νὰ πάρει ἡ Χριστοῦ. Καὶ ἐγκαυ- ἐνέργεια τοῦ νοῦ, χώμενος γιὰ τὴν ἀπὸ ἀνάλογα δὲ πρὸς τὴν μέρους τῶν Ὀρθο- κατεύθυνση τοῦ δόξων τήρηση τῶν νοῦ, διαμορφώνεται ὑποχρεώσεωνἀπένα- καὶ ἡ πνευματικὴ ντι τῆς καινῆς, τῆς ζωὴ τοῦ ἀνθρώ- πνευματικῆς αὐτῆς που. Ἡ μία κίνηση βασιλείας, λέγει προέρχεται ἀπὸ τὴν «Διὸ σοὶ προσφέρο- ἕλξη τοῦ κακοῦ, μεν καὶ ἡμεῖς ὑπὲρ τῶν διαμόνων, ποὺ τὴν χρηματικὴν φορολογίαν, ὀρθο- ζητοῦν συμμάχους στὴν ἀποστασία δόξου πλουτισμὸν θεολογίας τῷ τους. Στὴν περίπτωση αὐτὴ κατα- Θεῷ καὶ Σωτήρι τῶν ψυχῶν ἡμῶν». στρέφεται τὸ κριτήριο τοῦ νοῦ, ὁ Ὁ πλοῦτος λοιπὸν τῆς Ὀρθοδόξου ὁποῖος ζεῖ κατόπιν μέσα σὲ ἀλλόκο- Θεολογίας, ὁ πλοῦτος τῶν Πατέρων τες φαντασίες θεοποιεῖ τὰ κτίσματα τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ διεμόρφωσαν καὶ λατρεύει τὸν χρυσὸ καὶ τὴν καὶ διετύπωσαν καὶ ἔζησαν αὐτὴν ὕλη. Ἄλλη κίνηση τοῦ νοῦ εἶναι ὁ τὴ θεολογία εἶναι ἡ προσφορά μας περιορισμὸς στὸν ἑαυτό του, στὶς στὴ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. δυνάμεις του, ἡ αὐτονόμησή του. Θαυμάσιο ὑπομνηματισμὸ στὶς Στὴν περίπτωση αὐτὴ κατορθώνει θεόπνευστες διαπιστώσεις τοῦ μικρὰ πράγματα καὶ ἀνάλογα μὲ τὶς ἀποστόλου Παύλου γιὰ τὸ ποῦ δυνάμεις του «μικρὰ καθορα καὶ τὰ
24 ἑαυτῷ σύμμετρα», ποὺ εἶναι οὐδέτερα ἐποχὴ τῶν Ἀποστόλων διαδέχθηκε ἀπὸ πλευρᾶς πνευματικῆς δὲν εἶναι ἡ συνεχιζόμενη μέχρι σήμερα ἐποχὴ οὔτε ἀρετὲς οὔτε κακίες κάθ΄ἑαυτά, τῶν ἁγίων Πατέρων, χωρὶς κανένα ἀλλὰ παίρνουν τὸν χαρακτήρα ἀρετῆς κενό, καμμιὰ μείωση καὶ ἐλλάτωση ἢ κακίας ἀνάλογα μὲ τὸν τρόπο τῆς ἀπὸ πλευρᾶς τοῦ Θεοῦ. Ἡ Ἐκκλησία χρήσεως των. Στὴν κατηγορία αὐτὴ τῶν Ἀποστόλων ἔγινε Ἐκκλησία τῶν ὑπάγονται οἱ ἐπιστῆμες καὶ οἱ τέχνες. Πατέρων. Μέσα λοιπὸν στὸν πεπυρω- Ὑπάρχει τέλος καὶ ἡ Τρίτη, ἡ ὀρθὴ μένο ἀπὸ τὴ δράση τοῦ Ἁγίου Πνεύ- κίνηση τοῦ νοῦ, ποὺ κατευθύνεται ματος χῶρο τῆς Ἐκκλησίας, ὅπου τὰ πρὸς τὸν ἀληθῆ στόχο. Καὶ ὁ στόχος πάντα χορηγεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον τῆς κινήσεως τοῦ -κατὰ τὸν ὕμνο τῆς νοῦ εἶναι ἡ ἀλήθεια, Πεντηκοστῆς- βρύει ποὺ ταυτίζεται μὲ προφητείας, ἱερέας τὸν Θεό. Στὴν περί- τελειοῖ, ἁλιεῖς θεολό- πτωση αὐτὴ τῆς γους ἀνέδειξε, καὶ κινήσεως δὲν ἀφήνε- ἐδίδαξε τὴ σοφία ται στὶς δικές του στοὺς ἀγράμματους, δυνατότητες ὁ νοῦς, αὐξήθηκε καὶ ἐμεγά- ποὺ εἶναι μικρὲς καὶ λωσε καὶ ἐπλήθυνε περιορισμένες ἀρκεῖ ὁ πλοῦτος τῆς Ὀρθο- νὰ κλίνει πρὸς τὴ δοξίας, ὁ πλοῦτος θειοτέρα μερίδα. τῶν Πατέρων τῆς Δέχεται τότε τὶς Ἐκκλησίας, ἡ κληρο- χάριτες τοῦ Ἁγίου νομιά, ἡ δόξα καὶ τὸ Πνεύματος καὶ καύχημά μας. Στὸ ἀνοίγεται ἐμπρός ἔργο τῆς διδαχῆς, τοῦ του ἕνας ἀπέρα- κηρύγματος καὶ τῆς ντος μεγαλειώδης κατηχήσεως, ἀποδει- κόσμος· ἀντιλαμβά- κνύονται οἱ Πατέρες νεται τότε καὶ κατα- τῆς Ἐκκλησίας μονα- νοεῖ θειότερα πράγματα, ἀνακιρνᾶται δικοὶ καὶ ἀξεπέραστοι, διότι στηρί- μὲ τὴ θεότητα τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζουν τὸ ἔργο τοὺς πάνω στὴν ἅγια καὶ ἐπόπτευει τὰ θεϊκὰ κάλλη, ὅσα ζωή τους. Ὁ λόγος τους εἶναι ἀποτύ- ἐπιτρέπει ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ καὶ ἀντέ- πωση τῶν ἰδικῶν τους ἐμπειριῶν, χει ἡ κατασκευή του. Ἡ ἀνάλυση τῶν προσωπικῶν πνευματικῶν τους αὐτὴ τοῦ Μ. Βασιλείου ἀποτελεῖ καὶ ἀγώνων καὶ τῆς δροσιᾶς καὶ χάριτος τὴν καλύτερη ὑπόδειξη τοῦ πλού- τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ ὄχι κούφια του τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. λόγια. Ἀποδεικνύουν ὅτι ἡ θεολογία Δὲν ἔχουμε πλέον ἐδῶ τὰ μικρὰ καὶ δὲν εἶναι φθηνὸ καὶ χαμηλὸ πράγμα, σύμμετρα τῆς αὐτόνομης κινήσεως ὥστε νὰ μπορεῖ κανεὶς νὰ τὴν ἀσκή- τοῦ νοῦ, οὔτε τὶς φαντασίες καὶ τὶς σει χωρὶς προϋποθέσεις «οὐχ οὕτω τὸ ἐκτροπὲς ἀπὸ τὴν ἐνέργεια τῶν δαιμό- πρᾶγμα εὔωνον καὶ τῶν χαμαὶ ἐρχο- νων, ὅπως συμβαίνει μὲ τὴ φιλοσο- μένων» διακηρύσσει ὁ ἀξιωθεὶς τοῦ φία καὶ τὶς ἐπιστῆμες. Ὁ πλοῦτος τῶν τίτλου τοῦ Θεολόγου ἅγιος Γρηγό- Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας ὀφείλεται ριος. σὲ ὑπεράνθρωπινη, σὲ θεϊκὴ ἐνέργεια Ἡ θεολογία εἶναι κτῆμα ὅσων πέρα- καὶ ἐπέμβαση. Τὴ σύντομη χρονικὰ σαν στὴ θεωρία καὶ θεοπτία, ἀφοῦ
25 προηγουμένως καθαρίσθηκαν κατὰ τεροι ἑρμηνευταὶ τῆς Ἁγίας Γραφῆς, τὴν ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα ἢ τουλά- διότι κινοῦνται μέσα στὸ ἴδιο πνευ- χιστον βρίσκονται στὸ στάδιο τῆς ματικὸ κλίμα καὶ εἶναι γνωστὸ τὸ καθάρσεως «ὅτι τῶν ἐξητασμένων ἀξίωμα ὅτι τὸ ὅμοιον κατανοεῖται καὶ διαβεβηκότων ἐν θεωρίᾳ καὶ πρὸ καλύτερα ὑπὸ τοῦ ὁμοίου. Ἡ ἑρμη- τούτων καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα κεκα- νεία τῶν Γραφῶν δὲν ἀπαιτεῖ μόνον θαρμένων ἢ καθαιρομένων, τὸ μετρι- φιλολογικὸ ἐξοπλισμὸ καὶ κριτικὴ ώτατον». Ἐπικρίνει ὁ ἅγιος ἱεράρχης ἱκανότητα, ἐφόδια ποὺ εἶχαν σὲ ἀπεί- ὅσους εἰσάγουν εὔκολα εἰς τὸν χῶρο ρως μεγαλύτερο βαθμὸ ἀπὸ ὅλους τῆς θεολογίας, γιὰ λόγους προσω- τοὺς σημερινοὺς ἑρμηνευτὰς καὶ πικῆς προβολῆς καὶ ἀποκτήσεως κρητικούς, ἀπαιτεῖ προπαντὸς πνευ- ὀπαδῶν, νέους, ἀμύητους καὶ ἀπαρά- ματικὸ συντονισμὸ καὶ ἀπόκτηση τοῦ σκευους, οἱ ὁποῖοι μεταβάλλουν τὴ φρονήματος τῶν Πατέρων, ἀπόκτηση θεολογία σὲ συνήγορο τῶν παθῶν καὶ τοῦ νοῦ τοῦ Χριστοῦ. Διαμορφώνουν τῶν δογμάτων τους, ὅπως δυστυχῶς καὶ διατυπώνουν στὶς συνόδους, στὰ συμβαίνει καὶ σήμερα. «Οὐ συνήγο- σύμβολα καὶ στὰ συγράμματά τους τὰ ρον τῶν οἰκείων θεῶν καὶ παθῶν τὴν δόγματα τῆς Ἐκκλησίας, ὥστε νὰ μὴν σὴν Θεολογίαν ποιήσεται;»: ἐρωτᾶ παρανοεῖται καὶ παρερμηνεύεται τὸ τὸν ἡγέτη αὐτῶν τῶν νέου τύπου ἁπλοϊκὸ κήρυγμα τῶν Ἀποστόλων. θεολόγων καὶ συνεχίζει «Τί καὶ τοὺς Συνιστοῦν ἀκόμη καὶ τοὺς κανό- ἄλλους αὐθημερὸν πλάττεις ἁγίους νες τῆς ἠθικῆς καὶ πνευματικῆς ζωῆς καὶ χειροτονεῖς θεολόγους καὶ οἷον καὶ γίνονται ἔτσι μὲ τὴν ἁγιότητά ἐμπνεῖς τὴν παίδευσιν καὶ πεποίηκας τους ἀσφαλεῖς ὁδηγοὶ στὴν προσπά- λογίων ἀμαθῶν πολλὰ συνέδρια;». θεια τῶν πιστῶν νὰ βαδίσουν τὸ Ἡ ἁγιότητα καὶ ἡ θεολογία κατα- δρόμο τῆς μιμήσεως τοῦ Χριστοῦ. κτήθηκαν ἀπὸ τοὺς ἁγίους Πατέρες Ἡ Ὀρθοδοξία, ὁ πολιτισμὸς τῶν μὲ τοὺς ἀσκητικοὺς πόνους καὶ τὴν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας, ἄντεξε σὲ ἀδιάλειπτη προσευχὴ καὶ ἐξύμνηση δύσκολους καιρούς. Ἐθριάμβευσε τοῦ Θεοῦ. Γεμίζει ὁ χῶρος ἀπὸ ἐργα- στοὺς διωγμούς, ἐμεγαλούργησε στὸ στήρια ἁγιότητος καὶ ἀρετῆς, ἀπὸ ἱερὰ Βυζάντιο, καθοδήγησε πολιτιστικὰ τὴ φροντιστήρια, ὅπως ἀποκαλοῦσαν Δύση μέχρι τὸ Σχίσμα καὶ τὸν Βορρᾶ τὰ μοναστήρια. Κτίζονται περίλα- μέχρι σήμερα, κρατήθηκε γνήσια μπρες ἐκκλησίες, ποὺ ἱστοροῦνται μὲ στὴν ἀντιπαράθεση μὲ τὴ Δύση μέχρι θαυμάσιες τοιχογραφίες καὶ φορητὲς τὸ Σχίσμα καὶ συντηρήθηκε θαυμα- εἰκόνες. Διαμορφώνονται οἱ θεῖες τουργικὰ κάτω ἀπὸ τὴν τυραννία τῶν λειτουργίες καὶ οἱ ἄλλες ἱερὲς ἀκολου- Τούρκων. Καὶ ἐνῷ ἐκτιμᾶται καὶ ἀπὸ θίες, συντίθεται ὕμνοι καὶ μελῳδίες τοὺς ξένους ἀκόμη ὅτι στὴν ἑπόμενη ὑψηλῆς τέχνης καὶ ἐμπνεύσεως, ποὺ πολιτιστικὴ φάση τῆς ἀνθρωπότη- μελοποιοῦνται ἀπὸ ἁγίους καὶ δημι- τας, ἡ μόνη ἐλπίδα εἶναι ἡ Ὀρθοδο- ουργικοὺς μελῳδούς. ξία, ὁ πολιτισμὸς τῶν ἁγίων Πατέρων Φυλάσσουν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλη- τῆς Ἀνατολῆς, τοῦ Ντοστογιέφσκυ σίας καὶ προστατεύουν ὡς ἀνεκτί- καὶ τοῦ Παπαδιαμάντη, οἱ Ἕλληνες μητο θησαυρὸ τὴ διδασκαλία τῆς Ὀρθόδοξοι δὲν θάβουμε ἁπλῶς, ἀλλὰ Ἐκκλησίας μπροστὰ στὸν κίνδυνο ἀχρηστεύουμε τὸν πλοῦτο τῆς Ὀρθο- τῆς παραχαράξεως καὶ τῆς ἑτεροδιδα- δοξίας σὲ μία περίοδο εἰρηνική, ποὺ σκαλίας τῶν αἱρετικῶν. Καὶ σὲ αὐτό θὰ πρέπει νὰ σφριγᾶ ἀπὸ δυναμισμὸ τους τὸ ἔργο γίνονται οἱ ἀξιοπιστό- καὶ ζωντάνια.-
26 ΠΩΣ ΔΙΑΒΑΖΟΥΝ ΟΙ ΠΑΛΑΙΟΙ ΤΗΝ ΕΞΩ ΣΟΦΙΑ Λάμπρου Σιάσιου Καθηγητοῦ Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Π.Θ. Ο ἀπαιτοῦνται χρειαζούμενα: τροφός, ἱ θεοφώτιστοι Πατέρες τῆς σκεπάσματα, σπίτια. Ἡ Ἐκκλησία Ἐκκλησίας μας πῆραν καὶ μας σταυρώνει, εὐλογεῖ καὶ ἁγιά- καθιέρωσαν μιὰν ἁπλὴ λέξη γιὰ νὰ ζει ὅτι λαμβάνει ἐκ τοῦ κόσμου ὅτι χαρακτηρίσουν σύνολη τὴ γνώση κρίνεται ἀναγκαῖο γιὰ τὴ ζωὴ πραγ- καὶ σοφία ποὺ εὑρίσκεται ἔξω ἀπὸ μάτων: ἀπὸ τὸ φυσικὸ νερὸ μέχρι τὴν Ἐκκλησία. Τὴν ὀνόμασαν τὶς περίτεχνες ἀνθρώπινες κατα- «θύραθεν». σκευές. Ὁ φωτισμένος νοῦς τῶν ἁγίων Θύρα μικρά, χαμηλότερη τοῦ Πατέρων μας ἐζωγράφισε τὴν ἐπὶ ἀνθρώπινου ὕψους διασυνδέει τὴ γῆς Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ νὰ περι- μέσα ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὸν βάλλεται μὲ ὑψηλὸ μανδρότοιχο. ἔξω κόσμο. Γιὰ νὰ κινοῦνται αὐτε- Στὸ κέντρο ἡ νέα Σκηνὴ τοῦ Μαρτυ- ξουσίως οἱ βουλόμενοι. Καὶ γιὰ ρίου, τὸ καθολικὸν τῆς λατρευτικῆς νὰ λαμβάνονται ἐκ τοῦ κόσμου τὰ συνάξεως. Ἐκεῖ οἱ ἱερουργοὶ ἁγιά- χρειαζούμενα. Ἐξ αὐτῆς τῆς εἰκό- ζονται καὶ ἁγιάζουν τοὺς πιστοὺς νος προῆλθε ἡ λέξη «θύραθεν», μὲ μαζὶ καὶ τὴ ζωή τους. τὴν ὁποίαν οἱ ἐκκλησιαστικοί μας Λιπόσαρκοι ἀρχηγοὶ τῆς Πατέρες ἀπέδωσαν τὴ γνώση, τὴ Μάνδρας περιέρχονται ἀνύστακτοι σοφία, τὰ μαθήματα ποὺ ὑπάρχουν τὸν μανδρότοιχο. Προσέχουν νὰ ἔξω ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, ἔξω ἀπὸ τὸν μὴν εἰσέλθει κρυφίως κλέπτης ἢ ἱερὸν Μανδρότοιχο, ἔξω ἀπὸ τὴν ληστὴς καὶ προξενήσει ζημιὰ στὸ χθαμαλὴ καὶ στενὴ θύρα. λογικὸ ποίμνιο. Ἡ εἴσοδος τῶν πιστῶν διὰ τῆς Ὁλόκληρη ἡ ζωὴ τῶν πιστῶν θύρας, δηλαδὴ διὰ τοῦ Χριστοῦ μας, ἐντὸς τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ περίβο- γίνεται- αἰῶνες τώρα- μὲ εἰδικὸ καὶ λου εἶναι προσανατολισμένη στὸν αὐστηρῶς διορισμένο τρόπο. Ἐν ἐξερχόμενο Κύριον τῆς δόξης. Γι’ πρώτοις ζητεῖται νὰ ἀποκηρύξει αὐτὸ καὶ ζοῦν σὲ αὐτὸν τὸν κόσμο ὁ νεοεισερχόμενος, νὰ πτύσει καὶ πάροικοι καὶ παρεπίδημοι. Ὡστόσο νὰ ἐξορκίσει, δηλαδὴ νὰ ἀποδιώξει καὶ γιὰ αὐτὴν τὴν πρόσκαιρη ζωὴ μετὰ βδελυγμίας τὸν ἐξαποδῶ, ποὺ
27 βρίσκει τρόπον διὰ τῶν πονηρῶν πατριδοφιλία, γι’ αὐτὸ ἔχουμε λογισμῶν καὶ τρυπώνει στὰ σωρεύσει ἱκανὲς συγχύσεις γύρω τρίσβαδα τῆς ἀνθρώπινης καρδιᾶς. ἀπὸ τὴ στάση τῆς Ἐκκλησίας μας Μετὰ ὁδηγεῖται γυμνωμένος νὰ εἰδικῶς ἀπέναντι στὴν ἀρχαία λουσθεῖ καὶ νὰ βαπτισθεῖ στὸ ἡγια- ἑλληνικὴ παιδεία καὶ φιλοσο- σμένον ὕδωρ, νὰ καθαρθεῖ καὶ νὰ φία. Τὸ πρῶτο καὶ μέγα μέρος τῆς φωτισθεῖ μὲ τὸ φῶς τοῦ Χριστοῦ. συγχύσεως προέρχεται ἀπὸ ἐπιστή- Ἔτσι ἑτοιμασμένος μπαίνει στὴν μονες- θεολόγους οἱ ὁποῖοι σπουδά- ποίμνη τοῦ Χριστοῦ. Ὅτι σὲ γενικὲς ζουν τὴ θεολογία μέσα ἀπὸ ξένους γραμμὲς προβλέπει ἀπ’ἀρχῆς καὶ δασκάλους, ξένα βιβλία καὶ ξενικὲς προσφέρει ἡ Ἐκκλησία γιὰ τὴν μεθόδους. Ἄλλο μέρος συγχύσεως εἴσοδο τῶν νέων πιστῶν σὲ αὐτήν, προέρχεται ἀπὸ καλοπροαίρετους τὸ αὐτὸ προβλέπει ἀπ’ἀρχῆς γιὰ λευΐτες ἀπὸ ἁπλοὺς τῇ καρδίᾳ ἱερο- ὁτιδήποτε κτιστὸν πράγμα. Τηρου- κήρυκες οἱ ὁποῖοι στοὺς λόγους μένων τῶν ἀναλογιῶν καὶ σωζομέ- τους ἀναμασοῦν τὶς ἀκαδημαϊκὲς νων τῶν οὐσιωδῶν διαφορῶν, τὸ συγχύσεις, χωρὶς νὰ μποῦν στὸν αὐτὸ ἀπαιτεῖ καὶ τηρεῖ ἡ Ἐκκλησία μικρότερο τῶν κόπων νὰ διαβά- σχετικῶς πρὸς τὴν ἔξω σοφία, τὴ σουν ἔστω τὴ μικρὴ Ἐπιστολὴ θύραθεν γνώση. τοῦ Μεγάλου Βασιλείου πρὸς τὸν Ἐπειδὴ ὅμως στὸν τόπο μας Εὐστάθιο. ἐνίοτε συσχετίζουμε ἀδόκιμα τὴ Τέλος ὅλοι οἱ λοιποὶ μαζί, ὅσοι χριστιανική μας πίστη μὲ τὴν πιστοὶ νιώθουμε Ἕλληνες βαυκα-
28 λιζόμαστε καὶ ἐπαιρόμεθα γιὰ τὴν ἀπάντηση εὑρίσκεται στὴν ἴδια τὴν προνομιακὴ (δῆθεν ἢ πραγματικὴ) ἐκκλησιαστικὴ παράδοση. Καὶ ἔχει σχέση ποὺ καθιέρωσε ἡ Ἐκκλησία συνοψισθεῖ μὲ τὸν ἁπλούστερο καὶ τοῦ Χριστοῦ μὲ τὴν ἀρχαία ἑλλη- ἀκριβέστερο τρόπο ἀπὸ τὸν τρανὸ νικὴ γραμματεία. Αὐτὸ ὅμως μπορεῖ θεολόγο ἅγιον Γρηγόριο Παλαμᾶ, ὁ νὰ συστήνει κάποιο εἶδος ἐμπαθοῦς ὁποῖος, ἂς σημειωθεῖ, ὑπῆρξε στὴν (δηλαδὴ πειρασμικῆς) συλλογικῆς ἐποχή του ὁ τρανότερος γνώστης φιλαυτίας. Μὲ ὅλα τὰ προααπαιτού- τῆς θύραθεν σοφίας. μενα μαζὶ καὶ τὰ συνακόλουθα. Ὁ ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονί- Οἱ πρῶτοι Ποιμένες τῆς Ἐκκλη- κης ἅγιος Γρηγόριος παρομοιάζει σίας μας, ἀκολουθώντας τὸν τὴν σοφία τῶν ἔξω σοφῶν μὲ ἕνα Ἀρχιποιμένα Χριστόν, διέκριναν φίδι. Καὶ προτείνει τρία μέτρα γιὰ ζωηρῶς, σαφῶς, καὶ μὲ ἀκρίβεια τὴν τὴ σπουδή της, τρία στάδια γιὰ τὴν τροφή- γνώση τῶν λογικῶν προβά- ἀντιμετώπισή της. Κατὰ πρῶτον, των, ἡ ὁποία κατήρχετο ἄνωθεν καὶ ἀποφαίνεται, ὁ πιστὸς ὀφείλει νὰ ἦτο δωρεὰ τοῦ Παναγίου Πνεύμα- θανατώσει τὸν ἰοβόλο ὄφι. Δεύτε- τος, ἀπὸ τὴ γνώση-σοφία ποὺ ἦταν ρον, νὰ κόψει καὶ νὰ ἐξαφανίσει τὸ «ἐπίγειος, ψυχική, δαιμονιώδης». κεφάλι καὶ τὴν οὐρὰ τοῦ ὄφεως. Καὶ Σὲ αὐτὴν τὴ δεύτερη περιλαμβά- τρίτον, νὰ περάσει ἀπὸ τὴ μέθοδο νονται οἱ ἀνὰ τοὺς αἰῶνες ἀνθρώ- τῶν φαρμακοποιῶν τὸ ἐναπομεῖναν πινες ἐπιδόσεις σὲ ὅλους τοὺς ἐνδιάμεσο σῶμα, προκειμένου νὰ τομεῖς. Τὸ ἀπροσδόκητο γιὰ μᾶς κερδίσει ὁ πιστὸς ἕνα μόριο- γραμ- σήμερα ἐντοπίζεται στὴν πνευμα- μάριο ὠφελείας ἀπὸ τὰ χίλια μόρια- τικὴ διάγνωση ὅτι αὐτὴ ἡ ἐπίγειος γραμμάρια τοῦ συνολικοῦ φιδίσιου (ἀνθρώπινη) γνώση ἐνίοτε (ἢ μήπως βάρους. πολλάκις;) εἶναι καρπὸς ἐμπαθοῦς Ἡ εἰκόνα εἶναι συναρπαστική. βιοτῆς (ψυχική). Σὲ ὁρισμένες Καὶ ὅταν μεταφέρεται στὴ θύρα- μάλιστα περιπτώσεις γεννιέται ὡς θεν σοφία γίνεται συναρπαστικό- καρπὸς σηνεργασίας τοῦ ἀνθρώπου τερη. Ὁ πιστὸς χριστιανός, αὐτὸς μὲ τὸν ἐξαποδώ. Ὡστόσο καὶ παρὰ ποὺ ἀκολουθεῖ τὸ παράδειγμα τῶν τὴ σκληρὴ καὶ πρωιμότατη αὐτὴ ἐν πνεύματι Πατέρων του, ὀφεί- διάγνωση, οἱ μεγαλύτεροι ἐκκλησι- λει, ὅταν ἀσχολεῖται μὲ τὴν ἔξω αστικοὶ Πατέρες ἀφιέρωσαν χρόνια σοφία, νὰ διαθέτει τὸ χάρισμα τῆς ἀπὸ τὴ νιότη τους συνειδητὰ καὶ ταπεινώσεως. Καὶ δι’αὐτῆς μόνον ἐσπούδασαν αὐτὴν τὴν ἔξω, τὴν δι’ αὐτῆς ἠμπορεῖ νὰ θανατώσει τὸν ἀπολλυμένη σοφία τῶν σοφῶν τοῦ ὄφι. Διὰ τῆς ταπεινώσεως δηλαδὴ αἰῶνος τούτου. Καὶ δὲν ἐσταμά- δύναται νὰ παλαίσει καὶ νὰ νικήσει τησαν ἐκεῖ. Ὁρισμένοι ἐξ αὐτῶν τὴν ἔπαρση ποὺ γεννιέται σχεδὸν προέτρεψαν καὶ τοὺς νέους νὰ φυσικῶς στὸν οἰοδήποτε κάτοχο σπουδάσουν τὰ θύραθεν γράμματα. τῆς ἔξω σοφίας. Κατὰ δεύτερον, ὁ Γιὰ τὸν ἀμύητο περὶ τὰ ἐκκλησια- πιστὸς ὀφείλει νὰ διαθέτει τὴ δυσα- στικὰ αὐτὸ ἐνδεχομένως νὰ ἀποτε- πόκτητη ἀρετὴ τῆς διακρίσεως. λεῖ σκανδαλώδη ἀντίφαση. Πῶς Μόνον δι’αὐτῆς ἠμπορεῖ νὰ διακρί- γίνεται δηλαδὴ ἡ ἔξω σοφία, ἀφενὸς νει ἐν μέσῳ τῶν ἀτελείωτων πραγ- νὰ στηλιτεύεται, καὶ ἀφετέρου νὰ ματειῶν καὶ μετὰ νὰ κόψει καὶ νὰ θεωρεῖται ἀντικείμενο σπουδῆς; Ἡ ἐξαφανίσει τὰ δυὸ ἄκρα καὶ ἄκρατα
29 κακὰ τῆς ἔξω σοφίας ποὺ κρύβο- τικὴ διαδικασία θὰ προκύψει, λέει νται στὴν κεφαλὴ καὶ στὴν οὐρὰ ὁ Ἅγιος μετὰ βίας ἕνα «μόριον» τοῦ ὄφεως. Ὡς κεφαλὴ νοοῦνται οἱ ὠφελείας. Ἡ ἀπροσδόκητη κρίση περιπλανημένες ἀπόψεις περὶ θεῶν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου γι’ αὐτὸ τὸ καὶ ὡς οὐρὰ τὰ συναφῆ μυθολογή- ἐλάχιστο κέρδος μίας ἐξαντλητικῆς ματα ποὺ ἀναφέρονται στὴ φύση καὶ μακρᾶς διαδικασίας ἀφορᾶ στὴ καὶ στὰ κτίσματα. Τὸ τρίτο στάδιο φύση καὶ ποιότητα τοῦ μορίου: συνιστᾶ πραγματικὸ ἄθλο. Ὁ πιστὸς αὐτὴ ἡ κερδισμένη γνῶσις, ἂν χριστιανὸς ὀφείλει νὰ ἀκολουθήσει καὶ ἐξασφαλίστηκε μὲ ἐκκλησι- τὴ μέθοδο τῶν παλαιῶν φαρμακο- αστικὰ ἐργαλεῖα παρὰ ταῦτα δὲν ποιῶν. Νὰ καθαρίσει τὸ ὑπόλοιπο εἶναι δῶρον τοῦ Παναγίου Πνεύμα- σῶμα τοῦ ὄφεως κρατώντας μόνον τος. Δὲν εἶναι γνῶσις πνευματική, τὴ σάρκα του. Νὰ πετάξει τὰ μὴ ἄνωθεν κατερχόμενη. Εἶναι καὶ χρήσιμα. Νὰ βάλει στὸ τηγάνι ὅτι παραμένει ἔργο ἀνθρώπινον· εἶναι ἀπομείνει. Στὸ τηγάνι τῆς κριτικῆς φυσικὸ κατασκεύασμα. ἐξετάσεως νὰ ρίξει ὕδωρ μεμετρη- Ἀπὸ τὴ θεσπέσια καὶ ἄκρως διδα- μένον (ἱδρώτα ἀσκήσεως καὶ γονυ- κτικὴ εἰκόνα τοῦ Ἁγίου ὀφείλουμε κλισιῶν). Νὰ βράσει σὲ ὑψηλοὺς νὰ ἐξάγουμε ἕνα κρίσιμο συμπέρα- βαθμοὺς τὸ περιοχόμενο μὲ πῦρ, σμα, ἕναν ἀπαραβίαστο κανόνα· ὅτι δηλαδὴ μὲ ὑψηλὸν καὶ θεῖον φωτι- δηλαδὴ ἡ ἀνάγνωση τῆς ἔξω σοφίας, σμόν. Ἀπὸ αὐτὴν τὴν κοπιώδη, τὴ ἡ κριτικὴ ἀποτίμησή της, ἡ ἐνδε- μακρά, τὴν ἐπίπονη καὶ συνεργα- χόμενη ἐπωφελὴς ἐνασχόληση, δὲν
30 γίνονται οὔτε μὲ τὴ φυσικὴ ἀνθρώ- ματά τους ἀπὸ φιλοσοφικὰ δάνεια πινη ἐξυπνάδα οὔτε μὲ σπουδὲς ἐπηρμένων φιλοσόφων γιγνόμενοι οὔτε μὲ ἐπιστημονικὲς ἐπιδόσεις. Ἡ καὶ αὐτοὶ ἐκ μεταδόσεως τοῦ ἰοῦ ἐπωφελὴς ἐνασχόληση μὲ τοὺς ἔξω ἐπήρμενοι. γίνεται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον Κατὰ δεύτερον λόγον, ἱκανοὶ μὲ τρόπους καὶ ἐργαλεῖα ἐκκλησια- ἐργάτες τοῦ κυριακοῦ ἀμπελῶνος στικά. Ἤτοι: ἡ ἔξωθεν σοφία σπου- λαμβάνουν ἄδεια ἐκ τῆς Μητρὸς δάζεται ἐπωφελῶς καὶ ἀκινδύνως των Ἐκκλησίας καὶ ἐξέρχονται τοῦ μόνον μὲ τὶς θεόσδοτες ἀρετὲς τῆς περιβόλου. Σπουδάζουν εἰς τοὺς ταπεινώσεως τῆς διακρίσεως, τῆς ἀλλοφύλους, ἐμπορεύονται, ἐνίοτε ὑπομονῆς τοῦ φωτισμένου κριτι- καὶ κλέπτουν, χρήσιμα στοιχεῖα ἀπὸ κοῦ-ἐταστικοῦ νοός. Ἂν δὲν συντρέ- τὰ οὐρανόθεν σπουδάγματα. Παλαι- χουν αὐτὲς οἱ προυποθέσεις, τότε ἡ ότερα καὶ συγκαιρινά. Ἐπιστρέ- Ὁ πιστὸς χριστιανός, αὐτὸς ποὺ ἀκολουθεῖ τὸ παράδειγμα τῶν ἐν πνεύματι Πατέρων του, ὀφείλει, ὅταν ἀσχολεῖται μὲ τὴν ἔξω σοφία, νὰ διαθέτει τὸ χάρισμα τῆς ταπεινώσεως. Διὰ τῆς ταπεινώσεως δηλαδὴ δύναται νὰ παλαίσει καὶ νὰ νικήσει τὴν ἔπαρση ποὺ γεννιέται σχεδὸν φυσικῶς στὸν οἰοδήποτε κάτοχο τῆς ἔξω σοφίας. ἐνασχόληση δὲν ἀποβαίνει μόνον φοντας, ἀποθέτουν τὸν καρπὸ τῆς ἀνωφελής. Κατὰ κανόνα ἀποκαλύ- σπουδῆς στὸν Νάρθηκα. πτεται καὶ δηλητηριώδης. Δηλαδὴ Γιὰ νὰ τὸν παραλάβουν οἱ θανατηφόρος. Ἡ χρησιμότητα καὶ Ποιμένες καὶ νὰ στολίσουν, κατὰ ἡ ὠφέλεια τοῦ μικροῦ ἐλαχίστου τὸν τρόπο τοῦ Ἐπιταφίου, τὴ Νέα μορίου ποὺ ἐξάγεται μὲ τὸν προη- Σκηνὴ τοῦ Μαρτυρίου. Τὸ κάλλος γούμενο τρόπο ἀπὸ τὴν ἔξω σοφία τῆς Ἐκκλησίας ἀπάστραπται , ἀναφέρονται κατὰ τοὺς ἁγίους βεβαίως ἔσωθεν. Ὡστόσο ἐμεῖς νομί- Πατέρες, σὲ δυὸ κυρίως συγκεκρι- ζουμε ὅτι Χριστὸν εὑρίσκουμε γιὰ μένες ἐφαρμογές. νὰ τὴν καλλωπίσουμε καὶ ἔξωθεν. Ἐν πρώτοις, τὸ λαμπικαρισμένο Ἂν τὰ ἀνωτέρω ἀποτελοῦσαν ἀπόσταγμα, ἂν καὶ φύσεως ἔργον, σταθερὲς καὶ αὐτονόητες – ἁπλὲς χρησιμεύει ὡς ὄχημα καὶ μέσον γιὰ συμπεριφορὲς σὲ παλαιότερες νὰ λαληθεῖ ὁ σωτήριος λόγος τοῦ ἐποχές, δυσεύρετες ἢ ἀφανισμέ- μεγάλου Θεοῦ τῶν Χριστιανῶν. νες ἀπόψεις. Σήμερον διαβάζουμε Γιὰ νὰ στηριχθοῦν οἱ πιστοὶ καὶ νὰ τὴν ἔξω σοφία χωρὶς τὰ στοιχει- ἐλεχθοῦν οἱ μωρίες τῶν κακοδόξων. ώδη ἐκκλησιαστικὰ ἐργαλεῖα τῶν Οἱ τελευταῖοι συνήθως, πάλαι τε καὶ παλαιῶν ἀρκούμενοι σὲ τεχνικὲς νῦν, συστήνουν τὰ αἱρετικὰ συστή- τοῦ κόσμου ἢ καὶ αὐτῆς τῆς ἔξω
31 σοφίας. Τὰ ἀποτελέσματα ἐξ αὐτοῦ τὸν Δαμασκηνό. Τότε, ἡ ἴδια εἰσά- δὲν εἶναι μόνον πενιχρά. Ἐπιπρο- γει τὰ κείμενα τῶν αἱρετικῶν πρὸς σθέτως ἀποκαλύπτονται ἀποκαρδι- σπουδὴν στοὺς φοιτητὲς ὡς ἰσότιμα ωτικά. Ἐνίοτε ἐμφανίζονται καὶ ὡς μὲ αὐτὰ τῶν ἁγίων Πατέρων γιὰ πειρασμικά. νὰ ἐξαχθεῖ (τάχα) ἡ ἀντικειμενικὴ Ἡ πρώτη σχετικὴ παθολογία ἐπιστημονικὴ ἀλήθεια. Ἢ τὸ πειρα- διαγιγνώσκεται στὴ συγκρότηση σμικότερον: καὶ ἐκφορὰ τοῦ σύγχρονου θεολογι- Τότε ἀποδεικνύεται ἐπισήμως κοῦ μας λόγου, τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ καὶ ἐπιστημονικῶς καὶ δογματικῶς καὶ τοῦ ἀκαδημαϊκοῦ. Ἀπὸ χρόνου ὅτι οἱ θεομάχοι καὶ αἱρρεσιάρχες ἱκανοῦ ἔχει καθιερωθεῖ τρόπος τοῦ Σεβῆρος καὶ Διόσκηρος ἦσαν κατὰ θεολογεῖν ποὺ στηρίζεται στὴν τὴν πίστη ὀρθόδοξοι! ἄκριτη ἀνάμειξη κοσμικῶν- ἐπιστη- Ὑπάρχει βεβαίως καὶ τὸ θλιβερό- μονικῶν στοιχείων ἀφενός, καὶ τερον: ἱερῶν- βιβλικῶν-πατερικῶν ἀφετέ- Ὅλα αὐτὰ δὲν διδάσκονται μόνον ρου. Ἂν ἡ μείξη τῶν δύο αὐτῶν ἀπὸ ἕδρας^ ὅλα αὐτὰ δημοσιεύο- ἑτερόκλητων στοιχείων ἀποτελεῖ νται εἰς τὸ ἐπίσημον περιοδικὸν τῆς γιὰ τὸν Παλαμᾶ ὀλέθριον βαρλαα- Ἐκκλησιαστικῆς μας Διοικήσεως. μικὸ-δαιμονικὸ πειρασμό, ἡ μείξη γιὰ τὴ σήμερον συνιστᾶ ἀποδεκτὴ Συνοψίζοντας τὰ προηγούμενα καὶ καθιερωμένη πρακτική. Ἀφοῦ καταλήγουμε στὴν ἀκόλουθη εὐχὴ λοιπὸν παραμερίσθηκε ὁ παλαιὸς καὶ παρότρυνση. Ὅτι ἔχουμε χρέος ἐκκλησιαστικὸς τρόπος τῆς παλα- ὅσοι λάβαμε ἀπὸ τοὺς γονεῖς μας, μικῆς πρόσληψης, ἔχουμε εἰσάγα- ἀπὸ τοὺς δασκάλους μας, ἀπὸ τοὺς γει ἀκρίτως κοσμικὲς περιοχὲς στὸν Ποιμένες μας, ὀλίγον φόβον Θεοῦ, χῶρο τῆς θεολογίας. Ἁπλῶς μὲ ἀερο- ὀφείλουμε, ἐπαναλαμβάνουμε, νὰ βάπτισμα τὶς ὀνομάζουμε «χριστια- ἀκολουθοῦμε τὴν περπατησιὰ τῶν νικές». φωτισμένων ἐκκλησιαστικῶν μας Ἡ δεύτερη, πλὴν κινδυνοδέ- Πατέρων. Νὰ ἐμβαίνουμε στὸν κόπο στερη, παθολογία διαγιγνώσκε- καὶ νὰ διαβάζουμε -μὲ τὸν τρόπον ται στὴν ἐπηρμένη αὐτονόμηση τὸν ἐκκλησιαστικὸ- τὴν ἔξω γνώση, ποὺ ἀπέκτησαν ἢ ἐπέβαλαν εἰδικὲς παλαιότερη καὶ σημερινή. Κι ἂν δὲν θεολογικὲς περιοχές, ὅταν τὰ προη- εἴμαστε ἀκόμη οὔτε εἰσαγωγικοὶ γούμενα ἐκκλησιαστικὰ ἐργα- στὸ ἐκκλησιαστικὸ σκάμμα, τότε λεῖα δὲν ἐλειτούργησαν κατὰ τὴν εἶναι προτιμότερο νὰ μὴν παίζουμε πρόσληψη θύραθεν ὑλικοῦ (φιλο- παίγνια μὲ τὸν ἐπηρμένον ὄφι τῆς σοφικοῦ, ἐπιστημονικοῦ, ἑτερόδο- ἔξω σοφίας.- ξου). Τότε, χωρὶς πολὺ τὸ συνειδὸς ἢ χωρὶς αἰδῶ κτίζονται ἀπὸ αὐθάδεις οἰηματίες καὶ τολμητίες «χριστια- νικὲς ἢ πατερικὲς φιλοσοφίες». Τότε, χωρὶς συστολή, ἡ εἰδική, αἴφνης, «ἐπιστημονικὴ Δογματικὴ» διορ- θώνει ἢ ὑποβαθμίζει ὡς μὴ δογμα- τολόγο τὸν τρανὸ ἅγιο Ἰωάννη
32 ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Ἀρχιμανδρίτου Γεωργίου Καθηγουμένου Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου Ἁγίου Ὄρους Σ ὲ περιόδους ἐκκοσμικεύσεως τῆς κοινωνίας καὶ ἀλλοιώσεως τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἤθους ἡ σημασία σία ὑπάρχουν ἀνάγκες περισσότερο σημαντικὲς ἀπὸ τὴν μοναχικὴ ἀφιέ- ρωσι. τοῦ ὀρθοδόξου μοναχισμοῦ ὑποβαθ- Ὅμως δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ φρόνημα μίζεται. Ὁ μοναχισμὸς θεωρεῖται τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Ἐκκλησία ἐγέν- θεσμὸς ἄχρηστος ἢ ἐπιζήμιος ἢ νησε τὸν μοναχισμό. Τὸ παράδειγμα πάντως ὄχι ἀναγκαῖος γιὰ τὴν ἀκμὴ τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας. Νέοι ὁποῖος τριάντα χρόνια ἐσιώπησε ποὺ θέλουν νὰ μονάσουν, ἀποτρέ- καὶ στὰ τρία χρόνια τῆς δημοσίας πονται ἀπὸ τὴ μοναχικὴ ζωὴ μὲ του δράσεως συχνὰ ἀπεσύρετο σὲ πρόσχημα τὶς ἀνάγκες τῆς Ἐκκλη- ἐρήμους τόπους γιὰ προσευχή, τὸ σίας στὸν κόσμο. Καὶ ἀπὸ κληρικοὺς παράδειγμα τοῦ προφήτου Ἠλία ἀκόμη θεωρεῖται ὅτι στὴν Ἐκκλη- τοῦ Θεσβίτου καὶ τοῦ προφήτου
33 Προδρόμου καὶ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου, ὁ ἅγιος Φιλόθεος Κόκκινος, ὁ ἅγιος τὸ εὐαγγελικὸ ἀσκητικὸ φρόνημα Κάλλιστος, ὁ ἅγιος Νήφων ὁ Διονυ- τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, ὡδήγησαν σιάτης καὶ ἄλλοι. τὸν ἅγιο Ἀντώνιο καὶ τοὺς λοιποὺς Ἡ Ἐκκλησία κατενόησε ὅτι μεγάλους ἐρημίτας, ἄνδρες καὶ ὁ μοναχισμὸς τῆς προσδίδει τὴν γυναῖκες, νὰ ἐκλέξουν τὴν ἐρημικὴ διάστασι τοῦ βάθους, ἐνῷ ἡ ἐν καὶ μοναχικὴ ζωὴ ὡς τὴν τελεία κόσμῳ ποιμαντικὴ ἱεραποστολικὴ χριστιανικὴ ζωή. Αὐτοὶ οἱ Ὅσιοι τῆς διακονία ἐκπληρώνει τὴν ὁριζο- ἐρήμου εὐχαῖς των «ἐστήριξαν τὴν ντία διάστασι. Καὶ οἱ δυὸ διαστά- Οἰκουμένην» καὶ ἐφώτισαν τοὺς σεις εἶναι ἀναγκαῖες γιὰ νὰ ὑγιαίνη πιστούς. Ἔτσι κατανοοῦμε τὸν λόγο τὸ πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας. Ἰδίως τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Σιναΐτου: στὴν ἐποχή μας, ποὺ κηρύσσεται ὡς «Φῶς μὲν μοναχοῖς, ἄγγελοι· φῶς δὲ ὑπερτάτη ἀξία τοῦ ζῆν ἡ εὐημερία πάντων ἀνθρώπων, μοναδικὴ πολι- καὶ ἡ ἱκανοποίησις ὅλων τῶν ἐπιθυ- τεία» (Κλῖμαξ, Λόγος Περὶ διακρί- μιῶν τοῦ ἀνθρώπου, χρειαζόμεθα τὸ σεως). παράδειγμα τῶν ἁγίων μοναχῶν, οἱ Ἀπὸ τοὺς ἁγιαζομένους μοναχοὺς ὁποῖοι ἀντικαθιστοῦν τὴν ὑλιστικὴ ἄντλησε ἡ Ἐκκλησία τοὺς μεγά- κλίμακα τῶν ἀξιῶν μὲ τὶς πνευμα- λους διδασκάλους της, τοὺς ἁγίους τικὲς ἀξίες καὶ ἀρετὲς τῆς ἐγκρατείας, ἱεράρχας της, τοὺς ἀποστολικοὺς τῆς ἀκτημοσύνης, τῆς λιτότητος καὶ κήρυκάς της. Τί θὰ ἦταν τὸ Γένος τῆς ταπεινοφροσύνης. Μὲ τὶς μονα- τῶν Ἑλλήνων χωρὶς τὸν ἰσαπό- χικὲς ἀρετὲς ὁ μοναχὸς προσπαθεῖ νὰ στολο ἅγιο Κοσμᾶ τὸν Αἰτωλό, ποὺ ἀπαλλαγῆ ἀπὸ τὸν ἐγωκεντρισμὸ καὶ ἐμόνασε δεκαεπτὰ χρόνια στὸ Ἅγιον τὴν φιλαυτία καὶ νὰ ἀγαπήση εἰλι- Ὄρος καὶ ἔμεινε ὣς τὸ μαρτυρικό κρινὰ τὸν Θεὸ καὶ τοὺς ἀνθρώπους. του τέλος ἕνας ταπεινὸς ἱερομόνα- Ἔτσι ζῆ τὴν ἐν Χριστῷ ἐλευθερία, χος; ποὺ γεμίζει τὴν ψυχὴ μὲ τὴν εἰρήνη Ἡ Ἐκκλησία ἀναγνωρίζουσα τοῦ Θεοῦ, τὴν «ὑπερέχουσαν πάντα τὴν συμβολὴ τοῦ μοναχισμοῦ στὴν νοῦν» (Φιλιπ. δ’ 7). διαποίμανσι τοῦ λαοῦ της υἱοθέτησε Ὁ ἅγιος Συμεών, ὁ ἀρχιεπίσκοπος πολλὰ ἀπὸ τὰ μοναχικὰ τυπικά, Θεσσαλονίκης, εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν χρησιμοποιεῖ τὴν ὑμνολογία, τὴν ἁγίων ἱεραρχῶν, οἱ ὁποῖοι ἐθεολόγη- ὁποία συνέθεσαν σοφοὶ καὶ ἅγιοι σαν περὶ μοναχισμοῦ ἀπὸ προσωπικὴ μοναχοί, ὅπως ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ πείρα. Ἀκολουθῶν τὸν προκάτοχό Δαμασκηνός, καὶ συνοδικῶς ἐπεκύ- του ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ καὶ ρωσε ὡς ἰδική της τὴν ἡσυχαστικὴ ὅλη τὴν εὐωδιάζουσα ἁγιοπατερικὴ θεολογία, τὴν ὁποία διεσάφησε, παράδοσι τῆς Ὀρθοδοξίας, παρουσι- διετύπωσε καὶ συνοδικῶς ὑπερα- άζει στὴν περὶ μοναχισμοῦ διδασκα- σπίσθηκε ὁ Ἁγιορείτης μοναχὸς καὶ λία του ὡρισμένες χαρακτηριστικὲς μετέπειτα ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλο- πτυχές, οἱ ὁποῖες δείχνουν ὅτι ὁ μονα- νίκης, ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς. χισμὸς εἶναι θεσμὸς ἐκκλησιαστικός, Ἀνύψωσε μάλιστα ἡ Ἐκκλησία καρπὸς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος δωρη- ταπεινούς, ἀλλὰ ἁγιασμένους μονα- θεὶς στὴν Ἐκκλησία, καρπὸς τῆς χοὺς καὶ σὲ πατριαρχικοὺς θρόνους. προσφορᾶς τῆς ἀνθρώπινης ἐλευθε- Πολλοὶ Οἰκουμενικοὶ Πατριάρχαι ρίας στὸν Θεό. Ἐπίσης ὅτι τὸ ἔργο προήρχοντο ἐξ Ἁγίου Ὄρους, ὅπως τοῦ μοναχοῦ εἶναι ὑψηλό, διότι δὲν
34 περιορίζεται στὰ στενὰ πλαίσια μίας ὅπως εἶναι ἡ καθαρότης, ἡ ἀπάθεια, ἀτομικῆς θρησκευτικῆς ἱκανοποιή- ἡ πνευματικὴ σοφία, ἡ τρυφὴ τῶν σεως καὶ ἀπόκοσμης διαθέσεως, ἀλλὰ θείων ἐννοιῶν, ἡ συνομιλία μὲ τὸν συνδέεται μὲ τὸ Μυστήριό τῆς ἐνσάρ- Θεὸ διὰ τῆς προσευχῆς, ἡ προσδοκία κου Οἰκονομίας τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ τῆς ἀθανασίας. καὶ τῆς θεώσεως τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ Ὡς μέσα γιὰ τὴν ἀπόκτησι τῶν ἅγιος Συμεὼν θεωρεῖ τὸν μοναχισμὸ θείων χαρισμάτων ὁ μοναχὸς χρησι- ἀνθρωπολογικά, χριστολογικὰ καὶ μοποιεῖ τὴν ὑπακοὴ καὶ τὴν ἑκούσια ἐκκλησιολογικά, σὲ σχέσι δηλαδὴ μὲ ἐκκοπὴ τοῦ ἀτομικοῦ του θελήμα- τος. Διότι, ὅπως παρατηρεῖ ὁ ἅγιος Συμεών, τὸ νὰ νικήσουμε τὴν φύσι μας καὶ νὰ μὴ ζοῦμε στὸ θέλημά μας εἶναι βέβαία νίκη καὶ ὑπέρβασις τῆς πεπτωκυίας φύσεως, ἀλλὰ κυρίως ὀφειλὴ ἀγάπης σὲ Ἐκεῖνον ποὺ μας ἔδωσε τὴν θελητικὴ δύναμι νὰ θέλουμε ἑκουσίως ὅ,τι Ἐκεῖνος θέλει. Χρέος δηλαδὴ τοῦ μοναχοῦ εἶναι νὰ ἀντιπροσφέρη στὸν Δημιουργό του τὸ δῶρο τοῦ αὐτεξουσίου του καὶ νὰ πραγματώση ἔτσι τὸ μυστήριο τῆς ἀνθρωπίνης ἐλευθερίας. Στὸ σημεῖο αὐτὸ φαίνεται ἡ σημασία τῆς σταυ- ρικῆς μοναχικῆς ὑπακοῆς, ἡ ὁποία βρίσκεται στὸν ἀντίποδα τοῦ οὐμα- νιστικοῦ πνεύματος τῆς ἐποχῆς μας, ποὺ δὲν ἀντιλαμβάνεται σωστὰ τὸ ὑπαρξιακὸ αἴτημα τῆς ἀνθρωπίνης ἐλευθερίας καὶ τὸν τρόπο ποὺ αὐτὸ ὀφείλει νὰ ἀπαντηθῆ. Τὸ μοναχικὸ σχῆμα εἶναι ἐπαγ- γελία ἀγῶνος καὶ πάλης κατὰ τῆς ἐπάρσεως καὶ τῆς τρυφῆς, κατὰ τῆς παραλόγου ἡδονῆς καὶ τῆς φιλοδο- τὸν Τριαδικὸ Θεό, τὶς ἄκτιστες θεῖες ξίας. Γι' αὐτὸ ἡ μοναχικὴ ζωὴ ἐπαγ- ἐνέργειες καὶ τὴν ἐν Χριστῷ Θεία γέλλεται τὴν ταπείνωσι καὶ τὴν Οἰκονομία. ἐγκράτεια, περιλαμβάνει «πόνους Ὁ σκοπὸς τοῦ μοναχικοῦ σχήμα- καὶ θλίψεις, ταπεινοφροσύνην τὲ τος, κατὰ τὸν ἅγιο Συμεών, εἶναι καὶ ἐξουδένωσιν μετὰ πτωχείας». ἡ ἀποκατάστασις τῆς ἀνθρωπίνης Στὸ παράπτωμα τοῦ Ἀδάμ, τὸ ὁποῖο φύσεως στὸ πρωτόκτιστο κάλλος: εἰσήγαγε μεταξὺ ἄλλων καὶ τὴν «Οὗτος ἐστιν ὁ λόγος ἅπας τοῦ κατάλυσι τῆς ἁγνότητος, τὸ μονα- ἡμῶν σχήματος, ἀνάκτησις φύσεως χικὸ σχῆμα ἀντισάγει τὴν ὑπόσχεσι ἀνθρωπίνης». Ὁ μοναχὸς ἀγωνίζε- καὶ τὸν ἀγώνα γιὰ τὴν παρθενία. Ἡ ται νὰ ἀποκτήση τὰ χαρίσματα ποὺ ταπείνωσις καὶ ἡ φιλαδελφία δημι- δόθηκαν στὸν πρωτόπλαστο Ἀδάμ, ουργοῦν μεταξὺ τῶν μοναχῶν μία
35 χαρισματικὴ ἀλληλοπεριχώρησι, καὶ μέχρι θανάτου τὸ οἰκεῖον θέλημα ὥστε τὰ χαρίσματα τοῦ καθενὸς νὰ τῆς σαρκὸς παραιτούμενον, ἕως εἰς προσφέρωνται στοὺς ὑπολοίπους χεῖρας τοῦ Πατρὸς τὸ θεῖον πνεῦμα καὶ ὁ καθένας νὰ ἀπολαμβάνει τὰ παρέθετο· ἅτινα... τὴν ἄχρι θανάτου χαρίσματα ὅλων. Αὐτὴ ἡ πνευμα- ὑπακοὴν καὶ πολιτείαν ἐσταυρωμέ- τικὴ περιχώρησις εἶναι καρπὸς τῆς νην τοῦ σχήματος ἐκδιδάσκουσι τοῖς ἀληθινῆς βιώσεως τοῦ μυστηρίου τῆς ἐκεῖνον μιμεῖσθαι προαιρουμένοις». Ἐκκλησίας ὡς σώματος Χριστοῦ καὶ Ὁ μοναχὸς ἔχει ἐπίσης ὡς πρότυπα τῶν ἐν Χριστῷ ἀδελφῶν ὡς μελῶν στὴν ζωὴ του τοὺς ἁγίους Ἀγγέλους ἀλλήλων, προϋποθέτει δηλαδὴ μία ὀρθὴ ἐκκλησιολογικὴ αἴσθησι, τὴν ὁποία διέθετε ὁ ἅγιος Συμεών, ὁ Μοναχὸς καὶ Ἐπίσκοπος. Μὲ ὅλον του τὸν ἀγώνα ὁ μοναχὸς ἐπανορθώνει τὸ φθαρτὸν καὶ τὸ θνητὸν τῆς πεπτωκυίας φύσεως καὶ «τῆς ἀρρεύστου καὶ ἀθανάτου τυγχά- νει ζωῆς». Συμπερασματικῶς παρα- τηρεῖ ὁ ἅγιος Συμεών, «σκοτισμοῦ καὶ γυμνώσεως καὶ θανάτου καὶ ἐξώσεως ἀφορμὴ ἡ παρακοή· φωτι- σμοῦ καὶ δόξης Θεοῦ καὶ ζωῆς καὶ οἰκειώσεως τὸ θεῖον σχῆμα πρόξε- νον». Ἡ μοναχικὴ ἄσκησις δὲν εἶναι ἐν τούτοις ἀνθρωποκεντρικὴ σωμα- τικὴ καὶ ψυχολογικὴ γυμναστική, ἀλλὰ ἔχει βαθὺ χριστολογικὸ περιε- χόμενο. Ὁ ἅγιος Συμεὼν συνδέει τὸ μοναχικὸν σχῆμα μὲ τὴν ζωὴ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, πρὸς τὸν ὁποῖον «μεγάλην ἔχει τὴν μίμησιν. Καὶ γὰρ αὐτὸν ὅλον φέρει καὶ ἐκτυ- ποῖ, ταπεινωθέντα τε καὶ δι’ ὑπακοὴν τοῦ Πατρὸς δούλου μορφὴν ἐνδυσά- καὶ τοὺς θεοφόρους Ἀποστόλους καὶ μενον, καὶ τοῖς γονεῦσιν ὑποταγέ- ἁγίους Πατέρας, ἐξαιρέτως ὅμως τὴν ντα, καὶ πτωχὸν οὕτω ζήσαντα... καὶ Κυρία Θεοτόκο, ἐπειδὴ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπερίττως ζῶντα, καὶ ποτὲ μὲν τοῖς ρίζα τῆς παρθενίας καὶ ἡ ἀπαρχὴ τῆς πολλοῖς συναναστρεφόμενον... ποτὲ ἁγνείας καὶ καθαρότητος, τῆς ταπει- δὲ ἀναχωροῦντα ἐν ταῖς ἐρήμοις νοφροσύνης καὶ τῆς προσευχῆς τὸ ἡμέραις ἰκαναῖς, καὶ νηστεύοντα... ἐργαστήριον, τῆς ἁγιωσύνης δοχεῖον, ἀναχωρήσεώς τε καὶ ἡσυχίας ἐκτι- τῆς θείας ἐλλάμψεως ἡ πηγή, ἡ θέμενον τρόπους, καὶ παρθενικῶς μητέρα τῶν καθαρῶν καὶ παρθέ- ζῶντα, καὶ θλίψεις πολλὰς καὶ νων καὶ ἡ πραγματικὴ πρόμαχος καὶ διαβολὰς ὑπομένοντα, καὶ τέλος ἔξαρχος ὅσων φέρουν τὸ μοναχικὸν προδιδόμενον καὶ σταυρούμενον, σχῆμα.
36 Ἀδιάλειπτο ἔργο τῶν μοναχῶν 16), ποὺ εἶναι γι’ αὐτὸ τὸν λόγο ἄξιος εἶναι ἡ καρδιακὴ προσευχή, ἐπειδὴ καὶ ἱκανὸς μὲ ἀποστολικὴ βεβαιό- αὐτὴ «τὸν ἀληθῆ ἐνεργεῖ χριστια- τητα νὰ ἐπαναλάβη ὡσὰν ἀπὸ ὄρος νισμόν», ἑνώνει τὸν μοναχὸ μὲ τὸν ὑψηλὸ ἐνώπιον πάντων τῶν ἀνθρώ- Χριστό. Ὁ μοναχός, ὁ ὁποῖος ἔχει πων: «ὅ ἀκηκόαμεν, ὅ ἐωράκαμεν ἐνωθῆ μὲ τὸν Χριστό, εἶναι «ὁ μετὰ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, ὅ ἐθεασά- Χριστοῦ ὅλος, καὶ Χριστὸν νοῶν, καὶ μεθα καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφη- περὶ Χριστοῦ μεριμνῶν καὶ μελετῶν σαν, περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς· καὶ καὶ ζῶν καὶ κινούμενος, καὶ μηδὲν ἡ ζωὴ ἐφανερώθη, καὶ ἑωράκαμεν ἔχειν ἡ Χριστὸν μόνον ἐπιθυμῶν». καὶ μαρτυροῦμεν καὶ ἀπαγγέλλο- Ἡ χριστολογικὴ θεμελίωσις μεν ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις τοῦ μοναχικοῦ πολιτεύματος ἔχει ἦν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ ἐφανερώθη σαφῶς σωτηριολογικὴ προοπτική. ἡμῖν» (Α’ Ἰωάν. 1, 12). Γι’ αὐτὸ ὁ ἅγιος Συμεὼν πονεῖ πολὺ Ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἡ διαρκὴς γιὰ ὅσους μοναχοὺς στὶς ἡμέρες του μαρτυρία στὸν κόσμο ὅτι ὁ Θεὸς εἶχαν ἐκτροχιασθῆ ἀπὸ τὴν ἀληθινὴ ἔγινε ἄνθρωπος καὶ ὅτι αὐτὴ εἶναι μοναχικὴ ζωή. Δὲν ἀμφιβάλλει ὅτι τὸ σῶμα τοῦ Θεανθρώπου. ὑπάρχουν πολλοὶ ἅγιοι μοναχοί, Ὁ ἁγιαζόμενος μοναχὸς εἶναι ἡ ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζοῦν διαρκὴς μαρτυρία στὸν κόσμο ὅτι μακρὰν τοῦ κόσμου χωρὶς νὰ ἔχουν ὑπάρχει ἐλπίδα γιὰ τὸν ἄνθρωπο νὰ ἀποκτήσει θειοτέρους καρπούς, μὴ χαθῆ μέσα στοὺς ἐπικίνδυνους διεκτραγωδεῖ ὅμως τὴν κατάπτωσι δρόμους ποὺ ἐπιλέγει ἡ ἐκκοσμικευ- καὶ τὴν ἐκκοσμίκευσι ὡρισμένων. μένη κοινωνία. Γράφει χαρακτηριστικά: «Ἐξεκλί- Στὸν 21ο αἰώνα, ὁ ὁποῖος ἄρχισε ναμεν τῆς εὐθείας. Οὐδὲν τούτου νὰ δείχνη πλέον φανερὰ σημάδια (τοῦ σχήματος) τῶν γνωρισμάτων παρακμῆς τοῦ πολιτισμοῦ ποὺ ὁ ἐν ἡμῖν. Σχήματος μὲν ἐν ἡμῖν τοῦ ἄνθρωπος ἔστησε διὰ τῶν αἰώνων μοναδικοῦ περιβολή, οὐκ ἔργα δὲ ἡ ἀγνοῶν ἢ καὶ πολεμῶν τὸν Θεόν, τρόποι τοῦ σχήματος. Μᾶλλον δέ, πάλι μέσῳ τῶν θεωμένων μοναχῶν οὐδὲ σχῆμα». ὁ κόσμος εἶναι σὲ θέσι νὰ γνωρίζη Εἶναι ἐντυπωσιακὴ ἡ ταπείνωσίς «ἀγνώστως» καὶ νὰ θεᾶται «ἀθεά- του. Δὲν ἑξαιρεῖ τὸν ἑαυτό του, ἀλλὰ τως» τὸν χαρακτήρα καὶ τὴν δόξα τοῦ τὸν καταλέγει μεταξὺ τῶν ραθύμων θεωμένου ἀνθρώπου καὶ τῆς ἐρχομέ- μοναχῶν. Δὲν ἐπιθυμεῖ, λέγει, νὰ νης Βασιλείας τοῦ Θεοῦ, ἡ ὁποία δὲν κατακρίνη, ἀλλὰ νὰ ὑπομνήση στὸν εἶναι ἐκ τοῦ κόσμου τούτου.- ἑαυτό του καὶ στοὺς μοναχοὺς τὸ κοινὸ χρέος καὶ νὰ παρακινήση πρὸς τὸν ἔνθεο ζῆλο. Ὁ ἅγιος Συμεὼν ἀντι- λαμβάνεται ὅτι ἀληθινὸς μοναχὸς εἶναι ἐκεῖνος ποὺ ἀγαπᾶ πάνω ἀπὸ ὅλα τὸν Χριστό, ποὺ ἐπιθυμεῖ νὰ εἶναι ἀδιάκοπα ἑνωμένος μὲ τὸν Χριστὸ καὶ διὰ τοῦ Χριστοῦ μὲ τὸν Πατέρα καὶ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα, ποὺ γίνεται Χάριτι Χριστοῦ «ἐπόπτης τῆς ἐκείνου μεγαλειότητος (Β Πέτρ. 1,
37 Η ΔΙΑΣΠΟΡΑ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΡΕΣΕΩΣ ΤΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ Βασιλείου Διον. Κουκουσᾶ ἀναπληρωτῆ καθηγητῆ Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας τοῦ τμήματος Ποιμαντικῆς καὶ Κοινωνικῆς Θεολογίας τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ ΑΠΘ Μ ετὰ τὴν ὁριστικὴ πτώση τῆς Βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας καὶ τὴν ἅλωση τῆς Πόλεως ἀπὸ τοὺς ἡ Ἐκκλησία τῆς Κύπρου. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ Ἕλληνες, Σέρβοι, Βούλ- γαροι, Ἀλβανοὶ καὶ Ρουμάνοι Ὀρθό- Ὀθωμανοὺς Τούρκους (1453 μ.Χ.) ἡ δοξοι ἀποτελοῦσαν μέλη τῆς Μεγάλης Δυτικὴ Ἐκκλησία, καὶ ἀργότερα τὰ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας. Σταδιακά, προτεσταντικὰ δόγματα, προσπά- ὅμως, διάφορες ἐθνικὲς ὁμάδες, ἐπιδι- θησαν νὰ ἐκμεταλλευθοῦν τὰ προ- ώκοντας τὴν ἑνότητά τους καὶ τὴ βλήματα τὰ ὁποῖα δημιούργησε στὸ δημιουργία ἢ τὴν ἐνίσχυση ἐθνικῶν Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο καὶ τὰ κρατῶν, ἀποσπάσθηκαν ἀντικανο- ἄλλα ὀρθόδοξα Πατριαρχεῖα τῆς Ἀνα- νικὰ ἀπὸ τὴ δικαιοδοσία τοῦ Οἰκου- τολῆς ἡ ὀθωμανικὴ κυριαρχία καὶ μενικοῦ Πατριαρχείου καὶ ἵδρυσαν ἄσκησαν ἔντονο προσηλυτισμὸ εἰς βά- σχισματικὲς Ἐκκλησίες, μὲ πρώτη ρος τῶν Ὀρθοδόξων. Πάγια πολιτικὴ διδάξασα τὴν Ἑλλαδικὴ Ἐκκλησία τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας (1833 μ.Χ.). Ἀκολούθησαν ἡ Ρουμα- τὴν περίοδο αὐτὴ ὑπῆρξε ἡ ἐπέκταση νικὴ Ἐκκλησία (1865 μ.Χ.), ἡ Βουλ- τῆς δικαιοδοσίας της στὶς ὀρθόδοξες γαρικὴ Ἐκκλησία (1870 μ.Χ.) καὶ Ἐκκλησίες, μὲ κάθε τρόπο, καὶ μὲ τὴ ἀργότερα ἡ Ἀλβανικὴ Ἐκκλησία χρήση κάθε μέσου, μὴ ἑξαιρουμένης (1922-1928-1937). Μὲ τὴν πάροδο τοῦ καὶ τῆς βίας. χρόνου ὅλες οἱ σχισματικὲς Ἐκκλη- Ὅσον ἀφορᾶ τώρα στὶς ὀρθόδο- σίες, ἐζήτησαν, καὶ κατόρθωσαν νὰ ξες Ἐκκλησίες, κατὰ τὴν περίοδο τῆς ἀποκτήσουν ἀπὸ τὸν Οἰκουμενικὸ ὀθωμανικῆς κυριαρχίας, οἱ συνθῆκες Θρόνο τὴν αὐτοκεφαλία τους, μέσα εἶχαν διαμορφωθεῖ ὡς ἑξῆς: Ἀρχικὰ ἀπὸ κανονικὲς διαδικασίες. Ἔτσι ὅλες οἱ ὀρθόδοξες ἐθνικὲς ὁμάδες ποὺ ἱδρύθηκαν οἱ ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες κατοικοῦσαν στὴν ὀθωμανικὴ αὐτο- τῆς χερσονήσου τοῦ Αἵμου. κρατορία ὑπαγόταν στὴ δικαιοδοσία Ἡ δημιουργία, ὅμως, νέων Ἐκκλη- τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Ἐξαί- σιῶν δημιούργησε προβλήματα στὴν ρεση ἀποτελοῦσαν τὰ ἄλλα ὀρθό- ἑνότητα τῆς Ὀρθοδοξίας, τὰ ὁποῖα σὲ δοξα Πατριαρχεῖα τῆς Ἀνατολῆς καὶ ἕναν βαθμὸ ὀφείλονταν στὸ ζήτημα
38 τῆς διασπορᾶς, στοὺς Ὀρθοδόξους διασπορᾶς εἶναι ἐξίσου ἔντονα. Θὰ δηλαδὴ διαφόρων ἐθνοτήτων ποὺ λέγαμε μάλιστα ὅτι οἱ σχέσεις μεταξὺ μετανάστευσαν στὴν Ὠκεανία, τὴν τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν εἶναι Ἀμερικὴ ἀλλὰ καὶ τὴν Εὐρώπη. πιὸ λεπτὲς καὶ οἱ ἐντάσεις συχνό- Ὅσον ἀφορᾶ στὶς δυὸ πρῶτες τερες. Αὐτὸ ὀφείλεται στὸ γεγονὸς ἠπείρους σημειώνουμε τὰ παρα- ὅτι ὁρισμένες ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες κάτω: Τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο θεωροῦν ὅτι ἡ Εὐρώπη δὲν καλύπτε- τὶς θεώρησε ὡς «βαρβαρικὲς» περιο- ται ἀπὸ τὸν κη΄ αἰώνα τῆς Συνόδου χές, σύμφωνα μὲ τὸν κη΄ κανόνα τῆς τῆς Χαλκηδόνος. Βέβαια, ὅπως ἀναφέ- Οἰκουμενικῆς Συνόδου τῆς Χαλκηδό- ραμε παραπάνω, ὀρθόδοξες Ἐκκλη- νος, καὶ τὶς ἐνέταξε στὴ δικαιοδοσία σίες δὲν ἀναγνωρίζουν τὸ δικαίωμα του. Τὸ ἴδιο, ὅμως, ἔπραξαν καὶ ἄλλες τοῦ Οἰκουμενικοῦ θρόνου στὶς ἐκτὸς ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες, οἱ ὁποῖες εἶχαν Εὐρώπης περιοχές. Ἄρα ἀντιλαμ- μετανάστες στὴν Ἀμερικὴ καὶ τὴν βανόμαστε ὅτι δὲν ἀποδέχονται τὴν Ὠκεανία. ἰσχὺ τοῦ κη΄ κανόνος στὴν εὐρωπα- Τὸ ζήτημα ὅμως τῆς διασπορᾶς ϊκὴ ἤπειρο. Αὐτὸ σημαίνει πρακτικὰ δὲν περιορίζεται μόνο στὶς δυὸ προα- ὅτι σὲ κάθε χώρα ὅπου ζοῦν Ὀρθόδο- ναφερθεῖσες ἠπείρους, ἀλλὰ ἐπεκτεί- ξοι, κάθε ὀρθόδοξος Ἐκκλησία ἔχει νεται στὶς εὐρωπαϊκὲς χῶρες, καθὼς τὸ δικό της ἱεράρχη. Συμπερασμα- τικὰ θὰ ὑποστηρίζαμε ὅτι οἱ Ὀρθόδο- ξοι πιστοὶ ποὺ κατοικοῦν ἐκτὸς τῶν ὁρίων Ἐκκλησιῶν τους εἶναι διασπα- σμένοι. Ὅσον ἀφορᾶ τώρα στὴν ἑλληνικὴ διασπορὰ ἔχουμε νὰ σημειώσουμε τὰ παρακάτω: Μέχρι τὴ δημιουργία τῆς αὐτο- κεφάλου Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας, οἱ Ἕλληνες τῆς διασπορᾶς ὑπάγονταν στὴ δικαιοδοσία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Ὁ πρῶτος ἱεράρχης τοῦ Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως ποὺ ἐγκαταστάθηκε στὴν Εὐρώπη ὑπῆρξε ὁ Γαβριὴλ Σεβῆρος, μητρο- πολίτης Βενετίας, τὸ 1577 μ.Χ. στὴ Βενετία. Μετὰ τὴ δημιουργία τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους καὶ τῆς Ἑλλαδικῆς καὶ σὲ χῶρες τῆς Ἀφρικῆς. Γιὰ παρά- Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία ἀναγνωρίσθηκε δειγμα τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρ- ἀπὸ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο χεῖο δὲν ἀναγνώριζε μέχρι πρόσφατα τὸ 1850 μ.Χ., ἡ τελευταία ἄρχισε νὰ στὸν Πατριάρχη Ἀλεξανδρείας τὸν ἀμφισβητεῖ τὸ ἀποκλειστικὸ δικαί- τίτλο πάσης Ἀφρικῆς, ἀλλὰ πάσης γῆς ωμα τοῦ Πατριαρχείου Κωνστα- Αἰγύπτου. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ ὑπῆρξε ντινουπόλεως ἐπὶ τῶν Ἑλλήνων ἔνταση μεταξὺ τῶν δυὸ Πατριαρ- τῆς διασπορᾶς. Ἡ διαμάχη ὑπῆρξε χείων. ἰδιαίτερα ἔντονη στὴν ἀμερικανικὴ Στὴν Εὐρώπη τὰ προβλήματα ἤπειρο, ὅπου στὴν οὐσία οἱ Ἕλλη- ποὺ ἀφοροῦν στὴ δικαιοδοσία τῆς νες τοῦ Νέου Κόσμου δὲν ἀναγνώρι-
39 ζαν ἐπίσημα καμμία ἐκκλησιαστικὴ τὸ 2006 μ.Χ. ἀποτελοῦσε τὴν ἑνιαία δικαιοδοσία. Γιὰ νὰ δώσει λύση στὸ Ἀρχιεπισκοπὴ Βορείου καὶ Νοτίου πρόβλημα τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρ- Ἀμερικῆς. Τὸ ἔτος αὐτὸ διασπάσθηκε χεῖο, τὸ ὁποῖο ἀδυνατοῦσε νὰ ἀναλά- καὶ ἡ Ἀρχιεπισκοπὴ Ἀμερικῆς περιό- βει τὴ διαποίμανση τῆς διασπορᾶς ρισε τὴ δικαιοδοσία της στὶς Η.Π.Α. λόγῳ τῆς πιέσεως τῶν Νεότουρκων, Ἡ Ὠκεανία (Αὐστραλία καὶ Νέα Χάρη στὴν ὀρθόδοξο Ἐκκλησία τῆς διασπορᾶς, ξένοι λαοὶ καὶ πολίτες γίνονται φιλέλληνες καὶ στηρίζουν ἠθικά, πολιτικὰ καὶ οἰκονομικὰ τὴ χώρα μας. ἐξέδωσε τὸ 1908 μ.Χ. Πατριαρχικὸ Ζηλανδία) ἀπετέλεσε τὴ μητρόπολη καὶ Συνοδικὸ Τόμο, σύμφωνα μὲ τὸν Αὐστραλίας τὸ 1924 μ.Χ. Ἡ ἐπαρχία ὁποῖο ὅλοι οἱ Ἕλληνες τῆς διασπορᾶς, ἀνυψώθηκε τὸ 1970 μ.Χ. στὸν ἀρχιε- πλὴν τῆς ἱστορικῆς κοινότητος τῆς πισκοπικὸ βαθμό. Τὸ ἴδιος ἔτος ἱδρύ- Βενετίας ὑπήχθησαν στὴ δικαιο- θηκε ἡ μητρόπολη Νέας Ζηλανδίας δοσία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος. καὶ περιλάμβανε, ἐκτὸς ἀπὸ τὴ προα- Ἡ τελευταία, ὅμως, δὲν μπόρεσε, κυρίως λόγῳ τῶν πολιτικῶν προβλη- μάτων ποὺ ἀντιμετώπιζε ἡ χώρα καὶ τῶν ἐπεμβάσεων τῶν κυβερνήσεων στὰ ἐσωτερικά της Ἐκκλησίας, νὰ ἀνταποκριθεῖ σὲ αὐτὸν τὸν ρόλο. Ἔτσι, τὸ 1922 μ.Χ. ἡ Πατριαρχικὴ Σύνοδος, ἐπὶ πατριάρχου Μελετίου Μεταξάκη, ἐξέδωσε νέο Πατριαρχικὸ καὶ Συνοδικὸ Τόμο, σύμφωνα μὲ τὸν ὁποῖο ὅλες οἱ ἑλληνικὲς κοινότητες τῆς διασπορᾶς ἐπανῆλθαν στὴ δικαιο- δοσία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Τὸ καθεστὼς αὐτὸ ἰσχύει μέχρι σήμερα. Ἀπὸ τὸ σημεῖο αὐτὸ καὶ ἐντεῦθεν τὸ Πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπό- λεως ἐπέδειξε μεγάλο ἐνδιαφέρον γιὰ τὶς κοινότητες τῆς διασπορᾶς· ἵδρυσε νέες καὶ ἀναδιοργάνωσε τὶς ὑφιστά- ναφερθεῖσα χώρα, τὴν Κορέα, τὴν μενες, μὲ ἀποτέλεσμα σήμερα σὲ Ἰαπωνία, τὴν Κίνα καὶ τὸ Χὸνκ Κόνκ. κάθε περιοχὴ στὴν ὁποία κατοικοῦν Τὸ 1996 μ.Χ. τὸ Χὸγκ – Κόνκ, μαζὶ Ἕλληνες Ὀρθόδοξοι νὰ ὑπάρχουν μὲ τὴν Κίνα, τὴν Ἰνδία, τὶς Φιλιπ- ἐνορίες, ἐνῷ στὶς σημαντικότερες πίνες, τὴ Σιγκαπούρη, τὴν Ἰνδονη- χῶρες τοῦ κόσμου ὑφίστανται ὀργα- σία, τὴν Ταϋλάνδη, τὴν Ταϊβὰν καὶ νωμένες μητροπόλεις καὶ ἐπισκοπές. ὅλη τὴν Νοτιοανατολικὴ Ἀσία, κατέ- Αὐτὲς εἶναι οἱ παρακάτω: στησαν αὐτόνομη ἐπαρχία, μὲ τὴν Ἡ Ἀρχιεπισκοπὴ Ἀμερικῆς, ἡ ὀνομασία μητρόπολη Χὸνκ – Κόνκ. ὁποία ἱδρύθηκε τὸ 1922 μ.Χ. Μέχρι Ἐπίσης, καὶ ἡ Κορέα ἀποσπάσθηκε
40 ἀπὸ τὴ μητρόπολη Νέας Ζηλανδίας ἱεραποστολικὴ δραστηριότητα. Τὸ καὶ ἀπετέλεσε ἰδιαίτερη μητρόπολη, ἴδιο ἰσχύει καὶ γιὰ τοὺς Ἕλληνες ποὺ ἡ ὁποία περιλαμβάνει καὶ τὴν Ἰαπω- ζοῦν στὸ Ἰσραήλ, τὴν Ἰορδανία, τὴν νία (2004 μ.Χ.). Παλαιστίνη καὶ σὲ ἄλλες ἀραβικὲς Στὴν Εὐρώπη ὁ ἐκκλησιαστικὸς χῶρες, ποὺ ἀνήκουν ἐκκλησιαστικὰ χάρτης ἔχει ὡς ἑξῆς: στὸ Πατριαρχεῖο Ἱεροσολύμων. Ἀρχικά, κατὰ τὸ 1922 μ.Χ, συστή- Τὰ προβλήματα ποὺ ἀφοροῦν στὴ θηκε ἡ μητρόπολη Θυατείρων, μὲ διασπορὰ στὰ παραπάνω Πατριαρ- ἕδρα τὸ Ἡνωμένο Βασίλειο, ἡ ὁποία χεῖα εἶναι μικρότερα, διότι, σὲ γενι- κές, γραμμές, οἱ ἄλλες ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες ἀναγνωρίζουν τὴ δι- καιοδοσία τους. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ὀφείλε- ται σὲ γενικὲς γραμμὲς στὴν ἀπουσία μεγάλων ὀργανωμένων κοινοτή- των ἄλλων ἐθνοτήτων στὴν Ἀφρικὴ καὶ τὶς ἀραβικὲς χῶρες. Καὶ ἐδῶ, ὅμως, δὲν ἐλλεί- πουν τὰ προβλήματα. Τελευταῖα ἡ Ρουμανικὴ Ἐκκλησία ἀνήγειρε ναὸ στὸ πατριαρχεῖο Ἱερο- σολύμων, χωρὶς τὴν εἶχε στὴ δικαιοδοσία της ὅλη τὴν ἄδεια τοῦ τελευταίου, ἐνῷ καὶ Ρῶσοι Εὐρώπη καὶ τὸ 1954 μ.Χ. προή- Ὀρθόδοξοι ποὺ μετανάστευσαν κατὰ χθη σὲ ἀρχιεπισκοπή. Μὲ τὸ πέρα- τὰ τελευταῖα ἔτη στὸ Ἰσραήλ, ἐπιδι- σμα, ὅμως, τοῦ χρόνου, ὅταν πολλοὶ ώκουν νὰ ἀποκτήσουν τὴ διοίκηση συμπατριῶτες μας ἐγκατέλειψαν τοῦ Πατριαρχείου αὐτοῦ. τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐγκαταστάθηκαν Τὸ βασικὸ πρόβλημα, ὅπως σημει- σὲ διάφορες χῶρες τὶς Εὐρώπης, οἱ ώσαμε, τὸ ὁποῖο ἀντιμετωπίζει ἡ ποιμαντικὲς ἀνάγκες τῶν ὁμογενῶν ὀρθόδοξος διασπορὰ ἀνὰ τὴν οἰκου- αὐξήθηκαν. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ μένη εἶναι διάσπασή της. Σὲ ὁρισμέ- πολλὲς χῶρες ἀποσπάσθηκαν ἀπὸ νες χῶρες οἱ ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες τὴν Ἀρχιεπισκοπὴ Θυατείρων καὶ ἀντιλήφθηκαν τὸ πρόβλημα καὶ ἀπετέλεσαν ξεχωριστὲς μητροπόλεις προσπάθησαν νὰ ἐξεύρουν λύσεις. (μητρόπολη Γαλλίας, μητρόπολη Στὶς Ἡνωμένες Πολιτεῖες, γιὰ παρά- Γερμανίας, μητρόπολη Αὐστρίας, δειγμα, δραστηριοποιεῖται ἡ SCOBA, μητρόπολη Ἰταλίας, μητρόπολη ἡ Σύνοδος τῶν Κανονικῶν ὀρθοδό- Σουηδίας, μητρόπολη Βελγίου. ξων Ἐκκλησιῶν τῆς χώρας, ἡ ὁποία Οἱ Ἕλληνες οἱ ὁποῖοι ζοῦν σὲ δημιουργήθηκε τὸ 1970 μ.Χ. ἀπὸ τὸ χῶρες τῆς Ἀφρικῆς ὑπάγονται στὴ μακαριστὸ ἀρχιεπίσκοπο Ἰάκωβο. δικαιοδοσία τοῦ Πατριαρχείου Ἀνάλογες προσπάθειες ἔγιναν στὴ Ἀλεξανδρείας, τὸ ὁποῖο κατὰ τὰ Γαλλία, τὴν Ἰταλία κ.ἄ. Παρόλη, τελευταῖα ἔτη παρουσιάζει ἀξιόλογη ὅμως, τὴ δυναμικὴ τῶν Ὀρθοδόξων
41 τῶν παραπάνω χωρῶν, οἱ ὀρθόδοξες οποιοῦνται στὴ διασπορὰ θεωροῦν, Ἐκκλησίες τῆς διασπορᾶς συνεχί- δικαιολογημένα σὲ ἕνα βαθμό, ὅτι ζουν νὰ λειτουργοῦν αὐτόνομα, ἐνῷ βρίσκονται στὸ περιθώριο. Παράλ- δὲν εἶναι λίγες οἱ περιπτώσεις κατὰ ληλα, οἱ Ἐκκλησίες αὐτὲς ἐπιθυμοῦν τὶς ὁποῖες δημιουργεῖται ἔνταση νὰ ἀποκτήσουν ἕναν πιὸ ἐνεργὸ ρόλο μεταξύ τους. Δὲν ὑπάρχει οὐσιαστικὴ στὴ διασπορά, στὸ πλαίσιο τῆς ἑνωμέ- ἐπικοινωνία, ἐνῷ οἱ ἀντιθέσεις καὶ νης Ὀρθοδοξίας. Πιστεύουν ὅτι μὲ τὰ προβλήματα ποὺ παρουσιάζονται τὸ σημερινὸ καθεστὼς καλύπτονται στὶς σχέσεις τους, συνήθως λύνονται ἀπὸ τοὺς ἱεράρχες τοῦ Οἰκουμενι- μὲ προσφυγὲς στὰ πολι- τικὰ δικαστήρια τῶν χωρῶν στὶς ὁποῖες δραστηριοποιοῦνται. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ οἱ διάφορες ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες ἐμφανίζο- νται στὰ ὄμματα τῶν Ρωμαιοκαθολικῶν καὶ τῶν διαφόρων Προτεσταντικῶν ὁμάδων ἐσωστρε- φεῖς, χωρὶς ὅραμα καὶ προοπτική. Εἶναι μία κατάσταση ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ συνε- χισθεῖ, διότι μὲ τὸν τρόπο αὐτὸν ἡ Ὀρθοδοξία δὲν προο- κοῦ Θρόνου, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὡς ἐπὶ δεύει στὴ διασπορά. Οἱ Ρωμαιοκαθο- τὸ πλεῖστον ἑλληνικῆς καταγωγῆς λικοὶ καὶ οἱ Προτεστάντες, οἱ ὁποῖοι καὶ παρουσιάζονται ὡς οἱ μοναδικοὶ ἐπιθυμοῦν νὰ γνωρίσουν τὴν ὀρθό- ἐκπρόσωποι τῆς ὀρθοδόξου Ἐκκλη- δοξο Ἐκκλησία, καί, γιατί ὄχι, νὰ σίας. Ὑπενθυμίζουν, ἐπίσης, ὅτι ἐνταχθοῦν στοὺς κόλπους της, συνα- ὁ ἀριθμὸς τῶν πιστῶν τους αὐξά- ντοῦν στὴν πόλη τους ἀρκετὲς ὀρθό- νει ἁλματωδῶς. Εἶναι χαρακτηρι- δοξες ἐνορίες, οἱ ὁποῖες δὲν ἔχουν καὶ στικὸ τὸ παράδειγμα τῶν Ρουμάνων τὶς καλύτερες σχέσεις μεταξύ τους. Ὀρθοδόξων ποὺ κατοικοῦν στὴν Μὲ τὸν τρόπο, ὅμως, αὐτὸ οἱ φιλορ- Ἰταλία καὶ τὴν Ἰσπανία, οἱ ὁποῖοι θόδοξοι πιστοὶ ἀποθαρρύνονται ἢ ἀνέρχονται σὲ δυὸ καὶ ἕνα ἑκατομ- ἐντάσσονται, σὲ ὁρισμένες περι- μύριο ἀντίστοιχα. Στὶς χῶρες αὐτὲς πτώσεις, σὲ σχισματικὲς ὀρθόδοξες ἡ Ρουμανικὴ Τοπικὴ Ἐκκλησία Ἐκκλησίες. Ἡ Ἐκκλησία ἡ ὁποία ἔχει ἔχει ἀναπτύξει ἀξιόλογη δραστηριό- πρωταγωνιστικὸ ρόλο στὴ διασπορὰ τητα. Ἔχει πληθώρα κληρικῶν καὶ καὶ ὀφείλει, σύμφωνα μὲ τοὺς κανό- μοναχῶν, ποὺ ἔχουν τὴ δυνατότητα νες καὶ τὴν παράδοση τῆς Ἐκκλη- νὰ στελεχώσουν τὶς ἐνορίες ποὺ ἱδρύ- σίας, νὰ ἀναλάβει συντονιστικὸ ονται καθημερινά. Εἶναι ἀλήθεια ὅτι ρόλο, εἶναι τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρ- κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ὁ ἀριθμὸς τῶν χεῖο. Ἀπὸ τὴν ἄλλη, ὅμως, πλευρὰ οἱ Ἑλλήνων ἔχει συρρικνωθεῖ σὲ πολλὲς ὑπόλοιπες Ὀρθόδοξες ποὺ δραστηρι- χῶρες τῆς Εὐρώπης, τῆς Νοτίου
42 καὶ τῆς Κεντρικῆς Ἀμερικῆς. Εἶναι, τὸν καλύτερο πρεσβευτὴ τοῦ Ἑλλη- πάντως γεγονὸς ὅτι ἡ παράδοση καὶ νισμοῦ καὶ τῆς Ὀρθοδοξίας. Στήριζε οἱ κανόνες τῆς Ἐκκλησίας σὲ καμμία καὶ στηρίζει τὴν Ἑλλάδα, καθὼς περίπτωση δὲν στηρίζονται στὴν καὶ τὰ δίκαια ὅλης τῆς οἰκουμένης. ἀριθμητικὴ ὑπεροχή. Παρόλα αὐτά, Χάρη στὴν ὀρθόδοξο Ἐκκλησία τῆς εἴμαστε τῆς γνώμης ὅτι ἡ ἁλματώδης διασπορᾶς, ξένοι λαοὶ καὶ πολίτες αὔξηση τῶν πιστῶν ἄλλων ὀρθοδό- γίνονται φιλέλληνες καὶ στηρίζουν ξων Ἐκκλησιῶν στὴ διασπορὰ ἔχει ἠθικά, πολιτικὰ καὶ οἰκονομικὰ τὴ δημιουργήσει ἄλλα δεδομένα. Γιὰ χώρα μας. Αὐτὸ ἡ Ἑλλαδικὴ Πολι- τὸν λόγο αὐτὸ θεωροῦμε ὅτι ὁρισμέ- τεία τὸ γνωρίζει πολὺ καλά. Ἀντί, νες ἀπόψεις καὶ θέσεις τῶν ἄλλων ὅμως, νὰ τὸ ἐκτιμήσει καὶ νὰ στηρίξει ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν ποὺ δραστη- τὸ ἔργο τῆς Ἐκκλησίας, προσπάθησε ριοποιοῦνται στὴ διασπορὰ πρέπει νὰ τὸ ἀποδυναμώσει, προφανῶς γιατί νὰ ληφθοῦν σοβαρὰ ὑπόψη ἀπὸ τὸν δὲν ἐπιθυμεῖ τὸν ἐθναρχικό της ρόλο Οἰκουμενικὸ Θρόνο. Μόνο μέσα ἀπὸ στὴ διασπορά. Τὸ εὐτύχημα εἶναι ὅτι συνεχῆ διάλογο, ἀλληλοκατανόηση, ἡ πλειοψηφία τῶν ὁμογενῶν, κυρίως γνωριμία τῶν αὐτοκεφάλων καὶ τῶν στὴν Ἀμερική, γύρισε τὴν πλάτη στὸ Ἐκκλησιῶν τῆς διασπορᾶς μεταξύ ΣΑΕ καὶ συνέχισε νὰ ἔχει ἀπεριόριστη τους, πνεῦμα ἀγάπης καὶ ἀλληλεγ- ἐμπιστοσύνη στὴν Ἐκκλησία καὶ τὸ γύης, τήρηση τῆς κανονικότητος δοκιμασμένο ἀνὰ τοὺς αἰώνας θεσμὸ καὶ τῆς παραδόσεως Ἐκκλησίας, εἶναι τῆς ἐνορίας, μὲ ἀποτέλεσμα τὸ ΣΑΕ δυνατὸν νὰ ἐπανέλθει ἡ ἑνότητα τῆς οὐσιαστικὰ νὰ ὑπολειτουργεῖ. Ἔτσι, Ὀρθοδοξίας στὴ διασπορά. ἡ προσπάθεια τῆς Πολιτείας νὰ ἐλέγ- Ἐκτὸς ἀπὸ τὰ παραπάνω προβλή- ξει τὴν ὁμογένεια καὶ νὰ ἀποδυναμώ- ματα ποὺ ἀναφέραμε ἡ ἑλληνικὴ σει τὶς μητροπόλεις καὶ τὶς ἐνορίες ὀρθόδοξος διασπορὰ ἀντιμετωπί- τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀπέτυχε παταγωδῶς. ζει καὶ ἕνα ἀκόμη σοβαρὸ ζήτημα, Ἀπέδειξε, ὅμως, περίτρανα τὸ κοντό- τὴν ἐπέμβαση τῆς Πολιτείας. Μὲ φθαλμό τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, πρόσχημα τὴν καλύτερη ὀργάνωση ἡ ὁποία, ὡς συνήθως, λειτουργεῖ τῶν ὁμογενῶν τὸ Ἑλληνικὸ Κράτος μὲ προχειρότητα, χωρὶς σχέδιο καὶ ἵδρυσε τὸ ΣΑΕ (Συμβούλιο Ἀποδή- προοπτική, πολλὲς φορές, εἰς βάρος μου Ἑλληνισμοῦ), μὲ ἕδρα τὴ Θεσσα- τῶν συμφερόντων της. Ἐλπίζουμε λονίκη. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸν ἐπεδίωξε οἱ πολιτικοὶ τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀποδε- νὰ ἐλέγξει τὴ δυναμική της ὁμογε- χθοῦν τὸν καθοριστικό, ἀποκλειστικὸ νείας καὶ νὰ τὴν καθυποτάξει, ὥστε καὶ ἀναντικατάστατο ρόλο τὸν ὁποῖο νὰ πάψει νὰ βρίσκονται κάτω ἀπὸ τὴ διαδραματίζει ἡ ὀρθόδοξος Ἐκκλησία σκέπη τῆς Ἐκκλησίας. Προσπάθησε στὴ διασπορά, νὰ τὴ στηρίξουν καὶ δηλαδὴ νὰ δημιουργήσει μία δυαρ- νὰ μὴν προσπαθοῦν νὰ δημιουργοῦν χία, στηρίζοντας οἰκονομικὰ καὶ προβλήματα στὴν ἑνότητα τοῦ ἀνὰ πολιτικά τὴν ἡγεσία τοῦ ΣΑΕ καὶ τὴν οἰκουμένη Ἑλληνισμοῦ.- ἐπιδιώκοντας νὰ κομματικοποιήσει τοὺς Ἕλληνες τοῦ ἐξωτερικοῦ. Οὐσιαστικὰ ἡ Ἑλληνικὴ Πολι- τεία δὲν εἶχε κανένα λόγο νὰ δημι- ουργήσει τὸ ΣΑΕ. Ἡ Ἐκκλησία μὲ τὴν παρουσία, τὴν ὀργάνωση καὶ τὴ δυναμική της στὸ ἐξωτερικὸ ἀποτελεῖ
43 ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΥΓΙΕΣ ΦΡΟΝΗΜΑ ΚΑΙ ΒΙΩΜΑ Ἀρχιμ. Νικοδήμου Κανσίζογλου Ἱεροκήρυκος Ἱ. Μητροπόλεως Ἐδέσσης μᾶς ἀπασχολεῖ καὶ νὰ μᾶς πληγώνει, ἐνίοτε καὶ θανάσιμα. Στὴν Ἐκκλη- σία τῆς Κορίνθου εἶχαν δημιουρ- γηθεῖ «μερίδες» (σήμερα θὰ λέγαμε φατρίες, κλίκες) κάθε μία ἀπὸ τὶς ὁποῖες ἔδειχνε θαυμασμὸ καὶ ἐκτί- μηση σὲ ἕναν Ἀπόστολο ποὺ τὸν θε- ωροῦσε ἀνώτερο ἀπὸ τοὺς ἄλλους. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος προσπάθησε νὰ καταπολεμήσει τὴ διάσπαση τῆς ἑνότητας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κο- ρίνθου. Μία ἀπὸ τὶς βασικές του θέσεις ἦταν ὅτι, ὅπου βλέπουμε νὰ ὑπάρχουν μερίδες, προτιμήσεις καὶ ἀπολυτοποιήσεις προσώπων, ἐκεῖ ὑπάρχει μεγάλη πνευματικὴ ἀνω- ριμότητα. Τέτοιοι ἄνθρωποι δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ δεχθοῦν ἀνώτερη πνευματικὴ κλήση καὶ νὰ προοδεύ- σουν. 2. Ἄλλο ζήτημα ποὺ ἀντιμετώ- πισε ὁ Ἀπ. Παῦλος, συναφὲς μὲ τὸ παραπάνω, στὴν Ἐκκλησία τῆς Κο- ρίνθου καὶ τὸ διευθετεῖ στὰ κεφ. Α. ΑΛΛΗΛΟΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ 12-14 τῆς Α΄ Κορ. εἶναι τὸ σχετικὸ Ἢ ΑΛΛΗΛΟΫΠΟΝΟΜΕΥΣΗ; μὲ τὰ χαρίσματα. Μεταξὺ τῶν χρι- στιανῶν τῆς Κορίνθου ὑπῆρχαν δι- 1. Στὴν Α΄ Κορινθ. Ἐπιστολὴ αφορὲς στὶς προτιμήσεις τῶν πνευ- στὸ ιβ΄ κεφ. βλέπουμε τὸν Ἀπό- ματικῶν χαρισμάτων. Ἔτσι ὁ ἕνας στολο Παῦλο νὰ ἀντιμετωπίζει ὑποτιμοῦσε τὸν ἄλλο ἐξαίροντας ἕνα σοβαρὸ θέμα πού, θὰ πρέπει νὰ τὸ χάρισμα τῆς προτίμησής του ἢ παραδεχθοῦμε, μέχρι σήμερα κατὰ τῆς κατοχῆς του. Ὁ Ἀπ. Παῦλος πα- τὴ ροὴ τῆς ἐκκλησιαστικῆς καὶ τῆς ρουσίασε στὴ διδασκαλία του τὴν ἐθνικῆς μας ἱστορίας δὲν ἔπαυσε νὰ Ἐκκλησία ὡς τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ
44 ποὺ ἔχει πολλὰ μέλη. Κάθε μέλος νον ἀπορρίπτουμε αὐτὸν ποὺ τὴν δὲν μπορεῖ νὰ αὐτονομηθεῖ καὶ νὰ ἐκφράζει, ἀλλὰ καὶ τὸν καθιστοῦμε καταστεῖ αὐτοδύναμο. Ὑπάρχει αὐτόχρημα ἐχθρό μας. Συνήθως ἡ ἰσχυρὴ ἀλληλεξάρτηση μεταξὺ τῶν ἱερή μας ἀγανάκτηση γιὰ τὴ δια- μελῶν τοῦ σώματος. φθορὰ τῶν ἄλλων εἶναι ἕνας εὔσχη- 3. Καθόλου δὲν θὰ σφάλαμε, ἂν μος τρόπος γιὰ νὰ καθιερώσουμε τὴ λέγαμε ὅτι ἡ ἐκκοσμικευμένη κοι- δική μας ἁγιότητα καὶ ἐξυπνάδα καὶ νωνία μας σήμερα εὐνοεῖ τὸν δια- βεβαίως εἶναι συνέπεια τῆς ἀπουσί- χωρισμό, τὴ διαμερισματοποίηση ας τῆς αὐτογνωσίας. Ὅταν ἔχου- τῶν ἀνθρώπων σὲ διάφορες κλίκες, με αὐτογνωσία καὶ βλέπουμε τὶς φατρίες ἤ γκέτο (ἀπομονωμένες καὶ ἐλλείψεις μας, ἀποκτοῦμε ταπεινο- στεγανὲς ὁμάδες). Ὑπάρχουν διά- φροσύνη καὶ τὴν ταπεινοφροσύνη φορα γκέτο: πολιτικά, πολιτιστικά, τὴν ἀκολουθεῖ πάντοτε ἡ ἐπιείκεια ἴσως καὶ θρησκευτικὰ ποὺ ἀποτε- γιὰ τοὺς ἄλλους: «Ἀκολουθεῖ δὲ τὴν λοῦν ἀποδείξεις τῆς πνευματικῆς, ταπεινοφροσύνη ἡ ἐπιείκεια» γρά- κοινωνικῆς, ἐθνικῆς καὶ πολιτι- φει ὁ ἀββᾶς Ἰσαὰκ ὁ Σύρος. σμικῆς μας ἀνωριμότητας. Τὸ κάθε μέλος τέτοιων ὁμάδων πιστεύει Β. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ ἀκλόνητα ὅτι μόνο ἡ δική του ὁμά- δα ἔχει τὴν ἀλήθεια καὶ τὴν ἀρετή, 1. Ὁ ὥριμος πνευματικὰ ἄνθρω- ἐνῷ ὅλοι οἱ ἄλλοι εἶναι πλανεμένοι, πος κρίνεται ἀπὸ τὸ ἂν μπορεῖ νὰ ἰδιοτελεῖς, ἀνίκανοι, ἀκάθαρτοι. ξεπεράσει τὸν ἑαυτό του καὶ τὸν κό- Πρόκειται γιὰ μία διαστροφὴ στὴν σμο του προσβλέποντας στὸ κοινὸ ὁποία ἔχουμε ἐνδώσει πολλοὶ ἀπὸ πνευματικὸ συμφέρον. Δὲν θεωρεῖ ἐμᾶς. Ἂν ἀκούσουμε μία γνώμη δι- τὴ δική του γνώμη ἢ προσφορὰ ἢ αφορετικὴ ἀπὸ τὴ δική μας, ὄχι μό- συμμετοχὴ στὴν οἰκογένεια ἢ στὴν Ἐκκλησία ἢ στὴν κοινωνία ἡ στὴν πατρίδα του ὡς τὴ μοναδικὴ καὶ ἀποκλειστικὰ καρποφόρα. Εἶναι αὐτὸς ποὺ μπορεῖ νὰ ταπεινώ- σει (ὄχι νὰ ἀρνηθεῖ) τὸν δικό του πλοῦτο, τὸ δικό του πρόγραμμα, τὴ δική του δύναμη, προκειμένου νὰ βοηθήσει, νὰ προσλάβει τὸν πλησί- ον στὴ ζωὴ τῆς ἀγάπης, δηλαδὴ στὴ ζωὴ τοῦ Θεοῦ. Ὥριμος δηλαδὴ εἶναι αὐτὸς ποὺ μπορεῖ νὰ κάνει ὅ,τι ἔκα- νε καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ: ἀπὸ πολλὴ ἀγάπη γιὰ τὸν ἄνθρωπο ἄφησε τὸν οὐρανὸ καὶ ἐνδύθηκε τὴν πεσμένη ἀνθρώπινη φύση γιὰ νὰ τὴν ἀνορ- θώσει καὶ πάλι στὸ ὕψος τοῦ θείου προορισμοῦ της. 2. Οἱ γνήσιοι ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ ἀποτελοῦν γιὰ μᾶς παραδείγματα βαθειᾶς πνευματικῆς ὡριμότητας.
45 Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ὅσο προχωροῦν μας ἀπὸ φιλανθρωπία ἔτεμε, δη- στὴν ἁγιότητα, τόσο περισσότερο λαδὴ χάραξε πολλοὺς δρόμους ποὺ συγκαταβαίνουν στὶς ἀδυναμίες ὁδηγοῦν σὲ Αὐτόν, ὥστε ὁ καθένας Συνήθως ἡ ἱερή μας ἀγανάκτηση γιὰ τὴ διαφθορὰ τῶν ἄλλων εἶναι ἕνας εὔσχημος τρόπος γιὰ νὰ καθιερώσουμε τὴ δική μας ἁγιότητα καὶ ἐξυπνάδα καὶ βεβαίως εἶναι συνέπεια τῆς ἀπουσίας τῆς αὐτογνωσίας. τῶν συνανθρώπων τους. Ὁ ἀνώ- μας νὰ παίρνει αὐτὸν ποὺ τὸν βο- ριμος, ποὺ δὲν ἔχει ὡραιοποιήσει ηθάει περισσότερο. Ἕνας ἀδελφὸς πνευματικὰ τὴν ὕπαρξή του εἶναι ρώτησε τὸν ἀββᾶ Νισθερῶο ποιό τὶς περισσότερες φορὲς ἄτεγκτος, ἔργο θεωρεῖ καλὸ ποὺ πρέπει νὰ κά- ἀνυποχώρητος, ἀπαιτητικός, ἀσυ- νει. Καὶ ὁ ἀββᾶς ἀπάντησε: «Ὅλες γκατάβατος. Ὅσο περισσότερη ὡρι- οἱ ἀρετὲς εἶναι ἰσοδύναμες. Ἡ Ἁγία μότητα ἔχει κάποιος, τόση περισσό- Γραφὴ λέει ὅτι ὁ Ἀβραὰμ ἦταν φι- τερη συγκατάβαση καὶ ἀλληλου- λόξενος καὶ εἶχε τὸν Θεὸ μαζί του. ποδοχή. Τέτοιος ὑπῆρξε ὁ Γέρων Ὁ Ἠλίας ἀγαποῦσε τὴν ἡσυχία καὶ Παΐσιος. Εἶναι χαρακτηριστικὰ τὰ ὁ Θεὸς ἦταν μαζί του. Ὁ Δαβὶδ ἦταν λόγια του: «Ὅλοι χρειάζονται στὴν πράος καὶ ὁ Θεὸς ἦταν μαζί του. Ἐκκλησία. Ὁ ἕνας συμπληρώνει Ὅ,τι λοιπὸν καταλαβαίνεις νὰ θέλει τὸν χαρακτήρα τοῦ ἄλλου καὶ ὅλοι ἡ ψυχή σου ποὺ εἶναι σύμφωνο μὲ εἴμαστε ὑποχρεωμένοι νὰ ἀνεχώ- τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, αὐτὸ κάνε». μαστε ὄχι μόνον τὸν πνευματικὸ χαρακτήρα τοῦ ἄλλου, ἀλλὰ ἀκό- μη καὶ τὶς ἀδυναμίες ποὺ ἔχει σὰν ἄνθρωπος. Νὰ μὴ θέλουμε νὰ βά- λουμε ὅλον τὸν κόσμο στὸ δικό μας καλούπι. Ὁ καθένας ἔχει τὸ δικό του. Νὰ παραβλέπουμε καὶ μερικά, ὅταν δὲν βλάπτουν. Νὰ μὴν ἔχουμε, λοιπόν, ἀπαιτήσεις παράλογες ἀπὸ τοὺς ἄλλους». 3. Ἀρκετοί, μὲ περισσὴ ἀνωριμό- τητα, νομίζουν ὅτι ὁ δρόμος γιὰ νὰ συναντήσουμε τὸν Θεὸ εἶναι ἕνας καὶ μοναδικὸς (ὡς συνήθως ἐννο- οῦν τὸν δικό τους). Ἔτσι, ἀπελπί- ζουν τοὺς συνανθρώπους τους ποὺ δὲν μποροῦν νὰ μετέλθουν τὸν ἴδιο δρόμο δηλαδὴ τὸν ἴδιο τρόπο πνευ- ματικοῦ ἀγώνα. Οἱ Πατέρες μας, ὅμως, μᾶς λένε ὅτι ὁ ἀγαθὸς Θεός
46 Γ. ΕΝΑΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ μόνος του δὲν μπορεῖ νὰ πάρη τὸ ΙΣΟΝ ΚΑΝΕΝΑΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ, βάρος καὶ παίρνει καὶ τοὺς ἄλλους ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ καὶ βοηθοῦν, τότε νὰ μὴν φαντάζε- ΙΣΟΝ ΚΑΝΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ. ται νὰ λέγη ὁ αἴτιος ἐγώ· νὰ λέγη ἐμεῖς. Ὅτι βάναμε ὅλοι τὶς πλάτες, 1. Πολλοὶ νομίζουν πὼς μπο- ὄχι ἕνας... Τὸ λοιπὸν δουλέψαμε ροῦν νὰ ζοῦν πνευματικὴ ζωὴ μὲ ὅλοι ἐμεῖς... καὶ νὰ μὴν λέγη ὁ δυ- ἕναν τρόπο ἀτομικό, ξεχωρισμέ- νατὸς ἐγώ, οὔτε ὁ ἀδύνατος. Εἴμα- νοι ἀπὸ τοὺς συνανθρώπους τους. στε εἰς τὸ ἐμεῖς κι ὄχι εἰς τὸ ἐγώ». Μετατρέπουν τὸν Χριστιανισμὸ σὲ 3. Ἂν θέλουμε νὰ ἔχουμε ὑγιῆ ναρκισσιστικὸ ἐσωτερισμό. Εἶναι πνευματική, ἐκκλησιαστικὴ καὶ ὀπαδοὶ τοῦ δόγματος «ὁ σώζων κοινωνικὴ ζωή, πρέπει νὰ ἰσχύει ἑαυτὸν σωθείτω». Σφάλλουν, ὅμως, στὴ ζωή μας τὸ δόγμα τῆς Χαλκηδό- τραγικά, διότι τὸν Χριστὸ τὸν συ- νος, σύμφωνα μὲ τὸ ὁποῖο στὸ πρό- ναντοῦμε, ὅταν συναντήσουμε σωπο τοῦ Χριστοῦ ἑνώθηκαν ἀδιαι- τὸν πλησίον καὶ ὄχι μόνοι μας. Ὁ ρέτως καὶ ἀσυγχύτως οἱ δυὸ φύσεις, ἀρχιμ. Σωφρόνιος (Σαχάρωφ) λέει: θεία καὶ ἀνθρώπινη. Αὐτὸ πρέπει «Νὰ ζοῦμε τὸν Χριστὸ μόνοι καὶ νὰ συμβαίνει καὶ στὰ ἀνθρώπινα: γιὰ τὸν ἑαυτό μας, σὲ διάσταση ἀπὸ στὴν οἰκογένεια, στὴν κοινωνία, τοὺς ἄλλους, σημαίνει νὰ ζοῦμε τὴν στὴν Ἐκκλησία. Νὰ εἴμαστε ἑνω- ἀνεπάρκεια τοῦ ἀνθρωπίνου ὄντος μένοι ἀδιαιρέτως, δηλαδὴ νὰ μὴν γιὰ τὴ χριστιανικὴ ζωή. Ἀντιθέτως, μποροῦμε ὁ ἕνας χωρὶς τὸν ἄλλον, ὅταν δυό, τρεῖς, τέσσερες ἢ περισ- νὰ αἰσθανόμαστε βαθιὰ τὴν ἀνά- σότεροι συνθροίζονται γιὰ τὸν ἴδιο γκη τῆς συνάντησης καὶ τῆς ἀλλη- σκοπό, ἡ δύναμη τοῦ καθενὸς πολ- λοεξάρτησης μὲ τὸν συνάνθρωπο. λαπλασιάζεται στὸ ἄπειρο. Λέει ἡ Ἔτσι, θὰ νικήσουμε τὴν ἀδυναμία Γραφή: «Οὐαὶ τῷ ἐνί». Ἀπεναντίας τοῦ ἑνός, τὸν κατακερματισμό, τὴν οἱ δύο μποροῦν ἤδη νὰ εἶναι ἀκλό- ἀπομόνωση καὶ κάθε εἶδος ναρκισ- νητοι». σισμοῦ. Ἡ ἕνωσή μας, ὅμως, αὐτὴ 2. Σήμερα λέμε πὼς διερχόμαστε νὰ γίνεται καὶ ἀσυγχύτως, δηλαδὴ δύσκολες στιγμὲς γιὰ τὸ Ἔθνος μας νὰ μὴν καταπίνει ὁ ἕνας τὸν ἄλλον, μέχρι τραγικότητος. Καὶ βλέπουμε νὰ μὴν ἀλληλοκαταργούμαστε, νὰ νὰ γίνονται ἢ νὰ προτείνονται ἀπέλ- μὴ σβήνει μία φτωχὴ ὕπαρξη μπρὸς πιδες λύσεις γιὰ διέξοδο. Λίγοι προ- στὸν πλοῦτο μιᾶς ἄλλης. Ἔτσι θὰ τείνουν γιὰ νὰ ἐφαρμόσουν ἄλλοι νικήσουμε τὴν ἀποπροσωποποίηση λιγότεροι, διότι οἱ πολλοὶ εἶναι σή- καὶ τὴν ἰσοπέδωση, ἔτσι θὰ γίνουμε μερα ἀδύναμοι. Κάποιοι ἐπαίρονται εἰκόνες γνήσιες τοῦ Ζῶντος Θεοῦ.- καὶ κάποιοι καταπιέζονται. Ἔτσι, ἡ ἀπελπισία τείνει νὰ βασιλεύσει. Ὁ Στρατηγὸς Μακρυγιάννης, ἔξο- χο παράδειγμα ὡριμότητος ἐθνικῆς καὶ θρησκευτικῆς, μᾶς διδάσκει ἕναν ἄριστο τρόπο κοινοτικοῦ καὶ ἐθνικοῦ τρόπου ἀγώνα ποὺ ὁδηγεῖ στὴν προκοπή: «...καὶ ὅταν εἶναι ὁ καθεὶς ἀδύνατος εἰς ἕνα πράμα καὶ
47 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ, ΑΓΙΑ, ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ Ἱερομονάχου Λουκᾶ Γρηγοριάτου τητες τῶν αἱρετικῶν. Διότι ἡ αἵρεσις δὲν ἦταν πάντοτε εὐδιάκριτη, συχνὰ μάλιστα εἶχε περίγραμμα ἐκκλησια- στικοφανές• στὴν οὐσία της πάντως ἦταν πάντοτε πλάνη, ἀδιέξοδο, κατα- στροφή. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, γιὰ νὰ προφυλάξη τοὺς Χριστιανοὺς ἀπὸ αἱρετικὲς διδασκαλίες ποὺ θὰ τοὺς ὡδηγοῦσαν ἔξω ἀπὸ τοὺς κόλπους τῆς Ἐκκλησίας, ἔγραφε κατηγορη- ματικά: «Εἴ τις ὑμᾶς εὐαγγελίζεται παρ’ ὃ παρελάβετε, ἀνάθεμα ἔστω» (Γαλ. 1,9). Γιὰ κάποιες ἄλλωστε ἀπὸ τὶς αἱρετικὲς ὁμάδες τῆς ἀποστολικῆς ἐποχῆς ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης λέγει ὅτι ἡ διδαχή τους εἶναι τὰ «βαθέα τοῦ σατανᾶ» (Ἀποκ. 2, 24) καὶ ὅτι ἡ διδα- σκαλία τους, πὼς ὁ Χριστὸς δὲν ἔγινε πραγματικὸς ἄνθρωπος, εἶναι τὸ φρόνημα τοῦ ἀντιχρίστου (Α’ Ἰω. 4, 2-3). Κατὰ τὸν 4ον αἰώνα, μετὰ ἀπὸ τοὺς σκληροὺς ἀγῶνες της κατὰ τῶν παλαιοτέρων αἱρέσεων καὶ κατὰ τῆς αἱρέσεως τοῦ Ἀρείου καὶ τῶν ποικι- Ἡ λωνύμων Ἀρειανῶν, ἡ Ἐκκλησία στὴν Β’ Οἰκουμενικὴ Σύνοδο ὥρισε Ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως ὅτι ἡ μαρτυρεῖ ὅτι ὁ τονισμὸς τῆς Ἐκκλησία εἶναι «Μία, Ἁγία, Καθο- αὐτοσυνειδησίας της ἦταν διαχρο- λικὴ καὶ Ἀποστολική». Μὲ τέσσερις νικῶς ἀναγκαῖος. Οἱ αἱρέσεις καὶ τὰ λέξεις περιέγραψε τὸν χαρακτήρα σχίσματα καθιστοῦσαν ἐπιτακτικὴ της καὶ τὸν ἀντιδιέστειλε ἀπὸ τὸν τὴν ἀνάγκη νὰ προσδιορισθοῦν τὰ χαρακτήρα κάθε ἄλλου ἐκκλησια- στοιχεῖα, μὲ τὰ ὁποῖα θὰ διέκρινε στικοῦ σχήματος ποὺ ἔμοιαζε μὲ τὴν κάποιος τὴν Ἐκκλησία ἀπὸ τὶς κοινό- Ἐκκλησία χωρὶς νὰ εἶναι. Σύμφωνα
48 λοιπὸν μὲ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα λος, ἔστω καὶ ἂν ἀποκόπηκαν τὰ ξηρὰ- τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως ἡ Ἐκκλη- νεκρὰ κλήματα. σία εἶναι: Α’. «Μία». Β’. «Ἁγία». Ἡ Ἐκκλησία εἶναι Μία, ἐπειδὴ κατὰ Ἡ Ἐκκλησία εἶναι Ἁγία, ἐπειδὴ τὴν φύσι της χαρακτηρίζεται ἀπὸ ἁγία εἶναι ἡ Κεφαλή της, ὁ Χριστός, ἑνότητα Πίστεως, ἑνότητα Λατρείας, καὶ ἐπειδὴ ἐκείνη εἶναι τὸ ἅγιο θεαν- ἑνότητα Διοικήσεως, ἑνότητα Ἤθους θρώπινο σῶμα Του ποὺ ὅλο ὅλως (πνευματικῆς ζωῆς) καὶ κυρίως διαπνέεται ἀπὸ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα. Ἡ ἑνότητα Πνεύματος Ἁγίου. Ἡ ἑνότης Ἐκκλησία, κατὰ τὸν Ἀπόστολο Παῦλο, τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὑπερ- εἶναι ἡ ἔνδοξος Νύμφη, τὴν ὁποίαν φυὲς δῶρο, γιὰ τὸ ὁποῖο προσευχήθηκε ὁ Χριστὸς ἠγάπησε, ἐκαθάρισε «τῷ ὁ Μέγας Ἀρχιερεὺς πρὸς τὸν Οὐράνιο λουτρῷ τοῦ ὕδατος ἐν ῥήματι», γιὰ νὰ Πατέρα: «ἵνα πάντες ἓν ὦσιν, καθὼς εἶναι ἁγία καὶ ἄμωμος χωρὶς σπίλον σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν σοί ... ἵνα ἡ ρυτίδα (πρβλ. Ἐφ. 5, 25-27). Ὅ,τι θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμήν, ἣν δέδω- ἀτελὲς ἢ ἁμαρτωλὸ παρατηρεῖται στὸν κάς μοι, ὅτι ἠγάπησάς με πρὸ κατα- λεγόμενο σήμερα «χῶρο τῆς Ἐκκλη- βολῆς κόσμου» (Ἰω. 17, 21-24). Λόγῳ σίας», δὲν ἀνήκει στὴν ἁγία φύσι τῆς αὐτῆς τῆς ὑπερφυοῦς ἑνότητος τὰ Ἐκκλησίας, ἀλλὰ εἶναι ἀτέλεια ἡ ἁμαρ- μέλη τῆς Ἐκκλησίας, σὲ ὅποια τοπικὴ τία ἡμῶν τῶν μελῶν της, οἱ ὁποῖοι μὲ ὀρθόδοξο ἐκκλησία καὶ ἂν ἀνήκουν, τὴν μετάνοια ὀφείλουμε νὰ ἁγιαζώ- συνδέονται μὲ τὴν ἴδια ὀρθόδοξο μεθα καὶ νὰ διατηρούμεθα ἅγια μέλη Πίστι, τελοῦν τὴν ἴδια Θεία Εὐχαρι- τοῦ ἁγίου σώματος τοῦ Χριστοῦ. στία, ζοῦν τὴν ἴδια ζωὴ τοῦ Πνεύμα- Γ’. «Καθολική». τος. Κάθε τοπικὴ ἐκκλησία ἐκφράζει Ἡ Ἐκκλησία εἶναι Καθολική, καὶ ἀντανακλᾶ τὴν Μία Ἅγια Καθο- ἐπειδὴ κατέχει τὸ πλήρωμα τῆς λικὴ καὶ Ἀποστολικὴ Ἐκκλησία (βλ. Ἀληθείας, τῆς «ἅπαξ παραδοθείσης ἁγ. Εἰρηναίου Λουγδούνου, Ἔλεγ- τοῖς ἁγίοις Πίστεως» (Ἰούδ. 3)• ἐπειδὴ χος καὶ ἀνατροπὴ τῆς ψευδωνύμου εἶναι «τὸ πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ἐν γνώσεως, 1, 3). πᾶσι πληρουμένου» (Ἐφ. 1, 23) καὶ Ὅταν, λόγῳ αἱρέσεως, κάποια περιλαμβάνει «τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς πρόσωπα ἢ τοπικὲς ἐκκλησίες ἀποκο- οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ ποῦν ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, αὐτὴ ἡ τὰ ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, εἴτε ἀρχαί, ἴδια παραμένει Μία. Δὲν ὑφίσταται εἴτε κυριότητες, εἴτε ἐξουσίαι» (Κολ. διάσπασι, διαίρεσι, διχασμό. Εἶναι 1, 16)• ἐπειδὴ ἔχει ὅλα τὰ χαρίσματα πάντοτε ἡ Ἐκκλησία τῶν Ἀποστόλων, τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ προσφέρει τὸ ἴδιο σῶμα Χριστοῦ, ἡ ἴδια Ἄμπε- στοὺς πιστοὺς τὸ πλήρωμα τῆς θείας
49 Ζωῆς• ἐπειδὴ ἐν αὐτῇ εἶναι «τὰ πάντα καὶ 1000 ἢ 1500 χρόνια συμβαίνει νὰ καὶ ἐν πᾶσι Χριστός» (Κολ. 3, 11). μὴν ἔχουν δογματική, λατρευτικὴ ἢ διοικητικὴ ἑνότητα μὲ τὴν Ὀρθόδοξο Δ’. «Ἀποστολική». Ἐκκλησία, ἔπαυσαν νὰ εἶναι Ἐκκλη- Ἡ Ἐκκλησία εἶναι Ἀποστολική, σία, σῶμα Χριστοῦ. Ὅμως ὀφείλουμε ἐπειδὴ εἶναι οἰκοδομημένη «ἐπὶ νὰ παραδεχθοῦμε ὅτι ὡς χριστια- τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ νικὲς «ἐκκλησίες» δὲν φέρουν τοὺς προφητῶν, ὄντος ἀκρογωνιαίου χαρακτῆρες ποὺ θὰ τὶς καθιστοῦσαν αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ» (Ἐφ. 2, 20). Μία, Ἁγία, Καθολικὴ καὶ Ἀποστολικὴ Ἡ διδασκαλία, ἡ παράδοσις, ἡ ζωή, Ἐκκλησία. Οἱ Ρωμαιοκαθολικοὶ π.χ. τὸ φρόνημα τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, αὐτοαποκαλοῦνται «Καθολικοί» καὶ αὐτὸ τὸ ἴδιο τὸ Εὐαγγέλιο, διαποτί- πιστεύουν ὅτι στὴν «ἐκκλησία» τους ζει ὁλόκληρη τὴν ζωὴ τῆς Ἐκκλη- «ὑφίσταται» (subsist) ἡ Μία Ἅγια σίας καὶ παραδίδεται σὲ αὐτὴν μέχρι Καθολικὴ καὶ Ἀποστολικὴ Ἐκκλη- σήμερα διὰ τῶν Ἁγίων Πατέρων σία. Ἐν τούτοις σοβαρὲς δογματικὲς χωρὶς προσθῆκες, ἀφαιρέσεις ἢ ἀλλοι- καὶ κανονικὲς παρεκκλίσεις κάνουν ώσεις. Κατὰ τὴν πρώιμη χριστιανικὴ τὴν ρωμαιοκαθολικὴ «ἐκκλησία» ἐποχὴ οἱ Γνωστικοί, οἱ Δοκῆται, οἱ οὐσιωδῶς διαφορετικὴ ἀπὸ τὴν Μοντανισταί, οἱ Μανιχαῖοι καὶ ἄλλοι Ἐκκλησία τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν αἱρετικοὶ δὲν πληροῦσαν τὶς τέσσε- Πατέρων. Τὸ Πρωτεῖο, τὸ Ἀλάθητο, ρις αὐτὲς προϋποθέσεις. Γι’ αὐτὸ δὲν τὸ Φιλιόκβε, ἡ κτιστὴ Χάρις, ἡ ἦσαν Ἐκκλησία. Κατὰ τὴν ἐποχὴ τῶν Ἄσπιλος Σύλληψις, ὁ ἀνθρωποκε- Οἰκουμενικῶν Συνόδων οἱ κοινότη- ντρισμός, τὸ κράτος τοῦ Βατικα- τες τῶν Ἀρειανῶν, τῶν Νεστοριανῶν νοῦ κ.ἄ. Οἱ Ἀντιχαλκηδόνιοι ἀπὸ καὶ τῶν Μονοφυσιτῶν, παρότι εἶχαν τὴν ἄλλη πλευρὰ θέλουν νὰ ὀνομά- ἐκκλησιαστικὴ δομὴ (ἐπισκόπους, ζωνται «Ὀρθόδοξοι». Ἡ χριστολο- μυστήρια, λατρεία), ἐπειδὴ ἔχασαν γική τους διδασκαλία ὅμως δὲν εἶναι τὴν ἀκεραιότητα τῆς ἀποστολικῆς Ὀρθόδοξη, διότι ἡ Ἐκκλησία τὴν Πίστεως, δὲν ἦσαν Ἐκκλησία. Ὅπως κατεδίκασε ὡς αἱρετικὴ σὲ τέσσε- ἐπίσης σήμερα οἱ ἀντιχαλκηδόνιες ρις Οἰκουμενικὲς Συνόδους καὶ διὰ «ἐκκλησίες», ἡ ρωμαιοκαθολικὴ στόματος κορυφαίων Πατέρων (ἁγ. «ἐκκλησία» καὶ οἱ προτεσταντικὲς Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ, ἁγ. Ἰωάν- Ὁμολογίες, γιὰ διαφορετικοὺς νου τοῦ Δαμασκηνοῦ, ἁγ. Φωτίου δογματικοὺς λόγους ἡ καθεμία δὲν τοῦ Μεγάλου κ.ἄ.). Οἱ Προτεστάντες εἶναι Ἐκκλησία. Ἀκούγεται σίγουρα πάλι ἔχουν ἀπαρνηθῆ θεμελιώδη βαρὺς ὁ λόγος, ὅτι τόσο μεγάλα δόγματα τῆς Ἐκκλησίας, βασικὲς πλήθη χριστιανικῶν λαῶν, ποὺ ἐδῶ εὐαγγελικὲς ἠθικὲς ἀρχὲς καὶ οὐσι-
50 αστικὰ τὴν ἴδια τὴν Ἐκκλησία. Δὲν Τὸ κείμενο εἶναι ἁπλὸ καὶ θὰ παρα- μποροῦν ἑπομένως, οὔτε κάθε μία τεθῆ ἀμετάφραστο: ἀπὸ τὶς προτεσταντικὲς Ὁμολογίες «Οὐ μὴν οὐδὲ παντελῶς μοι οὔτε ὅλες μαζί, νὰ διεκδικοῦν τὸν δοκεῖ τῶν μὴ δεχομένων τὴν πίστιν τίτλο ἀληθινῆς Ἐκκλησίας. Οὔτε ἀλλοτριοῦν ἑαυτούς, ἀλλὰ ποιήσα- βεβαίως ὡς Παγκόσμιο Συμβούλιο σθαὶ τινα τῶν ἀνδρῶν ἐπιμέλειαν Ἐκκλησιῶν δικαιοῦνται νὰ καλοῦν κατὰ τοὺς παλαιοὺς θεσμοὺς τῆς –καὶ τοὺς Ὀρθοδόξους!- «to be One ἀγάπης, καὶ ἐπιστεῖλαι αὐτοῖς ἀπὸ Church», ὡσὰν ἐπὶ αἰῶνες νὰ μὴ μίας γνώμης πᾶσαν παράκλησιν μετ’ ὑφίσταται ἡ Μία Ἅγια Καθολικὴ εὐσπλαγχνίας προσάγοντας, καὶ τὴν καὶ Ἀποστολικὴ Ἐκκλησία, ἀλλὰ νὰ τῶν Πατέρων πίστιν προτεινομέ- πρέπει τώρα νὰ ἀνασυγκροτηθῆ! Ἂν νους προκαλεῖσθαι αὐτοὺς εἰς συνά- καὶ αὐτὰ ποὺ μέχρι τώρα ἐλέχθησαν, φειαν• κἂν μὲν πείσωμεν, κοινῶς φαίνονται ἀπὸ Ὀρθοδόξου ἐπόψεως αὐτοῖς ἑνωθῆναι, ἐὰν δὲ ἀποτύχω- εὔλογα καὶ θεολογικῶς ὀρθά, ἐν μεν, ἀρκεῖσθαι ἡμᾶς ἀλλήλοις, τὸν τούτοις πλανᾶται καὶ μεταξὺ Ὀρθο- δὲ ἐπαμφοτερισμὸν τοῦτον ἐξορίσαι δόξων ἕνας σοβαρὸς προβληματι- τοῦ ἤθους ἀναλαβόντας τὴν εὐαγγε- σμός, ὁ ὁποῖος συνοψίζεται ὡς ἑξῆς: λικὴν καὶ ἄδολον πολιτείαν ᾗ συνέ- Ἡ ἐποχή μας διαφέρει ἀπὸ τὴν ἐποχὴ ζων οἱ ἐξ ἀρχῆς προσελθόντες τῷ ποὺ ἔγιναν τὰ μεγάλα σχίσματα καὶ Λόγῳ». «Ἢν γάρ, φησί, τῶν πιστευ- διέσπασαν τὴν ἑνωμένη Χριστια- σάντων καρδία καὶ ψυχὴ μία». Ἐὰν νοσύνη. Ὅταν δημιουργήθηκαν τὰ μὲν οὖν πεισθῶσι σοί, ταῦτα ἄριστα. σχίσματα, ἡ ἀνάγκη γιὰ διαφοροποί- Εἰ δὲ μή, γνωρίσατε τοὺς πολε- ησι τῶν πιστῶν ἀπὸ τὴν ἀναφυομένη μοποιοὺς καὶ παύσασθε ἡμῖν τοῦ αἵρεσι ἦταν ἐπιτακτική. Σήμερα, λοιποῦ περὶ διαλλαγῶν ἐπιστέλλο- ἀντιθέτως, γίνεται προσπάθεια νὰ ντες» (Ἐπιστολὴ 128). θεραπευθοῦν τὰ σχίσματα, καὶ ἡ Ὁ οἰκουμενικὸς διδάσκαλος τῆς προσπάθεια ὅλων τῶν Χριστιανῶν Ἐκκλησίας μᾶς παραδίδει τὸ ἦθος καὶ γιὰ τὴν θεραπεία τους εἶναι ἱερὸ τὴν μέθοδο τοῦ διαλόγου τῆς Μίας καθῆκον. Μήπως θὰ ἔπρεπε ἡ ὁμολο- Ἁγίας Καθολικῆς καὶ Ἀποστολικῆς γία μας «εἰς Μίαν Ἁγίαν Καθολικὴν Ἐκκλησίας μὲ τοὺς ἑτεροδόξους. καὶ Ἀποστολικὴν Ἐκκλησίαν» νὰ Σύμφωνα μὲ ὅσα γράφει, ἡ μέριμνα λειτουργεῖ ὄχι πρὸς τὴν κατεύθυνσι γιὰ τὴν ἐπανάκαμψι τῶν ἑτεροδό- τῆς ὁμολογιακῆς ἀποκλειστικότητος, ξων στὴν Ἐκκλησία εἶναι καθῆκον ἀλλὰ τῆς διαχριστιανικῆς ἑνότητος; ἀγάπης, ἀλλὰ ὄχι αὐτοσκοπός. Ἐὰν Σὲ αὐτὸ τὸ καίριο ἐρώτημα, ἡ ἕνωσις δὲν μέλλει νὰ ἀποβῆ θεοφι- τὸ ὁποῖο προϋποθέτει προτεστα- λής, ἐπειδὴ δὲν δείχνει νὰ θεμελιώ- ντικὴ ἀντίληψι περὶ Ἐκκλη- νεται στὴν ἀποστολικὴ Πίστι, εἶναι σίας καὶ ἀποτελεῖ τὴν πεμπτουσία ἀρκετὸ γιὰ ἐμᾶς, τὰ μέλη τῆς Μίας τῶν ἀναζητήσεων τοῦ συγχρόνου Ἁγίας Καθολικῆς καὶ Ἀποστολικῆς Οἰκουμενισμοῦ, ἡ ἀπάντησις δίδε- Ἐκκλησίας, νὰ μείνουμε ἑνωμέ- ται ἀπὸ τὸν Μέγα Βασίλειο. Εἶναι νοι μεταξύ μας στὸ ἴδιο Ὀρθόδοξο ἀπόσπασμα ἀπὸ ἐπιστολὴ πρὸς τὸν φρόνημα, ὅπως ἡ πρώτη ἐκκλησία ὁμολογητὴ Ὀρθόδοξο ἐπίσκοπο, ἅγιο τῶν Ἱεροσολύμων, καὶ νὰ ἀποβά- Εὐσέβιο Σαμοσάτων, τότε ποὺ γίνο- λουμε τὸν «ἐπαμφοτερισμὸ τοῦ νταν προσπάθειες ἐπανενώσεως τῶν ἤθους» (Ἐπιστολὴ 128).- Ὁμοιουσιανῶν μὲ τοὺς Ὀρθοδόξους.
51 ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΤΑΘΕΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ Μητροπολίτου Πισιδίας Σωτηρίου (τοῦ ἀπὸ Κορέας) Τ Καὶ ἰδού γιατί: Ἀπόφαση νὰ ἀσχο- ὰ χρόνια ποὺ βρίσκομαι στὴν ληθῶ μὲ τὴν ἱεραποστολὴ δὲν πῆρα Κορέα -τρισήμισυ καὶ πλέον ποτέ. Στὴν τελευταία τάξη τοῦ ὀκτα- δεκαετίες- ἀντιμετώπισα κι ἀντι- ταξίου τότε Γυμνασίου, κι ἐνῷ ἑτοι- μετωπίζω ἀκόμα ἀρκετὲς φορὲς τὰ μαζόμουν νὰ σπουδάσω ἰατρική, σὲ ἐρωτήματα: πῶς πῆρα τὴν ἀπόφαση ὥρα Θ. Λειτουργίας αἰσθάνθηκα τὴν νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὴν ἱεραποστολή; κλήση ἀπὸ τὸν Θεὸ νὰ γίνω ἱεροκή- Καὶ ποιὰ ἦταν ἡ προετοιμασία καὶ τὰ ρυκας. Ἔτσι σπούδασα θεολογία. σχέδιά μου γιὰ τὴ διακονία μου στὴν Μόνιμη ἐπιθυμία τῆς ψυχῆς μου ἦταν Κορέα; νὰ μεταδίδω τὸ μήνυμα τοῦ Εὐαγγε- Εὔλογα τὰ ἐρωτήματα. Ἀπογοη- λίου γενικότερα στὸν κόσμο καὶ εἰδι- τευτικές, μᾶλλον, οἱ ἀπαντήσεις μου. κότερα στὰ παιδιά. Κι αὐτὸ ἔκανα μὲ
52 ἰδιαίτερη χαρὰ σὲ διάφορα μέρη τῆς ὡσὰν ὀρφανοί». Καὶ εἶπα: «Θὰ πάω Ἑλλάδος, ὅπου ὁ Θεὸς μὲ ἀξίωνε νὰ ἐγὼ νὰ βοηθήσω». Ἔτσι ἁπλᾶ. Ἔτσι ὑπηρετῶ ὡς κληρικὸς τὴν Ἐκκλη- ξαφνικά. Καί, φυσικά, «γιὰ λίγο». σία Του. Ὥσπου, τὸ 1974, ἕνας ἱερέας Ἕνα «λίγο», ποὺ ἄρχισε τὸ 1975 καὶ ποὺ εἶχε περάσει πρόσφατα ἀπὸ τὴν διαρκεῖ μέχρι σήμερα! Κορέα, μοῦ φέρνει στὸ Γραφεῖο τοῦ Τὴν προετοιμασία μου γιὰ τὴν Ἱ. Ναοῦ Ἁγίας Σκέπης Παπάγου καινούργια σελίδα τῆς ζωῆς καὶ ἕνα γράμμα, ποὺ τοῦ εἶχε στείλει ὁ διακονίας μου στὴν Κορέα, ἐπιεικῶς Πρόεδρος τῆς Ὀρθοδόξου Κοινότη- τὴ χαρακτηρίζω στοιχειώδη. Εἶχα τος Ἱ. Ναοῦ Ἁγίου Νικολάου Σεούλ, πλήρη σχεδὸν ἄγνοια γιὰ τὸ τί θὰ ἀείμνηστος τώρα, Κώστας Κίμ. Τὸ ἀντιμετωπίσω ἐκεῖ. Ἀντάλλαξα γράμμα αὐτὸ ἔλεγε: «Παρακαλοῦμε κάποιες ἐπιστολὲς μὲ τὸν Κώστα Κίμ, θερμῶς κάποιος θεολόγος ἱερεὺς ὁ ὁποῖος, παλαιότερα, εἶχε σπουδάσει ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα νὰ ἔλθη εἰς τὴν θεολογία στὴν Ἀθήνα. Οἱ λακωνικὲς Κορέαν νὰ μᾶς βοηθήση, διότι αἰσθα- ἀπαντήσεις του στὰ ἐρωτήματά νόμεθα ὡσὰν ὀρφανοί». Μέσα στὸ μου ὑπεγράμμιζαν μὲ ἔμφαση τὴν γράμμα εἶχε καὶ μία φωτογραφία μὲ «ἀπόλυτον ἀνάγκην πνευματικῆς μικρὰ Κορεατόπουλα, ντυμένα μὲ ἐνισχύσεως τῶν πιστῶν» καὶ τὰ τὶς παραδοσιακὲς ἐνδυμασίες τους, προβλήματα ὑγείας τοῦ ἡλικιωμέ- μπροστὰ στὸν ναὸ τοῦ Ἁγίου Νικο- νου Κορεάτου ἱερέως π. Βόριδος, ποὺ λάου. Δάκρυσαν τὰ μάτια μου. Ξανα- τὸν ἐμπόδιζαν νὰ ἀνταποκρίνεται διάβασα τὴ φράση «αἰσθανόμεθα στὰ καθήκοντά του. «Λεπτομερῶς θὰ
53 ἐνημερωθῆτε δι’ ὅλα, ὅταν ἔλθετε», φοβόμουν ὅτι δὲν θὰ ἐρχόσαστε στὴν ἐπαναλάμβανε ὁ Κώστας Κίμ. Κορέα». Κι εἶχε σκυμμένο τὸ κεφάλι Ἔτσι, φρόντισα νὰ πάρω μαζί μου καὶ τὰ μάτια γεμάτα δάκρυα... τὰ λειτουργικὰ βιβλία, κατηχητικὰ Ἡ δεύτερη ἔκπληξή μου εἶχε βοηθήματα καὶ κάποιο ἐποπτικὸ σχέση μὲ τὴν κορεατικὴ γλώσσα. ὑλικό, μαζὶ μὲ μερικὰ ἱερὰ σκεύη, Πρὶν κινήσω γιὰ τὴν Κορέα, εἶχε ποὺ μὲ ἐνημέρωσε ὅτι χρειάζονται. ἔλθει στὴν Ἀθήνα γιὰ σπουδὲς ἕνας Περισσότερα εἶχα μάθει γιὰ τὴ Ὀρθόδοξος Κορεάτης. Τοῦ ζήτησα χώρα καὶ τὶς συνθῆκες ζωῆς, μᾶλλον διάφορες πληροφορίες καὶ μεταξὺ τὶς δυσκολίες καὶ τὰ προβλήματα τῶν ἄλλων τὸν ρώτησα ἂν εἶναι τῆς καθημερινῆς ζωῆς: βαρύτατος δύσκολα τὰ κορεατικά. «Ἄ, μπά· καὶ μακρὺς χειμώνας, καταρρακτώ- καθόλου. Θὰ τὰ μάθετε γρήγορα», δεις βροχὲς τὸ καλοκαίρι καὶ ζέστη μοῦ ἀπαντᾶ. «Πόσο γρήγορα;». «Σὲ ὑγρή, ἀνυπόφορη, διαφορετικὰ εἴδη μερικοὺς μῆνες, ἂν κάνετε κανονικὰ διατροφῆς κ.λπ. Αὐτά, μοῦ τὰ περιέ- μαθήματα». Κι ἄρχισε, μάλιστα, νὰ γραφαν μὲ ἔμφαση ἐνορίτες τῆς Ἁγίας μοῦ μαθαίνει διάφορες λέξεις, ποὺ Σκέπης Παπάγου, οἱ ὁποῖοι εἶχαν ὄντως μοῦ φαίνονταν τόσο εὔκο- ὑπηρετήσει στὸ Ἐκστρατευτικὸ λες. Ὅταν, ὅμως, στὴ Σεοὺλ πῆγα σὲ Σῶμα τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸν κορε- κανονικὸ φροντιστήριο, μὲ ρώτησε ὁ ατικὸ πόλεμο (1950-1953). Σκοπός διευθυντής, ποὺ ἦταν κι αὐτὸς ἀπὸ τους ἦταν νὰ μὲ ἀποτρέψουν νὰ εὐρωπαϊκὴ χώρα: «Πάτερ, σὲ πόσο πάω στὴν Κορέα, βέβαιοι ὅτι «ἐσεῖς, καιρὸ θέλετε νὰ μάθετε τὰ κορεα- μὲ τόσο εὔθραυστη ὑγεία, σὲ τέτοιες τικά, γιὰ νὰ ἐπιλέξω τὸ καθημερινὸ συνθῆκες δὲν θὰ ἀντέξετε οὔτε τρεῖς πρόγραμμα μαθημάτων σας;». μῆνες». «Σὲ μερικοὺς μῆνες» ἀπαντῶ. Ἐδῶ, ἀξίζει νομίζω νὰ καταθέσω Σκάει στὰ γέλια. δυὸ δυνατὲς ἐκπλήξεις ποὺ ἔζησα, σὲ «Τί λέτε, πάτερ;». σχέση μὲ τὶς πληροφορίες ποὺ εἶχα Αἰσθάνθηκα ὅτι μὲ προσέβαλε ὡς πρὶν πάω στὴν Κορέα καὶ μὲ τὸ τί Ἕλληνα. Δηλαδὴ τί μᾶς περνάει, ὅτι βρῆκα ἐκεῖ. δὲν μποροῦμε νὰ μάθουμε τὰ κορεα- Ἡ πρώτη: Εἶχα ζητήσει ἀπὸ τὸν τικά, ποὺ εἶναι τόσο εὔκολη γλώσσα; Κώστα Κὶμ καὶ μοῦ ἔγραψε τὸν Μοῦ λέει: «Ἐγώ, πάτερ, ἔκανα ἀριθμὸ τῶν Ὀρθοδόξων Κορεατῶν, ἐντατικὰ μαθήματα τέσσερα χρόνια. τῶν οἰκογενειῶν, τῶν νέων, τῶν Καὶ μένω μόνιμα στὴν Κορέα ἄλλα παιδιῶν, ὥστε νὰ πάρω μαζί μου τόσα. Ἀκόμα, ὅμως, δὲν τὰ μιλάω κάτι νὰ τοὺς προσφέρω. Φθάνοντας καλά-καλά. Κι ἐσεῖς θέλετε νὰ τὰ στὴ Σεούλ, κοίταζα τὶς Κυριακὲς μάθετε σὲ μερικοὺς μῆνες;». τὸ ἐκκλησίασμα κι ἀναρρωτιόμουν Ἀνώμαλη ἡ προσγείωσή μου... «ποῦ νὰ εἶναι ὅλοι οἱ ἄλλοι;». Στὴν Κορέα πῆγα μὲ τριετῆ «Κάποιο ἐμπόδιο θὰ τοὺς ἔτυχε ἀπόσπαση τῆς Ἱ. Συνόδου τῆς Ἐκκλη- σήμερα» σκεπτόμουν. Πέρασε σίας τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὸν ναὸ τῆς κάμποσος καιρός, ἡ ἀπορία μου ἔμενε Ἁγίας Σκέπης Παπάγου τῆς Ἱ. Ἀρχι- χωρὶς ἀπάντηση. Ὁπότε, ρώτησα επισκοπῆς Ἀθηνῶν. Γιὰ τρία χρόνια σχετικὰ τὸν Κώστα Κίμ. Συγκλονι- ἦταν καὶ ὁ διορισμός μου ὡς ἱερα- στικὴ ἡ ἀπάντησή του: «Πάτερ, σᾶς τικοῦ προϊσταμένου τοῦ ναοῦ τοῦ παρακαλῶ πολὺ νὰ μὲ συγχωρήσετε. Ἁγ. Νικολάου Σεούλ, ἀπὸ τὸν τότε Ἄν σᾶς ἔγραφα πόσο λίγοι εἴμαστε, Μητροπολίτη Νέας Ζηλανδίας μακα-
54 ριστὸν Διονύσιον, Ἔξαρχον τοῦ κατήχηση τῶν ἀδελφῶν του, τῶν Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου γιὰ τὴν οἰκογενειῶν τους, τῆς μητέρας του. Κορέα. Ὅταν στὴν Ἀθήνα πῆρα τὸν Ἔτσι ἄρχισε ἡ ἱεραποστολικὴ ἐργα- διορισμό, εἶπα: «Τρία χρόνια μόνος σία στὴν πόλη Τσοντζού, ποὺ κατέ- μου στὴν ἄκρη τοῦ κόσμου^ πῶς θὰ ληξε στὴ δημιουργία τῆς τέταρτης ἀντέξω;». Φράση, ποὺ δὲν βγῆκε ποτὲ Ἐνορίας τῆς Κορέας. Καὶ νὰ ὑψωθεῖ ξανὰ ἀπὸ τὰ χείλη μου καὶ συναί- ἐκεῖ ὁ τέταρτος ἱερὸς ναὸς τῆς Κοιμή- σθημα, ποὺ δὲν ξανάνιωσα ποτέ. σεως τῆς Θεοτόκου. Ἦταν, ἄραγε, Γιατί στὴν Κορέα, ἀπὸ τὴν πρώτη «τυχαία», ἐκείνη ἡ παράξενη, ἀναπά- στιγμὴ τῆς ἐκεῖ ζωῆς μου, «προορώ- ντεχη συνάντηση, σ’ ἕναν δρόμο τῆς μην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διὰ Σεούλ, τοῦ π. Δανιὴλ μὲ τὸν συγκε- παντός» (Πράξ. 2,25). κριμένον κάτοικο τοῦ Τσοντζού; Παρουσία Θεοῦ ὁλοφάνερη. Χειρο- Ἄλλοτε, πάλι, ἡ πανσοφία τοῦ Θεοῦ πιαστή. Ἀδιάκοπη. Καθοδηγοῦσε. ἀξιοποίησε προβληματικὲς καταστά- Ἐνέπνεε. Ἐπέβλεπε. Ὁλοκλήρωνε. σεις, γιὰ νὰ ὁδηγήσει στὴν Ἐκκλη- Ἄνοιγε νέους δρόμους εὐαγγελισμοῦ, σία Του ψυχές, ποὺ ἀναζητοῦν τὴν ποὺ κανείς μας δὲν θὰ μποροῦσε νὰ Ἀλήθεια. Ὅπως ἡ ἀκόλουθη περί- διανοηθεῖ. Ἕνα παράδειγμα: Περπα- πτωση. τάει ὁ Κορεάτης ἱερέας π. Δανιὴλ Ἕνας νέος Κορεάτης φοιτοῦσε σὲ σὲ δρόμο τῆς Σεούλ, φορώντας τὸ προτεσταντικὴ σχολή, στὴ δεύτερη ζωστικό του. Τὸν σταματάει κάποιος. πόλη τῆς Κορέας, τὸ Πουσάν. Συνέ- «Μὲ συγχωρεῖτε. Μπορεῖτε νὰ μοῦ βαινε ἐκεῖ, ὅταν ἐτίθετο πρὸς μελέτη πῆτε τί εἶστε; Πρώτη φορὰ βλέπω ἕνα θέμα, νὰ προκύπτουν ἔντο- τέτοια ἐνδυμασία». «Εἶμαι ὀρθόδο- νες διαφωνίες μεταξὺ μελῶν προτε- ξος ἱερέας», ἀπαντᾶ ὁ π. Δανιήλ. «Ἄ! σταντικῶν παραφυάδων, ποὺ τώρα Ὑπάρχει ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἐδῶ; στὴν Κορέα ἔχουν φθάσει τὶς 300. Ἔχω διαβάσει γι’ αὐτὴν κι ἔχω δεῖ Σύγχυση, φωνές, ἐπιθέσεις τῶν μὲν φωτογραφίες τοῦ ναοῦ τῆς Ἁγίας ἐναντίον τῶν ἄλλων κ.λπ. Ἔρχε- Σοφίας. Πολὺ θά θελα νὰ ἰδῶ τὸν ναὸ ται αὐτὸς ὁ φοιτητὴς στὸν ναό μας τῆς Σεούλ». Τοῦ δίνει ὁ π. Δανιὴλ τὴ στὸ Πουσὰν καὶ μοῦ λέει: «Πάω νὰ διεύθυνση. «Ἐλᾶτε ὅποτε θέλετε». τρελαθῶ ἐκεῖ πέρα. Θὰ χάσω τὴν «Ξέρετε, εἶμαι ἀπὸ τὸ Τσοντζοὺ (πόλη πίστη μου στὸν Θεό. Ἀποφάσισα νὰ ποὺ ἀπέχει ἀπὸ τὴ Σεοὺλ 250 χιλιόμε- μελετήσω τὴν ὀρθόδοξη πίστη. Θέλω τρα). Ἦρθα σήμερα γιὰ μία δουλειὰ νὰ γνωρίσω τὴν ἀληθινὴ Ἐκκλησία. καὶ φεύγω αὔριο πολὺ πρωί. Μήπως Βοηθεῖστε με, σᾶς παρακαλῶ». μπορῶ νὰ ἔρθω πρὸς τὸ βράδυ;». Ἄρχισε νὰ κατηχεῖται. Ἡ θεία «Εὐχαρίστως. Θὰ σᾶς περιμένω ὁ Λατρεία τὸν συνεκλόνιζε. Ἠρέμησε. ἴδιος», ἀπαντᾶ πρόθυμα ὁ ἱερέας. Ἐνθουσιάστηκε. Βαπτίστηκε. Στὴ Πῆγε. Ἐνθουσιάστηκε. Ζήτησε συνέχεια παρακολούθησε καὶ τελεί- ὀρθόδοξα βιβλία. Ρώτησε γιὰ μαθή- ωσε τὸ θεολογικό μας σεμινάριο. ματα κατηχήσεως. «Εἶμαι καθηγη- Ζήτησε κι ἦρθε στὴν Ἑλλάδα νὰ τής, μπορῶ νὰ ἔρχομαι στὴ Σεοὺλ μείνει ἕνα διάστημα σὲ Μονή, γιὰ στὶς διακοπὲς τῶν σχολείων. Ἴσως νὰ «μαθητεύσει βιωματικά» στὴν καὶ μερικὲς Κυριακὲς καὶ νὰ φεύγω ὀρθόδοξη πνευματικότητα. Κι ἔγινε αὐθημερόν». Κατηχήθηκε. Βαπτί- ἱερέας. Χρόνια τώρα, ὑπηρετεῖ μὲ στηκε. Ἐπίμονα παρακάλεσε νὰ ζῆλο καὶ σοβαρότητα τὴν Ἐκκλη- πηγαίνουμε στὴν πόλη του γιὰ σία μας. Ἰδιαίτερα χαρακτηριστικὴ
55 εἶναι καὶ ἡ περίπτωση τοῦ ἀειμνή- ρας τριῶν μικρῶν παιδιῶν ὁ Σάββας, στου Σάββα Λή. Μέσα ἀπὸ δυὸ ἀρνη- ἀναζητοῦσε νέα ἐργασία. Τὴν ἡμέρα τικὰ περιστατικά, ὁ Θεὸς ἐξασφάλισε τῆς Μεταμορφώσεως, ἦρθαν ἀπὸ τὴ στὴν ἐν Κορέᾳ Ἐκκλησία Του τὴν Σεοὺλ πολλοὶ πιστοὶ στὴν κατα- ἀνεκτίμητη καὶ πολυτιμότατη εἰκο- σκήνωση νὰ λειτουργηθοῦν. Δὲν σαετῆ μεταφραστικὴ -καὶ ὄχι μόνο- ὑπῆρχε, τότε, ἄλλος ἱερέας, ὁ π. Βόρις διακονία του, πάνω στὴν ὁποία μέχρι (πεθερὸς τοῦ Σάββα) εἶχε πεθάνει. σήμερα, ἀλλὰ καὶ γιὰ καιροὺς ἀκόμη, Μετὰ τὴ Θ. Λειτουργία μὲ πλησιά- ἀναπτύσσεται καὶ θὰ καρποφορεῖ ζει ὁ Σάββας καὶ μοῦ λέει: «Πάτερ, ἡ ὀρθόδοξη παρουσία στὴν Κορέα. ἐγὼ αὐτὲς τὶς ἡμέρες ἔχω λίγο χρόνο. Ἀξίζει νὰ τὴν καταθέσω. Ξέρω ὅτι ἔχετε δυσκολία νὰ βρῆτε διερμηνέα. Θέλετε νὰ σᾶς βοηθήσω ἐγὼ στὴν κατασκήνωση;». Ἂν ἤθελα! Τέτοιο δῶρο Θεοῦ στὴ γιορτή μου! Δόξα Σοι, Κύριε! Ἀπερίγραπτη ἡ ἐπιτυ- χία τῆς κατασκηνώσεως. Θαυμάσια τὰ ἑλληνικὰ τοῦ Σάββα. Εὐγενέστα- τος ὁ ἴδιος. Βαθειὰ ἡ εὐσέβειά του. Μεγάλη ἡ πίστη του κι ἡ ἀγάπη του πρὸς τὸν Θεό. Πατέ- ρας καὶ φίλος μαζὶ γιὰ τὰ παιδιά. Φωτεινὴ ἡ σκέψη του. Ὑποδειγ- ματικὴ ἡ σύνεσή του. Ἦταν καλοκαίρι τοῦ 1978. Ἄρχιζε Κι ἄλλα πάμπολλα χαρίσματα, ἐκλε- ἡ κατασκήνωση τῶν κοριτσιῶν, κτά, σπάνια. «Θεέ μου, ποῦ κρυβό- ὅπου εἴχαμε διερμηνέα μία ἀγγλο- ταν αὐτὸς ὁ θησαυρός;». μαθῆ κατηχήτριά μας. Θὰ ἀκολου- Μετὰ τὴν κατασκήνωση εἶδα κι θοῦσε ἡ κατασκήνωση τῶν ἀγοριῶν. ἔπαθα νὰ τὸν πείσω νὰ μὴν ἀναζη- Ὁ ἀγγλομαθὴς ὀρθόδοξος Κορεά- τήσει ἄλλη ἐργασία, νὰ μείνει κοντά της ποὺ περίμενα γιὰ διερμηνέα, μας. Ἀδύνατον νὰ δεχθεῖ «μισθό». «Ἡ δὲν μποροῦσε νὰ ἔρθει, «λόγῳ κακῆς Ἐκκλησία εἶναι μητέρα μας. Ἐμεῖς συνεννόησης». «Τί θὰ κάνω τώρα;», πρέπει νὰ τῆς προσφέρουμε, ὄχι νὰ πολὺ ἀνησυχοῦσα. Πρὶν φύγω γιὰ λαμβάνουμε ἀπ’ αὐτήν», ἔλεγε. Καὶ τὴν κατασκήνωση τῶν κοριτσιῶν, τὸ πίστευε. «Σύμφωνοι. Ἀλλὰ καὶ τὰ ζήτησα ἀπὸ τὸ ἐκκλησιαστικὸ παιδιά σου εἶναι κατ’ οἶκον ἐκκλησία. συμβούλιο νὰ ἀναζητήσουν ἐπαγγελ- Πρέπει κι αὐτὰ νὰ ζήσουν», τοῦ ἀντέ- ματία διερμηνέα, ὅπου βροῦν. Ἐκεῖνο τασσα. «Θὰ βοηθάω στὸν ἐλεύθερο τὸ διάστημα, ἡ ἑταιρεία στὴν ὁποία χρόνο μου». «Ποιὸν ἐλεύθερο χρόνο, ἐργαζόταν ὁ ἑλληνομαθὴς Σάββας μὲ τὰ διψήφια ἀσιατικὰ ὡράρια ἐργα- ἔκλεισε ξαφνικά, λόγῳ κάποιας σίας;». Τελικά, ἔμεινε. Μεγάλη εὐλο- χρηματιστηριακῆς διαταραχῆς. Πατέ- γία Θεοῦ. Ἄ, παρέλειψα νὰ πῶ ὅτι ὁ
56 Σάββας εἶχε μάθει τὰ ἑλληνικὰ τὸν φρόντιζε ὁ Θεὸς νὰ καλύπτονται. καιρὸ τοῦ κορεατικοῦ πολέμου, ἀπὸ Καὶ τῆς «εὔθραυστης ὑγείας» μου τοὺς Ἕλληνες τοῦ ἐκστρατευτικοῦ τοὺς κλονισμούς, Ἐκεῖνος θεράπευε. σώματος στὴν Κορέα. Ἦταν ἀπὸ τὴ Κάθε φορὰ ποὺ οἱ δικές μας προσπά- Βόρειο Κορέα. Μὲ ἄλλους νέους ποὺ θειες, ὅλες ὅσες μπορούσαμε νὰ κατα- ἔφευγαν τότε κρυφὰ γιὰ τὰ νότια τῆς βάλουμε, δὲν ἔφερναν ἀποτέλεσμα, ὁ χώρας, εἶχε ἔρθει -μόλις εἶχε τελειώσει Θεὸς πάντα ἔδινε, μὲ ἐντελῶς θαυμα- τὸ Λύκειο- στὸν ἀδελφὸ τῆς μητέρας στοὺς τρόπους, τὶς λύσεις. του, ἀξιωματικὸ τοῦ νοτιοκορεατι- Πολλὲς φορὲς ἔχει γραφεῖ ὅτι τὸ Πολλὲς φορὲς ἔχει γραφεῖ ὅτι τὸ ἔργο τῆς ἱεραποστολῆς δὲν εἶναι ἔργο ἀνθρώπων, ἀλλὰ ἔργον Θεοῦ, ὅταν, ὅπου καὶ μέσῳ ὅποιων ἀνθρώπων, γεγονότων καὶ μέσων Ἐκεῖνος ὁρίζει. κοῦ στρατοῦ. Ξαφνικά, ὁ θεῖος του ἔργο τῆς ἱεραποστολῆς δὲν εἶναι ἔργο πῆρε διαταγὴ νὰ πάει ἀπὸ τὴ Σεοὺλ ἀνθρώπων, ἀλλὰ ἔργον Θεοῦ, ὅταν, σὲ περιοχὴ πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων. ὅπου καὶ μέσῳ ὅποιων ἀνθρώπων, Ἀδύνατον νὰ πάρει ἐκεῖ τὸν νεαρὸ γεγονότων καὶ μέσων Ἐκεῖνος ὁρίζει. ἀνηψιό του. Παρακάλεσε, τότε, τὸν Καθὼς ἀναπολῶ τώρα ἐξ ἀποστάσεως Διοικητὴ τοῦ ἐκστρατευτικοῦ σώμα- ὅλη αὐτὴν τὴ χειροπιαστὴ παρουσία τος Ἑλλάδος στὴν Κορέα νὰ τὸν τοῦ Θεοῦ στὴ διάρκεια τῆς εὐλογίας φιλοξενήσει στὸ ἑλληνικὸ στρατό- Του νὰ Τὸν διακονῶ στὴν Κορέα, πεδο τῆς Σεούλ. Ὁ Σάββας ἤξερε καλὰ αὐτὴ ἡ βαθύτατη πεποίθησή μου ἀγγλικά. Διευκόλυνε ὅλους ὡς διερ- κάνει γιὰ ἐμένα μεγάλο τὸ χρέος τῆς μηνέας. Κι ὁ ἴδιος, ζώντας ἀνάμεσά μαρτυρίας. τους, μάθαινε ἀπ’ αὐτοὺς ἑλληνικά, Κι ἡ ψυχή μου πλημμυρίζει ἀπὸ ρωτώντας τους μόνο κάπου-κάπου τὴ δοξολογικὴ ὁμολογία: «Τὶς Θεὸς μερικὲς διευκρινίσεις. Ἀλήθεια, εἶναι μέγας, ὡς ὁ Θεὸς ἡμῶν!».- δυνατὸν νὰ εἶναι «συμπτώσεις» ὅλα αὐτά; Νὰ εἶναι «τυχαῖα»; Νὰ μὴν εἶναι ἕνα πάνσοφο σχέδιο Θεοῦ νὰ ἐξασφαλίσει, δεκαετίες ἀργότερα, ἕναν τέτοιο ἐργάτη στὸν ἐν Κορέᾳ ἀμπελώνα Του; Ἀμέτρητα εἶναι τὰ παρόμοια γεγο- νότα παρεμβάσεως τοῦ Θεοῦ στὴ ζωὴ καὶ στὸ ἔργο τῆς Ἐκκλησίας ποὺ ἔζησα στὴν Κορέα. Γιὰ κάθε εἶδος θεμάτων, προβληματισμῶν, δυσκολιῶν, κατα- στροφῶν, λαθῶν ἀκόμη, ποὺ προέκυ- πταν. Καὶ τὰ οἰκονομικά μας ἀδιέξοδα
57 ΤΟ ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Μοναχοῦ Νικολάου Γρηγοριάτη Μ αὐτοστιγμεὶ τὸν σύγχρονο τρόπο ία περιοδεία στὰ χωριὰ ποὺ διαβιώσεώς μας μὲ τὶς ἀνέσεις τοῦ βρίσκονται μέσα στὰ δάση πολιτισμοῦ μας καὶ νὰ βρεθοῦμε τῆς Ἀφρικῆς ἀποτελεῖ γιὰ ἕνα φιλο- μόνοι, ἔστω καὶ γιὰ λίγο, σὲ κάποιο ξενούμενο ὑπόθεση μεγάλης χαρᾶς ἀπ΄αὐτὰ τὰ δάση. καὶ ἀναψυχῆς. Καὶ τοῦτο, διότι Γι’αὐτό, λοιπόν, ὅταν στὶς 18-8- σοῦ δίνεται ἡ εὐκαιρία, ἔστω καὶ 2000 ὁ ἀρχιμ π. Μελέτιος (καὶ λίγο, νὰ βρεθεῖς ἢ μᾶλλον νὰ χαθεῖς νῦν Ἐπίσκοπος Μελέτιος), ἐπικε- κυριολεκτικὰ μέσα σ’ἕνα ἀπέραντο φαλῆς τοῦ Ὀρθόδοξου Ἱεραποστο- φυσικὸ περιβάλλον ποὺ διατηρεῖται λικοῦ Κλιμακίου στὸ Κολουέζι τοῦ ἀνέπαφο ἀπὸ βέβηλα χέρια, καυσαέ- Κογκό, πρότεινε νὰ πᾶμε στὸ χωριὸ ρια, θόρυβο ἢ ἀπὸ ἄλλα στοιχεῖα ποὺ Λουφούπα, ποὺ βρίσκεται δυὸ ὧρες εἶναι ἐνδείξεις τοῦ σύγχρονου «πολι- μακριὰ ἀπὸ τὸ Κολουέζι, χαμένο τισμοῦ» μας καὶ ποὺ σοῦ δημιουρ- μέσα στὸ δάσος, τὸ δεχτήκαμε εὐχα- γοῦν τὸ αἴσθημα τῆς φυγῆς μακριὰ ρίστως. Ἰδίως δὲ διότι ἡ ἐξόρμηση ἀπ’αὐτά. Ἂν ὄχι ὅλοι, πολλοὶ ἀπὸ αὐτὴ θὰ πραγματοποιοῦνταν, γιὰ νὰ ἐμᾶς, θὰ ἔχουμε φθάσει κάποτε σὲ γίνει Ἁγιασμὸς καὶ νὰ τοποθετηθεῖ ὁ ὁριακὲς στιγμὲς ποὺ ἐπιθυμοῦμε -ἂν θεμέλιος λίθος στὸν ὑπὸ ἀνέγερση Ἱ. ἦταν δυνατόν- νὰ ἐγκαταλείψουμε Ναὸ τῶν Ἁγίων Ραφαήλ, Νικολάου
58 καὶ Εἰρήνης. Ἴσως εἶναι ὁ πρῶτος μονότονο, διότι ὑπάρχουν συνεχεῖς ναὸς ποὺ κτίζεται πρὸς τιμὴν τῶν ἐναλλαγὲς στὸ περιβάλλον ἀπ’ ὅπου νεοφανῶν αὐτῶν Μαρτύρων στὴν διέρχεσαι. Τὴν περισσότερη ὥρα Ἀφρική. Ἡ χάρη τῶν ἁγίων λειψά- βρίσκεσαι μέσα σὲ δάσος ἀπὸ ψηλὰ νων τους καὶ τὰ πολλὰ θαύματά δένδρα καὶ θαμνώδη βλάστηση. τους τοὺς κάνουν πλέον γνωστοὺς Κατόπιν εἰσέρχεσαι σὲ μία ἀπέραντη καὶ ἐκτὸς τοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου, ἐπίπεδη ἔκταση μὲ ποώδη βλάστηση μέσα σ’αὐτὰ τὰ ταπεινὰ χωριὰ τῶν (κάτι σὰν στέππα), τὴν ὀνομαζόμενη ἀφρικανικῶν δασῶν μὲ τὰ πλίθινα σαβάνα, ποὺ λόγῳ τῆς ἐλλείψεως σπίτια καὶ τὶς χορταρένιες στέγες ὑψηλῆς βλαστήσεως, ἡ ὅραση φθάνει τους, στὰ χωριὰ ποὺ μέχρι πρότινος ὣς τὴν ἄκρη τοῦ ὁρίζοντα, ἀτενίζο- ντας στὸ βάθος ὅπου τελειώνει ἡ σαβάνα μία ἀχανῆ ἔκταση γεμάτη ἀπὸ δάση. Ἢ παρατη- ρεῖς μὲ κάποια περι- έργεια καὶ ἔκπληξη τὶς τεράστιες φωλιὲς τῶν τερμιτῶν- ὕψους 4μ. περίπου ποὺ κατα- κλύζουν ὁρισμένες περιοχές. Διαβαίνεις ποτάμια, ξαναεισέρ- χεσαι σὲ πυκνὰ δάση, συναντᾶς συνοικι- σμούς, μικρὰ ἢ μεγα- λύτερα χωριὰ καὶ θέλγεσαι βλέποντας ξέγνοιαστους ἀνθρώ- (ἀλλὰ καὶ σήμερα ἐν πολλοῖς) βασί- πους νὰ ἀσχολοῦνται μὲ ταπεινὲς λευε ἡ δεισιδαιμονία, ἡ εἰδωλολα- δουλειές, γιὰ νὰ ἐξασφαλίσουν τρία καὶ τὸ πνευματικὸ σκοτάδι. Ἡ τὸν ἐπιούσιο χωρὶς τὸ ἄγχος τοῦ ἀνέγερση, λοιπόν, τοῦ προαναφερό- κέρδους καὶ τοῦ πλούτου. Ἐπίσης μενου ἱ. ναοῦ ἀποτελεῖ μία ἐλπίδα καὶ πλῆθος χαριτωμένα παιδάκια ἔξω μία πρόσκληση, τρόπον τινά, στοὺς ἀπὸ τὶς καλύβες σκονισμένα καὶ Ἁγίους Μεγαλομάρτυρες, ὥστε μὲ ξυπόλυτα παίζουν μὲ τὰ χρώματα τὴ χάρη τους νὰ ἁγιάσουν καὶ ἐδῶ καὶ μὲ φυσικὰ παιχνίδια, γιατί σὲ τὸν τόπο καὶ νὰ διώξουν μακριὰ τὸ αὐτὰ εἶναι ἄγνωστη ἡ ψυχαγωγία μὲ πνεῦμα τοῦ πονηροῦ, ποὺ μὲ τοὺς ἠλεκτρονικὰ ἢ μὲ τὴν παρακολού- μάγους καὶ τὰ μάγια ἔχει ὑποδουλώ- θηση τηλεοπτικῶν προγραμμάτων. σει ἐπὶ αἰῶνες τὸν ἁπλὸ ἀφρικανικὸ Καὶ πράγματι, τὰ μακαρίζεις ποὺ λαό. δὲν ἀξιώθηκαν νὰ γνωρίσουν ὅ,τι Ξεκινήσαμε τὸ πρωὶ τῆς Παρα- «ἀπολαμβάνουν» τὰ δικά μας παιδιὰ σκευῆς καὶ φθάσαμε στὸ χωριὸ κατὰ στὶς «πολιτισμένες» χῶρες μας. Γι’ τὸ μεσημέρι. Ἡ διαδρομὴ ὄντως αὐτὸν τὸν λόγο ἐξάλλου μπορεῖς νὰ εἶναι μαγευτική. Τὸ ταξίδι δὲν εἶναι διακρίνεις μία ξεγνοιασιὰ καὶ εὐτυ-
59 χία στὰ σκονισμένα πρόσωπά τους νταν στὴν τοπικὴ διάλεκτο σουαχίλι καὶ ὄχι μελαγχολία ἢ κάποιο ἴχνος (τὴ μετάφραση τὴν ἔχει κάνει ὁ π. ἀπὸ ψυχολογικὰ προβλήματα. Μόλις Δαμασκηνὸς Γρηγοριάτης ὁ ὁποῖος φθάσαμε στὸ χωριό, κατευθυνθή- ἔχει ἐργαστεῖ φιλότιμα πολὺ στὸ καμε καὶ σταματήσαμε μπροστὰ θέμα αὐτό). στὸν χῶρο ποὺ θὰ κτιστεῖ ὁ ναός. Ἡ ἀκολουθία προχωρεῖ ἤρεμα Τὰ παιδάκια κατέφθασαν πρῶτα νὰ καὶ χωρὶς βιασύνη. Ὁ κόσμος δὲν μᾶς προϋπαντήσουν καὶ παρέμει- ἔχει ἄγχος νὰ τελειώσει γρήγορα, ναν ἀκούραστα μέχρις ὅτου ἀναχω- γιὰ νὰ πάει μετὰ στὶς δουλειές του. ρήσαμε. Ὅπως παρατηρήσαμε, οἱ Ὁ Ἁγιασμὸς ἔχει τὴν προτεραιότητα ἐργασίες βρίσκονται στὸ στάδιο τῆς ἔναντι ὅλων τῶν ἐργασιῶν τους, διανοίξεως τῶν θεμε- λίων τοῦ ἱ. ναοῦ. Σὲ αὐτὲς βοηθοῦν φιλό- τιμα οἱ κάτοικοι τοῦ χωριοῦ, ἐνῷ ὅλα τὰ ὑλικὰ καὶ ὅτι ἄλλο ἀπαιτεῖται τὰ χορη- γεῖ τὸ ἱεραποστολικὸ κλιμάκιο. Γρήγορα μᾶς ἔφεραν ἕνα τραπέζι, στὸ ὁποῖο ἀφοῦ βάλαμε ἕνα ἱερατικὸ κάλυμμα, τοποθετήσαμε τὰ ἱερὰ σκεύη καὶ ἀρχίσαμε τὸν Ἁγιασμό: «Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν πάντοτε…». Οἱ ψάλτες- φοιτητὲς ποὺ διαμένουν ὅπως καὶ ὅλες οἱ ἐκκλησιαστικὲς στὸ οἰκοτροφεῖο τῆς ἱεραποστολῆς ἀκολουθίες. Γι’ αὐτὸ κάθονται μέχρι στὸ Κολουέζι καὶ ποὺ τοὺς πήραμε τέλους, παρακολουθοῦν καὶ συμμε- μαζί μας ἔψελναν πολὺ ὄμορφα, τέχουν σιγοψάλλοντας. Σὲ λίγο γιατί ἐδῶ οἱ περισσότεροι εἶναι ἀκούστηκε κατανυχτικὰ ἡ φωνὴ καλλίφωνοι. Μέσα σὲ αὐτὸ τὸ ἁγνὸ τοῦ π. Μελετίου ποὺ ἔψαλλε δυνατὰ καὶ φυσικὸ περιβάλλον, εὑρισκόμε- στὰ ἑλληνικά: «Σῶσον, Κύριε, τὸν νοι στὸ κέντρο τοῦ ὑπὸ θεμελίωση λαόν Σου καὶ εὐλόγησον τὴν κληρο- ναοῦ, μὲ πλῆθος παιδάκια γύρω- νομίαν Σου». Εἶναι ὄντως συγκινη- γύρω καὶ μὲ μεγαλύτερους, γύρω τικὸ νὰ ἀκοῦς τὸ τροπάριο αὐτό, τὸ στὰ 150 ἄτομα συνολικά, κάτω ἀπὸ ἔμβλημα τῆς Ὀρθοδοξίας, χιλιάδες τὸ μεσημβρινὸ ἀφρικανικὸ ἥλιο καὶ χιλιόμετρα μακριὰ ἀπὸ τὴν πατρίδα τὸ νωχελικὸ πέταγμα τῶν πουλῖων σου μέσα στὰ δάση τῆς Ἀφρικῆς. ἀπὸ πάνω μας, ἀπολαμβάναμε πνευ- Σοῦ δημιουργεῖ δὲ τὴν αἴσθηση τῆς ματικὰ τὴν ἀκολουθία τοῦ Ἁγια- ἑνότητας μὲ τὸ λοιπὸ ἐκκλησίασμα, σμοῦ. Δὲν καταλαβαίναμε, βέβαια, ποὺ ἔχει διαφορετικὰ ἀπὸ ἐμᾶς ἐξωτε- καὶ πολλά, γιατί ὅλα σχεδὸν ψάλλο- ρικὰ γνωρίσματα καὶ ποὺ μέχρι πρὶν
60 ἀπὸ λίγο σοῦ ἦταν ἄγνωστο. Εἶναι σταγόνες τοῦ Ἁγιασμοῦ ἀπὸ τὸ ὅμως καὶ αὐτὸς λαὸς καὶ κληρονο- βρεγμένο βασιλικὸ νὰ δροσίζουν τὸ μιὰ τοῦ Θεοῦ, μέλη τοῦ Σώματος τοῦ ζεστὸ ἀπὸ τὸν ἥλιο μέτωπό μας καὶ Χριστοῦ, ὅπως καὶ ἐμεῖς. νὰ ἀποδιώκουν τοὺς μελαγχολικοὺς «Ναί, Κύριε, ἐπαναλαμβάνουμε αὐτοὺς λογισμούς. Ἐν συνέχειᾳ νοερά, σῶσον καὶ αὐτὸν ἐδῶ τὸν λαό περάσαμε ὅλοι οἱ παρευρισκόμενοι, Σου. Φύτευσε τὴν ὀρθὴ πίστη καὶ πρῶτα οἱ ἄνδρες μετὰ οἱ γυναῖκες, τὸ θεῖο πόθο Σου στὶς καρδιές τους. ἀρκετὲς μὲ ἕνα βρέφος δεμένο στὴν Κράτησε τὴ μακαρία αὐτὴ ἁπλότητά πλάτη, καὶ τέλος τὰ παιδάκια ποὺ Μέσα σὲ αὐτὸ τὸ ἁγνὸ καὶ φυσικὸ περιβάλλον, εὑρισκόμενοι στὸ κέντρο τοῦ ὑπὸ θεμελίωση ναοῦ, κάτω ἀπὸ τὸν μεσημβρινὸ ἀφρικανικὸ ἥλιο καὶ τὸ νωχελικὸ πέταγμα τῶν πουλιῶν ἀπὸ πάνω μας, ἀπολαμβάναμε πνευματικὰ τὴν ἀκολουθία τοῦ Ἁγιασμοῦ. τους, διότι ἐμεῖς ἔχουμε δεῖ στὴν ἔκαναν σὰν μελίσσι ἀπὸ τὴ χαρά, πράξη πόσο στοιχίζει ἡ ἀπουσία τῆς» προσκυνήσαμε τὸν τίμιο Σταυρὸ Βλέποντάς τους ἔτσι ἁπλούς, καὶ φωτιστήκαμε. Εὐχηθήκαμε δὲ σκονισμένους, ξυπόλητους μὲ τρύ- ταυτόχρονα εὐόδωση τῶν ἐργασιῶν πια ἐνδύματα διερωτᾶσαι: Ποιὸς εἶναι καὶ καλὴ ἀποπεράτωση τοῦ ναοῦ. σὲ πιὸ πλεονεκτικὴ θέση; Ἐμεῖς, ποὺ Κατόπιν, ἀφοῦ ὁ π. Μελέτιος ἀπολαμβάνουμε ὅλα τὰ ἀγαθὰ τοῦ ἔδωσε καὶ τὶς τελευταῖες ἐντολὲς σύγχρονου πολιτισμοῦ ποὺ δημιουρ- σχετικὰ μὲ τὰ σχέδια καὶ τὸ κτίσιμο, γήσαμε καὶ τὸν εὐδαιμονισμό του, ἢ ἀναχωρήσαμε ἔχοντας τὴν τιμητικὴ αὐτοὶ ποὺ τὰ στεροῦνται αὐτά, δὲν κατευόδωση τῶν παιδιῶν, ποὺ ἔτρε- γνωρίζουν ὅμως τί θὰ πεῖ ἄγχος καὶ χαν πίσω ἀπὸ τὸ αὐτοκίνητο ἀψηφώ- πλεονεξία; Μήπως ἡ εἰσοδός τους ντας τὴ σκόνη, ἀποχαιρετώντας μας στὴν Ὀρθοδοξία καὶ ἡ ἄρνηση τῆς καὶ φωνάζοντας χαρούμενα μὲ τὶς εἰδωλολατρίας εἶναι ἕνα δίδαγμα γιὰ ὑψηλὲς φωνές τους. Αὐτὴ ἦταν καὶ μᾶς; Γιὰ τὸν κίνδυνο, δηλαδή, ποὺ ἡ τελευταία εἰκόνα, ποὺ ἔμεινε στὴ διατρέχουμε νὰ ἐπανέλθουμε ἐμεῖς μνήμη μας, ἀπὸ τὴν εὐχάριστη καὶ σήμερα σὲ μία σύγχρονη ἐξευγενι- εὐλογημένη αὐτὴ ἀποστολή. Εὐχό- σμένης μορφῆς εἰδωλολατρία, ὅπου μαστε ἡ χάρη τῶν Ἁγίων Ραφαήλ, ἐπικρατεῖ ἡ πίστη στὸ χρῆμα καὶ ἡ Νικολάου καὶ Εἰρήνης νὰ σκεπάζει ἐξάρτηση ἀπὸ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν τοὺς κατοίκους τῆς Λουφούπα. Τὸ μας, ἀπὸ τὰ ἐπιτεύγματα, δηλαδή, ἱεραποστολικὸ κλιμάκιο ὑπὸ τὸν π. τοῦ πολιτισμοῦ μας. Τὶς σκέψεις Μελέτιο, καθὼς καὶ ὅλες τὶς ὀρθό- αὐτὲς τὶς διακόπτει ἡ δυνατὴ φωνὴ δοξες ἱεραποστολές, στὸν μεγάλο τοῦ π. Μελετίου: «Τῶν Σῶν δωρεῶν ἀγώνα τῆς μαρτυρίας καὶ τοῦ μαρτυ- ἀξίωσον ἡμᾶς, Παναγία Παρθένε», ρίου ποὺ καθημερινὰ βιώνουν. ἐνῷ ταυτόχρονα αἰσθανόμαστε τὶς «Ἱλαρὸν γὰρ δότην ἀγαπᾶ ὁ Θεός». -
61 Ο ΕΘΝΟΦΥΛΕΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΔΙΚΗ ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΝΟΔΟ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΤΟ 1872 Ἰωάννη Θ. Μπάκα Λέκτορος ΑΠΘ Ὁ τοῦ ὀρθοδόξου γένους, τοῦ ρωμαίι- 19ος αἰώνας ὑπῆρξε ἐποχή κου μιλέτ, ἔλαβαν ἐθνικό προσανατο- ἐξαιρετικά ἐντόνων ἐθνικῶν λισμό, πολλές φορές μέ τήν ἐπίδραση ἀνταγωνισμῶν στόν χῶρο τῆς Βαλκα- ξένων παραγόντων (πανσλαβισμοῦ) νικῆς, οἱ ὁποῖοι προκάλεσαν διαι- καί ζήτησαν νά ἀπομακρυνθοῦν ἀπό ρέσεις, ἀντιπαραθέσεις καί ἔνοπλες τήν κανονική τους ἐκκλησιαστική συγκρούσεις. Ἀπό τήν ἀνώμαλη δικαιοδοσία, πού δέν ἦταν ἄλλη ἀπό αὐτή κατάσταση, τήν ὁποία προκά- τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο1. λεσε ἡ ἀνάπτυξη τοῦ ἐθνικισμοῦ Ἔτσι, ὁ 19ος αἰώνας, ὁ αἰώνας στήν περιοχή, δέν ξέφυγε ἡ Ὀρθό- τῆς πλήρους ἀνάπτυξης τῆς ὀρθόδο- δοξη Ἐκκλησία. Τό Οἰκουμενικό ξης Ρωμηοσύνης σέ κάθε ἐπίπεδο, Πατριαρχεῖο, κάτω ἀπό τήν πνευ- πολιτικό, κοινωνικό, πνευματικό, ματική σκέπη τοῦ ὁποίου βρίσκο- οἰκονομικό ὑπῆρξε καί ὁ αἰώνας τῆς νταν ἕως τότε, λόγῳ τῆς Ὀθωμανικῆς διάσπασής της. Ἡ ἐθνική ἰδεολο- κατάκτησης, ὅλοι σχεδόν οἱ λαοί τῆς γία κατά τόν μητροπολίτη Ἀνδρέα Βαλκανικῆς, εἶδε τό πολυφυλετικό Νανάκη κάτω ἀπό τήν ἐπίδραση τῆς καί πολύγλωσσο ποίμνιό του νά διαι- γαλλικῆς ἐπανάστασης καί τοῦ εὐρω- ρεῖται καί νά σπαράζεται. παϊκοῦ διαφωτισμοῦ δημιουργεῖ Ἡ ἀνάπτυξη τῆς ἀρχῆς τῶν ἐθνικο- καί στή βαλκανική ἐθνικές ὁμάδες. τήτων στή Νοτιανατολική Εὐρώπη, Στήν Αὐστροουγγαρία οἱ Σέρβοι, κατά τόν 19ο αἰώνα, φυσικό ἦταν νά στίς κοινότητες τῆς εὐρωπαϊκῆς ἔχει ἄμεση ἐπίδραση καί στόν ὀρθό- διασπορᾶς, οἱ Ἕλληνες καί ἀκολου- δοξο χῶρο, προκαλώντας διαιρέ- θοῦν οἱ Βούλγαροι. Οἱ ἐθνικές ἐπανα- σεις στό ἑνιαῖο, ἕως ἐκείνη τήν ὥρα, στάσεις δημιουργοῦν ἐθνικά κέντρα κάτω ἀπό τήν ἔννοια τοῦ Γένους καί Βελιγράδι, Ἀθήνα, Σόφια, Βουκου- τῆς Ρωμηοσύνης, ὀρθόδοξο ποίμνιο. ρέστι. Ἡ διάσπαση τοῦ ὀρθόδοξου Σταδιακά ἐμφανίστηκαν, ἕως τίς Γένους, τῆς Ρωμηοσύνης εἶναι πλέον ἀρχές τοῦ 20οῦ αἰώνα, ὁ σερβικός, ὁ γεγονός2. ἑλληνικός, ὁ βουλγαρικός, ὁ ρουμα- Ἡ βίαιη καί ἀντικανονική νικός, ὁ ἀραβικός καί τέλος ὁ ἀλβανι- ἀπόσχιση τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλά- κός ἐθνικισμός. Μέσα σέ μία χρονική δος ἀπό τό Οἰκουμενικό Πατριαρ- περίοδο μισοῦ περίπου αἰώνα, μέλη χεῖο, μετά τήν ἀπελευθέρωση, ἦταν
62 δυστυχῶς τό πρῶτο θλιβερό παρά- κτήρα του, βρέθηκε σέ ἐξαιρετικά δειγμα τό ὁποῖο στή συνέχεια μιμή- δύσκολη θέση, βλέποντας τό ποίμνιό θηκαν οἱ ὑπόλοιπες Ὀρθόδοξες του ὄχι μόνο νά διαιρεῖται, ἀλλά καί Ἐκκλησίες πού ἀποσχίσθηκαν ἀπό νά συγκρούεται. Χωρίς νά εἶναι ἀντί- τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο. Κατά θετο στήν ἐθνική καί πατριωτική τόν π. Γεώργιο Μεταλληνό τό ἑλλη- ἔκφραση κάθε πιστοῦ, τήν ὁποία ἡ νικό ἐκκλησιαστικό σχίσμα ὑπῆρξε Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἐνθαρρύνει καί ἡ πρώτη ἐκδήλωση-μορφή ἐκκλησι- ἐπιδοκιμάζει, τέθηκε ἐνάντιο σέ κάθε αστικοῦ ἐθνοφυλετισμοῦ καί, ὅταν μορφή ἄκρατου ἐθνικισμοῦ τόν ὁποῖο ἀργότερα θά ἰσχυροποιηθεῖ ἡ ἐθνι- θεώρησε ὡς ἐχθρό τῆς ἑνότητας καί κιστική ἰδεολογία καί στά ὑπόλοιπα τῆς εἰρήνης στήν Ἐκκλησία4. Βαλκανικά κράτη, οἱ ἐθνικές Ἐκκλη- Σύμφωνα μέ τή διδασκαλία τῆς σίες θά μιμηθοῦν τό παράδειγμα τῆς Ἐκκλησίας ἡ διαίρεση τῶν πιστῶν Ἑλλαδικῆς καί θά κηρύ­ ουν κι αὐτές ξ σέ συγ­ ρουόμενες ὁμάδες, ἐμπίπτει κ τήν «αὐτογνώμονα» αὐτοκεφαλία στήν αἵρεση, καθώς: «πᾶς ὁ μισῶν τους3. τόν ἀδελφόν αὐτοῦ ἀνθρωποκτόνος Τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο, τό ἐστι, καί οἴδατε ὅτι πᾶς ἀνθρωποκτό- ὁποῖο τόνιζε πάντα τόν οἰκουμενικό νος οὐκ ἔχει ζωήν αἰώνιον ἐν ἐαυτῷ καί ὑπερεθνικό χριστιανικό χαρα- μένουσαν» (Α΄ Ἰωάννου, 3,15). Τό
63 θλιβερό στήν περίπτωση αὐτή εἶναι νικῆς, ὁ ἐθνοφυλετισμός χαρακτηρί- ὅτι ἡ Ἐκκλησία χρησιμοποιήθηκε ζεται ἀπό τή Σύνοδο ἀσυμβίβαστος γιά τήν ἔξαρση καί ἀνάπτυξη τοῦ μέ τήν Ὀρθοδοξία, ὡς προβολή τῆς ἐθνοφυλετισμοῦ. Αὐτό εἶναι φοβερό φυλῆς καί τοῦ ἔθνους σέ βάρος τῆς ἄν σκεφτεῖ κανείς ὅτι ἡ Ὀρθόδοξη πίστης καί κυρίως τῆς ἑνότητας τῆς Ἐκκλησία δέν μπορεῖ νά εἶναι ἐθνική Ἐκκλησίας. Ἀπό τή Σύνοδο προέ- μέ τήν ἄποψη τοῦ ἐθνικισμοῦ, ἀφοῦ κυψαν δύο κείμενα: α) ἡ «Ἔκθεσις στήν πραγματικότητα εἶναι ὑπερε- διαφωτίζουσα τήν ἑτεροδιδασκαλίαν θνική. τοῦ φυλετισμοῦ» καί β) ὁ «Ὅρος τῆς Πρώτη φορά δόθηκε ἐπίσημος Τοπικῆς Συνόδου τοῦ 1872». ὁρισμός καί περιγραφή τοῦ ἐθνο- Ἡ «Ἔκθεση» διακρίνει τόν ἐθνο- φυλετικοῦ φαινομένου ἔναντι τῆς φυλετισμό σέ ἐθνικό-πολιτικό καί ὀρθόδοξης χριστιανικῆς πίστης, τό ἐκκλησιαστικό. Ὁρίζει τόν ἐθνι- 1872, στήν Κωνσταντινούπολη, κό-πολιτικό φυλετισμό ὡς λόγῳ στή Μεγάλη Τοπική Σύνοδο πού διαφόρου φυλετικῆς καταγωγῆς καί συγκλήθηκε ἐκεῖ ἐξαιτίας τοῦ Βουλ- γλώσσης διάκρισιν καί διεκδίκησιν ἤ γαρικοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ζητήμα- ἐξάσκησιν ἀποκλειστικῶς δικαιωμά- τος5. Ἡ Σύνοδος αὐτή στήν ὁποία των παρ' ἀτόμων ἤ ὁμάδων ἀνθρώ- συμμετεῖχαν πέντε προκαθήμενοι πων ὁμοχώρων τε καί ὁμοταγῶν. Ἡ (Κωνσταντινουπόλεως Ἀνθιμος Στ΄, Σύνοδος καταδικάζει τόν παραπάνω Ἀλεξανδρείας Σωφρόνιος, Ἀντιοχείας φυλετισμό γιατί προκαλεῖ διακρί- Ἱερόθεος, Ἱεροσολύμων Κύριλλος σεις, ἐθνικές ἔριδες καί διχοστασίες καί Κύπρου Σωφρόνιος), δύο πρώην μεταξύ τῶν ἀνθρώπων, περισσότερο Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως ὅμως τήν ἀπασχολεῖ ἡ περίπτωση (Γρηγόριος Στ΄ καὶ Ἰωακείμ Β΄) τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ φυλετισμοῦ. Ὁ καί 25 μητροπολίτες ἀντιμετώπισε φυλετισμός αὐτός εἶναι ἡ ἐν τῷ αὐτῷ τόν ἐθνοφυλετισμό (ἐθνικισμό) ὡς τόπῳ συγκρότησις ἰδίων φυλετικῶν αἵρεση, ὡς διδασκαλία «ἑτέρα» πρός Ἐκκλησιῶν, πάντας μέν τούς ὁμοφύ- τήν ὀρθόδοξη πίστη6. λους ἀποδεχομένων, πάντας δέ τούς Ὁ μητροπολίτης Ἀνδρέας σημει- ἑτεροφύλους ἀποκλειουσῶν καί ὑπό ώνει καί πάλι: Ἡ παλαιά γενιά τῶν μόνον ὁμοφύλων ποιμένων διοικου- ἀρχιερέων, ἐκφραστές τῆς ἐθναρχικῆς μένων8. Ὁ ἐθνοφυλετισμός (ἐθνικι- συνείδησης καί τῆς ὀρθόδοξης ἑνότη- σμός) καταδικάζεται ὡς «καινή δόξα», τας, μέ τή νέα γενιά τῶν ἀρχιερέων «ξένος» πρός τήν ὀρθόδοξη παράδοση πού κατανοοῦν τό ἀναπόφευκτο καί «νεωτερική λύμη». Ἡ Σύνοδος καί τήν πραγματικότητα τοῦ νέου ἀποφάνθηκε ὅτι ὁ ἐθνοφυλετισμός κόσμου καί τῶν ἐθνικῶν κρατῶν καί ὄχι μόνο ἀντιβαίνει στήν διδασκαλία τῶν αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν, τό τοῦ Εὐαγγελίου, ἀλλά καί ἄγνωστὸς 1872 καταδικάζουν ἀπό κοινοῦ τόν ἐστιν ἐν τῷ πολιτεύματι καί τῇ ἱερᾷ ἐθνοφυλετισμό7. τῆς Ἐκκλησίας θεσμοθεσίᾳ9. Μέ ἀφορμή τό βουλγαρικό Ἀναφερόμενος στήν καταδίκη ζήτημα, δηλαδή τήν ἀντικανονική του ἐθνοφυλετισμοῦ ὁ μητροπο- ἵδρυση μέ σουλτανικό φιρμάνι, λίτης Σάρδεων Μάξιμος ἀναφέρει: τό 1870, τῆς Βουλγαρικῆς Ἐξαρ- «διά τοῦτο ὁ οἰκουμενικός Θρόνος, χίας καί τή διαίρεση πού προκάλεσε ἐν βαθείᾳ συ­ αισθήσει τῶν εὐθυνῶν ν στόν ὀρθόδοξο πληθυσμό τῆς βαλκα- αὐτοῦ, ὡς πρωτοθρόνου Ἐκκλησίας,
64 ἔναντι τῆς Ὀρθοδοξίας ἔλαβεν, ἀδιά- ἵδρυση τῆς Βουλγαρικῆς Ἐξαρχίας τό φορον ὑπό ποίας συνθήκας, θέσιν 1870 καί μέ ὅσα τήν ἀκολούθησαν, ἔναντι τοῦ σημαντικωτάτου τούτου μέ κυριότερο τόν ἑλληνοβουλγαρικό φαινομένου, ἐπικρίνας τούς Ἕλλη- ἐθνικό ἀνταγωνισμό καί τήν ἔνοπλη νας (1833-1850) καί καταδικάσας ἐν σύγκρουση μεταξύ τῶν δύο ἐθνῶν σέ τῇ συγκληθείσῃ ἐν Κωνσταντινουπό- Μακεδονία καί Θράκη (Μακεδονικός λει καί ἐν ἔτει 1872 Μεγάλῃ Τοπικῇ Ἀγώνας). Συνόδῳ τόν ἐθνοφυλετισμόν, ὁ Τό ἀντικανονικό τῶν βουλγα- ὁποῖος ὄχι μόνον ἀποτελεῖ παρέκκλι- ρικῶν ἀξιώσεων στηρίζεται στό ὅτι σιν τῆς ὑγιοῦς ἀγάπης πρός τό ἔθνος ἀπαίτησαν τήν ἵδρυση νέας αὐτο- καί τό κράτος, ἀλλά εἶναι καί πραγμα- κέφαλης Ἐκκλησίας, ὄχι ἐξαι- τικόν ἐμπόδιον εἰς τήν συνεργασίαν τίας κάποιας πολιτικῆς διαίρεσης ἤ τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν ἐν τῷ κρατικῆς ὑπόστασης, ἀλλά ἀποκλει- κόσμῳ καί ὁ μεγαλύτερος ἐχθρός της στικά γιά λόγους ἐθνικῆς καί γλωσ- ἑνότητος τῆς κατ΄ Ἀνατολὰς Ὀρθοδό- σικῆς διαφορᾶς τήν ὁποία ἡ Μεγάλη ξου Ἐκκλησίας»10. Τοπική Σύνοδος τοῦ 1872 χαρα­ Ἡ ἐμφάνιση τοῦ ἐθνοφυλετισμοῦ κτηρίζει ὡς «ἐθνοφυλετισμό» καί τήν προκάλεσε ἁλυσιδωτά γεγονότα. Τῆς καταδικάζει11. ἱστορικῆς ἀπόφασης γιά την καταδίκη Ὁ μητροπολίτης Σάρδεων Μάξι- τοῦ ἐθνοφυλετι­ μοῦ, τό 1872, προη- σ μος, ἀναφερόμενος καί πάλι στό γήθηκαν ἡ σερβική καί ἡ ἑλληνική θέμα αὐτό, γράφει ὅτι ἀπό τήν ἀρχή ἐπανάσταση, ἡ σχισματική ἀπόσχιση τοῦ Χριστιανισμοῦ οἱ χριστιανικές τῆς ἑλλαδικῆς Ἐκκλησίας, ἡ ἵδρυση Ἐκκλησίες ἦσαν τοπικές καί περι- τῆς Βουλγαρικῆς ἐξαρχίας. Στή συνέ- ελάμβαναν τούς πιστούς ὁρισμέ- χεια οἱ ἰδεολογικές αὐτές θέσεις νης πόλεως καί ὁρισμένης τοπικῆς ὁδήγησαν στήν ἔξαρση τοῦ ἐθνοφυ- περιφερείας, ἄνευ φυλετικῆς διακρί- λετισμοῦ στήν Παλαιστίνη καί τή σεως… διό καί ἀπό τῆς πόλεως συνή- Συρία καθώς καί στήν κατάληψη θως ἤ τῆς χώρας, οὐχί δέ ἀπό τῆς τοῦ Πρεσβυγενοῦς Πατριαρχείου τῆς ἐθνικῆς καταγωγῆς τοῦ πληρώματος Ἀντιόχειας ἀπό τούς Ἄραβες, μετά αὐτῶν προσωνυμοῦνται. Καί κατα- τήν ὑποδαύλιση τοῦ ἀραβικοῦ ἐθνι- λήγει: Οὕτω δέ καί αἱ μέχρι τοῦδε, κισμοῦ ἀπό τόν ρωσικό παράγοντα. χάριτι θείᾳ, διατηρούμεναι ἐκκλη- Τέλος, στίς ἀρχές τοῦ 20οῦ αἰώνα σίαι τῶν πατριαρχικῶν θρόνων τά ἴδια συμπτώματα παρουσιάστη- Κωνσταντινουπόλεως, Ἀλεξανδρείας, καν μέ τίς κατά καιρούς ἀξιώσεις Ἀντιοχείας, Ἱεροσολύμων καί ἡ τῆς γιά τοποθετήσεις Σέρβων καί βλαχο- ἀρχιεπισκοπῆς Κύπρου, ἀπό τῆς φώνων ἐπισκόπων σέ μητροπόλεις συστάσεως αὐτῶν εἶναι ἐκκλησίαι τῆς Μακεδονίας καθώς καί μέ τήν τοπικαί, δηλαδή ἐντός γεωγραφικῶν ἀνάπτυξη τοῦ ἀλβανικοῦ ἐθνικισμοῦ. ὁρίων περιλαμβανόμεναι καί οὐχί Ὡστόσο, ἡ ἀφορμή γιά τή διατύπωση ἐθνικαί· διό καί προσωνυμοῦνται τῆς ἐπίσημης θέσης τῆς Ὀρθόδοξης οὐχί ἀπό τῶν ἀποτελούντων αὐτᾶς Ἐκκλησίας στό ζήτημα δόθηκε ἀπό τό παντοδαπῶν ἐθνῶν, Ἑλλήνων, φέρ’ ὀξύτερο ἴσως φαινόμενο ἐθνικισμοῦ, εἰπεῖν, Αἰγυπτίων, Συρίων, Ἀράβων, πού ἀναπτύχθηκε τόν 19ο αἰώνα Βλάχων, Μολδαυῶν, Σέρβων, Βουλ- στή βαλκανική, τόν βουλγαρικό. Ὁ γάρων καί λοιπῶν, τῶν συνήθως ἐθνικισμός αὐτός ἐκφράστηκε, στό ἀναμίξ ἐν τοῖς κλίμασι τῶν ἐκκλη- ἐκκλησιαστικό του μέρος, μέ τήν σιῶν τούτων κατοικούντων, ἀλλ’ ἐκ
65 τῆς πρωτευούσης πόλεως12. σμένη στά λόγια του Παύλου «οὐκ ἔνι Ἀπό ὅλα αὐτά γίνεται ἀντιληπτό Ἰουδαῖος οὐδέ Ἕλλην, οὐκ ἔνι δοῦλος ὅτι ὁ ἐθνοφυλετισμός εἴτε εἶναι σερβι- οὐδέ ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι ἄρσεν καί θῆλυ· κός, ἑλληνικός, βουλγαρικός, ἀραβι- πάντες γάρ ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ κός ἤ ἀλβανικός ἀλλά καί οἱοσδήποτε Ἰησοῦ» (Γαλάτας, 3,28) καί «Παρα- ἄλλος γιά νά μήν περιοριστοῦμε μόνο καλῶ δέ ὑμᾶς, ἀδελφοί, διά τοῦ ὀνόμα- στή Νοτιοανατολική Εὐρώπη, ἀποτε- τος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, λεῖ διάσπαση τῆς ἑνότητας τῶν Ὀρθο- ἴνα τό αὐτό λέγητε πάντες, καί μή ᾖ ἐν δόξων, δηλαδή τοῦ Γένους καί αἵρεση ὑμῖν σχίσματα, ἦτε δέ κατηρτισμένοι τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας. Δέν εἶναι ἐν τῷ αὐτῷ νοΐ καί ἐν τῇ αὐτῇ γνώμῃ» δυνατόν ἡ φυλή νά τίθεται ὑπεράνω (Α΄ Κορινθίους, 1,10).- τῆς ἑνότητας τήν ὁποία παρέχει 1. Βλέπε στό Παρασκευᾶς Ματάλας, Ἒθνος καί ἡ ἐνέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ὀρθοδοξία : οἱ περιπέτειες μιᾶς σχέσης ἀπό τό μέσα στήν Ἐκκλησία. Ἡ Ἐκκλησία «ἑλλαδικό» στό βουλγαρικό σχίσμα, Ἡράκλειο εἶναι οἰκουμενική, καθολική, θεαν- (Πανεπιστημιακές Ἐκδόσεις Κρήτης) 22003. 2.Ἀνδρέας Νανάκης, μητρ. Ἀρκαλοχωρίου, θρώπινη, αἰώνια, γι’ αὐτό ἀποτελεῖ «Ἐθναρχική καί ἐθνική συνείδηση σέ σχέση βλασφημία ἐναντίον τοῦ Ἁγίου Πνεύ- μέ τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο», Πρακτικά ματος νά μετατρέπεται ἡ Ἐκκλησία Ἐπιστημονικῆς Διημερίδας «Τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο καί ἡ οἰκονομία τοῦ Γένους, Ἀθή- τοῦ Χριστοῦ σέ ἕνα ἐθνικό ἵδρυμα, νά να (Ἀδελφότης ὀφφικιάλων τοῦ Οικουμενικοῦ περιορίζεται μέχρι τῶν μικρῶν, πεπε- Πατριαρχείου) 2007, σ. 414. ρασμένων χρονικῶν ἐθνικῶν σκοπῶν 3. π. Γεώργιος Μεταλληνός, Παράδοση καί ἀλλοτρίωση, Ἀθήνα (Δόμος) 20014, σ. 255. καί μεθόδων (π. Ἰουστῖνος Πόποβιτς). 4. Μάξιμος, μητρ. Σάρδεων, Τό Οἰκουμενι- Σέ ὅ,τι δέ ἀφορᾶ τή διοικητική κόν Πατριαρχεῖον ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ, ὀργάνωση τῆς Ἐκκλησίας, ἀποκλει- Θεσσαλονίκη (Ἳδρυμα Πατερικῶν Μελετῶν) 19892, σ. 320-322. στικό κριτήριο συστάσεως καί ὑπάρ- 5. Ἀθανάσιος Ἀγγελόπουλος, «Ἡ ἑτεροδιδασκα- ξεως μίας «κατά τόπον Ἐκκλησίας», λία τοῦ Φυλετισμοῦ. Ἐπίκαιρες ἐπισημάνσεις», ἦταν ἡ ἐδαφικότητα καί μόνο13. Ἡ Προβληματισμοί ἐθνικοί καί θρησκευτικοί ἐπί- καιροι Α΄, Θεσσαλονίκη (Ἵδρυμα Ἐθνικοῦ καί καταδίκη του ἐθνοφυλετισμοῦ ἔγινε Θρησκευτικοῦ Προβληματισμοῦ-«Καρίπειον μέ ἀφορμή τίς ἐθνοφυλετικές διεκ- Μέλαθρον») 1997, σ. 149. δικήσεις τῶν Βουλγάρων οἱ ὁποῖοι 6. Βασίλειος Μουστάκης, «Βουλγαρική Ἐκκλησία», Θρησκευτική καί Ἡθική Ἐγκυ- θέλησαν νά ἱδρύσουν μία ἐθνική αὐτο- κλοπαίδεια, σ. 1009. κέφαλη Βουλγαρική Ἐκκλησία, ὄχι 7. Ἀνδρέας Νανάκης, μητρ. Ἀρκαλοχωρίου, σ. τοπική (Βουλγαρία), ὅπως ὁρίζουν οἱ 415. 8. Ἀθ. Ἀγγελόπουλος, σ. 153-154. κανόνες τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά πού θά 9. Ἀθ. Ἀγγελόπουλος, σ. 156. περιλάμβανε ὅλους τούς Βούλγαρους 10. Μάξιμος Σάρδεων, σ. 323. πού ζοῦσαν καί ἐντός της ἐκκλησια- 11. Βασίλειος Στεφανίδης, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, Ἀθήνα (Παπαδημητρίου) 61998, σ. στικῆς δικαιοδοσίας τοῦ Οἰκουμενι- 739. κοῦ Πατριαρχείου. Ἀποτέλεσμα τῆς 12. Μάξιμος Σάρδεων, σ. 323-325. κίνησης αὐτῆς ἦταν νά διαμορφωθεῖ 13. Οἱ «ὀπαδοί» τοῦ φυλετισμοῦ στηρίζουν τίς θέσεις τους στό 34ο ἀποστολικό κανόνα, ὁ μία νέα Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἐντός ὁποῖος ἀναφέρει ὅτι τούς ἐπισκόπους ἑκάστου τῶν ὁρίων μίας ἄλλης. ἔθνους εἰδέναι τόν αὐτοῖς πρῶτον καί ἡγεῖσθαι Ἡ καταδίκη τοῦ ἐθνοφυλετισμοῦ αὐτόν ὡς κεφαλήν δίνοντας στήν ἔννοια ἔθνος τή σημασία τῆς φυλῆς. Ἡ ἔννοια τοῦ ἔθνους μέ πρωτοβουλία τοῦ Οἰκουμενικοῦ ὅμως εἶναι φανερό ὅτι ἀναφέρεται σέ ἐπισκό- Πατριαρχείου, τό 1872, ἔσωσε τήν πους τοπικῶν καί ὄχι ἐθνικῶν Ἐκκλησιῶν. ἀξιοπρέπεια τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας Ὁ 8ος κανόνας τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου δέν ἐπιτρέπει στήν ἴδια πόλη νά βρίσκονται καί τῆς ὀρθόδοξης πίστης καί διδασκα- δύο ἐπίσκοποι, οὔτε στήν ἴδια ἐκκλησιαστική λίας πού δέν δέχεται διακρίσεις, βασι- Ἐπαρχία δύο Μητροπολῖτες.
66 ΕΣΧΑΤΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ Διακόνου Πορφυρίου (Fadi) Georgi Ἐπίκουρου καθηγητῆ τῆς Δογματικῆς Θεολογίας, Πανεπιστήμιο τοῦ Balamand, Λίβανος Ὁ τὴν βασιλείαν τοῦ Υἱοῦ τῆς ἀγάπης περὶ ἐσχάτων λόγος τῆς Αὐτοῦ» (Κολ. 1, 13.). Συνεπῶς τὰ Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας εἶναι ἔσχατα εἶναι παρόντα καθὼς τὸ ἄμεσα συνδεδεμένος μὲ τὸ κεφα- σχέδιο τοῦ Θεοῦ γιὰ τὴ σωτηρία τοῦ λαιῶδες σωτηριολογικὸ μήνυμά της. ἀνθρώπου ἔχει πραγματοποιηθεῖ, Ἡ ἰδιαιτερότητα αὐτὴ διατυπώνεται «τετέλεσται» ('Ιω. 19, 28.). ὁλοφάνερα στὴ λειτουργικὴ ζωὴ τῆς Αὐτό, τὸ ἅπαξ ἐν Χριστῷ τελού- Ἐκκλησίας καὶ στὰ πατερικὰ συγ- μενο σωστικὸ ἔργο, δὲν ἔγινε ποτὲ γράμματα καὶ διαφαίνεται ἤδη ἀπὸ ἀντιληπτὸ ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία ὡς τοὺς πρώτους αἰῶνες τοῦ χριστια- κάτι ποὺ ἐξαντλεῖται σὲ μιὰ στατικὴ νισμοῦ στὴ διττὴ ἐπίταση ἡ ὁποία ἀντίληψη τῆς σωτηρίας. Ἀντίθετα, ὑπάρχει ἀπὸ τότε στὴν περὶ ἐσχάτων κατανοεῖται ὡς ἕνας δυναμισμός, ὁ χριστιανικὴ ἀντίληψη. Σύμφωνα ὁποῖος ἐπεκτείνεται  ἕως τὴ συντέ- μὲ τὴν ἐπίταση αὐτή, παρότι τονι- λεια τοῦ αἰῶνος μέσῳ τῆς παρουσίας ζόταν ἐμφατικὰ καὶ διακηρυσσόταν καὶ τοῦ ἔργου τοῦ Ἁγίου Πνεύμα- ἡ πραγματικότητα τῆς ἐλεύσεως τῆς τος στὴν ἐκκλησιαστικὴ ζωή. Ἡ Βασιλείας τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ γεγονὸς ὁριστικὴ ἔκφανση τῆς σωτηρίας καὶ τῆς σωτηρίας, ἐντούτοις σταθερὴ πα- ἡ τελικὴ μετάθεση στὴ Βασιλεία τῶν ρέμενε ἡ ἐλπίδα γιὰ τὰ ἀναμενόμενα Οὐρανῶν παραμένουν, ἐν τῷ μεταξύ, μελλοντικὰ γεγονότα, διὰ μέσου τῶν ὡς τὰ κύρια ζητούμενα τῆς χριστια- ὁποίων ἡ ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητας νικῆς ἐλπίδας καὶ προσδοκίας. Ὁ φτάνει στὴν τελείωσή της. Μωϋσῆς βλέπει τὴ γῆ τῆς ἐπαγγελίας Ἡ προαιώνια εὐδοκία τοῦ Θεοῦ, πρὶν πεθάνει, δὲν ἀξιώνεται ὅμως τῆς τὸ δημιουργικὸ ἔργο, ἡ ἐκλογὴ καὶ εἰσόδου καὶ διαμονῆς σ’ αὐτήν. Ἔτσι υἱοθέτηση τοῦ λαοῦ Του, ἡ κλήση καὶ ὅλοι οἱ ἅγιοι, οἱ καλῶς ἀθλήσα- τῶν Προφητῶν, οἱ ἐπανειλημμένες ντες στὴν Παλαιὰ καὶ στὴν Καινὴ θεοφάνειες, ἀλλὰ καὶ περισσότερο, Διαθήκη, «κατὰ πίστιν ἀπέθανον ἡ ἐνσάρκωση τοῦ Λόγου, ὁ σταυ- πάντες, μὴ λαβόντες τὰς ἐπαγγελίας, ρικός Του θάνατος καὶ ἡ τριήμερη ἀλλὰ πόρρωθεν αὐτὰς ἰδόντες καὶ Ἀνάσταση τῆς ἀνθρώπινης φύσεως, ἀσπασάμενοι καὶ ὁμολογήσαντες ὅτι ἀποτελοῦν τὸ μυστήριο τῆς Θείας ξένοι καὶ παρεπίδημοί εἰσιν ἐπὶ τῆς Οἰκονομίας, διὰ τῆς ὁποίας ὁ Θεὸς γῆς» ('Εβρ. 11, 13.). Πατέρας «ἐρρύσατο ἡμᾶς ἐκ τῆς ἐξου- Οἱ Πατέρες ποτὲ δὲν ἀντιλήφθη- σίας τοῦ σκότους καὶ μετέστησεν εἰς καν τὸ εὐαγγελικὸ μήνυμα σὰν κλήση
67 γιὰ ὁριστικὴ ἐξοικείωση μὲ τὴν ταν στὴν ἐπαγγελία τῆς καινῆς καὶ ἐπίγεια Ἱερουσαλήμ, οὔτε ἔβλεπαν αἰώνιας ζωῆς καὶ ἀποδοχῆς τῆς ἐρχό- τὴν Ἐκκλησία σὰν μιὰ συμφιλίωση μενης βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Οἱ μὲ τὸν κόσμο, ἀλλὰ συνέχεια προσα- χριστιανοὶ κατάφερναν, μέσῳ τῆς νατολίζονταν πρὸς τὴν πορεία τοῦ βεβαιότητας τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Πάσχα, πρὸς τὴν ἔξοδο τοῦ λαοῦ τοῦ Χριστοῦ, νὰ ἀνοίξουν νέους ὁρίζο- Θεοῦ σὲ ἄγνωστη γῆ, ὅπου ὁ Κύριος ντες στὴν ἱστορία τῆς ἀνθρώπινης θὰ κατοικήσει ὁριστικὰ μὲ τὸν λαό ἀναζητήσεως τῆς ἀληθείας καὶ τοῦ Του, στὴ Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν καὶ νοήματος τῆς ζωῆς. Τὸ Εὐαγγέλιο τὴ νέα Ἱερουσαλήμ, τὴν «καταβαί- ἔγινε δεκτὸ ἀπὸ τὰ ἔθνη ὡς ἰσχυρὴ νουσαν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ» (Ἀποκ. 21.). καὶ πειστικὴ ἀπάντηση στὸν πόθο Τὸ γεγονὸς ἐπαληθεύεται στὴ Μετα- τῆς ἀνθρωπότητας γιὰ μιὰ ἄφθαρτη μόρφωση τοῦ Χριστοῦ, ὅπου «ἄνδρες ζωή. δύο συνελάλουν αὐτῷ, οἵτινες ἦσαν Στὴν πρώτη χριστιανικὴ περίοδο, Μωϋσῆς καὶ Ἠλίας, οἱ ὀφθέντες ἐν ἡ πεποίθηση τῆς ἐμπειρίας τῆς χάρι- δόξῃ ἔλεγον τὴν ἔξοδον αὐτοῦ, ἣν τος, ἡ πληρότητα τῆς ὁποίας ἀναμενό- ἤμελλε πληροῦν ἐν Ἱερουσαλήμ» ταν σύντομα, παρουσιάζεται ἔντονα (Λκ. 9, 30 – 31), καὶ στὴν ἡμέρα τῆς στὴ συνείδηση τῶν πιστῶν, ὡς συνέ- Πεντηκοστῆς, ὅπου τὸ ξεχείλισμα χεια τῆς Ἀποστολικῆς Παραδόσεως τῆς θείας χάριτος ἀποτέλεσε μόνο μιὰ τῆς συμβιώσεως μὲ τὸν Σωτήρα. ἀρχή, ἕνα ξεκίνημα. Ὅλη ἡ ἱστορική Οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας στὴ πορεία τῆς ἀνθρωπότητας κατευθύ- μετέπειτα περίοδο, μέσῳ τῆς πιστό- νεται σὲ μιὰ ἔσχατη τελείωση, στὴν τητάς τους στὴν Ἁγία Γραφή, ἐγκαθίδρυση τῆς βασιλείας τῶν ἀντλοῦν τὸ νόημα τῆς παρουσίας οὐρανῶν, ὅταν ἔρθει πάλι ὁ Υἱὸς τοῦ καὶ τῆς ἐμπειρίας τῆς Θείας Χάριτος Θεοῦ «μετὰ δόξης κρῖναι ζῶντας καὶ ἀπὸ τὰ μεγάλα γεγονότα τῆς Θείας νεκρούς». Ἀποκαλύψεως. Στὰ συγγράμματα Ὅλο τὸ ἱεραποστολικὸ ὅραμα τῶν ἀποστολικῶν Πατέρων καὶ τῶν τῆς πρώτης Ἐκκλησίας θεμελιωνό- Ἀπολογητῶν προβάλλεται τὸ εὐαγ-
68 γελικὸ πρότυπο τῶν δυὸ ἐλεύσεων γίζεται γιὰ τὴν τελικὴ ἀπολύτρωση τοῦ Κυρίου. Ἐκτὸς τῆς πρώτης Του μέσῳ τῆς κοινωνίας τοῦ θανάτου τοῦ ταπεινῆς ἐλεύσεως, ὁ Χριστὸς ἀναμέ- Χριστοῦ. Στὴ μετάνοια ἡ πορεία τῆς νεται νὰ ἔρθει πάλι «μετὰ δόξης». Οἱ ζωῆς τοῦ χριστιανοῦ ἀναπροσανατο- νεκροί, δίκαιοι καὶ ἁμαρτωλοί, θὰ λίζεται πρὸς τὴ συμφιλίωση μὲ τὸν ἀναστηθοῦν καί, στὴν κοινὴ τελικὴ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα καὶ εἰσάγε- κρίση, ὁ καθένας ἀπὸ αὐτοὺς θὰ λάβει ται στὴν προετοιμασία γιὰ «καλὴν ἀνταμοιβὴ ἀνάλογη μὲ τὴ ζωή του. ἀπολογίαν ἐπὶ τοῦ φοβεροῦ βήμα- Στὶς μεταγενέστερες ἐποχές, ἡ τος τοῦ Χριστοῦ». Στὴ Θεία Εὐχα- χριστιανικὴ Παράδοση ἀναπαρά- ριστία ὁ οὐράνιος «ἐσχατολογικὸς γει τὰ ἴδια θεολογικὰ σχήματα μὲ ἄρτος» διατίθεται στὸν παρόντα πιὸ ἀναπτυγμένη θεολογικὴ γλώσσα. Αὐτὸ ὀφείλεται στὰ καινούργια ἐνδιαφέ- ροντα, ποὺ ἀναπτύσ- σονται λόγῳ τῶν ἀπολογητικῶν ἀναγκῶν τῆς Ἐκκλη- σίας καὶ τῆς παρερμη- νείας τῆς διδασκαλίας της ἀπὸ αἱρετικὲς ὁμάδες μὲ ἔντονο ἐσχατολογικὸ προσα- νατολισμό. Ἡ ἀναζή- τηση ξεκάθαρων ἀπαντήσεων στὶς χιλιαστικὲς ἀντι- λήψεις καὶ στοὺς γνωστικοὺς κύκλους ὁδήγησαν αἰώνα, ὡς πρόγευση τῆς ἀποθησαυ- ἀναπόφευκτα σὲ ἐξέλιξη τῆς θεολο- ρισμένης μακαριότητας καὶ ἀρραβώ- γικῆς σκέψεως καὶ διατυπώσεως. Ἡ νας τῆς αἰώνιας ζωῆς. Ὁ ἄνθρωπος παρουσίαση τῆς ὀρθῆς περὶ ἐσχάτων ἐνσωματώνεται στὸν Χριστό, μετέ- διδασκαλίας γίνεται ἐκκλησιαστικὸ χει στὸν θάνατο καὶ τὴν Ἀνάστασή γεγονός. Πλούσια ἐσχατολογικὰ στοι- Του, ἀλλὰ καὶ στὴν ἐν Ἁγίῳ Πνεύ- χεῖα ἀρχικὰ εἰσέρχονται στὴ λειτουρ- ματι ζωή, ἐφόσον ἡ αὐγὴ τῆς ἡμέρας γικὴ ζωή, στὰ κείμενα καὶ κατόπιν τοῦ Κυρίου, ὁ ἐρχόμενος αἰώνας, ἔχει στὶς ἱερὲς εἰκόνες, γιὰ νὰ τὴν προικί- πράγματι ἀνατείλει. σουν μὲ νοήματα ἐλπίδας καὶ βεβαι- Οἱ Πατέρες, ὅμως, δὲν ἀναφέ- ότητας, ὡς πρὸς τὴν ἀναμενόμενη ρουν τὸν σύγχρονο ὅρο «ἐσχατο- βασιλεία καὶ τὴν ἐρχόμενη δόξα. λογία», οὔτε προσπαθοῦν νὰ τὴν Τὰ μυστήρια της Ἐκκλησίας ἀναπτύξουν ὡς δογματικὸ σύστημα. ἀποκτοῦν κεντρικὴ σημασία σ’αὐτὴν Ἡ Πατερικὴ σκέψη, ὅσον ἀφορᾶ τὴν προοπτική. Στὸ βάπτισμα ὁ αὐτὸ ποὺ καλοῦμε σήμερα «ἐσχατο- χριστιανὸς λαμβάνει τὸν ἀρραβώνα λογία», περιστρέφεται ἀνάμεσα σὲ τῆς ἐπαγγελθείσας κληρονομίας, δυὸ πόλους. Ὁ πρῶτος εἶναι ἡ βασι- τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, καὶ σφρα- λεία τοῦ Θεοῦ, ἡ παρουσία καὶ ἡ
69 ἐλευσή της στὸ ἱστορικὸ γίγνεσθαι γία. τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ δεύτερος «ἐσχα- Ὁ Ὠριγένης, ἐπιμένοντας σὲ μιὰ τολογικὸς πόλος», ποὺ ἐξακολουθεῖ κυκλικὴ ἀντίληψη τοῦ χρόνου, Ἡ ἀλήθεια παύει νὰ συνδυάζεται πλέον μὲ τὸ παρελθόν, ὅπως στὴν ἀρχαία φιλοσοφία, ἀλλὰ μὲ τὸ μέλλον, μὲ τὸ ἔσχατον, τὴ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ὡς τὴν κατεξοχὴν τέλεια ἀλήθεια. νὰ ἀποτελεῖ τὸ ἐπίκεντρο τῆς προσ- χαρακτηρίζεται ἀπὸ τὴν ἀνεπάρ- δοκίας καὶ ἐλπίδας στὴ Βιβλικοπα- κειά του ὡς πρὸς τὴν ἀποτίμηση τῆς τερικὴ Παράδοση εἶναι ἡ Δευτέρα ἱστορίας καὶ τῶν γεγονότων, ἐφόσον ἔνδοξος Παρουσία τοῦ Χριστοῦ. τοῦ ἔλειπε μιὰ ξεκάθαρη ἐσχατολο- Αὐτοὶ οἱ δυὸ πόλοι καθορίζουν γικὴ προοπτική. Τὰ ὄντα πρέπει νὰ τὴν πλούσια ἐσχατολογικὴ θεματο- ἐπιστρέψουν περιστροφικά, μὲ τὴν λογία στὴν Ὀρθόδοξη Παράδοση, ἡ ἀκραία πλατωνικὴ ἔννοια τοῦ ὅρου, ὁποία ἐμπεριέχει μαζὶ μὲ τὸν θάνατο, στὴν προπτωτική τους κατάσταση.   τὴν Ἀνάσταση, τὴν τελικὴ κρίση, τὸν Τὰ ἔργα τοῦ Μ. Ἀθανασίου, παράδεισο, τὴν κόλαση, ἀλλὰ πάνω τὸν τέταρτο αἰώνα, θεωροῦνται τὰ καὶ πρὶν ἀπὸ ὅλα τὴν αἰώνια ζωή. Οἱ πρῶτα σταθερὰ βήματα στὴ διαδι- χριστιανοὶ εἶχαν πάντα συνείδηση κασία ἀνεξαρτητοποιήσεως τῆς ὅτι ὁ Χριστὸς εἶναι «ἡ Ἀνάστασις καὶ χριστιανικῆς θεολογικῆς σκέψεως ἡ Ζωή»('Ιω. 11, 25), «ὁ Πρῶτος καὶ ἀπὸ τὴ φιλοσοφικὴ γλώσσα καὶ τὰ ὁ Ἔσχατος» καὶ ὅτι ἡ βασιλεία τοῦ κυριαρχοῦντα ἀρχαῖα κοσμολογικὰ Θεοῦ δὲν τοποθετεῖται ἀποκλειστικὰ σχήματα. Ὑποχρεώθηκε νὰ ἀσχολη- στὸ μέλλον. «Ἰδοὺ γὰρ ἡ βασιλεία τοῦ θεῖ μὲ τὴν ἔννοια τοῦ χρόνου, ὥστε Θεοῦ ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν»(Λκ. 17, 21). νὰ ἀναιρέσει τὶς προτάσεις τῶν ἀρει- Ἡ αἴσθηση τῆς ἐγγύτητάς της (Ματθ. ανῶν. Γιὰ τὸν πατριάρχη Ἀλεξαν- 3, 2) ὀφείλεται στὴ χαρακτηριστικὴ δρείας, ὁ χρόνος ὑπάρχει ταυτόχρονα χριστιανικὴ ἀντίληψη τοῦ λυτρωτι- μὲ τὸν κόσμο, ὡς δημιούργημα τοῦ κοῦ ἔργου τοῦ Χριστοῦ, ὡς υἱοθεσία ἄχρονου καὶ προαιώνιου Λόγου τοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ Θεὸς προσεγγίζεται Θεοῦ. Ἡ βασικὴ θέση τοῦ Μ. Ἀθανα- ὄχι μόνο ὡς δίκαιος κριτής, ἀλλὰ καὶ σίου συνοψίζεται στὴ διάκρισή του ἐλεήμων Πατήρ, «Πατὴρ τοῦ μέλλο- «ἐκ τῆς φύσεως», ποὺ ἀφορᾶ τὸν ντος αἰῶνος», ποὺ καλεῖ τὴν ἄσωτη τρόπο ὑπάρξεως τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ ἀνθρωπότητα στὸν πατρικὸ οἶκο. τοῦ «ἐκ τῆς βουλήσεως», ποὺ ἀφορᾶ Στοὺς μετέπειτα αἰῶνες, οἱ πατέ- τὴν κτιστὴ ὑπάρξη τοῦ χρόνου καὶ ρες καὶ ἐκκλησιαστικοὶ συγγραφεῖς τοῦ κόσμου. Ἡ αἰώνια βούληση τοῦ βρέθηκαν μέσα σὲ ποικίλα φιλοσο- Θεοῦ ἐκφράζεται πάντα σὲ σχέση μὲ φικὰ καὶ πολιτισμικὰ πλαίσια, ὅταν τὸν χρόνο καὶ τὴ δημιουργία. ἀναγκάστηκαν νὰ ἐπεξεργαστοῦν Ὁ Μ. Βασίλειος, διακρίνοντας τὴ φιλοσοφικὴ ἔννοια τοῦ χρόνου, ἡ διάφορα εἴδη καὶ μορφὲς τοῦ χρόνου, ὁποία ἀφορᾶ ἄμεσα τὴν κοσμολογία, ὑπογραμμίζει τὴν εὐθύγραμμη τὴν κτιστολογία καὶ τὴν ἐσχατολο- πορεία του στὴ βιβλικὴ παράδοση.
70 Τονίζει τὸ πέρασμά του μαζὶ μὲ τὸν τῆς Ἀναστάσεως, καὶ τῆς μελλο- ἀνεπανάληπτο χαρακτήρα του. Ἡ ντικῆς καὶ Δευτέρας Παρουσίας. Τὰ κοινὴ πορεία τῆς φύσεως τῶν δημι- γεγονότα αὐτά, παρότι ἀπομακρυ- ουργημάτων μαζὶ μὲ τὸ πέρασμα σμένα χρονικά, ἐκτελοῦνται στὸ ἴδιο τοῦ χρόνου καθορίζονται μέσῳ τῶν ἔτος καὶ στὴν ἴδια θεία Λειτουργία. ἐννοιῶν τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ Ὁ χρόνος γιὰ ὅλες αὐτὲς τὶς γιορτὲς μέλλοντος, ποὺ μαρτυροῦν τὴν συνοψίζεται καὶ ἑνοποιεῖται, διότι ὁ ἔλλειψη σταθερότητας καὶ μονιμότη- Θεάνθρωπος Χριστὸς δημιούργησε τας στὴν κτιστὴ φύση καὶ ἐκφράζουν τὸν κόσμο, ἵδρυσε τὴν «καινότητα τὴν ἐξέλιξη τῶν δημιουργημάτων. Τὸ τῆς ζωῆς» καὶ τελειώνει τὴ δημιουρ- μέλλον ἐξηγεῖ τὴν σημασία τοῦ παρό- γία στὰ ἔσχατα. Αὐτὴ ἡ ἑνότητα καὶ ντος καὶ τοῦ παρελθόντος. Τὸ ἐσχα- ἀνακεφαλαίωση στὸ πρόσωπο τοῦ τολογικὸ περιεχόμενο τοῦ μέλλοντος Χριστοῦ βιώνεται καὶ ἐκφράζεται φανερώνεται στὸ παρελθὸν καὶ στὸ συνεχῶς ἐντὸς τῆς Ἐκκλησίας. παρὸν μέσῳ τῆς θεοφάνειας καὶ τῶν Στὴν πατερικὴ σκέψη, ὁ δυνα- σωστικῶν ἐνεργειῶν τοῦ Θεοῦ. Ἐνῷ μισμὸς τῆς ρευστότητας καὶ τοῦ ὁ πιστὸς ζεῖ στὸ «νῦν», ἀρνεῖται νὰ περάσματος τοῦ χρόνου προσφέ- ἀφομοιωθεῖ ἐντελῶς μὲ αὐτό, διότι ρουν τὸ νόημα τῆς «ὄγδοης ἡμέρας». γνωρίζει ὅτι ὁ παρὼν χρόνος ἐκλεί- Ὁ φυσικὸς ἀτελὴς χρόνος ἐπεκτεί- πει «πρὸς ἑσπέραν» καὶ «κλίνει πρὸς νεται καί, μέσα στὴν περιστροφὴ δύσιν». Ἡ ἀξιολόγηση τῆς ζωῆς ὑπὸ τῆς ἑβδομάδας, αὐξάνεται καὶ καθυ- τὸ πρίσμα τοῦ μέλλοντος ὑπογραμ- στερεῖται τὸ πέρασμα τοῦ «ἑβδομα- μίζεται συνεχῶς. Ὁ ἄνθρωπος εἶναι διαίου» χρόνου τῶν ἑπτὰ ἡμερῶν, πολίτης τοῦ μέλλοντος. Οἱ ὑπόλοι- ὁ ὁποῖος βρίσκει τὴν τελείωσή του ποι Καππαδόκες προχωροῦν στὴν στὴν ὄγδοη ἡμέρα, δηλαδὴ στὴ βασι- ἴδια γραμμή. Ὁ Ἅγ. Γρηγόριος ὁ λεία τοῦ Θεοῦ. Ὁ χριστιανὸς ζεῖ στὸν Θεολόγος δέχεται τὸν προπαρα- χρόνο ἐσχατολογικά, μέχρι νὰ ἔρθει σκευαστικὸ χαρακτήρα τοῦ χρόνου ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Ἡ ὄγδοη ἡμέρα καὶ θεμελιώνει τὴν ἀντίληψή του συμβολίζει τὰ σημεῖα, μὲ τὰ ὁποῖα αὐτὴ στὴ διάκριση μεταξὺ χρόνου τὸ «ἔσχατον» ἐμβαίνει στὸν χρόνο καὶ αἰωνιότητας. Οἱ περιορισμοὶ καὶ καὶ εἰσάγει σ’ αὐτὸν τὴν αἰωνιότητα. τὰ ὅρια τοῦ χρόνου ἔχουν παιδαγω- Αὐτὰ τὰ σημεῖα εἶναι τὰ γεγονότα τῆς γικὸ χαρακτήρα καὶ στοχεύουν στὴν καινούριας ἐν Χριστῷ οἰκονομίας, ἐνδυνάμωση τῆς ἐπιθυμίας τῆς αἰωνι- κυρίως ἡ Ἀνάσταση. Οἱ Καππαδόκες ότητας καὶ τῆς μονιμότητας. Στὶς δυὸ ἔχουν συνδυάσει τὴν ὄγδοη ἡμέρα μὲ Λειτουργίες τοῦ Μ. Βασιλείου καὶ τὴν ἀποκατάσταση τῶν πραγμάτων, τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου, ὁ χρόνος ποὺ εἶχαν διαταραχθεῖ ἀπὸ τὴν ἁμαρ- στὴν Ἐκκλησία ἐκλαμβάνεται σὲ μιὰ τία, στὴν αἰωνία τους κίνηση πρὸς συνοπτικὴ ἑνότητα, ποὺ ἐκφράζεται τὸν Θεό. Κατὰ τὸν Μ. Βασίλειο, ἡ στὴ λατρευτικὴ ζωή. Ἡ λειτουργικὴ ὄγδοη ἡμέρα εἶναι ἡ ἡμέρα τὴν ὁποία μνήμη ἀναφέρεται καὶ στὸ παρελθὸν ὁραματίστηκαν οἱ Προφῆτες τῆς καὶ στὸ μέλλον. Ἡ σύνοψη αὐτὴ καὶ Παλαιᾶς Διαθήκης. Χαρακτηρίζεται ἡ ἑνότητα τοῦ χρόνου ἐκφράζεται ὡς «Ἡμέρα Κυρίου» καὶ «ἀνέσπερη», ἐπίσης στὴν τάξη τοῦ λειτουργικοῦ «ἄνευ ἀλληλουχίας» καὶ «ἄνευ ἔτους, ὅταν ἐπιτελοῦμε τὴ μνήμη τῆς τέλους». Ἀνεξάρτητος ἀπὸ τοὺς περι- Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ, τῆς Μετα- ορισμοὺς τῆς χρονικότητας καὶ τοῦ μορφώσεώς Του, τῆς Σταυρώσεως, τόπου, ὁ ἄνθρωπος εἰσέρχεται στὴν
71 ὄγδοη ἡμέρα, στὴ γῆ τῶν ζώντων καὶ νίων». Ὁ Ἅγιος διαπιστώνει τὸν πραγ- συμμετέχει στὴν ὄντως αἰώνια ζωή. ματικὸ καὶ τὸν ἄμεσο χαρακτήρα τῆς Μία ἄλλη ἐκδοχὴ αὐτοῦ τοῦ γεγο- «ἐν τῷ κόσμῳ ἐνεργείας τοῦ Θεοῦ», νότος ἀναπτύχθηκε στὴν Ἐκκλη- ὅπως περιγράφεται στὴ βιβλικοπατε- σία μὲ βάση τὴν πρὸς Ἑβραίους ρικὴ Παράδοση, καὶ ξεκαθαρίζει πὼς Ἐπιστολή, «σκιὰν (γὰρ) ἔχων ὁ νόμος ἡ χριστιανικὴ ἐσχατολογία ξεπερνᾶ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν κάθε μορφὴ ἠθικισμοῦ, ἀναζητώντας τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτων» ('Εβρ. τὴν ἄμεση κοινωνία μὲ τὸν ζῶντα 10, 1), ἡ ὁποία βρίσκει μιὰ ἀπὸ τὶς πιὸ Θεό. Ὁ ἄνθρωπος, ποὺ συναντᾶ τὸν ἀναπτυγμένες της μορφὲς στὴ διδα- Θεό, κοινωνεῖ τὴν αἰωνιότητά Του σκαλία τοῦ Ἁγ. Μαξίμου τοῦ Ὁμολο- γητῆ. Τὰ γεγονότα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ἀποτελοῦν μόνο «σκιά» τῶν μελλοντικῶν ἀγαθῶν καὶ ἡ τωρινὴ ἐκκλησιαστικὴ πραγματι- κότητα δὲν εἶναι παρὰ «εἰκόνα» τῆς «ἀληθείας», ἡ ὁποία θὰ ἀνακαλυφθεῖ, μὲ τρόπο μοναδικό, στὰ ἔσχατα. Ἡ ἀλήθεια παύει νὰ συνδυάζεται πλέον μὲ τὸ παρελθόν, ὅπως στὴν ἀρχαία φιλοσοφία, ἀλλὰ μὲ τὸ μέλλον, μὲ τὸ ἔσχατον, τὴ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ὡς τὴν κατεξοχὴν τέλεια ἀλήθεια. Στὴν κρίσιμη ἱστορική φάση, ποὺ προηγεῖται τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως, οἱ ἡσυχαστὲς πατέρες τονίζουν τὴν ἐσχατολογικὴ διάσταση τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς καὶ τῆς ἁγιοπνευματικης ἐμπει- ρίας τῶν Ἁγίων, θεμελιώνοντας τὴν ἑρμηνευτική τους στὸ πνεῦμα καὶ τὴ Παράδοση τῶν Πατέρων. Δὲν προσπαθοῦν νὰ περιγράψουν τὰ ἔσχατα, οὔτε νὰ καλλιεργήσουν μιὰ συστηματικὴ διδασκαλία περὶ καὶ ἀντανακλᾶ τὴν οὐράνια δόξα τῆς ἐσχάτων. Κέντρο τῆς διδασκαλίας Ἁγίας Τριάδος. τους παραμένει ἡ ἐμπειρία τοῦ ἀκτί- Στὴν Ὀρθόδοξη θεολογία ἀνα- στου φωτὸς καὶ ἡ ἄκτιστη χάρη τοῦ πτύσσεται μία ὁλοκληρωμένη διαλε- Ἁγίου Πνεύματος, ὡς προϋπόθεση κτικὴ σύνθεση, ποὺ παρουσιάζει τὴ τῆς μεταμορφώσεως καὶ καθοδηγή- σχέση τῆς ἱστορίας καὶ τῆς ἐσχατο- σεως τοῦ ἀνθρώπου στὸν ἔσχατο λογίας. Ἡ Ἐκκλησία δὲν πίστεψε στόχο τῆς ζωῆς, στὴ θέωση καὶ θεία ποτὲ ὅτι ἡ Νέα Ἱερουσαλήμ, ἡ ἐρχό- υἱοθεσία, στὴν «ἐπίγνωση τῆς Ἁγίας μενη Βασιλεία, εἶναι μόνο ἡ δωρεὰ Τριάδος». Οἱ χριστιανοί, ὅπως διδά- τοῦ Θεοῦ. Εἶναι ἐπίσης τὸ ἀποτέλε- σκει ὁ Ἅγ. Γρηγόριος Παλαμας, εἶναι σμα καὶ ἡ τελείωση κάθε θετικῆς, σὲ οἱ «ἔχοντες λόγον τῶν μελλόντων» συνέργεια μὲ τὸν Θεό, ἀνθρώπινης καὶ «πίστιν ἡ ἔννοιαν περὶ τῶν οὐρα- ἐνέργειας μέσα στὴν ἱστορία.-
72 ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΑΙ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ π. Βασιλείου Καλλιακμάνη Καθηγητῆ Τμήματος Θεολογίας A.Π.Θ. Ἀ τῶν τραπεζῶν, δηλαδὴ τῆς δίκαιης ναφέρει ὁ εὐαγγελιστὴς διανομῆς φαγητοῦ, προκειμένου νὰ Λουκᾶς στὶς Πράξεις τῶν μὴ δημιουργοῦνται προβλήματα. Ἀποστόλων, περιγράφοντας τὴν Ἀλλὰ καὶ στὴν περίπτωση αὐτὴ ἐσωτερικὴ ζωὴ τῆς πρώτης χριστιανικῆς κοινότητας: «Ἦσαν προσ- καρτεροῦντες τῇ διδαχῇ τῶν ἀποστόλων καὶ τῇ κοινωνίᾳ τοῦ ἄρτου καὶ ταῖς προσευχαῖς…πάντες δὲ οἱ πιστεύοντες ἦσαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ εἶχαν ἅπαντα κοινά, καὶ τὰ κτήματα καὶ τὰς ὑπάρξεις ἐπίπρασκον καὶ διεμέ- ριζον αὐτὰ πᾶσι καθότι ἄν τις χρείαν εἶ­ ε»1. χ Ἡ ἐμπειρία τῆς πρώτης Ἐκκλησίας τῶν Ἱεροσο- λύμων, ὅπου συνδυάζο- νται κοινὴ προσευχή, κήρυγμα, Θεία Εὐχα- ριστία καὶ κοινοκτη- μοσύνη, ἐπηρέασε τὶς μεταγενέστερες ἐκκλη- σιαστικὲς κοινότητες καὶ διασώζεται ὣς σήμερα στὰ μοναστικὰ κοινόβια. Σὲ ἄλλο σημεῖο τῶν Πράξεων δίδεται προτεραιότητα στὴ διδαχὴ τῶν Ἀποστόλων ἀναφέρεται ἡ αἰτία καὶ τὸ ἀποστολικὸ κήρυγμα, ἐνῷ καὶ περιγράφεται ὁ τρόπος ἐκλογῆς ἡ ἐνασχόληση μὲ τὴν κοινωνικὴ τῶν ἑπτὰ διακόνων, οἱ ὁποῖοι προσφορὰ ἀκολουθεῖ. Εἶναι χαρα- ἀνέλαβαν τὴν εὐθύνη διακονίας κτηριστικὴ ἡ θέση ποὺ διατυπώ-
73 θηκε ἀπὸ τοὺς δώδεκα ἀποστόλους κοινωνία. Τόσο μεγάλη εἶναι ἡ ἀξία μετὰ τὸν «γογγυσμό» τῶν Ἑλλη- ποὺ ἔδωσε ἡ ἀποστολικὴ παράδοση νιστῶν πρὸς τοὺς Ἑβραίους, ὅτι στὴν ἀνιδιοτελῆ ἀγάπη, ὥστε τὴν παραθεωροῦνται οἱ χῆρες τους: τοποθετεῖ πάνω ἀπὸ τὴ γλωσσολα- «Οὐκ ἀρεστόν ἐστιν ἡμᾶς καταλεί- λιά, τὴν προφητεία, τὴ θαυματουρ- ψαντες τὸν λόγον τοῦ Θε­ ῦ διακο- ο γία, τὴν ἑκούσια πτωχεία, ἀλλὰ καὶ νεῖν τραπέζαις»2. τὸ μαρτύριο3. Γιὰ τὴν ἀγάπη τοῦ Ὁρισμένοι σύγχρονοι θεολό- Χριστοῦ οἱ μάρτυρες ἔχυσαν τὸ γοι ὑποστηρίζουν ὅτι ἡ Ἐκκλη- αἷμα τους, οἱ ὁμολογητὲς ὑπέμει- σία σώζει τὸν κόσμο «μὲ αὐτὸ ποὺ ναν καρτερικὰ τὰ βασανιστήρια, οἱ εἶναι» κι ὄχι «μὲ αὐτὸ ποὺ κάνει», πλούσιοι Πατέρες σκόρπισαν τὸν παραπέμποντας προφανῶς στὸ ἁγια- πλοῦτο στοὺς πένητες καὶ ἐνδε- στικὸ ἔργο της καὶ εἰδικότερα στὸ εῖς, οἱ ὅσιοι ἀσκητὲς βίωσαν τὴν μυστήριο τῆς Θείας Εὐχαριστίας. ἑκούσια πτωχεία τοῦ Χριστοῦ καὶ Ἡ θέση αὐτὴ εἶναι καταρχὴν ὀρθή, ἔγιναν πρότυπα ἀρετῆς καὶ τελειό- ἀρκεῖ νὰ μὴν αὐτονομεῖται. Ἀπὸ τητας. Πιστοὶ ἄνθρωποι τοῦ λαοῦ Τόσο μεγάλη εἶναι ἡ ἀξία ποὺ ἔδωσε ἡ ἀποστολικὴ παράδοση στὴν ἀνιδιοτελῆ ἀγάπη, ὥστε τὴν τοποθετεῖ πάνω ἀπὸ τὴ γλωσσολαλιά, τὴν προφητεία, τὴ θαυματουργία, τὴν ἑκούσια πτωχεία, ἀλλὰ καὶ τὸ μαρτύριο. τὸ ἄλλο μέρος δημοσιογράφοι καὶ πρόσφεραν τὰ ὑπάρχοντά τους γιὰ σχολιαστὲς τῆς σύγχρονης κοινω- τὴν ἀνακούφιση «τῶν τοῦ Χριστοῦ νικῆς πραγματικότητας βλέπουν πενήτων», καθιστάμενοι μεγάλοι τὴν Ἐκκλησία ὡς ἐγκόσμιο κοινω- εὐεργέτες τοῦ Γένους. νικὸ ὀργανισμὸ ἀναζητώντας καὶ Ἡ Ἐκκλησία καλλιεργεῖ τὴν ἀναγνωρίζοντας σὲ αὐτὴ μόνο ἀγάπη καὶ ἀναπτύσσει τὴν κοινω- τὸ κοινωνικὸ ἔργο, ἀγνοώντας νικὴ προσφορὰ μὲ τὴ διδασκαλία προφανῶς ὅτι τὸ πνευματικό της καὶ τὴ συμβολική της γλώσσα, ποὺ ἔργο ἔχει κοινωνικὲς διαστάσεις. ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐμπειρικὴ Στὸ ζήτημα αὐτὸ ὑπάρχει τάση βίωσή της. Στὸ συμβολικὸ ἐπίπεδο, προσφυγῆς σὲ μονομέρειες, πού ποὺ ἴσως εἶναι καὶ τὸ πιὸ σημα- ἂν αὐτονομηθοῦν, ἀπομακρύνουν ντικό, ἐμπνέει μὲ τὸ εὐαγγελικὸ ἀπὸ τὸ εὐαγγελικὸ καὶ ἀποστολικὸ μήνυμα τὴν κοινωνικὴ δικαιοσύνη, μήνυμα τῆς σωτηρίας. τὴν ἀλληλεγγύη, τὴ φιλανθρωπία, Ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, τὴν ἀλληλοβοήθεια, τὴ θυσία, τὴν ἡ Χάρη τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ καὶ καταλλαγὴ καὶ τὴ συμφιλίωση. ἡ κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύμα- Ἔτσι βοηθᾶ στὴν ἔξοδο ἀπὸ τὸν τος ἐκχέονται ἁπλόχερα στὴ Θεία ἀτομισμὸ καὶ τὴν ἰδιώτευση καὶ Εὐχαριστία καὶ ἐν συνέχειᾳ κλῆρος δημιουργεῖ κατάλληλο κλίμα γιὰ τὴ καὶ λαὸς καλοῦνται νὰ μεταγγίσουν διαμόρφωση κοινωνικῆς συνείδη- ἐμπράκτως τὶς θεῖες δωρεὲς στὴν σης, συντελώντας στὴν ἀνάπτυξη
74 διαπροσωπικῶν σχέσεων καὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ, ποὺ ἀναφέρεται στὴν ἐπικοινωνία μεταξὺ τῶν ἀνθρώ- ἀγάπη πρὸς τοὺς ἐχ­ ρούς4, συμβάλ- θ πων. Ταυτόχρονα εὐνοεῖ, διαφυλάσ- λει στὴν πλάτυνση τῆς χριστια- σει καὶ καλλιεργεῖ τὴν κοινωνικὴ νικῆς συνείδησης καὶ τὸ ἄνοιγμα συνοχή. Οἱ δραστηριότητές της στὸ συνάνθρωπο, καὶ μάλιστα σ’ καὶ οἱ πρωτοβουλίες της, ἐφόσον αὐτὸν ποὺ βρίσκεται σὲ ἀνάγκη, συνιστοῦν ἀπαύγασμα βιωμένης χωρὶς νὰ λαμβάνει ὑπ’ὄψιν φυλετι- καὶ ἀνιδιοτελοῦς ἀγάπης, πείθουν κές, πολιτικές, κοινωνικὲς ἢ ἄλλες καὶ τὸν πιὸ δύσπιστο πολίτη γιὰ διαφορὲς. τὴν αὐθεντικότητά τους. Ἴσως φαίνεται οὐτοπικὸς ὁ ἐκκλησιαστικὸς λόγος. Ἂν ὅμως ληφθεῖ σοβαρὰ ὑπ’ ὄψιν, μπορεῖ νὰ συνεισφέ- ρει στὴν ἀντιμετώπιση τῶν κοινωνικῶν προβλημάτων, καὶ νὰ ἐλαχιστοποιήσει τοὺς κοινωνικοὺς κραδα- σμούς, ποὺ προκαλοῦν ἡ κοινωνικὴ ἀδικία, τὸ μίσος, ἡ ἔχθρα καὶ ὁ κοινωνικὸς ἀνταγωνισμός. Ἡ σύγχρονη κοινωνία θέτει στὸ ἐπίκεντρὸ τοῦ ἐνδιαφέροντος τῶν ἀνθρώ- πων τὰ ἐνστικτώδη πάθη τῆς φιλαυτίας, τῆς φιλαρ- γυρίας καὶ τῆς γαστριμαρ- γίας, τὰ ὁποῖα σύμφωνα μὲ τὴ νηπτικὴ παράδοση θεωροῦνται αἰτία καὶ πηγὴ γιὰ τὴν ἐμφάνιση ἄλλων παθῶν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀντιστραφεῖ ἡ κατάσταση. Νὰ τεθεῖ στὸ ἐπίκεντρο τοῦ κοινωνικοῦ ἐνδιαφέρο- Ὅποιος πιστεύει στὸν Θεὸ τῆς ντος τὸ πνεῦμα τῆς ἀγάπης καὶ τῆς ἀγάπης καὶ τῆς κενωτικῆς θυσίας, φιλανθρωπίας τοῦ Χριστοῦ, ποὺ πιστεύει καὶ στὸν κατ’ εἰ­ ό­ α Θεοῦ κ ν ἀποτελεῖ πρότυπο ἑκούσιας θυσίας πλασμένο ἄνθρωπο, καὶ ὄχι μόνο γιὰ τὴ σωτηρία τοῦ κόσμου. δὲν ἀδιαφορεῖ γι’ αὐτόν, ἀλλὰ τὸν Πέρα ὅμως ἀπὸ τὸ συμβολικὸ θεωρεῖ ὡς «πλησίον». ἐπίπεδο, ὑπάρχει καὶ τὸ πραγμα- Ἡ προσφορὰ ποὺ ξεκινάει ἀπὸ τικό· τὸ ἐπίπεδὸ τῆς μαχόμενης τέτοια ἀφετηρία ἀποτελεῖ ἔκφραση ποιμαντικῆς. Ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῶν πνευματικῆς καλλιέργειας, ἐκχύ- ἀποστολικῶν χρόνων, καὶ ἐν συνέ- λισμα ἔμπονης ἀγάπης καὶ κοινω- χειᾳ τῶν Συνόδων ἀλλὰ καὶ τῶν νικῆς εὐθύνης. Ἰδιαίτερα ἡ ἐντολὴ μεγάλων Πατέρων ὣς τὶς μέρες
75 μας, ἡ Ἐκκλησία δὲν σταμάτησε πνεῦμα τῆς Ἐκκλησίας. νὰ ἐνδιαφέρεται γιὰ τὴν προστασία Στὶς μέρες μας ἡ Ἐκκλησία ἔχει ἐνδεῶν, ξένων, χηρῶν, ὀρφανῶν, νὰ ἐπιδείξει σημαντικὸ κοινωνικὸ αἰχμαλώτων, ἀσθενῶν καὶ γενικὰ ἔργο, παρότι δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ κύρια ὅσων εἶχαν ἀνάγκες. ἀποστολή της. Κατὰ τὸ διάστημα Ὁ Μέγας Βασίλειος λ.χ. εἶχε ἱδρύ- τῶν τελευταίων χρόνων σὲ ἐνορι- σει κτηριακὸ συγκρότημα ποὺ περι- ακὸ καὶ μητροπολιτικὸ ἐπίπεδο, λάμβανε νοσοκομεῖο, γηροκομεῖο, δραστηριοποιοῦνται ἐθελοντές, ἐνῷ ὀρφανοτροφεῖο καὶ ξενώνα γιὰ τοὺς παράλληλα ὑπάρχουν ὀργανωμένα ἐνδεεῖς ταξιδιῶτες, καταθέτοντας ὁ ἱδρύματα -μᾶλλον ἄγνωστα στὸ ἴδιος γιὰ τὸν σκοπὸ αὐτὸν μεγάλα εὐρὺ κοινὸ - καὶ ἔ­ ουν ἀ­­ πτυχ­­ χ να­­ θεῖ χρηματικὰ ποσά, ἀλλὰ καὶ δραστη- ποι­ ί­ ες δράσεις παροχῆς προνοι- κλ ριοποιώντας πολλοὺς πλουσίους ακῶν καί φιλανθρωπικῶν ὑπηρε­ νὰ προσφέρουν γιὰ τὴν κάλυψη σιῶν.6 τῆς ἀνέχειας καὶ τὴν ἁπάλυνση τῆς Ὡστόσο, τὸ κοινωνικὸ ἔργο δὲν ἀνθρώπινης δυστυχίας. Δὲν εἶναι ἀποτελεῖ αὐτοσκοπὸ γιὰ τὴν Ἐκκλη- δυνατὸν στὴν παρούσα συνάφεια σία, ἀλλὰ καρπὸ βιωμένης ἀγάπης νὰ ἀναφερθοῦν λεπτομερῶς ὅλες πρὸς τοὺς «ἀδελφούς τοὺς ἐλαχί- οἱ πρωτοβουλίες καὶ κοινωνικὲς στους»7, στοὺς ὁποίους ἀναγνωρί- δράσεις τῆς Ἐκκλησίας διαμέσου ζεται τὸ πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ. τῶν αἰώνων. Ἀναφέρονται ἐνδει- Τὸ κοινωνικὸ κακὸ δὲν θεραπεύ- κτικὰ ὁρισμένα ὀνόματα, ὅπως εται, ἂν ὁ τρόπος καὶ τὰ μέσα θερα- τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου, τοῦ ἁγίου πείας του περιοριστοῦν στὸ ἐπίπεδο Ἰωάννου τοῦ Ἐλεήμονος Πατριάρ- τῆς ἐγκοσμιότητας8. χου Ἀλεξανδρείας, τοῦ Σαμψὼν τοῦ Ἡ Ἐκκλησία διανοίγει ἀπεριό- Ξενοδόχου καὶ τῆς ὁσίας Φιλοθέης ριστους ὁρίζοντες πρὸς τὴν κατεύ- τῆς Ἀθηναίας, οἱ ὁποῖοι διακρίθη- θυνση αὐτή, ἀφοῦ μὲ τὸ ἀναστάσιμο καν ἰδιαίτερα γιὰ τὴν κοινωνικὴ μήνυμά της ὑπερβαίνει τὸν παρό- καὶ φιλανθρωπικὴ προσφορά τους. ντα κόσμο καὶ εἰσάγει στὴ αἰώνια Ἀκόμη καὶ μοναστικὰ κέντρα βασιλεία τῆς ἀγάπης τοῦ Τριαδικοῦ συμμετεῖχαν στὴν ὀργάνωση καὶ Θεοῦ. παροχὴ κοινωνικῶν ἀλλὰ καὶ ἰατρικῶν ὑπηρεσιῶν, ὅπως ἀποδει- 1. Πράξ. 2,42-45. 2. Πράξ. 6, 2. κνύει ἡ ἐπιστημονικὴ ἔρευνα.5 3. Βλ. Α΄Κορ.13, 1-8. Στὴν πρακτικὴ αὐτὴ τῆς Ἐκκλη- 4. Βλ. Ματθ. 5,44 κ.ἐ. σίας στηρίχθηκε καὶ τὸ προνοιακὸ 5. Βλ. Timothy Miller, Ἡ γέννησις τοῦ καὶ κοινωνικὸ ἔργο τῶν εὐρωπα- Νοσοκομείου στὴν Βυζαντνὴ Αὐτοκρατο- ϊκῶν κρατῶν, ἀποτελώντας ἔκτοτε ρία, μετ. Ν. Κελέρμε­ ος, ἐκδ. Βῆτα, μὲ τὴν ν ἀρωγὴ τῆς Ἱ. Μητροπόλεως Θηβῶν καί Λε- ἀναπόσπαστο στοιχεῖο τοῦ νεώτε- βαδείας, Ἀθήνα 1998. ρου δυτικοῦ πολιτισμοῦ. Ἀλλὰ καὶ 6. Βλ. τὸ κείμενο τῆς Ἱερᾶς Συνόδου Πρὸς στὸν τόπο μας ὁ θεσμὸς τοῦ κοινο- τὸ Λαό, ἀριθμ. 45, Φεβρουάριος 2011. τισμοῦ, ποὺ ἀναπτύχθηκε ἰδιαίτερα 7. Βλ. Ματθ. 25,40. κατὰ τὴν περίοδο τῆς τουρκοκρα- 8. Γ. Ἰ. Μαντζαρίδη, Ὀρθόδοξη θεολογία καί κοινωνική ζωή, ἐκδ. Πουρναρᾶ, Θεσσα- τίας, παρὰ τὰ ὅσα λέγονται ἀπὸ λονίκη 1989. διάφορες πλευρές, ἕλκει τὶς ἀρχὲς του στὸ κοινοτικὸ καὶ συλλογικὸ
76 ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ Πρωτ. Βασιλείου Ἀ. Γεωργοπούλου Λέκτορος Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Π.Θ Ἡ ἡ ἀλήθεια δὲν εἶναι μία ἀφηρημένη παρουσία τῶν αἱρέσων ἔννοια ἢ μία διανοητικὴ σύλληψη. ἀποτελεῖ ἕνα φαινόμενο τὸ Ἡ ἀλήθεια εἶναι πρόσωπο. ὁποῖο εἶναι παρὸν ἀπὸ τὸν πρῶτο Εἶναι τὸ πάνσεπτο πρόσωπο τοῦ ἱστορικὸ βηματισμὸ τῆς Ἐκκλη- Θεανθρώπου (Ἰωάν. 14, 6). σίας στὴν πορεία της γιὰ τὸν Εὐαγ- γελισμὸ τοῦ κόσμου. Εἶναι ἕνα φαινόμενο ποὺ ἤδη ἀπὸ τὰ ἀποστο- λικὰ χρόνια θεωρεῖται ὡς μία ἔκφραση τοῦ μυστηρίου τῆς ἀνομίας (Β΄ Θεσσ. 2, 7). Στὴν Καινὴ Διαθήκη καὶ στὰ ἔργα τῶν ἁγίων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας μας περιγράφονται βασικὲς παράμετροί του, ἀλλὰ καὶ οἱ σοβαρὲς σωτηριολογικὲς συνέπειες αὐτοῦ τοῦ φαινομένου (Α΄ Τιμ.1, 19. Β΄ Πέτρ. 2, 1). Ὁρισμένα ἀπ’ αὐτὰ τὰ χαρακτη- ριστικὰ τοῦ φαινομένου, τὰ ὁποῖα διαχρονικὰ ἐμφανίζονται στὶς ποικι- λώνυμες αἱρέσεις, θὰ προσπαθήσουμε νὰ ἐπισημάνουμε στὴ συνέχεια. α) Εἶναι γνωστὸ ὅτι ἡ Ἐκκλησία ὡς σῶμα Χριστοῦ ἀποτελεῖ μυστή- ριο τὸ ὁποῖο ὑπέρκειται τοῦ χρόνου. Ἡ κάθε αἵρεση ἀντιθέτως ἀποτε- λεῖ χωροχρονικὸ μόρφωμα, ἐπιλογὴ καὶ δημιούργημα μὲ μία ἀμφίδρομη Ἡ Ἐκκλησία ἀποτελεῖ τὸ σῶμα ἱστορική ἀσυνέχεια. Του, εὐαγγελίζεται τὸν Χριστό, μεταδίδει τὸν Χριστό, ζεῖ τὸν β) Γιὰ τὴν ὀρθόδοξη πίστη μας Χριστό, παραδίδει τὸν Χριστὸ καὶ
77 τὸ εὐαγγέλιό Του, ὄχι ὡς ἰδεολογία, τὴ λατρευτικὴ πράξη καὶ τὴ μυστη- ἀλλὰ ὡς ἐμπειρικὸ γεγονός, ὅπως τὸ ριακὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας, ἐπισημαί- ἔζησαν(Α΄ Ἰωάν. 1, 1- 4) καὶ «καθὼς νει μεταξὺ τῶν ἄλλων, κατὰ τρόπο παρέδοσαν ἠμῖν οἱ ἀπ’ ἀρχῆς αὐτό- ἐξόχως ρεαλιστικὸ τὰ ἑξῆς: « Ὡς γὰρ πται καὶ ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ βαπτισθεὶς εἰς Χριστὸν Χριστὸν λόγου» (Λουκ.1, 2). ἐνεδύσω, οὕτως ἀποδημήσας ἀπὸ Ἀντιθέτως ἡ αἵρεση, ἐπιλέγο- τῆς Ἐκκλησίας Χριστὸν ἐξεδύσω» ντας, ἀπορρίπτοντας, προσθέτοντας (Κατὰ Ἀποτακτικῶν ἢ Γεμελλιτῶν, 7). ἢ ἀφαιρώντας ἀπὸ τὴν πληρότητα Ἡ ἔξοδος ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ θείας Ἀποκα- ἀποτελεῖ οὐσιαστικὰ ἀπέκδυση τοῦ λύψεως παραμορφώνει τὴν ἀλήθεια, Χριστοῦ. Ὑπάρχει κάτι πιὸ ὀδυνηρὸ παραμορφώνει δηλαδὴ τὸν Χριστό. γιὰ κάποιον Χριστιανό; Νομίζουμε Πολὺ χαρακτηριστικὰ ἐπισημαίνει ὄχι. σχετικὰ ὁ ἅγ. Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς: «Καὶ γὰρ οἱ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐκκλη- δ) Πολλὲς φορὲς μέσα στὴν ἱστο- σίας τῆς ἀληθείας εἰσί, καὶ οἱ μὴ τῆς ρία διαπιστώνουμε διαιρέσεις ἐπὶ ἀληθείας ὄντες οὐδὲ τῆς τοῦ Χριστοῦ διαιρέσεων μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐκκλησίας εἰσὶ » (Ἀναίρεσις γράμμα- αἱρετικῶν κινήσεων. τος Ἰγνατίου, 3). Τὸ γενονὸς αὐτὸ ἀποκαλύπτει μία ἀκόμα πνευματικὴ νοσογόνο ἑστία τοῦ χώρου. Αὐτὴν τὴν περιγράφει πολὺ παραστατικὰ ὁ ἱερὸς Χρυσό- στομος, ὅταν ἐπισημαίνει ὅτι τὸ δέντρο τῆς αἱρέσεως «τὸ ἐφύτευσεν μὲν λογισμῶν ἄκαιρος περιέργεια, ἐπότισε δὲ ἀπονοίας τύφος, ηὔξησε δὲ φιλοδοξίας ἔρως» (PG 48, 719). ε) Δὲν ὑπάρχουν μικρὲς ἡ μεγάλες αἱρέσεις, μικρὴ ἡ μεγάλη ἀπόκλιση ἀπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴ διδασκαλία. Ἡ ἀλήθεια δὲν εἶναι ποτὲ θέμα ποσό- τητας. Ἡ Ὀρθόδοξη πίστη μας, τὸ ἐκκλησιαστικὸ ἦθος καὶ ἡ λατρεία τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἕνα καὶ μονα- δικὸ μέγεθος ποὺ δὲν τεμαχίζεται. Ἐπισημαίνει χαρακτηριστικὰ ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος: «Καθάπερ ἐν τοῖς βάσιλικοῖς νομίσμασιν ὁ μικρὸν τὸν χαρα- κτήρα περικόψας, ὅλον τὸ νόμισμα κίβδηλον εἰργάσατο, οὕτω καὶ ὁ τῆς γ) Περιγράφοντας ὁ ἅγ. Ἀμφι- ὑγιοῦς πίστεως καὶ τὸ βραχύτατον λόχιος Ἰκονίου τὶς σωτηριολογικὲς ἀνατρέψας, τῷ παντὶ λυμαίνεται ἐπὶ συνέπειες τῆς εἰσόδου ἑνὸς χριστια- τὰ χείρονα προϊὼν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς» νοῦ σὲ μία αἱρετικὴ ὁμάδα, μέσα ἀπὸ (PG 61, 622).
78 στ) Ἡ κάθε αἵρεση ἀποτελεῖ ὡς πλάνης, στερεῖται ἀκριβῶς τὸν πρὸς τὴν ἀφετηρία ἐκκίνησής της τρόπο θεραπείας τῆς ἀνθρώπινης ἐπανάληψη τῆς ἰδῖας ἐκείνης ἀρχέ- ὕπαρξης ποὺ φανέρωσε ὁ Χριστὸς γονης πειρασμικῆς προσβολῆς. καὶ τὸν βλέπουμε στὴν ἁγιοπνευμα- Ἀποτελεῖ μίαν ἄλλη πίστη, μίαν τικὴ ἄθληση καὶ στὸ χριστομίμητο ἄλλη στάση ζωῆς, τὴν ὁποίαν, ὅπως ἦθος τῶν ἁγίων μας. λέγει ὁ ἄγ. Εἰρηναῖος Λυῶνος, Ἡ κάθε αἵρεση, ἐπειδὴ ἀγνοεῖ «οὔτε προφῆται ἐκήρυξαν, οὔτε ὁ αὐτὴν τὴ μεταμορφωτικὴ διαδικα- Κύριος ἐδίδαξεν, οὔτε ἀπόστολοι σία καὶ τὶς θεμελιώδεις καὶ ἀπαρά- παρέδωσαν» (Ἔλεγχος ψευδωνύ- βατες προϋποθέσεις της γιὰ τὸν μου γνώσεως 8, 1). Πρόκειται γιὰ κατὰ Χριστὸν δοξασμὸ τοῦ ἀνθρώ- Ἡ κάθε αἵρεση ἀποτελεῖ ὡς πρὸς τὴν ἀφετηρία ἐκκίνησής της ἐπανάληψη τῆς ἰδῖας ἐκείνης ἀρχέγονης πειρασμικῆς προσβολῆς. τρόπο ζωῆς ποὺ βρίσκεται ἐκτὸς τῶν που, τὴν ἀντικαθιστᾶ μὲ τὰ δικά ἐκκλησιαστικῶν συντεταγμένων. της ἰδεολογήματα, μὲ τὴν ψευδαί- Εἶναι δρόμος ποὺ ὁ κάθε αἱρετικὸς σθηση τῆς αὐτάρεσκης στιγμιαίας τὸν διανύει κατὰ τρόπο ἀδιάκριτο σωτηρίας ποὺ ἐκφράζεται ὡς μία καὶ ἀπληροφόρητο, γιατί πείστηκε ἀτομικὴ εὐσεβιστικὴ πρακτική.- μὲ τὴν ὑπόσχεση πάλι μίας ἄπονης καὶ ψευδεπίγραφης σωτηρίας. ζ) Τελειώνοντας τὶς λίγες αὐτὲς ἐπισημάνσεις μας θὰ θέλαμε νὰ σταθοῦμε σὲ μία ἀκόμα. Ἡ Ἐκκλη- σία παραμένει ὡς σῶμα Χριστοῦ ὁ μοναδικὸς χῶρος θεραπείας τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης καὶ ἐργαστή- ριο ἁγιότητας. Στὰ πρόσωπα τῶν ἁγίων της ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ πρότασή της γιὰ τὴν πρόσληψη καὶ μεταμόρ- φωση τοῦ κόσμου, εἶναι ὄχι οὐτο- πική, ἀλλὰ ἐμπειρικὴ πρόταση ζωῆς, ὁ μόνος ἀσφαλὴς τρόπος γιὰ νὰ καταστεῖ κάθε ἄνθρωπος καινὴ ἐν Χριστῷ κτίση (Β΄ Κορ.5, 17). Ἀντι- θέτως, ἡ κάθε αἵρεση, ὡς σύστημα
79 ΠΑΤΕΡΕΣ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Ἐπιμέλεια: Πρωτοπρεσβύτερου Ἀναστασίου Παρούτογλου συμπόσιο σὲ καλεῖ ὁ Κύριος, ὅταν σὲ προσκαλεῖ στὴν Ἐκκλησία, σὲ ἀνάπαυση ἀπὸ τοὺς κόπους σὲ παρα- κινεῖ, σὲ ἀνακούφιση ἀπὸ τὶς ὀδύνες σὲ μεταφέρει. Γιατί σὲ ξαλαφρώνει ἀπὸ τὸ βάρος τῶν ἁμαρτημάτων. Μὲ τὴν πνευματικὴ ἀπόλαυση θερα- πεύει τὴ στενοχώρια καὶ μὲ τὴ χαρὰ τὴ λύπη. «Τοσοῦτο (τόσο μεγάλο) ἔχει μέγε- θος ἡ Ἐκκλησία, πολεμουμένη νικᾶ, ἐπιβουλευομένη περιγίνεται (διασώ- ζεται), ὑβριζομένη λαμπροτέρα καθί- σταται, δέχεται τραύματα καὶ οὐ καταπίπτει (καταπέφτει), χειμάζεται (πέφτει σὲ θύελλα), ἀλλὰ ναυάγιον οὐχ ὑπομένει (δὲν ναυαγεῖ). Παλαίει ἀλλ’ οὐχ ἡττᾶται, πυκτεύει (πυγμα- χεῖ) ἀλλ’ οὐ νικᾶται». (Ὁμιλία Εἰς τὴν ἐξορίαν 1,1 Migne Ε.Π. 52) Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσό- στομος: «Στὴν Ἐκκλησία συντηρεῖται ἡ χαρὰ ὅσων χαίρονται, «Μὴ ἀπέχου Ἐκκλησίας (μὴν ἀπομακρύνεσαι ἀπὸ τὴν Ἐκκλη- σία), οὐδὲν γὰρ Ἐκκλησίας ἰσχυρό- στὴν Ἐκκλησία βρίσκεται ἡ εὐθυ- τερον… Τοῦ οὐρανοῦ ὑψηλοτέρα μία τῶν πικραμένων, ἡ εὐφροσύνη ἐστί, τῆς γῆς πλατυτέρα ἐστίν. Οὐδέ- τῶν λυπημένων, ἡ ἀναψυχὴ τῶν ποτε γηρᾶ (ποτὲ δὲν γερνάει), ἀεὶ βασανισμένων. Γιατί ὁ Χριστὸς λέει: (πάντα) δὲ ἀκμάζει. Διὰ τοῦτο τὸ «Δεῦτε πρὸς μὲ πάντες οἱ κοπιῶντες στερρὸν (σταθερό) αὐτῆς καὶ ἀσάλευ- καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω τον (ἀδιατάραχτο) δηλοῦσα ἡ Γραφὴ ὑμᾶς» (Ματθ. ια΄, 28). Τί πιὸ ποθητὸ ὄρος αὐτὴν καλεῖ (ὀνομάζει)». ἀπ’ αὐτὴν τὴ φωνή; Τί πιὸ γλυκὸ Ὁ Μέγας Ἀθανάσιος: «Θρόνον ἀπὸ τούτη τὴν πρόσκληση; Σὲ Χριστοῦ ἐννοεῖ τὴν Ἐκκλησίαν,
80 ἐπαναπαύεται γὰρ αὐτῇ (σὲ αὐτήν). Ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογη- Ἔσται (θὰ εἶναι), οὖν, φησίν (λέγει), τής: «Τοῦ σύμπαντος κόσμου τοῦ ἡ Ἐκκλησία Χριστοῦ καταστρά- ἐξ ὁρατῶν καὶ ἀοράτων οὐσιῶν πτουσα καὶ φωτίζουσα τὴν ὑπ’ οὐρα- ὑφεστῶτος, εἶναι τύπον καὶ εἰκόνα νόν, καὶ μένουσα διηνεκῶς (πάντοτε) τὴν Ἐκκλησίαν» (Ἡ Ἐκκλησία εἶναι ὡς (ὅπως) ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη». τύπος καὶ εἰκόνα τοῦ σύμπαντος Καὶ ἀλλοῦ λέγει: «Καθολικὴ κόσμου ποὺ ἀποτελεῖται ἀπὸ ὁρατὲς καλεῖται (ὀνομάζεται ἡ Ἐκκλησία) καὶ ἀόρατες οὐσίες). (Μυσταγωγία διὰ τὸ κατὰ πάσης εἶναι τῆς Οἰκου- 2. Migne Ε.Π. 91, 668 C). μένης ἀπὸ περάτων γῆς ἕως περάτων (ἐπειδὴ ἁπλώνεται σὲ ὁλόκληρη τὴν Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκη- οἰκουμένη)». Καὶ «Καθολική, διότι νός: «Εἰκὼν… ἐστὶ τοῦ Θεοῦ… ἡ καθ’ ὅλου τοῦ κόσμου κεχυμένη ἁγία ἐκκλησία, ὡς τὴν αὐτὴν τῷ ὑπάρχει». Θεῷ περὶ τοὺς πιστοὺς ἐνεργοῦσαν ἕνωσιν» (ἡ Ἐκκλησία ἐνεργεῖ τὴν Ὁ ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης: ἕνωση τῶν πιστῶν μὲ τὸν Θεό. (Ἱερὰ «Κόσμου γὰρ κτίσις ἐστὶν ἡ τῆς Παράλληλα Ε΄ στ΄, Migne Ε.Π. 95). Ἐκκλησίας κατασκευή, ἐν ᾗ (κατὰ τὴν ὁποία) κατὰ τὴν τοῦ προφήτου Ὁ ἅγιος Κλήμης Ἀλεξανδρεύς: φωνὴν (σύμφωνα μὲ τὸν λόγο τοῦ «Σωτηρία τοίνυν τὸ ἕπεσθαι Χριστῷ προφήτη) καὶ ὁ οὐρανὸς κτίζεται (τὸ νὰ ἀκολουθεῖ κανεὶς τὸν Χρι- καινός. (Ὁμιλία 13 στὸ Ἆσμα Ἀσμά- στό). Οὕτω τὸ πιστεῦσαι μόνον καὶ των. Migne E.Π. 44)». ἀναγεννηθῆναι τελείωσίς ἐστιν ἐν ζωῇ, οὐ γὰρ ποτὲ ἀσθενεῖ ὁ Θεός, ὡς γὰρ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἔργον ἐστι καὶ τοῦτο κόσμος ὀνομάζεται, οὕτω καὶ τὸ βούλημα αὐτοῦ ἐστι σωτη- ρία καὶ τοῦτο Ἐκκλησία κέκληται». (Παιδαγωγὸν 1,6, Migne Ε.Π. 6,281 ΒΕΠΕΣ, 7.92). Ὁ ἅγιος Νικόλαος Καβάσιλας: «Σημαίνεται ἡ Ἐκκλησία ἐν τοῖς μυ- στηρίοις οὐχ ὡς ἐν συμβόλοις, ἀλλ’ ὡς ἐν καρδίᾳ μέλη καὶ ὡς ἐν ρίζῃ τοῦ φυτοῦ κλάδοι, καὶ καθάπερ ἔφη ὁ Κύριος, ὡς ἐν ἀμπέλῳ κλήματα. Οὐ γὰρ ὀνόματος ἐνταῦθα κοινωνία μόνον ἡ ἀναλογίας ὁμοιότης, ἀλλὰ πράγματος ταυτότης». Ὁ ἱερὸς Αὐγουστῖνος: «Ἡ Ἐκκλη- σία... εἶναι ὁ Χριστὸς ὁ μεθ’ ἡμῶν ὢν καὶ παρατεινόμενος εἰς τοὺς αἰῶνας».
81 Ὁ ἅγιος Εἰρηναῖος Λουγδούνων: «Ὅπου ἡ Ἐκκλησία ἐκεῖ καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ (ποὺ ἁγιάζει τοὺς πιστούς) καὶ ὅπου τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ἐκεῖ καὶ ἡ Ἐκκλησία καὶ πᾶσα χάρις». Ὁ ἅγιος Σιλουανὸς ὁ Ἀθωνίτης: « Γιὰ τὸν ἄνθρωπο ποὺ ἑνώνεται μὲ τὸν Χριστὸ καὶ ποὺ γνωρίζει νὰ προ- σεύχεται καρδιακὰ καὶ νὰ ἀγαπάει ἀληθινά, ὁ κόσμος ὁλόκληρος εἶναι μία Ἐκκλησία. Γιατί ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἀγάπη καὶ ἀπαντοχὴ τῆς ἀγά- πης. Καὶ σύμφωνα μὲ τὴν ὀρθόδοξη παράδοσή μας εἶναι ὁ οὐρανὸς πάνω στὴ γῆ». Καὶ οἱ σύγχρονοι Πατέρες ὁμι- λοῦν περὶ τῆς Ἐκκλησίας: Ὁ ὅσιος Ἰουστῖνος Πόπο- βιτς: -«Ὁλόκληρον τὸ μυστήριον τῆς χριστιανικῆς πίστεως εἶναι ἡ ἄκτιστη, ὅπως καὶ ὁ Θεὸς εἶναι Ἐκκλησία, ὁλόκληρον τὸ μυστή- ἄκτιστος. Ὑπῆρχε πρὸ τῶν αἰώνων, ριον τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ὁ Θεάν- πρὸ τῶν ἀγγέλων, πρὸ τῆς δημιουρ- θρωπος, ὁλόκληρον τὸ μυστήριον γίας τοῦ κόσμου. Εἶναι θεῖο καθί- τοῦ Θεανθρώπου ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι δρυμα καὶ σ’ αὐτὴν «κατοικεῖ πᾶν ὁ Θεὸς ἔγινε «σάρξ», ὅτι δηλαδὴ εἰς τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος». Εἶναι τὸ τὸ ἀνθρώπινον σῶμα κατῴκησεν μυστήριο τῶν μυστηρίων. Ὑπῆρξε ὅλον τὸ πλήρωμα τῆς Θεότητός Του ἀφανέρωτο καὶ ἐφανερώθη «ἐπ’ μὲ ὅλας τὰς θείας δυνάμεις καὶ τελει- ἐσχάτων τῶν χρόνων». Ἡ Ἐκκλη- ότητας, δηλαδὴ ὅλον τὸ μυστήριον σία παραμένει ἀπαρασάλευτη, γιατί τοῦ Θεοῦ… Ἡ Ἐκκλησία εἶναι θεαν- εἶναι ριζωμένη στὴν ἀγάπη καὶ στὴ θρώπινον ἐργαστήριον εἰς τὸ ὁποῖον σοφὴ πρόνοια τοῦ Θεοῦ». οἱ ἄνθρωποι θεανθρωποποιοῦνται, χριστοποιοῦνται, θεοῦνται, δηλαδὴ μεταμορφώνονται εἰς θεανθρώπους Ὁ Πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος κατὰ χάριν, εἰς χριστοὺς κατὰ χάριν, Φλωρόφσκυ: Ἡ Ἐκκλησία εἶναι κάτι εἰς θεοὺς κατὰ χάριν». περισσότερο μίας ἀνθρωπίνης κοινό- τητος, διότι αὐτὸς οὗτος ὁ Χριστὸς Ὁ Γέρων Πορφύριος: «Ἡ Ἐκκλη- ἀνήκει εἰς τὴν κοινότητα αὐτήν. σία εἶναι ἄναρχη, ἀτελεύτητη, Εἶναι ἡ κεφαλή της καὶ ὄχι μόνον αἰώνια, ὅπως ὁ ἱδρυτής της, ὁ Τρια- ὁ Κύριος, ὁ Διδάσκαλος ἢ ὁ Ἀρχη- δικὸς Θεός, εἶναι ἄναρχος, ἀτελεύ- γός. Ὁ Χριστὸς δὲν εἶναι ὑπεράνω τητος, αἰώνιος. Ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἢ ἐκτὸς τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ πιστοὶ
82 δὲν εἶναι μόνον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸν ὡς παράσταση τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ ἀκολουθοῦν ἢ ὑπακούουν εἰς τὰς ἴδιος γράφει στοὺς Χριστιανοὺς τῶν ἐντολάς του. Εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι Κολασσῶν. «Καὶ αὐτὸς (ὁ Χριστός) ἐνεσωματώθηκαν ἐστι πρὸ πάντων ἐν αὐτῷ, ζοῦν ἐν καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ, ἢ μᾶλλον ἐν αὐτῷ συνέστηκε. τοῖς ὁποίοις μυστη- Καὶ αὐτός ἐστιν ριωδῶς κατοικεῖ ἡ Κεφαλὴ τοῦ σώ- αὐτὸς ὁ ἴδιος… Ἡ ματος τῆς Ἐκκλη- Ἐκκλησία τοῦ Χρι- σίας» (Κολασσ. α΄ στοῦ εἶναι μία ἐν 7-8). Πρὶν ἀπὸ ὅλα τῇ εὐχαριστίᾳ, διότι ὑπάρχει ὁ Χριστός. ἡ εὐχαριστία εἶναι Ὅλα αὐτὸς τὰ αὐτὸς οὗτος ὁ Χρι- συγκρατεῖ καὶ στός, ὁ νέος Ἀδὰμ τὰ διατηρεῖ καὶ καὶ ὁ σωτὴρ τοῦ τὰ κατευθύνει σώματος, ὁ ὁποῖος μὲ τὴν πάνσο- παραμένει μυστηρι- φη καὶ στοργι- ακῶς ἐν τῇ Ἐκκλη- κή του πρόνοια. σίᾳ, καὶ ἡ Ἐκκλη- Καὶ αὐτὸς ποὺ σία εἶναι τὸ σῶμα ὅλα τὰ συγκρατεῖ αὐτῆς τῆς κεφαλῆς… Γέρων Πορφύριος καὶ τὰ διευθύνει, Ἡ Ἐκκλησία εἶναι αὐτὸς εἶναι καὶ ἡ κοινωνία ἱστορική, ὁρατὴ καὶ ταυ- κεφαλὴ τοῦ σώματος ποὺ εἶναι ἡ τοχρόνως τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, Ἐκκλησία. εἶναι τώρα ἡ Ἐκκλησία τῶν ἐξη- γορασμένων καὶ τῶν ἀθλίων ἁμαρ- Ὁ πρωτοπρεσβύτερος Ἰωάννης τωλῶν. «Ὁλόκληρος ἡ Ἐκκλησία Ρωμανίδης: «Ἡ Ἐκκλησία εἶναι τὸ εἶναι Ἐκκλησία μετανοούντων, ὁλό- σῶμα τοῦ Χριστοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπο- κληρος ἡ Ἐκκλησία εἶναι Ἐκκλη- τελεῖται ἀπὸ ὅλους τοὺς εἰς Χριστὸν σία ἀπολλυμένων» (ἅγιος Ἐφραὶμ πιστούς, τοὺς μετέχοντας εἰς τὴν ὁ Σύρος)... Διότι ἡ Ἐκκλησία εἶναι πρώτην ἀνάστασιν καὶ τοὺς ἔχο- κοινότης μυστηριακή. Καὶ μυστη- ντας τὸν ἀρραβώνα τοῦ Πνεύματος ριακὸς σημαίνει ἀκριβῶς ἐσχατο- ἢ καὶ προγεύοντας τὴν θέωσιν… Ἡ λογικὸς... τὸ Ἅγιον Πνεῦμα σκηνοῖ Ἐκκλησία εἶναι ἀόρατος καὶ ὁρα- ἤδη ἀληθῶς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ. Αὐτὸ τή, ἤτοι ἀποτελεῖται ἀπὸ τοὺς ἐπὶ δὲ συνιστᾶ τὸ ἐκκλησιολογικὸν μυ- γῆς στρατευομένους καὶ ἀπὸ τοὺς στήριον: μία «κοινωνία» ὁρατὴ καὶ ἐν οὐρανοῖς, δηλαδὴ τὴν δόξαν τοῦ γήινη εἶναι ἕνας ὀργανισμὸς τῆς θεί- Θεοῦ θριασβεύσαντας». ας χάριτος. Ὁ Παῦλος Εὐδοκίμοφ: Ἡ Ἐκκλη- Ὁ ἱερομόναχος Εὐσέβιος Βίττης: σία εἶναι τὸ ζωντανὸ καὶ πραγμα- «Τί λέει γιὰ τὴν Ἐκκλησία ὁ Ἀπό- τικὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, μὲ κεφαλὴ στολος Παῦλος; Τὴν ὀνομάζει Σῶμα τὸν ἴδιο τὸ Χριστό. Εἶναι ἡ κοινω- Χριστοῦ. Χρησιμοποιεῖ μία θαυμά- νία τῶν πιστῶν, εἶναι ὁ Χριστὸς εἰς σια εἰκόνα. Τὴν εἰκόνα τοῦ σώματος τοὺς αἰῶνας παρατεινόμενος, εἶναι
83 μήτηρ, εἶναι ἰατρεῖον, εἶναι λουτρὸν τὸ σύνολον τῶν ἀποκαλυφθεισῶν ψυχῆς, εἶναι κιβωτὸς μεγαλύτερη ἀληθειῶν ἐστιν ἐμπεπιστευμένον, τῆς παλαιᾶς κιβωτοῦ, εἶναι ὁ στύ- ἐν ᾧ ἐνεργεῖ ἡ Θεία Χάρις διὰ τῶν λος τῆς οἰκουμένης. μυστηρίων, ἐν ᾧ ἀναγεννῶνται οἱ πίστει πρὸς τὸν Χριστὸν Σωτήρα Ὁ μεγάλος σύγχρονος Ἅγιος τῆς προσερχόμενοι, ἐν ᾧ ἥ τε ἔγγραφος Ἐκκλησίας μας, ὁ ἅγιος Νεκτάριος καὶ ἄγραφος Ἀποστολικὴ διδασκα- ἐπίσκοπος Πενταπόλεως, μεταξὺ λία καὶ παράδοσις διεσώθη. τῶν ἄλλων ἀναφέρει: Ὁ ὁρισμὸς τῆς Ἐκκλησίας ὡς «Ἡ Ἐκκλησία κατὰ τὸ ἀκραιφνὲς θρησκευτικῆς κοινωνίας δύναται τῆς Ὀρθοδοξίας πνεῦμα δύο ἔχει ση- νὰ ὁρισθῆ οὕτως: Ἐκκλησία ἐστι μασίας, μίαν ἐκφράζουσαν τὸν δογ- κοινωνία ἀνθρώπων ἡνωμένων ματικὸν καὶ θρησκευτικὸν αὐτῆς χα- ἐν τῇ ἐνότητι τοῦ Πνεύματος, ἐν ρακτήρα, ἤτοι τὸν ἐσωτερικόν, τὸν τῷ συνδέσμῳ τῆς Εἰρήνης (Ἐφεσ. ἰδιαζόντως πνευματικόν, καὶ ἑτέραν δ’,3)». ἐκφράζουσα τὸν ὑπὸ τῆς σημασίας Γιὰ τὸν σκοπὸ καὶ τὸ ἔργο τῆς τῆς λέξεως ἐκδηλούμενον, ἤτοι τὸν Ἐκκλησίας ὁ θεῖος πατὴρ ἀναφέ- ἐξωτερικόν. Κατὰ ταῦτα ἡ Ἐκκλη- ρει: «Σκοπὸς τῆς Ἐκκλησίας ἐστιν ἡ σία κατὰ τὸ Ὀρθόδοξον πνεῦμα καὶ σωτηρία τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων τὴν Ὀρθόδοξον ὁμολογίαν διττῶς καὶ ἡ ἀποκατάστασις τῆς Βασιλείας ὁρίζεται: ὡς θρησκευτικὸν καθί- τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τῆς γῆς, τῆς ὑπὸ τῆς δρυμα καὶ ὡς θρησκευτικὴ κοινω- ἁμαρτίας διαταραχθείσης καὶ ἡ ἐπι- νία. Ὁ ὁρισμὸς τῆς Ἐκκλησίας ὡς κράτησις τῆς ἀγάπης, τῆς χαρᾶς καὶ θρησκευτικοῦ καθιδρύματος δύνα- τῆς ἐλευθερίας ἐπὶ τῆς γῆς. ται νὰ διατυπωθῆ οὕτως: Ἐκκλησία Διὰ τῆς Ἐκκλησίας συμφιλιοῦται ἐστὶ θεῖον θρησκευτικὸν καθίδρυ- πάλιν μετὰ τοῦ Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος ὁ μα τῆς Καινῆς Διαθήκης τὸ οἰκοδο- διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐχθρὸς αὐτοῦ κα- μηθὲν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ ταστὰς καὶ μέτοχος αὖθις ἀναδεί- Χριστοῦ διὰ τῆς κνυται τῆς ἀρχαί- ἐνσάρκου Αὐτοῦ ας αὐτοῦ χάριτος Οἰκονομίας, τὸ καὶ δόξης. ἱδρυθὲν ἐπὶ τῆς πρὸς Αὐτὸν πί- Ἡ ἀποστολὴ στεως καὶ ὀρθῆς αὐτὴ τῆς ὁμολογίας, καὶ Ἐκκλησίας ἐγκαινιασθὲν ἀνυψοῖ αὐτὴν κατὰ τὴν ἡμέ- εἰςπεριωπήν,ἥτις ραν τῆς ἁγίας διακρίνει τοὺς Πεντηκοστῆς τῇ λειτουργοὺς ἐπιφοιτήσει τοῦ αὐτῆς οὐ μόνον Παναγίου καὶ Τελεταρχικοὺ Πνεύ- τοῦ λοιποῦ κόσμου, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν ματος ἐπὶ τοὺς Ἁγίους Μαθητὰς καὶ τῶν μεταλαβόντων τοῦ ἁγιασμοῦ Ἀποστόλους τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀπολυτρώσεως (Ἰωάν. ιε’, οὓς ἀνέδειξεν ὄργανα τῆς Θείας Χά- 19) ριτος πρὸς διαιώνισιν τοῦ ἀπολυ- τρωτικοῦ ἔργου τοῦ Σωτῆρος, ἐν ᾧ Ἡ Ἐκκλησία ἱδρυθεῖσα ὑπὸ τοῦ
84 Σωτῆρος Χριστοῦ ἔλαβε τέλειον ἄλλων, συνέγραψε δίτομο ἔργο μὲ ὀργανισμὸν καί ἐστι σῶμα ὀργα- θέμα: «Μελέτη ἱστορική περὶ τῶν νικὸν ἔχον κεφαλὴν τὸν Χριστὸν αἰτίων τοῦ Σχίσματος». Σὲ αὐτὸ καὶ ὁδηγὸν τὸ Πανάγιον Πνεῦμα, τὸ σπουδαιότατο ἔργο ὁ Ἅγιος ἀνα- τὸ συγκροτοῦν τὸν θεσμὸν τῆς τέμνει εἰς βάθος τὸ τραγικὸ σχί- Ἐκκλησίας καὶ δαψιλεῦον αὐτῇ σμα μεταξὺ Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως. τὰς θείας δωρεάς. Ἕνα σχίσμα ποὺ συντάραξε τὴν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ πρὶν ἀπὸ Τί ἐννοοῦμεν λέγοντες εἰς μίαν μία χιλιετία καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ Ἐκκλησίαν; Λέγοντες εἰς μίαν ἀποτελεῖ τὸ φοβερότερο σκάνδαλο Ἐκκλησίαν νο- τῆς ἱστορίας τοῦ οῦμεν τὸ ἕν καὶ χριστιανισμοῦ μόνον θρησκευ- μέχρι σήμερα. τικὸν καθίδρυμα Μὲ ἐκπληκτικὴ τὸ ἐπὶ τῆς γῆς εὐθυκρισία, ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἀκλόνητη ἐπιχει- Χριστοῦ καὶ τοῦ ρηματολογία καὶ Ἁγίου Πνεύμα- ἀδιάσειστα ἱστο- τος καθιδρυθὲν ρικὰ στοιχεῖα ὁ καὶ ἐγκαινισθέν, ἅγιος Νεκτάριος οὗτινος ἡ κε- ἀποδεικνύει ὅτι ἡ φαλὴ ὁ Χριστός, μόνη οὐσιαστικὴ ἤτοι τὴν μίαν αἰτία τοῦ Σχί- Ἁγίαν Καθολικὴ σματος ὑπῆρξαν καὶ Ἀποστολικὴν οἱ θρασύτατες Ἐκκλησίαν, ἧς ἀξιώσεις τῶν Νυμφίος ἐστιν παπῶν γιὰ ἀπό- αὐτὸς ὁ Χριστός, λυτη κυριαρχικὴ ὡς δὲ εἷς ὁ Νυμ- ἐξουσία πάνω φίος, μία καὶ ἡ στὴν Ἐκκλησία Νύμφη. τοῦ Χριστοῦ. Ἡ oρθὴ τῆς Ἀναφέρει, λοι- Ἐκκλησίας γνώ- Ἅγιος Νεκτάριος πόν, ὁ ἅγιος Νε- μη εἶναι ὅτι ἡ κτάριος «Σχίσμα, Ἐκκλησία διακρίνεται εἰς στρατευ- θλιβερὸν ἄκουσμα, λέξις δηλοῦσα ομένην καὶ θριαμβεύουσαν, στρα- ἀποδοκιμασίαν ἀδελφῆς ἐκκλησίας, τευομένη μὲν εἶναι ἐν ὅσῳ ἀγωνί- χωρισμὸν ἀδελφῶν μιᾶς Ἐκκλησί- ζεται κατὰ τῆς κακίας ὑπὲρ τῆς ἐπι- ας». Ποιὲς εἶναι οἱ αἰτίες, ρωτάει ὁ κρατήσεως τοῦ ἀγαθοῦ, θριαμβεύ- Ἅγιος, ποὺ προκάλεσαν τὸ σχίσμα ουσα δὲ ἐν οὐρανῷ, ἔνθα ὁ χῶρος μεταξὺ τῶν δύο Ἐκκλησιῶν καὶ τῶν δικαίων τῶν ἀγωνισαμένων ἐπὶ δέκα αἰῶνες κρατοῦν χωρισμέ- καὶ τελειωθέντων ἐν τῇ πίστει τοῦ νες αὐτὲς ποὺ ἦταν ὁμομήτριες Θεοῦ καὶ τῇ ἀρετῇ». ἀδελφές; Καὶ ἄραγε δὲν μποροῦν νὰ ξεπεραστοῦν αὐτὲς οἱ αἰτίες καὶ νὰ Ὁ ἅγιος Νεκτάριος, μεταξὺ τῶν ἐπέλθει ἡ ἕνωση;
85 Ὁ ἅγιος Νεκτάριος δὲν γνωρίζει ἀκριβὴς καὶ ἀπόλυτη: Κάτω ἀπὸ τὶς γλώσσα διπλωματίας. Ἀπαντώντας γνωστὲς καὶ ἀμετακίνητες θέσεις εὐθέως στὸ ἐρώτημα λέει ὅτι, ἐφό- τῶν δύο πλευρῶν «ἡ ἕνωσις εἶναι σον οἱ δυὸ πλευρὲς παραμένουν ἀδύνατος»! πιστὲς στὶς ἀρχές τους, «ἡ ἕνωσις εἶναι ἀδύνατος»! Γιὰ νὰ πραγμα- Σ’ ἕνα σημεῖο τοῦ ἔργου ὁ ἅγιος τοποιηθεῖ ἕνωση εἶναι ἀπαραίτητο Νεκτάριος διατυπώνει τὸ συμπέ- κάποια ἀπὸ τὶς δύο νὰ ἀρνηθεῖ τὶς ρασμα τῆς ἐνδελεχοῦς ἔρευνάς του βασικὲς ἀρχές της: ἡ μὲν παπικὴ στὶς ἱστορικὲς πηγές, σχετικὰ μὲ τὸ τὸ πρωτεῖο ἐξουσίας τοῦ πάπα, ἡ δὲ σχίσμα: «Ἐάν τις ἐρευνήση τὰ αἴτια Ὀρθόδοξη τὶς Οἰκουμενικὲς Συνό- ὅλων τῶν ἐρίδων καὶ τῶν σχισμά- δους. Αὐτὸ ὅμως σημαίνει ὅτι κά- των τῶν δύο Ἐκκλησιῶν ἀπὸ τῶν ποια ἀπὸ τὶς δύο πρέπει νὰ ἀρνηθεῖ ἀρχαιοτάτων χρόνων μέχρι τῶν τὸν ἴδιο τὸν ἑαυτό της. ἐσχάτων, θέλει εὕρει πρῶτον αἴτιον κινοῦν τὰ ἄλλα αἴτια τὴν ἀρχὴν τοῦ Πηγὴ ὅλων τῶν κακοδοξιῶν πρωτείου τοῦ Πάπα. Τὸ ζήτημα τοῦ τοῦ παπισμοῦ θεωρεῖ ὁ Ἅγιος τὶς πρωτείου τοῦ Πάπα εἶναι κυρίως κυριαρχικὲς ἀξιώσεις τῶν παπῶν, εἰπεῖν τὸ ζήτημα τοῦ Σχίσματος». οἱ ὁποῖες «χεῖρον πάσης αἱρέσεως ἔβλαψαν τὴν Ἐκκλησίαν»! Αὐτὲς Ὁ ἅγιος Νεκτάριος δεσπόζει ὡς οἱ ἀξιώσεις περὶ πρωτείου ἐξουσίας παράδειγμα σοβαροῦ μελετητοῦ, συνετέλεσαν, ὥστε νὰ ἐξαπλωθεῖ ἀνθρώπου ποὺ δὲν ἔχει μίσος, ἔχει καὶ νὰ παγιωθεῖ στὴ Δύση ἡ αἱρε- διάκριση, ποὺ πονάει γιὰ τὴν ἀπώ- τικὴ διδασκαλία περὶ δῆθεν ἐκπο- λεια τῆς Ρώμης, ποὺ ὁ ἅγιος Γρηγό- ρεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ ριος ὁ Παλαμᾶς παρομοιάζει μὲ πτώ- ἐκ τοῦ Υἱοῦ, τὸ λεγόμενο Φιλιόκβε ση ἐλέφαντα, ὁ ὁποῖος ὅταν πέσει (Filioque). δὲν μπορεῖ νὰ σηκωθεῖ μόνος του. Ὁ ἅγιος Νεκτάριος συνέλαβε Ὁ Ἅγιος ἀναφέρει ὅτι δὲν μπορεῖ τὸ πρόβλημα τοῦ παπισμοῦ στὴν ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία νὰ φύγει ἀπὸ οὐσία του. Εἶχε ἤδη διαπιστώ- τὴ βάση της, ἀπὸ τὸν καθοδηγητὴ σει τὸ ἀποκορύφωμα τῆς παπικῆς τῆς ἀληθείας καὶ Παράκλητο τῆς ἐκτροπῆς στὴν Α΄ Σύνοδο τοῦ Βατι- Ἐκκλησίας, τὸ Πανάγιον Πνεῦμα. κανοῦ τὸ ἔτος 1870. Γι’ αὐτὸ καὶ μὲ Κοντὰ στὸν Ἅγιο αἰσθάνεται κανεὶς τὴ μελέτη του ἀνατρέπει πλήρως σιγουριά, διότι αὐτὸς βιώνει τὴν καὶ ἐκ βάθρων αὐτὸ ποὺ ἡ Σύνοδος ἀλήθεια τῆς Ὀρθοδοξίας.- ἔφθασε νὰ καθιερώσει γιὰ πρώτη φορὰ ὡς δόγμα πίστεως: τὸ παπικὸ δηλαδὴ Πρωτεῖο καὶ Ἀλάθητο. Τὰ λόγια τοῦ Ἁγίου εἶναι αὐστη- ρά, ἀλλὰ δὲν γράφει μὲ ἐμπάθεια. Γράφει μὲ πόνο καὶ ἀγάπη. Δὲν ψάχνει νὰ ἀνακαλύψει πλάγιους δρόμους ἢ ἀπατηλὰ μοντέλα ἑνό- τητας. Ἡ θέση του, κρυστάλλινη σὰν τὴ ζωή του, εἶναι σαφέστατη,
86 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΤΟΝ ΑΠΕΓΚΛΩΒΙΣΜΟ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΛΗΘΑΡΓΟ οἰκογένεια νεότητα Ἡρακλῆ Ρεράκη, Καθηγητοῦ Παιδαγωγικῆς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Α.Π.Θ. Β ασικὲς σκέψεις ποὺ πρέπει νὰ κάνει κανείς, ὅταν μιλάει γιὰ τὸ ρόλο τῆς Ἐκκλησίας στὸν ἀπεγκλω- βισμὸ τῶν σύγχρονων νέων ἀπὸ τὴν πνευματικὴ ἀκινησία, εἶναι, ἀφενός νὰ λάβει ὑπ’ὄψιν τὶς θέσεις καὶ τὶς προσδοκίες ποὺ ἔχουν οἱ σημερινοὶ νέοι ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία καὶ ἀφετέρου τὶς ἀντίρροπες δυνάμεις τῆς ἐκκοσμι- κεύσεως, τὰ ἡλικιακὰ προβλήματα ποὺ ἀντιμετωπίζουν, τὴν πληροφό- ρηση καὶ ἐπίδραση ποὺ ὑφίστανται τόσο ἀπὸ τὰ Μέσα Μαζικῆς Ἐνημέ- ρωσης ὅσο καὶ ἀπὸ τὸν χῶρο τοῦ Διαδικτύου. Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρὰ χρειάζε- ται νὰ ἀναλογισθοῦν ὅλοι ὅσοι εὐθύ- νονται γιὰ τὴν ἀγωγὴ τῶν νέων, ἂν προσφέρουν τὴν ἀπαραίτητη ἀγωγή, πληροφόρηση, ἐπίδραση ποὺ ἀπαιτεῖται, προκειμένου οἱ μὴ ὥριμοι, ἀκόμη, νέοι νὰ ἐξοπλίζονται μὲ τὶς πνευματικὲς ἀντιστάσεις ποὺ
87 θὰ τοὺς βοηθοῦν ὄχι μόνο νὰ ἀμύνο- καὶ ὑποχρεώνουν τὴν τήρησή τους, νται, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀνακαινίζονται ἀλλὰ ὡς ρυθμιστὲς τῆς ζωῆς τῶν πνευματικά. μελῶν τῆς Ἐκκλησίας ποὺ καθο- Ἂν αὐτὸ ποὺ λέμε «Ἐκκλησία» ρίζουν τὸ ἦθος καὶ τὰ ὅρια τῆς ἐν δὲν εἶναι μόνον ἡ Διοίκησή της, Χριστῷ ἐλευθερίας. ἀλλὰ ὅλα τὰ μέλη της, τότε στὸ ἔργο Ἡ μαθητεία, ἡ ἄσκηση καὶ ἡ τῆς πνευματικῆς ἀνατροφοδότησης ὑπακοὴ στὶς ἐντολὲς τοῦ Χριστοῦ καὶ ἀνακαίνισης τῶν νέων σήμερα δὲν καταστρατηγοῦν τὴν ἐλευθερία εἶναι ἀνάγκη νὰ συμμετέχουν ὅλα τῆς βούλησης, ἀλλὰ συμβάλλουν τὰ μέλη μὲ τὸ σωστὸ τρόπο, ἀφοῦ ἡ στὴ δυνατότητα ἐλέγχου τοῦ ἰδίου ἀγωγὴ τῶν νέων ἀφορᾶ τόσο στὴν θελήματος καὶ τοῦ ἐγωκεντρικοῦ προσωπική τους ὁλοκλήρωση ὅσο φρονήματος. Ἔτσι τὰ παιδιὰ μαθαί- καὶ στὸ μέλλον τῆς κοινωνίας καὶ νουν νὰ κατανοοῦν καὶ νὰ βιώνουν Ὅταν τὰ παιδιὰ δὲν ἀνατραφοῦν στὸ πλαίσιο τῆς χριστιανικῆς ἀγωγῆς ἀντιδροῦν στὸ τελικὸ στάδιο τῆς διαμορφώσεως τῆς προσωπικότητάς τους, δηλαδὴ λίγο πρὶν νὰ φθάσουν στὴν ὡρίμανση. τῆς πατρίδας. τὴν ὑπακοὴ στὶς θεῖες ἐντολές, ὡς Ἡ χριστιανικὴ κοινότητα μέσον ἰσχυροποίησης τῆς ἐλευθερίας λειτουργεῖ ὡς κοινωνία ἀνθρώ- τους, ἀφοῦ μὲ τὴν ἐλεύθερη τήρησή πων ἀσκουμένων στὶς πνευματικὲς τους ὁ ἄνθρωπος ἀφενὸς καθαρίζε- καὶ εὐαγγελικὲς ἀρετές. Οἱ ἀρετὲς ται ἀπὸ τὰ πάθη ποὺ τὴ δεσμεύουν αὐτὲς ἀποτελοῦν τὸν τρόπο ζωῆς καὶ ἀφετέρου ἀρχίζει νὰ ἀνέρχεται ποὺ διατηροῦν τὸν βαπτισμένο πρὸς τὶς πνευματικὲς ἀναβάσεις ποὺ χριστιανὸ ζωντανὸ καὶ ὄχι τυπικὸ ὁδηγοῦν στὴ χαρισματικὴ μετοχὴ μέλος τοῦ πνευματικοῦ σώματος στὶς ἐνέργειες τοῦ Ἁγίου Πνεύμα- τοῦ Χριστοῦ. τος, δηλαδὴ στὸ θεῖο φωτισμὸ καὶ Ὁ τρόπος ποὺ μαθαίνουν οἱ νέοι τὴ θέωση. νὰ σέβονται τοὺς ἄλλους καὶ νὰ Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, ὅσοι νέοι βιώνουν τὶς χριστιανικὲς ἀρετὲς δὲν ἔμαθαν ἀπὸ τὴν παιδική τους ἔχει μεγάλη σημασία. Εἶναι ἀνάγκη, ἡλικία, μέσῳ τῆς οἰκογένειας, τοῦ ὅμως, νὰ μαθαίνουν, κυρίως μέσῳ σχολείου καὶ τῆς ἐνορίας τους, νὰ προτύπων, ὅτι ἡ τήρηση τῶν ζοῦν καὶ νὰ ἀσκοῦν τὴ χριστιανική ἐντολῶν πραγματοποιεῖται, διότι τους πίστη ἐν ἐλευθερίᾳ, ἀλλὰ μὲ ἔτσι ἐκφράζει κανεὶς τὴν ἀγάπη μέσα πίεσης, ἐπιβολῆς καὶ αὐταρ- του πρὸς τὸν Θεό. Οἱ κανόνες, χισμοῦ, εἶναι πολὺ πιθανὸ νὰ ἀντι- δηλαδὴ τῆς Ἐκκλησίας δὲν πρέπει δροῦν ἀρνητικὰ ἀργότερα, στὴν νὰ προσλαμβάνονται ἀπὸ τὰ παιδιὰ περίοδο τῆς ἐφηβείας, κατὰ τὴν ὡς νομικὲς ἀρχὲς ποὺ ἐπιβάλλουν ὁποία περνοῦν μία φάση πνευμα-
88 τικῆς ἀμφισβήτησης, ἐπανεξέτασης θρησκευτικῆς συμπεριφορᾶς τῶν καὶ ἐπανακαθορισμοῦ ὅλων σχεδὸν νέων, ἰδιαίτερη ἐπίδραση ἀσκοῦν οἱ τῶν ἀρχῶν, τῶν κανόνων καὶ τῶν ἄνθρωποι τοῦ περιβάλλοντός τους. ἀξιῶν. Τὰ παιδιά, ποὺ ἔχουν βιώσει στὸ Ὅταν τὰ παιδιὰ δὲν ἀνατρα- στενό τους περιβάλλον μία σταθερὴ φοῦν στὸ πλαίσιο τῆς χριστιανικῆς συμπεριφορὰ συνεποῦς πνευματικῆς ἀγωγῆς ἀντιδροῦν στὸ τελικὸ στάδιο ζωῆς στὸ πλαίσιο τῆς λειτουργικῆς τῆς διαμορφώσεως τῆς προσωπικό- καὶ μυστηριακῆς ζωῆς ἀλλὰ καὶ τῆς τητάς τους, δηλαδὴ λίγο πρὶν νὰ κοινωνικῆς προσφορᾶς, συμπεριφέ- φθάσουν στὴν ὡρίμανση. Τὸ ἀποτέ- ρονται καὶ αὐτὰ κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο λεσμα αὐτῆς τῆς ἀντίδρασης μπορεῖ στὸ μέλλον. νὰ ἔχει προσωρινό, ἀλλὰ καὶ μόνιμο Θεωρεῖται ἀναγκαῖο νὰ γνωρίζουν χαρακτήρα, ἀνάλογα, ἀφενὸς μὲ τὶς ἐπίσης οἱ μεγάλοι ποὺ ἐνδιαφέρο- βάσεις καὶ τὶς ἐμπειρίες τῆς χριστια- νται ἔμπρακτα γιὰ τὴν πνευματικὴ νικῆς πίστεως καὶ ζωῆς ποὺ εἶχαν ζωὴ τῶν νέων ὅτι οἱ ἔφηβοι ζητοῦν, βιώσει στὴν παιδική τους ἡλικία γενικά, νὰ ταυτιστοῦν μὲ πρόσωπα, καὶ ἀφετέρου τῆς τωρινῆς ἀντιμετώ- ποὺ διακρίθηκαν ἢ διακρίνονται πισης τῆς κρίσεως ποὺ διέρχονται, γιὰ τὴν ἁγιότητα ἢ τὴν ἀγωνιστι- ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῶν σημαντικῶν κότητα καὶ τὸν ἡρωισμό τους, ποὺ «ἄλλων» τῆς ζωῆς τους. ἀγάπησαν καὶ ἀγαπήθηκαν, ποὺ Πολὺ σχετικὸ ἀλλὰ καὶ βασικὸ πρόσφεραν μὲ ἀνιδιοτέλεια καὶ ἐρώτημα, ἐπίσης, ποὺ εἶναι ἀνάγκη θυσία ὁλόκληρή τη ζωή τους στοὺς νὰ τίθεται σὲ σχέση μὲ τὴ βοήθεια ἄλλους, ἐπειδὴ βρίσκονται σὲ μία τῆς «Ἐκκλησίας» πρὸς τοὺς νέους περίοδο ἐξιδανίκευσης τῶν πάντων. ἀπὸ εἶναι τὸ ἑξῆς: Μὲ τὴν κατάλληλη γιὰ τὴν ἡλικία Τί χριστιανικὰ πρότυπα δίνουν τους παρουσίαση, ἐπεξήγηση καὶ στοὺς νέους μας σήμερα οἱ μεγά- προβολὴ τέτοιων προσώπων ἀπὸ λοι εἴτε ὡς γονεῖς εἴτε ὡς ἀνάδοχοι τοὺς μεγαλύτερους, δημιουργοῦνται εἴτε ὡς διδάσκαλοι εἴτε ὡς ἱερεῖς καὶ οἱ κατάλληλες καὶ γόνιμες συνθῆκες ἀρχιερεῖς, συνειδητοποιώντας ὅτι γιὰ τὴν πνευματικὴ κατάρτιση καὶ τὰ παιδιὰ εἶναι συνήθως ὀστοῦν ἐκ ἀνακαίνιση. τῶν ὀστέων καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός Στάσεις τῶν γονέων ἢ τῶν δασκά- τους; λων γιὰ θέματα καίρια καὶ πολὺ Γνωρίζουν ὅτι τὸ μεγαλύτερο συχνὰ ἀδιαπραγμάτευτα, ὅπως εἶναι μέρος τῶν συμπεριφορῶν μαθαίνε- τὸ θρησκευτικό τους πιστεύω, οἱ ται ἀπὸ τὰ παιδιὰ ἀπὸ τὴ συμπερι- ἀρχὲς καὶ οἱ πεποιθήσεις τους γιὰ τὰ φορὰ τῶν σημαντικῶν ἄλλων, ἀφοῦ μεγάλα καὶ σπουδαῖα νοήματα τῆς ἡ ἐκμάθηση νέων συμπεριφορῶν ζωῆς, αὐτὸ ποὺ ὀνομάζεται ἀξιακὸ καὶ τρόπων ζωῆς πραγματοποιεῖται σύστημα, γίνονται ἀντικείμενο στὸ μεγαλύτερο μέρος τῆς εὔκολα, ἄμεσης ταύτισης ἀπὸ τὰ παιδιά. γρήγορα καὶ ὁλοκληρωμένα μὲ τὴν Μὲ βάση τὰ παραπάνω εἶναι παρατήρηση προτύπων καὶ λιγό- ἀναγκαῖο, πρὶν ἀπὸ κάθε κριτικὴ τερο μὲ τὴ θεωρητικὴ καθοδήγηση; ποὺ ἀσκεῖται πρὸς τοὺς νέους, νὰ Εἶναι ἀποδεδειγμένο ἄλλωστε μποροῦν οἱ μεγάλοι νὰ κάνουν αὐτο- ὅτι στὴν ἀνάπτυξη τῆς ἠθικῆς, έλεγχο, νὰ τολμοῦν νὰ κοιτάζουν κοινωνικῆς καὶ κατ’ ἀναλογίαν τοὺς νέους στὰ μάτια καὶ νὰ τοὺς
89 λένε αὐτὸ ποὺ ἔλεγε ὁ Ἀπ. Παῦλος Πνεύματος, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ στοὺς μαθητές του: «Μιμηταί μου μόνον μπορεῖ τὸ κάθε μέλος νὰ γίνεσθε»; ζωογονεῖται καὶ νὰ προκόβει «εἰς Σὲ κάθε περίπτωση οἱ νέοι εἶναι ἄνδρα τέλειον εἰς μέτρον ἡλικίας βαπτισμένα μέλη τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ», ἡ Ἐκκλησία, ἐφόσον ἔχει κεφαλὴ τότε εἶναι ἀνάγκη νὰ κοιτάξουν οἱ τὸν ἐσταυρωμένο καὶ ἀναστημένο μεγάλοι τὸν ἑαυτό τους πρῶτα, τὰ Ἰησοῦ Χριστὸ καὶ στόχο τὴ σωτηρία λάθη, τὶς ἀστοχίες, τὶς παραλείψεις, ὅλων τῶν ἀνθρώπων, δὲν μπορεῖ τὴ χριστιανική τους ἀσυνέπεια, τὰ νὰ ἀμελεῖ γιὰ τὸν πνευματικό πρότυπα ζωῆς ποὺ προσφέρουν. Ἡ τους ἐπανα- πατρισμό. Ἡ Ἐκκλησία ἱδρύθηκε ἀπὸ τὸν Ἰησοῦ Χριστὸ ὡς μία κοινότητα ριζωμένη καὶ οἰκοδο- μούμενη στὴ ζῶσα καὶ ἐνεργὸ πίστη πρὸς Αὐτὸν καὶ διατη- ρουμένη ἐν Ἁγίῳ Πνεύ- ματι ὡς ἕνα συλλογικὸ σῶμα ποὺ λαμβάνει τὴν πνευμα- εὐθύνη τῆς ἀγάπης καὶ τοῦ πνευ- τική του συγκρότηση καὶ ἑνότητα ματικοῦ καταρτισμοῦ δὲν ἐπιτρέ- ἄνωθεν. Ἡ ἀγάπη καὶ φροντίδα γιὰ πει σὲ κανένα νὰ ἐφησυχάζει, ὅταν τὴν κάλυψη ὅλων τῶν ἀναγκῶν διαπιστώνεται καθημερινὰ πόσο καὶ κυρίως τῶν πνευματικῶν πρὸς ἀνάγκη ἔχουν οἱ νέοι ἀπὸ πνευμα- ἀλλήλους θεωρεῖται ὡς ἕνα βασικὸ τικὴ στήριξη, συμπαράσταση, κατα- στοιχεῖο μαρτυρίας, φιλανθρωπίας νόηση καὶ ἐπίσκεψη γιὰ νὰ πάρουν καὶ βεβαιώσεως τοῦ γεγονότος ὅτι δύναμη στὸν ἀγώνα ποὺ ἀπαιτεῖται ἡ κοινότητα αὐτὴ ἀποτελεῖ τὸ ἕν νὰ ἐπανακαταρτισθοῦν, νὰ μετανοή- καὶ ἀδιαίρετο σῶμα τοῦ Χριστοῦ σουν, νὰ ἐπιστρέψουν στὴν ποίμνη μὲ ζωοποιὸ δύναμη τὴ δύναμη τοῦ τοῦ Χριστοῦ καὶ νὰ μποῦν σὲ μία Ἁγίου Πνεύματος. πορεία πνευματικῆς ἀναγεννήσεως Ἐὰν ὁρισμένα νέα μέλη τῆς καὶ ἀνατάσεως. Ἐκκλησίας βρίσκονται ἀπομακρυ- σμένα ἀπὸ τὴ ζῶσα ἐκκλησιαστικὴ κοινότητα καὶ στεροῦνται τῆς διὰ τῶν θείων μυστηρίων ζωοποιοῦ χάριτος καὶ ἐνεργείας τοῦ Ἁγίου
90 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΟΝΤΑ ΣΤΟΥΣ ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΟΥΣ Πρωτοπρεσβυτέρου Γρηγορίου Μπατιστάτου Σ Παῦλο (Νοσοκομεῖο Φυλακῶν) καὶ τὴν πόλη τοῦ Κορυδαλλοῦ στὸν ἅγιο Ἐλευθέριο (Ψυχιατρεῖο). βρίσκεται ἕνα ἀπὸ τὰ μεγαλύ- Ὅλοι οἱ Ναοὶ εἶναι πλήρως ἐξοπλι- τερα συγκροτήματα σωφρονιστικῶν σμένοι μὲ ὅλα τὰ ἀπαραίτητα γιὰ τὴ ἱδρυμάτων τῆς χώρας. Οἱ γνωστὲς λειτουργικότητά τους. Κλιμάκιο Φυλακὲς Κορυδαλλοῦ, οἱ ὁποῖες κυριῶν ἔχει ἀναλάβει ἀφιλοκερδῶς ἀποτελοῦνται ἀπὸ 5 τμήματα. Τὴν τὴν καθαριότητα καὶ φροντίδα τῶν Ἀνδρικὴ Φυλακή, τὴ Γυναικεία, τὸ Ναῶν καὶ τὴν προετοιμασία γιὰ τὶς Νοσοκομεῖο Φυλακῶν, τὸ Ψυχιατρεῖο Θεῖες Λειτουργίες καὶ ὅλες τὶς ἱερὲς καὶ τὴν ΚΑΥΦ (Φοῦρνοι). Στὰ 5 αὐτὰ ἀκολουθίες. Ἡ τοπικὴ Ἐκκλησία, ἡ τμήματα βρίσκονται περίπου 3.500 Ἱερὰ Μητρόπολη Νικαίας, φροντί- κρατούμενοι. Ἄνθρωποι ἀπὸ ὅλον τὸν ζει ὥστε νὰ λειτουργοῦν κάθε ἑβδο- κόσμο, μὲ ποικίλες διαφορετικότητες μάδα οἱ ἱεροὶ ναοί, νὰ ἐξομολογοῦνται καὶ βέβαια καὶ θρησκευτικές. Ἀλλό- οἱ κρατούμενοι καὶ κατὰ τὴ Μεγάλη θρησκοι, ἑτερόδοξοι, ἄθεοι, ἀδιάφοροι, Ἑβδομάδα νὰ τελοῦνται οἱ ἱερὲς ἀλλὰ καὶ πιστοί. Συνάνθρωποί μας, ἀκολουθίες μὲ τὶς ἀνάλογες τελετές. ποὺ βρέθηκαν στὴν ἀπομόνωση καὶ Τὴ Μεγάλη Παρασκευὴ οἱ κρατούμε- τὸν ἐγκλεισμὸ γιὰ διαφόρους λόγους, νοι στολίζουν τὸν Ἐπιτάφιο, ὁ ὁποῖος οἱ περισσότεροι σὲ ἀπόγνωση πλέον λιτανεύεται στοὺς διαδρόμους ψαλλο- καὶ χωρὶς ἐλπίδα σωτηρίας. Ὁ Θεὸς μένων τῶν Ἐγκωμίων, ἐνῷ τὸ Μεγάλο ὅμως ἀπεργάζεται καὶ ἐκεῖ τὴ σωτηρία Σάββατο γίνεται ἡ τελετὴ τῆς Ἀναστά- τῶν παιδιῶν Του. σεως. Ἐπιπλέον πραγματοποιοῦνται Σὲ ὅλα τὰ τμήματα ἁγιογραφικοὶ κύκλοι ὑπάρχουν ἱερὰ Παρεκ- κάθε ἑβδομάδα. Ἐπίσης ἡ κλήσια, τὰ ὁποῖα λειτουρ- Ἱερὰ Μητρόπολη καλύ- γοῦν σὲ ἑβδομαδιαῖο πτει πολλὲς ἀπὸ τὶς ὑλικὲς πρόγραμμα, καλύπτοντας ἀνάγκες τῶν κρατουμέ- πλήρως τὶς λατρευτικὲς νων, προσφέροντας κατὰ ἀνάγκες τῶν κρατουμέ- τακτὰ χρονικὰ διαστή- νων. Εἶναι ἀφιερωμένα ματα ἀπαραίτητα εἴδη, στὸ Γενέσιο τῆς Θεοτόκου δεδομένου ὅτι οἱ περισσό- (Ἀνδρικὴ Φυλακή), στὴν τεροι ἀπὸ τοὺς κρατουμέ- Προσκύνηση τῆς Ἁλύσεως νους ἀντιμετωπίζουν καὶ τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου σοβαρότατα οἰκονομικὰ (Γυναικεία Φυλακή), προβλήματα ποὺ φθάνουν στὸν ἅγιο Ἐλευθέριο ἀκόμα καὶ σὲ βαθμὸ (ΚΑΥΦ), στὸν Ἀπόστολο ἐξαθλίωσης. «Πορευθέ-
91 ντες μαθητεύσατε πάντα τὸ μυστήριο μέσα σὲ τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες κλίμα βαθειᾶς συγκίνη- αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ σης. Ἀνάδοχοι καὶ ἀναδε- Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ κτοὶ μὲ δάκρυα στὰ μάτια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.» συμμετέχουν στὸ μυστή- Τὰ τελευταῖα χρόνια ριο καὶ προσεύχονται νὰ ἐπιτελεῖται καὶ ἕνα σημα- μὴ «λεκιαστεῖ» ὁ λευκὸς ντικὸ ἱεραποστολικὸ χιτώνας ποὺ ἐνδύο- ἔργο. Σὲ αὐτὸν τὸν τόσο νται αὐτὴν τὴν ἡμέρα. διαφορετικὸ καὶ δύσκολο Μετὰ τὸ πέρας τῆς τελετῆς, χῶρο ἔχουν τελεσθεῖ ὁ νεοφώτιστος ἀσπάζε- ἀπὸ τὸ ἔτος 2007 ἕως καὶ ται τὸ χέρι τοῦ ἀναδόχου φέτος περίπου 60 Βαπτί- του, δέχεται ὡς δῶρο μία σεις ἐνηλίκων ἀνδρῶν εἰκόνα τοῦ Ἁγίου, τοῦ καὶ γυναικῶν, ἀλλοθρή- ὁποίου τὸ ὄνομα ἔλαβε, σκων, ἑτεροδόξων, ἀλλο- καὶ στὴ συνέχεια ἀκολου- δαπῶν, ἀλλὰ καὶ Ἑλλήνων. Κατόπιν θεῖ ἕνα κέρασμα. Λίγες ἡμέρες ἀργό- αἰτήσεως τῶν ἐνδιαφερομένων πρὸς τερα, ὅταν τελεσθεῖ Θεία Λειτουργία, τὴ Διεύθυνση τῶν Φυλακῶν, μὲ μέρι- θὰ μεταλάβει τῶν Ἀχράντων Μυστη- μνα τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Νικαίας ρίων. Ὑπάρχουν βέβαια καὶ περιπτώ- πραγματοποιοῦνται ἀπὸ ἱερεῖς οἱ σεις κατηχουμένων ποὺ δειλιάζουν κατηχήσεις, οὕτως ὥστε οἱ κατηχού- καὶ τὴν τελευταία στιγμὴ δὲν βαπτί- μενοι νὰ προσέλθουν προετοιμασμέ- ζονται, ἐξαιτίας πιέσεων ποὺ τοὺς νοι καὶ βέβαιοι γιὰ τὴν ἐπιλογή τους ἀσκοῦνται ἀπὸ ὁμόδοξους συγκρατου- στὸ ἱερὸ Μυστήριο τοῦ Βαπτίσματος. μένους τους. Μὲ τὴ βοήθεια ἄλλων κρατουμένων Στὶς Φυλακὲς Κορυδαλλοῦ ἔχουν ποὺ γνωρίζουν τὴ γλώσσα τῶν κατη- ἐπίσης τελεσθεῖ Γάμοι ζευγαριῶν, ποὺ χουμένων, οἱ ἱερεῖς κάνουν τὴν κατή- τὸ ἕνα ἀπὸ τὰ δυὸ μέλη εἶναι κρατού- χηση διερευνώντας παράλληλα, κατὰ μενος. Ἡ σχέση τους εἶχε ἀναπτυχθεῖ τὸ δυνατόν, τὰ πραγματικὰ κίνητρα ὅταν καὶ οἱ δύο ἦταν ἐλεύθεροι. Ἀξίζει καὶ τὶς προθέσεις τους. Ὅταν ὁλοκλη- νὰ σημειωθεῖ ὅτι τὸ ἔργο αὐτὸ τῆς ρωθεῖ ἡ κατήχηση, γίνονται οἱ ἐνέρ- Ἐκκλησίας ἐπιτελεῖται μὲ τὴν ἄψογη γειες γιὰ τὴν ἐξεύρεση ἀναδόχων καὶ συνεργασία καὶ συνδρομὴ τῆς διεύθυν- γιὰ τὴν ἀγορὰ ὅλων τῶν ἀναγκαίων σης καὶ τῶν ὑπαλλήλων τῶν Φυλακῶν, γιὰ τὴ Βάπτιση (χιτώνας, ροῦχα, οἱ ὁποῖοι μάλιστα παρίστανται καὶ ἐσώρουχα, παπούτσια, πετσέτες καὶ συμμετέχουν στὶς Ἱερὲς Ἀκολουθίες. Σταυρός, ὅλα καινούργια) καὶ στὴ Τὰ σωφρονιστικὰ ἱδρύματα ἀποτε- συνέχεια ὁρίζεται ἡ ἡμέρα καὶ ἡ ὥρα λοῦν μία ἰδιαίτερα εὐαίσθητη κοινω- τοῦ Μυστηρίου, κατόπιν συνεννοή- νία, ἀνθρώπων ἀπογοητευμένων καὶ σεως μὲ τὴ Διεύθυνση τῶν Φυλακῶν. ἀπεγνωσμένων, μὲ πολλὰ προβλή- Ἡ ἡμέρα τῆς Βαπτίσεως ἀναμένεται ματα καὶ δυσκολίες, ποὺ ἀναζητοῦν ἀπὸ ὅλους μὲ ἰδιαίτερα συναισθήματα. τὸ στήριγμα, τὴν ἐλπίδα καὶ τὴ σωτη- Εἶναι μία ἡμέρα λαμπρή, διαφορε- ρία. Εἶναι ἕνας εὔφορος χῶρος γιὰ τὴ τική, χαρούμενη. Προσέρχονται ὅλοι διάδοση τοῦ Εὐαγγελίου, γιὰ φιλαν- στὸν ἱερὸ ναό, στὸ κέντρο τοῦ ὁποίου θρωπικὴ δράση καὶ γιὰ ἐφαρμογὴ τοῦ ἔχει τοποθετηθεῖ ἡ εἰδικὰ κατασκευα- ἁγιογραφικοῦ: «ἐν φυλακῇ ἤμην καὶ σμένη μεγάλη κολυμβήθρα. Τελεῖται ἐπεσκέψασθέ με».-
92 Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Γεωργίου Βιλλιώτη φιλολόγου-θεολόγου γλῶσσα Ἡ Σάρκωση τοῦ Λόγου τέμνει στὰ δύο τὴν ἀνθρώπινη ἱστορία. Τὸ Εὐαγγέλιο ἀσκεῖ σωτηριώδη ἀνακαινιστικὴ ἐπίδραση γιὰ τὴ ζωή, τὴ σκέψη καὶ ἐν γένει γιὰ τὸ πολι- τισμικὸ οἰκοδόμημα τῆς ἀνθρωπότη- τας. Ὁ λόγος τοῦ Σταυροῦ ἐπέπρωτο νὰ διατυπωθεῖ στὴν Ἑλληνική. Ἡ Ἑλληνιστικὴ Κοινή, ἡ γλώσσα τῆς Παλαιᾶς καὶ τῆς Καινῆς Διαθήκης, ποὺ διαμορφώθηκε τὴν ἐποχὴ ποὺ γεννήθηκε ὁ Χριστός, ἐξακτινώθηκε σὲ ὅλον τὸν τότε γνωστὸ κόσμο, τὸν ἑλληνικὸ καινούριο κόσμο, τὸν μέγα· «Καὶ τὴν Κοινὴν Ἑλληνικὴ Λαλιὰ/ ὥς μέσα στὴν Βακτριανὴ τὴν πήγα- μεν, ὣς τοὺς Ἰνδούς1» σεμνύνεται στεντορείᾳ τῇ φωνῇ ὁ Ἀλεξανδρινός. Ἡ Παλαιὰ Διαθήκη2 μεταφράστηκε στὰ Ἑλληνικὰ ἀπὸ δίγλωσσους Ἑβραίους στὴν Ἀλεξάνδρεια καὶ προοριζόταν ἀρχικὰ γιὰ τοὺς ἐξελ- ληνισμένους Ἰουδαίους τῆς Αἰγύ- πτου ποὺ δὲν ἤξεραν πιὰ τὰ ἑβραϊκά· διαδόθηκε ὅμως γρήγορα σὲ ὅλους σχεδὸν τοὺς Ἑβραίους τῆς δυτικῆς διασπορᾶς ποὺ εἶχαν ὡς πρώτη γλώσσα τὰ ἑλληνικά3. Τὸ δὲ σοφιολο- γικὸ βιβλίο τῆς Σοφίας Σολομῶντος ἔχει γραφεῖ πρωτοτύπως στὴν ἑλλη- νική! Ὁ Φίλων ὁ Ἀλεξανδρεὺς καὶ ὁ Φλάβιος Ἰώσηπος, Ἑβραῖοι συγγρα-
93 φεῖς ἀμφότεροι, γράφουν τὰ ἔργα mecum τῶν Χριστιανῶν, βιβλίο τους ἑλληνιστί. Στὴ Ρώμη οἱ μορφω- ἀναφορᾶς, ποὺ ἐπηρέασε in toto μένες τάξεις μιλοῦσαν κυρίως ἑλλη- (ἐξ ὁλοκλήρου) τὴ γραμματειακὴ νικὰ ἐνῷ ὁ Ἀπόστολος τῶν Ἐθνῶν, παραγωγὴ τοῦ βυζαντικοῦ κόσμου ἂν καὶ προέρχεται ἀπὸ τὴν πιὸ καὶ ἐπηρεάζει in perpetuum (εἰς τὸ συντηρητικὴ θρησκευτικὴ ὁμάδα διηνεκὲς) τὴν ἑλληνικὴ γραμμα- τῶν Φαρισαίων, χειρίζεται τὴν ἑλλη- τεία. Ὁ Γερμανὸς κλασσικὸς φιλό- νικὴ μὲ τέτοια ἄνεση καὶ χάρη, ποὺ λογος Walther Kranz ἀναφέρει μὲ θὰ ζήλευαν πολλοὶ Ἕλληνες τοῦ θαυμασμὸ τὴ «συγκλονιστικὰ ἁπλὴ κλεινοῦ ἄστεως τῶν Ἀθηνῶν. Ἀπὸ καὶ σοβαρὴ» διήγηση τῆς ἄρνησης τὰ παραπάνω συνάγεται αὐτοδήλως τοῦ Πέτρου. Πράγματι, ποτὲ δὲν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ κυριάρχησε urbi ὑπῆρξε στὸν ἀνθρώπινο λόγο , πρὶν ἢ et orbi4, στὸ ρωμαϊκὸ imperium, ὡς ἔπειτα ἀπὸ τὰ Εὐάγγέλια, κάτι ἰσάξιο lingua franca καὶ Kultursprache. σὲ βάθος καὶ σὲ ἐκφραστικὴ δύναμη μὲ τὶς εὐαγγελικὲς ἀφηγήσεις τοῦ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ μυστικοῦ δείπνου, τῆς σύλληψης ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ καὶ δίκης τοῦ Ἰησοῦ, τῆς ἄρνησης τοῦ Πέτρου, τῆς προδοσίας, μεταμέ- Ὁ Χριστὸς δίδαξε μόνο προφορικά, λειας καὶ αὐτοκτονίας τοῦ Ἰούδα, στὴν Παλαιστίνη, ποὺ παράλληλα μὲ τῆς σταύρωσης καὶ ἀνάστασης τοῦ τὴν ἀραμαϊκὴ ὁμιλεῖτο καὶ ἡ ἑλλη- Ἰησοῦ καὶ τῆς ἀπιστίας τοῦ Θωμᾶ7. νική, σὲ πολλὲς δὲ περιοχὲς (Γαλι- Στὰ κείμενα τῆς Κ.Δ. ἐγκαινιάζε- λαία, Τιβεριάδα) ἡ τελευταία ἦταν ται ἕνα καινούριο ὕφος, μιὰ καινὴ ἐπικρατέστερη. Θεωρεῖται σχεδὸν γλώσσα γιὰ νὰ ἐκφράσει τὰ ἄρρητα βέβαιο ὅτι ὁ Χριστὸς μίλησε καὶ ἑλλη- ρήματα. Δὲν ὑπάρχει ἴχνος ἐντυπω- νικά. Οἱ διάλογοι ποὺ διημείφθησαν σιασμοῦ· τίποτα τὸ περιττό. Ἀκόμα μὲ τὸν Πιλᾶτο, τὸν ἑκατόνταρχο καὶ καὶ οἱ περιγραφὲς ποὺ ἀφοροῦν τὰ τοὺς Ἕλληνες (Ἰω.ιβ΄,10) καθιστοῦν συγκλονιστικὰ γεγονότα τῆς σύλλη- εὔλογη τὴν παραπάνω ἄποψη5. ψης, τῆς φραγγέλωσης καὶ τῆς Σταύ- Ἀπὸ φόβο γιὰ τὴν ἀλλοίωση τῆς ρωσης περιορίζονται σὲ λίγα μόνο διδασκαλίας τοῦ Κυρίου καὶ γιὰ νὰ ρήματα, χωρὶς ἐπίθετα καὶ φορτικὰ καταστοῦν οἱ Κυριακοὶ λόγοι «κτῆμα σχήματα λόγου! Ἡ γλώσσα ἁπλῶς ἐς ἀεὶ» γράφτηκαν τὰ 27 βιβλία τῆς ὑπηρετεῖ τὴν ἀλήθεια. Καινῆς Διαθήκης. Ὅλα στὴν Ἑλλη- Ἡ συναρπαστικὰ ἁπλὴ αὐτὴ νική, ἀκόμα καὶ τὸ κατὰ Ματθαῖον «γλώσσα τῶν ψαράδων8» ἔμελλε νὰ Εὐαγγέλιο, ποὺ παλαιότερα πιστευ- ἐπηρεάσει τὴν ἑλληνικὴ σὲ ὅλα τὰ όταν ὅτι ἀποτελεῖ μετάφραση ἀπὸ τὸ ἐπίπεδα τῆς γλώσσας. Ἑστιάζω στὸ ἀραμαϊκὸ πρωτότυπο. Ἂν ἐπιβεβαι- λεξιλόγιο. Ἐν προκειμένῳ προσιδι- ωθοῦν οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ Γερμανοῦ άζουν οἱ ὅροι ἀναδόμηση καὶ μετα- παπυρολόγου Κάρστεν Πῆτερ Θίντε μόρφωση. Οἱ συγγραφεῖς ἔχοντας ποὺ ἀφοροῦν τὸν πάπυρο Magdalen συνείδηση, ἀφενὸς ὅτι πρέπει νὰ GR 17, τὸ κατὰ Ματθαῖον θὰ εἶναι τὸ χρησιμοποιήσουν κτιστὲς λέξεις πρῶτο βιβλίο τῆς Καινῆς Διαθήκης6. γιὰ νὰ δηλώσουν τὴν ἄκτιστη Τὰ βιβλία τῆς Καινῆς Διαθήκης πραγματικότητα, καὶ ἀφετέρου ἀποτελοῦν σταθμὸ στὴν ἱστορία τῆς ὅτι ὑπῆρχε ὁ κίνδυνος τῆς παρα- γλώσσας μας. Ἡ Κ.Δ. εἶναι τὸ vade νόησης, δημιουργοῦν γλώσσα
94 καινή· ἀνα-σημασιολογοῦν, μετα- Περίπου 500 ρήσεις ἀπὸ τὴν Ἁγία σημασιολογοῦν τὶς λέξεις, δημι- Γραφὴ ἐπιβιώνουν12 αὐτούσιες ἢ ουργοῦν νέους ὅρους, ἀξιοποιοῦν ἐλαφρῶς παραλαγμένες στὴ Νεοελ- τοὺς ὑπάρχοντες - παραλαμβάνουν ληνική. Πολλὲς δὲ λέξεις μὲ βαρὺ φράσεις ἀπὸ τὴν τρέχουσα χρήση βιωματικὸ φορτίο εἶναι βιβλικές. χωρὶς νὰ ὑποδουλώνονται στὸ Δικαιώνεται ἀπολύτως ἡ εὐθύβολη πρόσλημμα^ ἐξουσιάζουν τὶς λέξεις9. παρατήρηση τοῦ Ἀδαμάντιου Κοραῆ Ἡ ἀγάπη ἀπὸ ἐκδήλωση ἀγαθῶν ὅτι ἡ Βίβλος «ἔβαψε τρόπον τινὰ τὴν αἰσθημάτων μεταμορφώνεται σὲ κοινῶς λαλουμένην γλῶσσαν»13. «ὁρισμὸ» τοῦ Θεοῦ («ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί» Α΄ Ἰωανν.δ΄,16). Ἡ ἐκκλησία Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ δὲν εἶναι πιὰ τοῦ δήμου, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ, τὸ πολίτευμά (Φιλιππ.γ΄, 20) Ἐπειδὴ ἡ θεολογία τῆς ἐνανθρω- της δὲν διέπεται ἀπὸ μεταβλητοὺς πήσεως εἶναι σταυρὸς γιὰ τὴν ἀνθρώ- Στὰ κείμενα τῆς Κ.Δ. ἐγκαινιάζεται ἕνα καινούριο ὕφος, μιὰ καινὴ γλώσσα γιὰ νὰ ἐκφράσει τὰ ἄρρητα ρήματα. Δὲν ὑπάρχει ἴχνος ἐντυπωσιασμοῦ. Ἡ γλώσσα ἁπλῶς ὑπηρετεῖ τὴν ἀλήθεια. νόμους, ἀλλὰ ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, πινη λογική, λύκοι βαρεῖς ξεπήδησαν διότι ἡ πόλις (Ἑβρ.ιγ΄, 14) τους δὲν μέσα ἀπὸ τὰ σπλάχνα τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἡ μένουσα, ἀλλὰ ἡ μέλλουσα10. καὶ ἐπέδραμαν, ἄλλοτε ἐναντίον τῆς Οἱ ἐπίσκοποι δὲν εἶναι οἱ τοπικοὶ θείας φύσεως τοῦ Κυρίου (Ἀρειανι- ἄρχοντες ποὺ κατακυριεύουσιν τῶν σμός, Νεστοριανισμός), καὶ ἄλλοτε ἐθνῶν (Ματθ.κ΄,25), ἀλλὰ πάντων τῆς ἀνθρώπινης (Μονοφυσιτισμός). διάκονοι (Μαρκ.θ΄,35). Καὶ ὅλα Δεινοὶ χειριστὲς τοῦ ἕλληνος λόγου αὐτὰ ἐπειδὴ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο καὶ ἐπαΐοντες τῆς πλατωνικῆς καὶ (Α΄,Ἰωάνν.1,14). Ἡ ἀλήθεια δὲν εἶναι ἀριστοτελικῆς φιλοσοφίας ἔθεσαν ἀφηρημένη ἰδέα, ἀλλὰ τὸ πρόσωπο τὸ εὐαγγέλιο στὴν προκρούστεια τοῦ Χριστοῦ (Ἰωάνν.14,6) ποὺ εἶναι κλίνη τῶν αἱρετικῶν τους φιλοσο- ἡ ζωή. Ὅποιος ἐμμένει στὴν ἁμαρτία φημάτων. Ἡ Ἐκκλησία κλήθηκε ποὺ εἶναι συνώνυμο τοῦ θανάτου νὰ περιφρουρήσει τὴν ἀλήθεια ποὺ (Ρωμ.6,23), ζεῖ στὸν κόσμο (Ἰωάνν. παρέλαβε ἀπὸ τοὺς Ἀποστόλους. Τὸ α΄,10), τὴ μὴ ἀναγεννημένη ἀνθρω- ἔργο αὐτὸ ἐπωμίστηκαν οἱ Πατέρες πότητα. τῆς Ἐκκλησίας. Ἀπὸ τὶς 4900 λέξεις τῆς Καινῆς Ξεχωριστὴ θέση στὸ πάνθεον τῶν Διαθήκης, οἱ 2280 χρησιμοποιοῦνται Διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας κατέχει καὶ σήμερα, ἐνῷ οἱ 2200 εἶναι γενικὰ ἡ θεμελιακὴ τετράδα τῶν Πατέρων: κατανοητὲς καὶ μόνο περίπου 400 ὁ Μέγας Βασίλειος, οἱ δύο Γρηγό- λέξεις τῆς ἀρχαίας κοινῆς ἑλληνικῆς ριοι, ὁ Θεολόγος καὶ ὁ Νύσσης καὶ ὁ εἶναι σήμερα ἐντελῶς ἄγνωστες11. Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος14. Λαμπροὶ
95 ρήτορες, κομψοὶ ἐπιστολογράφοι, γλώσσα τους νὰ μὴν ὑποδουλωθεῖ θεόπνευστοι ποιητές, κατὰ κυριολε- στὸ πρόσλημμα. ξίαν θεολόγοι, ἐγκρατεῖς γνῶστες τῆς Οἱ Πατέρες ἔχουν ἀνοιχτὴ γλωσ- ἀρχαίας ἑλληνικῆς γραμματείας15, σικὴ ἀντίληψη· προσαρμόζουν τὴ τρόφιμοι τῶν μεγάλων σχολῶν τῆς γλώσσα τους ἀνάλογα μὲ τὸ ἀκροατή- ἐποχῆς τους κατέχουν ἐξέχουσα θέση ριο ἢ τοὺς ἀναγνῶστες. Κατὰ τὴ διάρ- κεια μιᾶς ὁμιλίας τοῦ Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου μιὰ ἡλικιω- μένη τὸν διέκοψε καὶ τοῦ παρα- πονέθηκε ὅτι δὲν τὸν κατανοεῖ. Ἀμέσως ὁ ἱερὸς Πατὴρ προσάρ- μοσε τὸν λόγο του στὸ μορφω- τικὸ ἐπίπεδο τῆς ἀκροάτριάς του, ὥστε νὰ γίνει κατανοητός. Τὸ περιστατικὸ αὐτὸ -ἡ γλωσσικὴ δηλαδὴ εὐελιξία καὶ προσαρμό- στικότητα- ἀποτελεῖ τὴν ἀξιω- ματικὴ γλωσσικὴ σταθερὰ τῶν Διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας, γι’αὐτὸ καὶ ὁ λόγος τους ἀποτε- λεῖ ἕνα ὑπέροχο ψηφιδωτὸ ποὺ συντίθεται ἀπὸ ἁγιογραφικὲς φράσεις, ἀπὸ ὁμηρικὰ λεξήματα, ρητορικὰ ἀττικὰ σχήματα, δημώ- δεις λέξεις καὶ ρήσεις τῶν μεγά- λων τραγικῶν. Ὁ ἀττικισμὸς τῶν Πατέρων συνίσταται στὴ σαφήνεια καὶ τὴ λιτότητα, ὅπως σημειώνει ὁ Ἰσίδωρος ὁ Πηλουσιώτης17, καὶ διακρίνεται καισαρικὰ ἀπὸ τὸν ἀττικιστικὸ ζῆλο τῶν γλωσσαμυ- ντόρων ποὺ δὲν δίσταζαν νὰ ἀντι- στὴν ἱστορία τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας. καθιστοῦν τὶς εὐαγγελικὲς λέξεις μὲ Ὁ μνημειώδης λόγος τους καθόρισε ἀττικές. Εἶναι γνωστὸ τὸ ἱστορικὸ ἕνα πρότυπο ποὺ υἱοθετήθηκε ἀπὸ ἀνέκδοτο μὲ τὸν ἅγιο Σπυρίδωνα τοὺς βυζαντινοὺς συγγραφεῖς γιὰ τὰ ποὺ ἐγκατέλειψε τὴ σύναξη, ὅταν ἑπόμενα χίλια χρόνια. ὁ ἐπίσκοπος Τριφύλλιος μετέγραψε Οἱ Πατέρες ἔχουν ἀπόλυτη συνεί- ἐπὶ τὸ ἀττικότερον18 τὸ εὐαγγελικὸ δηση ὅτι ἡ ἀλήθεια δὲν ἐξαντλεῖται χωρίο «ἆρον τὸν κράββατόν σου καὶ στὴ διατύπωσή της· ἀνάμεσα στὴ περιπάτει» (Μάρκ. 2, 10), λέγοντας γλώσσα καὶ τὴν ἀλήθεια ὑπάρχει ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ ἀνεχθεῖ τὸ νὰ ντρέ- σαφὴς ἀπόσταση «ἡ γὰρ ἀληθὴς τοῦ πεται κανεὶς νὰ χρησιμοποιήσει τὴ Θεοῦ δύναμις[…] οὐκ ἐν συλλαβαῖς γλῶσσα, ποὺ δὲν ντράπηκε ὁ ἴδιος ὁ τὸ εἶναι ἔχει16». Ἦταν λοιπὸν ἑπόμενο Θεός, στὸ πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ, νὰ νὰ μὴν ἐγκλωβιστοῦν σὲ ὅρους, ἡ χρησιμοποιήσει19. Εἶναι λοιπὸν χωρὶς
96 ἐρείσματα οἱ αἰτιάσεις ἐναντίον τῶν ρης μορφῆς καὶ εὐρύτερης ἐκφρά- μεγάλων ἐκκλησιαστικῶν συγγρα- σεως γλωσσικὸ ὄργανο. Ὅσον ἀφορᾶ φέων ὅτι ἐγκατέλειψαν τὴ δημώδη δὲ στὴ μομφὴ γιὰ τὴ διγλωσσία δέον γλώσσα τῆς Καινῆς Διαθήκης καὶ νὰ ληφθεῖ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ βυζαντινὴ διολίσθησαν στὶς ἀγκάλες τῆς καθα- διγλωσσία εἶναι οὐσιαστικὰ ἕνα ρογλωσσίας τῶν Ἀττικιστῶν μὲ λογοτεχνικὸ φαινόμενο, ἐνῷ αὐτὴ ἀποτέλεσμα νὰ γίνουν οἱ προπάτορες τῆς νεότερης Ἑλλάδας εἶναι πολι- τοῦ γλωσσικοῦ διχασμοῦ. Ὄντως τὰ τικὴ καὶ ἐκπαιδευτική20. Ἕνα πατε- κείμενα τῶν Πατέρων εἶναι γραμ- ρικὸ κείμενο γραμμένο σὲ λογιότερη μένα σὲ γλώσσα λογιότερη τῆς γλώσσα δὲν θὰ ἐνοχλοῦσε καθόλου βιβλικῆς, γιὰ λόγους ὅμως ἀπολογη- τὸν Βυζαντινὸ ποὺ ἦταν ἐθισμένος τικούς –δὲν ἔπρεπε νὰ ὑστεροῦν ἀπὸ νὰ διαβάζει μὲ τὴν ἴδια ἀγάπη τοὺς τοὺς ἐθνικοὺς ἢ τοὺς αἱρετικοὺς- , Βίους τῶν Ἁγίων, ποὺ ἦταν γραμμέ- ἀλλὰ καὶ ἀντιρρητικούς –καθὼς οἱ νοι στὴν ὁμιλουμένη κοινή, καὶ ἕνα αἱρετικοὶ χρησιμοποιοῦσαν τὴ φιλο- ἔργο τοῦ Πλάτωνα. σοφικὴ ὁρολογία-. Οἱ Πατέρες χρησι- Τὰ ἔργα τῶν Πατέρων εἶναι ἀπὸ μοποιοῦν τὴ φιλοσοφικὴ ὁρολογία τὰ μνημειωδέστερα τῆς παγκόσμιας γιὰ νὰ διατυπώσουν τὶς δογματικὲς λογοτεχνίας. Ἐμπεριέχουν πλῆθος ἀλήθειες. Σὲ ὅλες τὶς γλώσσες ὑπάρ- νέων λέξεων καὶ ὅρων. Ἡ συμβολή χουν δύο ἐπίπεδα λόγου, τὸ ὑψηλὸ τους εἶναι ἀνυπολόγιστη. Μποροῦμε καὶ τὸ χαμηλό. Ἡ φιλοσοφικὴ ἀνενδοίαστα νὰ ὁμιλοῦμε γιὰ πατε- σκέψη χρησιμοποιεῖ πάντοτε ἀνώτε- ρικὴ γλώσσα, ποὺ ὁ κλασικὸς φιλόλο-
97 γος, ὁ ἐπαρκὴς γνώστης τῆς ἀρχαίας δός, Ἰωάννης Δαμασκηνός, ποιητὲς ἑλληνικῆς, ἀδυνατεῖ νὰ τὴν ἐννοή- μεγάλου ἐκτοπίσματος, ἀναπαρθε- σει, ἂν δὲν ἐντρυφήσει σ’αὐτήν. νεύσανε τὸν ποιητικὸ λόγο. ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΕΠΙΜΕΤΡΟ Ἡ σπουδὴ τῆς ἐκκλησιαστικῆς Ἡ Ἐκκλησία χρησιμοποίησε τὴν Ὑμνογραφίας καὶ ποιήσεως ἀποκτᾶ ἑλληνικὴ γλώσσα γιὰ νὰ πραγμα- βαρύνουσα σημασία, ὄχι μόνον τώσει τὴν κυριακὴ ἐντολὴ «μαθη- διότι ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα ἔφτασε τεύσατε πάντα τὰ ἔθνη» (Ματθ. κη΄, στὸν κολοφώνα τῆς δόξας της, ἀλλὰ 19). καὶ ἐπειδὴ εἶναι τὸ μοναδικὸ εἶδος Ὁ γάμος τοῦ ἑλληνικοῦ λόγου λόγου ποὺ ἐκφέρεται ἀναλλοίωτο μὲ τὸ Εὐαγγέλιο ἀπέδωσε ἀγλα- ἕως τοῦ νῦν καὶ -ἐλπίζουμε- ἕως οὺς καρπούς. Οἱ ἐκκλησιαστικοὶ τοῦ αἰῶνος. συγγραφεῖς ἀνανέωσαν τοὺς ἐκφρα- Ὁ εὐσεβὴς λαὸς ἀπαγγέλλει, στικοὺς πυρῆνες τῆς Ἑλληνικῆς, οἱ ψάλλει, τραγουδᾶ τροπάρια, κοντά- μοναχοὶ διέσωσαν ὅλην τὴν ἀρχαία κια, παρακλητικοὺς κανόνες, ἑλληνικὴ γραμματεία, οἱ ἱερεῖς στὴν προσευχὲς σὲ ἔμμετρο λόγο. Τουρκοκρατία μεταλαμπάδευαν τὰ Περιορίζομαι σὲ συντομογρα- ἑλληνικὰ γράμματα στὰ σκλαβω- φικὲς παρατηρήσεις. μένα ἑλληνόπουλα κρατώντας Οἱ ἀπαρχὲς τῆς Ὑμνογραφίας ἄσβεστη τὴ φλόγα τῆς ἑλληνικῆς εὑρίσκονται στὰ χείλη τοῦ Κυρίου λαλιᾶς, τὰ ἔργα τῶν μεγάλων μας καὶ τῶν Μαθητῶν. Ἔκτοτε ἀποτε- λογοτεχνῶν εἶναι ποτισμένα ἀπὸ λεῖ ἀναπόστατο τμῆμα τῆς ζωῆς τοῦ τὸν ἐκκλησιαστικὸ λόγο, ἡ Ἐκκλη- χριστιανοῦ. Τὸ κοντάκιο21, ὁ ἀρχαι- σία σήμερα συντηρεῖ ἐκατοντάδες ότερος ὕμνος, ξεκίνησε ἀπὸ ἁπλὸ ἑλληνικὰ σχολεῖα στὸ ἐξωτερικὸ γιὰ στιχουρχικὸ εἶδος καὶ μεταμορ- νὰ μὴν λησμονήσουν οἱ Ἕλληνες φώθηκε σὲ ὑψηλὴ ποίηση ἀπὸ τὸν τῆς διασπορᾶς τὴ γλώσσα τῶν πατέ- ἅγιο Ρωμανὸ τὸν Μελωδό22, ποὺ ρων τους, οἱ ἱεραπόστολοι μαζὶ μὲ ἀποτελεῖ μία ἀπὸ τὶς «τρεῖς κολό- τὸ χαρμόσυνο μήνυμα τῆς Σάρκω- νες ποὺ συγκροτοῦν τὶς καμπύλες σης τοῦ Λόγου διδάσκουν βασικὰ τῶν ἁψίδων ἀπὸ τὶς προσόψεις τοῦ στοιχεῖα τοῦ ἑλληνικοῦ λόγου, οἱ ἑνιαίου ἑλληνικοῦ λόγου23». ἑλληνόφωνες ὀρθόδοξες ἐκκλη- Ἐξαιρετικῆς αἰσθητικῆς κοντά- σίες φυλάσσουν Θερμοπύλες ἀντι- κιο εἶναι ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος, στεκόμενες σθεναρὰ στὶς σειρῆνες τμῆμα τοῦ ὁποίου, οἱ Χαιρετισμοὶ τῆς μετάφρασης τῶν λειτουργικῶν τῆς Παναγίας, εἶναι ἐνσωματωμένο κειμένων. στὴν ἀκολουθία τοῦ Ἀποδείπνου. Οἱ Ἕλληνες εἶναι προνομιοῦχοι Ξεχωριστὴ θέση στὸ βασίλειο τῆς μέσα στὸν χριστιανικὸ κόσμο, διότι χριστιανικῆς ποιήσεως κατέχει ὁ «ἡ Ἐκκλησία μας εἶναι εἰς τὴν Κανόνας24, ποίημα ποὺ ἀποτελεῖται Ἑλληνικὴν καὶ ἂν δὲν σπουδάξῃς ἀπὸ ἐννέα ὠδὲς καὶ ὑποκατέστησε εἰς τὸ Ἑλληνικόν, ἀδελφέ μου, δὲν τὸ κοντάκιο. Οἱ σημαντικότε- ἠμπορεῖς νὰ καταλάβῃς ἐκεῖνα ὅπου ροι ἐκπρόσωποι τοῦ εἴδους ἅγιοι ὁμολογᾶ ἡ Ἐκκλησία μας25».- Ἀνδρέας Κρήτης, Κοσμᾶς ὁ Μελω-
98 1. Κ.Π. Καβάφη, Τὰ Ποιήματα, τ.Β΄, Ἀθή- Παπαδήμα, σελ.557-583. να19996, ἐκδ. Ἴκαρος, σελ.94. 10. Ἰωάννου Ζηζιούλα, Οἱ καταβολὲς τῆς 2. Ἡ Παλαιὰ Διαθήκη γράφτηκε προτο- Ὀρθοδοξίας στὴ γένεση τοῦ Χριστιανι- τύπως στὴν Ἑβραϊκή. Λόγῳ τῆς νηπιό- σμοῦ ,στὸν συλλογικὸ τόμο «Ὁ Θησαυρὸς τητας τῶν ἀνθρώπων χρησιμοποιήθηκε τῆς Ὀρθοδοξίας», Ἀθήνα 2000, ἐκδ.Ἐκδο- παιδαγωγικὰ ἡ ἁπλὴ ἑβραϊκή, μέχρις ὅτου τικὴ Ἀθηνῶν. ὁ Λαὸς τοῦ Θεοῦ , ὡς νέος Ἰσραήλ, χρησι- 11. Ἐπετηρὶς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν μοποιήσει ὡς τελειότερη -ἀλλὰ πάντοτε 1908/96 σελ. 141. ἀτελῆ- γλώσσα τὴν Ἑλληνική. Γρηγόρι- 12. Γεωργίου Λούπαση, Ἐπιδράσεις τῆς ος Νύσσης, P.G.45,997. Ἔτσι «ἡ ἑβραϊκὴ ἐκκλησιαστικῆς φρασεολογίας στὴ Νεοελ- παρέρχεται ὡς σκιὰ καὶ δίνει τὴ θέση της ληνικὴ γλώσσα, Ἀθήνα 2003, ἐκδ. Σμίλη. στὴν Ἑλληνικὴ Κοινή», π.Γεωργίου Με- 13. Κοραῆς, Προλεγόμενα. Τομ.Α΄,329. ταλληνοῦ, Ὁ Λόγος ὡς Ἀντίλογος, Ἀθήνα 14. Γιὰ τὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τους παραπέ- 1992, ἐκδ. Ἁρμός, σελ.103. μπω τὸν ἀναγνώστη στὴ «Βυζαντινὴ Φι- 3. Mark JANSE, Τὰ Ἑλληνικὰ τῆς Καινῆς λολογία» τοῦ Θεοχάρη Δετοράκη, τ.Α΄, Διαθήκης στὸν συλλογικὸ τόμο: Ἱστορία Ἡράκλειο Κρήτης, 1995 καὶ στὴν «Πατρο- τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσας, Ἰνστιτοῦτο Νε- λογία Β’» τοῦ Στυλιανοῦ Παπαδόπουλου, οελληνικῶν Σπουδῶν [Ἵδρυμα Μανόλη Ἀθήνα 19992 . Τριανταφυλλίδη], σελ.480 καὶ Nicholas DE 15. Ὁ ἅγ. Γρηγόριος ὁ Θεολόγος γράφει LANGE, Ἰουδαϊκὴ Ἑλληνική, σελ.473. στὸν φιλόσοφο καὶ ρήτορα Σταγείριο 4. Ὁ Καῖσαρ ξεψύχησε μὲ τὴν παροιμιώδη «Ἀττικὸς σὺ τὴν παίδευσιν, ἀττικοὶ καὶ πλέον φράση «Καὶ σὺ τέκνον, Βροῦτε», ὁ ἡμεῖς», P.G. 37,308. Αὔγουστος πέθανε μὲ ἕνα στίχο τοῦ Με- 16. Γρηγορίου Νύσσης, Κατὰ Εὐνομίου νάνδρου στὰ χείλη, ὁ Ὀράτιος ὁμολογεῖ Β’ 291, Jaeger, I2,σελ.312, P.G.45, 1009. «Graecia capta ferum victorem cepit et Θαυμάσια ἀνάλυση γιὰ τὸν γλωσσικὸ ἀπο- artes intulit agresti Latio»,( «ἡ κατακτημέ- φατισμὸ τῶν Πατέρων διαλαμβάνεται στὸ νη Ἑλλάδα κατέκτησε τὸν ἄξεστο νικητὴ βιβλίο τοῦ Στυλιανοῦ Παπαδόπουλου «Θε- καὶ ἔφερε τὶς τέχνες στὸ ἀγροτικὸ Λάτιο»), ολογία καὶ Γλώσσα», Ἀθήνα 19972, ἐκδ. Ὀρατίου, Ἐπιστολὲς ΙΙ, 1, 156 Παρουσία, σελ.39-43. 5. Λουκᾶ Φίλη, Ἡ «Κοινὴ» ὡς Γλώσσα τοῦ 17. Ἐπιστολαί, 242. Ἰησοῦ καὶ τῶν 27 βιβλίων τῆς Κ.Δ., τ.Α΄, 18. «ἆρον τὸν σκίμποδά σου καὶ πε­ Ἀθήνα 1993, ἐκδ. Συμμετρία, σελ.187-250. ριπάτει». 6. The Jesus Papyrus, Weidenfeld & 19. Σωζομενοῦ, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, Nicolson, London,1996. PG 67, 889. 7. Στυλιανοῦ Ἀλεξίου, Ἑλληνικὴ Λογοτε- 20. Robert Browning, Ἡ ἑλληνικὴ γλώσ- χνία, 2010, ἐκδ. Στιγμή, σελ.226-227. σα Μεσαιωνικὴ καὶ Νέα, Ἀθήνα 1995, ἐκδ. 8. Λακτάνιος, Divinae institutionew Παπαδήμα, σελ.185. 5.2.17. 21. Γιὰ τὸ κοντάκιο βλ.Νικολάου Τωμαδά- 9. «Οἶδε ἡ σοφία τοῦ μεγάλου Παύλου κη, «Ἡ Βυζαντινὴ Ὑμνογραφία καὶ Ποί- πρὸς τὸ δοκοῦν κεχρῆσθαι κατ’ἐξουσίαν ησις», Θεσσαλονίκη, ἐκδ. Π.Πουρνάρα, τοῖς ῥήμασι καὶ τῷ ἰδίῳ τῆς διανοίας εἱρμῷ σελ.53-59. προσαρμόζειν τὰς τῶν ρημάτων ἐμφάσεις, 22. Γιὰ τὸν Ρωμανὸ τὸν Μελωδὸ βλ. Στυ- κἂν πρὸς τὰς ἄλλας τινὰς ἐννοίας ἡ συνή- λιανοῦ Ἀλεξίου, μνημ. ἔργ.σελ.268-272 θεια τὴν κατάχρησιν τῶν λέξεων φέρῃ», 23. Ὀδυσσέας Ἐλύτης, Ἐν λευκῷ, Ἀθήνα Γρηγόριος Νύσσης P.G. 44,1324 (Διότι 20066, ἐκδ. Ἴκαρος, σελ.45 γνωρίζει ἡ σοφία τοῦ μεγάλου Παύλου νὰ 24. Νικολάου Τωμαδάκη, μνημ. ἔργ. χρησιμοποιεῖ μὲ τὴ δική της ἀντίληψη μὲ σελ.59-67 ἐξουσιαστικότητα τὶς λέξεις καὶ νὰ προ- 25. Ἁγίου Κοσμᾶ Αἰτωλοῦ, Διδ. Β’2, Ἰωάν- σαρμόζει στὸν εἱρμὸ τῆς δικῆς του σκέψε- νη Μενούνου, Κοσμᾶ τοῦ Αιτωλοῦ Διδα- ως τὶς σημασίες τῶν λέξεων καὶ στὶς περι- χές καὶ Βιογραφία, Ἀκρίτας, Ἀθήνα 2007 πτώσεις κατὰ τὶς ὁποῖες ἡ συνήθης χρήση σελ.209 χρησιμοποιεῖ τὶς λέξεις γιὰ νὰ δηλώσει ἄλλες ἔννοιες). Ἐξαιρετικὴ ἀνάλυση ἐπὶ τοῦ θέματος κάνει ὁ Κ.Γεωργούλης στὴν Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Φιλοσοφίας, Ἀθήνα 1994, ἐκδ.
99 ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΘΕΜΑΤΟΦΥΛΑΚΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ Θεώνης Μαρίνου Μπούρα, θεολόγου-ἐκπαιδευτικοῦ, Master Θεολογίας «Χ Λαύρας διαθέτει 2.242 χειρόγραφα άρη στοὺς μοναχοὺς καὶ κατέχοντας τὴν 3η θέση σὲ χειρό- τὸ ἀντιγραφικό τους ἔργο γραφα παγκοσμίως, ἐνῷ ἡ 1η θέση ὑπάρχουν οἱ φιλόλογοι. Οἱ φιλόλο- ἀνήκει ἐπίσης σὲ μοναστήρι, τὴ γοι δὲν θὰ εἶχαν ἀντικείμενο, ἐὰν μονὴ Ἁγίας Αἰκατερίνης στὸ Σινὰ οἱ μοναχοὶ μὲ τὸ ἀκούραστο ἔργο τους δὲν εἶχαν φροντίσει νὰ διασώσουν ὣς σήμερα τὰ ἔργα τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων». Αὐτὰ περίπου εἶναι τὰ λόγια τοῦ καθηγητῆ μου καὶ ὁμότι- μου πιὰ καθη- γητῆ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ ποὺ διαθέτει 4.500 χειρόγραφα ἀπὸ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κυρίου τὰ ὁποῖα τὸ 75% εἶναι ἑλληνόφωνα. Σπυρίδωνα Κοντογιάννη. Δὲν σᾶς (Τὴ δεύτερη θέση ἔχει τὸ Βατικανὸ κρύβω ὅτι ἀρχικὰ (ὅταν ἀγνοοῦσα μὲ 3.500 χειρόγραφα). τὴν ἱστορική ἀλήθεια) θεώρησα τὶς Συγκεκριμένα ἡ Μονὴ Μεγίστης διαπιστώσεις τοῦ καθηγητῆ ὑπερ- Λαύρας, μεταξὺ πολλῶν ἄλλων βολικὲς καὶ ἕνα εἶδος «ἀλληλουί- ἀρχαιοελληνικῶν χειρογράφων, σματος» ἡμῶν τῶν θεολόγων πρὸς φυλάσσει 4 χειρόγραφα τοῦ Γαλη- τὰ μοναστήρια. Ἂς παραθέσουμε νοῦ Ω69, Ω70, Ω71, Ω72, 2 χειρό- τὰ ἱστορικὰ δεδομένα ποὺ συναντή- γραφα Ἱπποκράτους «Ἀφορισμοί» σαμε ἐρευνώντας τὸ θέμα, καὶ ἐσὺ Ω68 καὶ Ω69, 3 σπάνια χειρόγραφα ἀναγνώστη θὰ ἀποφανθεῖς. τοῦ Ἀέτιου Ἀμηδινοῦ, προσωπι- 20.000 χειρόγραφα φυλάσσουν οἱ κοῦ γιατροῦ τοῦ Ἰουστινιανοῦ, βιβλιοθῆκες τῶν μοναστηριῶν τοῦ Ω63, Ω64 καὶ Ω65, 2 χειρόγραφα Ἁγίου Ὄρους. Ἡ μονὴ Μεγίστης τοῦ Θουκυδίδη καὶ τοὺς «Βίους
100 Παράλληλους» τοῦ Πλουτάρχου. Ἡ βιβλία κι ἐρχόμενος ἀπὸ τὴν Κωνστα- ἴδια μονὴ φυλάσσει τὴ «Βοτανική» ντινούπολη στὸν Ἄθω, ὅπου ἵδρυσε τοῦ Διοσκουρίδη, ἔργο ποὺ ἀποτελεῖ μοναστήρι ἔφερε τὰ προσωπικά ὄνειρο κάθε φαρμακοποιοῦ, βοτανολό- του βιβλία. Ἵδρυσε στὴ μονὴ Μεγί- γου καὶ δηλητηριογνώστη. Μάλιστα στης Λαύρας ἐργαστήριο ἀντιγραφῆς εἶναι εἰκονογραφημένο μὲ ἀνεξίτηλες χειρογράφων (Scriptorium) καὶ ὅρισε μικρογραφίες. ὑπεύθυνο γιὰ τὸ ἐργαστήριο ὄχι Τὸ μοναδικὸ στὸν κόσμο νομικὸ τυχαῖο πρόσωπο ἀλλὰ τὸν πρωτοκαλ- χειρόγραφο μὲ τὶς Νεαρὲς τῶν λιγράφο Ἰωάννη καὶ βιβλιοφύλακα Κομνηνῶν (13ος αἰ.) βρίσκεται στὴ τὸν μοναχὸ Μιχαήλ. Τὸ ἔργο ἀγάπης Λαύρα. Ὁ Ἐπίκτητος, ὁ Ἑρμογένης καὶ ἀντιγραφῆς χειρογράφων συνεχί- καὶ ὁ Εὐκλείδης φυλάσσονται στὴ στηκε ἀμείωτο ἀπὸ τοὺς κατοπινοὺς μονὴ Ἐσφιγμένου. Στὴ βιβλιοθήκη μοναχοὺς τῆς Λαύρας γι’ αὐτὸ καὶ τῆς μονῆς Ἰβήρων θὰ συναντήσει ὁ στὴ μονὴ αὐτὴ λειτούργησε τὸ πρῶτο τυπογραφεῖο στὴν Ἑλλάδα τὸ 1759. Ὁ ὅσιος Θεόδωρος Στουδίτης ὀργάνωσε βιβλιοθήκη στὴ μονὴ Στουδίου στὴν Κωνσταντινούπολη συγκεντρώνοντας μεγάλο ἀριθμὸ χειρογράφων, ὄχι μόνο χριστιανῶν, ἀλλὰ καὶ ἐθνικῶν συγγραφέων, διευκολύνοντας ἔτσι στὴ γνώση, διάσωση καὶ διάδοσή τους. Σπου- δαῖα χειρόγραφα ἀρχαίας ἑλληνικῆς γραμματείας διασώζει ἡ βιβλιοθήκη τῆς μονῆς Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου στὴν Πάτμο. Θεωρεῖται μία ἀπὸ ἐρευνητὴς τὰ ἔργα ποὺ συνέθεσε ὁ τὶς καλύτερες τῆς Ἀνατολῆς καὶ ἐκεῖ Εὐριπίδης, ὁ Αἰσχύλος, ὁ Θεόκριτος, φυλάσσονται σπάνια χειρόγραφα μὲ ὁ Σοφοκλῆς καὶ ὁ Πίνδαρος. Ἡ μονὴ τὶς τραγωδίες «Ἑκάβη», «Ὀρέστης», Βατοπεδίου διασώζει χειρόγραφο τῶν «Αἴας», «Ἠλέκτρα» κ.ἄ. Ἀκόμη γεωγράφων Πτολεμαίου καὶ Στρά- τὸ παλαιότερο ἔντυπο βιβλίο τῆς βωνα μὲ ἀρ. 655 τοῦ 13ου αἰ. Τοῦτα μονῆς εἶναι ἡ «Ἀνθολογία διαφόρων φυλάσσονται ὄχι τυχαῖα στὰ παρα- ἐπιγραμμάτων ἀρχαίοις συντεθειμέ- πάνω μοναστήρια, ἀλλὰ πρόκειται γιὰ νοις σοφοῖς…», Φλωρεντία 1494.(1) ἀπολύτως συνειδητὴ πράξη ἐπιλογῆς Στὴ μονὴ Ζάβορδας βρίσκεται τῶν μοναχῶν νὰ ἀσχοληθοῦν ἀκούρα- μεταξὺ ἄλλων κωδίκων καὶ ὁ μονα- στα, δίχως ἀμοιβὴ καὶ χωρὶς θρησκευ- δικὸς κώδικας τοῦ λεξικοῦ τοῦ πατρι- τικοὺς λόγους μὲ τὴν ἀντιγραφὴ τῶν άρχη Φωτίου. Σώζονται 3 ἀντίγραφα, ἀρχαιοελληνικῶν ἔργων, ὥστε νὰ τὰ ἕνα στὴ βιβλιοθήκη τοῦ Πανεπιστη- διασώσουν ἀπὸ τὴ φθορὰ τοῦ χρόνου μίου Cambridge στὴν Ἀγγλία, ἕνα στὴ καὶ νὰ τὰ μεταδώσουν στὶς ἑπόμενες βιβλιοθήκη τοῦ Βερολίνου καὶ ἕνα γενιὲς ὡς ἑλληνικὴ κληρονομιὰ στὸν στὴ μονὴ Ζάβορδας. Τὸ τῆς Ζάβορ- πνευματικὸ κόσμο παγκοσμίως καθι- δας ὑπερέχει, διότι εἶναι τὸ μοναδικὸ στώντας τον πλουσιότερο. Ὁ ἅγιος πλῆρες, ἐνῷ τὰ ἄλλα εἶναι ἐλλιπῆ. Τὸ Ἀθανάσιος Ἀθωνίτης γιὰ παράδειγμα ἀνακάλυψε ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανε- ἦταν ἀσκητικός, ἀγαποῦσε πολὺ τὰ πιστημίου Θεσσαλονίκης κύριος
101 Λίνος Πολίτης τὸ 1959. Περιλαμ- τῶν ἀρχαίων. Τὰ μοναστήρια διασώ- βάνει ἀποσπάσματα ἀρχαίων Ἑλλή- ζουν, διακοσμοῦν, ἀλλὰ καὶ ἐκσυγχρο- νων συγγραφέων ποὺ σώζονταν νίζουν -θὰ λέγαμε- τὰ ἀρχαῖα κείμενα, στὴν ἐποχὴ τοῦ Φωτίου, ὄχι ὅμως καθὼς τὰ μεταγράφουν ἀπὸ τὴ μεγαλο- καὶ σήμερα π.χ. ἀρχαία κωμωδία τοῦ γράμματη-κεφαλαιογράμματη γραφὴ Κρατίνου, τοῦ Εὔπολη καὶ ἀποσπά- στὴ μικρογράμματη τῆς ἐποχῆς. Ἡ σματα ἀρχαίων Ἑλλήνων ποιητῶν μικρογράμματη γραφή, ἐξέλιξη τῆς καὶ ἱστορικῶν. Ἐπίσης χάρη στὸ βυζαντινῆς «ἐπισεσυρμένης», ἔλαβε Φώτιο καὶ στὴ μονὴ Ζάβορδας ἔχουμε τὴν ὁριστική της μορφὴ στὴν κωνστα- γνώση γιὰ τὸν Κτησία, τὸν Κόνωνα, ντινοπολίτικη μονὴ Στουδίου ἀπὸ τὸν Μέμνονα καὶ τὰ χαμένα βιβλία τὸν μοναχὸ καὶ μετέπειτα ἡγούμενο τοῦ Διόδωρου. τῆς μονῆς Νικόλαο, ὁ ὁποῖος ἔγραψε Στὴ μονὴ Παμμακαρίστου στὴν τὸ πρῶτο σωζόμενο χρονολογημένο Κωνσταντινούπολη δημιουργήθηκε χειρόγραφο στὴ μικρογράμματη κέντρο μελέτης καὶ ἀντιγραφῆς χειρο- γράφων(2). Ἡ μονὴ Μεγάλου Μετεώ- ρου διασώζει σὲ χειρόγραφα ἔργα τοῦ Ὁμήρου, τοῦ Ἡσιόδου, τοῦ Σοφοκλῆ, τοῦ Δημοσθένη καὶ τοῦ Ἀριστοτέλη. Ἐπίσης φυλάσσει τὰ πολύτιμα ἀρχέ- τυπα τῶν ἐκδόσεων Βενετίας τοῦ Ἄλδου Μανουτίου (1495) στὰ ἑξῆς ἔργα: Θεοκρίτου Εἰδύλλια, Θεόγνιδος Γνῶμαι, Ἡσιόδου Θεογονία-Ἔργα καὶ Ἡμέραι-Ἀσπὶς Ἡρακλέους κ.ἄ. Στὴ διάσωση τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γραμ- ματείας σπουδαία εἶναι ἡ συμβολὴ τῶν ἑλληνόφωνων μοναστηριῶν στὴν γραφή, τὸ Εὐαγγελιστάριο Uspenskij Κάτω Ἰταλία. Στὴν Ἀπουλία στὸ Κορι- (κώδικας Petropolitanus 219)(4). λιάνο ὤτ΄ Ὀτράντο ὑπῆρχε ἀπὸ τὸ 10ο Στὶς μοναστηριακὲς βιβλιοθῆκες αἰ. τὸ ὀρθόδοξο μοναστήρι τοῦ ἁγίου (Ἅγιον Ὄρος, Ἅγια Μετέωρα, Μονὴ Νικολάου μὲ σημαντικὴ πνευματικὴ Δουσίκου, Πάτμος κ.ἄ.) ἔχουν διασω- δραστηριότητα, καθὼς ἐκεῖ ὥς τὸ 15ο θεῖ καὶ φυλάσσονται μὲ ἀγάπη καὶ αἰ. διδάσκονταν ἀρχαῖα ἑλληνικὰ καὶ σεβασμὸ οἱ πρῶτες ἔντυπες, σπανι- λατινικὰ καὶ ἀντιγράφονταν ἀρχαῖα ότατες καὶ πολύτιμες, ἐκδόσεις τῶν κείμενα(3). ἀρχαίων Ἑλλήνων συγγραφέων, τῆς Ἡ ἀντιγραφὴ καὶ διάσωση τῶν Βενετίας κυρίως, τὰ «ἀρχέτυπα» τοῦ ἀρχαίων ἑλλήνων συγγραφέων φαίνε- Ἄλδου Μανούτιου (editions aldinae, ται ὅτι γινόταν ἀπὸ τοὺς μοναχοὺς μὲ incunabula), τοῦ τέλους τοῦ 15ου αἰ. μεράκι καὶ ἀγάπη, ἀφοῦ δὲν ἀρκοῦ- καὶ τῶν ἀρχῶν τοῦ 16ου αἰ., Ἡσίο- νταν στὴν ἁπλὴ ἀντιγραφή, ἀλλὰ δος, Πλάτων, Θεόκριτος, τραγικοὶ καλλιγραφοῦσαν καὶ διακοσμοῦσαν ποιητές, Ἀριστοτέλης, Δημοσθένης, τὰ χειρόγραφα μὲ πολὺν κόπο καὶ Ἀριστοφάνης, Λουκιανός, Στράβων κόστος καθὼς τόσο τὰ μελάνια καὶ κ.ἄ. Ἐπίσης Λεξικὰ τῆς ἀρχαίας ἑλλη- τὰ χρώματα ὅσο καὶ τὰ ὑλικὰ γραφῆς νικῆς γλώσσας, Μέγα Ἐτυμολογικόν, (πάπυροι, περγαμηνές) ἦταν ἀκριβά. Βενετία 1499 Βαρίνου Φαβορίνου, Κι ὅμως τὰ διέθεταν χάριν τῶν ἔργων Ρώμη 1523, Συντακτικὸ Ἀπολλωνίου
102 Ἀλεξανδρέως τοῦ Γραμματικοῦ, Βενε- τίας, ἥτις ἀφιέρωσε ἑαυτὴν εἰς τὴν τία 1495 κ.ἄ. Ἡ ἀπόκτηση τῶν ἐντύ- τακτικὴ διδασκαλία τοῦ λαοῦ. Τὴν πων αὐτῶν κόστιζε πάρα πολὺ στὰ ἴδια ἀγάπη καὶ μέριμνα γιὰ τὰ ἀρχαῖα μοναστήρια, διότι τὸ ἔντυπο βιβλίο κείμενα διέθετε καὶ ὁ ἅγιος Ἀρέθας κατὰ τὴν πρώτη ἐμφάνισή του ἦταν ἀπὸ τὴν Πάτρα (ca 850-944) διάκονος πολὺ ἀκριβό(5). ἀρχικὰ καὶ ἀπὸ τὸ 902 μητροπολίτης Ἄραγε ἀπὸ ποῦ προέκυψε ἡ ἀγάπη Καισαρείας τῆς Καππαδοκίας. Ὑπῆρξε τῶν χριστιανῶν μοναχῶν γιὰ τὰ σοφὸς ὑπομνηματιστής, δεινὸς φιλό- ἀρχαῖα ἑλληνικὰ ἔργα; Ἴσως σχετί- λογος καὶ ἀντιγραφέας χειρόγρα- ζεται μὲ τὴν προτροπὴ τοῦ Μεγάλου φων κωδίκων κλασσικῶν Ἑλλήνων, Βασιλείου, θεμελι- ὅπως τοῦ Πλάτωνα, ωτὴ τοῦ κοινοβι- τοῦ Ἀριστοτέλη, τοῦ ακοῦ μοναστικοῦ Εὐκλείδη, τοῦ Λουκι- βίου(6), πρὸς τοὺς ανοῦ, τοῦ Αἴλιου νέους νὰ μελε- Ἀριστείδη καὶ κατηύ- τοῦν τὰ ἔργα τῶν θυνε τὴν ἔρευνα πρὸς ἀρχαίων Ἑλλήνων, τὶς πηγὲς τῆς κλασ- ὅπως τοῦ Ὁμήρου, σικῆς παιδείας καὶ τοῦ Πλάτωνα, τοῦ τῆς ἑλληνικῆς διανό- Σωκράτη(7). Ἴσως ησης καὶ σκέψης(8). ἐπειδὴ οἱ Μεγά- Ἐξέδωσε τοὺς περισ- λοι Πατέρες τῆς σότερους πλατω- Ἐκκλησίας, Βασί- νικοὺς διαλόγους λειος Καισαρείας, ἐμπλουτισμένους μὲ Ἰωάννης ὁ Χρυσό- σχόλια καὶ εἰσαγωγὲς στομος, Μέγας γιὰ τὴν πλατωνικὴ Ἀθανάσιος, Γρηγό- φιλοσοφία, ἐξέδωσε ριος Θεολόγος καὶ τὶς «Κατηγορίες» καὶ Γρηγόριος Νύσσης ἄλλα ἔργα τοῦ Ἀριστο- ἦταν γνῶστες τῆς τέλη, ἀντέγραψε ἀρχαίας ἑλληνικῆς ἔργα τοῦ Εὐκλείδη, γραμματείας καὶ τοῦ Λουκιανοῦ, τοῦ χρησιμοποιοῦσαν ὅρους τῆς ἀρχαίας Δίωνος Χρυσοστόμου, τοῦ Αἰλίου ἑλληνικῆς φιλοσοφίας. Ὁ ἅγιος Γρηγό- Ἀριστείδη, τοῦ Παυσανία, τὸ «Λεξικὸ» ριος Ναζιανζηνὸς συνέθεσε «Ἔπη» μὲ τοῦ Πολυδεύκη καὶ τὸν «Βίον Ἀπολ- τὴ μορφὴ τῶν ἐπῶν τῆς ἑλληνικῆς ποίη- λωνίου» τοῦ Φιλοστράτου. Πιθανῶς σης. Μάλιστα ὁ σπουδαῖος ἱστορικὸς συνέβαλε στὴ διαμόρφωση ἀνάλογου Παπαρρηγόπουλος γράφει γι’ αὐτοὺς πνευματικοῦ κλίματος καὶ ἀπήχη- ὅτι «ὑπερέβαλλαν κατὰ τὴν εὐγλωττία σής του στὰ μοναστήρια ἡ περίπτωση καὶ τὴν ἐπιστήμη ἅπαντας τοὺς τότε τοῦ ἁγίου Εὐσταθίου, ἀρχιεπισκόπου ζῶντας ἐθνικοὺς σοφιστὲς καὶ αὐτοὺς Θεσσαλονίκης, γνωστοῦ ὁμηριστῆ καὶ τοὺς μέχρι Πλουτάρχου προκατόχους λόγιου μητροπολίτη, ὁ ὁποῖος μὲ τὰ τους, ἀποτελέσαντες ἐποχὴν λόγου περίφημα σχόλιά του («Παρεκβολαί») νέα, μεγάλη καὶ ἔνδοξο γιὰ τὸ ἀνθρώ- στὸν Ὅμηρο, Ἰλιάδα καὶ Ὀδύσσεια, πινο γένος. Ὁ Βασίλειος καὶ ὁ Γρηγό- στὶς κωμωδίες τοῦ Ἀριστοφάνη, στὸν ριος εἶναι οἱ πρῶτοι λαμπροὶ τύποι τῆς Πίνδαρο, στὸ Διονύσιο τὸν Περιηγητὴ εὐλαβοῦς καὶ πολυμαθοῦς εὐγλωτ- κ.ἄ. πρωταγωνίστησε στὴν ἀναγέν-
103 νηση τῶν κλασσικῶν σπουδῶν(9). Μονῆς Βλατάδων (Θεσσαλονίκη) ἔχει Εἶναι ἐκπληκτικὸ ὅτι ἕνας ἀπὸ τοὺς ἀναλάβει τὴν κατάρτιση λεπτομεροῦς μεγαλύτερους μελετητὲς τοῦ Ὁμήρου καταλόγου καὶ τὴ μικροφωτογράφιση παγκοσμίως εἶναι ἕνας χριστιανὸς (μικροφίλμ) ὅλων τῶν χειρογράφων. ἐπίσκοπος καὶ ἅγιος, ὁ ἅγιος Εὐστά- Ὁ βιβλιοθηκάριος τῆς Μονῆς Μεγί- θιος. στης Λαύρας ἱερομόναχος Νικόδημος Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες φυλάσσονται δηλώνει: «κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ πεῖ μὲ (μὲ τρεῖς κλειδαριὲς στὴ Μονὴ Μεγί- σιγουριὰ ποὺ θὰ βρισκόταν σήμερα στης Λαύρας) ὄχι μόνο στὶς βιβλι- ἡ ἀνθρωπότητα χωρὶς τὶς ἀρχαῖες οθῆκες τῶν μοναστηριῶν γιὰ τοὺς γνώσεις ποὺ διασώθηκαν μὲ τὰ χειρό- μελετητές-ἐρευνητές, ἀλλὰ «διαφη- γραφα τῶν βυζαντινῶν μοναστηριῶν, μίζονται δωρεὰν» καὶ προβάλλονται καὶ ἰδιαίτερα τοῦ Ἁγίου Ὅρους. Κατὰ στὸν ἁπλὸ προσκυνητὴ μέσα ἀπὸ τὴν πᾶσα πιθανότητα ἡ ἀναγέννηση τῆς πολύτιμη τέχνη τῶν μοναχῶν, τὴν Δύσης θὰ ἀργοῦσε μερικοὺς αἰῶνες». τοιχογραφία. Τοιχογραφίες ἀρχαίων Τὰ σχόλια εἶναι δικά σας.- Ἑλλήνων ποὺ κρατοῦν εἰλητάρια μὲ γραμμένο κάτι ἀπὸ τὰ κείμενά τους Παραπομπές-Πηγὲς δεσπόζουν σὲ ἰδιαίτερα περίοπτη θέση Λέκκου Εὐαγγέλου Π., Τὰ ἑλληνικὰ μοναστή- στὴ Μονὴ Μεγάλου Μετεώρου. Εἶναι ρια, Ἀθήνα 1995, σ. 25-26. ἡ ἑλληνὶς Σιβύλλα ἡ φιλόσοφος, ὁ Περιοδικὸ Ἱστορικὰ Θέματα, ἄρθρο «Βυζάντιο καὶ Ἀφροκεντρισμός», Ἁγνὴ Βασιλικοπούλου, Ἕλλην Σόλων, ὁ σοφὸς καὶ νομοθέ- ἐπικ. Καθ. Βυζαντινῆς φιλολογίας τοῦ Πανεπι- της, ὁ Ἕλλην Πυθαγόρας ὁ φιλόσοφος στημίου Ἀθηνῶν, τεῦχος 6, σ.44. καὶ μαθηματικός, ὁ Ἕλλην Θουκυδί- Περιοδικὸ Ἱστορικὰ Θέματα, ἄρθρο «Οἱ ἑλλη- δης ὁ ἱστορικός, ὁ Ἕλλην Ἀριστοτέ- νόφωνοι τῆς Κάτω Ἰταλίας, ἡ κιβωτὸς τῆς Με- λης ὁ φιλόσοφος, ὁ Ἕλλην Πλάτων ὁ γάλης Ἑλλάδας», Θεμιστοκλῆς Φ. Περτέσης, φιλόσοφος, ὁ Ἕλλην Ὅμηρος ὁ ποιη- φιλολ.-ἱστορικός, τεῦχος 20, σ. 20. τής, ὁ Ἕλλην Πλούταρχος, ὁ Ἕλλην Σοφιανοῦ Δημητρίου Ζ., «Ὀρθοδοξία καὶ Ἑλλη- Σωκράτης ὁ φιλόσοφος. Ἔτσι, διασώ- νισμός», Ἅγια Μετέωρα 2007, σ. 17-19. ζεται καὶ μεταλαμπαδεύεται, ἔστω Ἒνθ’ ἀνωτ. σ. 21. κάτι λίγο, ἀπὸ τὸν κάθε καὶ τὴν κάθε Παπαδοπούλου Στυλιανοῦ Γ., Πατρολογία Β΄, σοφὸ τῆς ἀρχαιότητας μὲ τρόπο ἁπλὸ Ἀθήνα 1990, σ. 361. Βασιλείου Καισαρείας τοῦ Μεγάλου ἅπαντα τὰ καὶ αἰσθητικὰ ὡραῖο στὸν ἐπισκέ- ἔργα, ΕΠΕ τ. 7 , σ. 320. πτη τῆς Μονῆς Μεγάλου Μετεώρου Σοφιανοὺ Δημητρίου Ζ., «Ὀρθοδοξία καὶ Ἑλλη- ἀπὸ ὅποια χώρα καὶ ἂν προέρχεται. νισμός», Ἅγια Μετέωρα 2007, σ.19. Ὁ σοφὸς Ἀριστοτέλης δεσπόζει σὲ Ἒνθ’. ἀνωτ. παλιὰ τοιχογραφία στὴ Μονὴ Φιλαν- Ἱερομ. Νικοδήμου Λαυριώτη, «Τὰ χειρόγραφα θρωπινῶν στὸ Νησάκι Ἰωαννίνων. τοῦ Ἁγίου Ὅρους», περιοδ. ΑΝΤΙ, 1991. Σήμερα, τὸ ἐνδιαφέρον τῶν μοναχῶν http://www.katakali.net γιὰ τὰ ἀρχαῖα κείμενα δὲν ἑστιάζεται http://www.apologitis.com πιὰ στὴ μεταγραφή τους ἀπὸ τὴ μεγα- λογράμματη στὴ μικρογράμματη, ἀλλά, κατὰ τὶς σύγχρονες ἀνάγκες, στὴν εὔκολη προσέγγισή τους ἀπὸ τοὺς ἐρευνητὲς μέσῳ τῆς σύγχρο- νης τεχνολογίας. Τοῦτο συνάγεται ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ Πατριαρχικὸ Ἵδρυμα Πατερικῶν Μελετῶν τῆς
104 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ἱστορία Κων/νου Δεσποτόπουλου Τ ὸν τελευταῖο καιρὸ ἀναθε- ωρητὲς τῆς ἑλληνικῆς ἱστο- ρίας προσπαθοῦν νὰ ἀλλάξουν τὰ ἱστορικὰ δεδομένα, παρουσιάζο- ντας καινοφανεῖς ἀπόψεις γιὰ νὰ ἀνατρέψουν τὴν ἱστορική ἀλήθεια. Στόχος τους, νὰ ξαναγράψουν τὴν Ἱστορία ὑπὸ τὸ πρίσμα μίας κατευ- θυνόμενης, δῆθεν «προοδευτικῆς» ἰδεολογίας, μὲ ἐπικάλυμμα τὴν «ἐπιστημονικὴ τεκμηρίωση» ἀπὸ θολὲς πηγές. Μειώνουν τὸν ρόλο τῆς Ἐκκλησίας στὴν Ἐπανάσταση τοῦ ’21, σπιλώνουν ἀγωνιστὲς (Κολοκο- τρώνης) καὶ τονίζουν ὅτι «ἡ ἐπίσημη Ἐκκλησία ἦταν ἀντίθετη στὴν Ἐπανάσταση καὶ τοὺς ἐλάχιστους ἀνώτερους κληρικοὺς ποὺ ἐλάμβα- ναν μέρος ὁ Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ ἀπειλοῦσε ὅτι θὰ ἀφορίσει». Ἀποτελοῦν ὅμως αὐτὰ πραγ- ματικὴ ἀντίθεση τῆς Ἐκκλησίας πρὸς τὴν Ἐπανάσταση τοῦ ’21; Τὴν ἀπάντηση στοὺς κατευθυνό- μενους ἱστορικοὺς δίνει, μέσα ἀπ’ τὰ γραπτά του, ὁ πιὸ ἁρμόδιος ἀπ’
105 ὅλους, ὁ ἀκαδημαϊκὸς - ἱστορικὸς Καὶ ἀλίμονο γιὰ τὸ γένος τῶν Ἑλλή- Κωνσταντῖνος Δεσποτόπουλος: νων, ἂν δὲν τὸ ἔκανε. «Εἶναι, φρονῶ, ἱστορικὰ ἐπιπό- Ἐξάλλου, ἐπισημαίνουμε ὅτι λαιη μία τέτοια γνώμη. Ἀγνοεῖται ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἐπαναστάσεως, ἀπὸ τοὺς φορεῖς της ὅτι ἀποστολὴ Ἀλέξανδρος Ὑψηλάντης, εἶχε τῆς Ἐκκλησίας ἦταν νὰ σώσει ζωὲς διαμηνύσει ἀπὸ τὸν Ἰανουάριο τοῦ Ἑλλήνων καὶ ὅτι μὲ τὴν ἔναρξη τῆς 1821 πρὸς τὸν Θεόδωρο Κολοκο- Ἐπανάστασης τὸ μέγα πλῆθος τῶν τρώνη ὅτι ἐνδέχεται ὁ Πατριάρχης Ἑλλήνων, κατοίκων ἐκτεταμένων νὰ προβεῖ σὲ ἀποκήρυξη τῆς Ἐπανα- περιοχῶν τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτο- στάσεως, γιὰ νὰ προστατεύσει τοὺς κρατορίας, βρέθηκαν αὐτομάτως Ἕλληνες τῶν μὴ ἐπαναστατημέ- σὲ κατάσταση ὁμηρείας. νων περιοχῶν, καὶ ἡ ἀποκήρυξη Καὶ συνεχίζει ὁ Κ. Δεσποτόπου- αὐτὴ δὲν θὰ ἐκφράζει τὸ πραγμα- λος, ἀποστομώνοντας τοὺς διαστρε- τικὸ φρόνημά του (σ.σ.: αὐτὸ τὸ βλωτές τῆς Ἱστορίας: στοιχεῖο, οἱ... προοδευτικοὶ κατευ- «Ἐκινδύνευσε τότε νὰ ἐξολο- θυνόμενοι ἱστορικοὶ σκοπίμως τὸ θρευθεῖ μέγα πλῆθος Ἑλλήνων καὶ ἀποσιωποῦν!). οἱ ἄντρες τῆς Φιλικῆς Ἐταιρείας νὰ Δυὸ ἄντρες ὑπῆρξαν τότε καταστοῦν ὀλετῆρες τοῦ Γένους. σωτῆρες τοῦ ἔθνους. Ὁ Ἐθνομάρ- Ὁ Σουλτάνος, ἔξαλλος, ὅταν ἔμαθε τυρας Πατριάρχης Γρηγόριος τὴν Ἐπανάσταση, ὑπέγραψε Ε΄καὶ ὁ Ἰωάννης Καποδίστριας, ὁ διάταγμα ἐξοντωτικὸ τῶν Ἑλλήνων ὁποῖος ἔσωσε τὴν Ἐπανάσταση μὲ τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. τὴ διπλωματικὴ δεξιοτεχνία του, Χρειαζόταν, ὅμως, νὰ τὸ προσυπο- καθὼς ἐπέτυχε στὸ Λάιμπαχ νὰ γράψει καὶ ὁ θρησκευτικὸς τῶν ματαιώσει ἀπόφαση τῶν ἐκεῖ συγκε- Τούρκων ἡγέτης. Καὶ ὁ τότε κάτο- ντρωμένων ἀρχηγῶν τῶν Μεγάλων χος τοῦ ἀξιώματος αὐτοῦ Χατζὴ τότε Δυνάμεων γιὰ ἐπέμβαση τοῦ Χαλὶλ ἐφέντης, ἀνὴρ φιλάνθρωπος, ἀντεπαναστατικοῦ συνασπισμοῦ ἀρνήθηκε νὰ τὸ προσυπογράψει μὲ τῶν ἐναντίον τοῦ ἐθνικοαπελευθε- τὸ ἐπιχείρημα ὅτι δὲν ἐπιτρέπει τὸ ρωτικοῦ ἀγώνα τῶν Ἑλλήνων καί, Κοράνι σφαγὴ ἀθώων καὶ μυστικὰ μάλιστα, γιὰ νὰ ἐπιτύχει τὴ ματαί- διαμήνυσε πρὸς τὸν Πατριάρχη ωση αὐτή, ἐδέησε νὰ συντάξει ὁ νὰ τὸν ἐνισχύσει πρὸς τὴ σωστικὴ ἴδιος ἀποκήρυξη τοῦ Ἀλεξάνδρου ἄρνησή του. Ὑψηλάντη ὡς Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐπανα- στάσεως τῶν Ἑλλήνων... Τιμὴ καὶ δόξα Δυὸ «ἀποκηρύξεις», λοιπόν, συνέβαλαν κρίσιμα γιὰ τὴν περί- «Γιὰ νὰ σωθοῦν οἱ Ἕλληνες, ὁ σωση τὸ 1821 τοῦ Γένους τῶν μόνος τρόπος ἦταν ὁ θρησκευτι- Ἑλλήνων καὶ γιὰ τὴ μὴ καταστολὴ κός τους ἡγέτης, ὁ Πατριάρχης, μὲ διεθνῆ σύμπραξη τῆς ἀπελευθε- νὰ ἀποκηρύξει τὴν Ἐπανάσταση. ρωτικῆς του Ἐπαναστάσεως. Καὶ Καὶ ἀνήκει τιμὴ καὶ δόξα στὸν ἀποτελεῖ σφάλμα οἰκτρὸ τῶν ἱστο- Πατριάρχη Γρηγόριο τὸν Ε΄ γιὰ τὴ ρικῶν ἡ γνώμη γιὰ τὶς σωτήριες σωστικὴ τοῦ ὑπόδουλου Γένους αὐτὲς «ἀποκηρύξεις» ὅτι ἐνέχουν ἀπόφασή του νὰ προβεῖ σὲ ἀποκή- ἀντίθεση τῶν αὐτουργῶν τους πρὸς ρυξη τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821. τὴν Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση.
106 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ Γεωργίου Χ. Γκαβαρδίνα Λέκτορος Τμήματος Ποιμαντικῆς καὶ Κοινωνικῆς Θεολογίας τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Α.Π.Θ. τοῦ ἀνθρώπου κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ νὰ εἰσαγάγει τοὺς ἀνθρώ- πους στὴ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Γι’ αὐτὸν τὸν λόγο ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ ἔχει τὸ χαρακτήρα τῆς ἀπολύτου ἀναγκαιότη- τος. Πρὸς ἐκπλήρωση τῆς ἀποστολῆς αὐτῆς ὀφεί- λει ἡ Ἐκκλησία νὰ ἔλθει πρωτίστως σὲ ἐπικοι- νωνία πρὸς τὴν πολι- τεία καὶ στὴ συνέχεια πρὸς τὶς ἄλλες θρησκευ- τικὲς ὁμολογίες. Ἀπὸ τὴν ἐπικοινωνία αὐτὴ πηγά- ζουν ὁρισμένες νομικὲς σχέσεις μεταξὺ Ἐκκλη- σίας καὶ Πολιτείας. Ἡ Ἐκκλησία καὶ ἡ Πολιτεία ἕλκουν τὴν ἀρχή τους ἀπὸ μία καὶ κοινὴ πηγή. Ἡ Ἐκκλη- σία ἱδρύθηκε ἀπὸ τὸν Θεὸ καὶ ἡ γέννηση τῆς Πολι- Ἡ τείας εἶναι ἔργο τῶν περὶ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ εἶναι κόσμου βουλῶν τῆς Θείας Πρόνοιας. μία στὸν κόσμο καὶ προορίζε- Παρὰ ταῦτα Ἐκκλησία καὶ Πολιτεία ται νὰ ὑπάρχει μέχρι συντελείας τῶν διακρίνονται μεταξύ τους οὐσιωδῶς. αἰώνων, νὰ κατευθύνει τὴ θέληση Τόσο ἡ Ἐκκλησία, ὅσο καὶ ἡ Πολι-
107 τεία εἶναι αὐτοτελὴς καὶ στὴ σφαίρα ἔγκειται στοὺς ἐπιδιωκόμενους τῆς δικαιοδοσίας τους ἀνεξάρτητη ἡ στόχους τους. Ἡ Ἐκκλησία σκοπὸ μία ἀπὸ τὴν ἄλλη. καὶ ἀποστολὴ ἔχει τὴν ἐν Χριστῷ Κατ’ ἀρχὴν ἡ διαφορά τους ἔγκει- σωτηρία τῶν ἀνθρώπων καὶ τοῦ ται στὴν ἵδρυσή τους. κόσμου, ἐνῷ ἡ Πολιτεία ἐπιδιώκει Ἡ Ἐκκλησία ἱδρύθηκε ἀμέσως τὴν ἐπικράτηση τῆς νομιμότητος ἀπὸ τὸν Θεὸ (Ματθ. 16,18) καὶ στὶς μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων ἐπίγειες ἐφοδιάσθηκε ἀπὸ τὸν ἱδρυτή της μὲ σχέσεις. Πρὸς πραγμάτωση τῶν ὁρισμένο ὀργανισμὸ (Ματθ. 18,20. σκοπῶν της τόσο ἡ Ἐκκλησία, ὅσο Πράξ. 15, 28). καὶ ἡ Πολιτεία διαθέτει ἴδια μέσα, Οἱ πολιτεῖες ἱδρύθηκαν ἐμμέ- ἡ μὲν Ἐκκλησία πνευματικά, ἡ δὲ σως ἀπὸ τὸν Θεό, διὰ τῆς ἐμφυτεύ- Πολιτεία γήινα καὶ ὑλικά. σεως στοὺς ἀνθρώπους τῆς ἐφέσεως Ὁ Χριστὸς καθόρισε ἐπακριβῶς πρὸς συμβίωση καὶ ἕνωση, ἀπὸ τὴν τὰ ὅρια μεταξὺ Ἐκκλησίας καὶ Πολι- Ὁ Χριστὸς καθόρισε ἐπακριβῶς τὰ ὅρια μεταξὺ Ἐκκλησίας καὶ Πολιτείας ἐπισημαίνοντας τὸ ἀνεξάρτητο καὶ αὐτοτελὲς κάθε μίας «ἀπόδοτε τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ καὶ τὰ τοῦ Καίσαρος, Καίσαρι». ὁποία προέκυψαν οἱ ὀργανωμένες τείας ἐπισημαίνοντας τὸ ἀνεξάρτητο μὲ ἀνθρώπινους νόμους πολιτεῖες. καὶ αὐτοτελὲς κάθε μίας «ἀπόδοτε τὰ Μία ἄλλη βασικὴ διαφορά τους εἶναι τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ καὶ τὰ τοῦ Καίσα- ὅτι ἡ Ἐκκλησία δὲν περιορίζεται ἐν ρος, Καίσαρι». τόπῳ καὶ χρόνῳ, ἀλλὰ προορίζεται Βάσει αὐτῆς τῆς ἀρχῆς πρέπει νὰ γιὰ ὅλους τους ἀνθρώπους τῆς γῆς ἀποφεύγεται ὁποιαδήποτε ἀπόπειρα καὶ σὲ κάθε ἐποχή, ἐνῷ ἡ πολιτικὴ συγχωνεύσεως τῶν δυὸ ὀργανισμῶν, περιφέρεια ἐπεκτείνεται σὲ ὁρισμένο εἴτε μὲ τὴν ὑποταγὴ τῆς Ἐκκλησίας χρόνο καὶ χῶρο καὶ περιλαμβάνει στὴν Πολιτεία (Καισαροπαπισμός), ὁρισμένο λαὸ ἢ λαοὺς ἐντὸς ἀκριβῶς εἴτε μὲ τὴν ὑποταγὴ τῆς Πολιτείας καθορισμένων γεωγραφικῶν ὁρίων. στὴν Ἐκκλησία (παποκρατία, ἱερο- Συνεπῶς, Ἐκκλησία ὑπάρχει μόνον κρατία, θεοκρατία). μία, ἐνῷ πολιτεῖες ὑπάρχουν πολλές. Τὸ ζητούμενο εἶναι ἡ ἁρμονικὴ Ἡ Ἐκκλησία παραμένει ἀμετάβλητη συνεργασία τῶν δυὸ ὀργανισμῶν, καὶ διαρκὴς ἀνὰ τοὺς αἰῶνες, οἱ δηλ. ἡ ἀρχὴ τῆς συναλληλίας. Πολιτεῖες ὅμως σχηματίζονται καὶ Δυστυχῶς, ὁ θεμελιώδης καὶ χρυσὸς ἀφανίζονται στερούμενες τῶν ἰδιο- αὐτὸς κανόνας τῶν σχέσεων Ἐκκλη- τήτων τῆς Ἐκκλησίας. σίας καὶ Πολιτείας δὲν κατέστη Ἡ οὐσιωδέστερη ὅμως διαφορὰ δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθεῖ πάντοτε, μεταξὺ Ἐκκλησίας καὶ Πολιτείας ἰδιαίτερα στὴ Δύση.
108 Οἱ διαμορφωθεῖσες σχέσεις βάνεται συνήθως στὰ συστήματα μεταξὺ Ἐκκλησίας καὶ διαφόρων παραλληλίας. κρατῶν, διὰ μέσου τῶν αἰώνων, διακρίνονται σὲ δυὸ βασικὰ συστή- α. Συστήματα ὑπαλληλίας ματα, τὰ συστήματα ὑπαλληλίας καὶ τὰ συστήματα παραλληλίας. Κατὰ τὰ συστήματα ὑπαλληλίας Στὰ συστήματα ὑπαλληλίας ἐπέρχεται συγχώνευση τῶν δυὸ κατατάσσονται τὸ ἱεροκρατικὸ καὶ ὀργανισμῶν, τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς τὸ πολιτειοκρατικὸ σύστημα, μὲ Πολιτείας, εἴτε μὲ τὴν ὑποταγὴ τῆς τρεῖς διαφορετικὲς ἐκδοχές, δηλ. τὸν Πολιτείας στὴν Ἐκκλησία (ἱεροκρα- καισαροπαπισμό, τὸν κρατικισμὸ τικὸ σύστημα, παποκρατία), εἴτε μὲ (territorialismus) καὶ τὴν ἀπολυ- τὴν ὑποταγὴ τῆς Ἐκκλησίας στὴν ταρχία τῶν καθολικῶν κρατῶν. Πολιτεία (πολιτειοκρατικὸ σύστημα, Στὰ συστήματα παραλληλίας καισαροπαπισμός). κατατάσσονται τὸ σύστημα τῆς ὁμοταξίας, τὸ σύστημα τοῦ τελείου i.Τὸ ἱεροκρατικὸ σύστημα χωρισμοῦ τῆς Ἐκκλησίας ἀπὸ τῆς (παποκρατία - παποκαισαρισμός) Πολιτείας καὶ τὸ σύστημα τῆς συναλληλίας. Τὸ ἱεροκρατικὸ σύστημα, ποὺ Τὸ ἀποκαλούμενο σύστημα τῆς διαμορφώθηκε ὑπὸ τὴν ἐπίδραση «νόμῳ κρατούσης Πολιτείας» εἶναι τῶν ἰδεῶν τοῦ ἱεροῦ Αὐγουστίνου, πολιτειοκρατικό, παρότι περιλαμ- ἀποτελεῖ πλήρη ὑποταγὴ τῆς Πολι-
109 τείας στὴν Ἐκκλησία. Ἐφαρμό- καθὼς καὶ ἡ Σουηδία. σθηκε κυρίως στὴ Δύση. Σύμφωνα μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ Κρατικισμὸς (Territorialismus) ἡ ἱερατικὴ ἐξουσία καὶ ἰδιαίτερα ὁ Πάπας, θεωρεῖται ὡς ἡ κορυφὴ τῆς Σύμφωνα μὲ τὸ σύστημα αὐτό, πνευματικῆς καὶ τῆς πολιτειακῆς τὸ ὁποῖο ἐμφανίσθηκε στὶς προτε- ἐξουσίας. Οἱ κοσμικοὶ ἄρχοντες σταντικὲς χῶρες, ἡ Ἐκκλησία εἶναι ὑποτάσσονται στὴν ἱερατικὴ ἐξου- ὑποταγμένη στὴν Πολιτεία καὶ σία, ἡ ὁποία καὶ χαρακτηρίζει τοὺς κυβερνᾶται ἀπὸ πολιτικοὺς ὑπαλ- νόμους τῆς Πολιτείας ὡς συμφώ- λήλους, ἐνῷ τὰ μέλη της ἐξαναγκά- νους ἢ ἀντιτιθεμένους πρὸς τὸ θεῖο ζονται σὲ ἐκτέλεση τῶν ἐκκλησια- θέλημα. Ἀνάλογη πρὸς τὸν χαρα- στικῶν τους καθηκόντων ἀπὸ τὴν κτηρισμὸ αὐτὸν εἶναι καὶ ἡ ὑποχρέ- Πολιτεία. Ἡ Πολιτεία ἐπίσης, ἀσκεῖ ωση τῶν πολιτῶν νὰ ὑποταγοῦν ἢ καὶ τὴ νομοθετικὴ ἐκκλησιαστικὴ ὄχι στοὺς νόμους αὐτούς. Ἡ ἐφαρ- ἐξουσία. μογὴ τοῦ ἱεροκρατικοῦ συστήματος ποικίλλει ἀπὸ ἐποχὴ σὲ ἐποχή. Ἀπολυταρχία τῶν Καθολικῶν κρατῶν ii. Τὸ πολιτειοκρατικὸ σύστημα Τὸ πολιτειοκρατικὸ αὐτὸ Ἐκ διαμέτρου ἀντίθετο σύστημα σύστημα ἐμφανίσθηκε στὰ κατὰ πρὸς τὴν ἱεροκρατία εἶναι τὸ πολι- πλειοψηφία καθολικὰ κράτη τῆς τειοκρατικό, συμφώνως πρὸς τὸ Γαλλίας, τῆς Βαυαρίας καὶ τῆς ὁποῖο ἡ Ἐκκλησία ὑποτάσσεται Αὐστρίας. Κατὰ τὸ σύστημα αὐτό, στὴν Πολιτεία. Στὸ πρόσωπο τοῦ διὰ τοῦ θρησκευτικοῦ ἐξαναγκα- ἀνωτάτου ἄρχοντος τῆς Πολιτείας σμοῦ, ὑπήχθησαν ὅλα τὰ ἐκκλησια- συγκεντρώνεται καὶ ἡ πολιτικὴ στικὰ ζητήματα στὴν Πολιτεία. Ἀπὸ καὶ ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἐξουσία. Τὸ τὴν ὑπαγωγὴ αὐτὴ δὲν ἑξαιρεῖται σύστημα αὐτὸ ἐμφανίζεται μὲ τὶς οὔτε ὁ ἐκκλησιαστικὸς βίος τῶν ἀκόλουθες τρεῖς μορφές. πολιτῶν. Καισαροπαπισμὸς β) Συστήματα παραλληλίας Κατὰ τὸ σύστημα αὐτὸ ὁ ἡγεμό- Τὰ συστήματα παραλληλίας νας εἶναι καὶ ὁ ἀνώτατος ἐκκλησια- ἔχουν τὸ χαρακτηριστικὸ ὅτι ἡ μία στικὸς ἄρχοντας. Κατὰ τὴν ἄσκηση ἐξουσία διακρίνεται ἀπὸ τὴν ἄλλη τῶν καθηκόντων του μεριμνᾶ ὄχι σαφῶς καὶ τίθενται παραλλήλως, μόνον περὶ τῶν ἐγκοσμίων καὶ ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὶς σχέσεις οἱ ὁποῖες περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν ὑλικῶν τὶς συνδέουν. Τὰ συστήματα αὐτὰ ἀγαθῶν στοὺς πολίτες, ἀλλὰ καὶ διακρίνονται σέ: περὶ τῶν ψυχῶν αὐτῶν. Κράτος στὸ ὁποῖο διατηρεῖται μέχρι σήμερα i. Τὸ σύστημα τῆς ὁμοταξίας τὸ καισαροπαπικὸ σύστημα εἶναι ἡ Μεγάλη Βρετανία, τῆς ὁποίας ὁ βασι- Κατὰ τὸ σύστημα αὐτό, οὔτε ἡ λιὰς εἶναι καὶ ὁ ἀνώτατος ἄρχοντας Πολιτεία ἀσκεῖ κάποια ἐξουσία ἐπὶ τῆς Πολιτείας καὶ τῆς Ἐκκλησίας, τῆς Ἐκκλησίας, οὔτε ἡ Ἐκκλησία
110 ἐπὶ τῆς Πολιτείας, ἀλλὰ καὶ οἱ δυὸ Ἡνωμένες Πολιτεῖες Ἀμερικῆς), ὀργανισμοὶ θεωροῦνται ἰσότιμοι. Τὰ ἡ ἀδιαφορία πρὸς τὴν Ἐκκλησία ὅρια τῆς δικαιοδοσίας τῆς Ἐκκλησίας (Γαλλία). Σὲ ἄλλες περιπτώσεις καὶ τῆς Πολιτείας καθορίζονται μὲ ὁ χωρισμὸς αὐτὸς καλύπτει τὴν συμβάσεις ποὺ συνάπτονται μεταξὺ σαφῶς ἐχθρικὴ στάση τῆς Πολιτείας τῶν ἐκπροσώπων τους. Οἱ συμβά- πρὸς τὴν Ἐκκλησία καὶ ἀποτελεῖ τὸ σεις αὐτὲς ὀνομάζονται Κογκορ- κάλυμμα τοῦ ἐπισήμως ἤ ἀνεπισή- δάτα. μως διεξαγομένου διωγμοῦ. ii. Τὸ σύστημα τοῦ τελείου iii. Τὸ σύστημα τῆς συναλληλίας χωρισμοῦ τῆς Ἐκκλησίας ἀπὸ τὴν Πολιτεία Τὸ σύστημα αὐτὸ ἐπικράτησε στὴ χριστιανικὴ Ρωμαϊκὴ αὐτοκρα- Κατὰ τὸ σύστημα αὐτό, ἡ Πολι- τορία (Βυζάντιο) καθ’ ὅλη τὴ διάρ- τεία θεωρεῖ τὴ θρησκεία ὡς ἀπολύ- κειά της. Κατὰ τὴ γνωστὴ διάταξη τως ἰδιωτικὴ ὑπόθεση, τὴν δὲ τοῦ Ἰουστινιανοῦ, στὸν πρόλογο Ἐκκλησία ὡς νομικὸ πρόσωπο ἰδιω- τῆς Ἱ. Νεαρᾶς του, οἱ ἐπὶ γῆς ἐξου- τικοῦ δικαίου, δηλαδὴ σὰν ἕνα ἁπλὸ σίες εἶναι δυό, ἡ ἱερωσύνη καὶ ἡ σωματεῖο. Σὲ μερικὲς περιπτώσεις τὸ βασιλεία. Καὶ οἱ δυὸ αὐτὲς ἐξου- Κράτος τηρεῖ ἔναντι τῶν θρησκευ- σίες προέρχονται ἀπὸ τὸν Θεό, ὅμως τικῶν Ὁμολογιῶν τῆς ἐπικρατείας διακρίνονται σαφῶς μεταξύ τους. του εὐμενῆ οὐδετερότητα (π.χ. Παρὰ τὴ διάκρισή τους συνεργάζο-
111 νται στενὰ πρὸς ὄφελος τῶν ἀνθρώ- τείας ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ iii) μὲ πων, τόσο γιὰ τὰ πνευματικά, ὅσο τὴν ἠθικὴ καὶ ὑλικὴ ἐνίσχυση τῆς καὶ γιὰ τὰ ὑλικὰ θέματα. Ἡ Ἐκκλη- Ἐκκλησίας ἀπὸ τὴν Πολιτεία. σία εἶναι πρωτογενὴς πηγὴ δικαίου Ἡ ἀναγνώριση μίας Ἐκκλησίας καὶ νομοθετεῖ μέσῳ τῶν συνόδων ὡς ἐπικρατούσης θρησκείας γίνε- της ἀνεξαρτήτως ἀπὸ τὴν Πολιτεία. ται συνταγματικῶς. Οἱ ὑπόλοιπες Ἡ Πολιτεία νομοθετεῖ καὶ αὐτὴ ἐκκλησίες ἢ θρησκεῖες εἶναι καὶ περὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν ζητημά- αὐτὲς ἐλεύθερες, τυγχάνουν νομικῆς των σύμφωνα ὅμως μὲ τὶς διατάξεις προστασίας, ἡ Πολιτεία ὅμως δείχνει τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου τῆς Ἐκκλη- εἰδικὴ μεταχείριση ἔναντι τῆς σίας καὶ κατόπιν συμφώνου γνώμης ἐπικρατούσης θρησκείας. τῆς Ἐκκλησίας. Οἱ ἱεροὶ κανόνες Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας ἄσκηση εἶναι ὑποχρεωτικοὶ γιὰ τὴ διοίκηση τῆς ἐποπτείας ἐκ μέρους τῆς Πολι- τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἀναγνωρίζονται τείας εἶναι ἐποπτεία ἐπὶ τῶν λεγομέ- ἀπὸ τὴν Πολιτεία ὡς ἔχοντες ἰσχὺ νων ἐξωτερικῶν πραγμάτων (sacra πολιτειακῶν νόμων. Σὲ περίπτωση externa) τῆς Ἐκκλησίας. Κατὰ τὴν συγκρούσεως ἱερῶν κανόνων καὶ ἄσκηση τῆς ἐποπτείας αὐτῆς ἡ Πολι- νόμων τῆς Πολιτείας ὑπερισχύουν τεία δὲν ἐπεμβαίνει στὰ καλούμενα καὶ ἀπὸ πολιτειακῆς πλευρᾶς οἱ ἱεροὶ ἐσωτερικὰ ζητήματα τῆς Ἐκκλη- κανόνες. σίας (sacra interna), δηλαδὴ τὰ ἀφορῶντα στὰ δόγματα, τὴ λατρεία, iv. Τὸ σύστημα τὶς χειροτονίες, τὴν ἐσωτερικὴ διοί- τῆς «νόμῳ κρατούσης Πολιτείας» κηση κ.λπ. Ἡ ἠθικὴ καὶ ὑλικὴ ἐνίσχυση Κατὰ τὸ σύστημα αὐτό, ἡ Ἐκκλη- πρὸς τὴν Ἐκκλησία καὶ ἡ ἐπιβολὴ σία διακρίνεται σαφῶς ἀπὸ τὴν σεβασμοῦ πρὸς αὐτὴ παρέχεται ἀπὸ Πολιτεία, ἀλλὰ ἀπολαμβάνει ἰδιαι- τὸ Κράτος εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέ- τέρας προστασίας ἀπὸ τὴν Πολιτεία. σως, (ποινὲς κατὰ τῶν χλευαζόντων Ἡ θέση τῆς Ἐκκλησίας ἐντὸς τῆς τὴν ἐπίσημη θρησκεία, ἀργία κατὰ Πολιτείας εἶναι προνομιοῦχος θέση τὶς Κυριακὲς καὶ ἑορτές, τιμωρία νομικοῦ προσώπου ἢ ὀργανισμοῦ. τῶν ἀντιποιουμένων τὸ θρησκευ- Οἱ σχέσεις κράτους Ἐκκλησίας τικὸ ἀξίωμα, συνδρομὴ τῆς Πολι- καὶ Πολιτείας δὲν ρυθμίζονται διὰ τείας πρὸς ἐκτέλεση τῶν ἀποφάσεων συμβάσεως (Κογκορδάτου) μεταξύ τῶν ἐκκλησιαστικῶν δικαστηρίων, τους, ἀλλὰ μονομερῶς ὑπὸ τῆς Πολι- μισθοδοσία τοῦ κλήρου κ.λπ.- τείας μὲ Συνταγματικὲς ἢ ἄλλες νομικὲς διατάξεις. Τὸ σύστημα αὐτὸ περικλείει τὸν κίνδυνο νὰ μετα- βληθεῖ σὲ ἄκρατη πολιτειοκρατία, παρότι περιλαμβάνεται στὰ συστή- ματα παραλληλίας. Τὸ σύστημα τῆς «νόμῳ κρατού- σης Πολιτείας» ἐκδηλώνεται: i) Μὲ τὴν ἀνακήρυξη κάποιας Ἐκκλη- σίας ὡς ἐπικρατούσης θρησκείας, ii) μὲ τὴν ἄσκηση ἐποπτείας τῆς Πολι-
112 Η ΕΥΛΑΒΕΙΑ ΤΩΝ ΠΙΣΤΩΝ ΣΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ παράδοση Ἀρχιμανδρίτου Ἀχιλλίου Τσούτσουρα, Πρωτοσυγκέλλου τῆς Ἱ. Μ. Λαρίσης καὶ Τυρνάβου Δ ικαιολογημένη καὶ αὐτονόητη, ἀλλὰ καὶ ἀπόλυτα σεβαστὴ εἶναι ἡ ἀληθινὴ ἀγάπη καὶ ἡ πραγ- ματικὴ καὶ ὄχι ὑποκριτικὴ εὐλάβεια τῶν πιστῶν καὶ εὐλαβῶν χριστιανῶν πρὸς τὸ σεπτὸ πρόσωπο τῆς Ὑπερα- γίας Θεοτόκου. Στὴ χάρη Της, ἀλλὰ καὶ στὸ χαρι- τόβρυτο εἰκόνισμά Της σκύβουν εὐλαβικά, ἄρχοντες καὶ πένητες, πλούσιοι καὶ πτωχοί, ἀσθενεῖς καὶ εὔρωστοι, ἐπιφανεῖς καὶ ἁπλοϊ- κοὶ ἄνθρωποι, προκειμένου νὰ Τῆς ἐναποθέσουν τὰ καρδιακά τους αἰτή- ματα καὶ νὰ δεχθοῦν τὴν ἐπίσκεψή Της, νὰ νιώσουν τὴ συναντίληψή Της. Τί σημαίνει ὅμως πραγματικὰ ἡ λέξη εὐλάβεια; Ἡ εὐλάβεια, κατὰ τοὺς θεόπνευ- στους Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, εἶναι ὁ δρόμος τοῦ οὐρανοῦ, εἶναι πνοὴ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, εἶναι καταύγασμα τῆς θείας χάριτος, εἶναι ἀπαύγασμα τῶν τριῶν θεολογικῶν ἀρετῶν -τῆς πίστεως, τῆς ἐλπίδος καὶ τῆς ἀγάπης -, εἶναι ἡ νοερὴ καὶ καρδιακὴ ἔλλαμψη, ποὺ γεννιέται
113 ἀπὸ τὴ μελέτη καὶ τὴ βίωση τῶν δεῖ κάπου γραμμένο, τὸ ἀσπάζεται θείων πραγμάτων, καὶ ποὺ μεταμορ- καὶ αὐτὸ μὲ εὐλάβεια καὶ γλυκαίνε- φώνει τὸν ἄνθρωπο, κάνοντάς τον ται ἐσωτερικὰ ἡ ψυχή του. φίλο τοῦ Θεοῦ καὶ ἐχθρό του διαβό- Αὐτὸν τὸν γλυκασμὸ νιώθει ἡ λου, ἐραστὴ τῆς ἀρετῆς καὶ ἀντί- ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου, ὅταν ἐπικα- παλο τῆς κακίας. Ἡ εὐλάβεια εἶναι λεῖται τὴ χάρη τῆς Παναγίας μας! τὸ κλειδὶ τῆς θύρας τοῦ παραδείσου. Στέκεται ἐκστατικὸς μπροστὰ Θὰ τὴν ἀποκτήσεις, μᾶς καταθέτουν στὴ μεγαλωσύνη Της, ἀλλοιώνεται οἱ Ἅγιοι Πατέρες, θὰ τὴν καλλιεργή- ἐσωτερικὰ κάθε φορὰ ποὺ ψελλίζει σεις, θὰ τὴν ἑδραιώσεις καὶ θὰ τὴν τὸ θεῖο Της ὄνομα, θλίβεται πολὺ ἀναπτύξεις μέσα στὴν καρδιά σου ὅταν διαπιστώνει τὴν ἀδυναμία του σιγά-σιγά, μὲ συνεχῆ ἀγώνα, μὲ τὴ νὰ ταυτισθεῖ μὲ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, συχνὴ συμμετοχὴ στὰ θεῖα μυστή- προσπαθεῖ βαδίζοντας τὸν δρόμο τῆς ρια, μὲ τὴν ἀδιάλειπτη προσευχὴ καὶ ἀρετῆς καὶ τῆς ἁγιότητος νὰ ἐπιτυγ- μνήμη τοῦ Θεοῦ, μὲ τὴ μνήμη τοῦ χάνει πνευματικὲς ἀναβάσεις μὲ θανάτου, μὲ τὴ μελέτη τῶν Γραφῶν τὶς πρεσβεῖες καὶ τὴ βοήθεια ἐκεί- καὶ ἄλλων πνευματικῶν βιβλίων. νης ποὺ ἔγινε τὸ δοχεῖον τῆς χάρι- Ἔτσι, θὰ ἐγκατασταθοῦν μὲ τὸν τος τοῦ Θεοῦ, καὶ πού, ὅπως λέει καιρὸ μέσα σου ὁ φόβος καὶ ἡ ἀγάπη ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος Κύπρου, κατέ- τοῦ Θεοῦ, ποὺ εἶναι οἱ γεννήτορες στη τὸ πανάρρητον τῆς οἰκονομίας τῆς ἀληθινῆς καὶ ἀμετάπτωτης εὐλά- κειμήλιον. Μὲ τὴν κραταιὰ προστα- βειας. σία τῆς Κυρίας Θεοτόκου, ὁ πιστὸς Καὶ κατὰ τὸν π. Παΐσιο τὸν Ἁγιο- καὶ εὐλαβὴς Χριστιανός, ἀγωνίζεται ρείτη εὐλάβεια εἶναι ὁ φόβος τοῦ νὰ ξεπεράσει τὸν ἑαυτό του, νὰ περά- Θεοῦ, ἡ συστολή, ἡ πνευματικὴ εὐαι- σει ἀπὸ τὴν ἀγάπη τοῦ ἑαυτοῦ του, σθησία. Ὁ εὐλαβὴς μπορεῖ νὰ σφίγ- στὴν ἀγάπη τοῦ ἀδελφοῦ του καὶ μὲ γεται, ἀλλὰ αὐτὸ τὸ σφίξιμο στάζει τὸν πνευματικό του ἀγώνα νὰ ἀξιω- μέλι στὴν καρδιά του, δὲν τοῦ κάνει θεῖ νὰ ὑποδεχθεῖ μέσα στὴν καρδιά μαρτυρικὴ τὴ ζωή, ἀλλὰ τὸν εὐχα- του τὸν ἴδιο τὸν Χριστό! ριστεῖ. Οἱ κινήσεις του εἶναι λεπτές, Ἀλλὰ ὁ πιστὸς καὶ εὐλαβὴς προσεγμένες. Αἰσθάνεται ἔντονα ἄνθρωπος, ἡ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ σέβε- τὴν παρουσία τοῦ Θεοῦ, τῶν Ἀγγέ- ται καὶ τιμᾶ μὲ ἰδιαίτερη εὐλάβεια λων, τῶν Ἁγίων. Νιώθει δίπλα του τὴν Παναγία μας, τὴν ὄντως Θεοτό- τὸν Φύλακα Ἄγγελο νὰ τὸν παρακο- κον, γιὰ τὴ μεγάλη συμμετοχή Της λουθεῖ. Ἔχει συνέχεια στὸν νοῦ του στὸ μυστήριον τῆς Θείας Οἰκονο- ὅτι εἶναι Ναὸς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μίας. Βλέπει στὸ πάνσεπτο πρόσωπό καὶ ζεῖ ἁπλᾶ, ἁγνὰ καὶ ἁγιασμένα. Της τὴν προαιώνια βουλὴ τοῦ Θεοῦ Παντοῦ συμπεριφέρεται μὲ προσοχὴ καὶ κατανοεῖ σὲ βάθος πὼς ἐκείνη καὶ συστολὴ καὶ νιώθει ζωντανὰ ὅλα εἶναι ἡ γυναίκα ποὺ ἕνωσε τὶς δυὸ τὰ ἱερά. Προσέχει λ.χ. νὰ μὴν εἶναι διαθῆκες, τὴν Παλαιὰ μὲ τὴν Καινή, πίσω ἀπὸ τὴν πλάτη του οἱ εἰκόνες. ἐκείνη ποὺ ἀναγέννησε πνευματικὰ Δὲν βάζει ἐκεῖ ποὺ κάθεται, τὸ Εὐαγ- τοὺς ἀνθρώπους καὶ τοὺς χάρισε τῆς γέλιο ἢ ἕνα πνευματικὸ βιβλίο κ.λπ. πρώτης θεοπλασίας τὰ προοίμια. Ἂν δεῖ μία εἰκόνα, σκιρτᾶ ἡ καρδιά Τὴν κοιτάζει ὁ πιστὸς καὶ μὲ ἱερὸ του, βουρκώνουν τὰ μάτια του. Ἀλλὰ δέος, ἀλλὰ καὶ ἀπόλυτη βεβαιότητα καὶ μόνον τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ νὰ τὴν ἐμπιστεύεται καὶ ἐλπίζει στὴ
114 βοήθειά Της, ἀφοῦ ξέρει καλὰ πὼς στὸ ἀρχαῖον κάλλος καὶ ἑπομένως ἐκείνη εἶναι «ἡ αἰτία τῆς τῶν πάντων γι’αὐτὸ ἰδιαιτέρως τὴν τιμᾶ, τὴ σέβε- θεώσεως», ἡ γυναίκα αὐτὴ ποὺ ται, τὴν κατανοεῖ, τὴν ἐμπιστεύε- προφητεύθηκε αἰῶνες πρὶν γεννη- ται καὶ τὴν ἐπικαλεῖται ἀνὰ πᾶσαν θεῖ. Γι’ αὐτὸ ἐξάλλου ἡ ζωή Της στιγμὴν καὶ κυρίως στὶς δύσκολες βρίσκεται στὸ κέντρο τῶν αἰώνων ὧρες τῆς ζωῆς του. Καὶ αὐτὸ σημαίνει καὶ ἀποτελεῖ «τὸ πὼς ὁ ἄνθρωπος περιήχημα τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγωνί- προφητικῆς ἀγγε- ζεται σκληρὰ γιὰ λίας, τὴν ὀπτασία νὰ συναντήσει τῶν προφητικῶν τὸν Θεὸ καὶ νὰ ὁραματισμῶν, τὸ κατανοήσει καὶ κέντρο τῆς μεσσι- νὰ ἑρμηνεύσει τὸ ανικῆς προσδο- μέγα μυστήριον κίας». Γι’ αὐτὸ τῆς Θεοτόκου πάλι ἀπειράριθ- καὶ τὸ θαῦμα τῆς μες εἶναι οἱ παλαι- παρουσίας Της οδιαθηκικὲς στὴ ζωή του, ποὺ προτυπώσεις χωρὶς δυνατὴ ποὺ ἀναφέρονται πίστη καὶ εἰλι- στὴν «ἀπείραν- κρινῆ εὐλά- δρον Μητέρα τοῦ βεια σίγουρα Ἐμμανουήλ». δὲν μπορεῖ νὰ Δικαιολογη- τὰ κατανοήσει. μένα λοιπὸν ὁ Γι’αὐτὸ καὶ ὁ ἱερὸς ὑμνογρά- ἱερὸς ὑμνωδὸς φος προτρέπει δικαιολογημένα τοὺς πιστοὺς πάλι ἐκφράζει Χριστιανούς: τὸν θαυμασμὸ «Προφητικῶς καὶ τὴν ἀπορία τὴν Παρθένον ἀνευφημήσωμεν, του πρὸς τὴ Θεοτόκο, λέγοντάς Της: στάμνον χρυσὴν τοῦ μάννα, ἀκατά- «Ἀπορεῖ πᾶσα γλῶσσα εὐφημεῖν πρὸς φλεκτον βάτον, καὶ τράπεζαν καὶ ἀξίαν, ἰλιγγιᾶ δὲ νοῦς καὶ ὑπερκό- θρόνον, λυχνίαν χρυσῆν, τὸ λαμπά- σμιος ὑμνεῖν σὲ Θεοτόκε». Δηλαδή, διον ἔχουσαν, καὶ ἀλατόμητον ὄρος κάθε γλώσσα ἀδυνατεῖ ὅταν θέλει νὰ καὶ κιβωτὸν ἁγιάσματος καὶ πύλην ὑμνήσει τὴν Παναγία, καὶ κάθε νοῦς Θεοῦ». Πράγματι λοιπὸν ἡ Παναγία ὄχι μόνον τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ μας εἶναι ἡ κιβωτὸς τοῦ ἁγιάσματος, αὐτὸς τῶν ὑπερκοσμίων ἀγγέλων, γι’αὐτὸ καὶ βρίσκεται στὸ ἐπίκεντρο ἰλιγγιᾶ καὶ σκοτίζεται ὅταν προσπα- τῆς ζωῆς τοῦ χριστιανοῦ, ὁ ὁποῖος θεῖ νὰ ὑμνήσει τὴ Θεοτόκο. Ὅπως ὁ διψᾶ γιὰ τὴ σωτηρία καὶ τὸν ἁγια- ἄνθρωπος σκοτίζεται καὶ αἰσθάνεται σμό του καὶ βλέπει τὴν Παναγία μας ἴλιγγο, ὅταν βλέπει κάθε ὕψος καὶ ὡς ἐκείνην ποὺ ἕνωσε τὸν Οὐρανὸ βάθος, ἔτσι καὶ ὁ πιὸ καθαρὸς νοῦς, μὲ τὴ γῆ, ἐκείνη ποὺ γέννησε τὸν τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ἀγγέλων, Σωτήρα Χριστό, ποὺ ἦλθε ἐκ κοιλίας αἰσθάνεται πραγματικὰ νὰ σκοτίζε- μητρὸς γιὰ νὰ σώσει καὶ νὰ ἁγιάσει ται καὶ νὰ ζαλίζεται ὅταν ἀτενίζει τὸ τὸν ἄνθρωπο καὶ νὰ τὸν ὁδηγήσει πρόσωπο τῆς Παναγίας.
115 Καὶ ὁ Ἱερὸς Δαμασκηνὸς χαρα- νος, δέχεται τὴν ἀγάπη Της καὶ τὴ κτηριστικὰ συμπληρώνει: μητρικὴ στοργή Της, ἀφοῦ ἐκείνη «Γύρνα ὦ ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, ὅλη ἔχει μητρόθεα σπλάχνα, τὴν αἰσθά- τὴν κτίση μὲ τὸν λογισμό σου καὶ νεται ὡς γέφυρα μεταξὺ ἐκείνου δὲς τί εἶναι ἴσο ἢ μείζων τῆς Θεοτό- καὶ τοῦ Θεοῦ, τὴ δέχεται ὡς λιμάνι κου. Γύρνα τὴν γῆ, περίβλεψον τὴν ἀσφαλέστατο ποὺ προετοιμάζει τὴν θάλασσαν, πολυπραγμόνησον τὸν ψυχή του γιὰ τὴ Βασιλεία τῶν ἀέρα, τοὺς Οὐρανοὺς τῇ διανοίᾳ Οὐρανῶν καὶ δὲν παύει μὲ ἱερὸ δέος ἐρεύνησον, ἐνθυμήσου πάσας τὰς καὶ εὐλάβεια πολλὴ νὰ τὴν εὐχαρι- οὐρανίους δυνάμεις καὶ δὲς ἐὰν στεῖ γιὰ τὰ πολλά Της θαύματα, τὶς ὑπάρχει ἄλλο μεγαλύτερο θαῦμα καθημερινὲς παρεμβάσεις Της, γιὰ ἀπὸ τὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο! Αὐτὴ τὸ ὅτι συνεχίζει ἀκόμη καὶ σήμερα, ἐμεγάλυνε τὸν Κύριο, ἔζησε μέσα ποὺ ἐπλεόνασε ἡ ἁμαρτία νὰ στηρί- στὰ ἅγια τῶν ἁγίων ἰσάγγελο καὶ ζει, νὰ παρηγορεῖ, νὰ ἐνδυναμώνει, θεοειδῆ βίον, ἀνέβηκε πάνω ἀπὸ ὅλα νὰ πρεσβεύει στὸν θρόνο τοῦ Υἱοῦ Καὶ ἰδιαίτερα γιὰ τὸν Ἕλληνα, ἡ Παναγία μας ὑπῆρξε πάντοτε ἡ στοργικὴ Μητέρα, ἡ προστασία ἡ ἀκαταίσχυντος, ἡ Ὑπέρμαχος στρατηγὸς τοῦ ἐνδόξου γένους μας, ποὺ ἄκουγε τὶς προσευχές του, δεχότανε τὶς παρακλήσεις του καὶ τὰ εὐλαβικὰ αἰτήματα τῆς καρδίας του. τὰ κτίσματα καὶ εἶδε καὶ ἀσφαλῶς Της γιὰ τὴ σωτηρία καὶ τὸν ἁγιασμὸ συνεχίζει νὰ βλέπει δόξαν Θεοῦ! Ἂς τῶν τέκνων Της. μιμηθοῦμε τὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο Καὶ ἰδιαίτερα γιὰ τὸν Ἕλληνα, ἡ γιὰ νὰ δοῦμε καὶ μεῖς τὸ πρόσωπο Παναγία μας ὑπῆρξε πάντοτε ἡ στορ- καὶ τὴν δόξα τοῦ Θεοῦ», καταλήγει γικὴ Μητέρα, ἡ προστασία ἡ ἀκαταί- ὁ ἱερὸς Πατήρ. σχυντος, ἡ Ὑπέρμαχος στρατηγὸς Νὰ λοιπὸν γιατί ὁ ἄνθρωπος τοῦ ἐνδόξου γένους μας, ποὺ ἄκουγε ἀγαπᾶ μὲ μία ἀγάπη μοναδικὴ τὴν τὶς προσευχές του, δεχότανε τὶς Παναγία μας, γιατί προτοῦ γεννηθεῖ παρακλήσεις του καὶ τὰ εὐλαβικὰ ἐκείνη καὶ δεχθεῖ μὲ ὑπακοὴ νὰ γίνει αἰτήματα τῆς καρδίας του, ἐνίσχυε ἡ Μητέρα τοῦ Χριστοῦ, ἡ ἀνθρώ- τὸ ὑπέροχο γενναῖο φρόνημά του πινη φύση ἦταν τυφλὴ καὶ δὲν καὶ εὐλογοῦσε τὸν δίκαιο ἀγώνα μποροῦσε νὰ δεῖ τὸν Θεό, κανεὶς δὲν του, καταστέφοντάς τον μὲ θριάμ- μποροῦσε νὰ ὑπερβεῖ τὸν θάνατο, ὁ βους καὶ νίκες ἱστορικές. νοῦς τοῦ ἀνθρώπου ἦταν σκοτισμέ- Ἂς τὸ θυμόμαστε αὐτὸ σήμερα νος καὶ δὲν μποροῦσε νὰ δεῖ τὰ μεγα- ποὺ ἐπιχειρεῖται σκόπιμα ἡ διάρ- λεῖα τοῦ Θεοῦ. Τὴν ἀγαπᾶ καὶ τὴν ρηξη τῶν σχέσεων Ἐκκλησίας καὶ σέβεται ἰδιαίτερα γιὰ ὅλα αὐτὰ ποὺ Ἔθνους, κάτι ποὺ δὲν πρέπει ποτὲ νὰ τοῦ προσέφερε καὶ ποὺ συνεχίζει νὰ συμβεῖ, ἀφοῦ ὅλοι οἱ ἔνδοξοι πρόγο- τοῦ προσφέρει ἀλλὰ καὶ γιατί νιώθει νοι ἥρωές μας ἔπεσαν πρῶτα ὑπὲρ κοντά Της ἰδιαίτερα εὐεργετημέ- Πίστεως καὶ μετὰ ὑπὲρ Πατρίδος! -
116 ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ 'Aρχιμ. Χρίστου Κυριαζόπουλου δρ. Βυζαντινῆς Ἱστορίας Ἡ ἀκατανόητο γιὰ τὴν ἀνθρώπινη Ἐκκλησία εἶναι τὸ Σῶμα λογικὴ μυστήριο τῆς Ἐκκλησίας. τοῦ Χριστοῦ, τὸ συμπλή- «Μπαίνοντας στὴν ἄκτιστη ρωμά του («ἥτις ἐστὶ τὸ σῶμα Ἐκκλησία -ἔλεγε ὁ Γέροντας Πορφύ- αὐτοῦ, τὸ πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ριος- ἐρχόμαστε στὸν Χριστό, μπαί- ἐν πᾶσι πληρουμένου» Ἐφ. α΄, 23), νουμε στὸ ἄκτιστον. Καλούμεθα, τὸ διὰ μέσου τῶν αἰώνων συμπλη- δηλαδή, κι ἐμεῖς οἱ πιστοὶ νὰ γίνουμε ρούμενο καὶ αὐξανόμενο· εἶναι τὸ ἄκτιστοι κατὰ χάριν, νὰ γίνουμε σύνολο τῶν πιστευόντων στὸν μέτοχοι τῶν θείων ἐνεργειῶν…». Χριστό, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐνσωματω- Ἡ Ἐκκλησία συνεστήθη κατὰ θεῖ στὸ Μυστικὸ Σῶμα του διὰ τοῦ τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς, τότε βαπτίσματος καὶ τῆς κοινωνίας τοῦ ποὺ κατῆλθε τὸ Ἅγιον Πνεῦμα καὶ ποτηρίου τῆς Θείας Εὐχαριστίας. εἰσῆλθε στὸν κόσμο, ὁ ὁποῖος εἶχε Κεφαλὴ τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ὁ ἤδη συμφιλιωθεῖ μὲ τὸν Θεὸ ἀπὸ Κύριος («καὶ αὐτὸν ἔδωκε κεφαλὴν τὸν σταυρωθέντα καὶ ἀναστάντα ὑπὲρ πάντα τῇ ἐκκλησίᾳ» Ἐφ. α΄, Χριστό. Εἶναι ἡ στοργικὴ καὶ κατα- 22), ὁ ὁποῖος τόσο πολὺ τὴν ἀγαπᾶ, δεκτικὴ μητέρα· εἶναι τὸ ἀπάνεμο ὥστε λαχταρᾶ νὰ τὴν ἔχει ἑνωμένη λιμάνι. Αὐτὴ ποὺ ἔχει τὸν τρόπο νὰ μαζί Του ὡς σῶμα Του. Αὐτὸς εἶναι μεταβάλλει τοὺς χειρότερους ἁμαρ- ἡ κεφαλὴ καὶ οἱ πιστοὶ τὰ μέλη. τωλοὺς σὲ δικαίους καὶ ἁγίους. «Καὶ γὰρ πλήρωμα κεφαλῆς σῶμα Κατὰ τὸν ἅγιο Ἰσίδωρο τὸν καὶ πλήρωμα σώματος κεφαλή…- Πηλουσιώτη Ἐκκλησία ὀνομάζε- θὰ πεῖ ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος. Τότε ται «τὸ ἄθροισμα τῶν ἁγίων, τὸ πληροῦται ἡ κεφαλή, τότε τέλειον ἐξ ὀρθῆς πίστεως καὶ πολιτείας σῶμα γίνεται, ὅταν ὁμοῦ πάντες ἀρίστης συγκεκροτημένον». ὦμεν συγκεκολλημένοι». Ἡ Ἐκκλησία, λοιπόν, τοῦ Πρόκειται γιὰ μία ἀπόλυτη καὶ Χριστοῦ προϋποθέτει τὴν πίστη πραγματικὴ ἕνωση-συγκόλληση. στὰ ὀρθὰ δόγματα. Κατὰ συνέπεια, Οἱ χριστιανοὶ ἐνσωματώνονται ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἡ στὸν Χριστὸ καὶ ὁ Χριστὸς μένει σ’ Ὀρθοδοξία. Ὅλοι οἱ ἄλλοι ποὺ λέγο- αὐτούς· ζώντας μέσα στὴν Ἐκκλη- νται Χριστιανοί, χωρὶς νὰ ἀνήκουν σία ζοῦν τὸν ἴδιο τὸν Χριστό. Αὐτὴ στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, εἶναι ἡ ἐσωτερικὴ ἕνωση συνιστᾶ τὸ αἱρετικοὶ καὶ δὲν ἀποτελοῦν
117 Ἐκκλησία. Ἂν θέλουν ὅλοι αὐτοὶ νὰ -τὸ μεγάλο αὐτὸ δῶρο τοῦ Θεοῦ στὴν ἐπιστρέψουν στὸν ἀρχικό, ἀδιαίρετο, Ἐκκλησία- συμβουλεύει: ἀποστολικὸ χριστιανισμό, πρέπει νὰ «Πολλοὶ ἅγιοι Μάρτυρες, ὅταν δὲν ἐπιστρέψουν στὴν Ὀρθοδοξία, ποὺ ἤξεραν τὸ δόγμα, ἔλεγαν: «Πιστεύω εἶναι ἡ μόνη ποὺ κατέχει σὲ πληρό- ὅ,τι θέσπισαν οἱ ἅγιοι Πατέρες». τητα τὴν Ἀλήθεια. Τὴν ἀλήθεια ποὺ Ἂν κάποιος τὸ ἔλεγε αὐτό, μαρτυ- κήρυξαν οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοι, ἑρμή- ροῦσε. Δὲν ἤξερε, δηλαδή, νὰ φέρει νευσαν οἱ ἅγιοι Πατέρες καὶ ὁριοθέ- ἀποδείξεις στοὺς διῶκτες του γιὰ τησαν οἱ Οἰκουμενικὲς Σύνοδοι, οἱ τὴν πίστη του καὶ νὰ τοὺς πείσει, ἀλλὰ εἶχε ἐμπιστοσύνη στοὺς Ἁγίους Πατέρες… Νὰ ἔχουμε ἐμπιστοσύνη στὴν Παράδοση… Ἔγινε τόσος ἀγώνας, γιὰ νὰ λαμπικάρει τὸ δόγμα. Οἱ ἅγιοι Πατέρες κάτι ἤξεραν καὶ ἀπαγόρευσαν τὶς σχέσεις μὲ αἱρετικό». Αὐτὲς οἱ μεγάλες, ὅμως, καὶ αὐτονόητες ἀλήθειες τίθενται ἐσχάτως ὑπὸ ἀμφι- σβήτηση. Ὁρισμένοι διανοούμενοι, πτυχιοῦχοι θεολογικῶν, κυρίως, σχολῶν, διατυπώ- νουν θεωρίες καὶ ἀπόψεις καινοφανεῖς γιὰ τὰ ἐκκλη- ὁποῖες ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι διεκήρυ- σιαστικὰ δεδομένα καὶ εἰσηγοῦνται ξαν τὴν ὁμόφωνη θέση τῆς Ἐκκλη- ἀνατροπὲς σὲ ζητήματα τὰ ὁποῖα σίας ἀναφορικὰ μὲ ὅσα οἱ Προφῆτες παρέμεναν ἐπὶ αἰῶνες σεβαστὰ καὶ προανήγγειλαν, ὁ Χριστὸς δίδαξε, οἱ ἀπαραβίαστα. Μία ἀσυγκράτητη Ἀπόστολοι κήρυξαν καὶ οἱ Πατέρες «νεωτερικότητα» -ἡ ὁποία πιθανῶς ἐδογμάτισαν, δηλαδὴ τὴν ἐκκλησια- δὲν θὰ δημιουργοῦσε προβλήματα στική μας Παράδοση. ἢ ἴσως ἀκόμη νὰ ἦταν θεμιτὴ ἢ καὶ Θὰ ἦταν, βέβαια, ἰδεῶδες νὰ ἀναγκαία στὸν χῶρο τῆς φιλοσοφίας γνωρίζαμε ὅλους τοὺς Ὅρους τῶν καὶ τῆς τέχνης- πλήττει κατὰ μέτωπο Οἰκουμενικῶν Συνόδων, οἱ ὁποῖοι ὅλες τὶς πτυχὲς τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ μᾶς προσφέρουν τὴν αὐθεντικὴ μας βίου. ἑρμηνεία γιὰ ὅλα τὰ ζητήματα τῆς Συγκεκριμένα: Παρεισφρέει, ἐν πίστεώς μας καὶ μᾶς κρατοῦν στὸν πρώτοις, ἕνας διάχυτος συγκρη- δρόμο τῆς Παραδόσεως. Θὰ ἤμασταν τισμὸς (ὅλες οἱ θρησκεῖες κι ὅλα τὰ τότε προστατευμένοι ἀπὸ τὴν ἀπειλὴ δόγματα εἶναι τὸ ἴδιο· ὅποιος πιστεύει τῆς πλάνης. Ὅμως αὐτὸ δὲν εἶναι στὸν Χριστὸ ἀνήκει στὴν Ἐκκλη- ἐφικτὸ γιὰ ὅλους. Ὅσοι δὲν ἔχουμε σία κι ἂς εἶναι παπικὸς ἢ προτεστά- τὴ δυνατότητα αὐτή, ἂς ἀκολουθή- ντης) καὶ μία εὐθεία ἀμφισβήτηση σουμε αὐτὸ ποὺ ὁ Γέροντας Παΐσιος τοῦ κύρους τῶν ἁγίων Πατέρων (γι’
118 αὐτὸ καὶ μιλοῦν γιὰ τὴν ἀναγκαιό- τολισμένου λαοῦ ποὺ σχοινοβατεῖ, τητα τῆς «μεταπατερικῆς» θεολογίας ἡ κραυγὴ τῆς ἱστορίας ποὺ παρα- καὶ τῆς θεολογίας τῆς «συνάφειας»). χαράσσεται, τῆς πίστεως καὶ τῶν Ὅμως ὁ «Χριστὸς χθὲς καὶ σήμε- ἰδανικῶν ποὺ διακυβεύονται, τῆς ρον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας» ἐλευθερίας καὶ τῶν ἀρχῶν ποὺ (Ἑβρ. ιγ΄, 8) καὶ ἡ ἀπαρέγκλιτη βιάζονται, αὐτὴ ἡ κραυγὴ ταπεινὰ τήρηση τῆς ὀρθῆς πίστεως πρέπει φρονοῦμε πὼς θὰ πρέπει νὰ φθάνει νὰ ἀποτελεῖ προϋπόθεση ὁποιασδή- στ’ αὐτιὰ τῶν ἐκκλησιαστικῶν μας ποτε ἀλλαγῆς μέσα στὴν Ἐκκλησία. ἐκπροσώπων, τῶν ποιμένων καὶ Κι ὅσο γιὰ τοὺς Πατέρες, αὐτοὶ εἶναι πατέρων μας. Τὴν ἔμπρα- κτη μαρτυρία τῆς Ἐκκλησίας μας ἀναμένει ἀγωνιωδῶς νὰ δεῖ, αὐτὲς τὶς βάρβαρες ὧρες ποὺ περνοῦμε, ὁ εὐσεβὴς λαὸς τοῦ Θεοῦ. Γιὰ νὰ σταθεῖ στὰ πόδια του καὶ νὰ παλαί- ψει μὲ κουράγιο καὶ μὲ φιλότιμο. Καὶ πάνω ἀπ’ ὅλα λαχταρᾶ βαθύ- τατα νὰ ἐπιβε- βαιώσει μέσα του πὼς ὁ λόγος τοῦ Χριστοῦ πρὸς οἱ ἀσφαλεῖς ἑρμηνευτὲς τῆς Ἁγίας τοὺς μαθητές Του «καὶ ὑμεῖς ὀφεί- Γραφῆς, οἱ συνεχιστὲς τοῦ ἔργου λετε ἀλλήλων νίπτειν τοὺς πόδας» τῶν Ἀποστόλων, ἐκεῖνοι ποὺ μετέ- (Ἰω. ιγ’,14) ἀποτελεῖ βίωμα καὶ γίνε- δωσαν τὸ ὀρθὸ δόγμα καὶ ποὺ ἡ ται καθ’ ἡμέραν πράξη στὴ ζωὴ καὶ συμφωνία τῶν ἀπόψεών τους τῶν σημερινῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀντανακλᾶ αὐτὸ ποὺ ὀνομάζουμε του ταγῶν. «ἐκκλησιαστικὸ φρόνημα». Θὰ ἦταν Ὡς μὴ ὤφειλε ἄρχισαν ἤδη νὰ εὐχῆς ἔργον νὰ δημιουργοῦνταν ἀκούγονται καὶ κάποιες σπορα- στὴν πατρίδα μας, ὅπου ἀρκετοὶ δικὲς προτάσεις καὶ ἐναντίον τοῦ εἶναι ἀκόμη αὐτοὶ ποὺ κατανοοῦν ράσου τῶν κληρικῶν καὶ γιὰ τὴν τὴ γλώσσα τῶν Πατέρων, ἕνα ὄντως ὑπὸ προϋποθέσεις κατάργησή του. ἀναγεννητικὸ ρεῦμα ἐπιστροφῆς Παλιὰ ἡ ἱστορία καὶ γνωστὸ τὸ σ’ αὐτούς. Ἡ ὠφέλεια θὰ ἦταν ἐπιχείρημα: Θὰ ἑλκυσθοῦν στὶς πολλαπλὴ καὶ τεράστια. τάξεις τοῦ κλήρου ἄνθρωποι νέοι Ἡ κραυγὴ ἀγωνίας τοῦ ἐγκα- καὶ μορφωμένοι. Δὲν φαίνεται, ταλελειμμένου καὶ ἀποπροσανα- πάντως, νὰ ἔχουμε αὔξηση τοῦ ἀριθ-
119 μοῦ τῶν νέων κληρικῶν στὶς χῶρες Ἀνδρέα τὸν Κρήτης, Κασσιανὴ τὴν στὶς ὁποῖες τὸ σεβάσμιο αὐτὸ ἔνδυμα ὁσία, καὶ τόσους ἄλλους κορυφαίους ἀποτελεῖ παρελθόν. δημιουργούς μας, οἱ ὁποῖοι ἀποτε- Ἀπεναντίας! Πέραν αὐτοῦ, λοῦν πνευματικὰ ἀναστήματα τοῦ θεωροῦμε τὸ ράσο ὡς ἕνα ἰσχυρὸ παγκόσμιου πολιτισμοῦ. παράγοντα συνοχῆς στὴν Ἐκκλησία Θὰ ἦταν σὰν νὰ ἀπεμπολούσαμε καὶ ὡς ἐκ τούτου πολὺ ἀναγκαῖο, οἱ Νεοέλληνες τὸν ἑαυτό μας». τουλάχιστον γιὰ τὴν πατρίδα μας. Πολλὰ θὰ μποροῦσαν νὰ γραφοῦν Ἂς δώσουμε, ἐν κατακλεῖδι, τὸν γιὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀνάγνωσης καὶ λόγο στὸν π. Γεώργιο Φλωρόφσκυ: ἐκφώνησης στὴ δημοτικὴ τῶν «Τελικῶς ἡ Παράδοσις ἀποτε- λατρευτικῶν κειμένων, τὸ ὁποῖο πρὸ λεῖ συνέχισιν τῆς αἰωνίου παρου- ἔτους ἀναθερμάνθηκε καὶ ὁρισμέ- σίας τοῦ Ἁγίου Πνεύματος εἰς τὴν νοι ἐπίσκοποι ἐξακολουθοῦν νὰ τὸ Ἐκκλησίαν, συνέχειαν θείας καθο- συντηροῦν. δηγήσεως καὶ φωτισμοῦ… Θὰ ἀρκεσθοῦμε μόνον στὴν παρά- Ἡ Ἐκκλησία ἔχει ἀναλάβει τόσον θεση μιᾶς παραγράφου ἀπὸ παλαιό- τὸ κήρυγμα τῶν Ἀποστόλων, ὅσον τερο κείμενό μας: καὶ τὸ δόγμα τῶν Πατέρων. «Ἔχουμε, γιὰ νὰ τὸ ποῦμε ἀπερί- Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἂς ἀναφέρω- φραστα, τὴν αἴσθηση πὼς αὐτοὶ μεν ἕναν παλαιὸν ὕμνον (πιθανῶς ποὺ μὲ πάθος καὶ ἔπαρση ὑποστηρί- ἔργον Ρωμανοῦ τοῦ Μελωδοῦ): ζουν τὸν μονόδρομο τῆς μετάφρασης τῶν ἱερῶν κειμένων ἀκολουθοῦν τὴ Τῶν Ἀποστόλων τὸ κήρυγμα λογικὴ ἐκείνων ποὺ κατήργησαν ἐν καὶ τῶν Πατέρων τὰ δόγματα μιᾷ νυκτὶ τὸ πολυτονικό, ἀσκώντας ἡ Ἐκκλησία φυλάττουσα, τότε ἕνα δημόσιο καὶ βίαιο ἐξανα- μίαν τὴν πίστιν ἐσφράγισε γκασμό, ποὺ κατήργησε μία ἱστο- καὶ τὸν χιτῶνα φοροῦσα ρική παράδοση αἰώνων, καθὼς καὶ τῆς ἀληθείας τὸν ὑφαντὸν ἐκείνων ποὺ κάποτε καμάρωσαν ἐκ τῆς ἄνω θεολογίας πὼς «ἔθαψαν» τὴν καθαρεύουσα ὀρθοτομεῖ καὶ δοξάζει -ὡς δυνατότητα διδασκαλίας- «θάβο- τῆς εὐσεβείας τὸ μέγα μυστήριον». ντας» μαζί της κι ἕνα θησαυροφυλά- κιο λογοτεχνίας καὶ ἐπιστημονικῆς Ἂς μὴν καταστρέφουμε μὲ κινή- γνώσης. Εἶναι κρίμα ποὺ στὴ διδα- σεις νεωτερικότητας καὶ ὑποτιθέμε- κτικὴ πράξη ὁδεύουν πρὸς κατάρ- νου προοδευτισμοῦ τὸν χιτώνα τῆς γηση ὁ Κάλβος, ὁ Βιζυηνός, ὁ Ἐκκλησίας.- γλυκύτατος Ἀλέξανδρος Παπαδια- μάντης. Θὰ ἦταν κρίμα μας μεγαλύτερο ἂν ὡς ὑπερφίαλοι ἐξοβελίζαμε ἀπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴ καὶ τὴν ἐθνική μας ζωὴ τοὺς ἁγίους Ἰωάννη τὸν Χρυσό- στομο, Βασίλειο τὸν Μέγα, Γρηγόριο τὸν Θεολόγο, Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ, Ἰωάννη τὸν Δαμασκηνό, Ρωμανὸ τὸν Μελωδό, Κοσμᾶ τὸν Μελωδό,
120 Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΟΥ Θ. ΛΑΤΡΕΙΑΣ τέχνη Ἀθανασίου Θ. Βουρλῆ, Καθηγητοῦ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν Ἡ ἐθνική μας μουσική, κοσμικὴ καὶ θρησκευτικὴ, ἔχει τὶς ρίζες της, κατὰ τὸ μεγα- λύτερο ποσοστό, στὴν ἀρχαιοελ- ληνικὴ μουσικὴ παράδοσι. Τοῦτο ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι πολλὰ ἀπὸ τὰ θεωρητικά, πρακτικά, μορφολογικά, σημειογραφικά, ἠθο- πλαστικά, κοινωνιολογικὰ καὶ ψυχαγωγικὰ στοιχεῖα της ἰσχύουν μέχρι σήμερα. Κατὰ τοὺς Ἀλεξανδρινοὺς χρόνους ἡ ἑλληνικὴ μουσική, ὡς ὕψιστο πολιτιστικὸ ἐπίτευγμα καὶ μέγιστο ἀγαθὸ τοῦ ἐλεύθερου δημο- κρατικοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος, ἔγινε δεκτὴ ἀπὸ ὅλους τοὺς λαοὺς τῆς Μεσογείου, ἐπειδὴ ὑπερεῖχε τῆς μουσικῆς ἐκείνων ὡς πρὸς τὶς θεωρητικές, τὶς σημειογραφικές, τὶς φιλοσοφικές, τὶς ψυχαγωγικοηθικές της διαστάσεις. Πλῆθος παλαιοτέ- ρων καὶ μεταγενεστέρων μουσικῶν, φιλοσόφων, ἱστορικῶν, ποιητῶν καὶ
121 θεατρικῶν, κατέγραψε τὴ μακρο- γανώδης ἀρχικὴ διαμόρφωσι τῆς χρόνια μουσικὴ γνῶσι καὶ ἐμπει- χριστιανικῆς λατρείας, νὰ ἀξιοποι- ρία του γύρω ἀπὸ τὰ πολύπλευρα ήση καὶ νὰ στηριχθῆ στὴ θρησκευ- μουσικολογικὰ θέματα, γι’ αὐτὸ τικὴ λειτουργικὴ παράδοσι καὶ τοῦ καὶ μέχρι σήμερα αὐτὴ ἡ ἀρχαιοελ- Ἑλληνισμοῦ καὶ τοῦ Ἰουδαισμοῦ, ληνικὴ ποικίλη Γραμματεία γίνεται ἀπὸ τὸν ὁποῖον προέκυψε ἡ νέα μέχρι τὶς ἡμέρες μας ἀντικείμενο ἀποκαλυπτικὴ πίστι τοῦ ἐνανθρω- ἐξειδικευμένων μουσικολογικῶν πήσαντος Θεοῦ Λόγου. μελετῶν ἀπὸ Ἕλληνες καὶ ξένους Ἔτσι ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα, ἡ ἐπιστήμονες. μουσική, ἡ ποίησι, ἡ μετρική, ἡ Εἶναι βεβαίως λογικὸ νὰ δεχθοῦμε ἀρχιτεκτονικὴ ἐπιστρατεύθησαν ὅτι, ναὶ μέν, ἡ ἑλληνικὴ μουσικὴ προκειμένου νὰ ὑπηρετήσουν τὶς ἐκείνων τῶν χρόνων ἐπηρέασε ἀνάγκες τῆς συνεχῶς ἐξελισσομέ- σὲ μεγάλο βαθμὸ τὴν ἐξέλιξη τῆς νης-κατὰ τοὺς πρωτοχριστιανικοὺς μουσικῆς τῶν ἄλλων λαῶν, ἀλλὰ καὶ αἰῶνες-χριστιανικῆς Θ.Λατρείας. ἐκείνη ἐδέχθη πολλὰ στοιχεῖα τῆς Σ’ αὐτὸ συνέβαλαν τὸ ὑψηλὸ μεσογειακῆς μουσικῆς παραδόσεως, ἐπίπεδο τῶν ἑλληνικῶν τεχνῶν, ἡ τὰ ὁποῖα συνεχώνευσε καὶ ἀξιοποί- θετικὴ στάσι τῶν ἀποστολικῶν καὶ ησε ἐμπλουτίζοντας ἔτσι τὸ μουσικὸ μεταποστολικῶν Πατέρων ἔναντι ἑλληνικὸ γίγνεσθαι. αὐτῶν καὶ ἡ γενικώτερη ἀποδοχὴ Τὸ ἴδιο φαινόμενο παρατηρεῖται κάθε ὡραίου καὶ ὑψηλοῦ ποὺ ὁ καὶ στὶς ἄλλες ἑλληνικὲς τέχνες: κόπος καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ προχρι- τὴν ἀρχιτεκτονική, τὴν ποίησι, στιανικοῦ κόσμου εἶχε μέχρι τότε τὴ μετρική, τὸ θέατρο, κ.λπ. Ἡ δημιουργήσει. «ἀποδημία», δηλαδή, τοῦ πολυπλεύ- Καὶ εἶναι ἀλήθεια ὅτι ὁ χριστια- ρου ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ σὲ ἄλλους νισμὸς δὲν ἀπέρριψε ὅλα ὅσα εἶχε ὁ μακρινοὺς τόπους, ἔξω ἀπὸ τὰ στενὰ εἰδωλολατρικὸς κόσμος. Ἀπεδέχθη ἐθνικὰ ὅρια, κατέστησε οἰκουμενικὸ ὅ,τι μποροῦσε νὰ προσαρμοσθῆ, νὰ τὸ ἑλληνικὸ δημιουργικὸ πνεῦμα καὶ μεταλλαγῆ καὶ νὰ ἐνταχθῆ στὶς ἀπαι- ἔγινε αἰτία δημιουργικῆς ἐμπνεύ- τήσεις τῆς λογικῆς καὶ πνευματικῆς σεως γιὰ τοὺς ἄλλους λαούς. Μὲ χριστιανικῆς λατρείας τῆς ὁποίας ὁ αὐτὴν τὴν εὐλογημένη συνάντησι χαρακτήρας εἶναι θεοκεντρικὸς καὶ καὶ ἀλληλοπαραχώρησι λαῶν καὶ ἀνθρωποκεντρικός. Μ’ αυτὴν τὴν πολιτισμῶν ἐξυψώθη τὸ πνευματικὸ ἱστορικὴ συνάντησι εἰδωλολατρείας καὶ πολιτιστικὸ ἐπίπεδο τῶν ἀνθρώ- καὶ χριστιανισμοῦ ὠφελήθησαν καὶ πων, ὥστε νὰ εἶναι προετοιμασμένοι οἱ δυὸ πλευρές, διότι ὁ μὲν Χριστια- νὰ δεχθοῦν καὶ νὰ κατανοήσουν τὶς νισμὸς ἐδημιούργησε τὴ θεολογία κοσμογονικὲς ἀλλαγὲς ποὺ ἐπέφερε καὶ τὴ λατρεία του – ἀξιοποιώντας ὁ χριστιανισμός. τὸ ἕτοιμο προϋπάρχον πολιτιστικὸ Ἐπειδὴ ἡ χριστιανικὴ διδασκα- ὑλικὸ – ὁ δὲ εἰδωλολατρικὸς κόσμος λία κατεγράφη καὶ διεδόθη μέσῳ διέσωσε μέσῳ τοῦ χριστιανισμοῦ τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης, εἶχε δὲ μία ὅ,τι πολυτιμώτερο εἶχε μὲ τὸ πνεῦμα γόνιμη διαλεκτικὴ φιλοσοφικὴ καὶ του κατακτήσει. ἀπολογητικὴ σχέσι μὲ τὸν ἑλληνικὸ Ἔτσι, ἡ ἀρχαιοελληνικὴ φιλο- πολιτισμὸ καὶ τὴν ἑλληνικὴ σκέψι, σοφική, ρητορική, καὶ ποιητικὴ ἦταν φυσικὸ κι ἑπόμενο, ἡ σπαρ- γλῶσσα ἔγινε θεολογική, ἀπολογη-
122 τική, λειτουργικὴ – ὑμνολογική. σὲ χριστιανικὸ ἱερὸ ναό, ὅπου πραγ- Ἡ δικαστικὴ αἴθουσα μὲ τὸ παραλ- ματοποιεῖται ἡ ἐν Χριστῷ σωτηριο- ληλόγραμμο σχῆμα καὶ οἱ θολωτοὶ λογικὴ παιδεία καὶ ὁ ἐξαγνισμὸς τῶν μεσογειακοὶ τάφοι ἔγιναν σταυρό- πιστῶν. σχημες βασιλικὲς μετὰ τρούλλου. Ἡ βυζαντινὴ κοσμικὴ καὶ Ἡ προχριστιανικὴ πεζογραφία καὶ ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ ἔρχεται ὡς ποίησις ἔγιναν ἐκκλησιαστικὴ ἱστο- ἐξελικτικὴ συνέχεια τῆς μουσικῆς ρία καὶ ὑμνογραφία. Ἡ τέχνη τοῦ παραδόσεως τῶν πρώτων χριστια- θεάτρου καὶ οἱ ἐπιμέρους λεπτομέ- νικῶν αἰώνων, μέσα στοὺς ὁποί- ρειές της ἐτροφοδότησαν τὸ ποικίλο ους ἑδραιώνεται καὶ ἐπεκτείνεται λειτουργικὸ σκηνικὸ τῆς Ἐκκλη- ἡ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία καὶ σίας. Ἡ μέγαλη καὶ διαχρονικὴ ἡ ἑλληνορθόδοξος ἑλληνόφωνος, μουσικοποιητικὴ παράδοσι τοῦ λειτουργικὴ παράδοσι. ἀρχαίου ἑλληνισμοῦ – στὴ μορφὴ τῆς Τὰ τέσσερα ἑλληνόφωνα Πατρι- λυρικῆς ποιήσεως καὶ τῆς «τροπικῆς» αρχεῖα τῆς Ἀνατολῆς καὶ ὅλα τὰ μουσικῆς – ἔγιναν στὴ νέα ἐποχὴ μοναστικὰ κέντρα πρωτοστατοῦν τοῦ χριστιανισμοῦ ἱερὰ ψαλμωδία στὴν ἐξέλιξι τῆς Θ. Λατρείας καὶ καὶ ὀκτωηχία. Τὸ κάθε παλαιὸ ἔγινε ὁρίζουν, μὲ βάσι τὴν ἱερὰ παράδοσι καινούργιο, «ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καὶ τὸ χριστιανικὸ πνεῦμα, τὰ πλαί- καινά» (πρβλ. Γαλ. 6,15). Καὶ αὐτὸ σια ἀναπτύξεως καὶ διαμορφώσεώς τὸ περίφημο ἀρχαιοελληνικὸ θέατρο της. Ἡ ὀνομασθεῖσα, λόγῳ τοῦ Βυζα- ποὺ ἦταν τὸ σημεῖο δημοκρατικῆς ντίου καὶ τῆς ὅλης ἐποπτείας τοῦ παιδαγωγίας τοῦ λαοῦ, μετετράπη Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τῆς
123 Κωνσταντινουπόλεως, βυζαντινὴ ἐπικοινωνίας μετὰ τοῦ Θεοῦ. Ὡς ἐκ μουσική, μαζὶ μὲ τὸν ὑμνολογικὸ ἢ τούτου ἡ ἱερὰ ψαλμωδία ὡς αὐτό- βιβλικὸ λειτουργικὸ λόγο, τὸν ἱερο- ματος ἐκφορὰ προσευχητικοῦ ἢ πρεπῆ ρυθμό, τὴν ἁγιογραφία, τὴ δοξολογητικοῦ λόγου δύναται νὰ ναοδομικὴ ἀρχιτεκτονικὴ ἀποτέλε- προσφέρεται ὁποιαδήποτε ὥρα καὶ σαν τὰ οὐσιώδη πολιτιστικά, λατρευ- σὲ ὁποιοδήποτε μέρος, χωρὶς τὴν τικά, ἀναγωγικά, παιδαγωγικὰ καὶ ἀνάγκη ὀργανικῆς ὑποστηρίξεως ἢ ἐν Χριστῷ μορφωτικὰ μέσα, μὲ τὰ πολυφωνικῆς τεχνοτροπίας. ὁποῖα ὁ πιστὸς ἐκφράζεται, διδάσκε- β) Στὴν Π. Διαθήκη ὁ Θεὸς ται κι ἀνάγεται ἐκ γῆς πρὸς οὐρα- προτρέπει τὸν Μωυσῆ νὰ γράψη νόν. Οἱ ἀνθρώπινες αἰσθήσεις καὶ ὠδὴ (δηλ. θεολογικὸ λόγο μὲ μέλος ἰδίως ἡ ὅρασι καὶ ἡ ἀκοὴ ἀποτελοῦν καὶ ρυθμὸ) καὶ νὰ τὴ διδάξη στὸν τὶς θυρίδες κοινωνίας τοῦ ψυχοσω- λαό (Δευτ. 32, 1-43). Ὁ προφητά- Ἡ βυζαντινή μας ψαλμωδία συμβάλλει οὐσιαστικῶς, λόγῳ τῆς ὅλης συγκροτήσεώς της, στὴ διατήρησι τῆς λειτουργικῆς κατανύξεως, μυσταγωγίας, ἱεροπρεπείας καὶ ψυχοσωματικῆς ἀναγωγῆς, στοιχεῖα ποὺ χαρακτηρίζουν τὴν ὀρθόδοξο Θ.Λατρεία ματικοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν ἑαυτό του ναξ Δαυὶδ ἀντικαθιστᾶ τὶς θυσίες καὶ μὲ τὸν Θεό του. αἱμάτων μὲ τοὺς ψαλμοὺς καὶ τοὺς Ἡ βυζαντινὴ ἐκκλησιαστικὴ ὕμνους προδιαγράφοντας καὶ προε- μουσικὴ ἐξ ἀρχῆς συνεδέθη ἀρρή- τοιμάζοντας τοὺς Ἰουδαίους καὶ ὅλη κτως μετὰ τοῦ βιβλικοῦ καὶ ὑμνο- τὴν ἀνθρωπότητα γιὰ τὴν ἀνακαί- λογικοῦ λόγου γιὰ οὐσιαστικοὺς νισι τῆς λατρευτικῆς ψαλμωδίας βιβλικούς, φιλοσοφικούς, διδακτι- (Πρβλ. Ἱππολύτου Ρώμης, εἰσαγω- κούς, ψυχαγωγικοὺς καὶ λειτουρ- γικὰ εἰς τοὺς Ψαλμοὺς παρ.1.ΒΕ- γικοὺς λόγους. Ἀναλυτικώτερα ΠΕΣ 6,159). Τέλος, τὸ ὅραμα τοῦ σημειώνουμε ὅτι: προφήτου Ἠσαΐου ἀποκαλύπτει α) Ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἕνα ζωντανὸ στοὺς ἀνθρώπους τὸν τρόπο τῆς μουσικὸ ὄργανο τὸ ὁποῖο αὐτομά- δικῆς τους – κατὰ μίμηση τῶν Ἀγγέ- τως παράγει λόγο, μέλος καὶ ρυθμό. λων-, δοξολογικης ψαλμωδίας, ἡ Ὅταν μάλιστα αὐτὸς εἶναι βεβαπτι- ὁποία πρέπει νὰ ἀναπέμπεται στὸν σμένος, πιστὸς καὶ συνεχῶς ἐξαγια- Θεὸ τριαδολογικῶς, φωνητικῶς, ζόμενο μέλος τῆς Ἐκκλησίας, τότε λογικῶς, ἀντιφωνικῶς, χορικῶς, ἡ παραγομένη, ὡς λογική, ζῶσα καὶ ἀενάως καὶ ἱεροπρεπῶς. Ἀλλὰ καὶ προσωπικὴ ἢ κοινοτική- ἐκκλη- στὸν ἀρχαῖο ἐλληνισμὸ οἱ φιλόσο- σιαστικὴ ψαλμωδικὴ προσευχή, φοι, ὅπως ὁ Πλάτων καὶ ὁ Ἀριστοτέ- ἀνταποκρίνεται στὸ πνεῦμα τῆς λης, ὁμιλοῦν περὶ καλῆς καὶ κακῆς χριστιανικῆς πίστεως καὶ στὴν μουσικῆς μὲ τὶς ὁποῖες καλλιερ- ἀνθρωπολογικὴ ἀνάγκη ἀμέσου γεῖται ἢ διαστρέφεται τὸ ἦθος τῶν
124 ἀνθρώπων καὶ ἰδίως τῶν νέων. Γι’ ὅμως προσήρμοσε στὸ πνεῦμα τῆς αὐτοὺς καλὴ μουσικὴ εἶναι, ὄχι ἡ ἐν Χριστῷ λατρείας. Μὲ τὴν νεαρο- ἡδυπαθὴς ἐνόργανη, ἀλλὰ ἡ μετὰ ποίηση τῆς ψυχικῆς διαθέσεως, τὴν ἠθικοῦ λόγου καὶ φωνητικῶς ἐκφε- παρηγορία τῆς σωματικῆς κοπώσεως, ρομένη , ὥστε νὰ διαμορφώνεται τὸ τὴν ἐγρήγορσι τοῦ πνεύματος, τὴν ἦθος τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὴν ἀρετὴ ἐξωτερίκευσι τῶν μυστικῶν ποικί- καὶ τὸ ἀγαθὸ (Πρβλ. Πλάτωνος, λων ψυχικῶν συναισθημάτων καὶ Νόμων Β΄, 6691-10). κραδασμῶν, τὴ διάκρισί της ἀπὸ κάθε Ἡ βυζαντινή μας ἱερὰ ψαλμωδία ἄλλη λατρευτικὴ μουσική, θρησκεύ- ἔχει προσλάβει στὴ διαμόρφωσὶ της ματος ἢ χριστιανικῆς αἱρέσεως, τὴν ὅλες τὶς ἀνωτέρω βιβλικές, φιλοσο- καθημερινὴ λειτουργικὴ πανορθό- φικὲς καὶ ἀνθρωπολογικὲς ἀρχές, δοξο λειτουργικὴ εὐταξία ὡς στοι- γι’αὐτὸ καὶ τὴν κατέστησαν μονα- χεῖον ἐξωτερικῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητος, τὴν ἀναγκαία ὑπόμνησι τοῦ συμβολισμοῦ τῆς ἀενάου περιστροφῆς τῶν ὀκτὼ ἤχων μὲ τὴν προσδοκία τῆς ὀγδόης ἐσχατολογικῆς ἡμέρας, καὶ τέλος, συνέβαλε οὐσιωδῶς στὴν ὅλη διαμόρ- φωσι τῶν παλαιοτέρων καὶ μεταγενεστέρων ὑμνογρα- φικῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα «ἀφαι- δρύνουν», κατὰ τὴν ἔκφρασι τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, τὶς ἑορτές μας (βλ. Ὁμιλ. εἰς τὸν Α΄ Ψαλμὸν 1.Ρ-29, 209.ΕΠΕ 5 14^1). δ) Ἡ βυζαντινή μας ψαλμωδία συμβάλλει οὐσιαστικῶς, δικὴ ἱερὰ μουσικὴ τῆς ἑλληνορθο- λόγῳ τῆς ὅλης συγκροτήσεώς δόξου ἐκκλησίας, ἡ ὁποία διαφέρει της, στὴ διατήρησι τῆς λειτουρ- ποιοτικῶς καὶ πνευματικῶς ἀπὸ γικῆς κατανύξεως, μυσταγωγίας, κάθε ἄλλη λατρευτικὴ μουσική. Τὸ ἱεροπρεπείας καὶ ψυχοσωματικῆς γεγονὸς δὲ ὅτι ἀνεπτύχθη ἐν Ἁγίῳ ἀναγωγῆς, στοιχεῖα ποὺ χαρακτηρί- Πνεύματι ἀπὸ ἁγίους Πατέρες, ζουν τὴν ὀρθόδοξο Θ. Λατρεία. Γιὰ ὑμνωδοὺς καὶ μελωδούς, τὴν κατέ- τὴν ἐπιτυχία τῶν στόχων αὐτῶν στησε διαχρονικὴ καὶ ἐν πολλοῖς βοηθοῦν: ἡ περιωρισμένη φωνη- ἀμετάβλητη, ὡς πρὸς τὴν ἔκφρασι, τικὴ μουσικὴ ἔκτασι τῆς φωνῆς τοῦ τὴν ἑρμηνεία, τὶς ἀρχαιοπρεπεῖς καὶ ἀνθρώπου. Ἡ ἀξιοποίησι κυρίως κατανυκτικὲς μελωδικὲς «θέσεις». τῆς ἀνδρικῆς φωνῆς, ποὺ κινεῖται γ) Ἡ βυζαντινὴ ἐκκλησιαστική σὲ βαθύτερες ἀπὸ τὴν γυναικεία μας μουσικὴ ἐστηρίχθη, ὡς πρὸς ὀξύτητες, ἡ προσαρμογή της στὸ τὴ μελωδικὴ καλλιέπεια, τὸ ἦθος κατανυκτικὸ περιβάλλον τοῦ ἱεροῦ καὶ τὸ ὕφος, στὸ ἀρχαιοελληνικὸ Ναοῦ. Ἡ ἁρμονικὴ συνεισφορὰ σύστημα τῆς Ὀκταηχίας, τὸ ὁποῖο λόγου, μέλους καὶ ρυθμοῦ μὲ τρόπο,
125 ὥστε νὰ ὑπερέχη ὁ λόγος ἔναντι τῶν συνειδητῶς στὴ Θ.Λατρεία. ἄλλων δύο ἐξωτερικῶν συστατικῶν στ) Ὡς τελευταῖο σημεῖο συμβολῆς στοιχείων. Ἡ συνεχὴς ἐπανάληψι τῆς Βυζαντινῆς μουσικῆς στὴν τῶν μελωδικῶν «θέσεων», ἰδίως ὅλη διαμόρφωσι τῆς ἑλληνορθοδό- σύντομα καὶ ἀργοσύντομα μέλη, ξου Θ.Λατρείας μνημονεύουμε τὸ ὥστε νὰ εἶναι ἐφικτὴ ἡ καθολικὴ γεγονὸς ὅτι δι’ αὐτῆς διασώζεται καὶ ἢ ἡ ἀποσπασματικὴ συμψαλμωδία, διαιωνίζεται ἀνόθευτος ὁ λειτουρ- τῶν ἐκκλησιαζομένων πιστῶν. Τὸ γικὸς ἑλληνικὸς λόγος, τὸ παραδο- μονοφωνικό, χορικὸ καὶ ἀντιφω- σιακὸ μέλος, ἡ ἑλληνικὴ μετρική, ἡ νικὸ σύστημα ψαλμωδίας, ἡ ἁρμο- ἔννοια τοῦ μέτρου, (κατὰ τὴν ἀρχαι- νική-ἄρρηκτος σχέσι μεταξὺ λόγου οελληνικὴ ἔννοια), τοῦ «καλοῦ» καὶ μέλους, δεδομένου ὅτι τὸ μέλος καὶ τοῦ «ὡραίου», ἀξίες ποὺ διακρί- προστατεύει, ἐνδύει, ἑρμηνεύει καὶ νουν τὸν πνευματικὸ ἄνθρωπο περιγράφει μὲ τὴν ἰδική του δυναμικὴ καὶ συμβο- λικὴ μουσικὴ γλώσσα. Τέλος, ἡ διαλεκτικὴ ὀπτι- κοακουστικὴ σχέσι τῆς τέχνης τῆς ψαλμωδίας μὲ τὴν τέχνη τῆς ἁγιογρα- φίας τῶν ἱερῶν ναῶν. ε) Ἡ βυζαντινὴ ἐκκλη- σιαστική μας ψαλμωδία συνυφάνθη καὶ συνανε- πτύχθη, ὡς προελέχθη, μὲ τὸν λειτουργικὸ ἑλλη- νόφωνο λόγο. Ἡ συνύ- παρξί τους ἐνέπνευσε τὴν ἐξέλιξι τῆς μελωδίας καὶ διαιώνισε τὸ κάλλος καὶ τὸ μέτρο τοῦ λειτουργικοῦ λόγου. καὶ τὸ ἀνώτερο πολιτιστικό του Ἔχοντας ὑπ’ὄψιν ὅτι ὁ λόγος τῆς ἐπίπεδο. Δυστυχῶς, μόνο στὸν ἱερὸ λατρείας εἶναι βιβλικὸς καὶ ὑμνο- ναὸ ἀκούεται καὶ βλέπεται σήμερα λογικὸς καὶ συχρόνως δογματικός, κάθε γνήσιο ἑλληνορθόδοξο στοι- ἠθικὸς καὶ ἱστορικός, κατανοοῦμε χεῖο, ὅπως ἡ γλώσσα, ἡ μουσική, ἡ ὅτι μέσῳ τῆς βυζαντινῆς ψαλμωδίας τάξι καὶ ἡ ὀμορφιά. Ὁ ναὸς ἔμεινε ὁ διδάσκεται ὁ πιστὸς τὸ δόγμα, τὸ μόνος χῶρος ἑλληνορθοδόξου σωτη- ἦθος καὶ τὴν ἀδιάκοπη ἱστορία τῆς ριολογικῆς παιδείας, ἀγωγῆς καὶ Ἐκκλησίας. Τὸ ποιὸν τοῦ ἐκκλησι- ψυχαγωγίας.- αστικοῦ μας μέλους δημιουργεῖ τὴν ψυχαγωγικὴ διάθεσι μαθήσεως καὶ ἀπομνημονεύσεως τοῦ θείου λόγου ποὺ ἀκούεται ὡς θεῖο ἄσμα καὶ ἀφομοιώνεται ὡς σωστικὴ πνευμα- τικὴ τροφὴ τῆς ψυχῆς κάθε πιστοῦ, ὁ ὁποῖος συμμετέχει ἐνεργῶς καὶ
126 ΜΕΛΩΔΟΙ ΚΑΙ ΥΜΝΟΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ Περσυνάκη Ἐμμανουήλ Καθηγητοῦ καὶ Ἱεροψάλτου Ἂ λυτρώσει τὸν κόσμο ἀπὸ τὰ χέρια ν ἡ Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ τοῦ Διαβόλου. Ἡ ἀπαρχὴ τῆς σωτη- εἶναι τὸ ἀποκορύφωμα τῆς ρίας τοῦ ἀνθρώπινου γένους εἶναι δόξης Του, ἡ Γέννησή Του εἶναι ἡ Γέννηση τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὴν τὸ ἀποκορύφωμα τῆς ταπεινώσεώς ὁποία ὁ Θεὸς «ὃ οὐκ ἦν προσέλαβε ἄνθρωπος γευόμενος διὰ φιλανθρω- πίαν». Τὸ ζωτικῆς σημασίας γεγονὸς τῆς Γεννήσεως τοῦ Σωτῆρος Θεοῦ περιγράφεται καὶ ἀναλύεται ἀπὸ ὅλους τοὺς μεγάλους Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας. Εἶναι γνωστοὶ σὲ ὅλους μας οἱ μεγάλοι Πατέρες ποὺ μὲ λόγους τους ἐγκωμίασαν τὸ γεγονὸς καὶ ἀνέλυσαν τὴ σημασία τῆς ἑορτῆς. Εἶναι ὅμως ἄγνωστοι σὲ πολλοὺς οἱ ἅγιοι ὑμνογράφοι καὶ μελωδοὶ ποὺ συνέθεσαν καὶ μελοποίησαν τὴν ἀκολουθία τῆς ἑορτῆς ὅπως τὴν ἔχουμε σήμερα. Αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς Ἁγίους ποὺ ἐγκωμίασαν καὶ ἐμέλη- σαν τὴ «Μητρόπολιν» τῶν ἑορτῶν θὰ παρουσιάσουμε. Τὸ προοίμιο τῆς ἑορτῆς εἶναι οἱ Του. Ἡ ἀπομάκρυνση τοῦ ἀνθρώπι- Μεγάλες Ὧρες ποὺ ψάλλονται τὸ νου γένους ἀπὸ τὸν Θεὸ τὸ ὁδηγοῦσε πρωὶ τῆς παραμονῆς τῆς ἑορτῆς καὶ ὅλο καὶ βαθύτερα στὸν βοῦρκο τῆς καλοῦν τοὺς πιστοὺς νὰ προετοι- ἁμαρτίας καὶ ἔδωσε δικαίωμα στὸν μασθοῦν γιὰ νὰ ὑποδεχθοῦν τὸν Διάβολο νὰ ὑψώσει τεῖχος ὑψηλὸ Σωτήρα καὶ Λυτρωτὴ τοῦ κόσμου. γιὰ νὰ ἀποκλείσει κάθε πιθανότητα Συντάκτης καὶ μελοποιός τους ἐπικοινωνίας τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν εἶναι ὁ ἅγιος Σωφρόνιος, Πατριάρ- Θεό. Σκότος βαθὺ ἐπικρατοῦσε στὴ χης Ἱεροσολύμων (641μ.Χ.). Γεννή- γῆ καὶ βασίλευε ὁ Διάβολος, ὅταν ὁ θηκε στὴ Δαμασκὸ τῆς Συρίας καὶ φιλάνθρωπος Θεὸς ἀποφάσισε νὰ ἐκάρη μοναχὸς στὴ Μονὴ τοῦ Ὁσίου
127 Θεοδοσίου τῆς Κοινοβιάρχου. Ὡς λιος διερωτᾶται: «Τί σοὶ προσενέγ- μοναχὸς ἀναθεώρησε τὸ Τυπικὸ κωμεν Χριστὲ ὅτι ὤφθης ἐπὶ γῆς διὰ τῆς Μονῆς τοῦ Ἁγίου Σάββα. Ἦταν φιλανθρωπίαν». Ἡ ἁγνότητα καὶ ἡ ἄριστος μουσικὸς καὶ ὑμνογρά- ταπείνωση τῆς Παναγίας τὴν ἀξίω- φος. Ἐμελοποίησε «Ἀργὸ Μουσικὸ σαν νὰ ἐκπροσωπήσει τὸ ἀνθρώπινο Στιχηράριο» τὸ ὁποῖο ἑρμήνευσε γένος καὶ νὰ συμμετέχει στὸ φρικτὸ στὴ νέα μουσικὴ μέθοδο γραφῆς ὁ μυστήριο τῆς Ἐνανθρώπησης τοῦ Γρηγόριος Πρωτοψάλτης. Τὴ μνήμη Θεοῦ. Ἀπὸ αὐτὴν ἀνέτειλε ὁ νοητὸς του ἡ Ἐκκλησία ἑορτάζει στὶς 11 ἥλιος τῆς δικαιοσύνης τὸν ὁποῖο Μαρτίου. ὑπέδειξε ὁ Ἀστέρας στοὺς Μάγους Τὰ ἰδιόμελα τοῦ ἑσπερινοῦ τῆς τῆς Ἀνατολῆς γιὰ νὰ τὸν προσκυνή- ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων συνέ- σουν στὸ Σπήλαιο. γραψαν καὶ μελοποίησαν δυὸ διάση- Τὸ μέγα μυστήριο τῆς Σαρκώσεως μοι μελωδοὶ καὶ ἀσματογράφοι τῆς τοῦ Θεοῦ περιγράφεται στοὺς δύο Ἡ ἀπαρχὴ τῆς σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπινου γένους εἶναι ἡ Γέννηση τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὴν ὁποία ὁ Θεὸς «ὃ οὐκ ἦν προσέλαβε ἄνθρωπος γευόμενος διὰ φιλανθρωπίαν». Ἐκκλησίας μας. Ὁ Πατριάρχης κανόνες τοῦ Ὄρθρου τῆς Ἑορτῆς. Κωνσταντινουπόλεως Ἀνατόλιος Τὸν πεζὸ κανόνα ποὺ ἔχει ἀκροστι- (449) καὶ ὁ Γερμανὸς Πατριάρχης χίδα «Χριστὸς βροτωθείς, ἦν ὅπερ Κωνσταντινουπόλεως καὶ Ὁμολο- Θεὸς μένῃ» συντάχθηκε καὶ μελο- γητὴς (740). Οἱ δυὸ Ἅγιοι, ἂν καὶ ποιήθηκε ἀπὸ τὸν ἃγιο Κοσμᾶ τὸν ἔζησαν μὲ τριακόσια χρόνια διαφορά Μελωδό. Τὸν ἰαμβικὸ κανόνα ποὺ ὁ ἕνας ἀπὸ τὸν ἄλλον, στὰ τροπάρια συντάχθηκε καὶ μελοποιήθηκε ἀπὸ περιγράφουν καὶ ἀναλύουν ὅλες τὶς τὸν ἅγιο Ἰωάννη Δαμασκηνό. Καὶ οἱ πτυχὲς τοῦ φρικτοῦ μυστηρίου τῆς δύο κανόνες εἶναι μελοποιημένοι σὲ Γεννήσεως τοῦ Σωτῆρος ὁ ὁποῖος μὲ πρῶτο ἦχο γιατί, ὅπως ἀναφέρει ὁ τὴ Γέννηση Του διέλυσε τὸ «μεσό- ἅγιος Νικόδημος Ἁγιορείτης, ἐγκω- τοιχο τοῦ φραγμοῦ». Ἡ ἀπαράλ- μιάζουν «τὴν Γενέθλιον ἡμέρα τοῦ λακτη εἰκόνα τοῦ Πατρὸς «ὃ οὐκ Σωτῆρος» ποὺ εἶναι ἡ πρώτη ἑορτή. ἦν προσέλαβε» διὰ φιλανθρωπίαν. Ἡ μεγαλοπρέπεια τοῦ μυστηρίου Τὰ τροπάρια εἶναι μελοποιημένα και ἡ σοβαρότητα τοῦ γεγονότος στὸν κατ’ ἐξοχὴν ἐκκλησιαστικὸ ἐκφράζονται μὲ τὸν πρῶτο ἦχο. καὶ ἀρχαιοπρεπῆ ἦχο τὸν δεύτερο. Τὸν κανόνα τοῦ Ὄρθρου τῶν Ἡ χρήση τῆς μαλακῆς καὶ σκληρῆς Χριστουγέννων πλαισιώνει μία σειρὰ χρωματικῆς κλίμακας τονίζει ἀπὸ ἄλλα ὑμνολογήματα δοξαστικά, ἔντονα τὸ κοσμοϊστορικὸ γεγονὸς καθίσματα κ.λπ. ποὺ ψάλλονται σὲ τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ στὸ διάφορους ἤχους. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖο συμμετέχει ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ ποίημα ποὺ ἔχει θεωρηθεῖ ὡς ἕνα γῆ. Εὔλογα λοιπὸν ὁ ἅγιος Ἀνατό- ἀπὸ τὰ ἀριστουργήματα τῆς παγκο-
128 σμίου ποιήσεως ( Η.G.BECK) εἶναι νος ξύπνησε καὶ ἄρχισε νὰ ψάλλει τὸ «Κοντάκιον εἰς τὴν Γέννησιν». «τὸ Κοντάκιον εἰς τὴν Γέννησιν» Ἀπαγγέλλεται ὡς μετρικὸς λόγος ποὺ ἔχει ἀκροστιχίδα «τοῦ ταπεινοῦ καὶ ἔχει διδακτικὸ τόνο μὲ διηγη- Ρωμανοῦ ὁ ὕμνος». Σὲ ἀνάμνηση ματικὴ καὶ διαλογικὴ αὐτοῦ τοῦ θαύματος μορφή· ἀποτελεῖται ἀπὸ καθόρισε ἡ Ἐκκλη- τὸ προοίμιο «Ἡ παρθέ- σία νὰ ψάλλεται τὸ νος σήμερον…» καὶ κοντάκιο μετὰ τὴν εἴκοσι τέσσερις οἴκους ἕκτη ᾠδή. Παλαι- καὶ συντάχθηκε ἀπὸ ότερα διαβάζοταν τὸν ἅγιο Ρωμανὸ τὸν στὸν ναό, ὅπως ὁ Μελωδὸ κατὰ θαυμαστὸ Ἀκάθιστος Ὕμνος τρόπο. μετὰ τὴν ἕκτη ᾠδή. Ὁ Ρωμανὸς κατα- Σήμερα διαβάζε- γόταν ἀπὸ τὰ Ἔμεσσα ται μόνο τὸ προοί- τῆς Συρίας καὶ ἦταν μιον«Ἡ Παρθένος διάκονος τῆς Ἐκκλη- σ ή μ ε ρ ο ν …» σίας τῆς Βηρυτοῦ. Ἀπὸ καὶ ὁ πρωτὸς τὴ Βηρυτὸ ἀνέβηκε τὸ οἶκος «τὴν Ἐδὲμ 496 στὴν Κωνσταντι- Βηθλεὲμ ἤνοιξε…» νούπολη καὶ διέτριβε μετὰ τὴν ἕκτη ὠδὴ στὸν ναὸ τῆς Θεοτόκου τοῦ κανόνα καὶ μὲ πολὺ εὐλάβεια καὶ πρὸ τοῦ ὑπομνήμα- καθημερινὴ προσευχή. τος τῆς ἑορτῆς τῶν Ὁ σοφὸς Νικηφό- Χριστουγέννων. ρος Ξανθόπουλος μᾶς Ὁ ἅγιος Ρωμανὸς ἀναφέρει ὅτι ὁ ἅγιος συνέταξε καὶ μελο- Ρωμανὸς «ἦτο ἄμουσος ποίησε περισσό- παντελῶς καὶ ἀήθης τερα ἀπὸ χίλια κατὰ τὴν φωνὴν καὶ τὰ κοντάκια γιὰ ὅλες ἄσματα» διὰ τοῦτο περι- τὶς Δεσποτικὲς επαίζετο ἀπὸ πολλούς, καὶ Θεομητορικὲς ἂν καὶ ἦτο δόκιμος ἑορτὲς γι’ αὐτὸ καὶ ἐργάτης τῆς ἀρετῆς. Διὰ «Μελωδὸς», ἐπικα- τοῦτο παρεκάλει τὴν λεῖται καὶ δίκαια Κυρία Θεοτόκο νὰ τοῦ θεωρεῖται ἀπὸ μερι- χαρίσει τὸ χάρισμα τῆς κοὺς ὁ Πίνδαρος τῆς μελωδίας. Κατὰ τὴν βυζαντινῆς ὑμνο- ἀγρυπνία τῆς ἑορτῆς γραφίας. Ἡ Ἐκκλη- τῶν Χριστουγέννων ἔτυχε νὰ ὑπνώ- σία μας τιμᾶ τὴ μνήμη του καὶ τὸν σει ὀλίγον κατὰ τὴν ἕκτη ᾠδή. ἑορτάζει τὴν πρώτη Ὀκτωβρίου Τότε βλέπει σὲ ὅραμα τὴ Θεοτόκο ἡ κάθε χρόνο. ὁποία τοῦ ἔδωσε νὰ φάγει τυλιγμένο Ὁ ἅγιος Ἀνδρέας, ἐπίσκοπος χαρτὶ σὲ σχῆμα ρολοῦ. Ἀπὸ ἐκείνης Κρήτης καὶ Ἱεροσολυμίτης καλού- τῆς ὥρας ἠξιώθη τοῦ ποθούμενου μενος μελοποίησε τὰ ἰδιόμελα τῶν χαρίσματος καὶ ἔντρομος γενόμε- αἴνων σὲ ἦχο τέταρτο. Ἔζησε στὸ
129 τέλος τοῦ 7ου αἰώνα, διετέλεσε «ἐν κόλποις Θεὸν Λόγον σαρκωθέ- διάκονος τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας. ντα» Παναγία Μητέρα νὰ πρεσβεύει Χειροτονήθηκε ἐπίσκοπος Κρήτης «τοῦ σωθῆναι ἡμᾶς». Ἡ ἀκολουθία καὶ καθὼς πήγαινε μὲ τὸ πλοῖο τοῦ Ὄρθρου κλείνει μὲ τὸ Δοξα- στὴν Κρήτη κοιμή- στικὸ «Σήμερον ὁ Χριστὸς θηκε στὴ Μυτι- ἐν Βηθλεὲμ γεννᾶται ἐκ λήνη, ὅπου σήμερα Παρθένου…» μελοποιη- βρίσκεται τὸ τίμιο μένο ἀπὸ τὸν ἅγιο Ἰωάννη λείψανό του. Εἶναι τὸν Δαμασκηνό. Ψάλλεται ἡ ἀρχὴ μίας νέας ἀπὸ τὸν ἀριστερὸ χορό. Ὁ ἐποχῆς στὴν ὑμνο- τελευταῖος στίχος «Δόξα γραφία τῆς Ἐκκλη- ἐν ὑψίστοις Θεῷ…» εἶναι σίας. Εἶναι αὐτὸς ἡ ἀρχὴ τῆς Δοξολογίας ποὺ καθόρισε νὰ ποὺ ἀρχίζει νὰ ψάλλει ψάλλονται οἱ Κανό- ὁ δεξιὸς χορὸς σὲ ἦχο νες στὴν Ἐκκλη- δεύτερο. Ὁ χρωματισμὸς σία. τοῦ μέλους εἶναι μαλακὸς Οἱ μελωδικὲς καὶ ἀφήνει νὰ δεσπόζει ἕλξεις τοῦ τέταρτου πάνω του τὸ νόημα τῶν ἤχου στὸν ὁποῖο λέξεων τῆς δοξολογίας εἶναι μελοποιημένα ἔτσι ὥστε νὰ μὴν χάνεται τὰ τροπάρια τῶν ἡ ἁρμονία. αἴνων διαμορφώ- Ὁ Κύριος ἀπέστειλε νουν ἕνα ἦθος ποὺ τὴν «Λύτρωσιν τῷ λαῷ ἐμπνέει εὐλάβεια αὐτοῦ» λέει τὸ κοινω- καὶ κατάνυξη, σοβα- νικὸ τῆς ἑορτῆς. Μελο- ρότητα καὶ μεγαλο- ποιημένο σὲ πρῶτο ἦχο πρέπεια.Ἐπιβάλλει τὸ μέλος ἀρχίζει ἀπὸ τὸν στὸν πιστὸ νὰ δεχθεῖ φθόγγο «κε» καὶ κινεῖται τὸ παράδοξο μυστή- ἀπὸ τὸ δεύτερο τετρά- ριο μὲ συστολὴ καὶ χορδο καὶ πάνω. Εἶναι ἔκσταση. μέλος τοῦ ἁγίου Ἰωάννη Ὁ ἅγιος Ἀνδρέας Κατακουζέλη καὶ μὲ γνωρίζοντας τὴ ἀριστοτεχνικὸ τρόπο κα- σημασία τῆς Γεννή- ταλήγει σὲ κράτημα. Ἡ σεως τοῦ Χριστοῦ δεινὴ ψαλτικὴ ἱκανό- καλεῖ τοὺς πιστοὺς τητα τῶν ψαλτῶν εἶναι νὰ εὐφρανθοῦν καὶ ἀπαραίτητη τόσο, ὅσο τοὺς οὐρανοὺς νὰ καὶ ἡ ἱκανότητα τῶν ἀγάλλονται. βαστακτῶν (ἰσοκρατῶν) Τὴν ὥρα ποὺ οἱ ἄγγελοι γιὰ νὰ βοηθήσουν τὸν πιστὸ νὰ «ἀνυμνοῦντες λέγουσι ἀκατάληπτε συντονισθεῖ στὸν ἀγγελικὸ ὕμνο Κύριε δόξα σοι», ἡ «κτίσις ἀγάλλε- καὶ νὰ βιώσει τὸ γεγονὸς τῆς ἐναν- ται» ἂς φωνάξουμε καὶ ἐμεῖς «ἀνερ- θρώπησης τοῦ Σωτῆρος.- μήνευτε Κύριε δόξα σοι» καὶ ἄς παρακαλέσουμε τὴ βαστάζουσα
130 ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Σπυρίδωνος Μαρίνη Συντηρητῆ εἰκόνων Τ τὴν πράξη τῆς Ἐκκλησίας. Ἑρμη- νεύει τὴν εἰκόνα μέσα στὸν χῶρο ὸν χῶρο τῆς τέχνης καὶ ἰδιαίτερα ποὺ τὴν γέννησε καὶ ποὺ δὲν εἶναι τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωγραφικῆς ἄλλος ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, τὴν εὐχα- μποροῦμε νὰ τὸν προσεγγίσουμε ριστιακὴ σύναξη. Ὁ ἐκκλησιαστικὸς μέσα ἀπὸ διαφορετικοὺς δρόμους τρόπος ταυτίζεται μὲ μία ἐντελῶς ἀπὸ τοὺς ὁποίους οἱ κυριότεροι νέα εἰκαστικὴ θεώρηση τὴν ὁποία εἶναι τρεῖς: Ὁ ἱστορικός, ὁ αἰσθη- ὀνομάζουμε θεολογία τῆς εἰκόνας τικὸς καὶ ὁ ἐκκλησιαστικός. Ἡ ἱστο- καὶ ἀποτελεῖ τὴν ἀσφαλέστερη καὶ ρία τῆς τέχνης ἀσχολεῖται ὄχι μόνο γνησιότερη ὁδὸ ἑρμηνείας τῶν εἰκό- μὲ τὴ χρονολόγηση τῶν μνημείων νων. καὶ τὴν ἔνταξή τους σ’ ἕνα συγκε- Ἡ λειτουργικὴ σημασία τῆς εἰκό- κριμένο τόπο καὶ χρόνο, ἀλλὰ καὶ νας καὶ γενικά τῆς χριστιανικῆς τὴν κατάταξη τῶν μορφολογικῶν ἀπεικόνισης δὲν φαίνεται μόνο ἀπὸ καὶ δομικῶν στοιχείων αὐτῶν τῶν τὴ θεματογραφία καὶ τὴν τεχνικὴ μνημείων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἱστορικι- δομὴ τῆς ζωγραφικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ σμοῦ. Ἡ αἰσθητικὴ θεώρηση εἶναι τὸν καθοριστικὸ ρόλο της μέσα στὴ βασικὰ μία μεθοδολογία ἑρμηνείας ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας. Τὰ ἀρχαιότερα τῆς τέχνης, μία θεώρηση μὲ φιλοσο- δείγματα τῆς χριστιανικῆς τέχνης φικὰ κριτήρια. Τέλος, ὁ ἐκκλησια- ποὺ ἔφθασαν μέχρι σήμερα σὲ μᾶς στικὸς τρόπος ἑρμηνεύει τὴν τέχνη βρίσκονται στὶς κατακόμβες. Οἱ τῶν εἰκόνων μὲ βάση τὴν ἐκκλησι- κατακόμβες ὡς dormitoria –κοιμη- αστικὴ ἐμπειρία, δηλαδὴ τὴ ζωὴ καὶ τήρια καὶ στὴ συνέχεια τόποι εὐχα-
131 ριστιακῶν συνάξεων συνδέονται Ἡ εἰκόνα, ἀναπαριστώντας τὸ ἄμεσα μὲ τὴν ἐσχατολογικὴ φύση θεωμένο ἀνθρώπινο σῶμα, ὑπογραμ- τῆς Θείας Εὐχαριστίας. Ἀρχικὰ μίζει κατὰ θετικὸ τρόπο τὴ σχέση ἦταν χῶροι ἐνταφιασμοῦ, ἀλλὰ στὴ ὕλης καὶ πνεύματος. Ἡ θεολογικὴ συνέχεια ἔγιναν καθαρὰ λατρευτι- ἑρμηνεία τοῦ σώματος καὶ τῆς σωμα- κοὶ χῶροι, ὅπως καὶ τὰ μαρτύρια, τικότητας μέσα στὴν Ἐκκλησία δηλαδὴ οἱ τάφοι τῶν μαρτύρων. Ἡ εἶναι σημαντική, διότι καταργεῖ κάθε πρωτοχριστιανικὴ αὐτὴ λειτουρ- φιλοσοφικὴ ἀπόκλιση δυαλιστικοῦ γικὴ πρακτικὴ παρέμεινε ὡς ἀπαραί- σχήματος: πνευματικό-ὑλικό. τητη προϋπόθεση νὰ ἐνταφιάζονται Ἡ καθολικὴ ἕνωσή μας μὲ τὸν σὲ κάθε χριστιανικὸ ναὸ λείψανα Θεὸ δὲν μᾶς καθιστᾶ μία ἀποπνευ- ἁγίων κάτω ἀπὸ τὴν ἁγία τράπεζα ματοποιημένη κοινότητα ἰδιαίτερων μέχρι τὶς μέρες μας. Κατὰ τὴν περί- ἀτομικοτήτων. Πιστὴ στὸ πνεῦμα οδο τῆς Εἰκονομαχίας ἡ εἰκόνα θὰ αὐτὸ τῆς Ἐκκλησίας ἡ τέχνη θὰ θεμελιωθεῖ χριστολογικὰ πάνω στὴν ἀποκαλέσει τὰ γυμνὰ μέρη τοῦ σώμα- πραγματικὴ κι ὄχι φανταστικὴ τος τῶν ἀναπαριστανομένων προσώ- σάρκωση τοῦ Θεοῦ καὶ θὰ λάβει τὴν πων «σαρκώματα». Αὐτὸ ὅμως δὲν πιὸ ἐπίσημη δογματική της κατο- νοεῖται αὐτόνομα μέσα στὴν τέχνη τῶν εἰκόνων, σαρκικά, ἀλλὰ ἐκκλη- σιαστικά, δηλαδὴ μεταμορφωμένα, σώματα ποὺ τὰ ἔχει ἐνοικήσει ἡ χάρις τοῦ Παναγίου Πνεύματος, διότι στὰ μυστήρια, καὶ κυρίως στὴν Εὐχα- ριστία, μᾶς ἀποκαλύπτεται ἡ θεϊκὴ ἐνοίκηση μέσα στὴν ὕλη, μέσα στὴν κτιστότητά μας. «Οὐ προσκυνῶ τὴν κτίσιν», θὰ πεῖ ὁ ἅγιος Ἰωάν- νης ὁ Δαμασκηνός, «παρὰ τὸν κτίσα- ντα, ἀλλὰ προσκυνῶ τὸν κτίστην κτισθέντα τὸ κατ’ ἐμὲ καὶ εἰς κτίσιν ἀταπεινώτως καὶ ἀκαθαιρέτως κατε- ληλυθότα, ἵνα τὴν ἐμὴν δοξάσῃ χύρωση. Ὁ ἡσυχασμὸς μὲ τὸν σαφῆ φύσιν καὶ θείας κοινωνὸν ἀπεργά- διαχωρισμὸ μεταξὺ οὐσίας καὶ ἐνερ- σηται φύσεως. Συμπροσκυνῶ τῷ γείας στὸ εἶναι τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ βασιλεῖ καὶ Θεῷ, τὴν ἁλουργίδα τοῦ ἀποτελέσματα τῆς θείας αὐτῆς ἐνέρ- σώματος…ὡς ὁμόθεον χρηματίσα- γειας ἐπὶ τοῦ Θαβωρείου Φωτὸς θὰ σαν καὶ γενομένην, ὅπερ τὸ χρίσαν, διαμορφώσει καὶ θὰ ἀποκρυσταλλώ- ἀμεταβλήτως». Δὲν προσκυνῶ -λέει- σει τὴ θεολογία ἀλλὰ καὶ τὴν τέχνη τὴν κτίση στὴ θέση τοῦ κτίστη, ἀλλὰ τῆς εἰκόνας. Τὴν περίοδο μετὰ τὴν προσκυνῶ τὸν κτίστη ποὺ κτίστηκε Εἰκονομαχία γράφτηκαν ἀκολουθίες κατὰ τὴν ἀνθρώπινη φύση καὶ κατέ- καὶ ἐγκώμια γιὰ τὴ μεταφορὰ θαυμα- βηκε στὴν κτίση χωρὶς νὰ μειωθεῖ ἢ τουργικῶν εἰκόνων, ἐνῷ τὸ τέμπλο νὰ ἀλλοιωθεῖ, γιὰ νὰ δοξάσει τὴ δική θὰ ὁλοκληρωθεῖ καὶ θὰ πάρει τὴν μου φύση καὶ νὰ μὲ κάνει κοινωνὸ τελική του μορφὴ ὡς τὸ κατ’ἐξοχὴν τῆς θείας φύσης. Προσκυνῶ μαζὶ εἰκονοστάσι. μὲ τὸν βασιλιὰ καὶ Θεὸ τὸ βασιλικὸ
132 ἔνδυμα τοῦ σώματος… ὡς ὁμόθεο τὸ περιεχόμενό της, περιεχόμενο ποὺ πρόσλημμα, ὅπως αὐτὸ τὸ ἴδιο ποὺ δημιουργεῖ εἰδικὲς εἰκαστικὲς φόρ- τὸ ἔχρισε, καθὼς καθιερώθηκε καὶ μες, ἐντελῶς δικές της, ποὺ τὴν κά- ἔγινε ὁμόθεο ἀμετάβλητα. νουν νὰ διαφέρει ἀπὸ ὁποιαδήποτε ἄλλη ἀπεικόνιση. Ἡ θεολογία δὲν εἶναι μία ἐπιστή- Νὰ λοιπὸν γιατί προσκυνοῦμε μη, ἔστω καὶ ἱερά, ἀλλὰ τὸ μυστήριο τὰ λείψανα τῶν ἁγίων, τὶς εἰκόνες, ποὺ μυσταγωγεῖ τὸν ἄνθρωπο ὁλό- τὸ Εὐαγγέλιο, τὰ κληρο στὰ ὑπὲρ ὑλικὰ πράγματα φύσιν καὶ αἴσθη- τῆς Ἐκκλησίας. σιν. Καὶ ἡ εἰκόνα Γιατί, ὅπως ὁ Λό- δὲν εἶναι ἁπλὸ γος τοῦ Θεοῦ, ἔγι- ἔργο τέχνης ἢ νε ἄτρεπτα σάρκα θρησκευτικὸς καὶ παρέμεινε ὅ,τι πίνακας, ἀλλὰ ἦταν πρίν, ἔτσι ἀναφαίρετο καὶ καὶ ἡ σάρκα ἔγινε ἱερὸ λειτουργικὸ Λόγος χωρὶς νὰ σκεῦος, ποὺ ἁγιά- χάσει αὐτὸ ποὺ ζει τὸν ἄνθρωπο εἶναι, ταυτιζόμενη καὶ τὸν φέρνει σὲ βέβαια μὲ τὸν Λόγο ἄμεση σχέση μὲ κατὰ τὴν ὑπόστα- τὴ χάρη καὶ τὴν ση. Αὐτὴ ἡ ἕνωση ὑπόσταση τοῦ ποὺ συντελέσθηκε εικονιζομένου.1 ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι Ἡ εἰκόνα κατὰ τὴ Σάρκωση δείχνει τὴν ἁγιό- τοῦ Λόγου κι ἔγινε τητα μὲ τὸν Χριστός, δηλαδὴ τρόπο ποὺ δὲν σάρκα ποὺ χρίσθη- ἐπιτρέπει οὔτε κε ἀπὸ τὴ θεότητα, νὰ ὑπονοεῖται αὐτὴ ἡ ἕνωση ἀπο- αὐτὴ οὔτε νὰ καλύπτεται στὴν συμπληρώνεται ἐκκλησιαστικὴ ζω- ἀπὸ τὴ σκέψη γραφικὴ μὲ τὴ συ- μας, ἀλλὰ νὰ γκεκριμένη τεχνο- εἶναι ὁρατὴ ἀπὸ τροπία. Δὲν εἶναι τὰ σαρκικά μας τυχαῖο ὅτι οἱ Πα- μάτια. Ἡ Εἰκόνα τέρες τῆς Ζ΄Οἰκου- τῆς θεώσεως τοῦ μενικῆς Συνόδου ἀνθρώπου, διαχωρίζουν μὲ ἀναπαριστᾶ τὴν προσοχὴ τὶς ἔννοιες εἰκόνα καὶ προ- πραγματικότητα ποὺ ἀποκαλύπτε- σωπογραφία: ἡ μία ἀναπαριστᾶ ἕναν ται κατὰ τὴ Μεταμόρφωση πάνω ἄνθρωπο ἑνωμένο μὲ τὸν Θεό, ἡ ἄλλη στὸ ὄρος Θαβώρ.2 Πρόκειται γιὰ τὴν ἕνα συνηθισμένο ἀνθρώπινο ὄν. Δι- ἀναπαράσταση μὲ τὰ μέσα τῆς χρωμα- αφοροποιεῖται, ἑπομένως, ἡ εἰκόνα τουργίας, τῆς μυστηριακῆς ἕνωσης ἀπὸ τὴν προσωπογραφία ἀπὸ τὸ ἴδιο κτιστοῦ καὶ ἀκτίστου, γι’ αὐτὸ καὶ
133 ἡ ἐκκλησιαστικὴ ζωγραφικὴ συνδέ- ὀντολογικὸς ὅρος «ὑπόστασις» ἔχει εται τόσο ἄμεσα μὲ τὴ λειτουργικὴ σχέση μὲ μία παρουσία, τὴν παρου- ταυτότητα τῆς Ἐκκλησίας ποὺ εἶναι σία τοῦ Χριστοῦ γιὰ μένα προσωπικὰ ἡ προσευχή. καὶ γιὰ ὅλη τὴν Ἐκκλησία. Πιστὸ στὴν πραγματικότητα Ἡ ἴδια ἡ εἰκόνα ἀποτελεῖ μία πραγ- αὐτή, τὸ Συνοδικό τῆς Ὀρθοδοξίας ματικὴ πνευματικὴ καθοδήγηση γιὰ διακηρύσσει τὴν πρώτη Κυριακὴ τὸν πιστό. Μᾶς δείχνει τὴ στάση τῶν Νηστειῶν: Τῶν τὴν ἔνσαρκον ποὺ πρέπει νὰ ἔχουμε τὴν ὥρα τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου παρουσίαν λόγῳ, προσευχῆς ἀπέναντι στὸν Θεὸ καὶ στόματι, καρδία καὶ νῷ, γραφῇ τε ἀπέναντι στὸν κόσμο ποὺ μᾶς περι- καὶ Εἰκόσιν ὁμολογούντων, αἰωνία ἡ βάλλει. Ἡ προσευχὴ εἶναι μία συνδι- μνήμη. Ἀμήν. Ἡ ἴδια ἡ εἰκόνα ἀποτελεῖ μία πραγματικὴ πνευματικὴ καθοδήγηση γιὰ τὸν πιστό. Μᾶς δείχνει τὴ στάση ποὺ πρέπει νὰ ἔχουμε τὴν ὥρα τῆς προσευχῆς ἀπέναντι στὸν Θεὸ καὶ ἀπέναντι στὸν κόσμο ποὺ μᾶς περιβάλλει. άλεξη μὲ τὸν Θεό, γι’ αὐτὸ χρειάζεται ἡ ἀπάθεια, ἡ ἀποφυγὴ τῶν πειρασμῶν 1. Ἀρχιμ. Βασιλείου, Καθηγουμένου τῆς τοῦ κόσμου. Αὐτὸ ἀκριβῶς μᾶς Ἱ.Μ.Σταυρονικήτα, Θεολογικὸ Σχόλιο στὶς τοιχογραφίες τῆς Ἱ.Μ.Σταυρονικήτα, δείχνει ἡ εἰκόνα: Ν’ ἀποφεύγουμε ἐκδ. Δόμος, Ἀθήνα 1987, σελ. 12. νὰ «κάνουμε μὲ τρόπο ἀκάθαρτο τὰ 2. Λ. Οὐσπένσκυ, Ἡ θεολογία τῆς εἰκόνας ἅγια πράγματα, μὲ τρόπο φαῦλο τὰ στὴν ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ἐκδ. Ἁρμὸς, 1998, ὑψηλά, μὲ τρόπο ἄτιμο τὰ τίμια, μὲ σ. 191. λίγα λόγια, νὰ κάνουμε μὲ τρόπο 3. PG 35, 840 A. γήινο τὰ πνευματικὰ πράγματα. Σ’ ἐμᾶς, ὅλα εἶναι πνευματικά: ἡ πράξη, ἡ κίνηση, ἡ ἐπιθυμία, ὁ λόγος, ἀκόμα καὶ τὸ βάδισμα καὶ τὰ ροῦχα, ἀκόμα καὶ τὸ νεῦμα, γιατί ὁ νοῦς φθάνει παντοῦ καὶ διαμορφώνει ὁλόκληρο τὸν ἄνθρωπο κατὰ Θεόν, γι’ αὐτὸ καὶ ἡ χαρά μας εἶναι κι αὐτὴ πνευ- ματική και πανηγυρική»3, θὰ πεῖ ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος. Ἔστι δὲ πίστις ἐλπιζομένων ὑπόστασις πραγ- μάτων ἔλεγχος οὐ βλεπομένων. Ὁ
134 ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΩΝ Ἀρχιμ. Χριστοδούλου Κοκλιώτη Ἐφημερίου Ἱ. Ν. Ἁγ. Μηνᾶ, Σαλαμῖνος επίκαιρα Ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνηση, στὴν προσπάθειά της νὰ ἀντι- μετωπίσει τὴν οἰκονομικὴ κρίση, ποὺ δημιούργησε τὸ ἴδιο τὸ πολιτικό μας σύστημα, ἀπεφάσισε νὰ μειώσει τοὺς διορισμοὺς στὸ δημόσιο τομέα κατ’ ἀναλογίαν ἕνα πρὸς δέκα. Καὶ φυσικὰ θεωρήθηκε αὐτονόητο πὼς αὐτὴ ἡ συρρίκνωση στοὺς διορι- σμοὺς δημοσίων ὑπαλλήλων πρέπει νὰ ἐπεκταθεῖ καὶ στοὺς 9.000 κληρικοὺς τῆς ἑλληνικῆς ἐπικράτειας, ποὺ ὡς γνωστὸν μισθοδοτοῦνται καὶ ἀσφα- λίζονται ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸ Δημόσιο. Μὲ ἄλλα λόγια, δηλαδή, ἀποχωρώντας δέκα κληρικοὶ ἀπὸ τὴν ἐνεργὸ ὑπηρε- σία, θὰ διορίζεται μόλις ἕνας στὴ θέση τους. Ἐπειδὴ φρονοῦμε πὼς αὐτὴ ἡ ἐνέρ- γεια τῶν πολιτικῶν μας οὔτε νόμιμη ἀλλὰ οὔτε καὶ ἠθικὰ σωστὴ εἶναι, ἐπι- θυμοῦμε νὰ κάνουμε μερικὲς ἐπιση- μάνσεις ἐπὶ τοῦ θέματος. Ὅσον ἀφορᾶ στὴ νομιμότητα: 1ον: Οἱ κληρικοὶ οὔτε δημόσιοι ὑπάλληλοι εἶναι, οὔτε βέβαια πρέπει νὰ ἀντιμετωπίζονται ὡς τέτοιοι. Εἶναι δημόσιοι λειτουργοὶ ποὺ προσφέρουν πολύτιμες πνευματικὲς καὶ κοινω- νικὲς ὑπηρεσίες. Ὅσον ἀφορᾶ στὸ κοι- νωνικὸ μέρος, μόνο νὰ θυμίσουμε πὼς τὸ 75% τῶν εὐαγῶν ἱδρυμάτων τῆς
135 Ἑλλάδος εἶναι τῆς Ἐκκλησίας καὶ συ- βει ἄλλες διαστάσεις. Ἤδη ὑπάρχει ντηροῦνται ἀπὸ αὐτήν. ἔλλειψη κληρικῶν στὰ χωριὰ καὶ σὲ 2ον: Τὰ χρήματα μὲ τὰ ὁποῖα μι- πολλὲς ἐπαρχιακὲς Ἱ.Μητροπόλεις σθοδοτεῖται ὁ ἱερὸς κλῆρος καὶ οἱ ἕνας μόλις ἱερέας καλύπτει τὶς ποιμα- ἐκκλησιαστικοὶ ὑπάλληλοι ὡς καὶ ἡ ντικὲς ἀνάγκες τριῶν ἢ καὶ τεσσάρων ἰατροφαρμακευτική τους περίθαλψη χωριῶν. Ἂν λοιπὸν μὲ τὴν παροῦσα δὲν εἶναι χάρισμα ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸ ρύθμιση πρέπει νὰ ἀποχωρήσουν δέκα κράτος. Αὐτὸ τὸ σημεῖο πρέπει νὰ ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἱερεῖς τῶν χωριῶν γιὰ ὑπερτονισθεῖ, διότι καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν νὰ διοριστεῖ ἕνας, καταλαβαίνει κα- πιστῶν μας δὲν γνωρίζουν τὴν πραγ- νεὶς πὼς σὲ σύντομο χρονικὸ διάστη- ματικότητα. Τὰ χρήματα αὐτὰ εἶναι, μα τὰ περισσότερα χωριὰ τῆς Ἑλλάδος θὰ λέγαμε, ἀνταποδοτικὰ τέλη, καθὼς δὲν θὰ ἔχουν ἱερέα. Τί σημαίνει αὐτό; στὶς ἀρχὲς τῆς δεκαετίας τοῦ ’50, ἡ Πλήρης μαρασμός! Χωριὸ ποὺ δὲν ἔχει Ἐκκλησία (ἐπὶ Ἀρχιεπισκόπου Σπυρί- ἱερέα εἶναι μαραμένο. Εἶναι σύμβολο, δωνος), παραχώρησε περισσότερο ἀπὸ εἶναι χαρᾶς Εὐαγγέλιο, εἶναι στύλος τὸ 90% τῆς περιουσίας της στὸ ἑλλη- ὁ παπὰς γιὰ τὸ χωριό! Ἡ ἔλλειψή του νικὸ κράτος. Αὐτὸ λοιπὸν μὲ τὴ σειρά εἶναι χειρότερη ἀπ’ τὴν ἔλλειψη δα- του ἀπὸ τὰ κέρδη, τοὺς τόκους καὶ τὶς σκάλου ἢ γιατροῦ! Οἱ χριστιανοί μας ἐπενδύσεις τῆς κολοσσιαίας αὐτῆς πε- (καὶ αὐτὸ ἰσχύει καὶ γιὰ τὶς πόλεις) ριουσίας, ἀνταπέδωσε στὴν Ἐκκλησία χωρὶς Θ. Λειτουργία, χωρὶς πνευμα- τὴ μισθοδοσία καὶ τὴν ἀσφάλιση τοῦ τικὴ διδασκαλία, θὰ ἀποχρωματιστοῦν ἐφημεριακοῦ κλήρου. Ἄρα κυρίως πνευματικὰ ἐντελῶς. Φοβοῦμαι πὼς γι’αὐτὸν τὸν δεύτερο λόγο δὲν μπο- ὅλο αὐτὸ τὸ ζήτημα (τῆς ὑπαγωγῆς ροῦν οἱ κληρικοί μας νὰ ὑπαχθοῦν τῶν κληρικῶν στὴ συγκεκριμένη στὴ ρύθμιση τοῦ ἕνα πρὸς δέκα. Ὅσον ἀφορᾶ στὸ ἠθικὸ καὶ πρα- κτικὸ μέρος τοῦ προβλήματος: Ἂν Τὰ χρήματα μὲ τὰ ὁποῖα γίνει ὁριστικὴ ἡ ὑπαγωγὴ τῶν κλη- ρικῶν στὴ ρύθμιση τοῦ ἕνα πρὸς μισθοδοτεῖται ὁ ἱερὸς κλῆρος δέκα, σὲ πολὺ μικρὸ χρονικὸ διάστη- καὶ οἱ ἐκκλησιαστικοὶ μα θὰ ἔχουμε ἐλάχιστους κληρικοὺς (ἀποβιώσεις- συνταξιοδοτήσεις), μὲ ὑπάλληλοι ὡς καὶ ἀποτέλεσμα νὰ ὑπολειτουργοῦν ἢ καὶ ἡ ἰατροφαρμακευτική τους νὰ κλείσουν πολλὲς ἐνορίες ποὺ ἀριθ- μοῦν 20.000, 30.000 ἢ καὶ 40.000 ἐνο- περίθαλψη δὲν εἶναι χάρισμα ρίτες. Ἐφημερεύουν λοιπὸν σὲ αὐτὲς ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸ κράτος. δύο, τρεῖς ἢ καὶ τέσσερεις ἱερεῖς. Ἂν συνταξιοδοτηθοῦν λ.χ. οἱ δύο ἐκ τῶν τεσσάρων ἐφημεριῶν, πῶς θὰ ἀντεπε- ρύθμιση) αὐτὸν τὸν σκοπὸ ἔχει^ τὸν ξέλθουν στὰ καθήκοντα τους οἱ δύο πνευματικὸ καὶ χριστιανικὸ ἀποχρω- ἐναπομείναντες; Ἢ θὰ ἀσκοῦν πλημ- ματισμὸ τῆς Ὀρθόδοξης Ἑλλάδος! μελῶς τὰ καθήκοντά τους, ἀφοῦ δὲν Πολλοὶ λοιπὸν ἐκ τῶν Σεβασμιω- θὰ ἐπαρκοῦν γιὰ νὰ καλύψουν τὶς τάτων Μητροπολιτῶν ἔχουν ἀρχίσει αὐξημένες ἀνάγκες τῆς ἐνορίας ἢ – δὲν ἤδη καὶ χειροτονοῦν στὶς ἐπαρχίες εἶναι ἀκραῖο σενάριο- θὰ κλονίσουν τους κληρικοὺς ἄμισθους, περιμένο- τὴν ὑγεία τους ἀπὸ ὑπερκόπωση. ντας πότε θὰ εὐδοκήσει τὸ κράτος νὰ Στὴν ὕπαιθρο τὸ πρόβλημα θὰ λά- δώσει μία θέση σὲ κάθε Ἱ. Μητρόπολη
136 γιὰ νὰ πάρει μισθὸ ὁ νέος κληρικός. ρο ἢ μεγαλύτερο, δὲν ἔχει τόση σημα- Ἀκόμη ἐξετάζουν τὸ ἐνδεχόμενο νὰ σία), δὲν θὰ ἀντέξει ἕνας νέος ἄνθρω- χειροτονοῦν κληρικοὺς ποὺ θὰ ἔχουν πος, μόλις χειροτονηθεῖ, νὰ καταδικα- καὶ δεύτερη ἐργασία γιὰ νὰ μποροῦν στεῖ στὴν ἔσχατη φτώχεια μαζὶ μὲ τὴν νὰ ἐπιβιώσουν, πράγμα ποὺ γίνεται οἰκογένεια ποὺ θὰ ἔχει δημιουργήσει. στὶς Μητροπόλεις τοῦ ἐξωτερικοῦ Καὶ στὸ κάτω-κάτω εἶναι εὔκολο κά- συχνότατα. Καὶ οἱ δυὸ ἀναγκαστικὲς ποιος νὰ ὑποστηρίζει αὐτὴν τὴν ἄπο- αὐτὲς λύσεις θὰ δημιουργήσουν με- ψη, ἔχοντας ὁ ἴδιος ἐξασφαλίσει τὴ γάλα προβλήματα. Τί ἐννοῶ; Ἂν ὁ μηνιαία του ἐπιταγή! (Ἡρωικὴ διά- κληρικὸς δὲν ἐργάζεται, πῶς θὰ ζήσει θεση καὶ αὐτοθυσία γιὰ τοὺς ἄλλους αὐτὸς καὶ ἡ οἰκογένειά του; Ποιὰ ἰα- πάντα!). Ἡ τελευταία μου σκέψη ἐπὶ τροφαρμακευτικὴ περίθαλψη θὰ ἔχει τοῦ ἀνακύψαντος θέματος καί, θέλο- ὁ ἴδιος, ἡ πρεσβυτέρα καὶ τὰ παιδιά ντας νὰ κάνουμε καὶ τὴν αὐτοκριτική τους. Ἂν πάλι ὁ κληρικὸς ἀναγκαστεῖ μας, εἶναι ὅτι οἱ ποιμένες τῆς Ἐκκλη- νὰ ἀσκεῖ, παράλληλα μὲ τὴν ἱερατι- σίας καὶ ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῶν Ἐπισκό- κή του διακονία, κάποιο ἐπαγγέλμα πων (μὲ ὅλο τὸν σεβασμὸ πρὸς Αὐτήν) γιὰ νὰ ζήσει, δὲν θὰ μπορεῖ νὰ ἀσκεῖ ἴσως ἔπρεπε ἐδῶ καὶ χρόνια νὰ ἔχει σωστὰ τὰ ἱερατικά του καθήκοντα καταστρώσει ἕνα σχέδιο ἀντιμετω- λόγῳ ἐλλείψεως χρόνου. Θὰ βρίσκεται πίσεως πιθανῶν κρίσεων. Νὰ ἔλεγαν στὴν Ἐκκλησία του ἐλάχιστες ὧρες δηλαδὴ οἱ Ἱεράρχες μας: Ἂν μία ἡμέρα (καὶ εἶναι φυσικὸ αὐτὸ) καὶ οἱ χριστια- τὸ κράτος σταματήσει τὴ μισθοδοσία νοὶ δὲν θὰ μποροῦν νὰ βρίσκουν τὸν τῶν κληρικῶν, πῶς θὰ μισθοδοτοῦμε ποιμένα τους ἀνὰ πᾶσα στιγμή, ὅπως τοὺς ἱερεῖς μας; Γνωρίζω πολὺ καλὰ συμβαίνει τώρα. Λύσεις λοιπὸν ἀνα- πὼς ὅλοι οἱ ἱεράρχες μας ἀγωνιοῦν γκαστικές, πλὴν ὅμως ἀδιέξοδες. Μία πολὺ γι’ αὐτό· πολὺ περισσότερο ἀπὸ ἄποψη τώρα, εὐρέως διαδεδομένη, σὲ τὸν γράφοντα. Ταπεινὰ φρονῶ πὼς χριστιανοὺς καὶ μὴ χριστιανούς (ἀπὸ πρέπει νὰ ὑπῆρχε, ἢ ἔστω νὰ ὑπάρξει, ἄγνοια ἢ λανθασμένη ἑρμηνεία τοῦ ἱ. ὀργανωμένο σχέδιο ἀπὸ τὶς ἁρμόδιες Εὐαγγελίου) εἶναι πὼς ὅσοι θέλουν νὰ ὑπηρεσίες τῆς Ἐκκλησίας, τὸ ὁποῖο χειροτονηθοῦν κληρικοί, πρέπει νὰ τὸ καὶ θὰ εἰσηγηθοῦν στὸ σῶμα τῆς Ἱε- κάνουν ἀπὸ ἀγάπη πρὸς τὸ λειτούρ- ραρχίας γιὰ τὶς ὁριστικὲς ἀποφάσεις. γημα καὶ ὄχι γιὰ νὰ ἐξασφαλιστοῦν Ἀγαπητοὶ ἀναγνῶστες, αὐτὸ τὸ ἄρθρο οἰκονομικά. Ἄρα μποροῦν οἱ ἱερεῖς νὰ οὔτε φιλοδοξεῖ οὔτε μπορεῖ νὰ λύσει εἶναι ἄμισθοι. Ὅπως τόσους αἰῶνες τὸ πρόβλημα. Τὸ μόνο ποὺ θέλει εἶναι -λένε- οἱ ἱερεῖς ζοῦσαν ἄμισθοι, ἔτσι νὰ προβληματίσει ἢ, καὶ ἂν μπορεῖ, νὰ μπορεῖ νὰ γίνει καὶ τώρα. ἀφυπνήσει κάποιους ὀφθαλμοὺς «βε- Ἐκεῖ θὰ ἀποδειχθεῖ -συνεχίζουν- βαρημένους». Εὔχομαι ὁλόψυχα τὸ ποιός ἀγαπάει πραγματικὰ τὸ λειτούρ- Πανάγιον Πνεῦμα νὰ φωτίζει ὅλους γημα τῆς ἱερωσύνης. Ἂς εἴμαστε εἰλι- μας. Καὶ κυρίως τοὺς ἄρχοντες τοῦ κρινεῖς, ἀγαπητοί μου. Ὅταν οἱ ἱερεῖς τόπου, ὥστε νὰ καταλάβουν πὼς οἱ μας ζοῦσαν μὲ ἕνα ἐλάχιστο ἢ ἀνύπαρ- ἱερεῖς τῆς Ἐκκλησίας εἶναι οἱ πλέον κτο εἰσόδημα, ἔτσι ζοῦσαν καὶ οἱ οἰκο- ἀπαραίτητοι γιὰ νὰ συνεχίσει νὰ ἀνα- γένειες ἀπὸ τὶς ὁποῖες προέρχονταν. πνέει ἡ πατρίδα. Εἶναι στυλοβάτες γιὰ Καὶ ἔτσι ζοῦσε καὶ ἡ συντριπτικὴ τὸ ἔθνος, διδάσκαλοι καὶ κήρυκες τῆς πλειονότητα τῶν ἀνθρώπων. Στὶς Χριστοῦ Ἀληθείας. ἡμέρες μας, ποὺ ἔχουμε μάθει ὅλοι νὰ ζοῦμε ἔχοντας ἕνα εἰσόδημα (μικρότε-
137 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ Χω­ ι­ μὸς Κρά­ ους - Ἐκ­ λη­ ί­ ς; ρσ τ κ σα Μὰ γιὰ νὰ μι­ ή­ ου­ ε γιὰ χω­ ι­ λ σ μ ρ ΜΙΣΘΟΔΟΣΙΑ ΚΛΗΡΙΚΩΝ σμὸ θὰ πρέ­ ει πρῶ­ α νὰ ἐν­ ο­ ί­ ου­ ε π τ τ πσ μ τὰ ση­ εῖ­ ἐ­ α­ ῆς ὥ­ τε νὰ ξέ­ ου­ ε μ α π φ σ ρ μ ἀ­ ρι­ ῶς τί θὰ πρέ­ ει νὰ χω­ ί­ ου­ ε, κ β π ρσ μ κα­ ὼς ἐ­ ί­ ης ποι­ ί ἀ­ αρ­ ί­ ουν τὴν θ πσ ο π τζ Ἐκ­ λη­ ί­ , γιὰ νὰ ξέ­ ου­ ε σὲ ποι­ ὺς κ σα ρ μ ο Ἀρχιμανδρίτου ἀ­ α­ έ­ ε­ αι αὐ­ ὸς ὁ χω­ ι­ μός. Εὐ­ ν φ ρ τ τ ρσ θὺς ἐ­ αρ­ ῆς, ἡ ταυ­ ό­ η­ α «Ἐκ­ λη­ ξ χ τ τ τ κ Πέ­ ρου Μπο­ ί­ η τ ζν σί­ »=«οἱ πα­ ά­ ες», ποὺ χρη­ ι­ ο­ οι­ α π δ σμ π εῖ­ αι ἀ­ ὸ ὁ­ ι­ μέ­ ους, δη­ ώ­ ει μό­ ο τ π ρσ ν λ ν ν ἄ­ νοι­ . Δὲν εἶ­ αι τοῦ πα­ όν­ ος νὰ γ α ν ρ τ ἀ­ α­ τύ­ ου­ ε τὴν Ὀρ­ ό­ ο­ η Ἐκ­ λη­ ν π ξ μ θ δ ξ κ Τ σι­ ­ ο­ ί­ , ἀλ­ ὰ θὰ ποῦ­ ε συ­ ο­ τι­ ὰ ολ γ α λ μ ν π κ ὸ θέ­ α τῶν σχέ­ ε­ ν Ἐκ­ λη­ ί­ μ σ ω κ σ ὅ­ ι τὴν Ἐκ­ λη­ ί­ τὴν ἀ­ ο­ ε­ οῦν τ κ σα π τ λ ας-Κρά­ ους ἔ­ ει ἔρ­ ει ἀρ­ ε­ ὲς τ χ θ κ τ ὅ­ οι ὅ­ οι ἔ­ ουν βα­ τι­ θεῖ Ὀρ­ ό­ ο­ λ σ χ π σ θ δ φο­ ὲς στὴ δη­ ο­ ι­ ­ η­ α τὶς τε­ ευ­ ρ μ σ ότ τ λ ξοι (πε­ ισ­ ό­ ε­ ο ἢ λι­ ό­ ε­ ο ἐ­ ερ­ ρ σ τ ρ γ τ ρ ν ταῖ­ ς δε­ α­ ­ ί­ ς. Ἐ­ α­ έρ­ ε­ αι καὶ ε κ ετ ε π ν χ τ γὰ μέ­ η) καὶ δὲν ἔ­ ουν ἀ­ ο­ η­ ύ­ ει λ χ π κ ρ ξ στὶς ἡ­ έ­ ες μας καὶ σὲ συν­ υα­ μὸ μὲ μ ρ δ σ τὴν πί­ τη τους, κλη­ ι­ οὶ καὶ λα­ ­ οί. σ ρκ ϊκ τὴν πα­ οῦ­ α οἰ­ ο­ ο­ ι­ ὴ -καὶ ὄ­ ι μό­ ρ σ κ ν μκ χ Ἄ­ α ὁ χω­ ι­ μὸς δὲν ἀ­ ο­ ᾶ σὲ μί­ κα­ ρ ρσ φ ρ α νο- κρί­ η ἀ­ ού­ ον­ αι καὶ γρά­ ον­ αι σ κ γ τ φ τ τη­ ο­ ί­ Ὀρ­ ο­ ό­ ων (πα­ άδες), ἀλ­ ὰ γ ρα θ δ ξ π λ σὲ ὅ­ ους τούς Ὀρ­ ο­ ό­ ους αὐ­ οῦ λ θ δ ξ τ τοῦ τό­ ου. π Ἔρ­ ε­ αι λοι­ ὸν τὸ εὔ­ ο­ ο ἐ­ ώ­ χ τ π λ γ ρ τη­ α: Νὰ χω­ ι­ τεῖ τί ἀ­ ὸ τί; Ἢ μ ρσ π ποι­ ς ἀ­ ὸ ποι­ ν (δε­ ο­ έ­ ου ὅ­ ι ἡ ό π ό δ μ ν τ συν­ ρι­ τι­ ὴ πλει­ ­ η­ ί­ τῶν πο­ ι­ τ π κ οψ φ α λ τῶν εἶ­ αι ταυ­ ό­ ρο­ α καὶ μέ­ η τῆς ν τ χ ν λ Ἐκ­ λη­ ί­ ς). Ποῦ ἐμ­ ο­ ί­ ει λοι­ ὸν κ σα π δζ π ἡ Ἐκ­ λη­ ί­ τὸ Κρά­ ος; Ποι­ ἀ­ ὸ κ σα τ ὰ π τὰ πα­ α­ ά­ ω δὲν μπο­ εῖ κά­ οι­ ς ρ κ τ ρ π ο πο­ ί­ ης νὰ πρά­ ει; λτ ξ - Πο­ ι­ ι­ ὸ γά­ ο ἢ σύμ­ ω­ ο λτκ μ φ ν ἐ­ εύ­ ε­ ης συμ­ ί­ ­ ης; λ θ ρ β ωσ - Πο­ ι­ ι­ ὴ κη­ εί­ ; λτκ δ α - Νὰ δώ­ ει ὄ­ ο­ α στὸ παι­ ί του σ ν μ δ πολ­ ὲς ἀ­ ό­ εις, ἄλ­ ες ἐ­ ω­ ύ­ ως καὶ λ π ψ λ π ν μ χω­ ὶς Βά­ τι­ η; ρ π σ ἄλ­ ες ἀ­ ω­ ύ­ ως. Τὰ ὅ­ α θὰ ἀ­ α­ ερ­ λ ν ν μ σ ν φ - Νὰ μὴν ὁρ­ ι­ τεῖ στὸ Εὐ­ γ­ έ­ ιο κσ α γ λ θοῦν στὸ πα­ ὸν ἄρ­ ρο, ἐκ­ ρά­ ουν ρ θ φ ζ ἢ νὰ δώ­ ει πο­ ι­ ι­ ὸ ὅρ­ ο; σ λτκ κ τὴν ἄ­ ο­ η τοῦ γρά­ ον­ ος καὶ μό­ ο π ψ φ τ ν - Νὰ ἀ­ αλ­ ά­ ει τὸ παι­ ί του ἀ­ ὸ τὸ π λ ξ δ π καὶ πα­ α­ ί­ εν­ αι πρὸς προ­ λη­ α­ ι­ ρ τθ τ β μ τ μά­ η­ α τῶν Θρη­ κευ­ ι­ ῶν μὲ σύμ­ θ μ σ τκ σμό. φω­ η γνώ­ η καὶ τῶν δύο γο­ ι­ ν; ν μ νῶ Ἄλ­ ω­ τε ἡ Ἐκ­ λη­ ί­ , ὅ­ αν ἐκ­ λ σ κ σα τ Ὅ­ α μπο­ εῖ νὰ τὰ κά­ ει καὶ ἀ­ ό­ λ ρ ν κ φρά­ ε­ αι ἐ­ ί­ η­ α, ἐκ­ ρά­ ε­ αι Συ­ ζ τ πσ μ φ ζ τ μη πε­ ισ­ ό­ ε­ α. Ἄ­ α γιὰ τί εἴ­ ους ρ σ τ ρ ρ δ νο­ ι­ ῶς διὰ τῶν θε­ μι­ ῶν της ὀρ­ ά­ δκ σ κ γ χω­ ι­ μὸ μι­ ᾶ­ ε; Νὰ ἀ­ χο­ εῖ­ αι, λέ­ ρσ λ μ σ λ τ νων. Αὐ­ ὰ τὰ ὀ­ ί­ α πρὸς ἀ­ ο­ υ­ ὴν τ λγ π φ γ νε, ἡ Ἐκ­ λη­ ί­ μὲ τὰ τοῦ οἴ­ ου της κ σα κ πα­ ε­ η­ ή­ ε­ ν. ρ ξ γ σ ω (καὶ ἐν­ ο­ ῦν τοὺς κλη­ ι­ οὺς) καὶ νὰ ν ο ρκ
138 μὴν ἀ­ α­ α­ εύ­ ται στὰ τοῦ Κρά­ ους. ν κ τ ε­ τ - Ὅ­ αν εἴ­ α­ ε 4.380.000 ἐγ­ α­ α­ τ χ μ κ τ - Ἔ­ ου­ ε θε­ ­ ρα­ ι­ ὸ Κρά­ ος καὶ χ μ οκ τ κ τ λειμ­ έ­ α στρέμ­ α­ α τὸ 1983 1 καὶ σή­ μ ν μ τ δὲν τὸ γνω­ ί­ ου­ ε; ρζ μ με­ α ἔ­ ου­ ε ἀ­ ό­ η πε­ ισ­ ό­ ε­ α; ρ χ μ κ μ ρ σ τ ρ - Μή­ ως στὸ Ἑλ­ η­ ι­ ὸ Κοι­ ο­ ού­ π λ νκ ν β - Ὅ­ αν ἡ Τρό­ κα κα­ εῖ τὸ Κρά­ ος τ ι λ τ λιο ὑ­ η­ ε­ οῦν κλη­ ι­ οί; π ρ τ ρκ νὰ ἐκ­ οι­ ­ ει γῆ καὶ νη­ ιά; 2 π ήσ σ - Μή­ ως τοὺς Δη­ ό­ ιους ὀρ­ α­ ι­ π μ σ γ ν - Για­ ί δὲν μι­ οῦν γιὰ τὶς ἀ­ αγ­ α­ τ λ ν κ σμοὺς τοὺς δι­ υ­ ύ­ ουν κλη­ ι­ οί; ε θ ν ρκ στι­ ὲς ἀ­ αλ­ ο­ ρι­ ­ εις τῆς πε­ ι­ ­ ου κ π λ τ ώσ ρ όδ - Μή­ ως ἡ δι­ ι­ οῦ­ α Ἐκ­ λη­ ί­ π οκ σ κ σα 1917-1930 οἱ ὁ­ οῖ­ ς κα­ α­ ί­ α­ αν δε­ π ε τ δκ σ ἔ­ ει λό­ ο στὸ νο­ ο­ ε­ ι­ ὸ ἢ ἐ­ τε­ ε­ χ γ μ θ τκ κ λ κά­ ες Μο­ α­ τή­ ια σὲ μα­ α­ μό, ἐ­ ῷ δ ν σ ρ ρ σ ν στι­ ὸ ἔρ­ ο τῆς Πο­ ι­ εί­ ς; κ γ λτ α τὰ χρή­ α­ α ἀ­ ὸ αὐ­ ὲς ὀ­ εί­ ον­ αι ἕ­ ς μ τ π τ φ λ τ ω - Νὰ μὴν τε­ οῦν οἱ κλη­ ι­ οὶ ἁ­ ια­ λ ρκ γ καὶ σή­ ε­ α; μ ρ σμούς, δο­ ο­ ο­ ί­ ς καὶ ὁρ­ ω­ ο­ ί­ ς; ξ λ γε κ μ σε - Για­ ί δὲν μι­ οῦν γιὰ τὰ 128 δε­ τ λ Μὰ κά­ ι τέ­ οι­ δὲν προ­ λέ­ ε­ αι ἀ­ ὸ τ τ ο β π τ π σμευ­ έ­ α ἀ­ ὸ τὸ Κρά­ ος με­ ά­ ης ἀ­ ί­ μ ν π τ γ λ ξ τὸ Σύν­ αγ­ α. Οἱ κλη­ ι­ οὶ κα­ οῦν­ αι τ μ ρκ λ τ ας ἀ­ ί­ η­ α τῆς Ἐκ­ λη­ ί­ ς 3, τὰ ὁ­ οῖα κν τ κ σα π ἀ­ ὸ τὶς ἁρ­ ό­ ι­ ς ἀρ­ ὲς στὰ πλαί­ ια π μ δε χ σ πα­ α­ έ­ ουν ἀ­ α­ ι­ ­ οί­ ­ α ἐ­ ῶ καὶ ρ μ ν ν ξ οπ ητ δ τῆς ἐ­ ι­ ο­ υ­ ί­ ς. Ἂν δὲν κλη­ οῦν, θμ τ πα θ δε­ ά­ ες χρό­ ια, ἐ­ ῷ θὰ μπο­ οῦ­ αν κ δ ν ν ρ σ δὲν πη­ αί­ ουν. Μή­ ως τε­ ι­ ὰ αὐ­ ὸ γ ν π λκ τ νὰ ἀ­ ι­ ­ οι­ ­ οῦν γιὰ τὴν ἀ­ α­ ού­ ι­ η ξ οπ ηθ ν κ φσ ποὺ ἐν­ ο­ ῦν καὶ δὲν τὸ λέ­ ε εὐ­ έ­ ς, ν ο ν θ ω τῶν ἀ­ θε­ ε­ τέ­ ων οἰ­ ο­ ο­ ι­ ὰ ὁ­ ά­ σ ν σ ρ κ ν μκ μ εἶ­ αι τὸ νὰ πε­ ι­ ­ ί­ ε­ αι ὁ λό­ ος τῶν ν ρ ορ ζ τ γ δων; κλη­ ι­ ῶν μό­ ο σὲ «Ἀμὴν» καὶ «Κύ­ ρκ ν - Για­ ί δὲν μι­ οῦν γιὰ τὶς δε­ ά­ ες τ λ κ δ ρι­ ἐ­ έ­ ­ ον;». Τὸ ἄρ­ ρο 14 παρ. 1 ε λ ησ θ δω­ ε­ ς ἀ­ ι­ ή­ ων τῆς Ἐκ­ λη­ ί­ ς; Μό­ ρ ὲ κν τ κ σα τοῦ Ἑλ­ η­ ι­ οῦ Συν­ άγ­ α­ ος ὁ­ ί­ ει: λ νκ τ μ τ ρζ νο ἡ Ἱ­ ­ ὰ Μο­ ὴ Ἀ­ ω­ ά­ ων Πε­ ρά­ η ερ ν σ μ τ τ κ «Κα­ έ­ ας μπο­ εῖ νὰ ἐκ­ ρά­ ει καὶ νὰ θ ν ρ φ ζ εἶ­ αι σή­ ε­ α ὁ με­ α­ ύ­ ε­ ος κοι­ ω­ ι­ ν μ ρ γ λ τ ρ ν ν δι­ ­ ί­ ει προ­ ο­ ι­ ά, γρα­ τὰ καὶ διὰ αδ δ φ ρκ π κὸς εὐ­ ρ­ έ­ ης τῆς Ἀ­ ή­ ας 4. ε γ τ θ ν τοῦ τύ­ ου τοὺς στο­ α­ μούς του τη­ π χ σ - Για­ ί δὲν μι­ οῦν γιὰ τὰ 100 ἑ­ α­ τ λ κ ρών­ ας τοὺς νό­ ους τοῦ Κρά­ ους». τ μ τ τομ­ ύ­ ια εὐρὼ ποὺ δι­ ­ έ­ ει κά­ ε μ ρ αθ τ θ Ἐ­ ί­ ης στὸ ἄρ­ ρο 4 παρ. 1 ἀ­ α­ έ­ ε­ πσ θ ν φ ρ χρό­ ο ἡ Ἐκ­ λη­ ί­ γιὰ τὴ δι­ ­ ή­ η­ η ν κ σα ατ ρ σ ται ὅ­ ι: «Οἱ Ἕλ­ η­ ες εἶ­ αι ἴ­ οι ἐ­ ώ­ τ λ ν ν σ ν καὶ λει­ ουρ­ ί­ τῶν προ­ o­ α­ ῶν της τ γα ν ι κ πιον τοῦ νό­ ου». Ἂν λοι­ ὸν κά­ οι­ ι μ π π ο ἱδρυ­ ά­ ων, κα­ ὼς καὶ γιὰ τὰ 250.000 μ τ θ θέ­ ουν ἐ­ εῖς οἱ κλη­ ι­ οὶ νὰ μὴν μι­ λ μ ρκ συσ­ ί­ ια κα­ η­ ε­ ι­ ῶς5; Στὸν λα­ δὲν στ θ μ ρν ὸ λᾶ­ ε, θὰ πρέ­ ει πρῶ­ α νὰ τρο­ ο­ οι­ μ π τ π π προ­ φέ­ ον­ αι ὅ­ α αὐ­ ά; σ ρ τ λ τ ή­ ουν τὸ Σύν­ αγ­ α τῆς Ἑλ­ ά­ ος. σ τ μ λ δ Μι­ οῦν γιὰ τὴ μι­ θο­ ο­ ί­ τῶν λ σ δ σα Μέ­ ρι τό­ ε ὅ­ ως θὰ μι­ ᾶ­ ε (καὶ ὀ­ εί­ χ τ μ λ μ φ κλη­ ι­ ῶν ἀ­ ὸ τὸ Κρά­ ος, ζη­ ών­ ας ρκ π τ τ τ λου­ ε νὰ τὸ κά­ ου­ ε), κά­ ον­ ας ὑ­ α­ μ ν μ ν τ π τὴν κα­ άρ­ η­ ή της. τ γ σ κο­ στοὺς Ἐ­ ι­ κό­ ους μας ὡς κλη­ ὴ πσ π Ξε­ νοῦν ὅ­ ι τὸ Κρά­ ος δὲν μι­ θο­ χ τ τ σ ρι­ οὶ καὶ στὸ Σύν­ αγ­ α ὡς πο­ ί­ ες. κ τ μ λτ δο­ εῖ τοὺς κλη­ ι­ οὺς ὡς δη­ ο­ ί­ υς τ ρκ μ σο Ἀ­ ι­ ­ ουν ἐ­ ί­ ης νὰ δώ­ ει ἡ Ἐκ­ λη­ ξ ών πσ σ κ ὑ­ αλ­ ή­ ους, π.χ. ὡς ὑ­ αλ­ ή­ ους π λ λ π λ λ σί­ στὸ Κρά­ ος τὴν «τε­ ά­ τια» ἀ­ ί­ α τ ρ σ κ Ὑ­ ουρ­ εί­ ν, πυ­ ο­ βέ­ τες, ἀ­ τυ­ ο­ π γ ω ρ σ σ σ ν νη­ η πε­ ι­ υ­ ί­ της. Ποι­ εἶ­ αι αὐ­ ή; τ ρο σα ά ν τ μι­ ούς κ.λπ., ἀλ­ ὰ αὐ­ ὴ ἡ μι­ θο­ ο­ ί­ κ λ τ σ δ σα Τὰ 170.000 γε­ ρ­ ι­ ά καλ­ ι­ ρ­ ή­ ι­ α ω γκ λε γ σμ ἔ­ ει ἀν­ α­ ο­ ο­ ι­ ὸ χα­ α­ τή­ α με­ ὰ χ τ π δ τκ ρ κ ρ τ στρέμ­ α­ α πού δι­ ­ έ­ ει ἀ­ ὸ δω­ ε­ ς μ τ αθ τ π ρ ὲ τὴν ἀ­ αγ­ α­ τι­ ὴ ἀ­ αλ­ ο­ ρί­ ­ η τοῦ ν κ σ κ π λ τ ωσ καὶ ἀν­ ι­ τοι­ οῦν στὸ 0,48% τῆς συ­ τσ χ 80% τῆς ἀ­ ρο­ ι­ ῆς πε­ ι­ υ­ ί­ ς τῆς γ τκ ρο σα νο­ ι­ ῆς γε­ ρ­ ι­ ῆς ἑλ­ η­ ι­ ῆς γῆς; λκ ω γκ λ νκ Ἐκ­ λη­ ί­ ς, τὸ 1952 6 . κ σα - Ὅ­ αν κά­ ε χρό­ ο ἐγ­ α­ α­ εί­ ον­ τ θ ν κ τ λ π Ἰ­ χυ­ ί­ ον­ αι ὅ­ ι ἡ Ἑλ­ ά­ α εἶ­ αι σ ρζ τ τ λ δ ν ται ἀ­ ὸ ἀ­ ρό­ ες καὶ κτη­ ο­ ρό­ ους π γ τ ν τ φ τὸ μο­ α­ ι­ ὸ κρά­ ος στὴν Εὐ­ ώ­ η ν δκ τ ρ π 162.000 στρέμ­ α­ α καλ­ ι­ ρ­ ή­ ι­ ης μ τ λε γ σμ ποὺ μι­ θο­ ο­ εῖ τοὺς Ἱε­ εῖς καὶ ὅ­ ι σ δ τ ρ τ γῆς; αὐ­ ὸ πρέ­ ει νὰ στα­ α­ ή­ ει. τ π μ τ σ
139 ΜΕΓΑ ΨΕΜΑ! ὅ­ ι, ἐ­ ῷ μᾶς λέ­ ε ὅ­ ι δῆ­ εν ἡ Εὐ­ ώ­ η τ ν ν τ θ ρ π - Στὸ Βέλ­ ιο οἱ Λει­ ουρ­ οὶ τῶν γ τ γ ἐ­ ι­ υ­ εῖ τὴ δι­ ­ ο­ ὴ τῆς μι­ θο­ ο­ ί­ ς πθ μ ακ π σ δ σα ἀ­ α­ νω­ ι­ μέ­ ων θρη­ κει­ ν πλη­ ώ­ ν γ ρσ ν σ ῶ ρ τῶν κλη­ ι­ ῶν ἀ­ ὸ τὸ ἑλ­ η­ ι­ ὸ κρά­ ρκ π λ νκ νον­ αι ἀ­ ὸ τὸ Κρά­ ος!7 τ π τ τος, ταυ­ ό­ ρο­ α στὰ κέν­ ρα λή­ εως τ χ ν τ ψ - Στὴν Τσε­ ί­ οἱ μι­ θοὶ τῶν κλη­ χα σ τῶν ἀ­ ο­ ά­ ε­ ν καὶ σχε­ ια­ μοῦ τῆς π φ σ ω δ σ ρι­ ῶν προ­ ρ­ ον­ αι ἀ­ ὸ τὸ Κρά­ ος!8 κ έ χ τ π τ εὐ­ ω­ α­ ­ ῆς ὁ­ ο­ λή­ ω­ ης, δη­ α­ ὴ ρ π ϊκ λ κ ρ σ λ δ Ἔ­ ουν μά­ ι­ τα ἀν­ α­ ο­ ο­ ι­ ὸ χα­ α­ χ λσ τ π δ τκ ρ στὸ Στρα­ βοῦρ­ ο, τίς Βρυ­ έλ­ ες καί σ γ ξ λ κτή­ α καὶ ἀ­ ο­ οῦν στὶς κα­ α­ χέ­ εις ρ φ ρ τ σ σ τό Λου­ εμ­ οῦρ­ ο, οἱ κλη­ ι­ οὶ τῶν ξ β γ ρκ τῆς ἐκ­ λη­ ι­ ­ τι­ ῆς πε­ ι­ υ­ ί­ ς ἀ­ ὸ κ σ ασ κ ρο σα π ἐ­ εῖ δογ­ ά­ ων ΠΛΗΡΩΝΟΝΤΑΙ ἀ­ ὸ κ μ τ π τὸ πρώ­ ν Κομ­ ου­ ι­ τι­ ὸ κα­ ε­ τώς9. η μ νσ κ θ σ τὸ Κρά­ ος!!! Ὁ κα­ έ­ ας ἂς βγά­ ει τὰ τ θ ν λ - Στὴ Γαλ­ ί­ , ἡ ὁ­ οί­ προ­ άλ­ ε­ λα π α β λ συμ­ ε­ ά­ μα­ ά του… π ρ σ τ ται ὡς πρό­ υ­ ο Κρά­ ους χω­ ι­ μέ­ ο τ π τ ρσ ν Καὶ ἂν τὸ Κρά­ ος προ­ ω­ ή­ ει μο­ τ χ ρ σ ἀ­ ὸ τὴν Ἐκ­ λη­ ί­ , στὶς πε­ ι­ έ­ ει­ ς π κ σα ρφ ρ ε νό­ λευ­ α στὸν χω­ ι­ μὸ καὶ τὴ δι­ ­ π ρ ρσ α τῆς Ἀλ­ α­ ί­ ς καὶ τῆς Μο­ ὲλ (πρώ­ ν σ τα ζ η κο­ ὴ τῆς μι­ θο­ ο­ ί­ ς τῶν κλη­ ι­ ῶν π σ δ σα ρκ Λωρ­ αί­ η) μὲ 3.5 ἑ­ α­ ομ­ ύ­ ια πλη­ ρ ν κ τ μ ρ ἀ­ νο­ ν­ ας τὰ εὐ­ ω­ α­ ­ ὰ μον­ έ­ α γ ώ τ ρ π ϊκ τ λ θυ­ μό, οἱ κλη­ ι­ οὶ τῶν Ρω­ αι­ ­ α­ σ ρκ μ οκ -τὰ ὁ­ οῖ­ ὅ­ ου τὸ συμ­ έ­ ει τὰ ἐ­ ι­ π α π φ ρ π θο­ ι­ ῶν, τῶν Προ­ ε­ ταν­ ῶν κα­ ὼς λκ τ σ τ θ κα­ εῖ­ αι- τί θὰ γί­ ει; Ἐ­ ῶ θὰ πρέ­ ει λ τ ν δ π καὶ οἱ Ρα­ βίνοι πλη­ ώ­ ον­ αι ἀ­ ὸ τὸ β ρ ν τ π νὰ θυ­ ί­ ου­ ε κά­ ι ἀ­ ὸ τὸ πρό­ φα­ μσ μ τ π σ Δη­ ό­ ιο τα­ εῖ­ τοῦ Κρά­ ους (Trésor μ σ μ ο τ το πα­ ελ­ όν. Τὸ 1988, τὸ Κρά­ ος μὲ ρ θ τ Public)!!!10 τὸν γνω­ τὸ ὡς νό­ ο Τρί­ ση θέ­ η­ ε σ μ τ λ σ - Στὸ Λου­ εμ­ οῦρ­ ο, οἱ κλη­ ι­ οὶ ξ β γ ρκ νὰ ἀ­ αλ­ ο­ ρι­ ­ ει τὴν ἐ­ α­ ο­ εί­ α­ π λ τ ώσ ν π μ ν καὶ οἱ Ραβ­ ίνοι πλη­ ώ­ ον­ αι ἀ­ ὸ τὸ β ρ ν τ π σα Ἐκ­ λη­ ι­ στι­ ὴ ἀ­ ί­ η­ η πε­ ι­ υ­ κ σ α­ κ κν τ ρο Κρά­ ος. 11 τ σί­ . Ὀ­ τὼ Ἱ­ ρὲς Μο­ ές15 προ­ έ­ υ­ αν α κ ε­ ν σ φ γ - Στὴ Ρου­ α­ ί­ οἱ Λει­ ουρ­ οὶ τῶν μ να τ γ τό­ ε στὸ Εὐ­ ω­ α­ ­ ὸ Δι­ α­ τή­ ιο, τὸ τ ρ π ϊκ κ σ ρ ἐ­ εῖ 18 ἀ­ α­ νω­ ι­ μέ­ ων θρη­ κει­ ν κ ν γ ρσ ν σ ῶ ὁ­ οῖ­ τὶς δι­ αί­ ­ ε καὶ ὅ­ ι­ ε ὅ­ ι, ἂν π ο κ ωσ ρσ τ πλη­ ώ­ ον­ αι ἀ­ ὸ τὸ Κρά­ ος 12. ρ ν τ π τ τὸ Κρά­ ος προ­ ω­ οῦ­ ε, θὰ ἔ­ ρε­ ε τ χ ρ σ π π - Στὴ Ν. Σλο­ α­ ί­ τὸ Κρά­ ος ἐ­ ι­ β κα τ π νὰ τὶς ἀ­ ο­ η­ ι­ ­ ει μὲ τὸ πο­ ὸ τῶν π ζ μ ώσ σ δο­ εῖ τοὺς μι­ θοὺς τῶν κλη­ ι­ ῶν 13. τ σ ρκ 7,6 τρίς δραχ­ ῶν (22,5 δίς εὐρώ!!!)16. μ - Στὴν Ἑλ­ ε­ ί­ , στὰ πε­ ισ­ ό­ ε­ α β τα ρ σ τ ρ Ἐ­ ι­ ί­ α­ ε μά­ ι­ τα 8,4 ἑ­ ατ. δραχ­ ὲς πδκ σ λσ κ μ ἀ­ ὸ τὰ 26 καν­ ό­ ια (αὐ­ ο­ ι­ ι­ ού­ ε­ π τ ν τ δοκ μ στὸ ἑλ­ η­ ι­ ὸ κρά­ ος ὡς δι­ α­ τι­ ὰ λ νκ τ κ σ κ νες πε­ ι­ χές), οἱ ἰδι­ ­ ι­ ὲς ἑται­ εῖες ρ ο­ ωτ κ ρ ἔ­ ο­ α. Με­ ὰ ἀ­ ὸ αὐ­ ὸ οἱ ἀ­ αλ­ ο­ ρι­ ξ δ τ π τ π λ τ πλη­ ώ­ ουν ὑ­ ο­ ρε­ ­ ι­ ὰ φό­ ο ὑ­ ὲρ ρ ν π χ ωτ κ ρ π ώ­ εις «πά­ ω­ αν». Ἐ­ ει­ ὴ λοι­ ὸν ἡ σ γ σ π δ π τῆς Ἐκ­ λη­ ί­ ς! (Ρω­ αι­ ­ α­ ο­ ι­ ή, κ σα μ οκ θ λ κ μι­ θο­ ο­ ί­ τῶν κλη­ ι­ ῶν ἔ­ ει ἀν­ σ δ σα ρκ χ Πα­ αι­ ­ α­ ο­ ι­ ή, Προ­ ε­ ταν­ ι­ ὴ καὶ λ οκ θ λ κ τ σ τκ τα­ ο­ ο­ ι­ ὸ χα­ α­ τή­ α, θὰ πρέ­ ει π δ τκ ρ κ ρ π Ἑ­ ρα­ ­ ὴ Κοι­ ό­ η­ α)14. Τὰ ἔ­ ο­ ά τους β ϊκ ν τ τ σ δ σύμ­ ω­ α μὲ τὴν ἀρ­ ὴ τῆς ἀ­ α­ ο­ ι­ ό­ φ ν χ ν λ γκ ἀ­ ὸ τὸν ὑ­ ο­ ρε­ ­ ι­ ὸ φό­ ο καὶ τὶς π π χ ωτ κ ρ τη­ ας -τὴν ὁ­ οί­ ἐ­ άρ­ ο­ ε τὸ Εὐ­ ω­ τ π α φ μ σ ρ ἐ­ ε­ ον­ ι­ ὲς προ­ φο­ ὲς φθά­ ουν τὰ θ λ τκ σ ρ ν πα­ ­ ὸ Δι­ α­ τή­ ιο στὴν πε­ ί­ τω­ η ϊκ κ σ ρ ρπ σ 1,9 δι­ ε­ α­ ομ­ ύ­ ια φράγ­ α (1,44 δὶς σ κ τ μ ρ κ τῶν ὀκτὼ Μο­ ῶν- τὸ Κρά­ ος εἴ­ ε νὰ ν τ τ εὐ­ ώ!) τὸν χρό­ ο. Οὐ­ ι­ ­ τι­ ὰ οἱ κλη­ ρ ν σ ασ κ ἐ­ ι­ τρέ­ ει τὴ γῆ ποὺ ἔ­ ει κα­ α­ χέ­ ει πσ ψ χ τ σ σ ρι­ οὶ μι­ θο­ ο­ οῦν­ αι ἀ­ ὸ τὸ Κρά­ ος! κ σ δ τ τ π τ ἐ­ ῶ καὶ πολ­ ὲς δε­ α­ ­ ί­ ς εἴ­ ε νὰ ἀ­ ο­ δ λ κ ετ ε τ π Θὰ χρει­ ­ ό­ ουν ἀρ­ ε­ ὲς σε­ ί­ ες γιὰ αζ μ κ τ λδ δώ­ ει τὴν ἀ­ ί­ της σὲ χρή­ α­ α (ἀ­ οῦ σ ξα μ τ φ νὰ ἀ­ α­ έ­ ω ὅ­ ες τὶς πα­ ο­ ὲς τῶν πε­ ν φ ρ λ ρ χ πρῶ­ α ἀ­ αι­ έ­ ει τοὺς ἕ­ ς τώ­ α κα­ α­ τ φ ρ σ ω ρ τ ρισ­ ο­ έ­ ων εὐ­ ω­ α­ ­ ῶν κρα­ ῶν πρὸς σ τ ρ ρ π ϊκ τ βλη­ έν­ ες μι­ θοὺς καὶ συν­ ά­ εις καὶ θ τ σ τ ξ τὶς Ἐκ­ λη­ ί­ ς τους, εἴ­ ε μέ­ ῳ φο­ ο­ κ σε τ σ ρ ἔ­ ει­ α προ­ θέ­ ει τὰ πο­ ὰ ποὺ ἔ­ ει εἰ­ π τ σ σ σ χ α­ αλ­ α­ ῶν, εἴ­ ε ὡς ἄ­ ε­ ες ἢ ἔμ­ ε­ ες π λ γ τ μ σ μ σ σπρά­ ει ὅ­ α τὰ χρό­ ια ἀ­ ὸ τὴ φο­ ο­ ξ λ ν π ρ χρη­ α­ ο­ ο­ ή­ εις. Τὸ πα­ ά­ ο­ ο καὶ μ τ δ τ σ ρ λ γ λο­ ί­ 30% ἐ­ ὶ τῶν ἀ­ α­ α­ ί­ των ἐ­ ό­ γα π κ θ ρσ σ συ­ ά­ α ἀ­ ί­ τευ­ ο τῆς ὑ­ ό­ ε­ ης εἶ­ αι ν μ πσ τ π θ σ ν δων τῶν Ἱ. Να­ ν). Ἂν γιὰ τὶς ὀκτὼ ῶ
140 Μο­ ὲς ἦ­ αν 22,5 δὶς εὐ­ ὼ, μπο­ οῦ­ ε ν τ ρ ρ μ 13 6. Ἀ­ α­ υ­ ι­ ά στὸ βι­ λί­ ΛΕΚΚΟΣ ΕΥΑΓ- ν λ τκ β ο νὰ φαν­ α­ τοῦ­ ε τί θὰ συμ­ εῖ ὅ­ αν τ σ μ β τ ΓΕΛΟΣ, Ἐκ­ λη­ ι­ ­ τι­ ή Πε­ ι­ υ­ ί­ , http:// κ σ ασ κ ρο σα τὰ ἑ­ α­ ον­ ά­ ες Ν.Π.Δ.Δ τῆς Ἐκ­ λη­ κ τ τ δ κ efimeriosgr.blogspot.com/2010/09/172.html» σί­ ς (ἐ­ ο­ ί­ ς, Μο­ ὲς κ.λπ.) ἀρ­ ί­ ουν α ν ρε ν χζ 7. ΒΕΛΓΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ, ἄρ­ ρο 181. θ 8. Ἐ­ η­ ε­ ί­ α “PRAGUE DAILY MONITOR”, φ μ ρδ νὰ προ­ φεύ­ ουν μα­ ι­ ὰ στὸ Εὐ­ ω­ σ γ ζκ ρ 9-12-2010. πα­ κὸ Δι­ α­ τή­ ιο καὶ αὐ­ ὸ νὰ τὰ δι­ ϊ­ κ σ ρ τ 9. Ὡς ἀνωτ., 13-1-2011. και­ ­ ει. Καὶ σὲ αὐ­ ὸ τὸ δι­ α­ τή­ ιο ών τ κ σ ρ 10. http://fr.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AAtre catholique δὲν ὑ­ άρ­ ουν «πλά­ ι­ ς» ὁ­ οί. Ταυ­ π χ γε δ 11. ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟΥ, τό­ ρο­ α θὰ πρέ­ ει τὸ Κρά­ ος νὰ δι­ χ ν π τ ἄρ­ ρο 106, 1868, τό ὁ­ οῖο πα­ α­ έ­ ει σέ ἰσχύ. θ π ρ μν α­ ό­ ει τὴ μι­ θο­ ο­ ί­ τῶν θρη­ κευ­ κ ψ σ δ σα σ 12. ROMANIA, Official Journal, Νό­ ος μ 486/2006, ἄρ­ ρο 10, παρ. 4 «On request, the θ τι­ ῶν λει­ ουρ­ ῶν τῶν Μου­ ουλ­ ά­ κ τ γ σ μ State shall support the pay funds for the νων τῆς Θρά­ ης πα­ α­ ι­ ­ ον­ ας ἔ­ σι κ ρ β άζ τ τ clerical and nonclerical staff of recognized τὴ συν­ ή­ η τῆς Λω­ ά­ ης 17σύμ­ ω­ α θ κ ζ ν φ ν denominations through contributions, based on the number of their worshipers who are μὲ τὴν ὁ­ οί­ αὐ­ οὶ πα­ α­ έ­ ουν πάν­ π α τ ρ μ ν Romanian citizens and based on their genuine τα δη­ ό­ ιοι λει­ ουρ­ οί. Ὅ­ οι λοι­ ὸν μ σ τ γ σ π needs of subsistence and activity». Ἐ­ ί­ ης: πσ ἐ­ ι­ έ­ ουν, κα­ ὸ θὰ ἦ­ αν νὰ συμ­ ου­ πμ ν λ τ β «Additionally, they have the right to establish schools, teach religious beliefs in public λευ­ οῦν τὰ «12 ση­ εῖ­ γιὰ τὶς σχέ­ εις τ μ α σ schools where they have a sufficient number of Κρά­ ους-Ἐκ­ λη­ ί­ ς», τοῦ ἔγ­ ρι­ ου τ κ σα κ τ adherents, receive government funds to build Συν­ αγ­ α­ ο­ ό­ ου καὶ Ὑ­ ουρ­ οῦ κ. τ μ τ λ γ π γ places of worship, pay clergy salaries with state funds and subsidize clergy's housing Εὐ­ γ­ ε­ ου Βε­ ι­ έ­ ου. Ἡ Ἐκ­ λη­ ί­ ά γ λ νζ λ κ σα expenses…», ἀ­ α­ ο­ ὰ τοῦ 2009 γιά τὴ Θρη­ ν φ ρ τῆς Ἑλ­ ά­ ος, κλῆ­ ος καὶ λα­ ς, ἔ­ ει λ δ ρ ό χ σκευ­ ι­ ή ἐλευ­ ε­ ί­ ἀπὸ τὸ Ἀ­ ε­ ι­ α­ ι­ ό δι­ τκ θ ρα μ ρκ νκ μί­ πο­ εί­ καὶ μί­ προ­ φο­ ὰ ἀ­ ε­ α ρ α α σ ρ ν πλω­ α­ ι­ ό σῶμα, http://www.state.gov/g/drl/ μ τκ rls/irf/2009/127332.htm» κτί­ η­ η. Συ­ ε­ ί­ ει δὲ νὰ προ­ φέ­ ει μ τ ν χζ σ ρ 13. LUBOMIR MARTIN ONDRASEK, «http:// αὐ­ ὰ ποὺ δω­ ί­ ει ὁ λα­ ς, στὸν λα­ , τ ρζ ό ό www.ekklesia.co.uk/node/11554», 18-3-2010. ἀ­ κών­ ας μί­ ὑ­ ο­ ειγ­ α­ ι­ ὴ δι­ ­ σ τ α π δ μ τκ α 14. BRADLEY SIMON, Swissinfo.ch, 5-12- 2010. χεί­ ι­ η καὶ ἕ­ αν ἐ­ ε­ ον­ ι­ μὸ ποὺ ρσ ν θ λ τσ 15. Πρό­ ει­ αι γιὰ τὶς Ἱ­ ­ ὲς Μο­ ές: Ἄ­ ω Ξε­ ί­ κ τ ερ ν ν ν θὰ ζή­ ευ­ κά­ ε κρα­ ι­ ὴ ὑ­ η­ ε­ ί­ . λ ε θ τκ π ρ σα ας Θεσ­ α­ ί­ ς, Ὁσ. Λου­ ᾶ Βοι­ ­ ί­ ς, Ἁγ.Λαύ­ σ λα κ ωτ α Ὁ­ οι­ σ­ ή­ ο­ ε «χω­ ι­ μός», ὅ­ ως τὸν π ο δ π τ ρσ π ρας καὶ Μεγ. Σπη­ αί­ υ Κα­ α­ ρύ­ ων, Με­ αμ. λ ο λ β τ τ Σω­ ῆ­ ος Με­ ε­ ­ ων, Ἀ­ ω­ ά­ ων Πε­ ρά­ η, τ ρ τ ώρ σ μ τ τ κ ἐν­ ο­ ῦν οἱ θι­ ­ ῶ­ ες τῆς προ­ ­ ευ­ ν ο ασ τ οδ Χρυ­ ο­ ε­ ν­ ισ­ ας Αἰ­ ί­ ης καὶ Φλα­ ου­ ί­ υ σ λό τ σ γν μ ρο τι­ ῆς καὶ με­ α­ ον­ έρ­ ας πο­ ι­ ι­ ῆς κ τ μ τ ν λτκ Βό­ ου. λ σκη­ ῆς, θὰ ἰ­ ο­ υ­ α­ οῦ­ ε μὲ τὸ νὰ ν σ δ ν μ σ 16. EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS, Case of the Holy Monasteries v. προ­ πα­ ή­ ου­ ε νὰ ἀ­ αι­ έ­ ου­ ε εἴ­ σ θ σ μ φ ρ σ μ Greece, Application no.13092/87 ; 13984/88, τε τὸ σκε­ ε­ ι­ ό, εἴ­ ε τὸ μυ­ ­ ὸ ἢ τὸ λ τκ τ ϊκ Strasbourg, 9 Dec 1994, «A. Pecuniary damage νευ­ ι­ ὸ σύ­ τη­ α τοῦ ἀν­ ρω­ ί­ ου ρκ σ μ θ πν 97. Under the head of pecuniary damage, the eight applicant monasteries sought ὀρ­ α­ ι­ μοῦ καὶ νὰ πε­ ι­ έ­ ου­ ε με­ ὰ γ νσ ρμ ν μ τ 7,640,255,213,120 (seven trillion six hundred νὰ συ­ ε­ ί­ ει νὰ πα­ α­ έ­ ει ζων­ α­ ὸς ν χζ ρ μ ν τ ν and forty billion two hundred and fifty-five ἄν­ ρω­ ος.- θ π million two hundred and thirteen thousand one hundred and twenty) drachmas (GRD)». 1. «ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΛΑΟ», τ. 23, Ἀ­ ρί­ ιος 1999. π λ 17. ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΛΩΖΑΝΗΣ, ἄρ­ ρ. 41, θ 2. Ἐ­ η­ ε­ ί­ α «ΤΑ ΝΕΑ», 14-2-2010, σελ. 1, φ μ ρδ 46, 24-7-1923. http://palio.antibaro.gr/religion/ 11-13. venizelos_diaxwrismos.htm_ 3. Ἐφη­ ε­ ί­ α «ΕΜΠΡΟΣ», 27-1-2011, μ ρδ «http://www.emprosnews.gr/news_Full. Ὁ Ἀρ­ ιμ. Πέ­ ρος Μπο­ ί­ ης εἶ­ αι ἐ­ η­ έ­ χ τ ζν ν φ μ asp?articleID=661» ριος στὸν Ἱ. Ν. Ἁγ. Ἰ­ άν­ ου τοῦ Θε­ ­ ό­ ου ω­ ν ολ γ 4. ΑΝΤΙΒΑΡΟ, 14-9-2000, «http://www. Freiburg Γερ­ α­ ί­ ς. Φυ­ ι­ ὸς – Ρα­ ι­ ­ ­ ε­ μ να σκ δ οηλ antibaro.gr/node/746» κτρο­ ό­ ος – Msc Θε­ λο­ ί­ ς. Ὑπ. Δρ. Παν/μί­ λ γ ο­ γ α 5. ΡΟΜΦΑΙΑ, Ἐκ­ λη­ ι­ ­ τικὸ πρακτο­ κ σ ασ ου Στρα­ βούρ­ ου. σ γ ρεῖο εἰδή­ ε­ ν, http://www.romfea.gr/index. σω php?option=comcontent&view=article&id= 7281:------100--&catid=23:2009-12-18-08-37-
141 ΤΟ ΠΑΠΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ αἰώνα. Τότε ἐπέβαλαν οἱ Πάπες τὶς ἀπολυταρχικὲς κυριαρχικὲς ΕΞΟΥΣΙΑΣ ἀξιώσεις τους ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς Ἐκκλησίας, μὲ τὴν προώθηση ἑνὸς κληρικαλισμοῦ , ὁ ὁποῖος δὲν ἤθελε Μετάφραση ἀπὸ τὸ περιοδικὸ Spiegel νὰ παραχωρήσει στοὺς λαϊκοὺς, (Νο.38/19.9.11) ἡ ὁποία δημοσιεύτηκε ἀπολύτως καμμία δύναμη καὶ στὴν Ἰδιωτικὴ Ὁδό. Τὴ μετάφραση ἐξουσία. Ἡ καθιέρωση ἐπίσης τῆς ἔκανε ὁ ἀρχιμ. Μελέτιος Κουράκλης. ἐπιβολῆς καθολικῆς ἀγαμίας στὸν κλῆρο προέρχεται ἀπὸ ἐκείνη τὴν ἐποχή. Ἡ Ἡ ἐπιθυμία μου ἡ μεγάλη ἐκκλησιαστικὴ ζωὴ τῶν εἶναι νὰ μὴν βουλιάξουμε στὴν Καθολικῶν σὲ πολλὲς ἀπαισιοδοξία, ἀλλὰ ἡ διάγνωσή χῶρες σὲ ἐπίπεδο ἐκκλησιαστικῶν μου ἔδειξε ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι κοινοτήτων (ἐνοριῶν) ἔχει ἄρρωστη, καὶ ἡ ἀρρώστιά της εἶναι ὁλοσχερῶς καταρρεύσει. τὸ παπικὸ σύστημα ἐξουσίας. Δὲν Ἐρώτηση: Στὴ Γερμανία ὑπῆρξαν μπορῶ ἔτσι ἁπλὰ νὰ πῶ, σὰν νὰ τὸ ἔτος 2010, γιὰ πρώτη φορά, ἤμουν κακὸς γιατρὸς ὅτι ὅλα εἶναι περισσότερες ἀποχωρήσεις ἀπὸ τὴν καὶ γίνονται καλά. Ἐκκλησία ἀπ’ ὅ,τι βαπτίσεις. Ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῆς Συνόδου ἔχουμε χάσει δεκάδες χιλιάδες ἱερέων, (Ὁ Hans Küng , μαζὶ μὲ τὸν τότε ἑκατοντάδες πρεβυτέρια (σπίτια γιὰ Καθηγητὴ τῆς Θεολογίας Ἰωσὴφ ἱερεῖς ποὺ διαθέτουν οἱ κοινότητες) Ράτζινγκερ, ἀνήκει σὲ ἐκείνους τοὺς παραμένουν ἄδεια χωρὶς ἱερέα, Καθολικούς, οἱ ὁποῖοι στὶς ἀρχὲς μοναχοὶ καὶ μοναχὲς πεθαίνουν τῆς δεκαετίας τοῦ ΄60 διαμόρφωσαν χωρὶς νὰ ἀφήνουν κανένα διάδοχο ἀποφασιστικὰ τὴ Δεύτερη Σύνοδο πλέον. Τὸ ποσοστὸ προέλευσης στὴ τοῦ Βατικανοῦ καὶ μίλησαν γιὰ ἕνα Θεία Λειτουργία πέφτει συνεχῶς καὶ ἄνοιγμα τῆς Ἐκκλησίας στὸν κόσμο. σταθερά. Βεβαίως ἡ ἐκκλησιαστικὴ Τὸ 1979 δημοσίευσε ὁ Küng, ὁ ὁποῖος ἱεραρχία δὲν ἔχει μέχρι σήμερα δίδασκε Θεολογία στὸ Πανεπιστήμιο βρεῖ τὸ θάρρος νὰ παραδεχτεῖ, τῆς Τυβίγγης, τὴν κριτική του στὸ εἰλικρινὰ καὶ χωρὶς ὡραιοποιήσεις, δόγμα περὶ ἀλάθητου τοῦ Πάπα. Τὸ πῶς πραγματικὰ ἔχει ἡ κατάσταση. Βατικανὸ τοῦ ἀφαίρεσε τὴν ἄδεια Ἀναρωτιέμαι πραγματικά, ποῦ τῆς ἐκκλησιαστικῆς διδασκαλίας. μπορεῖ νὰ βγάλει αὐτό; Ὁ Küng, 83 ἐτῶν σήμερα, Küng: Ἡ καθολικὴ Ἐκκλησία παραμένει, ὅπως πάντοτε, ἕνας ὡς κοινότητα πιστῶν νομίζω ὅτι καθολικὸς ἱερέας καὶ διευθύνει θὰ ἐπιβιώσει μόνον ἂν ἀποτινάξει τὸ Ἰνστιτοῦτο γιὰ τὸ Παγκόσμιο τὸ σύστημα τῆς παπικῆς ἐξουσίας. Ἦθος, τὸ ὁποῖο ἵδρυσε ὁ ἴδιος στὴν Γιὰ χίλια χρόνια ζήσαμε χωρὶς Τυβίγγη). αὐτὸ τὸ ἀπολυταρχικὸ σύστημα. Ἡ ἀθλιότητα ἄρχισε τὸν ἑνδέκατο
142 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ἡ ἴδια ἡ φοροκάρτα θὰ διανέμεται ἀπὸ τὶς τράπεζες, δηλαδὴ ἰδιῶτες, οἱ ὁποῖες μάλιστα θὰ πράττουν αὐτὸ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ἀφιλοκερδῶς! Γιατί ἄραγε; ΑΠΟ 3-10-2011 ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Ἄρθρα καὶ ρεπορτὰζ σὲ Μ.Μ.Ε. τὴν ΤΗΣ ΦΟΡΟΚΑΡΤΑΣ ἐκθειάζουν ὡς «ἐπανάσταση», «τέλος στὸ χαρτοβασίλειο» καὶ ἄλλα συναφῆ ΠΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΑΡΟΝ χωρὶς τὴν παραμικρὴ ἀναφορὰ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΗ στοὺς κινδύνους καὶ προβλήματα ποὺ προαναφέρθηκαν. Γιατί αὐτὴ ἡ ἐλλιπὴς ἐνημέρωση; Διὰ τῆς φοροκάρτας δεδομένα, ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ ὅπως οἱ καταναλωτικές μας προτι- μήσεις καὶ ὁ τρόπος ποὺ διαθέτουμε τὸ εἰσόδημά μας, μποροῦν νὰ ἀποτε- 3-10-2011 λέσουν ἀντικείμενο κρατικοῦ, καὶ Ἄ ὄχι μόνο, ἐλέγχου. Παρὰ τὸ γεγονὸς ρχισε νὰ κυκλοφορῆ ἀπὸ ὅτι ἡ φοροκάρτα δὲν θὰ ἀναγράφει σήμερα, 3-10-2011 ἡ «Κάρτα τὸ ὄνομα καὶ τὸ Α.Φ.Μ. τοῦ φορο- Ἀποδείξεων» γνωστὴ καὶ ὡς «φορο- λογουμένου, γιὰ τὴν ἐνεργοποί- κάρτα» καὶ θὰ διατίθεται ἀπὸ τὶς ηση τοῦ τσὶπ ποὺ θὰ περιέχη, εἶναι τράπεζες στοὺς φορολογούμενους. ἀπαραίτητη ἡ ὑποβολὴ αὐτῶν, κάτι Σύμφωνα μὲ τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκο- ποὺ σημαίνει ὅτι τὰ στοιχεῖα αὐτὰ νομικῶν οἱ φορολογούμενοι μποροῦν (καὶ ποιὰ ἄλλα;) θὰ ἀναγράφονται νὰ τὴν προμηθευτοῦν προαιρετικὰ στὸ τσίπ της. Οὐδεὶς ἀντιλέγει στὴν ὥστε νὰ καταγράφουν σ’ αὐτὴν ἀνάγκη πάταξης τῆς φοροκλοπῆς καὶ τὶς ἀποδείξεις ἀπὸ τὶς ἀγορές τους. τῆς φοροδιαφυγῆς. Ἐπίσης, σύμφωνα πάντα μὲ τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν, ἡ χρήση Τὸ ἀνωτέρω μέτρο ἐφαρμογῆς τῆς φοροκάρτας στοχεύει νὰ ἀπαλ- τῆς φοροκάρτας ὅμως προβάλλε- λάξη τοὺς φορολογουμένους ἀπὸ ται ὡς ἡ μόνη λύση ἀντιμετώπισής τὴ συλλογὴ τῶν ἀποδείξεων καὶ νὰ τους χωρὶς στὴν πραγματικότητα νὰ πατάξει τὴ φοροδιαφυγή. εἶναι. (Οἱ offshore ἑταιρεῖες βασικὸς Δυστυχῶς ὅμως ἡ σχετικὴ ἀνακοί- τρόπος μεγάλης φοροδιαφυγῆς στὴν νωση δὲν μπαίνει στὸν κόπο νὰ Ἑλλάδα, δὲν ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὸ ἀπαντήσει στὶς ἐνστάσεις ποὺ ἐγεί- μέτρο). ρουν ἐναντίον της πλῆθος ἐπιστημό- νων διαφόρων εἰδικοτήτων. Οὐδεμία Ἐπίσης ὑποτίθεται ὅτι θὰ ἀπαλ- διασφάλιση παρέχεται ἀπέναντι λάξει τὸν πολίτη ἀπὸ τὸ χαρτοβα- στὸν κίνδυνο ὅτι τὰ δεδομένα ποὺ σίλειο τὸ ὁποῖο βεβαίως δὲν θὰ εἶχε θὰ συλλέγονται καὶ θὰ τελοῦν ὑπὸ προκύψει, ἐὰν δὲν εἶχε ἐπιβληθῆ ἡ τὴν ἐποπτεία τοῦ κράτους δὲν θὰ ὑποχρέωση καταγραφῆς τῶν ἀποδεί- γνωστοποιοῦνται καὶ σὲ τρίτους ξεων. Εὔκολα διαπιστώνει κανεὶς ἰδιῶτες. Εἶναι χαρακτηριστικὸ ὅτι ὅτι ἡ φοροκάρτα προσβάλλει ὑπέρ-
143 μετρα τὶς ἀτομικὲς ἐλευθερίες κατὰ τῶν μετρητῶν; παραβίαση τῆς ἀρχῆς τῆς ἀναλογι- Μία τόσο σοβαρὴ ἀπόφαση ποὺ κότητας. Πέραν αὐτῶν ὅμως, εἶναι σχετίζεται μὲ ὁρατοὺς κινδύνους σαφὲς ὅτι ὑπάρχουν καὶ πνευμα- ἀποκλεισμοῦ ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴ τικὲς ἐνστάσεις ποὺ ἀφοροῦν ὅλους ζωὴ ἑνὸς μεγάλου ἀριθμοῦ συναν- ἐμᾶς τοὺς Ὀρθοδόξους Χριστιάνους, θρώπων μας, προεξαγγέλθηκε ποτὲ ἀφοῦ, ὅπως προειδοποιοῦσε ἰδιοχεί- προεκλογικὰ σὲ κάποιο πολιτικὸ ρως ὁ Γέροντας Παΐσιος τὸ 1987 (τὸ πρόγραμμα; Ἐτέθη ποτὲ σὲ συζή- κείμενό του «Τὰ Σημεῖα τῶν Καιρῶν» τηση στὴ Βουλή; Ἐρωτήθηκε ποτὲ ὁ μπορεῖτε νὰ τὸ δεῖτε ἐδῶ http://www. Ἑλληνικὸς Λαός; enromiosini.gr/E84E15FE.el.aspx), ἡ φοροκάρτα δὲν ἀποτελεῖ τίποτε ἄλλο Εἶναι σαφὲς ὅτι τὰ ἐρωτήματα καὶ ἀπὸ ἕνα πρῶτο βῆμα στὴν πορεία οἱ ἐνστάσεις ποὺ ἐγείρονται κατὰ τῆς πρὸς τὸ γνωστὸ «σφράγισμα». φοροκάρτας εἶναι πολλὰ καὶ ἀνησυ- Γράφει χαρακτηριστικὰ «Μετὰ χητικά. Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρὰ ἡ λοιπὸν ἀπὸ τὴν κάρτα καὶ τὴν λήψη τῆς φοροκάρτας δὲν ἔχει νὰ ταυτότητα, «τὸ φακέλλωμα», γιὰ νὰ προσφέρει παρὰ λίγο κερδισμένο προχωρήσουν πονηρὰ στὸ σφράγι- χρόνο ἀπὸ τὴν ἀποφυγὴ καταγραφῆς σμα θὰ λένε συνέχεια στὴν τηλεό- τῶν ἀποδείξεων. ραση ὅτι πῆρε κάποιος τὴν κάρτα τοῦ δείνα καὶ σήκωσε τὰ χρήματα ἀπὸ Τὴν ἴδια στιγμὴ ὅμως οἱ χρῆστες τὴν τράπεζα». τῆς φοροκάρτας θὰ ἐπιβαρύνονται σὲ κάθε ἀγορά τους μὲ περαιτέρω Ἔχοντας ὡς δεδομένο ἀπὸ τὶς ἀναμονὴ στὴν ἐξυπηρέτησή τους σχετικὲς ἀνακοινώσεις τοῦ Ὑπουρ- γιὰ τὴν ἀνάγνωση, ἀναγνώριση καὶ γείου Οἰκονομικῶν ὅτι ἡ φοροκάρτα καταγραφὴ τῆς συναλλαγῆς τους ἀπὸ θὰ ἐνσωματωθῆ στὴν ἐπερχόμενη τοὺς σχετικοὺς ἀναγνῶστες - μηχα- Κάρτα τοῦ Πολίτη ποὺ θὰ ἀντικατα- νήματα τῆς φοροκάρτας τους (καὶ στήση τὴν ἀστυνομική μας ταυτό- φυσικὰ μαζί τους καὶ ὅλοι οἱ ὑπόλοι- τητα καὶ θὰ καταστῆ ὑποχρεωτικὴ ποι ποὺ τυχὸν θὰ περιμένουμε στὴν γιὰ ὅλους καθὼς καὶ τὴν ἀπὸ οὐρά). 28-9-2010 δήλωση τοῦ τότε Ὑπουρ- γοῦ Οἰκονομικῶν, ποὺ αὐτολεξεὶ Σᾶς καλοῦμε λοιπὸν νὰ μὴ λάβετε δήλωσε γιὰ τὴ φοροκάρτα ὅτι «εἶναι τὴν κάρτα ἀποδείξεων, ἀφοῦ, οὕτως ἕνας τρόπος νὰ ἐξοικειωθεῖ ὁ πολίτης ἢ ἄλλως εἶναι προαιρετική. μὲ τὴ λογικὴ τῆς χρεωστικῆς κάρτας γιατί ἔτσι περνᾶμε ὅλο καὶ περισσό- Ἡ πρότασή μας αὐτὴ εἶναι σὲ τερο στὴ μὴ χρήση μετρητῶν, ποὺ ἁρμονία μὲ τὶς ἀποφάσεις τῆς Ἱερᾶς εἶναι ἀπαραίτητο γιὰ τὸ ἑλληνικὸ Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλά- οἰκονομικὸ σύστημα» ἀντιλαμβανό- δος καὶ τῆς Συνάξεως τῶν Ἱερῶν μαστε ὅτι ἡ διαδικασία γιὰ τὴν ὁποία Μονῶν τοῦ Ἁγίου Ὄρους (τὶς ὁποῖες μᾶς προειδοποιεῖ τόσο ξεκάθαρα ὁ μπορεῖτε νὰ διαβάσετε ἐδῶ http:// Γέροντας Παΐσιος ἔχει ἤδη ξεκι- www.enromiosini.gr/456179FC. νήσει. Εὔλογα διερωτᾶται κανείς: el.aspx ) Πότε, ποῦ καὶ πῶς ἐλήφθη ἡ πολι- τικὴ ἀπόφαση γιὰ τὴν κατάργηση
144 ΣΧΕΣΕΙΣ Χριστούγεννα) ἢ ὅταν προσκα- λοῦνταν σὲ γάμους καὶ βαφτίσια ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ-ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ κ.λπ. Οἱ πολιτικοὶ αὐτοί, ὅταν ἐκλε- γοῦν βουλευτὲς ἢ ἀναλάβουν ὑπουρ- γικὰ καθήκοντα, πηγαίνουν συχνό- τερα στὶς ἐκκλησίες στὴν ἐκλογική τους περιφέρεια, ὄχι μόνο σὲ ἐθνικὲς Μανόλη Γ. Δρεττάκη ἑορτές, σὲ ἑορτὲς πολιούχων πόλεων πρ. Ἀντιπροέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ στὴν περιφορὰ τοῦ Ἐπιταφίου, Ὑπουργοῦ, Καθηγητοῦ ΑΣΟΕΕ. στὶς ὁποῖες ἐπιβάλλεται ἢ συνηθίζε- ται ἡ παρουσία πολιτικῶν, ἀλλὰ καὶ σὲ πανηγύρια, σὲ περιφορὲς εἰκόνων κ.λπ. Ὁρισμένοι ἀπὸ τοὺς πολιτικοὺς τῆς ὁμάδας αὐτῆς καλλιεργοῦν φι- λικὲς σχέσεις μὲ ἱερεῖς καὶ ἀρχιερεῖς τῆς ἐκλογικῆς τους περιφέρειας μὲ Ο στόχο νὰ ἐπηρεάσουν τὸ ἐκκλησία- ἱ σχέσεις πολιτικῶν- σμά τους (οἱ ἱερεῖς) ἢ τοὺς πιστοὺς Ἐκκλησίας στὴ χώρα μας τῆς Μητρόπολης (οἱ ἀρχιερεῖς) γιὰ ἔχουν διαμορφωθεῖ στὸ πλαίσιο τῶν νὰ τοὺς ψηφίσουν στὶς ἑπόμενες διατάξεων τοῦ Συντάγματος γιὰ τὶς ἐκλογές. Μερικοί, μάλιστα, ἀπὸ σχέσεις Κράτους-Ἐκκλησίας καὶ τῶν αὐτούς, κάνουν ἐξυπηρετήσεις καὶ ἐκλογικῶν συστημάτων ποὺ προβλέ- δωρεὲς γιὰ νὰ πετύχουν τὸν ἴδιο πουν τὴν ἐκλογὴ τῶν βουλευτῶν μὲ σκοπό. σταυρὸ προτίμησης. Μέσα σ’ αὐτὸ Εἶναι σαφὲς ὅτι οἱ πολιτικοὶ ποὺ τὸ πλαίσιο οἱ πολιτικοὶ κάνουν τὶς συμπεριφέρονται μὲ τοὺς παραπά- ἐπιλογές τους καὶ παίρνουν τὶς ἀπο- νω τρόπους χρησιμοποιοῦν τὴν φάσεις τους σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὶς σχέσεις Ἐκκλησία γιὰ καθαρὰ πολιτικούς- τους μὲ τὴν Ἐκκλησία. κομματικοὺς σκοπούς, ἀξιοποιώντας Τοὺς πολιτικοὺς μποροῦμε νὰ τὸ ἰσχύον θεσμικὸ πλαίσιο σχέσεων τοὺς κατατάξουμε σὲ δύο, ἄνισες Κράτους-Ἐκκλησίας. σὲ ἀριθμό, ὁμάδες σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ Δυστυχῶς ὑπάρχουν ἱερεῖς καὶ τὶς σχέσεις τους μὲ τὴν Ἐκκλησία ἀρχιερεῖς οἱ ὁποῖοι, γιὰ δικούς τους πρὶν ἀναμειχθοῦν στὴν πολιτική: λόγους, συμπράττουν στὸ νὰ γίνε- Αὐτοὺς ποὺ δὲν εἶναι ἐνεργὰ μέλη ται αὐτὴ ἡ ἀνίερη ἐκμετάλλευση τῆς τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἐκείνους ποὺ Ἐκκλησίας ἀπὸ τοὺς συγκεκριμέ- εἶναι. νους πολιτικούς. Οἱ πολιτικοὶ τῆς πρώτης ὁμά- Οἱ πολιτικοὶ τῆς δεύτερης ὁμάδας δας ποὺ δὲν εἶναι ἐνεργὰ μέλη τῆς ποὺ εἶναι ἐνεργὰ μέλη τῆς Ἐκκλησί- Ἐκκλησίας, ποὺ εἶναι καὶ οἱ πο- ας, πρὶν ἐκλεγοῦν, ἐκκλησιάζονταν λυπληθέστεροι, πρὶν ἀναμειχθοῦν τακτικὰ καὶ μετεῖχαν στὰ μυστή- στὴν πολιτική, μπορεῖ νὰ μὴν εἶχαν ρια τῆς Ἐκκλησίας. Ὅταν ἐκλεγοῦν καμμιὰ σχέση μὲ τὴν Ἐκκλησία ἢ μπορεῖ νὰ μποῦν στὸν πειρασμὸ νὰ μπορεῖ νὰ ἐκκλησιάζονταν περιστα- ἀκολουθήσουν, σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὴ δη- σιακά, σὲ μεγάλες γιορτὲς (Πάσχα, μόσια συμπεριφορά τους, τὸ «παρά-
145 δειγμα» τῶν συναδέλφων τους τῆς ἴδια ἐκκλησία κ.λπ.. πρώτης ὁμάδας. Πρόκειται γιὰ ἕναν Σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ στὶς σχέσεις τους πολὺ ἰσχυρὸ πειρασμὸ στὸν ὁποῖο μὲ ἱερεῖς καὶ ἀρχιερεῖς οἱ πολιτικοὶ πρέπει νὰ ἀντισταθοῦν, διότι, ἂν τῆς δεύτερης ὁμάδας πρέπει νὰ εἶναι ὑποκύψουν σ’ αὐτόν, θὰ ἰσχύουν γι’ πολὺ προσεκτικοὶ καὶ νὰ περιορίζο- αὐτοὺς τὰ ὅσα εἶπε ὁ Κύριος γιὰ τοὺς νται σ’ αὐτὰ ποὺ ἐπιβάλλει τὸ ἀξίωμά Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους. Γιὰ νὰ τους. Θὰ πρέπει, δηλαδή, νὰ ἀποφεύ- ἀποφύγουν τὸν πειρασμὸ αὐτὸν θὰ γουν νὰ ἐκμεταλλευθοῦν τὶς ἐπαφές πρέπει νὰ συμπεριφέρονται μὲ δι- τους μὲ αὐτοὺς γιὰ νὰ ἀποκομίσουν άκριση καὶ μὲ γνώμονα τὴν πίστη πολιτικὰ ὀφέλη. τους. Πιὸ συγκεκριμένα: Οἱ πολιτικοὶ τόσο τῆς πρώτης ὅσο Σὲ ὅσες περιπτώσεις ἐπιβάλλε- καὶ τῆς δεύτερης ὁμάδας καλοῦνται ται ἢ συνηθίζεται ἡ παρουσία πο- καθημερινὰ νὰ λάβουν ἀποφάσεις λιτικῶν, οἱ πολιτικοὶ τῆς δεύτερης εἴτε μόνοι τους εἴτε συλλογικὰ μὲ ὁμάδας πρέπει, φυσικά, νὰ μετέχουν ἄλλους συναδέλφους τους στὴν καὶ νὰ καταλαμβάνουν τὶς θέσεις Ὁλομέλεια καὶ στὶς Ἐπιτροπὲς τῆς ποὺ προορίζονται γιὰ ὅσους ἔχουν Βουλῆς, στὴν Κυβέρνηση (ἂν εἶναι τὸ ἀξίωμά τους, ἀποφεύγοντας, ὅμως μέλη της), σὲ ὄργανα τοῦ κόμματος νὰ κάνουν ἐπιδεικτικὰ τὴν παρουσία στὸ ὁποῖο ἀνήκουν κ.λπ. τους. Σὲ ὅλες, ὅμως, τὶς ἄλλες ἑορτὲς Στὶς ἀποφάσεις ποὺ παίρνουν τῆς Ἐκκλησίας ἡ συμπεριφορά τους μόνοι τους οἱ πολιτικοὶ τῆς πρώτης θὰ πρέπει νὰ ἐξακολουθήσει νὰ εἶναι ὁμάδας ἐνεργοῦν μὲ βάση τὰ προσω- ἐκείνη ποὺ ἦταν πρὶν ἀναμειχθοῦν πικά τους «πιστεύω», τὰ ὁποῖα, φυ- στὴν πολιτικὴ (ἐκκλησιασμὸς στὴν σικά, διαφέρουν ἀπὸ πολιτικὸ σὲ πο-
146 λιτικό. Ἀνεξάρτητα, ὅμως, ἀπὸ αὐτὰ κινδύνου νὰ διαγραφοῦν, τὶς ὑπερ- τὰ «πιστεύω», πολλοὶ ἀπὸ τοὺς πολι- ψηφίζουν, ἀκόμα καὶ στὴν περίπτω- τικοὺς αὐτοὺς παίρνουν ἀποφάσεις ση ποὺ δὲν συμφωνοῦν μὲ αὐτές. μὲ κριτήριο τὸ κόστος ποὺ θὰ ἔχουν Οἱ πολιτικοὶ τῆς δεύτερης ὁμά- στὴν ἐπανεκλογή τους, δηλαδὴ τὸ δας, στὶς ἀποφάσεις ποὺ λαμβάνο- προσωπικὸ πολιτικό τους ὄφελος. νται συλλογικὰ πρέπει νὰ ἔχουν ὡς Ἀποφάσεις, ὅμως, ποὺ παίρνονται ὁδηγὸ τὴν πίστη τους καὶ τὸ ἐθνικὸ μὲ βάση αὐτὸ τὸ κριτήριο μπορεῖ νὰ καὶ τὸ κοινὸ συμφέρον. Ἂν ἀνήκουν εὐνοοῦν πρόσωπα ἢ ὁμάδες προσώ- στὸ κυβερνῶν κόμμα σὲ καμμιὰ πε- πων ποὺ τοὺς ὑποστηρίζουν, εἶναι, ρίπτωση δὲν θὰ πρέπει νὰ δώσουν ὅμως, εἰς βάρος ἄλλων ὑπὲρ τῶν θετικὴ ψῆφο σὲ νομοσχέδια ποὺ δὲν ὁποίων θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθοῦν οἱ ὑπηρετοῦν τὸ συμφέρον αὐτὸ ἢ σὲ ἀποφάσεις αὐτὲς μὲ βάση ἀντικειμε- διατάξεις νομοσχεδίων ποὺ εἶναι εἰς νικὰ κριτήρια. βάρος τῆς Ἐκκλησίας. Σὲ ἀντίθεση μὲ τὸ παραπάνω κρι- Ἂν ἐπιβληθεῖ κομματικὴ πειθαρ- τήριο πολλῶν πολιτικῶν τῆς πρώτης χία, δηλαδὴ ἀπαιτηθεῖ ἀπὸ αὐτοὺς νὰ ὁμάδας, οἱ πολιτικοί τῆς δεύτερης τὰ ὑπερψηφίσουν, οἱ πολιτικοὶ αὐτοὶ στὶς ἀποφάσεις ποὺ παίρνουν μόνοι θὰ πρέπει νὰ παραιτηθοῦν, ὥστε τὴν τους, ὁδηγός τους, ὅπως καὶ στὴ συ- ἕδρα τους νὰ καταλάβει ὁ πρῶτος μπεριφορά τους, θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἐπιλαχών. πίστη τους, θεμέλιο τῆς ὁποίας εἶναι Συμπερασματικὰ οἱ πολιτικοὶ τῆς ἡ ἀγάπη, ἡ κοινωνικὴ δικαιοσύνη δεύτερης ὁμάδας σὲ καμμιὰ περίπτω- καὶ ἡ ἀλληλεγγύη πρὸς τοὺς συναν- ση δὲν πρέπει νὰ παίρνουν ἀποφάσεις θρώπους μας. μὲ βάση τὸ προσωπικό-κομματικὸ Σὲ ὅλες τὶς περιπτώσεις οἱ ἀπο- ὄφελος ἢ νὰ συναινοῦν σὲ ἀποφάσεις φάσεις τους πρέπει νὰ παίρνονται ἢ νομοσχέδια σὲ βάρος τοῦ ἐθνικοῦ μὲ ἀξιοκρατικὰ καὶ ἀντικειμενικὰ καὶ τοῦ κοινοῦ συμφέροντος ἢ σὲ κριτήρια καὶ ποτὲ μὲ βάση τὸ προσω- διατάξεις νομοσχεδίων σὲ βάρος τῆς πικὸ-πολιτικό τους ὄφελος. Ἐκκλησίας. Ἂν ἐξαιτίας τοῦ τρόπου Στὶς ἀποφάσεις ποὺ λαμβάνομται, μὲ τὸν ὁποῖο πολιτεύτηκαν, δὲν ἐπα- συλλογικὰ οἱ πολιτικοὶ τῆς πρώτης νεκλεγοῦν, θὰ ἔχουν ἥσυχη τὴ συ- ὁμάδας κριτήριο ἔχουν τὸ νὰ μὴν νείδησή τους ὅτι ἔκαναν τὸ καθῆκον ἔρθουν σὲ σύγκρουση εἴτε μὲ τὸν τους καὶ δὲν πρόδωσαν τὶς ἀρχές ἀρχηγὸ τοῦ κόμματός τους (ἂν αὐτὸ τους.- εἶναι στὴν Ἀντιπολίτευση) ἢ μὲ τὸν Πρωθυπουργὸ (ἂν τὸ κόμμα τους εἶναι στὴν ἐξουσία), δεδομένου μία τέτοια σύγκρουση μπορεῖ νὰ τοὺς κοστίσει τὸν ἀποκλεισμό τους ἀπὸ τὴ λίστα τῶν ὑποψηφίων τοῦ κόμμα- τος στὴν ἐκλογική τους περιφέρεια. Στὴν περίπτωση ψηφοφοριῶν στὴ Βουλὴ σὲ διατάξεις νομοσχεδίων ποὺ εἶναι εἰς βάρος τῆς Ἐκκλησίας, οἱ πο- λιτικοὶ ποὺ ἀνήκουν στὸ κόμμα ποὺ βρίσκεται στὴν ἐξουσία, ἐνόψει τοῦ
147 ΑΠΟΠΟΙΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ Κυβερνήσεως τοῦ κόμματός του, εἶχε πεὶ ὅτι μποροῦν οἱ Ἕλληνες ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ νὰ καλλιεργοῦν χασίς σὲ γλάστρες, στὰ μπαλκόνια τους. ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ Ἔτσι, λογικά, τὰ πράγματα δείχνουν ὅτι μὲ πρωθυπουργικὴ Η ΠΡΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ἐντολὴ καὶ συναίνεση ἐκδόθηκε ἡ ἐξωφρενικὴ αὐτὴ ἀπόφαση, ποὺ βάζει τρομακτικὴ βόμβα στὶς οἰκο- γένειες καὶ στὴν κοινωνία. Μητροπολίτου Δρυϊνουπόλεως, Διαμαρτύρομαι ἐντόνως. Καὶ διερωτῶμαι μήπως στὴν Πωγωνιανῆς καὶ Κονίτσης Κυβέρνηση ἔχουν χάσει τὰ λογικά κ. ΑΝΔΡΕΑ τους; Γιατὶ μόνο παράφρονες διάνοιες πρέπει νὰ ἔβγαλαν τὴν ἀπόφαση τῆς ἀποποινικοποιήσεως τῶν ναρκωτικῶν. Π Περιμένω ἀπὸ τὴν Ἱερὰ Σύνοδο ροκαλεῖ ὄχι μόνο κατάπληξη, καὶ σύμπασα τὴν Ἱεραρχία νὰ ἀλλὰ ὀργὴ καὶ ἀγανάκτηση ἡ διαμαρτυρηθῇ καὶ νὰ κινήσῃ πάντα ἀπόφαση τοῦ Ὑπουργείου Δικαιο- λίθον γιὰ νὰ ἀποτραπῇ ἡ σίγουρη σύνης γιὰ τὴν ἀποποινικοποίηση δολοφονία τοῦ Ἔθνους ἀπὸ τοὺς τῆς χρήσεως ναρκωτικῶν καὶ τὴ καιροσκόπους πολιτικοὺς καὶ ἀπὸ διαβάθμιση τῶν ποινῶν γιὰ τοὺς ὅσους ἐνδεχομένως κρύβονται πίσω διακινητές. τους. Μάλιστα, ὅπως δήλωσε ὁ Περιμένω, ἀκόμη, ἀπὸ τοὺς ὑπουργὸς Δικαιοσύνης, ἡ προμή- Συλλόγους τῶν Πολυτέκνων, τὴν θεια καὶ κατοχὴ ναρκωτικῶν, καθὼς πνευματικὴ ἡγεσία τοῦ τόπου καὶ καὶ ἡ καλλιέργεια φυτῶν κάννα- ἀπὸ ἄλλους παράγοντες νὰ κινη- βης ἀποκλεισιστικὰ γιὰ προσωπικὴ θοῦν ἐναντίον τῆς ἐγκληματικῆς χρήση, θὰ ἔχουν πλέον πταισματικὸ αὐτῆς ἀποφάσεως. χαρακτήρα, ἐνῷ διάφορες ποινὲς Τὰ «σημεῖα τῶν καιρῶν», ποὺ - κατὰ περίπτωση - θὰ ἐπιβάλλο- πληθαίνουν συνεχῶς καὶ περισσό- νται στοὺς ἐμπόρους ναρκωτικῶν. τερο, μᾶς καλοῦν νὰ ξυπνήσουμε Μέσα στὴ γενικὴ ἀναστάτωση, καὶ νὰ σκεφθοῦμε, ὅτι πέρα ἀπὸ ἡ ὁποία ταλανίζει τὴν Ἑλλάδα, τὸ οἰκονομικὸ πρόβλημα ὑπάρχει ὅπως ἐπίσης τὴν Εὐρώπη καὶ τὴν ἡ νεολαία μας, τὴν ὁποία κυρίως Ἀμερική, ἔρχεται ἡ ἀψυχολόγητη θὰ πλήξη ὁ κακοῦργος νόμος. Ἄς αὐτὴ ἀπόφαση γιὰ νὰ καταφέρῃ ἀναλάβουμε ὅλοι τὶς εὐθύνες μας ἕνα θανάσιμο πλῆγμα στὴν κοινω- προτοῦ νὰ εἶναι ἀργά.- νία, ἰδιαίτερα ὅμως στὴ νεότητα καὶ στὴν ἑλληνικὴ οἰκογένεια. Βέβαια, θυμόμαστε ὅτι ὁ σημε- ρινὸς πρωθυπουργός, πρὶν ἀπὸ μερικὰ χρόνια ὡς ὑπουργὸς κάποιας
148 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΟΝΤΑ τοὺς κατὰ καιροὺς προεστώτας, καὶ τὴν κοινότητα, ἵνα προστατεύσωσι ΣΤΟΥΣ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ καὶ διατηρήσωσι διὰ πάντα αὐτὸ τὸ Πτωχοδοχεῖον, καθὼς καὶ οἱ δημογέ- ΤΟ ΓΗΡΟΚΟΜΕΙΟ ροντες τῆς ἡμετέρας πατρίδος». Τὸ 1925, ὁ Δῆμος Ἰωαννιτῶν ΖΩΣΙΜΑΔΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ἀνταποκρινόμενος σὲ αἴτημα τῶν Ἀγαθοεργῶν Καταστημάτων, μὲ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 18/1925 ἀπόφαση τοῦ Δη- μοτικοῦ Συμβουλίου Ἰωαννίνων ποὺ ἐγκρίθηκε μὲ τὴν ἀπὸ 30-06-1925 Τσόδουλου Ἀ. Πέτρου ἀπόφαση τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονο- Γενικοῦ Διευθυντῆ μικῶν καὶ δημοσιεύθηκε στὸ ὑπ’ Γηροκομείου Ζωσιμάδων ἀριθ. 84/1925 Φ.Ε.Κ., τεῦχος πρῶτο, παραχωρεῖ «τμῆμα τοῦ ἐντὸς τῆς ἡμε- Ἰωαννίνων τέρας πόλεως κειμένου δημοτικοῦ γηπέδου Ζεβαδιὲ τὸ κείμενον πρὸς τὴ Ἡ Βορειοδυτικὴν πλευρὰν ἐκτάσεως λειτουργία πτωχοκομείου 8.500 τ.μ.» μὲ ἀποκλειστικὸ σκοπὸ ἀρχικὰ καὶ ἀργότερα γη- τὴν ἀνέγερση νέου Γηροκομείου. ροκομείου ἢ γεροντοκομείου στὰ Ὄντως, τὰ Ἀγαθοεργὰ Καταστή- Ἰωάννινα χρονολογεῖται πρὶν ἀπὸ ματα μὲ δικές τους δαπάνες φρόντι- τὸ 1800. Στὰ λογιστικὰ βιβλία ποὺ σαν γιὰ τὴν ἀνέγερση τοῦ νέου κτη- φυλάσσονται στὸ ἀρχεῖο τῆς Ἱερᾶς ρίου ποὺ θὰ στέγαζε τὸ Γηροκομεῖο. Μητροπόλεως καὶ τῶν Ἀγαθοεργῶν Τὰ ἐγκαίνια τοῦ νέου Γηροκομείου Καταστημάτων Ἰωαννίνων ὑπάρ- ἔγιναν τὸ 1929 καὶ λειτούργησε χουν λογιστικὲς καταχωρήσεις χρη- στὸν χῶρο αὐτὸ ἕως τὸ 1941 ποὺ τὸ ματικῶν ἐμβασμάτων ἀπὸ διάφορους ἐπέταξαν οἱ δυνάμεις κατοχῆς. Μετὰ εὐεργέτες καὶ δωρητὲς ὑπὲρ τοῦ Γη- τὴν ἀπελευθέρωση ὁ ἀείμνηστος Μη- ροκομείου Ἰωαννίνων. Ἄλλωστε, τὸ τροπολίτης κ. ΣΠΥΡΙΔΩΝ θέτει ἐκ νοσοκομεῖο ποὺ εἶχαν ἱδρύσει οἱ ἀδελ- νέου σὲ λειτουργία τὸ λεηλατημένο φοὶ Βρεττοῦ στὰ Ἰωάννινα στὰ τέλη Γηροκομεῖο τὸ ὁποῖο λειτούργησε τοῦ 18ου αἰώνα εἶχε πάρει τὴ μορφὴ ἀδιάκοπα ἕως τὸ 1977. Στὴ συνέχεια τοῦ πτωχομείου, ὅπου ἔβρισκαν κα- μεταστεγάστηκε σὲ ἰδιόκτητο κτήριο ταφύγιο οἱ ἄστεγοι καὶ οἱ ἐπαῖτες τῶν Ἀγαθοεργῶν Καταστημάτων ἐπὶ τὶς ἐποχῆς. Ἀπὸ τὸ 1841 καὶ ἕως τὸ τῆς ὁδοῦ Δημουλίτσα – Πατατούκου, 1925 τὸ «Πτωχοδοχεῖο» στεγάστηκε ὅπου σήμερα στεγάζονται δύο σχο- σὲ οἴκημα τῶν Ἀδελφῶν Ζωσιμάδων λεῖα τῆς μέσης ἐκπαίδευσης. ποὺ ὀνομαζόταν «ἑπτάπολις» καὶ Τὸ 1986 μεταφέρθηκε στὸ κτήριο βρισκόταν πλησίον τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Π. Μαυρογιάννη ἀρ. 1 Ἁγίου Νικολάου Ἀγορᾶς. ἰδιοκτησίας τῶν Ἀγαθοεργῶν Κατα- Ὁ Νικόλαος Ζωσιμᾶς στὸ ἄρθρο στημάτων Ἰωαννίνων, ὅπου παραμέ- 9 τῆς διαθήκης του ἀναφέρει χαρα- νει μέχρι σήμερα. Οἱ ἐργασίες ἀνέγερ- κτηριστικά: «παρακαλῶ ταπεινῶς σης τοῦ κτηρίου εἶχαν ὁλοκληρωθεῖ τοὺς κατὰ καιροὺς πανιερωτάτους τὸ 1976, τὸ κόστος ἀνῆλθε στὰ δέκα Μητροπολίτας τῶν Ἰωαννίνων, ἑκατομμύρια δρχ. καὶ καλύφθηκε ἐξ
149 ὁλοκλήρου ἀπὸ τὰ Ἀγαθοεργὰ Κατα- φους ὅπου βρίσκονται οἱ 120 κλίνες, στήματα Ἰωαννίνων. τὰ εἰδικὰ λουτρά, τὸ ὑδρομασάζ, τὰ Ἀρχικὰ τὸ κτήριο χρησιμοποιήθη- καθιστικά, οἱ ὑποδοχὲς κ.τλ., β) τὸ κε ὡς «Οἴκος Φοιτήτριας», δηλαδὴ ὡς ἰσόγειο ὅπου βρίσκονται τὰ γραφεῖα χῶρος ὅπου ἔμεναν ἄπορες φοιτήτρι- διοίκησης, τὸ καθιστικό, ἡ τραπεζα- ες ποὺ σπούδαζαν στὸ Πανεπιστήμιο ρία, τὰ ἰατρεῖα, τὸ φαρμακεῖο, ὁ χῶρος Ἰωαννίνων. Ὅμως, τὸ 1986, ὕστερα καπνιστῶν, καὶ γ) τὸ ὑπόγειο ὅπου ἀπὸ ἀπόφαση τῆς Ἐφοροεπιτροπεί- βρίσκονται τὸ φυσιοθεραπευτήριο, ἡ ας τῶν Ἀγαθοεργῶν Καταστημάτων κουζίνα, οἱ ἀποθῆκες, τὰ πλυντήρια, Ἰωαννίνων, ἀνεστάλη ὑπ’ ἀόριστον ὁ νεκροθάλαμος καὶ τὰ ἀποδυτήρια ἡ λειτουργία τοῦ «Οἴκου Φοιτήτρι- προσωπικοῦ. ας» καὶ τὸ κτήριο παραχωρήθηκε γιὰ Πράγματι, μὲ τὴν ὁλοκλήρωση τὴν μετεγκατάσταση τοῦ Γηροκομεί- τῶν ἐργασιῶν, τὸ ἀποτέλεσμα ἦταν ου Ζωσιμάδων. Φυσικά, τὸ κτήριο ἕνα ὑπερσύγχρονο κτήριο ποὺ τηρεῖ αὐτὸ ἦταν καταλληλότερο σὲ σχέση ὅλες τὶς κατασκευαστικὲς προδια- μὲ τὸ παλαιὸ καὶ ἡ μετεγκατάσταση γραφὲς καὶ διακρίνεται γιὰ τὴ λει- τοῦ γηροκομείου εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα τουργικότητα καὶ τὴ σαφήνεια τῶν τὴν καλυτέρευση τῶν συνθηκῶν δι- χώρων του. Πρόκειται γιὰ ἕνα ἰδα- αβίωσης τῶν ἡλικιωμένων, τουλάχι- νικὸ περιβάλλον, ὅπου σὲ συνδυασμὸ στον ἀπὸ ἄποψη ὑποδομῶν. μὲ τὶς ὑπηρεσίες ποὺ προσφέρονται Τὸ 2004, ὕστερα ἀπὸ πρόταση καθημερινὰ ἀπὸ τὸ ἐπιστημονικὸ καὶ τοῦ προέδρου Μητροπολίτη κ. ΘΕ- τὸ λοιπὸ εἰδικευμένο προσωπικό, οἱ ΟΚΛΗΤΟΥ, ἡ Ἐφοροεπιτροπεία τῶν ἡλικιωμένοι του Νομοῦ Ἰωαννίνων Ἀγαθοεργῶν Καταστημάτων ἀποφά- βρίσκουν κάθε δυνατὴ φροντίδα καὶ σισε τὴν ἐξ ὁλοκλήρου ἀνακαίνιση περίθαλψη. Ἡ γνώση, ἡ ἐμπειρία τοῦ Γηροκομείου Ζωσιμάδων προκει- καὶ ἡ εὐαισθησία τῶν πενήντα πέ- μένου οἱ νέες ἐγκαταστάσεις νὰ ἀντα- ντε ἐργαζομένων, σὲ συνδυασμὸ μὲ ποκρίνονται στὶς ἀπαιτήσεις καὶ στὶς τὴν ἀδιαπραγμάτευτη βούληση τῆς ἀνάγκες τῆς ἐποχῆς μας. Παράλληλα, διοίκησης σχετικὰ μὲ τὸν τρόπο λει- ἀπαιτήθηκε ἀπὸ τοὺς μελετητὲς ποὺ τουργίας τοῦ Ἱδρύματος, ἀποτελοῦν ἀνέλαβαν τὴ σύνταξη τῆς μελέτης ἐγγύηση τῆς ὑποδειγματικῆς ὀργά- καὶ τὴν ἐπίβλεψη τῶν ἐργασιῶν ἀνα- νωσης καὶ λειτουργίας. Τὰ περίλα- καίνισης, νὰ τηρηθοῦν αὐστηρὰ ὅλες μπρα ἐγκαίνια τοῦ νέου Γηροκομεί- οἱ προδιαγραφὲς ἀσφαλείας καὶ κα- ου Ζωσιμάδων ἔγιναν στὶς 6 Ἰουνίου ταλληλότητας τῶν ὑλικῶν ποὺ προ- 2005 ἀπὸ τὸν Πρόεδρο τῆς Ἑλληνικῆς βλέπονται σὲ αὐτὲς τὶς περιπτώσεις Δημοκρατίας κ. Κάρολο Παπούλια. καθὼς καὶ ἡ διαμόρφωση ὅλων τῶν Τὸ Γηροκομεῖο Ζωσιμάδων εἶναι Νο- χώρων ποὺ ἀπαιτοῦνται καὶ προβλέ- μικὸ Πρόσωπο Ἰδιωτικοῦ Δικαίου πονται ἀπὸ τὴν ἐθνικὴ καὶ κοινοτικὴ μὴ Κερδοσκοπικοῦ Χαρακτήρα καὶ νομοθεσία. ὑπάγεται στὴ δικαιοδοσία τῆς Ἐφο- Ἐπιπλέον, στὸ ὑφιστάμενο κτή- ροεπιτροπείας τῶν Ἀγαθοεργῶν Κα- ριο προστέθηκε καὶ τέταρτος ὄροφος, ταστημάτων Ἰωαννίνων. Ἡ διοίκησή οὐσιαστικὰ πρόκειται γιὰ τὴ σοφίτα. του ἀσκεῖται ἀπὸ τριμελῆ ἐπιτροπὴ Ἔτσι, τὸ κτηριακὸ συγκρότημα κα- μὲ πρόεδρο τὸν ἑκάστοτε Μητροπο- λύπτει συνολικὰ 4.200 τ.μ. περίπου λίτη Ἰωαννίνων ἢ τὸν νόμιμο ἀνα- καὶ ἀποτελεῖται ἀπό: α) τέσσερις ὀρό- πληρωτή του. Ἡ ἄδεια ἵδρυσης καὶ
150 λειτουργίας του δημοσιεύθηκε στὸ ΠΡΩΤΟΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ὑπ’ ἀριθμὸν 816/15-06-2005 Φ.Ε.Κ., τεῦχος δεύτερο. ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ ΣΤΗ ΜΑΧΗ Σήμερα, τὸ Γηροκομεῖο ἔχει τὴ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ δυνατότητα νὰ φιλοξενήσει συνο- λικὰ 120 ἡλικιωμένους καὶ χωρί- Χ ζεται σὲ δυὸ τμήματα: στὸ πρῶτο φιλοξενοῦνται οἱ αὐτοεξυπηρετού- άρη σὲ μία νέα τεχνικὴ ποὺ μενοι ἡλικιωμένοι ἄνω τῶν 65 ἐτῶν κάνει τὰ καρκινικὰ κύτταρα νὰ (1ος καὶ 2ος ὄροφος) καὶ στὸ δεύτερο λάμπουν καὶ νὰ ξεχωρίζουν ἀπὸ τὰ φιλοξενοῦνται ἄτομα ποὺ πάσχουν ὑγιῆ κατέστη δυνατὴ γιὰ πρώτη φορὰ ἀπὸ χρόνια κινητικὰ προβλήματα, ἡ χειρουργικὴ ἀφαίρεση μὲ μεγάλη μὴ αὐτοεξυπηρετούμενοι (3ος καὶ 4ος ἀκρίβεια καρκινικῶν κυττάρων ἀπὸ ὄροφος ). ὠοθῆκες, τὰ ὁποῖα σὲ ἄλλη περίπτωση Ἐπιπλέον, στὸ Ἵδρυμα ἐργάζο- θὰ εἶχαν μείνει ἀπαρατήρητα καὶ δὲν νται συνολικὰ 56 ἐργαζόμενοι καὶ θὰ εἶχαν ἀφαιρεθεῖ κατὰ τὴν ἐπέμ- καλύπτουν ὅλες τὶς ἀνάγκες σὲ εἰκο- βαση, ὁδηγώντας πιθανῶς σὲ ἐπανεμ- σιτετράωρη βάση. Ἡ διάρθρωση καὶ φάνιση τοῦ καρκίνου μετὰ ἀπὸ ἕνα ἡ κατανομὴ τοῦ προσωπικοῦ ἔχει χρονικὸ διάστημα. Ἡ νέα μέθοδος, ὡς ἑξῆς: ἕνας Γενικὸς Διευθυντής, μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν ἑλληνικῆς κατα- ἕνας Διευθυντὴς προσωπικοῦ, τρεῖς γωγῆς Βασίλη Ντζιαχρῆστο, ἐπικε- ἰατροί, δυὸ κοινωνικοὶ λειτουργοί, φαλῆς τοῦ Ἰνστιτούτου Βιολογικῆς ἕνας στὴ γραμματεία, ἕνας λογιστής, καὶ Ἰατρικῆς Ἀπεικόνισης τοῦ Τεχνι- τρεῖς στὴν ὑποδοχὴ – τηλεφωνικὸ κοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Μονάχου καὶ κέντρο, μία φυσιοθεραπεύτρια, ἕνας τοῦ Κέντρου Χέλμχολτς στὴ Γερμα- ὁδηγός, ἕνας ἀποθηκάριος, ἕνας γε- νία, ἀνοίγει τὸν δρόμο γιὰ πιὸ ἀποτε- νικῶν καθηκόντων, δέκα τέσσερις λεσματικὲς ἀφαιρέσεις καρκινικῶν νοσηλεύτριες, δέκα τρεῖς βοηθοὶ θα- ἱστῶν καὶ γιὰ τὸ καλύτερο «καθάρι- λάμου, τρεῖς τραπεζοκόμοι, τέσσερις σμα» ἑνὸς ἀσθενοῦς ἀπὸ τὸν καρκίνο, στὴν κουζίνα, τέσσερις καθαρίστριες ὅπως μετέδωσε τὸ ΑΠΕ. Σὲ αὐτὸ τὸ καὶ δύο στὰ πλυντήρια – στεγνωτή- δοκιμαστικὸ στάδιο, σύμφωνα μὲ τὸν ρια. Ντζιαχρῆστο, ἁπλῶς ἐπιβεβαιώθηκε Πάντως εἶναι γεγονὸς ὅτι σήμε- ὅτι ἡ τεχνικὴ «δουλεύει» στοὺς ἀσθε- ρα τὸ Γηροκομεῖο Ζωσιμάδων δὲν νεῖς, ἂν καὶ στὴν πορεία θὰ πρέπει νὰ μπορεῖ νὰ καλύψει τὸ σύνολο τῶν βελτιωθεῖ κι ἄλλο, ὥστε νὰ διασφαλι- ἀναγκῶν τοῦ Νομοῦ Ἰωαννίνων στεῖ ὅτι σὲ ὅλους τοὺς καρκινοπαθεῖς καὶ ὑπάρχει μεγάλος ἀριθμὸς αἰτή- θὰ λάμπουν τὰ κύτταρά τους. σεων σὲ ἐκκρεμότητα. Παράλληλα, Τὸ ἑπόμενο βῆμα ἐπίσης θὰ εἶναι τὸ ἵδρυμα ἀντιμετωπίζει καὶ σοβαρὰ νὰ ἐξακριβωθεῖ ὅτι ὄντως ἡ τεχνικὴ οἰκονομικὰ προβλήματα, ἀφοῦ ἡ κυ- βελτιώνει τὴν κατάσταση τῆς ὑγείας ριότερη πηγὴ τῶν ἐσόδων του εἶναι τῶν ἀσθενῶν μετὰ τὴ χειρουργικὴ τὰ μερίσματα μετοχῶν τῆς Ἐθνικῆς ἐπέμβαση καὶ αὐτὸ ἀπαιτεῖ μία νέα Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἡ ὁποία, ὡς μεγάλη κλινικὴ δοκιμὴ σὲ τυχαῖο γνωστόν, ἐδῶ καὶ τρία χρόνια, δὲν δεῖγμα.- ἔχει διανείμει μέρισμα.- (Πηγή: tromaktiko)
151 «ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΟΣ Ο ΝΟΜΟΣ ταφανῆ διάστασι τοῦ ψηφισθέντος Νόμου μὲ τὴν ἀνθρώπινη ὀντολο- ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ γία, τὴν ὀρθόδοξη θεολογία καὶ τὴ θεόσδοτη ἀνθρώπινη ἐλευθερία. ΓΙΑ ΤΗ ΔΩΡΕΑ ΟΡΓΑΝΩΝ» Βιολογικὴ ζωὴ χωρὶς τὴν ὕπαρ- ξη τῆς ψυχῆς μέσα στὸ σῶμα δὲν νο- εῖται. Στὴν περίπτωση ἀποκοπῆς, καταστροφῆς ἢ νεκρώσεως ἑνὸς Μητροπολίτου Πειραιῶς καὶ Φαλήρου ζωτικοῦ ὀργάνου, ὅποτε ὁ ἄνθρω- κ. Σ Ε Ρ Α Φ Ε Ι Μ πος ἐπιβιώνει μὲ ὑποστηρικτικὲς ἐνέργειες, ἐξακολουθεῖ ἡ ψυχὴ νὰ παραμένει συνδεδεμένη μὲ τὸ σῶμα καὶ νὰ ἐνεργεῖ σὲ ἄλλα σωματικὰ ὄργανα. Στὴν κατάσταση τοῦ ἐγκεφαλι- Ποιμαντορικὴ ἐγκύκλιος πρὸς τὸν κοῦ θανάτου ἡ ἰατρικὴ κατορθώνει ἱερὸ κλῆρο καὶ τὸν φιλόχριστο λαὸ τοῦ μὲ τὴ βοήθεια τῆς τεχνολογίας νὰ Πειραιᾶ, μὲ ἀφορμὴ τὸν νόμο 3984/2011 διατηρεῖ τὴ βιολογικὴ ζωή, ἀφοῦ περὶ δωρεᾶς καὶ μεταμοσχεύσεως ὀργά- ὁ ὑπόλοιπος ὀργανισμός, πλὴν τοῦ νων. ἐγκεφάλου, λειτουργεῖ. Ἡ διατήρηση τῆς βιολογικῆς Λόγῳ τῆς ἐκτάσεως τῆς ἐγκυκλίου, παρατίθε- ζωῆς προϋποθέτει τὴν ὕπαρξη τῆς νται ἐπιλεκτικὰ τὰ βασικότερα σημεῖα. ψυχῆς μέσα στὸ σῶμα καὶ δείχνει ὅτι δὲν λύθηκε ἀκόμη ὁ μεταξύ τους δεσμός, δὲν ἐπισυνέβη δηλαδὴ ὁρι- Τ στικῶς καὶ καθ’ ὁλοκληρίαν ὁ θά- έκνα μου ἐν Κυρίῳ ἀγαπητὰ νατος. Συνεπῶς ἡ διακοπὴ τῆς ὑπο- καὶ περιπόθητα, στηρικτικῆς λειτουργίας, ἀκόμη καὶ μὲ τὸν Νόμο 3984/27.6.2011 μὲ τὴ συγκατάθεση τοῦ ἀσθενοῦς, ποὺ ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴ Βουλὴ τῶν πολὺ περισσότερο ἡ λήψη ὀργάνων Ἑλλήνων ρυθμίζεται, μὲ ἀρχὲς ποὺ γιὰ μεταμόσχευση ἀπὸ τοὺς «ἐγκε- ἀπάδουν στὴν ἰδιοπροσωπεία τοῦ φαλικὰ νεκρούς», ἀποτελοῦν ἐνερ- Γένους μας καὶ τὴν ἱερότητα τῆς γητικὴ πρόκληση θανάτου, ἡ ὁποία ἀνθρώπινης ζωῆς, τὸ πολυσήμα- κατὰ τὴν κανονικὴ παράδοση τῆς ντο θέμα τῆς δωρεᾶς καὶ μεταμο- Ἐκκλησίας ἰσοδυναμεῖ μὲ φόνο, σχεύσεως τῶν ἀνθρωπίνων ὀργά- καὶ μάλιστα ἀσθενοῦς καὶ ἀνυπερα- νων. Ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος σπίστου ἀνθρώπου κατ’ ἀναλογίαν ὑπέβαλε κατὰ τὴ διαβούλευση τοῦ πρὸς τὴν ἔκτρωση τῶν ἐμβρύων. εἰρημένου Νόμου θέσεις Ὀρθοδό- ξου Ἐκκλησιαστικῆς βιοηθικῆς οἱ Ἡ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους χρι- ὁποῖες προδήλως περιφρονήθησαν στιανικὴ ἀγάπη εἶναι ἀνιδιοτελής, καὶ ἑπομένως διὰ τὸ μέγιστο αὐτὸ συνειδητή, καὶ ἔχει τὸν χαρακτήρα θέμα καθηκόντως ὀφείλομε νὰ τῆς θυσίας. Δὲν ἐκτιμᾶται μὲ τὴν ἐνημερώσουμε τοὺς πάντας καὶ νὰ ἀντικειμενικὴ ἀξία τοῦ προσφερο- καταδείξουμε οἱ Ἱεράρχαι τὴν κα- μένου ἢ μὲ τὴν ἀξία ποὺ ἔχει αὐτὸ
152 γιὰ τοὺς ἀποδέκτες του, ἀλλὰ μὲ τὸ τικὸ θάνατο ἀπὸ αὐτὸν ποὺ διδάσκει πόσο στοιχίζει στὸν δότη ἡ προσφο- ἐπὶ αἰῶνες, στηριζόμενη στὴν Ἁγία ρά του, σύμφωνα καὶ μὲ ὅσα διδά- Γραφὴ καὶ στὴν Πατερικὴ Παράδο- σκει ὁ Χριστὸς γιὰ τὸ δίλεπτο τῆς ση, παρασυρόμενη ἀπὸ ἐπισφαλεῖς χήρας, μὲ τὸ ἐὰν δηλαδὴ στερεῖται παραδοχὲς καὶ προσβάλλουσα τὸ κανεὶς κάτι ποὺ τοῦ εἶναι χρήσιμο, «φοβερώτατον μυστήριον τοῦ θα- ἐὰν θυσιάζει κάτι χρήσιμο αὐτός, νάτου»; Θὰ κλείσουμε τὰ μάτια μας γιὰ νὰ ὠφεληθεῖ ὁ ἄλλος. Ἐὰν ὅμως μπροστὰ στὶς καταγεγραμμένες δι- ὁ «ἐγκεφαλικὰ νεκρός» εἶναι νε- εθνῶς ἀνανήψεις θεωρουμένων ὡς κρός, ἡ προσφορὰ τῶν ὁποιωνδή- ἐγκεφαλικὰ νεκρῶν; [...] ποτε ὀργάνων του στερεῖται τοῦ χαρακτήρα τῆς ἀγάπης, ἐφ’ ὅσον Ἡ ἔννοια τῆς «εἰκαζομένης συ- αὐτὴ δὲν τοῦ στοιχίζει τίποτε, γιατί ναινέσεως» τοῦ ἀσθενοῦς ποὺ ἐφευ- προσφέρει ἄχρηστα γι’ αὐτὸν ὄργα- ρίσκεται μὲ τὸν νέο νόμο καὶ εἰσά- να, δὲν στερεῖται οὔτε θυσιάζει κάτι γεται κατὰ πρόδηλο παράβαση τῶν χρήσιμο γιὰ τὸν ἑαυτό του. ἄρθρων 2 παραγρ. 1 καὶ 5 παραγρ. 1 Πρόκειται γιὰ πράξη συμφερο- τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος τίθεται ντολογική, ἰδιοτελῆ καὶ ἐγωιστική, σὲ ἰσχὺ ἀπὸ 1/6/2013 καὶ ἀποτελεῖ διότι περιμένει κανεὶς ἀμοιβὲς καὶ αὐθαίρετη κατάλυση τῆς ἐλευθερί- ἀνταπόδοση ἐκ μέρους τοῦ Θεοῦ, ας τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου. χωρὶς νὰ στερηθεῖ ἢ νὰ θυσιάσει Ἡ εἰκαζομένη συναίνεση βρίσκε- κάτι ἀπὸ τὸν ἑαυτό του. ται σὲ ἀπόλυτη ἀντίθεση μὲ τὴ δω- Ἀντίθετα οἱ ἀρετὲς τῆς θυσίας ρεὰ ὀργάνων ἡ ὁποία εἶναι αὐτόβου- καὶ τῆς ἀγάπης πρὸς τὸν πλησίον λη πράξη ποὺ δὲν εἰκάζεται, ὅπως ἐφαρμόζονται ἀπόλυτα στὴν προ- δὲν εἰκάζεται καὶ ἡ συναίνεση. σφορὰ ὀργάνων ἀπὸ ζῶντες δότες, Ἡ εἰκαζομένη συναίνεση ἑστιά- ὅταν πρόκειται γιὰ διπλὰ ὄργανα ζεται στὸν λήπτη καὶ ἀδικεῖ τὴν καὶ ἱστοὺς ὅπως καὶ στὴν αἱμοδο- πράξη τοῦ δότη, τὸν ὁποῖο μετα- σία. Προσφέρουν τότε θυσιάζοντες μορφώνει ἀπὸ πρόσωπο ποὺ ἀβία- καὶ ἐλαττούμενοι.[...] στα δωρίζει σὲ ἄτομο ἀπὸ τὸ ὁποῖο αὐθαίρετα ἀφαιροῦμε καὶ ὁδηγεῖ Δὲν ὑπάρχει μέχρι σήμερα ἀπό- σὲ τραγικὴ ἐκκοσμίκευση, ποὺ θὰ λυτη ὁμοφωνία τῶν ἰατρῶν διεθνῶς διευκολύνη σὲ περαιτέρω ἀμφισβή- γιὰ τὸν «ἐγκεφαλικὸ θάνατο». Πολ- τηση τῶν ἠθικῶν φραγμῶν, σὲ σχε- λοὶ ἰατροὶ ἔχουν ἀναπτύξει ἔγκυρη τικοποίηση τῶν ἀφθάρτων καὶ αἰω- καὶ συγκροτημένη ἐπιχειρηματο- νίων ἀληθειῶν, μὲ τὴ θεοποίηση λογία, περὶ τοῦ ὅτι ὁ «ἐγκεφαλικὸς τῆς ἐπιστημονικῆς ἔρευνας, καὶ σὲ θάνατος» δὲν συνιστᾶ τὸν βιολογικὸ ὑποκατάσταση τῆς Ὀρθόδοξης ἀπὸ θάνατο. Ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ὑποκα- τὴ «μηχανιστικὴ ἀνθρωπολογία». ταστήσει τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἢ νὰ παρεμποδίσει τὴ θαυματουργικὴ Ἑπομένως καὶ μὲ βάση τὰ ὅσα ἐπέμβαση τῶν Ἁγίων πρὸς ἐπανόρ- προαναφέρθηκαν: θωση καὶ θεραπεία ὁποιασδήποτε σωματικῆς βλάβης, ἀκόμη καὶ ἐγκε- α) Διαπιστώνουμε ὅτι ὁ «ἐγκε- φαλικῆς; Θὰ δεχθεῖ καὶ θὰ νομιμο- φαλικὸς θάνατος» ποὺ ὁρίζει ὁ ποιήσει ἡ Ἐκκλησία ἕναν διαφορε- νέος Νόμος ὡς θάνατο γιὰ τὴ λῆψι
153 τῶν σωματικῶν ὀργάνων εἶναι μία θανάτου» ἀσθενεῖς καὶ ὄχι νεκρούς, κατάσταση ἐννοιολογικῶς καὶ δι- σεβόμενοι πλήρως τὴν ἱερότητα, αγνωστικῶς ρευστή, ὅλο δὲ καὶ ἴσως καὶ κρισιμότητα γιὰ τὸ αἰώνιο περισσότερο ἀμφισβητούμενη. μέλλον, τῶν τελευταίων στιγμῶν Μᾶλλον πρόκειται γιὰ κλινικὸ κα- τῆς ἐντεῦθεν τοῦ τάφου ζωῆς των, τασκεύασμα ποὺ ἐξυπηρετεῖ τὴν δὲν μποροῦμε νὰ συμφωνήσουμε ἀποσυμφόρηση τῶν μονάδων ἐντα- μὲ τὴν ἀπὸ αὐτοὺς ἀφαίρεση πρὸς τικῆς θεραπείας καὶ τὴν ἀπόκτηση μεταμόσχευση τῶν ζωτικῶν τους ὀργάνων γιὰ μεταμόσχευση. ὀργάνων καθ’ ἥν στιγμὴν πάλλεται ἡ καρδία των. β) Καὶ ἂν ἀκόμη ἠμποροῦσε νὰ Ἡ μόνη ἠθικὰ καὶ κοινωνικὰ διαγνωσθεῖ ἀναμφισβήτητα ὁλο- ἀδιάβλητη περίπτωση δωρεᾶς ὀργά- σχερὴς καταστροφὴ τοῦ ἐγκεφά- νων γιὰ μεταμόσχευση εἶναι ἡ ἀπὸ λου, αὐτὸ δὲν ταυτίζεται μὲ τὸν ὑγιεῖς δότες μεταμόσχευση ἱστῶν σωματικὸ θάνατο, ἀφοῦ πάλλεται ἡ ἢ ἑνὸς ἀπὸ τὰ διπλᾶ ὄργανα ἢ μυ- καρδιά. ελοῦ τῶν ὀστέων προκειμένου δὲ περὶ ἀσθενῶν ἢ τραυματιῶν δοτῶν γ) Ἐφ’ ὅσον ἡ ἐσωτερικὴ συ- ἡ μεταμόσχευση ὅσων μποροῦν νὰ νειδητὴ ζωὴ καὶ τὸ πρόσωπο δι- μεταμοσχευθοῦν μετὰ τὴ μόνιμη ατηροῦνται, ὅπως οἱ Χριστιανοὶ παύση τῆς καρδιοαναπνευστικῆς πιστεύουμε, καὶ μετὰ τὸν θάνατο λειτουργίας». τοῦ συνόλου σώματος, δὲν ἔχουμε κανένα λόγο νὰ δεχθοῦμε ὅτι αὐτὰ Συνεπῶς ἡ ἀπαράδεκτος νομο- παύουν νὰ ὑπάρχουν ἐπὶ νεκρώσε- θετικὴ πρωτοβουλία τῆς Κυβερνή- ως μόνο τοῦ ἐγκεφάλου (ἐγκεφαλι- σεως, ποὺ δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν κοῦ θανάτου). αὐτῆς τὰ ἀνωτέρω καὶ ποὺ εἰσαγά- γει τὴ λειτουργία ἰδιωτικῶν συμφε- δ) Ἑπομένως ἐπὶ ἐγκεφαλικοῦ ρόντων Κέντρων Μεταμοσχεύσεων, θανάτου δὲν τίθεται θέμα συνει- μὲ ὅ,τι ἰδιοτελὲς αὐτὸ συνεπάγεται δητῆς ζωῆς καὶ προσώπου, ἀλλὰ τὸ μᾶς ὑποχρεώνει νὰ προτρέψουμε τὸ μόνο θέμα εἶναι ἐὰν ἐξακολουθεῖ νὰ πλήρωμα τῆς τοπικῆς Ἐκκλησίας, ὑπάρχει ἡ συνάφεια ψυχῆς καὶ σώ- πρὸς διασφάλισι τῆς ἱερότητος τῆς ματος, ἡ ὁποία ὅμως (διατήρηση τῆς ζωῆς του νὰ προβῆ στὶς σχετικὲς δη- συνάφειας) καταδεικνύεται ἀπὸ τὴ λώσεις στὰ ἁρμόδια Κέντρα Ἐξυπη- ζωὴ τοῦ ὑπολοίπου σώματος. ρετήσεως Πολιτῶν (Κ.Ε.Π.) ὅτι δὲν συναινεῖ διὰ τὴν ἐφαρμογὴ σ’αὐτὸ ε) Γενικῶς ὡς φιλόστοργος μητέ- τοῦ σχετικοῦ Νόμου. ρα ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ εἶναι ὑπὲρ τῶν μεταμοσχεύσεων, ὅπως καὶ ὑπὲρ τῆς αἱμοδοσίας, μάλιστα στὴ Μητρόπολή μας λειτουργεῖ τράπεζα αἵματος μὲ 600 φιάλες αἵματος προσφερόμενο δωρεὰν σὲ ἔχοντας σχετικὴ ἀνάγκη. Ἐπειδὴ ὅμως θεωροῦμε τοὺς εὑρισκομένους στὴν κατάσταση τοῦ «ἐγκεφαλικοῦ
154 ΕΙΔΗΣΕΙΣ ἀπὸ τὴν παγκόσμια Ὀρθοδοξία καὶ τὸν Οἰκουμενικὸ Ἑλληνισμὸ Τὸ περιοδικό μας, σὲ κάθε τεῦχος, σὲ αὐτὴν τὴν ἑνότητα, θὰ ἀφιερώνει αὐτὲς τὶς σελίδες σὲ διάφορες συλλογικές, καλές, ἐθνωφελεῖς καὶ πνευματικὲς προσπάθειες καθὼς καὶ σὲ πρόσωπα ποὺ εἶχαν ἢ ἔχουν ἀνάλογη προσφορά.. Η ΕΡΤ ΚΑΤΑΡΓΕΙ Λειτουργία ἀπὸ τὸν Καθεδρικὸ ΤΗ ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ! Ναὸ τῶν Ἀθηνῶν ἕως τὸ κλείσιμό του γιὰ τὴν ἐπισκευὴ ποὺ χρονί- Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου ζει καὶ στὴ συνέχεια ἀπὸ τὸν Ναὸ τοῦ Ἁγίου Διονυσίου τοῦ Ἀρεοπα- γίτου τῆς ὁδοῦ Σκουφᾶ, στὸ Κολω- νάκι. Ἐπίσης μεταδίδει ποικίλες Ἡ κατάργηση τῆς ΕΤ1 παρα- λατρευτικὲς ἐκδηλώσεις καὶ ἀπὸ σύρει σὲ κατάργηση τὴ μετάδοση ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος. τῆς Θείας Λειτουργίας καὶ ἄλλων Ἡ κίνηση αὐτὴ τῆς ΕΡΤ λατρευτικῶν ἐκδηλώσεων τῆς εἶναι σὲ συνέχεια τῆς κατάργη- Ἐκκλησίας! σης τῆς ἐκπομπῆς «Ἀρχονταρίκι», Πρόκειται γιὰ πολὺ σοβαρὴ τὴν ὁποία παρουσίαζε ὁ Μητρο- ἐξέλιξη, διότι γιὰ πρώτη φορὰ ἀπὸ πολίτης Δημητριάδος κ. Ἰγνά- τὴν ἵδρυσή της ἡ ΕΡΤ καταργεῖ τιος. Προφανῶς ἡ ΕΡΤ πῆρε τὴ τὴν ἐκπομπὴ ποὺ ἔχει ἀπήχηση σκυτάλη τῆς περιθωριοποίησης μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων σὲ ὅλο τὸν τῆς Ἐκκλησίας καὶ περιορίζει κόσμο καὶ εἶναι ἡ παρηγοριὰ χιλιά- σὲ σημαντικὸ βαθμὸ τὴν παρου- δων πιστῶν ποὺ δὲν μποροῦν γιὰ σία της στὰ τηλεοπτικὰ προγράμ- διαφόρους λόγους νὰ βρίσκονται ματα. Περιμένουμε τὴν ἀντίδραση στὴν Ἐκκλησία. τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου στὴ Ὅπως εἶναι γνωστὸ ἡ ΕΤ1 δυσάρεστη αὐτὴ ἐξέλιξη. κάθε Κυριακὴ ἀπὸ τὶς 8 ἕως τὶς 10.30 τὸ πρωὶ μεταδίδει τὴ Θεία
155 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ συνεκτιμᾶ διαφορετικοὺς παράγο- ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ντες, ὅπως ἡ ἔρευνα, ἡ ἰδιωτικὴ χρηματοδότηση, ἡ ποιότητα τοῦ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ διδακτικοῦ προσωπικοῦ, ἡ διεθνὴς δραστηριότητα καὶ οἱ δημοσιεύ- σεις σὲ εἰδικὲς ἐπιθεωρήσεις. Αὐτὰ καλὸ εἶναι νὰ τὸ λάβουν   ὑπ’ ὄψιν οἱ ὅποιοι ἰθύνο- Τὴν ὥρα ποὺ οἱ Ἕλληνες ντες καὶ διευθύνοντες τῆς ἑλλη- φοιτητὲς πασχίζουν γιὰ μία ἔστω νικῆς κυβέρνησης. καλὴ παιδεία, γιὰ τὰ ἑλληνικὰ δεδομένα, τὴν ἴδια ἀκριβῶς ὥρα (Πηγή: my channel.gr) οἱ Times κατατάσσουν τὸ Πανεπι- στήμιο τῆς Κρήτης στὰ καλύτερα τοῦ κόσμου. Πρόκειται γιὰ τὸ μοναδικὸ ἑλλη- νικὸ ἵδρυμα στὴ λίστα τῶν βρετα- νικῶν «Τάιμς» μὲ τὰ 400 καλύτερα ΘΑΥΜΑΣΤΗΣ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ Ο ΝΑΠΟΛΕΩΝ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου Ἡ μεγάλη ἔκθεση γιὰ τὸν Μέγα Ἀλέξανδρο καὶ τὸν ἑλληνικὸ πολι- τισμὸ ποὺ διέδωσε σὲ ὅλη τὴν Οἰκουμένη φιλοξενεῖται ἕως τὶς 14 Ἰανουαρίου 2012 σὲ αἴθουσες τοῦ Μουσείου τοῦ Λούβρου, στὸ ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα στὸν κόσμο Παρίσι, ποὺ φέρουν τὸ ὄνομα τοῦ γιὰ τὸ 2011, καὶ συγκεκριμένα Ναπολέοντα. ἡ ἑλληνικὴ παρουσία βρίσκεται Ἡ Ἔκθεση συμπίπτει μὲ τὰ 180 (ἀταξινόμητη) μεταξὺ τῶν θέσεων χρόνια ἀπὸ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἑλλη- 276 καὶ 300, μαζὶ μὲ πολλὰ ἄλλα νικῆς Ἐπανάστασης, ποὺ ὁδήγησε πανεπιστημιακὰ ἱδρύματα. στὴν ἐλευθερία τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ Ἐπισημαίνεται δὲ ὅτι ἡ   εἰδικὴ τὴν Πελοπόννησο ἕως τὴν Ἤπειρο, ἔκδοση τῶν «Τάιμς» μὲ τὴν ἀξιο- τὴ Μακεδονία, τὴ Θράκη, τὴν λόγηση τῶν καλύτερων πανεπι- Κρήτη καὶ τὰ νησιὰ τοῦ Ἀνατο- στημιακῶν ἱδρυμάτων στὸν κόσμο λικοῦ Αἰγαίου, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν ἀποτελεῖ πλέον «λίστα-θεσμό», ποὺ θάνατο τοῦ Ναπολέοντα, ποὺ τὸν
156 βρῆκε ἐξόριστο στὸ νησὶ τῆς Ἁγίας δρος πέθανε ὅταν οἱ σωματικὲς Ἑλένης, στὶς 5 Μαΐου τοῦ 1821. καὶ ψυχικές του δυνάμεις ἦσαν σὲ Δὲν εἶναι γνωστὸ ἂν τυχαία τὰ πλήρη ἀκμή…Ἂν σκοτωνόμουν ἐκθέματα γιὰ τὸν Μέγα Ἀλέξανδρο στὴ Μόσχα (σ.σ. ἐννοεῖ κατὰ τὴν τοποθετήθηκαν στὶς αἴθουσες ποὺ ἐκεῖ ἐκστρατεία), θὰ εἶχα ἕνα τέλος φέρουν τὸ ὄνομα τοῦ Ναπολέοντα. παρόμοιο μὲ αὐτὸ τοῦ Μεγάλου Γιατὶ αὐτὸς θαύμαζε τὸν Ἕλληνα Ἀλεξάνδρου, ἂν σκοτωνόμουν στὸ στρατηλάτη, ὅπως ἀποδεικνύεται Βατερλὸ (σ.σ. στὴ μάχη ὅπου ἡττή- ἀπὸ τὰ ἀποφθέγματα ποὺ ἄφησε θηκε) θὰ ἦταν ἕνας καλὸς θάνατος. καὶ τὰ ὁποῖα κυκλοφοροῦνται στὶς Θλίβομαι ποὺ τελειώνω τὴ ζωή ἐκδόσεις «Les belles lettres»*. μου φυλακισμένος στὴν ἐξορία καὶ Ὁ Βοναπάρτης εἶχε ἐντυπωσια- ὄχι ὡς ἥρωας σὲ ἕνα ἀπὸ τὰ ἔνδοξα στεῖ ἀπὸ τὸ πῶς ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος πεδία τῶν μαχῶν ποὺ ἔδωσα». σὲ τόσο μικρὸ χρονικὸ διάστημα Ἡ ἔκθεση γιὰ τὸν Μέγα Ἀλέξαν- πέτυχε τόσα πολλὰ καὶ σπουδαῖα δρο στὸν Λοῦβρο εἶναι μία σημα- καὶ ἤθελε νὰ τὸν ἁμιλλᾶται στὶς ντικὴ συμβολὴ στὴν ἀλήθεια, ὅτι μοναδικὲς ἱκανότητες ποὺ διέθετε ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος ἦταν Ἕλλη- στὸν στρατηγικὸ καὶ στὸν πολι- νας, ὅτι ἡ Ἀρχαία Μακεδονία τικὸ τομέα. Τὸ 1816, καὶ ἐνῷ ἦταν ἦταν Ἑλλάδα καὶ ὅτι, χάρη στὸν αἰχμάλωτος στὸ νησὶ τῆς Ἁγίας Ἕλληνα στρατηλάτη διαδόθηκε Ἑλένης, ἔγραψε: «Αὐτὸ ποὺ ἀγαπῶ τὸ Ἑλληνικὸ πνεῦμα στὴν Οἰκου- στὸν Μέγα Ἀλέξανδρο δὲν εἶναι οἱ πετυχημένες ἐκστρατεῖες του, ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ τὶς συλλάβει ἀνθρώ- πινος νοῦς, ἀλλὰ τὰ πολιτικὰ μέσα ποὺ χρησιμοποίησε γιὰ νὰ κατορθώσει στὰ τριάντα τρία του χρόνια νὰ ἀφήσει μία καλὰ θεμε- λιωμένη καὶ λειτουργοῦσα αὐτο- κρατορία, στὴν ὁποία κατέφερε νὰ τὸν ἀγαπήσουν οἱ νικημένοι λαοί…Ἡ παρουσία τοῦ στρατηγοῦ εἶναι ἀπαραίτητη: εἶναι ἡ κεφαλή, εἶναι τὸ πᾶν γιὰ ἕνα στράτευμα! Δὲν ἦταν ὁ ρωμαϊκὸς στρατὸς ποὺ ὑπέταξε τὴ Γαλατία, ἀλλὰ ὁ Καίσα- ρας δὲν ἦταν ὁ στρατὸς τῆς Καρθα- γένης ποὺ ἔφτασε στὶς πύλες τῆς Ρώμης, ἀλλὰ ὁ Ἀννίβας δὲν ἦταν ὁ στρατὸς τῶν Μακεδόνων ποὺ ἔφτασε στὸν Ἰνδὸ ποταμό, ἀλλὰ ὁ Ἀλέξανδρος…Ὅ,τι μπορεῖ πρέπει νὰ τὸ κάνει κανεὶς στὰ τριάντα του χρόνια. Μετὰ τὴν ἡλικία αὐτὴ δὲν ὑπάρχουν οἱ ἴδιες δυνάμεις γιὰ νὰ κάνει πόλεμο. Ὁ Μέγας Ἀλέξαν-
157 μένη, ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα ἔγινε ἡ Αὐτὸ θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι τὸ κοινὴ γλώσσα ὅλων τῶν λαῶν καὶ ἀπόσταγμα τῆς διαδικτυακῆς ἔρευ- μὲ τὶς δυνατότητες ποὺ διέθετε νας τῆς “To the Point” ποὺ πραγμα- συντέλεσε νὰ γραφοῦν σ’ αὐτὴν τὰ τοποιήθηκε ἀπὸ 15 Σεπτεμβρίου ἱερὰ κείμενα τῶν Χριστιανῶν καὶ ἕως 8 Ὀκτωβρίου ἀνάμεσα στὰ νὰ διατυπωθοῦν τὰ δόγματα ποὺ μέλη τῆς ἠλεκτρονικῆς ἱστοσελί- διέπουν τὴν Πίστη τους. Ἐνδει- δας www.i-point.gr (132 ἄτομα, 18 κτικὰ ἡ ἐπιμελήτρια τῆς Ἔκθεσης ἕως 44 ἐτῶν). κ. Σοφὶ Ντεκὰν ἀπαντώντας στὸν Ἐνῷ τὸ 84% δηλώνει πὼς ἡ συντάκτη τῆς ἐφημερίδας «Τὰ χρήση τῶν λεγόμενων greeklish Νέα» Γιῶργο Ἀρχιμανδρίτη σημεί- ἀλλοιώνει τὴν ἑλληνικὴ γλώσσα ωσε ὅτι ἀντικείμενο τῆς Ἔκθεσης (μόλις τὸ 8% πιστεύει τὸ ἀντί- εἶναι ἡ ἀρχαία Μακεδονία «ποὺ θετο), τὸ 46% τὰ χρησιμοποιεῖ σὲ ἦταν ἑλληνικὴ» καὶ τόνισε πὼς ἕνα τουλάχιστον μέσο. γιὰ τοὺς Γάλλους «Ὁ Ἀλέξανδρος Τὸ 52% πάντως, ἀποφεύγει νὰ τὰ εἶναι Ἕλληνας» καὶ πὼς «ἐπιστη- χρησιμοποιήσει εἴτε στὸν ὑπολογι- μονικὰ ἡ ἀρχαία Μακεδονία εἶναι στή του εἴτε στὰ κινητὰ τηλέφωνα μέρος τῆς Ἑλλάδας, ὁπότε κάθε εἴτε τέλος σὲ smartphone. ἄλλη προσπάθεια οἰκειοποίησης τῶν συμβόλων της εἶναι ἐντελῶς (Πηγή: www.i-poin) ἄτοπη». ΟΙ ΒΛΑΧΟΙ ΜΕΓΑΛΗ ΕΡΕΥΝΑ ΤΙΜΗΣΑΝ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥΣ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΤΩΝ GREEKLISH ΕΥΕΡΓΕΤΕΣ Ἀλλοίωση τῆς ἑλληνικῆς γλώσ- σας τὰ greeklish λένε οἱ χρῆστες Μὲ ξεχωριστὴ λαμπρότητα καὶ τοῦ διαδικτύου. Τὰ μηνύματα ἀπόλυτη ἐπιτυχία διεξήχθησαν στὰ κινητὰ τηλέφωνα (63%) καὶ στὸν χῶρο τοῦ Ζαππείου Μεγάρου ἡ ἐπικοινωνία μέσῳ τῶν Social οἱ μουσικοχορευτικὲς ἐκδηλώ- Media μὲ χρήση πληκτρολογίου σεις τῆς Πανελλήνιας Ὁμοσπον- ὑπολογιστῆ (61%) εἶναι οἱ «πρωτα- δίας Πολιτιστικῶν Συλλόγων θλητὲς» τῶν μέσων , ὅπου χρησι- Βλάχων. Τὴν ἐκδήλωση συνδι- μοποιοῦνται τὰ greeklish.«Ἡ οργάνωσαν ἡ ΠΟΠΣΒ καὶ ἡ εὐκολία σκοτώνει τὴ γλώσσα». «Ἐπιτροπὴ Ὀλυμπίων καὶ Κληρο-
158 δοτημάτων». Σκοπὸς τῆς ἐκδήλω- συμβολὴ τῆς βλαχικῆς Διασπορᾶς σης, ὅπως ἀνέφερε ὁ πρόεδρος τῆς στὸν Ἑλληνισμὸ τονίζοντας: ΠΟΠΣΒ, ἦταν νὰ τιμηθοῦν «οἱ «Βλάχοι γεννημένοι στὴ Διασπορὰ Βλάχοι Ἐθνικοὶ Εὐεργέτες, ποὺ οἱ ἱδρυτὲς τῆς περιώνυμης Ἀθηνα- ἔκαναν τὸ χρέος τους ὡς Ἕλλη- ϊκῆς Τριλογίας Μοσχοπολίτες νες καὶ στάθηκαν πρωτοπόροι βαρῶνοι Σίνα, οἱ Λινοτοπίτες μαζὶ μὲ τοὺς ἄλλους Συνέλληνες βαρῶνος Κωνσταντῖνος Μπέλλιος στὴν Ἐθνικὴ Παλιγγενεσία, στὴν καὶ Στέργιος Δούμπας, καθὼς καὶ ἵδρυση καὶ σύσταση τοῦ νέου ὁ Μετσοβίτης φιλικὸς Δημήτριος Ἑλληνικοῦ Κράτους». Ποστολάκας». Στὸν χαιρετισμό του ὁ πρόεδρος Στὸ τέλος, ὅλοι μαζὶ ἔστειλαν τῆς Ὁμοσπονδίας Μιχάλης Μαγει- μήνυμα Αἰσιοδοξίας καὶ Ἐλπίδας ρίας ἀναφέρθηκε στὴ διαχρο- γιὰ τὴν ΕΛΛΑΔΑ καὶ τὸν ἁπαντα- νικὴ συνεισφορὰ τῶν Βλάχων στὸ χοῦ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ. Γένος λέγοντας ὅτι ἡ ἔννοια Εὐερ- γεσία στὸ ἑλληνικὸ ἔθνος κατέστη συνώνυμη τῆς Βλαχουριᾶς. Σημείωσε εἰδικότερα τὴ συμβολὴ τῶν Βλάχων στὴ συγκρό- τηση τῆς νεωτερικῆς ἑλληνικῆς ἐθνικῆς ταυτότητας, στὴν «ἑλλη- νομάθεια» καὶ τόνισε χαρακτη- ριστικά: «Ἤρθαμε ἀπ’ ὅλη τὴν Ἑλλάδα, Νόι Ἑλλάσλι, νὰ τιμή- σουμε τοὺς Εὐεργέτες τοῦ ΕΛΛΗ- ΝΙΚΟΥ Ἔθνους στὴ χορεία τῶν ὁποίων οἱ ΒΛΑΧΟΙ κατέχουν τὴν ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ πρώτη θέση. ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ & ΘΡΑΚΩΝ Συναντιόμαστε ἐδῶ στὴν Ἀθήνα ΠΑΠΑΓΟΥ-ΧΟΛΑΡΓΟΥ μπροστὰ στὰ ἔργα τῆς εὐποιΐας, τῆς ἐθνικῆς κληρονομιᾶς καὶ τῆς μεγα- λοσύνης τῶν Ἑλλήνων Βλάχων ἐθνικῶν Εὐεργετῶν. Ἀναστοχαζό- Ἡ τοποθέτηση ἀνδριάντα μαστε τὴ δράση τους, τοὺς ἀγῶνες τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου στὴν τους γιὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸν ἑλλη- πρωτεύουσα τῆς Ἑλλάδας ἀποτελεῖ, νικὸ Πολιτισμὸ καὶ τὰ ἑλληνικὰ χρόνια τώρα, πανελλήνιο αἴτημα Γράμματα. καὶ ἀπαίτηση τόσο τῶν Ἑλλήνων Μὲ προδρόμους τοὺς Μοσχοπο- τοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου ὅσο καὶ τῶν λίτες λογίους Δανιὴλ καὶ Ἀναστά- Ἑλλήνων τῆς Διασπορᾶς. σιο, τὸν Μετσοβίτη Δάσκαλο τοῦ Μέχρι σήμερα, παρὰ τὶς προσπά- Γένους Νικόλαο Τζερτζούλη, θειες πολλῶν, δὲν κατέστη δυνατὸ κορυφαῖο ὅλων τὸν Πρωτομάρ- αὐτὸ νὰ γίνει πραγματικότητα. Μὲ τυρα τοῦ Ἔθνους τὸν Περιβολι- πρωτοβουλία τοῦ Συνδέσμου Μακε- ώτη Ρήγα Βελεστινλή». δόνων & Θρακῶν πρόκειται σύντο- Ὁ κ. Μιχάλης Μαγειρίας, κλεί- μα νὰ τοποθετηθεῖ στὸν Δῆμο νοντας, σημείωσε μὲ ἔμφαση τὴ Παπάγου-Χολαργοῦ, ἀνδριάντας
159 τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου, ὁ τζη-Ἀρβελέρ, μὲ θέμα «Ὁ Μέγας πρῶτος στὴν Ἀττική. Τὸ σύνολο Ἀλέξανδρος καὶ τὸ Βυζάντιο», ὁ τῶν ἐξόδων ἀναλαμβάνεται ἀπὸ Καθηγητὴς κ. Ἐμμανουὴλ Μικρο- τὸν ἀρχιτέκτονα κ. Μπάμπη γιαννάκης μὲ θέμα «Τὸ πικρὸ Στάικο, δημότη Παπάγου, ὁ ὁποῖος παράπονο τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάν- ἐπίσης χρηματοδότησε τὴν κατα- δρου», ὁ κ. Κωνσταντῖνος Χολέ- σκευὴ καὶ τοποθέτηση, τὸν περα- βας, πολιτικὸς ἐπιστήμων, μὲ θέμα σμένο χρόνο, τοῦ ἀνδριάντα τοῦ «Ἐπικαιρότητα καὶ πολιτιστικὴ Φιλίππου Β’, στοῦ Παπάγου. ἐμβέλεια τοῦ Μεγ. Ἀλεξάνδρου» Στὸ πλαίσιο τῆς προετοιμασίας καὶ ὁ κ. Ἀθανάσιος Λερούνης, τῶν ἀποκαλυπτηρίων τοῦ ἀνδρι- ἐκπαιδευτικὸς καὶ πρόεδρος τῆς άντα ὁ Σύνδεσμος ὀργάνωσε τὴν Μ.Κ.Ο. «Ἕλληνες Ἐθελοντές», Τετάρτη 2 Νοεμβρίου 2011 ἐκδή- μὲ θέμα «Ὁ ἀπόηχος τοῦ ὀνόμα- λωση στὴν αἴθουσα τῆς Παλιᾶς τος τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου στὶς Βουλῆς μὲ θέμα «Ὁ Μέγας Ἀλέξαν- χῶρες τῆς Ἀσίας». δρος στὸν Μύθο καὶ τὴν Ἱστορία», Τὴν ὅλη ἐκδήλωση συντόνισε μὲ σκοπὸ νὰ παρουσιαστεῖ τὸ ἔργο ὁ δρ. Ἰωάννης Παρίσης, ὑποστρά- καὶ ἡ προσωπικότητα τοῦ μεγάλου τηγος ἐ.ἀ., διδάκτωρ Πολιτικῆς στρατηλάτη. Ἐπιστήμης, Πρόεδρος τοῦ Συνδέ- Στὴν ἐκδήλωση αὐτὴ μίλη- σμου. σαν ἡ Πρύτανις κ. Ἑλένη Γλύκα- (Πηγή: http://synmakthra. wordpress.com)
160 Διαφορα Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΦΩΤΙΖΕΙ ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΥ» Ἕνας  ἀπὸ  τοὺς μεγαλύτερους σύγχρονους ἐπιστήμονες  τοῦ εἰκο- στοῦ αἰώνα,  ὁ κ. Λουκᾶς Χριστο- φόρου,   μὲ βαθειὰ πίστη στὸν Θεὸ γίνεται τρανὸ παράδειγμα συμβί- ωσης πίστης - θρησκείας. Γιὰ μία ἀκόμα φορὰ  ἐπιβεβαιώνεται ἀπὸ ἕναν κορυφαῖο διεθνῶς ἐπιστήμονα ὅτι ἡ πίστη εἶναι πέρα  ἀπὸ  τὴν ἐπιστήμη καὶ ὅτι ἡ ἐπιστήμη μπορεῖ νὰ πορευτεῖ καὶ αὐτὴ μὲ τὴν πίστη. (Πηγή: www.pentapostagma.gr) ΑΓΓΕΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΟΔΗΓΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ Τὸ γεγονὸς εἶναι πραγματικὸ μέχρι τὴν τελευταία λεπτομέρεια. Μᾶς τὸ ἀφηγήθηκε ὁ καθηγητὴς τῆς Θερμοδυναμικῆς στὸ Πολυτε-
161 χνεῖο ὁ Ἐπιμελητὴς Ἀ. Καλαμπά- ΒΑΛΤΕ κας, τότε Διευθυντὴς στοῦ Φὶξ καὶ ΤΟ ΤΑΧΙΝΙ αὐτόπτης μάρτυρας. ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΑΣ Σ. Α. Παϊπέτη Ὁμότιμου Καθη- γητοῦ Τὸ 1951, ὅταν πρωθυπουργὸς ἦταν ὁ Νικόλαος Πλαστήρας, ἡ Ταχίνι, σημαίνει πολτὸς σησα- ζυθοποιία ΦΙΞ ἔβαλε ἀγγελία στὶς μιοῦ. ἐφημερίδες καὶ ζητοῦσε ἕναν ὁδηγὸ Ὁ ἀλεσμένος φυσικὸς πολτὸς ἀπὸ αὐτοκινήτου. ἀποφλοιωμένους καὶ ξηροὺς σησα- Μὲ τὴν ἀνεργία ποὺ ὑπῆρχε τότε, μόσπορους στὴ Μεσόγειο παρα- παρουσιάστηκαν δεκάδες ὑποψή- σκευάζεται μὲ ὠμὸ σουσάμι, ἐνῷ φιοι. στὴν Ἀνατολὴ μὲ καβουρδισμένο Ἀνάμεσά τους καὶ ἕνας μεσό- σουσάμι καὶ ἔχει ἐντελῶς διαφορε- κοπος ἄνθρωπος τοῦ μόχθου ποὺ τικὴ γεύση. δήλωσε στὸν ὑπάλληλο τὸν ἐπιφορ- Βέβαια, μπορεῖ νὰ εἶναι πιὸ τισμένο μὲ τὴν πρόσληψη ὅτι νόστιμο καβουρδισμένο, ἀλλὰ ὠμὸ ὀνομάζεται Πλαστήρας. εἶναι πιὸ ὑγιεινό, ἐπειδὴ διατη- Ὁ ὑπάλληλος τοῦ ΦΙΞ κοίταξε ροῦνται τὰ θρεπτικὰ συστατικὰ τὸν ὑποψήφιο πάνω ἀπὸ τὰ γυαλιά καὶ δὲν ἀλλάζει ἡ χημικὴ δομὴ τῶν του καὶ σκέφθηκε ὅτι μποροῦσε νὰ λιπαρῶν του. κάνει καὶ λίγο χιοῦμορ. Τὸ ταχίνι περιέχει πολλὲς βιτα- «Τὸν πρωθυπουργὸ τί τὸν μίνες καὶ πρωτεΐνες καὶ βρίσκεται ἔχετε;», ρώτησε γελώντας. ψηλὰ στὴ λίστα μὲ τὶς πιὸ θρεπτικὲς Ὁ ἄνθρωπος ποὺ ζητοῦσε καὶ γεμάτες σὲ ἐνέργεια τροφές. δουλειὰ δίστασε γιὰ λίγο καὶ μετὰ Εἶναι μία βόμβα πρωτεΐνης (20% εἶπε χαμηλόφωνα, σχεδὸν σὰν νὰ περίπου) καὶ ἀκόρεστων λιπαρῶν ντρεπόταν γι’ αὐτό: καὶ συνεισφέρουν στὴν ὑγεία «Εἶναι ἀδελφός μου. Ἀλλὰ τόσο πολλῶν ὀργάνων, ὅπως τὸ συκώτι ἐκεῖνος, ὅσο κι ἐγώ, ἐπιθυμοῦμε καὶ τὰ νεφρά. αὐτὸ νὰ μὴ σᾶς ἐπηρεάσει, ἂν ὑπάρ- Ἀποτελεῖ ἰδανικὸ ὑποκατάστατο χει κάποιος κατάλληλος γι’ αὐτὴν τῶν ζωικῶν πρωτεϊνῶν, ἰδιαιτέρα τὴ θέση». σὲ περιόδους νηστείας, ἀφοῦ περι- Αὐτὴ ἦταν ἡ πολιτικὴ ἠθικὴ καὶ έχει σημαντικὴ ποσότητα φυτικῶν ἡ ἑλληνικὴ λεβεντιὰ στὴν κοινω- πρωτεϊνῶν ὑψηλῆς, ὅμως, βιολο- νία μας πρὶν ἀπὸ χρόνια. γικῆς ἀξίας, ποὺ δροῦν ἀναζωογο- Μὲ πολλοὺς χαιρετισμοὺς νητικὰ καὶ ἀντιγηραντικὰ γιὰ τὸν Ἀντιναύαρχος ἐ.ἀ. ὀργανισμό. Δρ. Στυλιανὸς Πολίτης (Πηγή: Meacolpa)
162 οἱ ἄνθρωποι μὲ ἐθελοντικὴ δράση ΟΣΟΙ ΒΟΗΘΟΥΝ ποὺ ἔχουν ὡς βασικό τους κίνητρο τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους ἀπαλλάσ- ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ σονται ἀπὸ πιθανοὺς στρεσογόνους ΑΠΟ ΚΑΘΑΡΗ παράγοντες ποὺ σχετίζονται μὲ τὸν ΑΝΙΔΙΟΤΕΛΕΙΑ ἐθελοντισμό, ὅπως ὁ περιορισμὸς ΕΧΟΥΝ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΥΓΕΙΑ τοῦ χρόνου καὶ ἡ ἔλλειψη ἀμοιβῆς», ΚΑΙ ΖΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ σημείωσε ἡ ἐπικεφαλῆς τῆς μελέτης, δρ. Sara Konrath. Ἡ ἔρευνα δημοσιεύθηκε στὴν ἐπιθεώρηση Health Psychology τῆς Ἀμερικανικῆς Ψυχολογικῆς Ἑται- ρείας. Ὅσοι κάνουν τὸ καλὸ ἔχουν (Πηγή: www.pentapostagm) μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωῆς ἀπὸ τοὺς πιὸ ἄσπλαχνους συνανθρώ- πους τους, ὑποστηρίζει νέα ἀμερι- κανικὴ ἔρευνα, καὶ ὄχι μόνο αὐτό· τὰ ἀποτελέσματα τῆς μελέτης ἔδει- ξαν ὅτι ὅσοι προθυμοποιοῦνται νὰ βοηθήσουν τοὺς ἄλλους «ἀπὸ καθαρὴ ἀνιδιοτέλεια καὶ ὄχι ἀπὸ προσωπικὸ ὄφελος» ἐπίσης ζοῦν περισσότερο. Ἐρευνητὲς ἀπὸ τὸ πανεπιστήμιο τοῦ Μίσιγκαν στὶς Ἡνωμένες Πολι- TΑ ΕΒΡΑΪΚΑ τεῖες μελέτησαν ἕνα τυχαῖο δεῖγμα ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΑ! 10.317 φοιτητῶν ἀπὸ τὴν ἀποφοί- τησή τους τὸ 1957 μέχρι σήμερα. Τὸ 2004 οἱ συμμετέχοντες ἐρωτή- θηκαν ἂν εἶχαν ἐθελοντικὴ δράση τὰ τελευταῖα δέκα χρόνια καὶ πόσο Ὁ Ἑβραῖος Joseph Isaac Jahuda συχνὴ ἦταν αὐτή. ἔγραψε: Προκειμένου νὰ διαπιστωθοῦν «Τὰ Ἑβραϊκὰ δὲν δύνανται νὰ τὰ κίνητρα τῆς ἐθελοντικῆς τους καταστοῦν ἐντελῶς ἀντιληπτὰ δράσης, κλήθηκαν νὰ ἀπαντήσουν παρὰ μόνο μέσῳ τῶν Ἑλληνικῶν»! σὲ δέκα διευκρινιστικὲς ἐρωτήσεις. Οἱ ἐπιστήμονες ἀνακάλυψαν ὅτι Ὁ Joseph Isaac Jahuda γεννή- μετὰ ἀπὸ τέσσερα χρόνια τὸ 4,3% θηκε στὴν Ἱερουσαλήμ, διαπρεπὴς τῶν μὴ ἐθελοντῶν εἶχε πεθάνει, δικηγόρος στὸ Λονδίνο, καθηγητὴς ἐνῷ τὴν ἴδια κατάληξη εἶχε καὶ τὸ τῆς ἑβραϊκῆς γλώσσας στὴν Ἰουδα- 4% ἐθελοντῶν μὲ ἰδιοτελῆ κίνητρα. ϊκὴ σχολὴ τῆς Ταγγέρης. Ἰουδαῖος Ἀντίθετα, μόλις τὸ 1,6% τῶν στὴν ἐθνότητα καὶ τὸ θρήσκευμα, ἀνιδιοτελῶν ἐθελοντῶν εἶχε πεθά- γνωρίζων ἄριστα ἀπὸ στήθους τὴν νει μετὰ ἀπὸ τέσσερα χρόνια. Παλαιὰ Διαθήκη, τὴν ἀρχαία καὶ «Αὐτὸ μπορεῖ νὰ σημαίνει ὅτι νέα ἑβραϊκή, τὸ ἥμισυ τοῦ Κορα-
163 νίου ἀπὸ στήθους, τὴν ἀρχαία καὶ the difference between them is a νέα Ἀραβική, τὴ Γαλλική, τὴν matter of pronunciation. So much Ἀγγλική, τὴ Λατινική. Μετὰ τὴν that Hebrew cannot be properly ἐπαφή του μὲ τὶς ἑλληνικὲς λέξεις understood except through Greek.» ἀποφάσισε νὰ κάνει συγκριτικὴ (γενικῶς ἡ διαφορὰ μεταξύ τους ἔρευνα τῶν συγγενῶν γλωσσῶν εἶναι θέμα προφορᾶς. Τόσο πολὺ Ἑβραϊκῆς καὶ Ἀραβικῆς πρὸς τὴν ὥστε τὰ Ἑβραϊκὰ δὲν δύνανται Ἑλληνικὴν Ὁμηρική, ποὺ ἐξέμαθε. νὰ καταστοῦν ἐντελῶς ἀντιληπτὰ Ἐπὶ 30 ἔτη ὁ μεγαλοφυὴς ἐρευ- παρὰ μόνο μέσῳ τῶν Ἑλληνικῶν). νητὴς συνέκρινε τὶς τρεῖς γλῶσσες, ὥσπου ἐξέδωσε τὸ 1982 στὸ Λονδίνο (Πηγή: http://www.forums.gr/ (Becket Publications Oxford, 1982, showthread.php ISBN 0-7289-0013-0) ἕνα βιβλίο http://www.grecoreport.com/ 680 σελίδων μὲ τίτλο «HEBREW IS hebrew_is_greek.htm) GREEK» (Τὰ Ἑβραϊκὰ εἶναι Ἑλληνικὰ) καὶ τὰ Ἀραβικά, ποὺ κατ’ οἰκονομία δὲν συμπεριέλαβε στὸν τίτλο. Τὸ βιβλίο προλογίζει ὁ Ἑβραῖος καθηγητὴς Ἀρχαίων Γλωσσῶν στὸ Πανεπιστήμιο τῆς Νέας Ὑόρκης (ἀπὸ 1962) Saul Levin. Ὁ συγγραφέας J. Yahuda ὑποστη- ρίζει ὅτι «Overwhelming evidence proves conclusively that Biblical Hebrew is camouflaged Greek - in grammar as well as vocabulary» (ἀναντίρρητη ἀπόδειξη ἐπιβεβαιώ- νει τελικῶς ὅτι τὰ βιβλικὰ Ἑβρα- ϊκὰ εἶναι κεκαλυμμένα Ἑλληνικὰ τόσον στὴ γραμματικὴ ὅσον καὶ στὸ λεξιλόγιο) καὶ ὅτι «by and large,
164 ΟΙ EΚΔΟΣΕΙς ΜΑΣ ΟΣΙΟΥ ΕΦΡΑΙΜ ΤΟΥ ΣΥΡΟΥ Λόγος στὸν Προφήτη Ἰωνᾶ καὶ γιὰ τὴ μετάνοια τῶν Νινευϊτῶν. Προσφέρεται ΔΩΡΕΑΝ Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΜΑΣ Βιομετρικὰ διαβατήρια, Ἠλεκτρονικὲς ταυτότητες... (Δεύτερη ἔκδοση) Τιμή: 7 Εὐρώ Ο ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΠΑΪΣΙΟΣ - ΩΣ ΝΕΟΣ ΚΑΙ ΒΟΗΘΩΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ Προσφέρεται ΔΩΡΕΑΝ
165 ΟΙ EΚΔΟΣΕΙς ΜΑΣ ΒΙΟΣ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ Ὀπτικοακουστικὴ ψηφιακὴ κασετίνα μὲ τὸν βίο τοῦ Γέροντος Παϊσίου. Προσφέρεται ΔΩΡΕΑΝ ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ «Τό Μυστήριο τοῦ Γάμου - Κοινωνία Ἀγάπης» Προσφέρεται ΔΩΡΕΑΝ ΠΑΝΤΕΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗ (Παντέλ-Ἀγᾶ) «Μνῆμες τοῦ Ποντιακοῦ Ἔπους 1913-1922» Τιμή: 7 Εὐρώ
166 ΟΙ EΚΔΟΣΕΙς ΜΑΣ ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ ΑΒΒΑ ΙΣΑΑΚ ΤΟΥ ΣΥΡΟΥ Τιμή: 5 Εὐρώ ΜΑΡΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΜΑΣΟΥΛΑ «Ὁ Ἅγιος τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός» Προσφέρεται ΔΩΡΕΑΝ
167 1 «Ἐρῶ» ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤ ΕΜΒΡΙΟΣ Τεύχη 1-7 2011 / ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟ ΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ / ΤΕΥΧΟΣ 7 /ΤΙΜΗ: 4 ΕΥΡΩ ΙΑΝ. 2010 - ΣΕΠΤ. 2011 χριστόφορος παπουλᾶ κοσ † 18 - 01 - 1861 150 χρόνια ἀπὸ τὴν κοίμησή του. ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΑΥΤΟ ΓΡΑΦΟΥΝ: ΑΡΧΙΜ. ΝΕΚΤΑΡΙΟ Σ ΠΕΤΤΑΣ ΜΕΡΟΠΗ ΣΠΥΡΟΠΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΤΡΙΤΟΣ ΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΕΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟ ΧΟΛΕΒΑΣ ΥΛΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΜΑΡΙΝΗΣ ΣΩΤΗΡΙΟΣ ΚΟΛΛΙΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΡΠΑΤΖΗ ΠΕΤΡΟΣ ΤΣΟΔΟΥΛΟΣ Δρ. Ε. ΖΕΛΛΙΟΥ-ΜΑ ΑΡΧΙΜ. ΝΙΚΟΔ. ΣΤΟΡΟΚΩΣΤΑ ΚΑΝΣΙΖΟΓΛΟΥ ΣΤΑΘΗΣ ΠΕΛΑΓΙΔΗΣ IΩΑΝΝΗΣ ΑΡΜΕΝΑΚΗ π. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Σ ΠΑΡΟΥΤΟΓΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΑΡΤΕΜΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΤΑΠΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ ΧΕΙΛΑΔΑΚ ΗΣ «Ρωμνιός» Τεύχη 1-3 ΜΑΪ. 2011 - ΟΚΤ. 2011
168 ΔΕΛΤΙΟ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ Πρός: «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ Μοναστηρίου 225, 54628 Μενεμένη-Θεσσαλονίκη, τηλέφωνο.: 2310 552207, τηλεομοιότυπο.: 2310 552209 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΗ (ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΤΕ ΟΛΑ ΤΑ ΠΕΔΙΑ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: Τ. Κ.: ΠΟΛΗ: ΧΩΡΑ: ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ / ΙΔΙΟΤΗΤΑ: ΤΗΛΕΦΩΝΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ: ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ: 20 ΕΥΡΩ, ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ: 40 ΕΥΡΩ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ: Eurobank, IBAN: GR4002603220000140200352972, BIC: EFGBGRAA ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙΤΕ ΤHN ΑΧΕΛΩΟΣ TV «ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ»
169 Σ" ΣΥΝΗ ΕΚ ΔΟΣΗ ΡΩΜΗΟ ΝΕΑ κλοφόρησε ΝΩΜΕΝΗΣ ις κυ ῆς "Ε Μόλ ἐκδόσεις τ ς ἀπὸ τὶ Τὰ Ἁγιορειτικὰ Μνημεῖα τῆς Φύσεως Μοναχοῦ ΜΑΞΙΜΟΥ Ἰβηρίτου (Νικολοπούλου), Ἐκδόσεις «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ», Ἅγιον Ὄρος 2011
170 Ἀποστέλλεται δωρεάν, τιμῆς ἕνεκεν. ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» Τηλέφωνo: 2310 55 22 07, Email: contact@enromiosini.gr www.enromiosini.gr

More Related Content

PDF
¨ΕΡΩ¨ - 5ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - ( ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 5ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ- ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - ( ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 

What's hot

PDF
¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010)
byΣσστ!!! Επιλογές
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 16ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
byΣσστ!!! Επιλογές
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010)
byΣσστ!!! Επιλογές
 
¨ΕΡΩ¨ - 16ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
byΣσστ!!! Επιλογές
 
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 

Similar to ¨ΕΡΩ¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011)

PDF
1724
byΑετοί Ολύμπου
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ - ΝΕΑ ΟΜΟΛΟΓΙΑ ΠΙΣΤΕΩΣ - ΕΤΟΣ ΝΔ΄ ΦΥΛΛΟ 2046
bySpyridon Voykalis
 
PDF
ΑΠΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΧΑΣΜΟΣ - ΑΚΑΙΝΟΤΟΜΗΤΟ ΠΛΗΡΩΜΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
bySpyridon Voykalis
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
ΕΡω τεύχος 20
byΒατάτζης .
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
1723
byΑετοί Ολύμπου
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PPTX
Θ.Ε..3.1 Εκκλησία
byPapanikolaou Dimitris
 
PDF
Σσστ!!! Επιλογές 2012 - 2ο έτος - 21ο τεύχος
byΣσστ!!! Επιλογές
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
Σσστ!!! Επιλογές 2013 - 3ο έτος - 26ο τεύχος
byΣσστ!!! Επιλογές
 
PPTX
θ.ε.2.5 ιεροσυνη
byPapanikolaou Dimitris
 
PDF
θρησκευτικα A λυκ. 1967
byGIA VER
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
1727
byΑετοί Ολύμπου
 
PDF
Σσστ!!! Επιλογές 2012 - 2ο Έτος-17ο τεύχος
byΣσστ!!! Επιλογές
 
1724
byΑετοί Ολύμπου
 
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ - ΝΕΑ ΟΜΟΛΟΓΙΑ ΠΙΣΤΕΩΣ - ΕΤΟΣ ΝΔ΄ ΦΥΛΛΟ 2046
bySpyridon Voykalis
 
ΑΠΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΧΑΣΜΟΣ - ΑΚΑΙΝΟΤΟΜΗΤΟ ΠΛΗΡΩΜΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
bySpyridon Voykalis
 
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
ΕΡω τεύχος 20
byΒατάτζης .
 
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
1723
byΑετοί Ολύμπου
 
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
Θ.Ε..3.1 Εκκλησία
byPapanikolaou Dimitris
 
Σσστ!!! Επιλογές 2012 - 2ο έτος - 21ο τεύχος
byΣσστ!!! Επιλογές
 
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
Σσστ!!! Επιλογές 2013 - 3ο έτος - 26ο τεύχος
byΣσστ!!! Επιλογές
 
θ.ε.2.5 ιεροσυνη
byPapanikolaou Dimitris
 
θρησκευτικα A λυκ. 1967
byGIA VER
 
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
1727
byΑετοί Ολύμπου
 
Σσστ!!! Επιλογές 2012 - 2ο Έτος-17ο τεύχος
byΣσστ!!! Επιλογές
 

More from ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.

PDF
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
PDF
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
by ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 

Recently uploaded

PPTX
5.3 χριστιανισμοσ ελληνισμος ΑΠΟ ΤΑ ΦΑΓΙΟΥΜ ΣΤΙς ΕΙΚΟΝΕΣ.pptx
byzaxoula9
 
PDF
3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας - Res publica.pdf
byKvarnalis75
 
PPTX
Λογοτεχνία Α' Λυκείου, Κωστής Παλαμάς, Το πανηγύρι στα σπάρτα.pptx
byVassiliki Yiannou
 
PDF
ΕσωτερικόςΚανονισμόςΛειτουργίαςΣχολικήςΜονάδας56ΓυμνάσιοΑθήνας
byTassos Karampinis
 
PDF
Τροφή για δράση, Εθνική δράση κατά της παχυσαρκίας
byTheresa Giakoumatou
 
PDF
340 - Dynamh Laplace a.pdf
byStathis Gourzis
 
PDF
ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ -19ο αι. Εισαγωγή
byKvarnalis75
 
PDF
1. Πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, την Κωνσταντινούπολη και τηνΚύπρο
byKvarnalis75
 
PDF
Τιβέριος και Γάιος Γράκχος
byKvarnalis75
 
PDF
3. Πρόσφυγες από τα νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη
byKvarnalis75
 
PDF
Εκπαιδευτήρια Γ.Ζώη Δ Δημοτικού Γλώσσα β_ τεύχος.pdf
byzohsschool
 
PPTX
Προβλήματα εξισώσεων 2ου βαθμού - Γ γυμνασίου
byssuserc6f542
 
PDF
2. Πρόσφυγες από τον ελλαδικό χώρο
byKvarnalis75
 
PDF
4. Η στάση της πολιτικής ηγεσίας απέναντι στο προσφυγικό ζήτηματος
byKvarnalis75
 
PDF
ethniko_apolitirio_parousiasi2026YPAITH.pdf
bykonstantinantountoum1
 
5.3 χριστιανισμοσ ελληνισμος ΑΠΟ ΤΑ ΦΑΓΙΟΥΜ ΣΤΙς ΕΙΚΟΝΕΣ.pptx
byzaxoula9
 
3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας - Res publica.pdf
byKvarnalis75
 
Λογοτεχνία Α' Λυκείου, Κωστής Παλαμάς, Το πανηγύρι στα σπάρτα.pptx
byVassiliki Yiannou
 
ΕσωτερικόςΚανονισμόςΛειτουργίαςΣχολικήςΜονάδας56ΓυμνάσιοΑθήνας
byTassos Karampinis
 
Τροφή για δράση, Εθνική δράση κατά της παχυσαρκίας
byTheresa Giakoumatou
 
340 - Dynamh Laplace a.pdf
byStathis Gourzis
 
ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ -19ο αι. Εισαγωγή
byKvarnalis75
 
1. Πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, την Κωνσταντινούπολη και τηνΚύπρο
byKvarnalis75
 
Τιβέριος και Γάιος Γράκχος
byKvarnalis75
 
3. Πρόσφυγες από τα νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη
byKvarnalis75
 
Εκπαιδευτήρια Γ.Ζώη Δ Δημοτικού Γλώσσα β_ τεύχος.pdf
byzohsschool
 
Προβλήματα εξισώσεων 2ου βαθμού - Γ γυμνασίου
byssuserc6f542
 
2. Πρόσφυγες από τον ελλαδικό χώρο
byKvarnalis75
 
4. Η στάση της πολιτικής ηγεσίας απέναντι στο προσφυγικό ζήτηματος
byKvarnalis75
 
ethniko_apolitirio_parousiasi2026YPAITH.pdf
bykonstantinantountoum1
 

¨ΕΡΩ¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011)

  • 1.
    1 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011 /ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗς-ΠΡΟΒΟΛΗς ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ / ΤΕΥΧΟΣ 8 / ΙΑ μα ΗΣ ω ι ερ ΚΛ φ ΕΚ α ην στ "Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ Τ ΙΘΗΝΟΣ Τ ΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΜΑΣ" ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΑΥΤΟ ΓΡΑΦΟΥΝ: ΜΗΤΡ. ΑΙΤΩΛΙΑΣ & ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ κ. ΚΟΣΜΑΣ, ΜΗΤΡ. ΠΙΣΙΔΙΑΣ κ. ΣΩΤΗΡΙΟΣ, ΑΡΧΙΜ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΨΑΝΗΣ, ΑΡΧΙΜ. ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΥΡΙΑΖΟΠΟΥΛΟΣ, ΑΡΧΙΜ. ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ ΚΑΝΣΙΖΟΓΛΟΥ, ΑΡΧΙΜ. ΑΧΙΛΛΙΟΣ ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ, ΑΡΧΙΜ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΚΟΚΛΙΩΤΗΣ, ΠΡΩΤΟΠΡ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΖΗΣΗΣ, ΠΡΩΤΟΠΡ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ, ΠΡΩΤΟΠΡ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΜΠΑΤΙΣΤΑΤΟΣ, ΠΡΩΤΟΠΡ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΡΟΥΤΟΓΛΟΥ, π. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΑΛΛΙΑΚΜΑΝΗΣ, ΠΡΩΤΟΠΡ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΕΤΑΛΛΗΝΟΣ, ΙΕΡΟΜ. ΛΟΥΚΑΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΤΗΣ, ΜΟΝ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΤΗΣ, π. ΠΟΡΦΥΡΙΟΣ GEORGI, ΒΟΥΡΛΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ΣΚΑΛΤΣΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, ΤΣΙΓΚΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ, ΚΟΥΚΟΥΣΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ, ΓΚΑΒΑΡΔΙΝΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΣΙΑΣΙΟΣ ΛΑΜΠΡΟΣ, ΡΕΡΑΚΗΣ ΗΡΑΚΛΗΣ, ΜΠΑΚΑΣ Θ. ΙΩΑΝΝΗΣ
  • 2.
    2 “Ὤ πατρίς μουμικρά! Πόσο μεγάλη εἶσαι ἐν τῇ θρησκείᾳ σου.” Μοναχὸς Ἀνδρόνικος (κατὰ κόσμον Ἀλέξανδρος Μωραϊτίδης)
  • 3.
    1 EΚΔΟΤΙΚO ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΕ Υ ΧΟΣ ΑΡ. 8/ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟς 2011 ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ TOY ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕ ΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑ Σ «Ἡ Ἐκκλησία τιθηνὸς τοῦ Γένους» Εἶναι σημεῖο τῶν καιρῶν ποὺ ζοῦμε νὰ χαρακτη- ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ - ΕΚΔΟΤΗΣ ρίζεται ἀπὸ ἀρκετοὺς ἡ Ἐκκλησία ὡς «θεσμός». Καὶ «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» μάλιστα νὰ ὑποστηρίζεται ὅτι διέρχεται κρίση μαζὶ μὲ ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ τοὺς ὑπόλοιπους θεσμοὺς τῆς χώρας μας. Μία τέτοια -ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ διαπίστωση δυστυχῶς ἀγνοεῖ πὼς ἡ Ἐκκλησία δὲν ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ εἶναι μόνον πέτρες καὶ τοῖχοι, πρόσωπα καὶ κανόνες, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ KATA TON ΝΟΜΟ ἀλλὰ πρωτίστως εἶναι Πίστη καὶ τρόπος ζωῆς. Ἔχει Παπαδόπουλος Θεόφιλος, Πρόεδρος Κεφαλή της τὸν Κύριο ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστὸ καὶ ὡς ἐκ Τηλ.: 6985 085 012 τούτου ἔρχεται ἀπὸ τὴν Ἀρχὴ τοῦ κόσμου τούτου καὶ νικηφόρα συνεχίζει ὣς τὸ τέλος τοῦ Αἰῶνος. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Ὅπως χαρακτηριστικὰ λέγει ὁ Ἱερὸς Χρυσόστο- Χειλαδάκης Νικόλαος μος: «Τίποτε δὲν εἶναι ἴσο μὲ τὴν Ἐκκλησία. Μὴ μοῦ λέγης τὰ τείχη καὶ τὰ ὅπλα, διότι τὰ τείχη μὲ τὸ χρό- ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Βιλλιώτης Γεώργιος νο παλαιώνουν, ἐνῷ ἡ Ἐκκλησία ποτὲ δὲν γερνᾶ. Τὰ Γαλανόπουλος Χρῆστος τείχη οἱ βάρβαροι τὰ γκρεμίζουν, τὴν Ἐκκλησία ὅμως Θανάσουλας Δῆμος οὔτε οἱ δαίμονες δὲν τὴν νικοῦν. Καὶ ὅτι τὰ λόγια αὐτὰ δὲν εἶναι μεγάλη καύχηση, τὸ μαρτυροῦν τὰ πράγμα- ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΥΛΗΣ τα. Πόσοι πολέμησαν τὴν Ἐκκλησία καὶ αὐτοὶ ποὺ Παπαδόπουλος Θεόφιλος τὴν πολέμησαν χάθηκαν; Αὐτὴ ὅμως ἀνέβηκε πάνω ἀπὸ τοὺς οὐρανούς. Τέτοιο μεγαλεῖο ἔχει ἡ Ἐκκλησία. ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Ὅταν τὴν πολεμοῦν, νικάει· ὅταν τὴν ἐπιβουλεύω- Βιλλιώτης Γεώργιος νται, θριαμβεύει· ὅταν τὴν βρίζουν, γίνεται λαμπρότε- Τζίκα Δήμητρα Βελέτζας Χρῆστος ρη· δέχεται τραύματα καὶ δὲν πέφτει ἀπὸ τὶς πληγές· κλυδωνίζεται, ἀλλὰ δὲν παθαίνει ναυάγιο· παλεύει, ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ-ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ἀλλὰ μένει ἀήττητη· ἀγωνίζεται, ἀλλὰ δὲν νικιέται.» Ἀνανιάδης Γεώργιος Ἂς μὴν ἔχουμε λοιπὸν κανένα φόβο γιὰ τὴν Ἐκκλησία παρὰ μόνο βεβαιότητα ὅτι αὐτὴ θὰ στέκη ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ πάντοτε, μὲ σιγουριὰ καὶ μὲ ἀσφάλεια. Ἂν εἶναι κάτι & ΣΥΝΔΡΟΜΩΝ ποὺ θὰ πρέπη νὰ ἀγωνιοῦμε καὶ νὰ προσπαθοῦμε εἶναι Ἰωαννίδου Μαρία γιὰ τὴν προσωπική μας στάση ἀπέναντί της. Καὶ τοῦτο Τηλ.: 2310 552 207 γιατί σήμερα, ὅσο ποτὲ ἄλλοτε, πλήθυναν οἱ φωνὲς EΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ ποὺ πασχίζουν νὰ διαβάλλουν τὴν κρίση μας καὶ τὴν Ἐσωτερικοῦ: 20 Εὐρώ, Ἐξωτερικοῦ: 40 Εὐρώ ὀπτική μας. «Ποῦ εἶναι ἡ Ἐκκλησία;» φωνάζουν. «Τὸ Ἱερατεῖο, οἱ παπάδες, νὰ δώσουν τὰ χρυσαφικὰ γιὰ νὰ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ σωθοῦμε», μυκτηρίζουν καὶ ἄλλα τέτοια θλιβερὰ ποὺ Eurobank, BIC: EFGBGRAA μᾶς κλονίζουν, θολώνουν τὸ μυαλὸ καὶ τὴ ματιά μας. IBAN: GR4002603220000140200352972 Τὸ τεῦχος τοῦ 'Eρῶ ποὺ κρατᾶτε στὰ χέρια σας εἶναι ἀφιερωμένο στὴν Ἐκκλησία καὶ ἔχει ὡς στόχο ΓΡΑΦΕΙΑ νὰ μᾶς φανερώση, ἔστω καὶ λίγο, τὸ τί εἶναι ἡ Ἐκκλη- Μοναστηρίου 225, 546 28 Θεσσ/νίκη σία καὶ τὴ σπουδαιότητα ποὺ αὐτὴ ἔχει γιὰ τὸ Γένος Τηλ. παραγγελιῶν: 2310 552 713 Τηλεομ.: 2310 552 209 μας. Νὰ μᾶς δώση νὰ καταλάβουμε ὅτι ἡ Ἐκκλησία γιὰ ἐμᾶς τοὺς Ἕλληνες εἶναι ἡ Μάνα μας, αὐτὴ ποὺ μᾶς Διαδίκτυο: www.enromiosini.gr ἔδωσε ζωή, μᾶς ἐξέθρεψε καὶ μᾶς μεγάλωσε καὶ μᾶς ἀγαπᾶ, τὸν κάθε ἕναν ἀπὸ ἐμᾶς ξεχωριστὰ καὶ μὲ τὸν Ἠλεκτρ. ταχυδρομεῖο: τρόπο ποὺ ἁρμόζει. Συντρέχει στὶς δύσκολες στιγμές contact@enromiosini.gr μας, ὑπομένει καρτερικὰ τὶς ἐφηβικές μας ἀντιδρά- Οἱ συγγραφεῖς τῶν ἄρθρων φέρουν τήν σεις, χαίρεται καὶ συμπάσχει στοὺς προσωπικοὺς καὶ εὐθύνη γιά τίς ἀπόψεις τους. συλλογικοὺς ἀγῶνες μας, εὔχεται γιὰ ὅλους μας καὶ θέλει νὰ εἴμαστε ἀγαπημένοι μεταξύ μας γιατί εἴμαστε ISSN: 1792-2828 ἀδέλφια, εἴμαστε τὰ παιδιά της. Εἴθε νὰ τὸ καταλάβου- με καὶ νὰ τὸ βιώσουμε. Ἀμήν.
  • 4.
    ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2 οκτωβριου - δεκ Ε Μ Β Ρ Ι Ο Υ 2 0 1 1 Η ΦΥΣΗ Κ Α Ι Η Λ ΑΤΡΕΙ Α ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΙΕΡΑ ΠΟΣΤΟΛ ΙΚ Η ΕΣΧ ΑΤΟΛΟΓΙ Α ΤΟ ΠΟΛ ΙΤΕΥ Μ Α ΤΗΣ ΕΚ Κ Λ ΗΣΙ ΑΣ ΜΟΝΑ Χ ΙΣΜΟΣ Κ ΑΤΑΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΤΗΣ ΕΚ Κ Λ ΗΣΙ ΑΣ Σκαλτσῆ Παναγιώτη Κ Α Ι ΕΚ Κ Λ ΗΣΙ Α Μ Α ΡΤΥ ΡΙ ΑΣ Π Α ΡΑ ΔΟΣΗ Βασιλείου Ἀθ. Τσίγκου Σελ. 18 Ἀρχιμανδρίτου Μητροπολίτου Διάκου π. Πορφυρίου Σελ. 9 Γεωργίου Καψάνη Πισιδίας Σωτηρίου Σελ. 66 Σελ. 32 Σελ. 51 ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΤΡΙΜΗΝΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ σ. 4 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ σ. 57 ΤΟ ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ π. Γεωργίου Δ. Μεταλληνοῦ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ σ. 9 Η ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ Μοναχοῦ Νικολάου Γρηγοριάτη ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ σ. 61 Ο ΕΘΝΟΦΥΛΕΤΙΣΜΟΣ Βασιλείου Ἀθ. Τσίγκου ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΔΙΚΗ ΤΟΥ σ. 16 Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΔΕΣΜΕΙΝ ΚΑΙ ΛΥΕΙΝ Ἰωάννη Θ. Μπάκα Μητροπολίτου Αἰτωλίας & Ἀκαρνανίας σ. 66 ΕΣΧΑΤΟΛΟΓΙΑ κ. Κοσμᾶ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ σ. 18 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Διάκου π. Πορφυρίου Παναγιώτη Σκαλτσῆ σ. 72 ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΑΙ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΟ σ. 23 Ο ΠΛΟΥΤΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ π. Βασιλείου Καλλιακμάνη Πρωτοπρεσβύτερου Θεοδώρου Ζήση σ. 76 ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ σ. 26 ΠΩΣ ΔΙΑΒΑΖΟΥΝ ΟΙ ΠΑΛΑΙΟΙ Πρωτοπρεσβ. Βασιλείου Α. Γεωργόπουλου ΤΗΝ ΕΞΩ ΣΟΦΙΑ σ. 79 ΠΑΤΕΡΕΣ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Λάμπρου Σιάσιου Ἐπιμέλεια π. Ἀναστασίου Παρούτογλου σ. 32 ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Ἀρχιμανδρίτου Γεωργίου Καψάνη ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ-ΝΕΟΤΗΤΑ σ. 37 Η ΔΙΑΣΠΟΡΑ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΡΕΣΕΩΣ σ. 86 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Βασιλείου Κουκουσᾶ ΣΤΟΝ ΑΠΕΓΚΛΩΒΙΣΜΟ ΤΩΝ ΝΕΩΝ σ. 43 ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΥΓΙΕΣ ΦΡΟΝΗΜΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΛΗΘΑΡΓΟ ΚΑΙ ΒΙΩΜΑ Ἠρακλῆ Ρεράκη Ἀρχιμ. Νικοδήμου Κανσίζογλου σ. 90 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΟΝΤΑ σ. 47 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟΥΣ ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΟΥΣ ΜΙΑ, ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ Πρωτοπρεσβ. Γρηγορίου Μπατιστάτου π. Λουκᾶ Γρηγοριάτη σ. 51 ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΤΑΘΕΣΗ ΓΛΩΣΣΑ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ Μητροπολίτου Πισιδίας Σωτηρίου, σ. 92 Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ (ὁ ἀπό Κορέας) Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη
  • 5.
    3 Ο ΛΟΓΟΣ ΣΥΣΤΗΜ ΑΤΑ Η ΣΥ ΜΒΟΛ Η ΜΕΛΩΔΟΙ Κ Α Ι ΜΙΑ «ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ» ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΧ ΕΣΕΩΝ ΤΗΣ ΒΥΖΑ ΝΤΙΝΗΣ Υ ΜΝΟΓΡΑΦΟΙ ΕΛΛΗΝΙΔΑ! Γεωργίου Βιλλιώτη ΕΚ Κ Λ ΗΣΙ ΑΣ ΜΟΥΣΙΚ ΗΣ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΩΝ Χαράς Νικοπούλου Κ Α Ι ΠΟΛ ΙΤΕΙ ΑΣ ΣΤΗ ΔΙ Α ΜΟΡΦΩ- Χ ΡΙΣΤΟΥ ΓΕΝΝΩΝ Σελ. 154 Σελ. 92 ΣΗ τησ Λ ΑΤΡΕΙ ΑΣ Γεωργίου Γκαβαρδίνα Περσυνάκη Ἐμμανουήλ Σελ. 106 Ἀθανασίου Θ. Βουρλῆ Σελ. 126 Σελ. 120 ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ σ. 99 ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΘΕΜΑΤΟΦΥΛΑΚΕΣ σ. 134 ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ Ἀρχιμανδρίτου Χριστοδούλου Κοκλιώτη ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ σ. 137 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ Θεώνης Μπούρα ΜΙΣΘΟΔΟΣΙΑ ΚΛΗΡΙΚΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Ἀρχιμανδρίτου Πέτρου Μποζίνη σ. 141 ΤΟ ΠΑΠΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΞΟΥΣΙΑΣ σ. 103 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 ΚΑΙ Ο Hans Küng, (μτφ. Ἀρχιμ. Μελέτιος Κουράκλης) ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ σ. 142 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Κωνσταντίνου Δεσποτόπουλου «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» σ. 106 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΧΕΣΕΩΝ σ. 144 ΣΧΕΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ-ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ Μανόλη Γ. Δρεττάκη Γεωργίου Χ. Γκαβαρδίνα σ. 147 ΑΠΟΠΟΙΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡAΔΟΣΗ Μητροπολίτου Δρυϊνουπόλεως, σ. 112 Η ΕΥΛΑΒΕΙΑ ΤΩΝ ΠΙΣΤΩΝ Πωγωνιανῆς καὶ Κονίτσης κ. Άνδρέα ΣΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΜΑΣ σ. 148 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΟΝΤΑ Ἀρχιμανδρίτου Ἀχιλλίου Τσούτσουρα ΣΤΟΥΣ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ σ. 116 ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΟ ΓΗΡΟΚΟΜΕΙΟ ΖΩΣΙΜΑΔΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΚΑΙ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ Πέτρου Ἀ. Τσόδουλου Ἀρχιμανδρίτου Χρίστου Κυριαζόπουλου σ. 150 ΠΡΩΤΟΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤEΧΝΗ σ. 151 «ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΟΣ Ο ΝΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΩΡΕΑ ΟΡΓΑΝΩΝ» σ. 120 Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ Μητροπολίτου Πειραιῶς κ. Σεραφείμ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΟΥ Θ.ΛΑΤΡΕΙΑΣ Ἀθανάσιου Βουρλῆ σ. 126 ΜΕΛΩΔΟΙ ΚΑΙ ΥΜΝΟΓΡΑΦΟΙ σ. 156 ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ Ἐμμανουήλ Περσυνάκη σ. 130 ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ σ. 160 ΔΙΑΦΟΡΑ Σπυρίδωνος Μαρίνη
  • 6.
    4 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ὀρθόδοξα π. Γεωργίου Δ. Μεταλληνοῦ Ὁμότιμου καθηγητοῦ πνευματικά θέματα Θεολογικῆς Σχολῆς Πανεπ. Ἀθηνῶν Ἡ Ἐκκλησία ὑπάρχει καὶ ἐνερ- γεῖ στὸν κόσμο ὡς σῶμα Χριστοῦ καὶ ἐν Χριστῷ κοινωνία, ὡς ὁ χῶρος πραγματώσεως τῆς Ὀρθοδο- ξίας, τοῦ πληρώματος τῆς Ἀληθείας, ποὺ εἰσήγαγε στὸν κόσμο καὶ τὴν ἱστορία ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός. Ἂν θέλαμε νὰ ὁρίσουμε, συμβατικά, τὸν Χριστια- νισμὸ ὡς Ὀρθοδοξία, θὰ λέγαμε ὅτι εἶναι ἡ ἐμπειρία τῆς παρουσίας τοῦ Ἀκτίστου (Τριαδικοῦ Θεοῦ) μέσα στὴν ἱστορία καὶ ἡ δυνατότητα τοῦ κτιστοῦ (τοῦ ἀνθρώπου) νὰ γίνει θεὸς «κατὰ χάριν». Ὁ μοναδικὸς καὶ ἀπόλυτος στόχος τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς εἶναι ἡ θέωση, ἡ ἕνωση δηλαδὴ μὲ τὸν Θεό, ὥστε ὁ ἄνθρωπος, μετέχοντας στὴν ἄκτιστη ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, νὰ γίνει «κατὰ χάριν» αὐτὸ ποὺ ὁ Θεὸς εἶναι ἀπὸ τὴ φύση Τοῦ (ἄκτιστος, ἄναρχος, ἀτελεύτητος). Αὐτὴ εἶναι χριστιανικὰ ἡ ἔννοια τῆς σωτηρίας. Δὲν πρόκειται γιὰ τὴν ἠθικὴ βελτί- ωση τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ γιὰ τὴν ἐν Χριστῷ ἀνα-δημιουργία, ἀνά-πλαση ἀνθρώπου καὶ κοινωνίας, μέσα ἀπὸ τὴν ὑπαρκτικὴ σχέση μὲ τὸν Χριστό,
  • 7.
    5 τὴν ἔνσαρκη φανέρωσητοῦ Θεοῦ φθορᾶς μὲ τὴν ἀνάσταση καὶ ἔξοδο μέσα στὴν ἱστορία. Ἡ Ἐκκλησία, ἀπὸ τὴ φθορὰ τοῦ πιστοῦ (Ρωμ. 8, ὡς τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ καὶ ἐν 18-23). Ὅπως ὁ πτωτικὸς ἄνθρωπος Χριστῷ κοινωνία, ἱδρύθηκε γιὰ νὰ παρέσυρε καὶ ὅλη τὴν κτίση στὴν προσφέρει τὴ σωτηρία, τὴν ἔνταξη πτώση του, ἔτσι καὶ ὁ ἄνθρωπος, ὁ ἀνθρώπου καὶ κοινωνίας σ’ αὐτὴ δεχόμενος τὴν ἄκτιστη Χάρη τοῦ τὴν ἀναγεννητικὴ διαδικασία καὶ Θεοῦ καὶ ἁγιαζόμενος καὶ φθάνο- ἐμπειρία. ντας στὴν ἀφθαρσία, ὅπως συμβαί- Ἡ Ἐκκλησία ὑπάρχει γιὰ τὸν νει μὲ τὰ λείψανα τῶν Ἁγίων, κόσμο, τὸν ἄνθρωπο καὶ ὅλη τὴν συμβάλλει στὴν ἀπελευθέρωση καὶ κτίση, ποὺ καλοῦνται νὰ ἀναγεν- τῆς κτίσης καὶ στὸν ἁγιασμό της. νηθοῦν ἐντασσόμενοι στὴ ζωή της 2. Σὲ κάθε ἐποχὴ ὑπάρχει καὶ ὁ καὶ δεχόμενοι τὴ Χάρη της. Ὅπως κόσμος τῆς πονηρίας καὶ ἁμαρτίας, Ὁ κόσμος, ὅσο αὐξάνει ἡ τραγικότητά του, τόσο περισσότερο ἀναζητεῖ τὴ σωτηρία, ἀνεπίγνωστα, χωρὶς νὰ μπορεῖ νὰ ἀναζητήσει τὸν ἀληθινὸ Θεὸ συγκεκριμένα. Καὶ αὐτὸ καθιστᾶ τραγικότερη τὴν κατάστασή του. Ὁ σύγχρονος κόσμος διψᾶ γιὰ Χριστὸ καὶ Ἀλήθεια. ὁ ἄνθρωπος, ἔτσι καὶ ὅλη ἡ κτίση, ποὺ συμπορεύεται μὲ τὸν ἄνθρωπο χωρὶς τὸν Χριστὸ ζοῦν μέσα στὴν χωρὶς Χριστὸ καὶ χωρὶς τὴ Χάρη φθορὰ καὶ τὸν θάνατο, καρπὸ τῆς Του. Γι’ αὐτὸ σὲ κάθε ἐποχή, καὶ πτώσεώς τους. Ἡ σάρκωση τοῦ μέχρι τὴ συντέλεια τῶν αἰώνων, ἡ Χριστοῦ φανερώνει τὴν ἀγάπη Ἐκκλησία ὑπάρχει γιὰ νὰ ἁγιάζει τοῦ Θεοῦ γιὰ τὸν κόσμο: «Οὕτω τὸν κόσμο καὶ νὰ τὸν ἐλευθερώ- γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, νει ἀπὸ τὶς συνέπειες τῆς πτώσης ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονο- του. Μέσα στὸν κόσμο τῆς πονηρίας γενῆ ἔδωκεν (=ἐθυσίασε), ἵνα πᾶς δροῦν καὶ ἐνεργοῦν οἱ ἄνθρωποι τῆς ὁ πιστεύων εἰς Αὐτὸν μὴ ἀπόλη- ἀνομίας, ἔγκλειστοι στὴν ἀνισορ- ται, ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον» (Ἰω. ροπία τῆς πτώσης τους, ποὺ ἐκφρά- 3,16). Ὑπάρχει ὅμως καὶ ὁ κόσμος ζεται ὡς ἄρνηση τοῦ Θεοῦ, ἀθεΐα ποὺ «ὅλος κεῖται ἐν τῷ πονηρῷ» (Α΄ καὶ θεομαχία, ὡς ἀδικία καὶ ἐκμε- Ἰω. 5,19). Ἡ κτίση, ἀκολουθώντας τάλλευση ἀπέναντι στὸν ἀδύνατο τὴν πτώση τοῦ ἀνθρώπου, ὡς προέ- συνάνθρωπο καὶ τὴν κτίση, καὶ ὡς κταση τῆς σάρκας του, «συστενά- ἐσωτερικὴ σχιζοφρένεια, διάσταση ζει καὶ συνωδίνει» (=συνυποφέρει) δηλαδὴ καὶ διχοστασία μὲ τὸν ἴδιο μὲ τὸν ἄνθρωπο, διότι ἔχει ὑποτα- τὸν ἑαυτό μας. Ὁ Χριστὸς σαρκώ- χθεῖ στὴ ματαιότητα καὶ ἀναμένει θηκε καὶ ἵδρυσε τὴν Ἐκκλησία νὰ ἐλευθερωθεῖ ἀπὸ τὴ δουλεία τῆς Του, γιὰ νὰ θεραπεύουν ὁ ἄνθρω-
  • 8.
    6 πος καὶ ἡκτίση αὐτὴ τὴ νόσο τους ἀναδρομικὰ στὴν Pax Romana, καὶ καὶ νὰ ἀποκαθιστοῦν χαρισματικὰ τὴ δυναμική της σ΄ ὅλη τὴν οἰκου- τὴν σχέση τους μὲ τὸν Θεό, τὸν μένη. συνάνθρωπο, τὴν ὑλικὴ κτίση καὶ Ὅπως τότε, ἔτσι καὶ σήμερα, ἡ τὸν ἑαυτό του ὁ καθένας. Στὴν ἴδια ἀνθρωπότητα ἐντάσσεται σὲ ἕνα τραγικὴ ἀκαταστασία βρίσκεται καὶ ὁ παγκόσμιο σύστημα πολιτικῆς καὶ σημερινὸς κόσμος. Με τὴν ἀνάπτυξη, «ἀξιῶν», ποὺ ἐλέγχει καὶ διαμορ- μάλιστα, τῆς ἐπιστήμης καὶ τεχνολο- φώνει καθολικὰ μέσῳ τῆς ἐνιαι- γίας καὶ τὴν δι’ αὐτῶν αὔξηση καὶ οποιημένης «παιδείας» καὶ τῶν τῶν μέσων (αὐτο)καταστροφῆς, ποὺ κατευθυνόμενων μέσων ἐπικοινω- διαθέτει ὁ σημερινὸς ἄνθρωπος καὶ νίας τὸν ἄνθρωπο καὶ τὴν κοινωνία, ὁ κόσμος, ἔχουν ἀκόμη μεγαλύτερη ὡς πλανητικὸ ἄνθρωπο καὶ πλανη- τὴν ἀνάγκη τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς τικὴ κοινωνία. θεραπευτικῆς προσφορᾶς της. Ποιός Αὐτὴ ἡ Νέα Ἐποχὴ (New Age) ποὺ εἶναι, ἀλήθεια, ὁ σημερινὸς κόσμος; θεμελιώθηκε τὸ 1875 ἀπὸ τὴν ἱδρύ- Θὰ ἀποτολμήσουμε μίαν ἁδρὴ σκια- τρια τῆς «Θεοσοφικῆς Θρησκείας» γράφησή του. (Θεοσοφίας) Helena Petrovna 3. Πῶς μπορεῖ νὰ προσδιορισθεῖ Blavatsky (+1891), περιγράφθηκε ὀρθόδοξα ὁ σύγχρονος κόσμος; Ἡ προφητικὰ ἀπὸ τὸν George Orwell ἐποχή μας σφραγίζεται καθοριστικὰ στὸ ἔργο τοῦ «1984». ἀπὸ μία νέα ἱστορική συγκυρία, τὴ Ἡ κίνηση τῆς Νέας Ἐποχῆς προσ- νέα Παγκόσμια Τάξη πραγμάτων, διορίζεται ἀπὸ μία ἀποκρυφιστικὴ μὲ μία παγκόσμια Μονοκρατορία, ἀντίληψη τῆς ἱστορίας, ποὺ θέλει τὴν Pax Americana, ποὺ μεταφέρει τὴν ὑδροχοϊκὴ περίοδο τοῦ Ἀντιχρί-
  • 9.
    7 στου νὰ διαδέχεταιτὴν ἐποχὴ τοῦ δὲν εἶναι ὁ Χριστός, ἀλλ’ ὁ ἄρχων τοῦ «Ἰχθύος», δηλαδὴ τοῦ Χριστοῦ. κόσμου τούτου. Μέσα σ΄ αὐτὸ τὸ πλαίσιο κατευθύ- 4. Ὅπως ὅμως ὁ Θεὸς ἀγαπᾶ τὸν νεται ὁ κόσμος μας σὲ ὅ,τι σημαίνει κόσμο, καὶ μάλιστα φανερώνεται ἡ ἄρνηση τοῦ Χριστοῦ καὶ καταπολέ- ἀγάπη Του ἐκεῖ ποὺ ἡ τραγικότητα μηση τοῦ ἔργου Του καὶ τῶν πιστῶν τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ κόσμου πλεο- Του. Ἐνῷ τὰ συνθήματα τῆς Νέας νάζει (Πρβλ. Ρωμ. 5,20), τὸ ἴδιο καὶ Ἐποχῆς συνδέονται μὲ μία χιλια- ἡ Ἐκκλησία Του, ποὺ συνεχίζει μὲ στικὴ προσδοκία, στὰ ὅρια μίας ἐνδο- τοὺς Ποιμένες της νὰ διακονεῖ τὸν κοσμικῆς ἐσχατολογίας καθολικῆς κόσμο καὶ νὰ τὸν θεραπεύει, προσφέ- εὐημερίας καὶ εἰρήνης, ἡ ἀπογοή- τευση εἶναι παγκόσμια, διότι ἀναπα- ράγεται τὸ παλαιὸ σύστημα μὲ ὅλη τὴν παθογένειά του. Ἐξαπλώνεται ὅμως ὅλο καὶ περισσότερο, ἕνα μονο- κρατορικὸ παγκόσμιο σύστημα, ποὺ παγιώνει τὴν ἀστάθεια, τὴν ἀνασφά- λεια καὶ τὸν πόλεμο γιὰ τὴν ὑποταγὴ καὶ ἐκμετάλλευση τῶν πάντων, ἀλλὰ καὶ ἀβεβαιότητα γιὰ τὸ μέλλον. Ὁ κόσμος μας βυθίζεται ὅλο καὶ περισσότερο στὴν ἐξαθλίωση, πνευ- ματικὰ καὶ οἰκονομικά, γιὰ νὰ διευ- κολύνεται ἡ ὑποταγὴ ὅλων στὴν Ὑπερδύναμη καὶ τὶς ἐπιλογές της. Τὰ Χριστούγεννα ἐμεῖς οἱ Ὀρθόδο- ξοι ψάλλουμε τὸ ὑπέροχο τροπά- ριο τῆς ἁγίας Κασσίας ἢ Κασσιανῆς, τῆς Ὑμνογράφου, ἀναφερόμενοι στὴν παγκόσμια μονοκρατορία τῆς (Παλαιᾶς) Ρώμης: «ὑπὸ μίαν βασι- λείαν ἐγκόσμιον τὰ ἔθνη ἐγένοντο». Σήμερα τὰ ἔθνη τῆς ἐποχῆς μας «γίνο- ροντάς του τὴ θεραπεία γιὰ τὴ νόσο νται» καὶ πάλιν ὑπὸ μίαν παγκόσμια του, πνευματικὴ καὶ κοινωνική. Ὁ «βασιλεία», ἐντασσόμενα -ἀναγκα- κόσμος, ὅσο αὐξάνει ἡ τραγικότητά στικὰ καὶ στανικά- σὲ ἕνα κατασκευ- του, τόσο περισσότερο ἀναζητεῖ τὴ ασμένο ἀπὸ τοὺς ἀρχιτέκτονες τῆς σωτηρία, ἀνεπίγνωστα, χωρὶς νὰ παγκόσμιας πολιτικῆς παγκόσμιο μπορεῖ νὰ ἀναζητήσει τὸν ἀληθινὸ πολιτικὸ σχῆμα (global Government), Θεὸ συγκεκριμένα. Καὶ αὐτὸ καθιστᾶ μὲ τὴν ἐπιβολὴ σ΄ ὅλα τὰ ἐπίπεδα καὶ τραγικότερη τὴν κατάστασή του. Ὁ ὅλους τους χώρους τῆς Παγκόσμιας σύγχρονος κόσμος διψᾶ γιὰ Χριστὸ Ὑπερδύναμης. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι σ΄ καὶ Ἀλήθεια καὶ γι’ αὐτὸ καταντᾶ, ὅλους τοὺς τομεῖς καὶ τὶς δομὲς τῆς στὴν ἀναζήτησή του, θύμα τῶν παγκόσμιας κοινωνίας κυριαρχεῖ ἡ προδρόμων τοῦ Ἀντιχρίστου. Κοσμοκράτειρα σύγχρονη Ρώμη, σὲ Ἡ Ἐκκλησία καλεῖ στὸν ἀληθινὸ μία ποίμνη, τῆς ὁποίας ὅμως Ποιμὴν Χριστὸ τῶν Πατέρων ἡμῶν μὲ τὴν
  • 10.
    8 ἱεραποστολή της πρὸςὅλο τὸν τὸν κόσμο καὶ τὶς πλάνες του. Ἡ κόσμο. Ἡ ἱεραποστολὴ τῆς Ἐκκλη- ἀληθινὴ ἱεραποστολὴ προϋποθέτει σίας εἶναι πρόσκληση τοῦ κόσμου ἀληθινοὺς Ποιμένες καὶ ἀληθινὰ στὴν ἐν Χριστῷ σωτηρία. Ἡ ἀληθινὴ πιστοὺς στὸν Χριστὸ ἀνθρώπους. δὲ λύτρωση, ἡ αὐθεντικὴ μετοχὴ Ἀπὸ τὴν ἀλήθεια Ποιμένων καὶ δηλαδὴ στὴν ἐν Χριστῷ σωτηρία, ὡς Πιστῶν ἀρχίζει τὸ πρόβλημα. Καὶ καινὴ κτίση καὶ Χριστοζωή, ὁδηγεῖ κυρίως ἀπὸ τὴν ὀρθοδοξία τῶν στὴν ἱεραποστολικὴ μαρτυρία, ποὺ Ποιμένων. Πόσο Ὀρθόδοξοι εἴμα- εἶναι διπλή: πρῶτα βεβαίωση τῆς στε ἐμεῖς οἱ κατὰ χάριν Ποιμένες λυτρωτικῆς ἐμπειρίας «εὑρήκαμεν καὶ πόσο ὀρθόδοξα εἶναι τὰ κριτή- Ἰησοῦν» καὶ μετὰ κλήση σ’ αὐτὴ ριά μας; τὴν ἐμπειρία, ποὺ ἐκφράζεται μὲ τὰ Καὶ ἐπειδὴ καὶ οἱ διαχριστιανι- λόγια «Ἔρχου καὶ ἴδε» (Ἰω. 1,47). κοὶ καὶ διαθρησκειακοὶ διάλογοι Αὐτὸ τὸ μήνυμα ἀπευθύνει καὶ τῆς Ὀρθοδοξίας χαρακτηρίζονται σήμερα ἡ Ἐκκλησία στὴν ἐναγώνια ἀπὸ τὶς ἐκκλησιαστικὲς Κορυφὲς λυτρωτικὴ ἀναζήτηση τοῦ κόσμου. ὡς προβολὴ τῆς Ὀρθοδοξίας, Ἀπευθύνεται σ’ αὐτούς, ποὺ δὲν δηλαδὴ Ἱεραποστολὴ, τὸ ἐρώτημα γνώρισαν τὸν Χριστὸ καὶ συνεχῶς εἶναι ἡ σχέση τῶν Ποιμένων μας Τὸν ἀναμένουν ἤ καὶ σ’ αὐτοὺς ποὺ μὲ τὴν ἀποστολικὴ καὶ πατερικὴ ἔμαθαν κάποτε κάτι γιὰ τὸν Χριστό, παράδοσή τους. Πόσο ἀποστολι- ἀλλὰ αἱρετικὰ διεστραμμένο, καὶ κοὶ καὶ πατερικοὶ εἴμεθα; Ὁ μακα- γι’ αὐτὸ Τὸν ξέχασαν στὴ ζωή τους, ριστὸς π. Ἰωάννης Ρωμανίδης μιλώντας γιὰ «θάνατο τοῦ Θεοῦ» (1927-2001) συνήθιζε νὰ λέγει ὅτι καὶ δείχνοντας τὴν ἀποχριστιανο- τὸ πρόβλημα θὰ εἶναι στὸ ἑξῆς πόσο ποίησή τους. ὀρθόδοξοι εἶναι οἱ Ἐπίσκοποί μας, Ἀπευθύνεται ὅμως καὶ στὸν ποιό εὐαγγέλιο δηλαδὴ κηρύσσουν. κατ’ ἐπίφαση λεγόμενο χριστιανικὸ Τὸν κόσμο ὁδηγοῦν στὸν ἀληθινὸ (ἤ καὶ κατ’ ὄνομα ὀρθόδοξο κόσμο), Χριστὸ ὅσοι εἶναι Ἅγιοι ἤ βαδίζουν ποὺ ζεῖ μέσα στὴν αἱρετικὴ πανσπερ- καὶ πορεύονται «σὺν πᾶσι τοῖς μία καὶ τὴν πολυειδῆ πλάνη, μὲ μία ἁγίοις» πρὸς τὴν ἁγιότητα. Ἀντί- τυπικὴ καὶ ἐθιμικὴ χριστιανικό- θετα τὸν ὠθοῦν ὅλο καὶ βαθύτερα τητα, ὑπὸ τὶς ἐπιρροὲς τῶν ἀντιχρί- στὴν πλάνη καὶ καταστροφή, «οἱ στων ἰδεολογιῶν καὶ στὸ σκοτάδι ἔχοντες μόρφωσιν εὐσεβείας, τὴν τοῦ χωρὶς Χριστὸν κόσμου. Πολὺ δὲ δύναμιν αὐτῆς ἠρνημένοι» (Β΄ δὲ περισσότερο ὅμως ἔχουν ἀνάγκη Τιμ. 3,5). Οἱ ταυτιζόμενοι δηλαδὴ τὸν Ἀληθινὸ Χριστὸ ἐκεῖνοι, ποὺ καὶ συμπορευόμενοι μὲ τὴν πλάνην ἔχοντας ταχθεῖ φορεῖς καὶ κήρυκες τοῦ κόσμου καὶ τοῦ ἐκκοσμικευμέ- τοῦ σωστικοῦ μηνύματός Του στὸν νου Χριστιανισμοῦ, ποὺ καὶ αὐτὸς κόσμο, διαπράττουμε τὸ ἔγκλημα ζεῖ καὶ πολιτεύεται, ὅπως ὁ χωρὶς νὰ συντασσόμεθα μὲ τὴν πλάνη, Χριστὸν κόσμος.- ποὺ εἰσῆλθε καὶ μέσα στὴν Ἐκκλη- σία ὡς αἵρεση καὶ παραχάραξη τῆς Ἀλήθειας. Ἡ Ἐκκλησία δὲν μπορεῖ νὰ σώσει ἐν Χριστῷ τὸν κόσμο, ἂν ἡ ἴδια συμφύρεται, στὰ πρόσωπα τῶν ποιμένων καὶ πιστῶν της, μὲ
  • 11.
    9 Η ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ κατὰ τὴν ὀρθόδοξη θεολογία Βασιλείου Ἀθ. Τσίγκου Ἀναπλ. Καθηγητῆ Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Π.Θ. Σ Χριστῷ ζωή της. Συνεπῶς, δὲν ἔνιω- τὴν πατερικὴ γραμματεία, στὶς θαν τὴν παραμικρὴ ἀνάγκη νὰ τὴν ἀποφάσεις Οἰκουμενικῶν Συνό- ὁρίσουν καὶ νὰ τὴν περιορίσουν δων, ἀκόμη δὲ καὶ σὲ μεταγενέστερα σ’ ἕνα λογικὸ ὁρισμό, παρὰ μόνον μνημεῖα τῆς ὀρθόδοξης θεολογίας, ἀρκοῦνταν πρωτίστως σὲ αὐτὰ ποὺ ὅπως καὶ σὲ μὴ σχολαστικῆς ἐπίδρα- ὁμολογοῦσαν διὰ τοῦ Συμβόλου σης νεότερα ἐγχειρίδια Δογματικῆς, τῆς πίστεως: «Πιστεύω... εἰς Μίαν, δὲν ὑπάρχει πλήρης καὶ ἀκριβὴς Ἁγίαν, Καθολικὴν καὶ Ἀποστολικὴν Ἐκκλησίαν». Ὁ χαρακτηρισμὸς ἀπὸ τὸν Ἀπόστολο Παῦλο τῆς Ἐκ- κλησίας ὡς «με- γάλου μυστη- ρίου»2 καθιστᾶ ἀδύνατη κάθε ἀπόπειρα νὰ δοθεῖ πλήρης καὶ περι- εκτικὸς ὁρισμός της, πολὺ δὲ περισσότερο, νὰ προσδιορισθοῦν ἡ φύση καὶ ἡ οὐσία της. Παρὰ ταῦτα, μπορεῖ κανεὶς νὰ ἀρκεσθεῖ στὴν ὁρισμὸς τῆς Ἐκκλησίας1. Αὐτὸ κατανόηση καὶ σημασία τῶν περι- ἐξηγεῖται εὔκολα, ἀπὸ τὸ ὅτι οἱ Πατέ- γραφῶν καὶ ἐξεικονίσεων, μὲ τὶς ρες ἀποτελοῦσαν ὀργανικὰ μέλη τοῦ ὁποῖες προσεγγίζουν τὴν Ἐκκλησία σώματος τοῦ Χριστοῦ, ζοῦσαν τὸ ἡ Ἁγία Γραφὴ καὶ οἱ Πατέρες. γεγονὸς τῆς Ἐκκλησίας καὶ εἶχαν Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος μὲ ὄντως σαφέστατη ἀντίληψη γιὰ τὸ τί εἶναι πρωτότυπο τρόπο καὶ περιγραφικὸ πραγματικὰ ἡ Ἐκκλησία καὶ ἡ ἐν λόγο θεωρεῖ τὴν Ἐκκλησία ὡς χαρι-
  • 12.
    10 σματικὸ σῶμα, ὡς«σῶμα Χριστού»3, με, ἀλλὰ μόνο νὰ περιγράψουμε, ποὺ ἀποτελεῖται ἀπὸ μέλη, τὰ ὁποῖα Ἐκκλησία νοεῖται ὁ οἶκος τοῦ ἔχουν λάβει τὰ πολυποίκιλα χαρί- Πατρός, ὅπου λειτουργεῖται ἀκατά- σματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. παυστα τὸ μυστήριο τῆς προσφε- Ἡ Ἐκκλησία ὡς σῶμα Χριστοῦ μὲ ρόμενης ζωῆς τοῦ Υἱοῦ του, στὴν χαρισματικὲς λειτουργίες ὅλων τῶν ὁποία ὁ ἄνθρωπος «συνεργεῖ»4, ὥστε μελῶν της φανερώνει τὸ συγκροτού- νὰ μπορεῖ νὰ καταστεῖ μέτοχος καὶ μενο ἀπὸ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα «θεσμὸ κοινωνὸς τῇ παρακλήσει τοῦ Ἁγίου τῆς Ἐκκλησίας». Σημειωτέον ὅτι Πνεύματος. Ἡ Ἐκκλησία εἶναι ὁ ἡ εἰκόνα τοῦ σώματος, ὅπως καὶ οἱ «τόπος» καὶ ὁ «τρόπος» τῆς ἐν Ἁγίῳ πολλὲς ἄλλες βιβλικὲς περιγραφὲς Πνεύματι συνεχιζόμενης παρουσίας καὶ ἐξεικονίσεις («ἄμπελος», «οἶκος τοῦ Χριστοῦ στὸν κόσμο μέχρι τῆς Θεοῦ», «ποίμνη Κυρίου» κ.ἄ.), ποὺ συντέλειας τῶν αἰώνων καὶ γίνε- χρησιμοποιοῦνται σὲ ὅλα τὰ πατε- ται γνωστὴ ὡς συνεχὴς πορεία μίας ρικὰ συγγράμματα, σὲ καμμία περί- ζωντανῆς ἱστορικῆς κοινότητας, ποὺ πτωση δὲν σημαίνει ὅτι ἐπαρκοῦν ὁδεύει πρὸς τὴν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ. γιὰ νὰ προσεγγίσουν, πολὺ δὲ περισ- Ἡ Ἐκκλησία ἔχει συσταθεῖ ἀπὸ σότερο νὰ ἑρμηνεύσουν, τὴν οὐσία τὸ μοναδικὸ γεγονὸς τῆς Ἐνανθρώ- τοῦ μυστηρίου τῆς Ἐκκλησίας. πησης. Εἶναι, δηλαδή, τὸ σῶμα τοῦ Δίχως νὰ τολμήσουμε νὰ ὁρίσου- σαρκωμένου Λόγου· εἶναι τὸ σῶμα
  • 13.
    11 τῆς Κεφαλῆς καὶσὲ αὐτὴν ὀφεί- ξανὰ καὶ ξανὰ τὴ σχετικὴ διδασκα- λει τὴ φανέρωσή της. Ἡ Ἐκκλη- λία τοῦ Ἀποστόλου Παύλου ἀπὸ τὴν σία ἀναπλάσθηκε μὲ τὴ σταυρικὴ πρὸς Κορινθίους ἐπιστολή του. Ὅσα θυσία τοῦ Κυρίου καὶ ἀποτελεῖ τὴ δὲ ἀφοροῦν στὰ πολυποικίλα χαρί- νέα δημιουργία, τὴν «καινὴ κτίση» σματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τὰ καὶ «καινὴ ζωὴ» τῆς Καινῆς Διαθή- ἐκκλησιαστικὰ λειτουργήματα καὶ κης. Εἶναι πράγματι ὁ ἀληθὴς τοὺς θεσμοὺς ἔχουν σαφῶς ἁγιογρα- Χριστός, ὡς ἐπέκταση καὶ πλήρωμα φικὴ θεμελίωση6. τῆς Ἐνσάρκωσης, ἡ ὁποία συνεχίζε- Τὰ ἐκκλησιαστικὰ χαρίσματα καὶ ται καὶ συντελεῖται ἐντὸς τῆς ζωῆς διακονήματα καὶ λειτουργήματα τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἀποτελοῦν θεσμούς, ποὺ καθιερώ- ἡ παρουσία τοῦ ζῶντος Χριστοῦ θηκαν μὲ τὴν ἐνέργεια τοῦ Ἁγίου μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων. Εἶναι Αὐτὸς Πνεύματος. Δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι ὁ ὁ Χριστὸς παρατεινόμενος στοὺς Ἀπόστολος Παῦλος ἀμέσως μετὰ τὴν αἰῶνες. Ἡ Ἐκκλησία ὡς «σῶμα ἀναφορά του στὴ διανομὴ καὶ διαί- Χριστοῦ» εἶναι ἕνας θεανθρώπινος ρεση τῶν χαρισμάτων, τῶν διακο- ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος ἐκφράζεται ὡς νιῶν καὶ τῶν ἐνεργημάτων ἀπὸ «κοινωνία ἀναπλάσεως», ἀνακαινι- τὸ Ἅγιο Πνεύμα7 ἀναφέρεται στὰ σμοῦ καὶ «θεώσεως» τῶν μελῶν της. ποικίλα ἐκκλησιαστικὰ λειτουργή- Γι’ αὐτὸ καὶ ὁ σκοπὸς τῆς παρουσίας ματα. Αὐτὰ θεωροῦνται ὡς χαρί- της στὸν κόσμο εἶναι ἡ ἀνακαίνιση σματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὅπως τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ κόσμου, στὸν καὶ οἱ θεσμοί, τοὺς ὁποίους ἔθεσε ὁ ὁποῖο αὐτὸς ζεῖ. ἴδιος ὁ Θεός· «καὶ οὓς μὲν ἔθετο ὁ Θεὸς Ἡ Ἐκκλησία, κατὰ τὸν ἅγ. Νικόλαο ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστόλους, Καβάσιλα, φανερώνεται, σηματοδο- δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκά- τεῖται καὶ προβάλλει τὴν ταυτότητά λους, ἔπειτα δυνάμεις, ἔπειτα χαρί- της πραγματικὰ στὰ ἱερὰ μυστή- σματα...»8. ρια. Ἡ Ἐκκλησία ὡς σῶμα Χριστοῦ, Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἀναθέτει σὲ κάθε ἀναφέρει, «σημαίνεται ἐν τοῖς μυστη- ἕναν ἀπὸ τοὺς βαπτισμένους διάφορα ρίοις» καὶ «διὰ τῶν μυστηρίων σῶμα λειτουργήματα καὶ διακονήματα οὖσα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους»5. «πρὸς καταρτισμὸν τῶν ἁγίων, εἰς Ἡ φύση καὶ ὁλόκληρη ἡ δομὴ τῆς ἔργον διακονίας, εἰς οἰκοδομὴν τοῦ Ἐκκλησίας εἶναι μυστηριακή. Τὰ ἱερὰ σώματος τοῦ Χριστοῦ»9. Τὰ μέλη μυστήρια εἶναι ὁ ἄξονας καὶ ἡ ψυχὴ του προικίζονται μὲ τὰ χαρίσματα τῆς ὑποστάσεως καὶ ζωῆς τῆς Ἐκκλη- τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἡ διανομὴ σίας. Στὴ θεία λατρεία συναντᾶται, τῶν χαρισμάτων γίνεται ἀπὸ τὸ Ἅγιο συγκροτεῖται, οἰκοδομεῖται, αὐξά- Πνεῦμα «καθὼς βούλεται» μὲ σκοπὸ νει καὶ πληροῦται ἡ Ἐκ­ ­ η­ ία ὡς κλ σ τὴν κοινὴ ὠφέλεια, «πρὸς τὸ συμφέ- σῶμα Χριστοῦ. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ρον», ποὺ εἶναι ἡ οἰκοδομὴ καὶ αὔξηση θεωρεῖ τὴν Ἐκκλησία ὡς «σῶμα τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώματος. Σὲ Χριστοῦ», ὡς χαρισματικὸ σῶμα, κάθε πιστὸ δίδεται τὸ χάρισμα, μὲ τὸ ἀποτελούμενο ἀπὸ μέλη ποὺ ἔχουν ὁποῖο φανερώνεται ἡ ἁγιοπνευμα- προικισθεῖ μὲ ποικίλα χαρίσματα τοῦ τικὴ ἐνέργεια, γιὰ τὴν ὠφέλεια ὅλων Ἁγίου Πνεύματος. Ἡ πατερικὴ διδα- τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας· «ἑκάστῳ σκαλία στὸ σύνολό της καὶ ἰδιαιτέρως δὲ δίδοται ἡ φανέρωσις τοῦ Πνεύμα- ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος ἑρμηνεύουν τος πρὸς τὸ συμφέρον»10.
  • 14.
    12 Ἡ ἀλληλοσυμπλήρωση τῶνχαρισμά- δομὴ τῆς Ἐκκλησίας προέρχεται ἀπὸ των, τὰ ὁποῖα ἔχουν λάβει τὰ μέλη τὴ Θεία Εὐχαριστία καὶ αὐτὸ σημαί- τῆς ἐκκλησιαστικοῦ σώματος ἀπὸ τὸ νει ὅτι τὰ χαρίσματα καὶ τὰ λειτουρ- Ἅγιο Πνεῦμα, ὁδηγεῖ στὴν ἀλληλο- γήματα συνιστοῦν τὰ ἀπαραίτητα συμπλήρωση ὅλων τῶν μελῶν. Αὐτὴ δομικά της συστατικά. γίνεται συγκεκριμένη πράξη καὶ Σύμφωνα μὲ τὸν ἱερὸ Χρυσόστομο νοηματίζεται πλήρως πρωτίστως καὶ μέσα στὸ σῶμα «ὅλοι εἶναι μέλη, κυρίως στὴν εὐχαριστιακὴ ἐμπειρία καὶ διαφοροποιοῦνται ὡς μέλη. Ἡ τῆς Ἐκκλησίας11. Ἄλλωστε, δὲν εἶναι κεφαλὴ βρίσκει πληρότητα στὸ ὅλο καθόλου τυχαῖο τὸ γεγονὸς ὅτι τὰ σῶμα, καὶ τὸ ὅλο σῶμα στὴν κεφα- μόνιμα θεσμικὰ λειτουργήματα τοῦ λή»13. Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ στὴ ζωὴ διακόνου, τοῦ πρεσβυτέρου καὶ τοῦ τῆς Ἐκκλησίας, ὅπου ὑπάρχει ἕνα ἐπισκόπου ἀναπτύχθηκαν μὲ βάση σῶμα, τοὐτέστιν ἄνδρες καὶ γυναῖκες τὴν εὐχαριστιακὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλη- σὲ σχέση «ἰσοτιμίας» μεταξύ τους. Τὸ σίας12. σῶμα αὐτὸ συναπαρτίζουν οἱ κληρι- Ὅλα τὰ χαρίσματα τῆς Ἐκκλησίας κοὶ (ἐπίσκοποι, οἱ πρεσβύτεροι καὶ οἱ εἶναι λειτουργικά, καθὼς συνδέονται διάκονοι) καὶ οἱ λαϊκοί. Κάθε ἕνα ἀπὸ μὲ τὸ μυστήριο τῆς Θείας Εὐχαρι- τὰ μέλη τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώμα- στίας. Ὁποιαδήποτε ἄλλη θεώρησή τος ἔχει προικισθεῖ μὲ τὰ διάφορα τους ἔξω καὶ μακρὰν τοῦ εὐχαρι- χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. στιακοῦ πλαισίου ἐμπεριέχει τὸν Ὅλα τὰ χαρίσματα εἶναι πλήρως κίνδυνο νὰ ὁδηγήσει σὲ κοσμικὲς καὶ ὀργανικῶς συνυφασμένα καὶ προσεγγίσεις καὶ ἀξιολογήσεις γιὰ ἐνταγμένα ὡς λειτουργίες καὶ διακο- τὰ χαρίσματα. Ἡ ἴδια ἡ φύση καὶ ἡ νήματα τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώμα- ταυτότητα τῆς Ἐκκλησίας ὡς σώμα- τος. Τὰ μέλη αὐτοῦ τοῦ σώματος τος Χριστοῦ εἶναι εὐχαριστιακὴ καὶ εἶναι βεβαίως διαφορετικὰ μεταξύ συνδέεται στενὰ μὲ τὴν εὐχαριστι- τους, ὡστόσο στὴν πραγματικότητα ακὴ ἐμπειρία της. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἴδια ἡ ἔχουν ἕνα κοινὸ γνώρισμα, τὸ ὁποῖο
  • 15.
    13 τὰ συνέχει καὶτὰ συντηρεῖ. Τὸ σῶμα τητα, συνυπάρξη καὶ συλλειτουργία, χαρακτηρίζεται ἀπὸ τὴν ἑνότητα χάριν τῆς ζωῆς καὶ τῶν ἀναγκῶν ὅλης πολὺ διαφορετικῶν μελῶν. Ἐὰν τὰ τῆς κοινότητας. Γι’ αὐτὸ θεωρεῖται μέλη δὲν ἦταν διαφορετικά, δὲν θὰ ἀναγκαία ἡ ἀλληλεξάρτηση καὶ ἡ ὑπῆρχε καθόλου σῶμα. Ἐὰν ὅλα τὰ σχέση κοινωνίας ὅλων τῶν λειτουρ- μέλη εἶχαν τὰ ἴδια χαρίσματα καὶ γημάτων καὶ χαρισμάτων, μὲ κοινὸ κατεῖχαν τὴν ἴδια θέση στὴν Ἐκκλη- σκοπὸ τὴν οἰκοδομή, τὴν προκοπή, σία, τότε θὰ ἦταν ὅλοι ἕνα μέλος καὶ τὴν ἑνότητα καὶ αὔξηση ὅλου τοῦ δὲν θὰ ἀποτελοῦσαν ἕνα ἄρτιο σῶμα σώματος. ἀπαρτιζόμενο ἀπὸ διάφορα μέλη. Τὸ χαρισματικὸ σῶμα τῆς Ἐκκλη- Ἐὰν πάλι τὰ μέλη ἦταν μόνο διαφο- σίας εἶναι προφανὲς ὅτι δὲν μπορεῖ ρετικά, δὲν θὰ σχημάτιζαν ἑνότητα νὰ νοηθεῖ χωρὶς τὴν ὕπαρξη καὶ τὴν καί, συνεπῶς, δὲν θὰ ὑπῆρχε σῶμα. ὀργανικὴ σύνδεση καὶ ἑνότητα λαοῦ Ἔχοντας τὰ ἀνωτέρω ὑπ’ ὄψιν, δὲν καὶ ἱεραρχίας. Εἶναι εὐνόητο ὅτι μπορεῖ νὰ ὑπάρξει κανένα δίλημμα χωρὶς λαὸ δὲν ἔχουμε ἱεραρχία καὶ γιὰ τὸ ποιὸς εἶναι ἡ κεφαλὴ στὴν χωρὶς ἱεραρχία ὁδηγούμεθα σὲ μία Ἐκκλησία^ ὁ κλῆρος ἢ ὁ λαός. Γι’ αὐτὸ προτεσταντικὴ θεώρηση τῆς Ἐκκλη- καὶ δὲν ἔχουν ἔρεισμα οἱ ἀξιολογικὲς σίας. Ὁ κλῆρος (ἢ ἄλλως τὸ ἱερατεῖο) κρίσεις σὲ ἀνώτερα μέλη (κλῆρος) δὲν ἀποτελεῖ ξεχωριστὸ σῶμα ἔξω ἢ καὶ σὲ κατώτερα (λαός). Δὲν ὑφίστα- πάνω ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, ἀλλὰ εἶναι ται καμμία τέτοιου εἴδους διάκριση. ὀργανικὰ ἐνταγμένος στὸ ἕνα σῶμα Ὑπάρχει ἁπλῶς ἰσότιμη καὶ ζωντανὴ της. Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, ἡ ταυτό- κοινωνία ἱερέων καὶ λαοῦ, ἀρχόντων τητα καὶ τὰ λειτουργήματα τῶν καὶ ἀρχομένων, καθὼς ὅλοι συνα- λαϊκῶν ἐντάσσονται πλήρως στὴν ποτελοῦν μέλη τοῦ κοινοῦ σώμα- οὐσία τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας τος τῆς Ἐκκλησίας. Στὴν κοινότητα καὶ ζωῆς. τῶν πιστῶν, κατὰ τὸν ἱερὸ Χρυσό- Κλῆρος καὶ λαὸς συναπαρτίζουν τὸ στομο (14), δὲν ἔχουμε μία χαρισμα- ἕνα καὶ κοινὸ σῶμα. Ἄλλωστε, ὁποιο- τικὴ ἀριστοκρατία ἢ ἕναν κοσμικῆς δήποτε χάρισμα ἡ λειτούργημα ἔχει φύσεως ἐκλεκτισμό, ἀλλὰ ἰσοτιμία λόγο ὕπαρξης μόνον ὅταν ὁδηγεῖ μελῶν, μία, θὰ λέγαμε, δημοκρατικὴ τοὺς πιστοὺς στὴν ἑνότητά τους πνευματοκρατία, μία ἀντίδοση τῶν καὶ συμβάλλει στὴν οἰκοδόμηση καὶ χαρισμάτων τους. Ἡ ποικιλομορ- αὔξηση τοῦ σώματος. Ὅπως στὸν φία καὶ πολυποικιλότητα τῶν χαρι- ἀνθρώπινο ὀργανισμὸ ὅλα τὰ μέλη σμάτων τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας συνεργάζονται γιὰ τὴν ὕπαρξη, καὶ ἡ, κατὰ διάφορο τρόπο, ἐνεργο- εὐεξία καὶ κανονικὴ λειτουργία του, ποίησή τους νοεῖται πάντοτε στὸ κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο καὶ οἱ λαϊκοὶ (ὁ πλαίσιο τῆς κοινότητας, χάριν τῆς λαὸς) στὴν Ἐκκλησία ὀφείλουν νὰ ζωῆς, τοῦ κοινοῦ συμφέροντος καὶ μὴ ρίχνουν «τὸ πᾶν ἐπὶ τοὺς ἱερέας, τῆς οἰκοδομῆς ὁλοκλήρου τοῦ σώμα- ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ» νὰ φροντίζουν γιὰ τος. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι τὰ χαρίσματα ὁλόκληρη τὴν Ἐκκλησία μιὰ καὶ δὲν ἔχουν ἀξία καθ’ ἑαυτά, ἀλλὰ ἀμφότεροι συναποτελοῦν τὸ «κοινὸ μόνο ὡς λειτουργήματα τοῦ σώμα- σῶμα»15. Στὸ ἕνα κοινὸ σῶμα κληρι- τος τοῦ Χριστοῦ. Μεταξὺ τῶν διαφό- κοὶ καὶ λαϊκοὶ διακρίνονται μὲ βάση ρων λειτουργημάτων δὲν ὑπάρχει τὸ γεγονὸς ὅτι ἔχουν ἀναλάβει διαφο- ἀγεφύρωτο διάστημα, ἀλλὰ ἐγγύ- ρετικὰ λειτουργήματα καὶ ἐξ αὐτοῦ
  • 16.
    14 δὲν μπορεῖ νὰὑπάρξει διάκριση σὲ Ἡ Ἐκκλησία ὡς σῶμα Χριστοῦ ἀνώτερα καὶ κατώτερα μέλη, παρὰ δὲν εἶναι μία ἄναρχη καὶ χαώδης μόνον οὐσιαστικὴ ἰσοτιμία ὅλων κοινότητα, χωρὶς δομές, ὀργάνωση, τῶν μελῶν τοῦ σώματος. Ἐξάπαντος, ἱεραρχικὴ διάρθρωση καὶ θεσμούς. κλῆρος καὶ λαὸς εἶναι ἰσότιμα μέλη Ἀπεναντίας, ὅλα αὐτὰ δὲν εἶναι τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ σώματος τοῦ ἀνεξάρτητα καὶ ἀπομονωμένα ἀπὸ Χριστοῦ, ἀδιασπάστως ἑνωμένα μέσα τὴ ζωὴ τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινό- σὲ πνεῦμα σύμπνοιας καὶ ἀγάπης. τητας. Στὴ φανέρωση, προάσπιση καὶ ἐμβάθυνση τῆς ἐκκλησι- αστικῆς ἑνότητας ἀποσκοπεῖ ἡ ἱεραρχικὴ διάρθρωση καὶ δομὴ μὲ τὴ θεσμικὴ καθιέ- ρωση τῶν μόνιμων ἐκκλησια- στικῶν λειτουργημάτων τοῦ ἐπισκόπου, τοῦ πρεσβυτέρου καὶ τοῦ διακόνου καὶ ὅλων τῶν συγκροτούντων τὴν Ἐκκλησία θεσμῶν. Τὸ κέντρο ὅλων αὐτῶν ἀποτελεῖ ἀναμ- φιβόλως τὸ λειτούργημα τοῦ ἐπισκόπου, τοῦ προεστῶτος τῆς εὐχαριστιακῆς σύναξης τῆς Ἐκκλησίας. Ὅλοι οἱ θεσμοὶ καὶ ὅσα ἀφοροῦν στὴν ὀργάνωση τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως ἄλλωστε συμβαίνει καὶ μὲ ὅλα τὰ χαρίσματα, εἶναι ἀπαραίτητο νὰ εἶναι πλήρως καὶ ὀργανικὰ ἐνταγμένοι ὡς λειτουργίες καὶ διακονήματα τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώμα- τος. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι οἱ θεσμοὶ καὶ τὰ λειτουργήματα, τὰ ὁποῖα, σὲ τελικὴ ἀνάλυση, εἶναι σχήματα καὶ δομὲς τῆς Ἡ ἑνότητα τῶν μελῶν δὲν νοεῖται ἱστορίας, πηγάζουν ἀπὸ τὴ μυστη- ἄλλως παρὰ μόνον ἐν Χριστῷ καὶ ριακὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας, ἀπὸ τὴ εἶναι δυνατὴ μόνον ὡς χαρισμα- χαρισματικὴ λειτουργία τῶν μελῶν τικὴ ἐνέργεια ἐν Χριστῷ. Ἡ ἰσότιμη της. Μὲ ἄλλα λόγια, ἀπὸ τὴ ζωὴ τοῦ καὶ ζωντανὴ κοινωνία ὅλων ἀδια- σώματος τῆς Ἐκκλησίας φύεται καὶ κρίτως τῶν μελῶν, κληρικῶν καὶ ἀναπτύσσεται ἡ ἱεραρχικὴ τάξη καὶ λαϊκῶν, προεστώτων καὶ ἀρχομένων ὄχι βεβαίως ἀπὸ τὴν ἱεραρχικὴ τάξη συναπαρτίζει ἕνα καὶ τὸ αὐτὸ σῶμα τὸ σῶμα της16. Προτάσσονται ἡ χαρι- Χριστοῦ, στὸ ὁποῖο ὅλοι ἀξιώνονται σματικὴ ζωὴ καὶ ἡ ἐν Πνεύματι καὶ ἀπολαμβάνουν τὴν ἴδια τιμή. Ἁγίῳ κοινωνία καὶ κοινότητα τῶν
  • 17.
    15 πιστῶν καὶ ἀκολουθοῦνἡ θεσμικὴ 1. Γεωργίου Φλωρόφσκυ, Τὸ Σῶμα τοῦ περιχαράκωση καὶ ἡ ὀργάνωση τῆς ζῶντος Χριστοῦ. Μία ὀρθό­ ο­ ος ἑρμηνεία τῆς δ ξ ζωῆς, στοιχεῖα ποὺ εἶναι ἀσφαλῶς Ἐκ­­­ κλησίας, (με­ ά­ ρ. Ἰ. Πα­ α­ ο­­ λου), ἐκ­ . τ φ π δ ποῦ­ δ Πα­ ρι­ ρ­ ι­ ὸν Ἵ­ ρυ­ α Πα­ ε­ ι­ ῶν Με­ ε­ ῶν, τ α χκ δ μ τ ρκ λ τ ἀπαραίτητα ἐντὸς τοῦ ἱστορικοῦ Θεσ­­ λο­ ί­ η 19812, σ. 15. σα­ ν κ πλαισίου. Ἡ προτεραιότητα τῆς ζωῆς Ὁ Ἰω­ ννης Καρ­ ί­ ης στὴν ὀγκωδέστατη ά μρ τοῦ σώματος ἔναντι τῆς ὀργάνωσης, Ἐκ­ λησιολο­ ία του ἀπο­ εύ­ ει νὰ δώ­ ει κ γ φ γ σ τῶν δομῶν καὶ τῶν θεσμῶν (ποὺ πλήρη «ὁρισμὸ» τῆς Ἐκ­ λησίας καὶ κά­ ει κ ν ἀκολουθοῦν) σημαίνει ὅτι δὲν μπορεῖ λόγο γιὰ «ὠ­ ρὰν καὶ ἀτελῆ τινα ἔκ­­ σιν καὶ χ φρα­­ νὰ ὑπάρξουν καὶ νὰ ἀναπτυχθοῦν ἑρμηνείαν τοῦ ἀνε­ ­ ρά­ του καὶ ἀνερμηνεύ- κφ σ θεσμοί, δομὲς καὶ ὀργάνωση, καὶ ἡ του μυ­ τηρίου τῆς Ἐκ­ λησίας» (βλ. Ὀρ­ όδ- σ κ θ ἐπακόλουθη θεωρητικὴ ἀνάπτυξή οξος Ἐκκλη­ ι­ λογία. Δογματι­ ῆς τμῆ­ α Ε´, σο κ μ τους, χωρὶς συγκεκριμένο ἀντίκρυ- Ἀθῆ­ αι 1973, σ. 11 καὶ 106). ν σμα ζωῆς καὶ πράξης. Μία τελευταία 2. Βλ. Ἐφεσ. 5, 22. ἐπισήμανση εἶναι ἰδιαίτερης σπου- 3. Α΄ Κορ. 12, 27· Ἐφεσ. 1, 23· 4, 12· 5, 30· Κολ. 1, 24. δαιότητας. Στὴν ἐσχατολογικὴ προο- 4. Βλ. Α´ Κορ. 3, 9. πτικὴ τῆς ἐν Χριστῷ, διὰ τοῦ Ἁγίου 5. Νι­ ολάου Καβάσιλα, Εἰς τὴν θείαν κ Πνεύματος, ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας Λειτουργίαν 37-38, PG 150, 452-453. πρέπει νὰ τοποθετοῦνται, νὰ ἑρμη- 6. Ἡ ἄποψη ὅτι ἡ πρώτη Ἐκκλησία νεύονται καὶ νὰ λειτουργοῦν ὅλα τὰ στεροῦνταν διοικητικῶν ὀργάνων καὶ ὅτι ἐκκλησιαστικὰ λειτουργήματα καὶ ἐπικρα­ οῦ­ ε σὲ αὐτὴ μία χαρισματικὴ κατά- τ σ οἱ θεσμοί. Αὐτὰ ἐμπεριέχουν ἔσχατη σταση, μία δηλαδὴ ἀπό­ υ­ η πνευματοκρατία λ τ ἀλήθεια καὶ νόημα. Γι’ αὐτὸ δὲν ἔχει κυρίως προτε­ τα­ τικές ρίζες. σ ν ἀποτελοῦν ἔσχατα σημεῖα ἀναφορᾶς 7. Βλ. Α΄ Κορ. 12, 4-11. τῶν πιστῶν, παρὰ μόνο σύμβολα 8. Α΄ Κορ. 12, 28. Περισσότερα βλ. στὴ μελέτη καὶ ὑπομνήσεις τῆς Βασιλείας τοῦ μας, Θεσμικὴ καὶ χαρισματικὴ διάσταση τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ἑνότητα Χρι­ το­ ογίαςσ λ Θεοῦ στὴν ἱστορία. Μὲ ἄλλα λόγια, καὶ Πνευ­ ατολογίας στὴν Ἐκκλησιολογία μ προορίζονται νὰ ὑπηρετήσουν τὶς Ἰωάννου τοῦ Χρυ­ ο­ τόμου, ἐκδ. Πουρναρᾶ, σ σ πρόσκαιρες ἱστορικὲς ἀνάγκες τῆς Θεσσα­ ο­ ίκη 2010, σ. 115 κ.ἑξ. λ ν Ἐκκλησίας, οἱ ὁποῖες ἀντανακλοῦν 9. Ἐφεσ. 4, 12· Α´ Κορ. 12, 4-12. τὴν πεπτωκυῖα κοσμικὴ τάξη πραγ- 10. Α΄ Κορ. 12, 7. μάτων. Μὲ βάση ὅσα ἐξετέθησαν, ἀπὸ 11. Βλ. Ἰω­ ν­ ου Δ. Ζηζιούλα, Ἡ ἑνότης τῆς ά ν ἐνδεικτικὲς βιβλικὲς καὶ πατερικὲς Ἐκκλη­ ί­ ς ἐν τῇ Θείᾳ Εὐ­ α­ ιστίᾳ καὶ τῷ σα χ ρ μαρτυρίες, προκύπτει ἐναργῶς τὸ ἐπι­ κό­ ῳ κατὰ τοὺς τρεῖς πρώτους αἰῶνας, σ π συμπέρασμα ὅτι ἡ Ἐκκλησία κατα- ἐκδ. Γρηγόρης, Ἀθῆ­ αι 19902, σ. 44-45. ν νοεῖται περισσότερο ὡς χαρισματικὸ 12. Γιὰ τὴν ὀργάνωση τῶν ἐκκλησιαστικῶν σῶμα μὲ χαρίσματα καὶ λειτουργή- λειτουργημάτων, βλ. Βασιλείου Στεφανίδου, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία. Ἀπ’ ἀρ­ ῆς μέ­ ρι χ χ ματα ὅλων τῶν μελῶν της καὶ λιγό- σήμε­ ον, ἐκδ. Ἀστήρ, Ἀθῆναι 19986, σ. 42-51. ρ τερο ὡς καθίδρυμα στὴ θεσμική του 13. Βλ. Ἰωάννου Χρυσοστόμου, Εἰς τὴν πρὸς διάσταση. Αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ θεολογικὴ Ἐφεσίους 3, 2, PG 62, 26. προσέγγιση προσδιορίζει, σημασιοδο- 14. Βλ. Ἰωάννου Χρυτοστόμου. Εἰς τὴν Β´ τεῖ καὶ προσφέρει τὸ στέρεο θεμέλιο πρός Κορινθίους 18, 3, PG 61, 527. καὶ τὶς ἀπαραίτητες προϋποθέσεις 15. Ὅπ. παρ. πληρέστερης περιγραφῆς καὶ αὐθε- 16. Βλ. Νι­ ο­ ά­ υ Ματσούκα, «Ἐκκλησιο- κ λ ο ντικότερης ἑρμηνείας τῆς φύσεως λογία ἐξ ἐπόψεως τοῦ τριαδι­ οῦ δόγματος», κ καὶ τοῦ πολιτεύματος τῆς Ὀρθοδόξου Ε.Ε.Θ.Σ.Π.Θ. 17 (Ἀνά­ υ­ ον), Θεσσαλονίκη. τ π Ἐκκλησίας.-
  • 18.
    16 Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΔΕΣΜΕΙΝ ΚΑΙ ΛΥΕΕΙΝ (Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΙΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ) Μητροπολίτου Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας κ. Κοσμᾶ Ὁ ἄνθρωπος πλάστηκε ἄπειρη ἀγάπη ἀπὸ τὸν Τρια- δικὸ Θεό μας καὶ τοποθετήθηκε στὸν μὲ ἐπίγειο Παράδεισο. Συνεχὴς ἡ παρου- σία τοῦ Θεοῦ μας ἐκεῖ, ἀδιάκοπη ἡ φροντίδα Του, ἄγρυπνη ἡ προσοχή Του ἕνεκα τῆς ἀμέτρου ἀγάπης Του γιὰ τὸ πλάσμα Του^ τὸν ἄνθρωπο. Τὰ πάντα γιὰ νὰ φθάση ὁ ἄνθρωπος στὸ «καθ’ ὁμοίωσιν». Δυστυχῶς, ὁ ἄνθρω- πος «ἐν τιμῇ ὢν οὐ συνῆκε» Ἀγνώμων καὶ ἀχάριστος παρή- κουσε τὸν Δημιουργὸ καὶ ἀντάλλαξε τὴ φιλία τοῦ Θεοῦ, μὲ τὴν ὑποδού- λωση στὸν διάβολο. Θεώρησε ὁ Ἀδὰμ τὸν διάβολο ἀξιοπρεπέστερο ἀπὸ τὸν Πλάστη καὶ Εὐεργέτη. Παρή- ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Πατρὸς γιὰ νὰ κουσε καὶ ἔπεσε. Ἀρνήθηκε τὴν θεραπεύση τὸ ἀνθρώπινο γένος ποὺ ἀγάπη τοῦ Πατέρα, ἁμάρτησε, ἀμαύ- εἶχε πληγωθῆ ἀπὸ τὴν ἁμαρτία, νὰ τὸ ρωσε τὸν καθαρὸ χιτώνα του καὶ συγχωρήση, νὰ λύσει τὰ δεσμὰ τῆς ντύθηκε τοὺς δερμάτινους χιτῶνες, αἰχμαλωσίας. «Πρῶτα- πρῶτα», ὅπως τὰ διάφορα πάθη, τὰ ὁποῖα τὸν ἀπεμά- λέει ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος, «ἔδωσε σὰν κρυναν ἀπὸ τὴν κοινωνία του μὲ τὸν ἀντίδοτο τὸ ἅγιο Βάπτισμα καὶ ἔτσι Θεό μας καὶ τοῦ ἔφερε τὶς γνωστὲς ἀποβάλαμε ὅλη τὴν κακία. Ἀμέσως ἡ φοβερὲς ψυχοσωματικὲς συνέπειες. φλεγμονὴ ἔπαψε καὶ οἱ πληγὲς καυτη- Βέβαια, ὁ Πατέρας τῆς ἀνεξαντλή- ριάστηκαν». Ἐπειδή, ὅμως, καὶ μετὰ του πατρικῆς ἀγάπης καὶ τῆς εὐσπλα- τὸ ἅγιο Βάπτισμα μολύνουμε, σὰν χνίας, ἀμέσως μετὰ τὴν πτῶσι τῶν ἄνθρωποι ἀδύναμοι τὸν ἑαυτό μας, ὁ Πρωτοπλάστων, ἀνήγγειλε τὴν Κύριός μας μᾶς ἔδωσε φάρμακο. Τὸ λύτρωση. Ἐνῷ ὁ ἄνθρωπος, στέναζε φάρμακο τῆς μετανοίας, τὸ μυστήριο κάτω ἀπὸ τὴ δουλεία τοῦ ἐχθροῦ καὶ τῆς Ἱερᾶς Ἐξομολογήσεως. ζητοῦσε λύτρωσι. Σ’ ὅλη τὴ διάρκεια Θεὸς Παντοδύναμος καὶ Παντο- τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης κάθε ψυχή, κράτωρ ὁ Κύριος, μόνος Αὐτὸς ἔχει ποθεῖ τὴ θεραπεία καὶ τὴ λύτρωσι καὶ τὴν ἐξουσία «τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν», ἱκετεύει λέγοντας: «Ἴασαι τὴν ψυχή τὸ νὰ συγχωρῆ τὶς ἁμαρτίες. Ὅταν μου ὅτι ἥμαρτόν σοι». Καὶ ἦλθε τὸ στὴν Καπερναοὺμ ἔφεραν ἐμπρὸς πλήρωμα τοῦ χρόνου. Ἐνανθρώπησε στὸν Κύριο τὸν Παραλυτικό, ὁ Κύριος
  • 19.
    17 εἶπε: «Θάρσει, τέκνονἀφέωνταί σοι αἱ καὶ δίνει στὸν ἁμαρτωλὸ τὴν ἀναγέν- ἁμαρτίαι σου». Ὅταν ὅμως οἱ Φαρι- νησι τὴν πνευματική, τὴν ἐπανέ- σαῖοι ἀμφισβήτησαν τὴν ἐξουσία νταξι τοῦ πεσόντος καὶ ἀποστάτου Του αὐτή, ὁ Κύριος ἀπάντησε: «ἵνα στὴν ὁλοφώτεινη καὶ ἁγιασμένη ζωὴ δὲ εἰδῆτε ὅτι ἐξουσίαν ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ τῆς στρατευόμενης Ἐκκλησίας. Ὁ ἀνθρώπου ἐπὶ τῆς γῆς ἀφιέναι ἁμαρ- πνευματικὸς πατὴρ γίνεται γεννή- τίας- τότε λέγει τῷ παραλυτικῷ ἐγερ- τωρ τῆς πνευματικῆς ζωῆς. Ἡ ἐξουσία θεὶς ἆρον σου τὴν κλίνην καὶ ὕπαγε τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν τὸν ἀναδει- εἰς τὸν οἶκον σου» (Ματθ.θ΄2-6). κνύει ὄργανο τοῦ Θεοῦ, διὰ τοῦ Τὴν ἡμέρα τῆς Ἀναστάσεώς Του, ὁποίου ἀπαλείφονται οἱ ἁμαρτίες καὶ τὴν ἡμέρα ποὺ συνέτριψε τὸ κράτος ἀναγεννᾶται ἐν Χριστῷ ὁ ἄνθρωπος. τοῦ Ἅδου καὶ τοῦ θανάτου, συνέ- Ἐὰν ὁ ἄνθρωπος μὲ πίστι προσέλθη στησε, ὁ Κύριος, τὸ μυστήριο τῆς στὸν πνευματικό, ἐὰν ὁμολογήση Ἱερᾶς Ἐξομολογήσεως καὶ ἔδωσε εἰλικρινὰ τὰ ἁμαρτήματά του, ἡ ἐξου- τὴν ἐξουσία στοὺς μαθητάς Του σία ἀφέσεως, τὴν ὁποία ἔχει ὁ πνευμα- νὰ συγχωροῦν ἁμαρτίες. «Λάβετε τικός, θὰ ἀπαλείψη τὰ ἁμαρτήματά Πνεῦμα Ἅγιον», εἶπε στοὺς μαθη- του. «Ἐὰν ὁμολογῶμεν τὰς ἁμαρτίας τάς, «ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἡμῶν, πιστός ἐστι καὶ δίκαιος (ὁ Θεός) ἀφίενται αὐτοῖς, ἄν τινων κρατῆτε, ἵνα ἁφῇ ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας καὶ καθα- κεκράτηνται» (Ἰωάν.κ΄ 22-23). ρίσῃ ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀδικίας» (Α΄ Ὁ Χριστός μας χειροτόνησε τοὺς Ἰωάν. α΄, 9). Τὸ ἀδύνατον τῆς μετά- μαθητάς Του διδασκάλους τῆς Οἰκου- νοιας δὲν προέρχεται ἀπὸ τὸν Θεό, μένης καὶ οἰκονόμους τῶν μυστη- ἀλλὰ ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο. Ὁ Θεὸς θέλει ρίων καὶ φανέρωσε τὴν ἐξουσία, ποὺ πάντα τὴ σωτηρία μας. Μέσα στὴν ὁ ἴδιος τους ἔδωσε. «Ὅπως ἕνας βασι- πορεία τῆς Ἐκκλησίας μας συγκλο- λεύς», λέει ὁ ἱ. Χρυσόστομος, «ὅταν νίζεται κανείς, ὅταν βλέπει βεβαρη- ἀποστέλλη τοὺς ἄρχοντάς του, τοὺς μένες καὶ δαιμονόπληκτες ψυχές, νὰ δίνει τὴν ἐξουσία νὰ βάζουν τοὺς προσέρχονται μὲ πίστη συγχωρήσεως ἀνθρώπους στὸ δεσμωτήριο ἢ νὰ στὸν πνευματικὸ πατέρα, νὰ ἐλευθε- τοὺς ἀπολύουν, τὸ ἴδιο ἔκανε καὶ ὁ ρώνουν τὴν ψυχή τους ἀπὸ τὴν ἀσθέ- Χριστός». Ἀποστέλλοντας τοὺς μαθη- νεια τῆς ἁμαρτίας καὶ ἀναγεννημένες τάς Του (στὸ ἔργο τοῦ εὐαγγελισμοῦ νὰ βαδίζουν πλέον ἐλεύθερες καὶ καὶ τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων), εὐτυχισμένες, πληρωμένες ἀπὸ χαρὰ τοὺς περιβάλλει μὲ τὴ δύναμη νὰ καὶ χάρι τὸν δρόμο πρὸς τὸν ἁγια- συγχωροῦν καὶ νὰ μὴ συγχωροῦν σμό τους καὶ τὴ ζωὴ τοῦ Παραδεί- τὶς ἁμαρτίες» (ΕΠΕ 14, 708). Ἡ ἐξου- σου. Δόξα τῷ Θεῷ ζοῦμε καὶ σήμερα σία αὐτὴ τῶν μαθητῶν τοῦ Κυρίου αὐτὴν τὴ βεβαιότητα. Ἡ ἐξουσία τοῦ μεταδόθηκε στοὺς Ἐπισκόπους καὶ δεσμεῖν καὶ λύειν γίνεται ἡ δύναμι ἡ διὰ τῶν Ἐπισκόπων στοὺς Πρεσβυ- ὁποία ἀναγεννᾶ μὲ βεβαιότητα κάθε τέρους. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν Ἀποστό- ἄνθρωπο, ποὺ μὲ πίστι θὰ ἀναζητήση λων αὐτὴ ἡ ἐξουσία τῆς Ἐκκλησίας, πνευματικὸ πατέρα καὶ συγχώρηση. νὰ συγχωροῦνται ἁμαρτήματα, νὰ Ἂς εὐχηθοῦμε ὅλοι μας μὲ τὴ λευκαίνεται ἡ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου, δύναμι τῆς ἀφέσεως καὶ τῆς συγχωρέ- νὰ ἀναγεννᾶται, νὰ μεταμορφώνε- σεως τῆς Ἐκκλησίας μας νὰ ἀναγεν- ται ὁ χριστιανός, προσφέρεται ἀδια- νηθοῦμε καὶ νὰ φθάσουμε στὸν λείπτως καὶ θὰ προσφέρεται ἕως τῆς γλυκὺ Παράδεισο.- συντελείας τῶν αἰώνων. Αὐτὴ ἔδωσε
  • 20.
    18 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Παναγιώτη Ἰ. Σκαλτσῆ, Ἀναπλ. Καθηγητῆ Α.Π.Θ. «Ἐγώ δέ καί ἡ οἰκία μου τῆς καθάρσεως ἀπό τά πάθη, ὅσο λατρεύσωμεν καί αὐτῶν τῆς ἄσκησης τῆς ἀγάπης, Κυρίῳ, ὅτι ἅγιός ἐστι» γίνομαι ζωντανό μέλος τῆς Ἐκκλη- (Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ 24, 15) σίας ὡς σώματος Χριστοῦ καί κοινω- Ἡ νίας τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἀπό τήν Ἐκκλησία ὡς σῶμα Χριστοῦ1 ἄποψη αὐτή ἡ Λατρεία διαφοροποι- καί συνέχιση τοῦ μυστηρίου εῖται ἀπό προχριστιανικές πρακτι- τῆς Ἐνσαρκώσεως μέσα στήν ἱστο- κές τῆς σκιᾶς καί τοῦ γράμματος καί ρία καί τόν κόσμο2 συνδέεται ἄμεσα καθίσταται «λογική»4, πνευματική μέ τή θεία Λατρεία τόσο στήν κοινή, δηλαδή καί συνειδητή, «ἐν πνεύ- ὅσο καί στήν ἀτομική της ἔκφραση3. ματι καί ἀληθείᾳ»5, «συντεταμένη Λατρεύω τόν Θεό σημαίνει ἐφαρμόζω καί διηνεκής καί ἀμετεώριστος περί στήν πράξη τήν πίστη μου σ’ αὐτόν τό λατρευόμενον θεραπεία»6. καί διά τῶν ἔργων μου τόσο αὐτῶν Ὁ ἄνθρωπος ἀπό τή φύση του
  • 21.
    19 εἶναι λειτουργικό ὄν,μέ τήν ἔννοια πιστό γιά τήν κοινή προσευχή στίς ὅτι καλεῖται ὡς μέλος τῆς Ἐκκλησίας «ἐπί τό αὐτό»16 καί «ἐν ἐκκλησίᾳ»17 νά ἔχει συνεχῆ μνήμη Θεοῦ καί νά συνάξεις τῆς Θείας Εὐχαριστίας καί εὐφραίνεται γι’ αὐτό7, νά ἀγρυπνεῖ τῶν Ἀκολουθιῶν τοῦ Νυχθημέρου. «ἐν παντί καιρῷ»8 καί νά προσεύ- Κοινή καί κατ’ ἰδίαν προσευχή σχετί- χεται ἀδιαλείπτως9, νά λειτουργεῖ ζονται ἄμεσα, προϋποθέτει ἡ μία τήν δηλαδή ὡς πραγματικός τοῦ Θεοῦ ἄλλη, γιατί ἀκριβῶς θεμελιώνονται ἄνθρωπος, νύκτα δέ καί ἡμέρα μέσα στήν ἴδια ἐκκλησιολογική βάση καί ἀπό τή λειτουργική ζωή «νά μεταμορ- ἀποτελοῦν δύο ὄψεις τῆς μίας ἐντός φώνεται σέ προσευχή καί νά γίνεται τῆς Ἐκκλησίας βιούμενης λογικῆς μυστήριο διαρκοῦς θείας κοινωνίας, Λατρείας. «Ἡ κοινή προσευχή ἔχει πού φθάνει μέχρι τή θέωση καί τήν ὡς προϋπόθεση τήν κατ’ ἰδίαν καί ἕνωση μέ τό Θεό»10. ἡ κατ’ ἰδίαν εἶναι προέκταση τῆς Αὐτή ἀκριβῶς ἡ διαδικασία πρός κοινῆς»18. κοινωνία καί θέωση ξεκινᾶ «ἐν Βασική πτυχή τῆς κοινῆς λατρευ- τῷ κρυπτῷ» ἀπό «τό ταμιεῖον»11 τικῆς ζωῆς στόν κατ’ ἐξοχήν λειτουρ- τοῦ καθ’ ἑνός, τό βάθος δηλαδή τῆς γικό τόπο, δηλαδή τόν ἱερόν Ναό, καρδιᾶς, τό μυστικό τόπο ὅπου εἶναι ἡ νυχθήμερος Λατρεία κατά κυοφορεῖται ἡ προσευχή. Ἐδῶ τήν ὁποίαν συνάζονται οἱ πιστοί μακριά ἀπό τήν τύρβη τῶν ἐγκο- «ψαλμούς καί ὕμνους ὁμοθυμαδόν σμίων μπορεῖ ὁ προσευχόμενος τῷ Κυρίῳ ἄδοντες»19. Πρόκειται γιά ἄνθρωπος νά προσομιλεῖ μέ τόν Θεό τίς τακτές ὧρες καί τούς τεταγμέ- ἀπερίσπαστα, νά ἀλλοιώνεται ἐσωτε- νους καιρούς20 πού ἀπό τίς κατά τά ρικά και ὡς μέλος τῆς Ἐκκλησίας νά ἰουδαϊκά πρότυπα τρεῖς προσευχητι- γίνεται φωτοειδής12. Νά ἑλκύει μέσα κές εὐκαιρίες «ἑσπέρας καί πρωΐ καί του τή χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μεσημβρίας»21 ἐξελίχθηκαν σέ ἑπτά καί μέ τόν νοῦ του νά φαντάζεται στή Λατρεία τῆς Ἐκκλησίας κατά τό «θεϊκά νοήματα καί τά ἀγαθά τοῦ «ἑπτάκις τῆς ἡμέρας ἤνεσά σε»22 καί οὐρανοῦ»13. Καταφάσκει ὁ προσευ- «κατά τόν ἀριθμόν τῶν χαρισμάτων χόμενος στήν ἡσυχία ἡ ὁποία μέ τήν τοῦ Πνεύματος»23. τοῦ Ἰησοῦ ἀδιάλειπτη μνήμη καθί- Οἱ ἐν λόγῳ Ἀκολουθίες, Ἑσπε- σταται «ἀδιάσπαστος Θεῷ λατρεία ρινός, Ἀπόδειπνο, Μεσονυκτικό, καί παράστασις»14. Ὄρθρος καί Ὧρες διαμορφώθη- Ὁ διά τῆς ἐσωτερικῆς καί νοερᾶς καν σιγά-σιγά ἕως ὅτου πάρουν τή λεγόμενης προσευχῆς καλλιεργη- μορφή πού ἔχουν σήμερα μέ διατά- μένος ἄνθρωπος ἔχει ὅλες τίς προϋ- ξεις δύσκολες, πλούσια ὑμνογραφία ποθέσεις νά προσεύχεται καί στήν καί θεολογικό περιεχόμενο ἀνεπανά- ἐντός τοῦ ἱεροῦ Ναοῦ κοινή Λατρεία. ληπτο. Μέσα ἀπό αὐτόν τό θησαυρό, Ἡ κατά μόνας προσευχή, ἐπισημαί- πού ὑπηρετεῖ τόν ρόλο τῆς λειτουρ- νει ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, γίας πρίν ἀπὸ τὴ θεία Λειτουργία, πού γίνεται στό σπίτι, ἀκόμη καί ἡ Ἐκκλησία παιδαγωγεῖ τόν πιστό στούς δρόμους καί τίς ἀγορές «εἰς ἱκανοποιώντας τήν ὑπαρξιακή του προσευχήν διέγερσις τήν ἐπ’ ἐκκλη- ἀνάγκη γιά ἀδιάλειπτη κοινωνία σίας συνίστησι πρός τόν Θεόν καί μέ τόν Θεό καί συνεχή μνήμη τῆς ἡ ἔνδον κατά διάνοιαν τήν διά τῶν ἱστορίας τῆς σωτηρίας. Ἡ ἑνότητα χειλέων»15. Προετοιμάζει δηλαδή τόν Χριστοῦ καί Ἐκκλησίας διαφαίνε-
  • 22.
    20 φαίνεται ἀκόμη περισσότερο στά μυστήρια. «Ἡ Ὀρθόδοξη Λατρεία ἀποτελεῖ ἄριστο ὑπόμνημα τῆς Ὀρθόδοξης Ἀνατολικῆς Ἐκκλησί- ας»26. Ὁ ἅγιος Νικόλαος ὁ Καβάσιλας προχωρᾶ βαθύτερα λέγοντας ὅτι τά μυστήρια φανερώνουν καί πραγμα- τώνουν τήν Ἐκκλησία· «Σημαίνεται δέ ἡ Ἐκκλησία ἐν τοῖς μυστηρί- οις, οὐχ ὡς ἐν συμβόλοις, ἀλλ’ ὡς ἐν καρδίᾳ μέλη καί ὡς ἐν ρίζῃ φυτοῦ κλάδοι»27. Πρόκειται δηλαδή ὄχι γιά μαγικές τελετουργίες, ἀλλά «γιά λειτουργίες ἑνός σώματος»28 πού τό γεννοῦν, τό τρέφουν καί συνεχῶς τό ται σέ κάθε ἐπιμέρους στοιχεῖο τῆς ἀνανεώνουν. Τό σῶμα αὐτό εἶναι ἡ νυχθημέρου Λατρείας καί ὁ πιστός Ἐκκλησία. Τά μυστήρια ἀποτελοῦν πού ἀσκεῖται λειτουργικά μαθαί- τίς ἐνέργειες τοῦ Χριστοῦ πού προϋ- νει νά ἐξαγιάζει καί νοηματοδοτεῖ ποθέτουν καί τή δική μας προσωπική τό χρόνο του, καί νά ζεῖ πράγματι ἐλευθερία γιά νά ἔχουν ἀποτέλεσμα ὡς «νέος» ἄνθρωπος24, νικώντας στήν πνευματική μας στόχευση καί κάθε μέρα τήν ἐξουσία τοῦ διαβόλου τόν δρόμο γιά τήν οἰκείωση τοῦ Θεοῦ καί τή δύναμη τοῦ θανάτου. «Στήν καί τήν πρόγευση τῆς τριαδικῆς Του ἐκκλησιαστική λατρεία ὁ ἄνθρωπος βασιλείας29. μπορεῖ νά μπολιάζεται στή θεανθρώ- Πιό συγκεκριμένα μέ τό βάπτι- πινη ζωή καί αὐτή ἡ ζωή ἠμπορεῖ νά σμα ὁ ἄνθρωπος ἀποκτᾶ τή χριστια- μεταμορφώνει ἔπειτα ὅλες τίς πτυχές νική του ταυτότητα, τό ἐν Χριστῷ τῆς καθημερινῆς του ζωῆς»25. εἶναι, τήν καινούρια γέννηση καί Τό ὅτι ἡ Λατρεία ἐκφράζει τήν ἀνάπλαση30, καθόσον στίς ψυχές πίστη τῆς Ἐκκλησίας καί διαμορ- τῶν νεοφωτίστων ἐγχαράσσεται ἡ φώνει τήν εὐσέβεια τοῦ ἀνθρώπου μορφή τοῦ Χριστοῦ31. Μέ τό ἅγιο μύρο, δηλαδή τό χρίσμα, οἱ βαπτι- σμένοι γίνονται κοινωνοί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Τό μυστήριο αὐτό «ἐνερ- γούς δείκνυσι τούς τελουμένους τάς πνευματικάς ἐνεργείας»32. Ἡ θεία δέ Εὐχαριστία τρέφει καί ζωοποιεῖ τά νέα τῆς Ἐκκλησίας μέλη· «ὁ γάρ τῆς ζωῆς ἄρτος αὐτός κινεῖ τόν σιτού- μενον»33. Ἀναμφίβολα σέ κάθε ἕνα ἀπό τά μυστήρια ἐνεργεῖ ὁ Χριστός καί γίνεται τά πάντα «πλάστης, ἀλεί- πτης, συναγωνιστής, τό μέν λούων, τό δέ χρίων, τό δέ τρέφων»34. Πρωτί- στως ὅμως οἱ πιστοί ἐνεργοποιοῦνται ὡς μέλη Χριστοῦ καί τῆς Ἐκκλησίας
  • 23.
    21 διά τῆς ΘείαςΕὐχαριστίας «Μέλη γάρ Χριστοῦ τούς τελουμένους καί πάσης ἄλλης ἱερᾶς τελετῆς ἀπεργα- ζομένης τελεώτερον ἡμῖν ὁ τῆς ζωῆς τοῦτο δίδωσιν ἄρτος»35. Ἡ ἀλήθεια αὐτή μαρτυρεῖται καί ἐπιβεβαιώνεται ἀπό αὐτήν ἀκόμη τήν Καινή Διαθήκη ὅπου ὁ χαρα- κτηρισμός τῆς Ἐκκλησίας ὡς σώμα- τος Χριστοῦ προέρχεται ἀπό τή λατρευτική ζωή καί κυρίως τήν εὐχαριστιακή ἐμπειρία36. Οἱ λόγοι τοῦ Ἀποστόλου Παύλου «ὅτι εἷς ἄρτος, ἕν σῶμα οἱ πολλοί ἐσμεν· οἱ γάρ πάντες ἐκ τοῦ ἑνός ἄρτου μετέ- χομεν»37 καί «συνερχομένων ὑμῶν ντας τίς δωρεές Του καί ζητώντας ἐν Ἐκκλησίᾳ»38 αὐτό ἀκριβῶς δηλώ- τό ἔλεός Του. Ἡ μέ βάση τή θεία νουν, τή φανέρωση δηλαδή τῆς Λατρεία αὐτή πορεία προϋποθέτει Ἐκκλησίας στή θεία Εὐχαριστία, βεβαίως τήν ἀγάπη, τήν πίστη καί ἐκεῖ πού πραγματοποιεῖται ἡ σύναξη τήν ἐλευθερία μας. Ἡ λατρεύουσα τοῦ σώματος39. Ἐκκλησία43 διαμορφώνει λειτουρ- Ὁλοκληρώνοντας τόν προβλη- γημένους ἀνθρώπους, πνευματικές ματισμό μας καί τίς σκέψεις μας γιά δηλαδή προσωπικότητες μέ λειτουρ- τό ἀναπτυχθέν θέμα θά πρέπει νά γικό ἦθος καί ὑπαρξιακό ὅραμα.- ἐπισημάνουμε ὅτι ἡ Θεία Λατρεία συνιστᾶ τόν πλοῦτο καί τήν καρδιά 1. Ἐφ. 1, 23. τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ μυστηριακή ζωή 2. π. Γ. Φλωροφσκυ, Τό σῶμα τοῦ ζῶντος Χριστοῦ. Μιά ὀρθόδοξη ἑρμηνεία τῆς Ἐκκλη- καί ἐν γένει ἡ λειτουργική προσευχή σίας, μετάφρ.: Ἰ. Κ. Παπαδόπουλος, ἐκδ. –σέ συνάφεια μέ τίς ἑορτές κατά τίς «Ἁρμός», Ἀθήνα 1999, σ. 40. ὁποῖες ὁ πιστός χαίρεται τή χαρά 3 . Γιά τή σχέση τῶν δύο αὐτῶν τύπων τῆς ἐν Χριστῷ σωτηρίας του40, προσευχῆς καί ἀναφορᾶς τοῦ ἀνθρώπου πρός ἀλλά καί τίς νηστεῖες πού ἀναδει­ τό Θεό βλ. Π. Ι. Σκαλτση, Ἡ παράδοση τῆς κνύουν τόν ἀσκητικό χαρακτήρα τῆς Λατρείας41– λειτουργεῖ πρός δύο κατευθύνσεις. Πρῶτα-πρῶτα ἀποκα- λύπτει τό δογματικό πλοῦτο, τό μυστικό χαρακτήρα καί τήν ἐσχατο- λογική προοπτική τῆς Ἐκκλησίας42. Κατά δεύτερον τιμᾶ τόν ἄνθρωπο ὡς πρόσωπο καί ζωντανό μέλος τῆς Ἐκκλησίας στούς κόλπους τῆς ὁποίας μπορεῖ νά εὐχαριστεῖ, νά δοξο- λογεῖ τόν Τριαδικό Θεό, νά κοινωνεῖ μαζί Του καί τούς συνανθρώπους του. Ἔχει τή δυνατότητα νά πορεύ- εται πρός τά ἔσχατα ἀπολαμβάνο-
  • 24.
    22 κοινῆς καί τῆςκατ’ ἰδίαν προσευχῆς, μέ εἰδική σίας ἤ λόγος περί τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς τοῦ ἀναφορά στό Ὡρολόγιο τοῦ Θηκαρᾶ, ἐκδ. Π. κόσμου», ἐν Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός. Πορεία Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2008. πρός τήν τρίτη χιλιετία, Β΄ τόμος, ἔκδ. Ἱερᾶς 4. Ρωμ. 12, 1. Μονῆς Κουτλουμουσίου, Ἅγιον Ὄρος 1996, 5. Ἰω. 4, 23. σσ. 232-233. 6. Μεγαλου Βασιλειου, Κεφάλαια τῶν ὅρων κατ’ 29. Βλ. Κ. Ware [Ἐπισκόπου Διαυλείας], Ἡ Ἐπιτομήν, σλ΄, PG 31, 1236B. Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, μετάφραση ἀπό τά 7. Ψαλμ. 76, 4. Ἀγγλικά Ἰωσήφ Ροηλίδης, ἐκδ. «Ἀκρίτας», 8. Λουκ. 21, 36. Ἀθήνα 1996, σσ. 434-470. 9. Α΄ Θεσσ. 5, 17. 30 . Νικολάου Καβάσιλα, Περί τῆς ἐν Χριστῷ 10. Ἀ. Κεσελοπουλου, Πάθη καί ἀρετές στή ζωῆς, Λόγος δεύτερος, PG 150, 533A. διδασκαλία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, 31. P. E. Rodopoulos, The sacramentary of ἐκδ. «Δόμος», Ἀθήνα 21986, σ. 165. Serapion, Thessaloniki 1967, σ. 129: «Μόρφω- 11. Ματθ. 6, 5-6. σον πάντας τούς ἀναγεννωμένους τήν θείαν 12. Αντιοχου Μοναχου, Λόγος ΡΣΤ΄, Περί καί ἄρρητόν σου μορφήν». Βλ. καί Π. Ι. Προσευχῆς, PG 89, 1756D. Σκαλτση, «Ἡ βαπτισματική ἀναγέννηση», ἐν 13. Συμεων του Νεου Θεολογου, Περί τῶν Λειτουργικές Μελέτες Ι, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, τριῶν τρόπων τῆς προσευχῆς λόγος (ἀμφιβαλ- Θεσσαλονίκη 1999, σ. 43. λόμενο), PG 120, 702B. 32. Νικολάου Καβάσιλα, ὅ.π., Λόγος τρίτος, PG 14. Ιωαννου του Σιναϊτου, Κλῖμαξ, Λόγος 27, 150, 577A. PG 88, 1112C. 33. Νικολάου Καβάσιλα, ὅ.π., Λόγος τέταρτος, 15. Ὁμιλία Ζ΄, PG 151, 89D. PG 150, 597Β. 16. Πράξ. 2, 1· Α΄ Κορ. 11, 20. 34. Νικολάου Καβάσιλα, ὅ.π., Λόγος τέταρτος, 17. Α΄ Κορ. 11, 18. PG 150, 608A. 18. Π. Ι. Σκαλτση, Ἡ παράδοση τῆς κοινῆς καί 35. Νικολάου Καβάσιλα, ὅ.π., Λόγος τέταρτος, τῆς κατ’ ἰδίαν προσευχῆς…, σ. 74. Βλ. καί Γ. PG 150, 597A. Ἰ. Μαντζαριδη, Χριστιανική Ἠθική ΙΙ, ἐκδ. Π. 36. Ἰ. Δ. Ζηζιούλα (Μητροπολίτου Περγάμου), Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2003, σ. 171. π. Γ. Ἡ ἑνότης τῆς Ἐκκλησίας ἐν τῇ θείᾳ Εὐχαριστίᾳ Φλωροφσκυ, «Ὀρθόδοξος Λατρεία», ἐν Θέματα καί τῷ Ἐπισκόπῳ κατά τούς τρεῖς πρώτους Ὀρθοδόξου Θεολογίας, ἐκδ. «Ἄρτος Ζωῆς», αἰῶνας, ἐκδ. Γρηγόρη, ἐν Ἀθήναις 21990, σσ. Ἀθήνα 1989, σσ. 160-161. Β. Ἰ. Καλλιακμανη, 44-46. Βλ. καί Π. Ι. Σκαλτση, «Λειτουργική Ὁ ἐκκλησιολογικός χαρακτήρας τῆς ποιμα- κίνηση τῆς Χριστιανικῆς Δύσης καί ἡ Ὀρθό- ντικῆς. Λεντίῳ ζωννύμενοι ΙΙ, ἐκδ. «Μυγδο- δοξη Ἀνατολή», ἐν Λειτουργικές Μελέτες ΙΙ, νία», Θεσσαλονίκη 2005, σσ. 22-23. Ν. Σκρεττα ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2006, σ. 17. (Ἀριχμ.), Ἡ νοερά προσευχή ἔκφραση ἀληθοῦς 37. Α΄ Κορ. 10, 17. λατρείας Θεοῦ, μετά συναγωγῆς κειμένων 38. Α΄ Κορ. 11, 17. παλαιῶν καί νέων γερόντων [Σειρά: Κανονικά 39. π. Γ. Φλωροφσκυ, Τό σῶμα τοῦ ζῶντος καί Λειτουργικά, 2], ἐκδ. «Μυγδονία», Θεσσα- Χριστοῦ…, σ. 38. Βλ. καί π. Β. Βασιλειαδη, «Ἡ λονίκη 2006, σ. 123. Ἐκκλησία ὡς χαρισματικός θεσμός. (Σχόλιο 19. Ιωαννου Δαμασκηνου, Ἱστορία ψυχωφελής στό Α΄ Κορ. 12, 27)», ἐν Ἐπίκαιρα Ἁγιογραφικά … ὁ βίος Βαρλαάμ καί Ἰωάσαφ, PG 96, 969B. Θέματα. Ἁγία Γραφή καί Εὐχαριστία, ἐκδ. Π. 20. Κλημεντος Ρωμης, Ἐπιστολή πρός Κοριν- Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2000, σσ. 88-89. θίους Α΄, 40, PG 1, 288A· 289A. 40. Π. Ι. Σκαλτση, «Θεολογική προσέγγιση τῆς 21. Ψαλμ. 54, 18. χριστιανικῆς γιορτῆς», ἐν Λειτουργικές Μελέ- 22. Ψαλμ. 118, 164. τες Ι, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 1999, 23. Συμεων Θεσσαλονικης, Διάλογος…, ΣΗ΄, σσ. 185-207. PG 155, 549. 41. Γ. Δ. Μεταλληνου (Πρωτ/ρου), Ἡ θεολο- 24. Κολ. 3, 10. γική μαρτυρία τῆς ἐκκλησιαστικῆς Λατρείας, 25. Γεωργιου (Ἀρχιμ.), «Ὁ ἄνθρωπος ὄν ἐκδ. «Ἁρμός», Ἀθήνα 21996, σσ. 185-192. λειτουργικό», ἐν Ὁ ὅσιος Γρηγόριος, περίοδος 42. Ἰ. Μ. Φουντουλη, «Τό πνεῦμα τῆς θείας Β΄, ἔτος 1979, ἀριθ. 4, σ. 34. Λατρείας» ἐν Λειτουργικά Θέματα Α΄, Θεσσα- 26. Ἀ. Θεοδωρου, Ἡ οὐσία τῆς Ὀρθοδοξίας, ἐκδ. λονίκη 1977, σσ. 11-37. Βλ. καί Α. Θεοδωρου, «Παρουσία», Ἀθήνα 1998, σ. 179. Ἡ οὐσία τῆς Ὀρθοδοξίας, σσ. 179-218. 27. Ἑρμηνεία τῆς θείας Λειτουργίας, PG 150, 43. Γ. Φλωροφσκυ, Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία, 452C. Παράδοσις, μετάφρασις Δ. Γ. Τσάμη, ἐκδ. Π. 28. Ν. Ματσουκα, «Τά μυστήρια τῆς Ἐκκλη- Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 1976, σ. 116.
  • 25.
    23 O πλοῦτος τῶν Πατέρων τῆς Eκκλησίας Πρωτοπρεσβύτερου Θεοδώρου Ζήση Σ ὁδηγεῖται ὁ νοῦς, ὅταν ἀπομακρυνθεῖ τὸ δοξαστικὸ τῶν αἴνων τοῦ ἀπὸ τὸν Θεό, ἀποτελοῦν ὅσα λέγει ὁ Ὄρθρου τῶν Χριστουγέννων Μ. Βασίλειος σὲ μία ἀπὸ τὶς ἐπιστολές ὁ ὑμνογράφος παραλληλίζει τὴν του στὸν Ἀμφιλόχιο Ἰκονίου, στὶς ἐγκόσμια βασιλεία ὁποῖες ἀσχολεῖται τοῦ καίσαρος, ποὺ μὲ τὸ πρόβλημα τῆς χαρακτηρίζεται γνώσεως τοῦ Θεοῦ. ἀπὸ τὶς ἀπογραφὲς Χωρὶς ἀμφιβο- καὶ τὶς φορολο- λία -κατὰ τὸν μέγα γικὲς ἐπιβαρύνσεις, Καππαδόκη- ὁ νοῦς μὲ τὴν αἰώνια καὶ εἶναι δῶρο τοῦ Θεοῦ ἄναρχη βασιλεία καὶ ἡ ἐνέργειά του τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἐγκα- εἶναι καλὸ πράγμα. ταστάθηκε στὴ γῆ Τρεῖς κατευθύνσεις μὲ τὴ Γέννηση τοῦ μπορεῖ νὰ πάρει ἡ Χριστοῦ. Καὶ ἐγκαυ- ἐνέργεια τοῦ νοῦ, χώμενος γιὰ τὴν ἀπὸ ἀνάλογα δὲ πρὸς τὴν μέρους τῶν Ὀρθο- κατεύθυνση τοῦ δόξων τήρηση τῶν νοῦ, διαμορφώνεται ὑποχρεώσεωνἀπένα- καὶ ἡ πνευματικὴ ντι τῆς καινῆς, τῆς ζωὴ τοῦ ἀνθρώ- πνευματικῆς αὐτῆς που. Ἡ μία κίνηση βασιλείας, λέγει προέρχεται ἀπὸ τὴν «Διὸ σοὶ προσφέρο- ἕλξη τοῦ κακοῦ, μεν καὶ ἡμεῖς ὑπὲρ τῶν διαμόνων, ποὺ τὴν χρηματικὴν φορολογίαν, ὀρθο- ζητοῦν συμμάχους στὴν ἀποστασία δόξου πλουτισμὸν θεολογίας τῷ τους. Στὴν περίπτωση αὐτὴ κατα- Θεῷ καὶ Σωτήρι τῶν ψυχῶν ἡμῶν». στρέφεται τὸ κριτήριο τοῦ νοῦ, ὁ Ὁ πλοῦτος λοιπὸν τῆς Ὀρθοδόξου ὁποῖος ζεῖ κατόπιν μέσα σὲ ἀλλόκο- Θεολογίας, ὁ πλοῦτος τῶν Πατέρων τες φαντασίες θεοποιεῖ τὰ κτίσματα τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ διεμόρφωσαν καὶ λατρεύει τὸν χρυσὸ καὶ τὴν καὶ διετύπωσαν καὶ ἔζησαν αὐτὴν ὕλη. Ἄλλη κίνηση τοῦ νοῦ εἶναι ὁ τὴ θεολογία εἶναι ἡ προσφορά μας περιορισμὸς στὸν ἑαυτό του, στὶς στὴ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. δυνάμεις του, ἡ αὐτονόμησή του. Θαυμάσιο ὑπομνηματισμὸ στὶς Στὴν περίπτωση αὐτὴ κατορθώνει θεόπνευστες διαπιστώσεις τοῦ μικρὰ πράγματα καὶ ἀνάλογα μὲ τὶς ἀποστόλου Παύλου γιὰ τὸ ποῦ δυνάμεις του «μικρὰ καθορα καὶ τὰ
  • 26.
    24 ἑαυτῷ σύμμετρα», ποὺεἶναι οὐδέτερα ἐποχὴ τῶν Ἀποστόλων διαδέχθηκε ἀπὸ πλευρᾶς πνευματικῆς δὲν εἶναι ἡ συνεχιζόμενη μέχρι σήμερα ἐποχὴ οὔτε ἀρετὲς οὔτε κακίες κάθ΄ἑαυτά, τῶν ἁγίων Πατέρων, χωρὶς κανένα ἀλλὰ παίρνουν τὸν χαρακτήρα ἀρετῆς κενό, καμμιὰ μείωση καὶ ἐλλάτωση ἢ κακίας ἀνάλογα μὲ τὸν τρόπο τῆς ἀπὸ πλευρᾶς τοῦ Θεοῦ. Ἡ Ἐκκλησία χρήσεως των. Στὴν κατηγορία αὐτὴ τῶν Ἀποστόλων ἔγινε Ἐκκλησία τῶν ὑπάγονται οἱ ἐπιστῆμες καὶ οἱ τέχνες. Πατέρων. Μέσα λοιπὸν στὸν πεπυρω- Ὑπάρχει τέλος καὶ ἡ Τρίτη, ἡ ὀρθὴ μένο ἀπὸ τὴ δράση τοῦ Ἁγίου Πνεύ- κίνηση τοῦ νοῦ, ποὺ κατευθύνεται ματος χῶρο τῆς Ἐκκλησίας, ὅπου τὰ πρὸς τὸν ἀληθῆ στόχο. Καὶ ὁ στόχος πάντα χορηγεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον τῆς κινήσεως τοῦ -κατὰ τὸν ὕμνο τῆς νοῦ εἶναι ἡ ἀλήθεια, Πεντηκοστῆς- βρύει ποὺ ταυτίζεται μὲ προφητείας, ἱερέας τὸν Θεό. Στὴν περί- τελειοῖ, ἁλιεῖς θεολό- πτωση αὐτὴ τῆς γους ἀνέδειξε, καὶ κινήσεως δὲν ἀφήνε- ἐδίδαξε τὴ σοφία ται στὶς δικές του στοὺς ἀγράμματους, δυνατότητες ὁ νοῦς, αὐξήθηκε καὶ ἐμεγά- ποὺ εἶναι μικρὲς καὶ λωσε καὶ ἐπλήθυνε περιορισμένες ἀρκεῖ ὁ πλοῦτος τῆς Ὀρθο- νὰ κλίνει πρὸς τὴ δοξίας, ὁ πλοῦτος θειοτέρα μερίδα. τῶν Πατέρων τῆς Δέχεται τότε τὶς Ἐκκλησίας, ἡ κληρο- χάριτες τοῦ Ἁγίου νομιά, ἡ δόξα καὶ τὸ Πνεύματος καὶ καύχημά μας. Στὸ ἀνοίγεται ἐμπρός ἔργο τῆς διδαχῆς, τοῦ του ἕνας ἀπέρα- κηρύγματος καὶ τῆς ντος μεγαλειώδης κατηχήσεως, ἀποδει- κόσμος· ἀντιλαμβά- κνύονται οἱ Πατέρες νεται τότε καὶ κατα- τῆς Ἐκκλησίας μονα- νοεῖ θειότερα πράγματα, ἀνακιρνᾶται δικοὶ καὶ ἀξεπέραστοι, διότι στηρί- μὲ τὴ θεότητα τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζουν τὸ ἔργο τοὺς πάνω στὴν ἅγια καὶ ἐπόπτευει τὰ θεϊκὰ κάλλη, ὅσα ζωή τους. Ὁ λόγος τους εἶναι ἀποτύ- ἐπιτρέπει ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ καὶ ἀντέ- πωση τῶν ἰδικῶν τους ἐμπειριῶν, χει ἡ κατασκευή του. Ἡ ἀνάλυση τῶν προσωπικῶν πνευματικῶν τους αὐτὴ τοῦ Μ. Βασιλείου ἀποτελεῖ καὶ ἀγώνων καὶ τῆς δροσιᾶς καὶ χάριτος τὴν καλύτερη ὑπόδειξη τοῦ πλού- τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ ὄχι κούφια του τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. λόγια. Ἀποδεικνύουν ὅτι ἡ θεολογία Δὲν ἔχουμε πλέον ἐδῶ τὰ μικρὰ καὶ δὲν εἶναι φθηνὸ καὶ χαμηλὸ πράγμα, σύμμετρα τῆς αὐτόνομης κινήσεως ὥστε νὰ μπορεῖ κανεὶς νὰ τὴν ἀσκή- τοῦ νοῦ, οὔτε τὶς φαντασίες καὶ τὶς σει χωρὶς προϋποθέσεις «οὐχ οὕτω τὸ ἐκτροπὲς ἀπὸ τὴν ἐνέργεια τῶν δαιμό- πρᾶγμα εὔωνον καὶ τῶν χαμαὶ ἐρχο- νων, ὅπως συμβαίνει μὲ τὴ φιλοσο- μένων» διακηρύσσει ὁ ἀξιωθεὶς τοῦ φία καὶ τὶς ἐπιστῆμες. Ὁ πλοῦτος τῶν τίτλου τοῦ Θεολόγου ἅγιος Γρηγό- Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας ὀφείλεται ριος. σὲ ὑπεράνθρωπινη, σὲ θεϊκὴ ἐνέργεια Ἡ θεολογία εἶναι κτῆμα ὅσων πέρα- καὶ ἐπέμβαση. Τὴ σύντομη χρονικὰ σαν στὴ θεωρία καὶ θεοπτία, ἀφοῦ
  • 27.
    25 προηγουμένως καθαρίσθηκαν κατὰ τεροι ἑρμηνευταὶ τῆς Ἁγίας Γραφῆς, τὴν ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα ἢ τουλά- διότι κινοῦνται μέσα στὸ ἴδιο πνευ- χιστον βρίσκονται στὸ στάδιο τῆς ματικὸ κλίμα καὶ εἶναι γνωστὸ τὸ καθάρσεως «ὅτι τῶν ἐξητασμένων ἀξίωμα ὅτι τὸ ὅμοιον κατανοεῖται καὶ διαβεβηκότων ἐν θεωρίᾳ καὶ πρὸ καλύτερα ὑπὸ τοῦ ὁμοίου. Ἡ ἑρμη- τούτων καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα κεκα- νεία τῶν Γραφῶν δὲν ἀπαιτεῖ μόνον θαρμένων ἢ καθαιρομένων, τὸ μετρι- φιλολογικὸ ἐξοπλισμὸ καὶ κριτικὴ ώτατον». Ἐπικρίνει ὁ ἅγιος ἱεράρχης ἱκανότητα, ἐφόδια ποὺ εἶχαν σὲ ἀπεί- ὅσους εἰσάγουν εὔκολα εἰς τὸν χῶρο ρως μεγαλύτερο βαθμὸ ἀπὸ ὅλους τῆς θεολογίας, γιὰ λόγους προσω- τοὺς σημερινοὺς ἑρμηνευτὰς καὶ πικῆς προβολῆς καὶ ἀποκτήσεως κρητικούς, ἀπαιτεῖ προπαντὸς πνευ- ὀπαδῶν, νέους, ἀμύητους καὶ ἀπαρά- ματικὸ συντονισμὸ καὶ ἀπόκτηση τοῦ σκευους, οἱ ὁποῖοι μεταβάλλουν τὴ φρονήματος τῶν Πατέρων, ἀπόκτηση θεολογία σὲ συνήγορο τῶν παθῶν καὶ τοῦ νοῦ τοῦ Χριστοῦ. Διαμορφώνουν τῶν δογμάτων τους, ὅπως δυστυχῶς καὶ διατυπώνουν στὶς συνόδους, στὰ συμβαίνει καὶ σήμερα. «Οὐ συνήγο- σύμβολα καὶ στὰ συγράμματά τους τὰ ρον τῶν οἰκείων θεῶν καὶ παθῶν τὴν δόγματα τῆς Ἐκκλησίας, ὥστε νὰ μὴν σὴν Θεολογίαν ποιήσεται;»: ἐρωτᾶ παρανοεῖται καὶ παρερμηνεύεται τὸ τὸν ἡγέτη αὐτῶν τῶν νέου τύπου ἁπλοϊκὸ κήρυγμα τῶν Ἀποστόλων. θεολόγων καὶ συνεχίζει «Τί καὶ τοὺς Συνιστοῦν ἀκόμη καὶ τοὺς κανό- ἄλλους αὐθημερὸν πλάττεις ἁγίους νες τῆς ἠθικῆς καὶ πνευματικῆς ζωῆς καὶ χειροτονεῖς θεολόγους καὶ οἷον καὶ γίνονται ἔτσι μὲ τὴν ἁγιότητά ἐμπνεῖς τὴν παίδευσιν καὶ πεποίηκας τους ἀσφαλεῖς ὁδηγοὶ στὴν προσπά- λογίων ἀμαθῶν πολλὰ συνέδρια;». θεια τῶν πιστῶν νὰ βαδίσουν τὸ Ἡ ἁγιότητα καὶ ἡ θεολογία κατα- δρόμο τῆς μιμήσεως τοῦ Χριστοῦ. κτήθηκαν ἀπὸ τοὺς ἁγίους Πατέρες Ἡ Ὀρθοδοξία, ὁ πολιτισμὸς τῶν μὲ τοὺς ἀσκητικοὺς πόνους καὶ τὴν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας, ἄντεξε σὲ ἀδιάλειπτη προσευχὴ καὶ ἐξύμνηση δύσκολους καιρούς. Ἐθριάμβευσε τοῦ Θεοῦ. Γεμίζει ὁ χῶρος ἀπὸ ἐργα- στοὺς διωγμούς, ἐμεγαλούργησε στὸ στήρια ἁγιότητος καὶ ἀρετῆς, ἀπὸ ἱερὰ Βυζάντιο, καθοδήγησε πολιτιστικὰ τὴ φροντιστήρια, ὅπως ἀποκαλοῦσαν Δύση μέχρι τὸ Σχίσμα καὶ τὸν Βορρᾶ τὰ μοναστήρια. Κτίζονται περίλα- μέχρι σήμερα, κρατήθηκε γνήσια μπρες ἐκκλησίες, ποὺ ἱστοροῦνται μὲ στὴν ἀντιπαράθεση μὲ τὴ Δύση μέχρι θαυμάσιες τοιχογραφίες καὶ φορητὲς τὸ Σχίσμα καὶ συντηρήθηκε θαυμα- εἰκόνες. Διαμορφώνονται οἱ θεῖες τουργικὰ κάτω ἀπὸ τὴν τυραννία τῶν λειτουργίες καὶ οἱ ἄλλες ἱερὲς ἀκολου- Τούρκων. Καὶ ἐνῷ ἐκτιμᾶται καὶ ἀπὸ θίες, συντίθεται ὕμνοι καὶ μελῳδίες τοὺς ξένους ἀκόμη ὅτι στὴν ἑπόμενη ὑψηλῆς τέχνης καὶ ἐμπνεύσεως, ποὺ πολιτιστικὴ φάση τῆς ἀνθρωπότη- μελοποιοῦνται ἀπὸ ἁγίους καὶ δημι- τας, ἡ μόνη ἐλπίδα εἶναι ἡ Ὀρθοδο- ουργικοὺς μελῳδούς. ξία, ὁ πολιτισμὸς τῶν ἁγίων Πατέρων Φυλάσσουν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλη- τῆς Ἀνατολῆς, τοῦ Ντοστογιέφσκυ σίας καὶ προστατεύουν ὡς ἀνεκτί- καὶ τοῦ Παπαδιαμάντη, οἱ Ἕλληνες μητο θησαυρὸ τὴ διδασκαλία τῆς Ὀρθόδοξοι δὲν θάβουμε ἁπλῶς, ἀλλὰ Ἐκκλησίας μπροστὰ στὸν κίνδυνο ἀχρηστεύουμε τὸν πλοῦτο τῆς Ὀρθο- τῆς παραχαράξεως καὶ τῆς ἑτεροδιδα- δοξίας σὲ μία περίοδο εἰρηνική, ποὺ σκαλίας τῶν αἱρετικῶν. Καὶ σὲ αὐτό θὰ πρέπει νὰ σφριγᾶ ἀπὸ δυναμισμὸ τους τὸ ἔργο γίνονται οἱ ἀξιοπιστό- καὶ ζωντάνια.-
  • 28.
    26 ΠΩΣ ΔΙΑΒΑΖΟΥΝ ΟΙ ΠΑΛΑΙΟΙ ΤΗΝ ΕΞΩ ΣΟΦΙΑ Λάμπρου Σιάσιου Καθηγητοῦ Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Π.Θ. Ο ἀπαιτοῦνται χρειαζούμενα: τροφός, ἱ θεοφώτιστοι Πατέρες τῆς σκεπάσματα, σπίτια. Ἡ Ἐκκλησία Ἐκκλησίας μας πῆραν καὶ μας σταυρώνει, εὐλογεῖ καὶ ἁγιά- καθιέρωσαν μιὰν ἁπλὴ λέξη γιὰ νὰ ζει ὅτι λαμβάνει ἐκ τοῦ κόσμου ὅτι χαρακτηρίσουν σύνολη τὴ γνώση κρίνεται ἀναγκαῖο γιὰ τὴ ζωὴ πραγ- καὶ σοφία ποὺ εὑρίσκεται ἔξω ἀπὸ μάτων: ἀπὸ τὸ φυσικὸ νερὸ μέχρι τὴν Ἐκκλησία. Τὴν ὀνόμασαν τὶς περίτεχνες ἀνθρώπινες κατα- «θύραθεν». σκευές. Ὁ φωτισμένος νοῦς τῶν ἁγίων Θύρα μικρά, χαμηλότερη τοῦ Πατέρων μας ἐζωγράφισε τὴν ἐπὶ ἀνθρώπινου ὕψους διασυνδέει τὴ γῆς Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ νὰ περι- μέσα ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὸν βάλλεται μὲ ὑψηλὸ μανδρότοιχο. ἔξω κόσμο. Γιὰ νὰ κινοῦνται αὐτε- Στὸ κέντρο ἡ νέα Σκηνὴ τοῦ Μαρτυ- ξουσίως οἱ βουλόμενοι. Καὶ γιὰ ρίου, τὸ καθολικὸν τῆς λατρευτικῆς νὰ λαμβάνονται ἐκ τοῦ κόσμου τὰ συνάξεως. Ἐκεῖ οἱ ἱερουργοὶ ἁγιά- χρειαζούμενα. Ἐξ αὐτῆς τῆς εἰκό- ζονται καὶ ἁγιάζουν τοὺς πιστοὺς νος προῆλθε ἡ λέξη «θύραθεν», μὲ μαζὶ καὶ τὴ ζωή τους. τὴν ὁποίαν οἱ ἐκκλησιαστικοί μας Λιπόσαρκοι ἀρχηγοὶ τῆς Πατέρες ἀπέδωσαν τὴ γνώση, τὴ Μάνδρας περιέρχονται ἀνύστακτοι σοφία, τὰ μαθήματα ποὺ ὑπάρχουν τὸν μανδρότοιχο. Προσέχουν νὰ ἔξω ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, ἔξω ἀπὸ τὸν μὴν εἰσέλθει κρυφίως κλέπτης ἢ ἱερὸν Μανδρότοιχο, ἔξω ἀπὸ τὴν ληστὴς καὶ προξενήσει ζημιὰ στὸ χθαμαλὴ καὶ στενὴ θύρα. λογικὸ ποίμνιο. Ἡ εἴσοδος τῶν πιστῶν διὰ τῆς Ὁλόκληρη ἡ ζωὴ τῶν πιστῶν θύρας, δηλαδὴ διὰ τοῦ Χριστοῦ μας, ἐντὸς τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ περίβο- γίνεται- αἰῶνες τώρα- μὲ εἰδικὸ καὶ λου εἶναι προσανατολισμένη στὸν αὐστηρῶς διορισμένο τρόπο. Ἐν ἐξερχόμενο Κύριον τῆς δόξης. Γι’ πρώτοις ζητεῖται νὰ ἀποκηρύξει αὐτὸ καὶ ζοῦν σὲ αὐτὸν τὸν κόσμο ὁ νεοεισερχόμενος, νὰ πτύσει καὶ πάροικοι καὶ παρεπίδημοι. Ὡστόσο νὰ ἐξορκίσει, δηλαδὴ νὰ ἀποδιώξει καὶ γιὰ αὐτὴν τὴν πρόσκαιρη ζωὴ μετὰ βδελυγμίας τὸν ἐξαποδῶ, ποὺ
  • 29.
    27 βρίσκει τρόπον διὰτῶν πονηρῶν πατριδοφιλία, γι’ αὐτὸ ἔχουμε λογισμῶν καὶ τρυπώνει στὰ σωρεύσει ἱκανὲς συγχύσεις γύρω τρίσβαδα τῆς ἀνθρώπινης καρδιᾶς. ἀπὸ τὴ στάση τῆς Ἐκκλησίας μας Μετὰ ὁδηγεῖται γυμνωμένος νὰ εἰδικῶς ἀπέναντι στὴν ἀρχαία λουσθεῖ καὶ νὰ βαπτισθεῖ στὸ ἡγια- ἑλληνικὴ παιδεία καὶ φιλοσο- σμένον ὕδωρ, νὰ καθαρθεῖ καὶ νὰ φία. Τὸ πρῶτο καὶ μέγα μέρος τῆς φωτισθεῖ μὲ τὸ φῶς τοῦ Χριστοῦ. συγχύσεως προέρχεται ἀπὸ ἐπιστή- Ἔτσι ἑτοιμασμένος μπαίνει στὴν μονες- θεολόγους οἱ ὁποῖοι σπουδά- ποίμνη τοῦ Χριστοῦ. Ὅτι σὲ γενικὲς ζουν τὴ θεολογία μέσα ἀπὸ ξένους γραμμὲς προβλέπει ἀπ’ἀρχῆς καὶ δασκάλους, ξένα βιβλία καὶ ξενικὲς προσφέρει ἡ Ἐκκλησία γιὰ τὴν μεθόδους. Ἄλλο μέρος συγχύσεως εἴσοδο τῶν νέων πιστῶν σὲ αὐτήν, προέρχεται ἀπὸ καλοπροαίρετους τὸ αὐτὸ προβλέπει ἀπ’ἀρχῆς γιὰ λευΐτες ἀπὸ ἁπλοὺς τῇ καρδίᾳ ἱερο- ὁτιδήποτε κτιστὸν πράγμα. Τηρου- κήρυκες οἱ ὁποῖοι στοὺς λόγους μένων τῶν ἀναλογιῶν καὶ σωζομέ- τους ἀναμασοῦν τὶς ἀκαδημαϊκὲς νων τῶν οὐσιωδῶν διαφορῶν, τὸ συγχύσεις, χωρὶς νὰ μποῦν στὸν αὐτὸ ἀπαιτεῖ καὶ τηρεῖ ἡ Ἐκκλησία μικρότερο τῶν κόπων νὰ διαβά- σχετικῶς πρὸς τὴν ἔξω σοφία, τὴ σουν ἔστω τὴ μικρὴ Ἐπιστολὴ θύραθεν γνώση. τοῦ Μεγάλου Βασιλείου πρὸς τὸν Ἐπειδὴ ὅμως στὸν τόπο μας Εὐστάθιο. ἐνίοτε συσχετίζουμε ἀδόκιμα τὴ Τέλος ὅλοι οἱ λοιποὶ μαζί, ὅσοι χριστιανική μας πίστη μὲ τὴν πιστοὶ νιώθουμε Ἕλληνες βαυκα-
  • 30.
    28 λιζόμαστε καὶ ἐπαιρόμεθαγιὰ τὴν ἀπάντηση εὑρίσκεται στὴν ἴδια τὴν προνομιακὴ (δῆθεν ἢ πραγματικὴ) ἐκκλησιαστικὴ παράδοση. Καὶ ἔχει σχέση ποὺ καθιέρωσε ἡ Ἐκκλησία συνοψισθεῖ μὲ τὸν ἁπλούστερο καὶ τοῦ Χριστοῦ μὲ τὴν ἀρχαία ἑλλη- ἀκριβέστερο τρόπο ἀπὸ τὸν τρανὸ νικὴ γραμματεία. Αὐτὸ ὅμως μπορεῖ θεολόγο ἅγιον Γρηγόριο Παλαμᾶ, ὁ νὰ συστήνει κάποιο εἶδος ἐμπαθοῦς ὁποῖος, ἂς σημειωθεῖ, ὑπῆρξε στὴν (δηλαδὴ πειρασμικῆς) συλλογικῆς ἐποχή του ὁ τρανότερος γνώστης φιλαυτίας. Μὲ ὅλα τὰ προααπαιτού- τῆς θύραθεν σοφίας. μενα μαζὶ καὶ τὰ συνακόλουθα. Ὁ ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονί- Οἱ πρῶτοι Ποιμένες τῆς Ἐκκλη- κης ἅγιος Γρηγόριος παρομοιάζει σίας μας, ἀκολουθώντας τὸν τὴν σοφία τῶν ἔξω σοφῶν μὲ ἕνα Ἀρχιποιμένα Χριστόν, διέκριναν φίδι. Καὶ προτείνει τρία μέτρα γιὰ ζωηρῶς, σαφῶς, καὶ μὲ ἀκρίβεια τὴν τὴ σπουδή της, τρία στάδια γιὰ τὴν τροφή- γνώση τῶν λογικῶν προβά- ἀντιμετώπισή της. Κατὰ πρῶτον, των, ἡ ὁποία κατήρχετο ἄνωθεν καὶ ἀποφαίνεται, ὁ πιστὸς ὀφείλει νὰ ἦτο δωρεὰ τοῦ Παναγίου Πνεύμα- θανατώσει τὸν ἰοβόλο ὄφι. Δεύτε- τος, ἀπὸ τὴ γνώση-σοφία ποὺ ἦταν ρον, νὰ κόψει καὶ νὰ ἐξαφανίσει τὸ «ἐπίγειος, ψυχική, δαιμονιώδης». κεφάλι καὶ τὴν οὐρὰ τοῦ ὄφεως. Καὶ Σὲ αὐτὴν τὴ δεύτερη περιλαμβά- τρίτον, νὰ περάσει ἀπὸ τὴ μέθοδο νονται οἱ ἀνὰ τοὺς αἰῶνες ἀνθρώ- τῶν φαρμακοποιῶν τὸ ἐναπομεῖναν πινες ἐπιδόσεις σὲ ὅλους τοὺς ἐνδιάμεσο σῶμα, προκειμένου νὰ τομεῖς. Τὸ ἀπροσδόκητο γιὰ μᾶς κερδίσει ὁ πιστὸς ἕνα μόριο- γραμ- σήμερα ἐντοπίζεται στὴν πνευμα- μάριο ὠφελείας ἀπὸ τὰ χίλια μόρια- τικὴ διάγνωση ὅτι αὐτὴ ἡ ἐπίγειος γραμμάρια τοῦ συνολικοῦ φιδίσιου (ἀνθρώπινη) γνώση ἐνίοτε (ἢ μήπως βάρους. πολλάκις;) εἶναι καρπὸς ἐμπαθοῦς Ἡ εἰκόνα εἶναι συναρπαστική. βιοτῆς (ψυχική). Σὲ ὁρισμένες Καὶ ὅταν μεταφέρεται στὴ θύρα- μάλιστα περιπτώσεις γεννιέται ὡς θεν σοφία γίνεται συναρπαστικό- καρπὸς σηνεργασίας τοῦ ἀνθρώπου τερη. Ὁ πιστὸς χριστιανός, αὐτὸς μὲ τὸν ἐξαποδώ. Ὡστόσο καὶ παρὰ ποὺ ἀκολουθεῖ τὸ παράδειγμα τῶν τὴ σκληρὴ καὶ πρωιμότατη αὐτὴ ἐν πνεύματι Πατέρων του, ὀφεί- διάγνωση, οἱ μεγαλύτεροι ἐκκλησι- λει, ὅταν ἀσχολεῖται μὲ τὴν ἔξω αστικοὶ Πατέρες ἀφιέρωσαν χρόνια σοφία, νὰ διαθέτει τὸ χάρισμα τῆς ἀπὸ τὴ νιότη τους συνειδητὰ καὶ ταπεινώσεως. Καὶ δι’αὐτῆς μόνον ἐσπούδασαν αὐτὴν τὴν ἔξω, τὴν δι’ αὐτῆς ἠμπορεῖ νὰ θανατώσει τὸν ἀπολλυμένη σοφία τῶν σοφῶν τοῦ ὄφι. Διὰ τῆς ταπεινώσεως δηλαδὴ αἰῶνος τούτου. Καὶ δὲν ἐσταμά- δύναται νὰ παλαίσει καὶ νὰ νικήσει τησαν ἐκεῖ. Ὁρισμένοι ἐξ αὐτῶν τὴν ἔπαρση ποὺ γεννιέται σχεδὸν προέτρεψαν καὶ τοὺς νέους νὰ φυσικῶς στὸν οἰοδήποτε κάτοχο σπουδάσουν τὰ θύραθεν γράμματα. τῆς ἔξω σοφίας. Κατὰ δεύτερον, ὁ Γιὰ τὸν ἀμύητο περὶ τὰ ἐκκλησια- πιστὸς ὀφείλει νὰ διαθέτει τὴ δυσα- στικὰ αὐτὸ ἐνδεχομένως νὰ ἀποτε- πόκτητη ἀρετὴ τῆς διακρίσεως. λεῖ σκανδαλώδη ἀντίφαση. Πῶς Μόνον δι’αὐτῆς ἠμπορεῖ νὰ διακρί- γίνεται δηλαδὴ ἡ ἔξω σοφία, ἀφενὸς νει ἐν μέσῳ τῶν ἀτελείωτων πραγ- νὰ στηλιτεύεται, καὶ ἀφετέρου νὰ ματειῶν καὶ μετὰ νὰ κόψει καὶ νὰ θεωρεῖται ἀντικείμενο σπουδῆς; Ἡ ἐξαφανίσει τὰ δυὸ ἄκρα καὶ ἄκρατα
  • 31.
    29 κακὰ τῆς ἔξωσοφίας ποὺ κρύβο- τικὴ διαδικασία θὰ προκύψει, λέει νται στὴν κεφαλὴ καὶ στὴν οὐρὰ ὁ Ἅγιος μετὰ βίας ἕνα «μόριον» τοῦ ὄφεως. Ὡς κεφαλὴ νοοῦνται οἱ ὠφελείας. Ἡ ἀπροσδόκητη κρίση περιπλανημένες ἀπόψεις περὶ θεῶν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου γι’ αὐτὸ τὸ καὶ ὡς οὐρὰ τὰ συναφῆ μυθολογή- ἐλάχιστο κέρδος μίας ἐξαντλητικῆς ματα ποὺ ἀναφέρονται στὴ φύση καὶ μακρᾶς διαδικασίας ἀφορᾶ στὴ καὶ στὰ κτίσματα. Τὸ τρίτο στάδιο φύση καὶ ποιότητα τοῦ μορίου: συνιστᾶ πραγματικὸ ἄθλο. Ὁ πιστὸς αὐτὴ ἡ κερδισμένη γνῶσις, ἂν χριστιανὸς ὀφείλει νὰ ἀκολουθήσει καὶ ἐξασφαλίστηκε μὲ ἐκκλησι- τὴ μέθοδο τῶν παλαιῶν φαρμακο- αστικὰ ἐργαλεῖα παρὰ ταῦτα δὲν ποιῶν. Νὰ καθαρίσει τὸ ὑπόλοιπο εἶναι δῶρον τοῦ Παναγίου Πνεύμα- σῶμα τοῦ ὄφεως κρατώντας μόνον τος. Δὲν εἶναι γνῶσις πνευματική, τὴ σάρκα του. Νὰ πετάξει τὰ μὴ ἄνωθεν κατερχόμενη. Εἶναι καὶ χρήσιμα. Νὰ βάλει στὸ τηγάνι ὅτι παραμένει ἔργο ἀνθρώπινον· εἶναι ἀπομείνει. Στὸ τηγάνι τῆς κριτικῆς φυσικὸ κατασκεύασμα. ἐξετάσεως νὰ ρίξει ὕδωρ μεμετρη- Ἀπὸ τὴ θεσπέσια καὶ ἄκρως διδα- μένον (ἱδρώτα ἀσκήσεως καὶ γονυ- κτικὴ εἰκόνα τοῦ Ἁγίου ὀφείλουμε κλισιῶν). Νὰ βράσει σὲ ὑψηλοὺς νὰ ἐξάγουμε ἕνα κρίσιμο συμπέρα- βαθμοὺς τὸ περιοχόμενο μὲ πῦρ, σμα, ἕναν ἀπαραβίαστο κανόνα· ὅτι δηλαδὴ μὲ ὑψηλὸν καὶ θεῖον φωτι- δηλαδὴ ἡ ἀνάγνωση τῆς ἔξω σοφίας, σμόν. Ἀπὸ αὐτὴν τὴν κοπιώδη, τὴ ἡ κριτικὴ ἀποτίμησή της, ἡ ἐνδε- μακρά, τὴν ἐπίπονη καὶ συνεργα- χόμενη ἐπωφελὴς ἐνασχόληση, δὲν
  • 32.
    30 γίνονται οὔτε μὲτὴ φυσικὴ ἀνθρώ- ματά τους ἀπὸ φιλοσοφικὰ δάνεια πινη ἐξυπνάδα οὔτε μὲ σπουδὲς ἐπηρμένων φιλοσόφων γιγνόμενοι οὔτε μὲ ἐπιστημονικὲς ἐπιδόσεις. Ἡ καὶ αὐτοὶ ἐκ μεταδόσεως τοῦ ἰοῦ ἐπωφελὴς ἐνασχόληση μὲ τοὺς ἔξω ἐπήρμενοι. γίνεται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον Κατὰ δεύτερον λόγον, ἱκανοὶ μὲ τρόπους καὶ ἐργαλεῖα ἐκκλησια- ἐργάτες τοῦ κυριακοῦ ἀμπελῶνος στικά. Ἤτοι: ἡ ἔξωθεν σοφία σπου- λαμβάνουν ἄδεια ἐκ τῆς Μητρὸς δάζεται ἐπωφελῶς καὶ ἀκινδύνως των Ἐκκλησίας καὶ ἐξέρχονται τοῦ μόνον μὲ τὶς θεόσδοτες ἀρετὲς τῆς περιβόλου. Σπουδάζουν εἰς τοὺς ταπεινώσεως τῆς διακρίσεως, τῆς ἀλλοφύλους, ἐμπορεύονται, ἐνίοτε ὑπομονῆς τοῦ φωτισμένου κριτι- καὶ κλέπτουν, χρήσιμα στοιχεῖα ἀπὸ κοῦ-ἐταστικοῦ νοός. Ἂν δὲν συντρέ- τὰ οὐρανόθεν σπουδάγματα. Παλαι- χουν αὐτὲς οἱ προυποθέσεις, τότε ἡ ότερα καὶ συγκαιρινά. Ἐπιστρέ- Ὁ πιστὸς χριστιανός, αὐτὸς ποὺ ἀκολουθεῖ τὸ παράδειγμα τῶν ἐν πνεύματι Πατέρων του, ὀφείλει, ὅταν ἀσχολεῖται μὲ τὴν ἔξω σοφία, νὰ διαθέτει τὸ χάρισμα τῆς ταπεινώσεως. Διὰ τῆς ταπεινώσεως δηλαδὴ δύναται νὰ παλαίσει καὶ νὰ νικήσει τὴν ἔπαρση ποὺ γεννιέται σχεδὸν φυσικῶς στὸν οἰοδήποτε κάτοχο τῆς ἔξω σοφίας. ἐνασχόληση δὲν ἀποβαίνει μόνον φοντας, ἀποθέτουν τὸν καρπὸ τῆς ἀνωφελής. Κατὰ κανόνα ἀποκαλύ- σπουδῆς στὸν Νάρθηκα. πτεται καὶ δηλητηριώδης. Δηλαδὴ Γιὰ νὰ τὸν παραλάβουν οἱ θανατηφόρος. Ἡ χρησιμότητα καὶ Ποιμένες καὶ νὰ στολίσουν, κατὰ ἡ ὠφέλεια τοῦ μικροῦ ἐλαχίστου τὸν τρόπο τοῦ Ἐπιταφίου, τὴ Νέα μορίου ποὺ ἐξάγεται μὲ τὸν προη- Σκηνὴ τοῦ Μαρτυρίου. Τὸ κάλλος γούμενο τρόπο ἀπὸ τὴν ἔξω σοφία τῆς Ἐκκλησίας ἀπάστραπται , ἀναφέρονται κατὰ τοὺς ἁγίους βεβαίως ἔσωθεν. Ὡστόσο ἐμεῖς νομί- Πατέρες, σὲ δυὸ κυρίως συγκεκρι- ζουμε ὅτι Χριστὸν εὑρίσκουμε γιὰ μένες ἐφαρμογές. νὰ τὴν καλλωπίσουμε καὶ ἔξωθεν. Ἐν πρώτοις, τὸ λαμπικαρισμένο Ἂν τὰ ἀνωτέρω ἀποτελοῦσαν ἀπόσταγμα, ἂν καὶ φύσεως ἔργον, σταθερὲς καὶ αὐτονόητες – ἁπλὲς χρησιμεύει ὡς ὄχημα καὶ μέσον γιὰ συμπεριφορὲς σὲ παλαιότερες νὰ λαληθεῖ ὁ σωτήριος λόγος τοῦ ἐποχές, δυσεύρετες ἢ ἀφανισμέ- μεγάλου Θεοῦ τῶν Χριστιανῶν. νες ἀπόψεις. Σήμερον διαβάζουμε Γιὰ νὰ στηριχθοῦν οἱ πιστοὶ καὶ νὰ τὴν ἔξω σοφία χωρὶς τὰ στοιχει- ἐλεχθοῦν οἱ μωρίες τῶν κακοδόξων. ώδη ἐκκλησιαστικὰ ἐργαλεῖα τῶν Οἱ τελευταῖοι συνήθως, πάλαι τε καὶ παλαιῶν ἀρκούμενοι σὲ τεχνικὲς νῦν, συστήνουν τὰ αἱρετικὰ συστή- τοῦ κόσμου ἢ καὶ αὐτῆς τῆς ἔξω
  • 33.
    31 σοφίας. Τὰ ἀποτελέσματαἐξ αὐτοῦ τὸν Δαμασκηνό. Τότε, ἡ ἴδια εἰσά- δὲν εἶναι μόνον πενιχρά. Ἐπιπρο- γει τὰ κείμενα τῶν αἱρετικῶν πρὸς σθέτως ἀποκαλύπτονται ἀποκαρδι- σπουδὴν στοὺς φοιτητὲς ὡς ἰσότιμα ωτικά. Ἐνίοτε ἐμφανίζονται καὶ ὡς μὲ αὐτὰ τῶν ἁγίων Πατέρων γιὰ πειρασμικά. νὰ ἐξαχθεῖ (τάχα) ἡ ἀντικειμενικὴ Ἡ πρώτη σχετικὴ παθολογία ἐπιστημονικὴ ἀλήθεια. Ἢ τὸ πειρα- διαγιγνώσκεται στὴ συγκρότηση σμικότερον: καὶ ἐκφορὰ τοῦ σύγχρονου θεολογι- Τότε ἀποδεικνύεται ἐπισήμως κοῦ μας λόγου, τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ καὶ ἐπιστημονικῶς καὶ δογματικῶς καὶ τοῦ ἀκαδημαϊκοῦ. Ἀπὸ χρόνου ὅτι οἱ θεομάχοι καὶ αἱρρεσιάρχες ἱκανοῦ ἔχει καθιερωθεῖ τρόπος τοῦ Σεβῆρος καὶ Διόσκηρος ἦσαν κατὰ θεολογεῖν ποὺ στηρίζεται στὴν τὴν πίστη ὀρθόδοξοι! ἄκριτη ἀνάμειξη κοσμικῶν- ἐπιστη- Ὑπάρχει βεβαίως καὶ τὸ θλιβερό- μονικῶν στοιχείων ἀφενός, καὶ τερον: ἱερῶν- βιβλικῶν-πατερικῶν ἀφετέ- Ὅλα αὐτὰ δὲν διδάσκονται μόνον ρου. Ἂν ἡ μείξη τῶν δύο αὐτῶν ἀπὸ ἕδρας^ ὅλα αὐτὰ δημοσιεύο- ἑτερόκλητων στοιχείων ἀποτελεῖ νται εἰς τὸ ἐπίσημον περιοδικὸν τῆς γιὰ τὸν Παλαμᾶ ὀλέθριον βαρλαα- Ἐκκλησιαστικῆς μας Διοικήσεως. μικὸ-δαιμονικὸ πειρασμό, ἡ μείξη γιὰ τὴ σήμερον συνιστᾶ ἀποδεκτὴ Συνοψίζοντας τὰ προηγούμενα καὶ καθιερωμένη πρακτική. Ἀφοῦ καταλήγουμε στὴν ἀκόλουθη εὐχὴ λοιπὸν παραμερίσθηκε ὁ παλαιὸς καὶ παρότρυνση. Ὅτι ἔχουμε χρέος ἐκκλησιαστικὸς τρόπος τῆς παλα- ὅσοι λάβαμε ἀπὸ τοὺς γονεῖς μας, μικῆς πρόσληψης, ἔχουμε εἰσάγα- ἀπὸ τοὺς δασκάλους μας, ἀπὸ τοὺς γει ἀκρίτως κοσμικὲς περιοχὲς στὸν Ποιμένες μας, ὀλίγον φόβον Θεοῦ, χῶρο τῆς θεολογίας. Ἁπλῶς μὲ ἀερο- ὀφείλουμε, ἐπαναλαμβάνουμε, νὰ βάπτισμα τὶς ὀνομάζουμε «χριστια- ἀκολουθοῦμε τὴν περπατησιὰ τῶν νικές». φωτισμένων ἐκκλησιαστικῶν μας Ἡ δεύτερη, πλὴν κινδυνοδέ- Πατέρων. Νὰ ἐμβαίνουμε στὸν κόπο στερη, παθολογία διαγιγνώσκε- καὶ νὰ διαβάζουμε -μὲ τὸν τρόπον ται στὴν ἐπηρμένη αὐτονόμηση τὸν ἐκκλησιαστικὸ- τὴν ἔξω γνώση, ποὺ ἀπέκτησαν ἢ ἐπέβαλαν εἰδικὲς παλαιότερη καὶ σημερινή. Κι ἂν δὲν θεολογικὲς περιοχές, ὅταν τὰ προη- εἴμαστε ἀκόμη οὔτε εἰσαγωγικοὶ γούμενα ἐκκλησιαστικὰ ἐργα- στὸ ἐκκλησιαστικὸ σκάμμα, τότε λεῖα δὲν ἐλειτούργησαν κατὰ τὴν εἶναι προτιμότερο νὰ μὴν παίζουμε πρόσληψη θύραθεν ὑλικοῦ (φιλο- παίγνια μὲ τὸν ἐπηρμένον ὄφι τῆς σοφικοῦ, ἐπιστημονικοῦ, ἑτερόδο- ἔξω σοφίας.- ξου). Τότε, χωρὶς πολὺ τὸ συνειδὸς ἢ χωρὶς αἰδῶ κτίζονται ἀπὸ αὐθάδεις οἰηματίες καὶ τολμητίες «χριστια- νικὲς ἢ πατερικὲς φιλοσοφίες». Τότε, χωρὶς συστολή, ἡ εἰδική, αἴφνης, «ἐπιστημονικὴ Δογματικὴ» διορ- θώνει ἢ ὑποβαθμίζει ὡς μὴ δογμα- τολόγο τὸν τρανὸ ἅγιο Ἰωάννη
  • 34.
    32 ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Ἀρχιμανδρίτου Γεωργίου Καθηγουμένου Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου Ἁγίου Ὄρους Σ ὲ περιόδους ἐκκοσμικεύσεως τῆς κοινωνίας καὶ ἀλλοιώσεως τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἤθους ἡ σημασία σία ὑπάρχουν ἀνάγκες περισσότερο σημαντικὲς ἀπὸ τὴν μοναχικὴ ἀφιέ- ρωσι. τοῦ ὀρθοδόξου μοναχισμοῦ ὑποβαθ- Ὅμως δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ φρόνημα μίζεται. Ὁ μοναχισμὸς θεωρεῖται τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Ἐκκλησία ἐγέν- θεσμὸς ἄχρηστος ἢ ἐπιζήμιος ἢ νησε τὸν μοναχισμό. Τὸ παράδειγμα πάντως ὄχι ἀναγκαῖος γιὰ τὴν ἀκμὴ τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας. Νέοι ὁποῖος τριάντα χρόνια ἐσιώπησε ποὺ θέλουν νὰ μονάσουν, ἀποτρέ- καὶ στὰ τρία χρόνια τῆς δημοσίας πονται ἀπὸ τὴ μοναχικὴ ζωὴ μὲ του δράσεως συχνὰ ἀπεσύρετο σὲ πρόσχημα τὶς ἀνάγκες τῆς Ἐκκλη- ἐρήμους τόπους γιὰ προσευχή, τὸ σίας στὸν κόσμο. Καὶ ἀπὸ κληρικοὺς παράδειγμα τοῦ προφήτου Ἠλία ἀκόμη θεωρεῖται ὅτι στὴν Ἐκκλη- τοῦ Θεσβίτου καὶ τοῦ προφήτου
  • 35.
    33 Προδρόμου καὶ ΒαπτιστοῦἸωάννου, ὁ ἅγιος Φιλόθεος Κόκκινος, ὁ ἅγιος τὸ εὐαγγελικὸ ἀσκητικὸ φρόνημα Κάλλιστος, ὁ ἅγιος Νήφων ὁ Διονυ- τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, ὡδήγησαν σιάτης καὶ ἄλλοι. τὸν ἅγιο Ἀντώνιο καὶ τοὺς λοιποὺς Ἡ Ἐκκλησία κατενόησε ὅτι μεγάλους ἐρημίτας, ἄνδρες καὶ ὁ μοναχισμὸς τῆς προσδίδει τὴν γυναῖκες, νὰ ἐκλέξουν τὴν ἐρημικὴ διάστασι τοῦ βάθους, ἐνῷ ἡ ἐν καὶ μοναχικὴ ζωὴ ὡς τὴν τελεία κόσμῳ ποιμαντικὴ ἱεραποστολικὴ χριστιανικὴ ζωή. Αὐτοὶ οἱ Ὅσιοι τῆς διακονία ἐκπληρώνει τὴν ὁριζο- ἐρήμου εὐχαῖς των «ἐστήριξαν τὴν ντία διάστασι. Καὶ οἱ δυὸ διαστά- Οἰκουμένην» καὶ ἐφώτισαν τοὺς σεις εἶναι ἀναγκαῖες γιὰ νὰ ὑγιαίνη πιστούς. Ἔτσι κατανοοῦμε τὸν λόγο τὸ πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας. Ἰδίως τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Σιναΐτου: στὴν ἐποχή μας, ποὺ κηρύσσεται ὡς «Φῶς μὲν μοναχοῖς, ἄγγελοι· φῶς δὲ ὑπερτάτη ἀξία τοῦ ζῆν ἡ εὐημερία πάντων ἀνθρώπων, μοναδικὴ πολι- καὶ ἡ ἱκανοποίησις ὅλων τῶν ἐπιθυ- τεία» (Κλῖμαξ, Λόγος Περὶ διακρί- μιῶν τοῦ ἀνθρώπου, χρειαζόμεθα τὸ σεως). παράδειγμα τῶν ἁγίων μοναχῶν, οἱ Ἀπὸ τοὺς ἁγιαζομένους μοναχοὺς ὁποῖοι ἀντικαθιστοῦν τὴν ὑλιστικὴ ἄντλησε ἡ Ἐκκλησία τοὺς μεγά- κλίμακα τῶν ἀξιῶν μὲ τὶς πνευμα- λους διδασκάλους της, τοὺς ἁγίους τικὲς ἀξίες καὶ ἀρετὲς τῆς ἐγκρατείας, ἱεράρχας της, τοὺς ἀποστολικοὺς τῆς ἀκτημοσύνης, τῆς λιτότητος καὶ κήρυκάς της. Τί θὰ ἦταν τὸ Γένος τῆς ταπεινοφροσύνης. Μὲ τὶς μονα- τῶν Ἑλλήνων χωρὶς τὸν ἰσαπό- χικὲς ἀρετὲς ὁ μοναχὸς προσπαθεῖ νὰ στολο ἅγιο Κοσμᾶ τὸν Αἰτωλό, ποὺ ἀπαλλαγῆ ἀπὸ τὸν ἐγωκεντρισμὸ καὶ ἐμόνασε δεκαεπτὰ χρόνια στὸ Ἅγιον τὴν φιλαυτία καὶ νὰ ἀγαπήση εἰλι- Ὄρος καὶ ἔμεινε ὣς τὸ μαρτυρικό κρινὰ τὸν Θεὸ καὶ τοὺς ἀνθρώπους. του τέλος ἕνας ταπεινὸς ἱερομόνα- Ἔτσι ζῆ τὴν ἐν Χριστῷ ἐλευθερία, χος; ποὺ γεμίζει τὴν ψυχὴ μὲ τὴν εἰρήνη Ἡ Ἐκκλησία ἀναγνωρίζουσα τοῦ Θεοῦ, τὴν «ὑπερέχουσαν πάντα τὴν συμβολὴ τοῦ μοναχισμοῦ στὴν νοῦν» (Φιλιπ. δ’ 7). διαποίμανσι τοῦ λαοῦ της υἱοθέτησε Ὁ ἅγιος Συμεών, ὁ ἀρχιεπίσκοπος πολλὰ ἀπὸ τὰ μοναχικὰ τυπικά, Θεσσαλονίκης, εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν χρησιμοποιεῖ τὴν ὑμνολογία, τὴν ἁγίων ἱεραρχῶν, οἱ ὁποῖοι ἐθεολόγη- ὁποία συνέθεσαν σοφοὶ καὶ ἅγιοι σαν περὶ μοναχισμοῦ ἀπὸ προσωπικὴ μοναχοί, ὅπως ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ πείρα. Ἀκολουθῶν τὸν προκάτοχό Δαμασκηνός, καὶ συνοδικῶς ἐπεκύ- του ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ καὶ ρωσε ὡς ἰδική της τὴν ἡσυχαστικὴ ὅλη τὴν εὐωδιάζουσα ἁγιοπατερικὴ θεολογία, τὴν ὁποία διεσάφησε, παράδοσι τῆς Ὀρθοδοξίας, παρουσι- διετύπωσε καὶ συνοδικῶς ὑπερα- άζει στὴν περὶ μοναχισμοῦ διδασκα- σπίσθηκε ὁ Ἁγιορείτης μοναχὸς καὶ λία του ὡρισμένες χαρακτηριστικὲς μετέπειτα ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλο- πτυχές, οἱ ὁποῖες δείχνουν ὅτι ὁ μονα- νίκης, ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς. χισμὸς εἶναι θεσμὸς ἐκκλησιαστικός, Ἀνύψωσε μάλιστα ἡ Ἐκκλησία καρπὸς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος δωρη- ταπεινούς, ἀλλὰ ἁγιασμένους μονα- θεὶς στὴν Ἐκκλησία, καρπὸς τῆς χοὺς καὶ σὲ πατριαρχικοὺς θρόνους. προσφορᾶς τῆς ἀνθρώπινης ἐλευθε- Πολλοὶ Οἰκουμενικοὶ Πατριάρχαι ρίας στὸν Θεό. Ἐπίσης ὅτι τὸ ἔργο προήρχοντο ἐξ Ἁγίου Ὄρους, ὅπως τοῦ μοναχοῦ εἶναι ὑψηλό, διότι δὲν
  • 36.
    34 περιορίζεται στὰ στενὰπλαίσια μίας ὅπως εἶναι ἡ καθαρότης, ἡ ἀπάθεια, ἀτομικῆς θρησκευτικῆς ἱκανοποιή- ἡ πνευματικὴ σοφία, ἡ τρυφὴ τῶν σεως καὶ ἀπόκοσμης διαθέσεως, ἀλλὰ θείων ἐννοιῶν, ἡ συνομιλία μὲ τὸν συνδέεται μὲ τὸ Μυστήριό τῆς ἐνσάρ- Θεὸ διὰ τῆς προσευχῆς, ἡ προσδοκία κου Οἰκονομίας τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ τῆς ἀθανασίας. καὶ τῆς θεώσεως τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ Ὡς μέσα γιὰ τὴν ἀπόκτησι τῶν ἅγιος Συμεὼν θεωρεῖ τὸν μοναχισμὸ θείων χαρισμάτων ὁ μοναχὸς χρησι- ἀνθρωπολογικά, χριστολογικὰ καὶ μοποιεῖ τὴν ὑπακοὴ καὶ τὴν ἑκούσια ἐκκλησιολογικά, σὲ σχέσι δηλαδὴ μὲ ἐκκοπὴ τοῦ ἀτομικοῦ του θελήμα- τος. Διότι, ὅπως παρατηρεῖ ὁ ἅγιος Συμεών, τὸ νὰ νικήσουμε τὴν φύσι μας καὶ νὰ μὴ ζοῦμε στὸ θέλημά μας εἶναι βέβαία νίκη καὶ ὑπέρβασις τῆς πεπτωκυίας φύσεως, ἀλλὰ κυρίως ὀφειλὴ ἀγάπης σὲ Ἐκεῖνον ποὺ μας ἔδωσε τὴν θελητικὴ δύναμι νὰ θέλουμε ἑκουσίως ὅ,τι Ἐκεῖνος θέλει. Χρέος δηλαδὴ τοῦ μοναχοῦ εἶναι νὰ ἀντιπροσφέρη στὸν Δημιουργό του τὸ δῶρο τοῦ αὐτεξουσίου του καὶ νὰ πραγματώση ἔτσι τὸ μυστήριο τῆς ἀνθρωπίνης ἐλευθερίας. Στὸ σημεῖο αὐτὸ φαίνεται ἡ σημασία τῆς σταυ- ρικῆς μοναχικῆς ὑπακοῆς, ἡ ὁποία βρίσκεται στὸν ἀντίποδα τοῦ οὐμα- νιστικοῦ πνεύματος τῆς ἐποχῆς μας, ποὺ δὲν ἀντιλαμβάνεται σωστὰ τὸ ὑπαρξιακὸ αἴτημα τῆς ἀνθρωπίνης ἐλευθερίας καὶ τὸν τρόπο ποὺ αὐτὸ ὀφείλει νὰ ἀπαντηθῆ. Τὸ μοναχικὸ σχῆμα εἶναι ἐπαγ- γελία ἀγῶνος καὶ πάλης κατὰ τῆς ἐπάρσεως καὶ τῆς τρυφῆς, κατὰ τῆς παραλόγου ἡδονῆς καὶ τῆς φιλοδο- τὸν Τριαδικὸ Θεό, τὶς ἄκτιστες θεῖες ξίας. Γι' αὐτὸ ἡ μοναχικὴ ζωὴ ἐπαγ- ἐνέργειες καὶ τὴν ἐν Χριστῷ Θεία γέλλεται τὴν ταπείνωσι καὶ τὴν Οἰκονομία. ἐγκράτεια, περιλαμβάνει «πόνους Ὁ σκοπὸς τοῦ μοναχικοῦ σχήμα- καὶ θλίψεις, ταπεινοφροσύνην τὲ τος, κατὰ τὸν ἅγιο Συμεών, εἶναι καὶ ἐξουδένωσιν μετὰ πτωχείας». ἡ ἀποκατάστασις τῆς ἀνθρωπίνης Στὸ παράπτωμα τοῦ Ἀδάμ, τὸ ὁποῖο φύσεως στὸ πρωτόκτιστο κάλλος: εἰσήγαγε μεταξὺ ἄλλων καὶ τὴν «Οὗτος ἐστιν ὁ λόγος ἅπας τοῦ κατάλυσι τῆς ἁγνότητος, τὸ μονα- ἡμῶν σχήματος, ἀνάκτησις φύσεως χικὸ σχῆμα ἀντισάγει τὴν ὑπόσχεσι ἀνθρωπίνης». Ὁ μοναχὸς ἀγωνίζε- καὶ τὸν ἀγώνα γιὰ τὴν παρθενία. Ἡ ται νὰ ἀποκτήση τὰ χαρίσματα ποὺ ταπείνωσις καὶ ἡ φιλαδελφία δημι- δόθηκαν στὸν πρωτόπλαστο Ἀδάμ, ουργοῦν μεταξὺ τῶν μοναχῶν μία
  • 37.
    35 χαρισματικὴ ἀλληλοπεριχώρησι, καὶ μέχρι θανάτου τὸ οἰκεῖον θέλημα ὥστε τὰ χαρίσματα τοῦ καθενὸς νὰ τῆς σαρκὸς παραιτούμενον, ἕως εἰς προσφέρωνται στοὺς ὑπολοίπους χεῖρας τοῦ Πατρὸς τὸ θεῖον πνεῦμα καὶ ὁ καθένας νὰ ἀπολαμβάνει τὰ παρέθετο· ἅτινα... τὴν ἄχρι θανάτου χαρίσματα ὅλων. Αὐτὴ ἡ πνευμα- ὑπακοὴν καὶ πολιτείαν ἐσταυρωμέ- τικὴ περιχώρησις εἶναι καρπὸς τῆς νην τοῦ σχήματος ἐκδιδάσκουσι τοῖς ἀληθινῆς βιώσεως τοῦ μυστηρίου τῆς ἐκεῖνον μιμεῖσθαι προαιρουμένοις». Ἐκκλησίας ὡς σώματος Χριστοῦ καὶ Ὁ μοναχὸς ἔχει ἐπίσης ὡς πρότυπα τῶν ἐν Χριστῷ ἀδελφῶν ὡς μελῶν στὴν ζωὴ του τοὺς ἁγίους Ἀγγέλους ἀλλήλων, προϋποθέτει δηλαδὴ μία ὀρθὴ ἐκκλησιολογικὴ αἴσθησι, τὴν ὁποία διέθετε ὁ ἅγιος Συμεών, ὁ Μοναχὸς καὶ Ἐπίσκοπος. Μὲ ὅλον του τὸν ἀγώνα ὁ μοναχὸς ἐπανορθώνει τὸ φθαρτὸν καὶ τὸ θνητὸν τῆς πεπτωκυίας φύσεως καὶ «τῆς ἀρρεύστου καὶ ἀθανάτου τυγχά- νει ζωῆς». Συμπερασματικῶς παρα- τηρεῖ ὁ ἅγιος Συμεών, «σκοτισμοῦ καὶ γυμνώσεως καὶ θανάτου καὶ ἐξώσεως ἀφορμὴ ἡ παρακοή· φωτι- σμοῦ καὶ δόξης Θεοῦ καὶ ζωῆς καὶ οἰκειώσεως τὸ θεῖον σχῆμα πρόξε- νον». Ἡ μοναχικὴ ἄσκησις δὲν εἶναι ἐν τούτοις ἀνθρωποκεντρικὴ σωμα- τικὴ καὶ ψυχολογικὴ γυμναστική, ἀλλὰ ἔχει βαθὺ χριστολογικὸ περιε- χόμενο. Ὁ ἅγιος Συμεὼν συνδέει τὸ μοναχικὸν σχῆμα μὲ τὴν ζωὴ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, πρὸς τὸν ὁποῖον «μεγάλην ἔχει τὴν μίμησιν. Καὶ γὰρ αὐτὸν ὅλον φέρει καὶ ἐκτυ- ποῖ, ταπεινωθέντα τε καὶ δι’ ὑπακοὴν τοῦ Πατρὸς δούλου μορφὴν ἐνδυσά- καὶ τοὺς θεοφόρους Ἀποστόλους καὶ μενον, καὶ τοῖς γονεῦσιν ὑποταγέ- ἁγίους Πατέρας, ἐξαιρέτως ὅμως τὴν ντα, καὶ πτωχὸν οὕτω ζήσαντα... καὶ Κυρία Θεοτόκο, ἐπειδὴ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπερίττως ζῶντα, καὶ ποτὲ μὲν τοῖς ρίζα τῆς παρθενίας καὶ ἡ ἀπαρχὴ τῆς πολλοῖς συναναστρεφόμενον... ποτὲ ἁγνείας καὶ καθαρότητος, τῆς ταπει- δὲ ἀναχωροῦντα ἐν ταῖς ἐρήμοις νοφροσύνης καὶ τῆς προσευχῆς τὸ ἡμέραις ἰκαναῖς, καὶ νηστεύοντα... ἐργαστήριον, τῆς ἁγιωσύνης δοχεῖον, ἀναχωρήσεώς τε καὶ ἡσυχίας ἐκτι- τῆς θείας ἐλλάμψεως ἡ πηγή, ἡ θέμενον τρόπους, καὶ παρθενικῶς μητέρα τῶν καθαρῶν καὶ παρθέ- ζῶντα, καὶ θλίψεις πολλὰς καὶ νων καὶ ἡ πραγματικὴ πρόμαχος καὶ διαβολὰς ὑπομένοντα, καὶ τέλος ἔξαρχος ὅσων φέρουν τὸ μοναχικὸν προδιδόμενον καὶ σταυρούμενον, σχῆμα.
  • 38.
    36 Ἀδιάλειπτο ἔργο τῶν μοναχῶν 16), ποὺ εἶναι γι’ αὐτὸ τὸν λόγο ἄξιος εἶναι ἡ καρδιακὴ προσευχή, ἐπειδὴ καὶ ἱκανὸς μὲ ἀποστολικὴ βεβαιό- αὐτὴ «τὸν ἀληθῆ ἐνεργεῖ χριστια- τητα νὰ ἐπαναλάβη ὡσὰν ἀπὸ ὄρος νισμόν», ἑνώνει τὸν μοναχὸ μὲ τὸν ὑψηλὸ ἐνώπιον πάντων τῶν ἀνθρώ- Χριστό. Ὁ μοναχός, ὁ ὁποῖος ἔχει πων: «ὅ ἀκηκόαμεν, ὅ ἐωράκαμεν ἐνωθῆ μὲ τὸν Χριστό, εἶναι «ὁ μετὰ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, ὅ ἐθεασά- Χριστοῦ ὅλος, καὶ Χριστὸν νοῶν, καὶ μεθα καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφη- περὶ Χριστοῦ μεριμνῶν καὶ μελετῶν σαν, περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς· καὶ καὶ ζῶν καὶ κινούμενος, καὶ μηδὲν ἡ ζωὴ ἐφανερώθη, καὶ ἑωράκαμεν ἔχειν ἡ Χριστὸν μόνον ἐπιθυμῶν». καὶ μαρτυροῦμεν καὶ ἀπαγγέλλο- Ἡ χριστολογικὴ θεμελίωσις μεν ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις τοῦ μοναχικοῦ πολιτεύματος ἔχει ἦν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ ἐφανερώθη σαφῶς σωτηριολογικὴ προοπτική. ἡμῖν» (Α’ Ἰωάν. 1, 12). Γι’ αὐτὸ ὁ ἅγιος Συμεὼν πονεῖ πολὺ Ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἡ διαρκὴς γιὰ ὅσους μοναχοὺς στὶς ἡμέρες του μαρτυρία στὸν κόσμο ὅτι ὁ Θεὸς εἶχαν ἐκτροχιασθῆ ἀπὸ τὴν ἀληθινὴ ἔγινε ἄνθρωπος καὶ ὅτι αὐτὴ εἶναι μοναχικὴ ζωή. Δὲν ἀμφιβάλλει ὅτι τὸ σῶμα τοῦ Θεανθρώπου. ὑπάρχουν πολλοὶ ἅγιοι μοναχοί, Ὁ ἁγιαζόμενος μοναχὸς εἶναι ἡ ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζοῦν διαρκὴς μαρτυρία στὸν κόσμο ὅτι μακρὰν τοῦ κόσμου χωρὶς νὰ ἔχουν ὑπάρχει ἐλπίδα γιὰ τὸν ἄνθρωπο νὰ ἀποκτήσει θειοτέρους καρπούς, μὴ χαθῆ μέσα στοὺς ἐπικίνδυνους διεκτραγωδεῖ ὅμως τὴν κατάπτωσι δρόμους ποὺ ἐπιλέγει ἡ ἐκκοσμικευ- καὶ τὴν ἐκκοσμίκευσι ὡρισμένων. μένη κοινωνία. Γράφει χαρακτηριστικά: «Ἐξεκλί- Στὸν 21ο αἰώνα, ὁ ὁποῖος ἄρχισε ναμεν τῆς εὐθείας. Οὐδὲν τούτου νὰ δείχνη πλέον φανερὰ σημάδια (τοῦ σχήματος) τῶν γνωρισμάτων παρακμῆς τοῦ πολιτισμοῦ ποὺ ὁ ἐν ἡμῖν. Σχήματος μὲν ἐν ἡμῖν τοῦ ἄνθρωπος ἔστησε διὰ τῶν αἰώνων μοναδικοῦ περιβολή, οὐκ ἔργα δὲ ἡ ἀγνοῶν ἢ καὶ πολεμῶν τὸν Θεόν, τρόποι τοῦ σχήματος. Μᾶλλον δέ, πάλι μέσῳ τῶν θεωμένων μοναχῶν οὐδὲ σχῆμα». ὁ κόσμος εἶναι σὲ θέσι νὰ γνωρίζη Εἶναι ἐντυπωσιακὴ ἡ ταπείνωσίς «ἀγνώστως» καὶ νὰ θεᾶται «ἀθεά- του. Δὲν ἑξαιρεῖ τὸν ἑαυτό του, ἀλλὰ τως» τὸν χαρακτήρα καὶ τὴν δόξα τοῦ τὸν καταλέγει μεταξὺ τῶν ραθύμων θεωμένου ἀνθρώπου καὶ τῆς ἐρχομέ- μοναχῶν. Δὲν ἐπιθυμεῖ, λέγει, νὰ νης Βασιλείας τοῦ Θεοῦ, ἡ ὁποία δὲν κατακρίνη, ἀλλὰ νὰ ὑπομνήση στὸν εἶναι ἐκ τοῦ κόσμου τούτου.- ἑαυτό του καὶ στοὺς μοναχοὺς τὸ κοινὸ χρέος καὶ νὰ παρακινήση πρὸς τὸν ἔνθεο ζῆλο. Ὁ ἅγιος Συμεὼν ἀντι- λαμβάνεται ὅτι ἀληθινὸς μοναχὸς εἶναι ἐκεῖνος ποὺ ἀγαπᾶ πάνω ἀπὸ ὅλα τὸν Χριστό, ποὺ ἐπιθυμεῖ νὰ εἶναι ἀδιάκοπα ἑνωμένος μὲ τὸν Χριστὸ καὶ διὰ τοῦ Χριστοῦ μὲ τὸν Πατέρα καὶ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα, ποὺ γίνεται Χάριτι Χριστοῦ «ἐπόπτης τῆς ἐκείνου μεγαλειότητος (Β Πέτρ. 1,
  • 39.
    37 Η ΔΙΑΣΠΟΡΑ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΡΕΣΕΩΣ ΤΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ Βασιλείου Διον. Κουκουσᾶ ἀναπληρωτῆ καθηγητῆ Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας τοῦ τμήματος Ποιμαντικῆς καὶ Κοινωνικῆς Θεολογίας τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ ΑΠΘ Μ ετὰ τὴν ὁριστικὴ πτώση τῆς Βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας καὶ τὴν ἅλωση τῆς Πόλεως ἀπὸ τοὺς ἡ Ἐκκλησία τῆς Κύπρου. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ Ἕλληνες, Σέρβοι, Βούλ- γαροι, Ἀλβανοὶ καὶ Ρουμάνοι Ὀρθό- Ὀθωμανοὺς Τούρκους (1453 μ.Χ.) ἡ δοξοι ἀποτελοῦσαν μέλη τῆς Μεγάλης Δυτικὴ Ἐκκλησία, καὶ ἀργότερα τὰ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας. Σταδιακά, προτεσταντικὰ δόγματα, προσπά- ὅμως, διάφορες ἐθνικὲς ὁμάδες, ἐπιδι- θησαν νὰ ἐκμεταλλευθοῦν τὰ προ- ώκοντας τὴν ἑνότητά τους καὶ τὴ βλήματα τὰ ὁποῖα δημιούργησε στὸ δημιουργία ἢ τὴν ἐνίσχυση ἐθνικῶν Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο καὶ τὰ κρατῶν, ἀποσπάσθηκαν ἀντικανο- ἄλλα ὀρθόδοξα Πατριαρχεῖα τῆς Ἀνα- νικὰ ἀπὸ τὴ δικαιοδοσία τοῦ Οἰκου- τολῆς ἡ ὀθωμανικὴ κυριαρχία καὶ μενικοῦ Πατριαρχείου καὶ ἵδρυσαν ἄσκησαν ἔντονο προσηλυτισμὸ εἰς βά- σχισματικὲς Ἐκκλησίες, μὲ πρώτη ρος τῶν Ὀρθοδόξων. Πάγια πολιτικὴ διδάξασα τὴν Ἑλλαδικὴ Ἐκκλησία τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας (1833 μ.Χ.). Ἀκολούθησαν ἡ Ρουμα- τὴν περίοδο αὐτὴ ὑπῆρξε ἡ ἐπέκταση νικὴ Ἐκκλησία (1865 μ.Χ.), ἡ Βουλ- τῆς δικαιοδοσίας της στὶς ὀρθόδοξες γαρικὴ Ἐκκλησία (1870 μ.Χ.) καὶ Ἐκκλησίες, μὲ κάθε τρόπο, καὶ μὲ τὴ ἀργότερα ἡ Ἀλβανικὴ Ἐκκλησία χρήση κάθε μέσου, μὴ ἑξαιρουμένης (1922-1928-1937). Μὲ τὴν πάροδο τοῦ καὶ τῆς βίας. χρόνου ὅλες οἱ σχισματικὲς Ἐκκλη- Ὅσον ἀφορᾶ τώρα στὶς ὀρθόδο- σίες, ἐζήτησαν, καὶ κατόρθωσαν νὰ ξες Ἐκκλησίες, κατὰ τὴν περίοδο τῆς ἀποκτήσουν ἀπὸ τὸν Οἰκουμενικὸ ὀθωμανικῆς κυριαρχίας, οἱ συνθῆκες Θρόνο τὴν αὐτοκεφαλία τους, μέσα εἶχαν διαμορφωθεῖ ὡς ἑξῆς: Ἀρχικὰ ἀπὸ κανονικὲς διαδικασίες. Ἔτσι ὅλες οἱ ὀρθόδοξες ἐθνικὲς ὁμάδες ποὺ ἱδρύθηκαν οἱ ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες κατοικοῦσαν στὴν ὀθωμανικὴ αὐτο- τῆς χερσονήσου τοῦ Αἵμου. κρατορία ὑπαγόταν στὴ δικαιοδοσία Ἡ δημιουργία, ὅμως, νέων Ἐκκλη- τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Ἐξαί- σιῶν δημιούργησε προβλήματα στὴν ρεση ἀποτελοῦσαν τὰ ἄλλα ὀρθό- ἑνότητα τῆς Ὀρθοδοξίας, τὰ ὁποῖα σὲ δοξα Πατριαρχεῖα τῆς Ἀνατολῆς καὶ ἕναν βαθμὸ ὀφείλονταν στὸ ζήτημα
  • 40.
    38 τῆς διασπορᾶς, στοὺςὈρθοδόξους διασπορᾶς εἶναι ἐξίσου ἔντονα. Θὰ δηλαδὴ διαφόρων ἐθνοτήτων ποὺ λέγαμε μάλιστα ὅτι οἱ σχέσεις μεταξὺ μετανάστευσαν στὴν Ὠκεανία, τὴν τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν εἶναι Ἀμερικὴ ἀλλὰ καὶ τὴν Εὐρώπη. πιὸ λεπτὲς καὶ οἱ ἐντάσεις συχνό- Ὅσον ἀφορᾶ στὶς δυὸ πρῶτες τερες. Αὐτὸ ὀφείλεται στὸ γεγονὸς ἠπείρους σημειώνουμε τὰ παρα- ὅτι ὁρισμένες ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες κάτω: Τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο θεωροῦν ὅτι ἡ Εὐρώπη δὲν καλύπτε- τὶς θεώρησε ὡς «βαρβαρικὲς» περιο- ται ἀπὸ τὸν κη΄ αἰώνα τῆς Συνόδου χές, σύμφωνα μὲ τὸν κη΄ κανόνα τῆς τῆς Χαλκηδόνος. Βέβαια, ὅπως ἀναφέ- Οἰκουμενικῆς Συνόδου τῆς Χαλκηδό- ραμε παραπάνω, ὀρθόδοξες Ἐκκλη- νος, καὶ τὶς ἐνέταξε στὴ δικαιοδοσία σίες δὲν ἀναγνωρίζουν τὸ δικαίωμα του. Τὸ ἴδιο, ὅμως, ἔπραξαν καὶ ἄλλες τοῦ Οἰκουμενικοῦ θρόνου στὶς ἐκτὸς ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες, οἱ ὁποῖες εἶχαν Εὐρώπης περιοχές. Ἄρα ἀντιλαμ- μετανάστες στὴν Ἀμερικὴ καὶ τὴν βανόμαστε ὅτι δὲν ἀποδέχονται τὴν Ὠκεανία. ἰσχὺ τοῦ κη΄ κανόνος στὴν εὐρωπα- Τὸ ζήτημα ὅμως τῆς διασπορᾶς ϊκὴ ἤπειρο. Αὐτὸ σημαίνει πρακτικὰ δὲν περιορίζεται μόνο στὶς δυὸ προα- ὅτι σὲ κάθε χώρα ὅπου ζοῦν Ὀρθόδο- ναφερθεῖσες ἠπείρους, ἀλλὰ ἐπεκτεί- ξοι, κάθε ὀρθόδοξος Ἐκκλησία ἔχει νεται στὶς εὐρωπαϊκὲς χῶρες, καθὼς τὸ δικό της ἱεράρχη. Συμπερασμα- τικὰ θὰ ὑποστηρίζαμε ὅτι οἱ Ὀρθόδο- ξοι πιστοὶ ποὺ κατοικοῦν ἐκτὸς τῶν ὁρίων Ἐκκλησιῶν τους εἶναι διασπα- σμένοι. Ὅσον ἀφορᾶ τώρα στὴν ἑλληνικὴ διασπορὰ ἔχουμε νὰ σημειώσουμε τὰ παρακάτω: Μέχρι τὴ δημιουργία τῆς αὐτο- κεφάλου Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας, οἱ Ἕλληνες τῆς διασπορᾶς ὑπάγονταν στὴ δικαιοδοσία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Ὁ πρῶτος ἱεράρχης τοῦ Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως ποὺ ἐγκαταστάθηκε στὴν Εὐρώπη ὑπῆρξε ὁ Γαβριὴλ Σεβῆρος, μητρο- πολίτης Βενετίας, τὸ 1577 μ.Χ. στὴ Βενετία. Μετὰ τὴ δημιουργία τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους καὶ τῆς Ἑλλαδικῆς καὶ σὲ χῶρες τῆς Ἀφρικῆς. Γιὰ παρά- Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία ἀναγνωρίσθηκε δειγμα τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρ- ἀπὸ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο χεῖο δὲν ἀναγνώριζε μέχρι πρόσφατα τὸ 1850 μ.Χ., ἡ τελευταία ἄρχισε νὰ στὸν Πατριάρχη Ἀλεξανδρείας τὸν ἀμφισβητεῖ τὸ ἀποκλειστικὸ δικαί- τίτλο πάσης Ἀφρικῆς, ἀλλὰ πάσης γῆς ωμα τοῦ Πατριαρχείου Κωνστα- Αἰγύπτου. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ ὑπῆρξε ντινουπόλεως ἐπὶ τῶν Ἑλλήνων ἔνταση μεταξὺ τῶν δυὸ Πατριαρ- τῆς διασπορᾶς. Ἡ διαμάχη ὑπῆρξε χείων. ἰδιαίτερα ἔντονη στὴν ἀμερικανικὴ Στὴν Εὐρώπη τὰ προβλήματα ἤπειρο, ὅπου στὴν οὐσία οἱ Ἕλλη- ποὺ ἀφοροῦν στὴ δικαιοδοσία τῆς νες τοῦ Νέου Κόσμου δὲν ἀναγνώρι-
  • 41.
    39 ζαν ἐπίσημα καμμίαἐκκλησιαστικὴ τὸ 2006 μ.Χ. ἀποτελοῦσε τὴν ἑνιαία δικαιοδοσία. Γιὰ νὰ δώσει λύση στὸ Ἀρχιεπισκοπὴ Βορείου καὶ Νοτίου πρόβλημα τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρ- Ἀμερικῆς. Τὸ ἔτος αὐτὸ διασπάσθηκε χεῖο, τὸ ὁποῖο ἀδυνατοῦσε νὰ ἀναλά- καὶ ἡ Ἀρχιεπισκοπὴ Ἀμερικῆς περιό- βει τὴ διαποίμανση τῆς διασπορᾶς ρισε τὴ δικαιοδοσία της στὶς Η.Π.Α. λόγῳ τῆς πιέσεως τῶν Νεότουρκων, Ἡ Ὠκεανία (Αὐστραλία καὶ Νέα Χάρη στὴν ὀρθόδοξο Ἐκκλησία τῆς διασπορᾶς, ξένοι λαοὶ καὶ πολίτες γίνονται φιλέλληνες καὶ στηρίζουν ἠθικά, πολιτικὰ καὶ οἰκονομικὰ τὴ χώρα μας. ἐξέδωσε τὸ 1908 μ.Χ. Πατριαρχικὸ Ζηλανδία) ἀπετέλεσε τὴ μητρόπολη καὶ Συνοδικὸ Τόμο, σύμφωνα μὲ τὸν Αὐστραλίας τὸ 1924 μ.Χ. Ἡ ἐπαρχία ὁποῖο ὅλοι οἱ Ἕλληνες τῆς διασπορᾶς, ἀνυψώθηκε τὸ 1970 μ.Χ. στὸν ἀρχιε- πλὴν τῆς ἱστορικῆς κοινότητος τῆς πισκοπικὸ βαθμό. Τὸ ἴδιος ἔτος ἱδρύ- Βενετίας ὑπήχθησαν στὴ δικαιο- θηκε ἡ μητρόπολη Νέας Ζηλανδίας δοσία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος. καὶ περιλάμβανε, ἐκτὸς ἀπὸ τὴ προα- Ἡ τελευταία, ὅμως, δὲν μπόρεσε, κυρίως λόγῳ τῶν πολιτικῶν προβλη- μάτων ποὺ ἀντιμετώπιζε ἡ χώρα καὶ τῶν ἐπεμβάσεων τῶν κυβερνήσεων στὰ ἐσωτερικά της Ἐκκλησίας, νὰ ἀνταποκριθεῖ σὲ αὐτὸν τὸν ρόλο. Ἔτσι, τὸ 1922 μ.Χ. ἡ Πατριαρχικὴ Σύνοδος, ἐπὶ πατριάρχου Μελετίου Μεταξάκη, ἐξέδωσε νέο Πατριαρχικὸ καὶ Συνοδικὸ Τόμο, σύμφωνα μὲ τὸν ὁποῖο ὅλες οἱ ἑλληνικὲς κοινότητες τῆς διασπορᾶς ἐπανῆλθαν στὴ δικαιο- δοσία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Τὸ καθεστὼς αὐτὸ ἰσχύει μέχρι σήμερα. Ἀπὸ τὸ σημεῖο αὐτὸ καὶ ἐντεῦθεν τὸ Πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπό- λεως ἐπέδειξε μεγάλο ἐνδιαφέρον γιὰ τὶς κοινότητες τῆς διασπορᾶς· ἵδρυσε νέες καὶ ἀναδιοργάνωσε τὶς ὑφιστά- ναφερθεῖσα χώρα, τὴν Κορέα, τὴν μενες, μὲ ἀποτέλεσμα σήμερα σὲ Ἰαπωνία, τὴν Κίνα καὶ τὸ Χὸνκ Κόνκ. κάθε περιοχὴ στὴν ὁποία κατοικοῦν Τὸ 1996 μ.Χ. τὸ Χὸγκ – Κόνκ, μαζὶ Ἕλληνες Ὀρθόδοξοι νὰ ὑπάρχουν μὲ τὴν Κίνα, τὴν Ἰνδία, τὶς Φιλιπ- ἐνορίες, ἐνῷ στὶς σημαντικότερες πίνες, τὴ Σιγκαπούρη, τὴν Ἰνδονη- χῶρες τοῦ κόσμου ὑφίστανται ὀργα- σία, τὴν Ταϋλάνδη, τὴν Ταϊβὰν καὶ νωμένες μητροπόλεις καὶ ἐπισκοπές. ὅλη τὴν Νοτιοανατολικὴ Ἀσία, κατέ- Αὐτὲς εἶναι οἱ παρακάτω: στησαν αὐτόνομη ἐπαρχία, μὲ τὴν Ἡ Ἀρχιεπισκοπὴ Ἀμερικῆς, ἡ ὀνομασία μητρόπολη Χὸνκ – Κόνκ. ὁποία ἱδρύθηκε τὸ 1922 μ.Χ. Μέχρι Ἐπίσης, καὶ ἡ Κορέα ἀποσπάσθηκε
  • 42.
    40 ἀπὸ τὴ μητρόποληΝέας Ζηλανδίας ἱεραποστολικὴ δραστηριότητα. Τὸ καὶ ἀπετέλεσε ἰδιαίτερη μητρόπολη, ἴδιο ἰσχύει καὶ γιὰ τοὺς Ἕλληνες ποὺ ἡ ὁποία περιλαμβάνει καὶ τὴν Ἰαπω- ζοῦν στὸ Ἰσραήλ, τὴν Ἰορδανία, τὴν νία (2004 μ.Χ.). Παλαιστίνη καὶ σὲ ἄλλες ἀραβικὲς Στὴν Εὐρώπη ὁ ἐκκλησιαστικὸς χῶρες, ποὺ ἀνήκουν ἐκκλησιαστικὰ χάρτης ἔχει ὡς ἑξῆς: στὸ Πατριαρχεῖο Ἱεροσολύμων. Ἀρχικά, κατὰ τὸ 1922 μ.Χ, συστή- Τὰ προβλήματα ποὺ ἀφοροῦν στὴ θηκε ἡ μητρόπολη Θυατείρων, μὲ διασπορὰ στὰ παραπάνω Πατριαρ- ἕδρα τὸ Ἡνωμένο Βασίλειο, ἡ ὁποία χεῖα εἶναι μικρότερα, διότι, σὲ γενι- κές, γραμμές, οἱ ἄλλες ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες ἀναγνωρίζουν τὴ δι- καιοδοσία τους. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ὀφείλε- ται σὲ γενικὲς γραμμὲς στὴν ἀπουσία μεγάλων ὀργανωμένων κοινοτή- των ἄλλων ἐθνοτήτων στὴν Ἀφρικὴ καὶ τὶς ἀραβικὲς χῶρες. Καὶ ἐδῶ, ὅμως, δὲν ἐλλεί- πουν τὰ προβλήματα. Τελευταῖα ἡ Ρουμανικὴ Ἐκκλησία ἀνήγειρε ναὸ στὸ πατριαρχεῖο Ἱερο- σολύμων, χωρὶς τὴν εἶχε στὴ δικαιοδοσία της ὅλη τὴν ἄδεια τοῦ τελευταίου, ἐνῷ καὶ Ρῶσοι Εὐρώπη καὶ τὸ 1954 μ.Χ. προή- Ὀρθόδοξοι ποὺ μετανάστευσαν κατὰ χθη σὲ ἀρχιεπισκοπή. Μὲ τὸ πέρα- τὰ τελευταῖα ἔτη στὸ Ἰσραήλ, ἐπιδι- σμα, ὅμως, τοῦ χρόνου, ὅταν πολλοὶ ώκουν νὰ ἀποκτήσουν τὴ διοίκηση συμπατριῶτες μας ἐγκατέλειψαν τοῦ Πατριαρχείου αὐτοῦ. τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐγκαταστάθηκαν Τὸ βασικὸ πρόβλημα, ὅπως σημει- σὲ διάφορες χῶρες τὶς Εὐρώπης, οἱ ώσαμε, τὸ ὁποῖο ἀντιμετωπίζει ἡ ποιμαντικὲς ἀνάγκες τῶν ὁμογενῶν ὀρθόδοξος διασπορὰ ἀνὰ τὴν οἰκου- αὐξήθηκαν. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ μένη εἶναι διάσπασή της. Σὲ ὁρισμέ- πολλὲς χῶρες ἀποσπάσθηκαν ἀπὸ νες χῶρες οἱ ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες τὴν Ἀρχιεπισκοπὴ Θυατείρων καὶ ἀντιλήφθηκαν τὸ πρόβλημα καὶ ἀπετέλεσαν ξεχωριστὲς μητροπόλεις προσπάθησαν νὰ ἐξεύρουν λύσεις. (μητρόπολη Γαλλίας, μητρόπολη Στὶς Ἡνωμένες Πολιτεῖες, γιὰ παρά- Γερμανίας, μητρόπολη Αὐστρίας, δειγμα, δραστηριοποιεῖται ἡ SCOBA, μητρόπολη Ἰταλίας, μητρόπολη ἡ Σύνοδος τῶν Κανονικῶν ὀρθοδό- Σουηδίας, μητρόπολη Βελγίου. ξων Ἐκκλησιῶν τῆς χώρας, ἡ ὁποία Οἱ Ἕλληνες οἱ ὁποῖοι ζοῦν σὲ δημιουργήθηκε τὸ 1970 μ.Χ. ἀπὸ τὸ χῶρες τῆς Ἀφρικῆς ὑπάγονται στὴ μακαριστὸ ἀρχιεπίσκοπο Ἰάκωβο. δικαιοδοσία τοῦ Πατριαρχείου Ἀνάλογες προσπάθειες ἔγιναν στὴ Ἀλεξανδρείας, τὸ ὁποῖο κατὰ τὰ Γαλλία, τὴν Ἰταλία κ.ἄ. Παρόλη, τελευταῖα ἔτη παρουσιάζει ἀξιόλογη ὅμως, τὴ δυναμικὴ τῶν Ὀρθοδόξων
  • 43.
    41 τῶν παραπάνω χωρῶν,οἱ ὀρθόδοξες οποιοῦνται στὴ διασπορὰ θεωροῦν, Ἐκκλησίες τῆς διασπορᾶς συνεχί- δικαιολογημένα σὲ ἕνα βαθμό, ὅτι ζουν νὰ λειτουργοῦν αὐτόνομα, ἐνῷ βρίσκονται στὸ περιθώριο. Παράλ- δὲν εἶναι λίγες οἱ περιπτώσεις κατὰ ληλα, οἱ Ἐκκλησίες αὐτὲς ἐπιθυμοῦν τὶς ὁποῖες δημιουργεῖται ἔνταση νὰ ἀποκτήσουν ἕναν πιὸ ἐνεργὸ ρόλο μεταξύ τους. Δὲν ὑπάρχει οὐσιαστικὴ στὴ διασπορά, στὸ πλαίσιο τῆς ἑνωμέ- ἐπικοινωνία, ἐνῷ οἱ ἀντιθέσεις καὶ νης Ὀρθοδοξίας. Πιστεύουν ὅτι μὲ τὰ προβλήματα ποὺ παρουσιάζονται τὸ σημερινὸ καθεστὼς καλύπτονται στὶς σχέσεις τους, συνήθως λύνονται ἀπὸ τοὺς ἱεράρχες τοῦ Οἰκουμενι- μὲ προσφυγὲς στὰ πολι- τικὰ δικαστήρια τῶν χωρῶν στὶς ὁποῖες δραστηριοποιοῦνται. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ οἱ διάφορες ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες ἐμφανίζο- νται στὰ ὄμματα τῶν Ρωμαιοκαθολικῶν καὶ τῶν διαφόρων Προτεσταντικῶν ὁμάδων ἐσωστρε- φεῖς, χωρὶς ὅραμα καὶ προοπτική. Εἶναι μία κατάσταση ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ συνε- χισθεῖ, διότι μὲ τὸν τρόπο αὐτὸν ἡ Ὀρθοδοξία δὲν προο- κοῦ Θρόνου, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὡς ἐπὶ δεύει στὴ διασπορά. Οἱ Ρωμαιοκαθο- τὸ πλεῖστον ἑλληνικῆς καταγωγῆς λικοὶ καὶ οἱ Προτεστάντες, οἱ ὁποῖοι καὶ παρουσιάζονται ὡς οἱ μοναδικοὶ ἐπιθυμοῦν νὰ γνωρίσουν τὴν ὀρθό- ἐκπρόσωποι τῆς ὀρθοδόξου Ἐκκλη- δοξο Ἐκκλησία, καί, γιατί ὄχι, νὰ σίας. Ὑπενθυμίζουν, ἐπίσης, ὅτι ἐνταχθοῦν στοὺς κόλπους της, συνα- ὁ ἀριθμὸς τῶν πιστῶν τους αὐξά- ντοῦν στὴν πόλη τους ἀρκετὲς ὀρθό- νει ἁλματωδῶς. Εἶναι χαρακτηρι- δοξες ἐνορίες, οἱ ὁποῖες δὲν ἔχουν καὶ στικὸ τὸ παράδειγμα τῶν Ρουμάνων τὶς καλύτερες σχέσεις μεταξύ τους. Ὀρθοδόξων ποὺ κατοικοῦν στὴν Μὲ τὸν τρόπο, ὅμως, αὐτὸ οἱ φιλορ- Ἰταλία καὶ τὴν Ἰσπανία, οἱ ὁποῖοι θόδοξοι πιστοὶ ἀποθαρρύνονται ἢ ἀνέρχονται σὲ δυὸ καὶ ἕνα ἑκατομ- ἐντάσσονται, σὲ ὁρισμένες περι- μύριο ἀντίστοιχα. Στὶς χῶρες αὐτὲς πτώσεις, σὲ σχισματικὲς ὀρθόδοξες ἡ Ρουμανικὴ Τοπικὴ Ἐκκλησία Ἐκκλησίες. Ἡ Ἐκκλησία ἡ ὁποία ἔχει ἔχει ἀναπτύξει ἀξιόλογη δραστηριό- πρωταγωνιστικὸ ρόλο στὴ διασπορὰ τητα. Ἔχει πληθώρα κληρικῶν καὶ καὶ ὀφείλει, σύμφωνα μὲ τοὺς κανό- μοναχῶν, ποὺ ἔχουν τὴ δυνατότητα νες καὶ τὴν παράδοση τῆς Ἐκκλη- νὰ στελεχώσουν τὶς ἐνορίες ποὺ ἱδρύ- σίας, νὰ ἀναλάβει συντονιστικὸ ονται καθημερινά. Εἶναι ἀλήθεια ὅτι ρόλο, εἶναι τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρ- κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ὁ ἀριθμὸς τῶν χεῖο. Ἀπὸ τὴν ἄλλη, ὅμως, πλευρὰ οἱ Ἑλλήνων ἔχει συρρικνωθεῖ σὲ πολλὲς ὑπόλοιπες Ὀρθόδοξες ποὺ δραστηρι- χῶρες τῆς Εὐρώπης, τῆς Νοτίου
  • 44.
    42 καὶ τῆς ΚεντρικῆςἈμερικῆς. Εἶναι, τὸν καλύτερο πρεσβευτὴ τοῦ Ἑλλη- πάντως γεγονὸς ὅτι ἡ παράδοση καὶ νισμοῦ καὶ τῆς Ὀρθοδοξίας. Στήριζε οἱ κανόνες τῆς Ἐκκλησίας σὲ καμμία καὶ στηρίζει τὴν Ἑλλάδα, καθὼς περίπτωση δὲν στηρίζονται στὴν καὶ τὰ δίκαια ὅλης τῆς οἰκουμένης. ἀριθμητικὴ ὑπεροχή. Παρόλα αὐτά, Χάρη στὴν ὀρθόδοξο Ἐκκλησία τῆς εἴμαστε τῆς γνώμης ὅτι ἡ ἁλματώδης διασπορᾶς, ξένοι λαοὶ καὶ πολίτες αὔξηση τῶν πιστῶν ἄλλων ὀρθοδό- γίνονται φιλέλληνες καὶ στηρίζουν ξων Ἐκκλησιῶν στὴ διασπορὰ ἔχει ἠθικά, πολιτικὰ καὶ οἰκονομικὰ τὴ δημιουργήσει ἄλλα δεδομένα. Γιὰ χώρα μας. Αὐτὸ ἡ Ἑλλαδικὴ Πολι- τὸν λόγο αὐτὸ θεωροῦμε ὅτι ὁρισμέ- τεία τὸ γνωρίζει πολὺ καλά. Ἀντί, νες ἀπόψεις καὶ θέσεις τῶν ἄλλων ὅμως, νὰ τὸ ἐκτιμήσει καὶ νὰ στηρίξει ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν ποὺ δραστη- τὸ ἔργο τῆς Ἐκκλησίας, προσπάθησε ριοποιοῦνται στὴ διασπορὰ πρέπει νὰ τὸ ἀποδυναμώσει, προφανῶς γιατί νὰ ληφθοῦν σοβαρὰ ὑπόψη ἀπὸ τὸν δὲν ἐπιθυμεῖ τὸν ἐθναρχικό της ρόλο Οἰκουμενικὸ Θρόνο. Μόνο μέσα ἀπὸ στὴ διασπορά. Τὸ εὐτύχημα εἶναι ὅτι συνεχῆ διάλογο, ἀλληλοκατανόηση, ἡ πλειοψηφία τῶν ὁμογενῶν, κυρίως γνωριμία τῶν αὐτοκεφάλων καὶ τῶν στὴν Ἀμερική, γύρισε τὴν πλάτη στὸ Ἐκκλησιῶν τῆς διασπορᾶς μεταξύ ΣΑΕ καὶ συνέχισε νὰ ἔχει ἀπεριόριστη τους, πνεῦμα ἀγάπης καὶ ἀλληλεγ- ἐμπιστοσύνη στὴν Ἐκκλησία καὶ τὸ γύης, τήρηση τῆς κανονικότητος δοκιμασμένο ἀνὰ τοὺς αἰώνας θεσμὸ καὶ τῆς παραδόσεως Ἐκκλησίας, εἶναι τῆς ἐνορίας, μὲ ἀποτέλεσμα τὸ ΣΑΕ δυνατὸν νὰ ἐπανέλθει ἡ ἑνότητα τῆς οὐσιαστικὰ νὰ ὑπολειτουργεῖ. Ἔτσι, Ὀρθοδοξίας στὴ διασπορά. ἡ προσπάθεια τῆς Πολιτείας νὰ ἐλέγ- Ἐκτὸς ἀπὸ τὰ παραπάνω προβλή- ξει τὴν ὁμογένεια καὶ νὰ ἀποδυναμώ- ματα ποὺ ἀναφέραμε ἡ ἑλληνικὴ σει τὶς μητροπόλεις καὶ τὶς ἐνορίες ὀρθόδοξος διασπορὰ ἀντιμετωπί- τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀπέτυχε παταγωδῶς. ζει καὶ ἕνα ἀκόμη σοβαρὸ ζήτημα, Ἀπέδειξε, ὅμως, περίτρανα τὸ κοντό- τὴν ἐπέμβαση τῆς Πολιτείας. Μὲ φθαλμό τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, πρόσχημα τὴν καλύτερη ὀργάνωση ἡ ὁποία, ὡς συνήθως, λειτουργεῖ τῶν ὁμογενῶν τὸ Ἑλληνικὸ Κράτος μὲ προχειρότητα, χωρὶς σχέδιο καὶ ἵδρυσε τὸ ΣΑΕ (Συμβούλιο Ἀποδή- προοπτική, πολλὲς φορές, εἰς βάρος μου Ἑλληνισμοῦ), μὲ ἕδρα τὴ Θεσσα- τῶν συμφερόντων της. Ἐλπίζουμε λονίκη. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸν ἐπεδίωξε οἱ πολιτικοὶ τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀποδε- νὰ ἐλέγξει τὴ δυναμική της ὁμογε- χθοῦν τὸν καθοριστικό, ἀποκλειστικὸ νείας καὶ νὰ τὴν καθυποτάξει, ὥστε καὶ ἀναντικατάστατο ρόλο τὸν ὁποῖο νὰ πάψει νὰ βρίσκονται κάτω ἀπὸ τὴ διαδραματίζει ἡ ὀρθόδοξος Ἐκκλησία σκέπη τῆς Ἐκκλησίας. Προσπάθησε στὴ διασπορά, νὰ τὴ στηρίξουν καὶ δηλαδὴ νὰ δημιουργήσει μία δυαρ- νὰ μὴν προσπαθοῦν νὰ δημιουργοῦν χία, στηρίζοντας οἰκονομικὰ καὶ προβλήματα στὴν ἑνότητα τοῦ ἀνὰ πολιτικά τὴν ἡγεσία τοῦ ΣΑΕ καὶ τὴν οἰκουμένη Ἑλληνισμοῦ.- ἐπιδιώκοντας νὰ κομματικοποιήσει τοὺς Ἕλληνες τοῦ ἐξωτερικοῦ. Οὐσιαστικὰ ἡ Ἑλληνικὴ Πολι- τεία δὲν εἶχε κανένα λόγο νὰ δημι- ουργήσει τὸ ΣΑΕ. Ἡ Ἐκκλησία μὲ τὴν παρουσία, τὴν ὀργάνωση καὶ τὴ δυναμική της στὸ ἐξωτερικὸ ἀποτελεῖ
  • 45.
    43 ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΥΓΙΕΣ ΦΡΟΝΗΜΑΚΑΙ ΒΙΩΜΑ Ἀρχιμ. Νικοδήμου Κανσίζογλου Ἱεροκήρυκος Ἱ. Μητροπόλεως Ἐδέσσης μᾶς ἀπασχολεῖ καὶ νὰ μᾶς πληγώνει, ἐνίοτε καὶ θανάσιμα. Στὴν Ἐκκλη- σία τῆς Κορίνθου εἶχαν δημιουρ- γηθεῖ «μερίδες» (σήμερα θὰ λέγαμε φατρίες, κλίκες) κάθε μία ἀπὸ τὶς ὁποῖες ἔδειχνε θαυμασμὸ καὶ ἐκτί- μηση σὲ ἕναν Ἀπόστολο ποὺ τὸν θε- ωροῦσε ἀνώτερο ἀπὸ τοὺς ἄλλους. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος προσπάθησε νὰ καταπολεμήσει τὴ διάσπαση τῆς ἑνότητας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κο- ρίνθου. Μία ἀπὸ τὶς βασικές του θέσεις ἦταν ὅτι, ὅπου βλέπουμε νὰ ὑπάρχουν μερίδες, προτιμήσεις καὶ ἀπολυτοποιήσεις προσώπων, ἐκεῖ ὑπάρχει μεγάλη πνευματικὴ ἀνω- ριμότητα. Τέτοιοι ἄνθρωποι δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ δεχθοῦν ἀνώτερη πνευματικὴ κλήση καὶ νὰ προοδεύ- σουν. 2. Ἄλλο ζήτημα ποὺ ἀντιμετώ- πισε ὁ Ἀπ. Παῦλος, συναφὲς μὲ τὸ παραπάνω, στὴν Ἐκκλησία τῆς Κο- ρίνθου καὶ τὸ διευθετεῖ στὰ κεφ. Α. ΑΛΛΗΛΟΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ 12-14 τῆς Α΄ Κορ. εἶναι τὸ σχετικὸ Ἢ ΑΛΛΗΛΟΫΠΟΝΟΜΕΥΣΗ; μὲ τὰ χαρίσματα. Μεταξὺ τῶν χρι- στιανῶν τῆς Κορίνθου ὑπῆρχαν δι- 1. Στὴν Α΄ Κορινθ. Ἐπιστολὴ αφορὲς στὶς προτιμήσεις τῶν πνευ- στὸ ιβ΄ κεφ. βλέπουμε τὸν Ἀπό- ματικῶν χαρισμάτων. Ἔτσι ὁ ἕνας στολο Παῦλο νὰ ἀντιμετωπίζει ὑποτιμοῦσε τὸν ἄλλο ἐξαίροντας ἕνα σοβαρὸ θέμα πού, θὰ πρέπει νὰ τὸ χάρισμα τῆς προτίμησής του ἢ παραδεχθοῦμε, μέχρι σήμερα κατὰ τῆς κατοχῆς του. Ὁ Ἀπ. Παῦλος πα- τὴ ροὴ τῆς ἐκκλησιαστικῆς καὶ τῆς ρουσίασε στὴ διδασκαλία του τὴν ἐθνικῆς μας ἱστορίας δὲν ἔπαυσε νὰ Ἐκκλησία ὡς τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ
  • 46.
    44 ποὺ ἔχει πολλὰμέλη. Κάθε μέλος νον ἀπορρίπτουμε αὐτὸν ποὺ τὴν δὲν μπορεῖ νὰ αὐτονομηθεῖ καὶ νὰ ἐκφράζει, ἀλλὰ καὶ τὸν καθιστοῦμε καταστεῖ αὐτοδύναμο. Ὑπάρχει αὐτόχρημα ἐχθρό μας. Συνήθως ἡ ἰσχυρὴ ἀλληλεξάρτηση μεταξὺ τῶν ἱερή μας ἀγανάκτηση γιὰ τὴ δια- μελῶν τοῦ σώματος. φθορὰ τῶν ἄλλων εἶναι ἕνας εὔσχη- 3. Καθόλου δὲν θὰ σφάλαμε, ἂν μος τρόπος γιὰ νὰ καθιερώσουμε τὴ λέγαμε ὅτι ἡ ἐκκοσμικευμένη κοι- δική μας ἁγιότητα καὶ ἐξυπνάδα καὶ νωνία μας σήμερα εὐνοεῖ τὸν δια- βεβαίως εἶναι συνέπεια τῆς ἀπουσί- χωρισμό, τὴ διαμερισματοποίηση ας τῆς αὐτογνωσίας. Ὅταν ἔχου- τῶν ἀνθρώπων σὲ διάφορες κλίκες, με αὐτογνωσία καὶ βλέπουμε τὶς φατρίες ἤ γκέτο (ἀπομονωμένες καὶ ἐλλείψεις μας, ἀποκτοῦμε ταπεινο- στεγανὲς ὁμάδες). Ὑπάρχουν διά- φροσύνη καὶ τὴν ταπεινοφροσύνη φορα γκέτο: πολιτικά, πολιτιστικά, τὴν ἀκολουθεῖ πάντοτε ἡ ἐπιείκεια ἴσως καὶ θρησκευτικὰ ποὺ ἀποτε- γιὰ τοὺς ἄλλους: «Ἀκολουθεῖ δὲ τὴν λοῦν ἀποδείξεις τῆς πνευματικῆς, ταπεινοφροσύνη ἡ ἐπιείκεια» γρά- κοινωνικῆς, ἐθνικῆς καὶ πολιτι- φει ὁ ἀββᾶς Ἰσαὰκ ὁ Σύρος. σμικῆς μας ἀνωριμότητας. Τὸ κάθε μέλος τέτοιων ὁμάδων πιστεύει Β. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ ἀκλόνητα ὅτι μόνο ἡ δική του ὁμά- δα ἔχει τὴν ἀλήθεια καὶ τὴν ἀρετή, 1. Ὁ ὥριμος πνευματικὰ ἄνθρω- ἐνῷ ὅλοι οἱ ἄλλοι εἶναι πλανεμένοι, πος κρίνεται ἀπὸ τὸ ἂν μπορεῖ νὰ ἰδιοτελεῖς, ἀνίκανοι, ἀκάθαρτοι. ξεπεράσει τὸν ἑαυτό του καὶ τὸν κό- Πρόκειται γιὰ μία διαστροφὴ στὴν σμο του προσβλέποντας στὸ κοινὸ ὁποία ἔχουμε ἐνδώσει πολλοὶ ἀπὸ πνευματικὸ συμφέρον. Δὲν θεωρεῖ ἐμᾶς. Ἂν ἀκούσουμε μία γνώμη δι- τὴ δική του γνώμη ἢ προσφορὰ ἢ αφορετικὴ ἀπὸ τὴ δική μας, ὄχι μό- συμμετοχὴ στὴν οἰκογένεια ἢ στὴν Ἐκκλησία ἢ στὴν κοινωνία ἡ στὴν πατρίδα του ὡς τὴ μοναδικὴ καὶ ἀποκλειστικὰ καρποφόρα. Εἶναι αὐτὸς ποὺ μπορεῖ νὰ ταπεινώ- σει (ὄχι νὰ ἀρνηθεῖ) τὸν δικό του πλοῦτο, τὸ δικό του πρόγραμμα, τὴ δική του δύναμη, προκειμένου νὰ βοηθήσει, νὰ προσλάβει τὸν πλησί- ον στὴ ζωὴ τῆς ἀγάπης, δηλαδὴ στὴ ζωὴ τοῦ Θεοῦ. Ὥριμος δηλαδὴ εἶναι αὐτὸς ποὺ μπορεῖ νὰ κάνει ὅ,τι ἔκα- νε καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ: ἀπὸ πολλὴ ἀγάπη γιὰ τὸν ἄνθρωπο ἄφησε τὸν οὐρανὸ καὶ ἐνδύθηκε τὴν πεσμένη ἀνθρώπινη φύση γιὰ νὰ τὴν ἀνορ- θώσει καὶ πάλι στὸ ὕψος τοῦ θείου προορισμοῦ της. 2. Οἱ γνήσιοι ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ ἀποτελοῦν γιὰ μᾶς παραδείγματα βαθειᾶς πνευματικῆς ὡριμότητας.
  • 47.
    45 Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποιὅσο προχωροῦν μας ἀπὸ φιλανθρωπία ἔτεμε, δη- στὴν ἁγιότητα, τόσο περισσότερο λαδὴ χάραξε πολλοὺς δρόμους ποὺ συγκαταβαίνουν στὶς ἀδυναμίες ὁδηγοῦν σὲ Αὐτόν, ὥστε ὁ καθένας Συνήθως ἡ ἱερή μας ἀγανάκτηση γιὰ τὴ διαφθορὰ τῶν ἄλλων εἶναι ἕνας εὔσχημος τρόπος γιὰ νὰ καθιερώσουμε τὴ δική μας ἁγιότητα καὶ ἐξυπνάδα καὶ βεβαίως εἶναι συνέπεια τῆς ἀπουσίας τῆς αὐτογνωσίας. τῶν συνανθρώπων τους. Ὁ ἀνώ- μας νὰ παίρνει αὐτὸν ποὺ τὸν βο- ριμος, ποὺ δὲν ἔχει ὡραιοποιήσει ηθάει περισσότερο. Ἕνας ἀδελφὸς πνευματικὰ τὴν ὕπαρξή του εἶναι ρώτησε τὸν ἀββᾶ Νισθερῶο ποιό τὶς περισσότερες φορὲς ἄτεγκτος, ἔργο θεωρεῖ καλὸ ποὺ πρέπει νὰ κά- ἀνυποχώρητος, ἀπαιτητικός, ἀσυ- νει. Καὶ ὁ ἀββᾶς ἀπάντησε: «Ὅλες γκατάβατος. Ὅσο περισσότερη ὡρι- οἱ ἀρετὲς εἶναι ἰσοδύναμες. Ἡ Ἁγία μότητα ἔχει κάποιος, τόση περισσό- Γραφὴ λέει ὅτι ὁ Ἀβραὰμ ἦταν φι- τερη συγκατάβαση καὶ ἀλληλου- λόξενος καὶ εἶχε τὸν Θεὸ μαζί του. ποδοχή. Τέτοιος ὑπῆρξε ὁ Γέρων Ὁ Ἠλίας ἀγαποῦσε τὴν ἡσυχία καὶ Παΐσιος. Εἶναι χαρακτηριστικὰ τὰ ὁ Θεὸς ἦταν μαζί του. Ὁ Δαβὶδ ἦταν λόγια του: «Ὅλοι χρειάζονται στὴν πράος καὶ ὁ Θεὸς ἦταν μαζί του. Ἐκκλησία. Ὁ ἕνας συμπληρώνει Ὅ,τι λοιπὸν καταλαβαίνεις νὰ θέλει τὸν χαρακτήρα τοῦ ἄλλου καὶ ὅλοι ἡ ψυχή σου ποὺ εἶναι σύμφωνο μὲ εἴμαστε ὑποχρεωμένοι νὰ ἀνεχώ- τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, αὐτὸ κάνε». μαστε ὄχι μόνον τὸν πνευματικὸ χαρακτήρα τοῦ ἄλλου, ἀλλὰ ἀκό- μη καὶ τὶς ἀδυναμίες ποὺ ἔχει σὰν ἄνθρωπος. Νὰ μὴ θέλουμε νὰ βά- λουμε ὅλον τὸν κόσμο στὸ δικό μας καλούπι. Ὁ καθένας ἔχει τὸ δικό του. Νὰ παραβλέπουμε καὶ μερικά, ὅταν δὲν βλάπτουν. Νὰ μὴν ἔχουμε, λοιπόν, ἀπαιτήσεις παράλογες ἀπὸ τοὺς ἄλλους». 3. Ἀρκετοί, μὲ περισσὴ ἀνωριμό- τητα, νομίζουν ὅτι ὁ δρόμος γιὰ νὰ συναντήσουμε τὸν Θεὸ εἶναι ἕνας καὶ μοναδικὸς (ὡς συνήθως ἐννο- οῦν τὸν δικό τους). Ἔτσι, ἀπελπί- ζουν τοὺς συνανθρώπους τους ποὺ δὲν μποροῦν νὰ μετέλθουν τὸν ἴδιο δρόμο δηλαδὴ τὸν ἴδιο τρόπο πνευ- ματικοῦ ἀγώνα. Οἱ Πατέρες μας, ὅμως, μᾶς λένε ὅτι ὁ ἀγαθὸς Θεός
  • 48.
    46 Γ. ΕΝΑΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ μόνος του δὲν μπορεῖ νὰ πάρη τὸ ΙΣΟΝ ΚΑΝΕΝΑΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ, βάρος καὶ παίρνει καὶ τοὺς ἄλλους ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ καὶ βοηθοῦν, τότε νὰ μὴν φαντάζε- ΙΣΟΝ ΚΑΝΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ. ται νὰ λέγη ὁ αἴτιος ἐγώ· νὰ λέγη ἐμεῖς. Ὅτι βάναμε ὅλοι τὶς πλάτες, 1. Πολλοὶ νομίζουν πὼς μπο- ὄχι ἕνας... Τὸ λοιπὸν δουλέψαμε ροῦν νὰ ζοῦν πνευματικὴ ζωὴ μὲ ὅλοι ἐμεῖς... καὶ νὰ μὴν λέγη ὁ δυ- ἕναν τρόπο ἀτομικό, ξεχωρισμέ- νατὸς ἐγώ, οὔτε ὁ ἀδύνατος. Εἴμα- νοι ἀπὸ τοὺς συνανθρώπους τους. στε εἰς τὸ ἐμεῖς κι ὄχι εἰς τὸ ἐγώ». Μετατρέπουν τὸν Χριστιανισμὸ σὲ 3. Ἂν θέλουμε νὰ ἔχουμε ὑγιῆ ναρκισσιστικὸ ἐσωτερισμό. Εἶναι πνευματική, ἐκκλησιαστικὴ καὶ ὀπαδοὶ τοῦ δόγματος «ὁ σώζων κοινωνικὴ ζωή, πρέπει νὰ ἰσχύει ἑαυτὸν σωθείτω». Σφάλλουν, ὅμως, στὴ ζωή μας τὸ δόγμα τῆς Χαλκηδό- τραγικά, διότι τὸν Χριστὸ τὸν συ- νος, σύμφωνα μὲ τὸ ὁποῖο στὸ πρό- ναντοῦμε, ὅταν συναντήσουμε σωπο τοῦ Χριστοῦ ἑνώθηκαν ἀδιαι- τὸν πλησίον καὶ ὄχι μόνοι μας. Ὁ ρέτως καὶ ἀσυγχύτως οἱ δυὸ φύσεις, ἀρχιμ. Σωφρόνιος (Σαχάρωφ) λέει: θεία καὶ ἀνθρώπινη. Αὐτὸ πρέπει «Νὰ ζοῦμε τὸν Χριστὸ μόνοι καὶ νὰ συμβαίνει καὶ στὰ ἀνθρώπινα: γιὰ τὸν ἑαυτό μας, σὲ διάσταση ἀπὸ στὴν οἰκογένεια, στὴν κοινωνία, τοὺς ἄλλους, σημαίνει νὰ ζοῦμε τὴν στὴν Ἐκκλησία. Νὰ εἴμαστε ἑνω- ἀνεπάρκεια τοῦ ἀνθρωπίνου ὄντος μένοι ἀδιαιρέτως, δηλαδὴ νὰ μὴν γιὰ τὴ χριστιανικὴ ζωή. Ἀντιθέτως, μποροῦμε ὁ ἕνας χωρὶς τὸν ἄλλον, ὅταν δυό, τρεῖς, τέσσερες ἢ περισ- νὰ αἰσθανόμαστε βαθιὰ τὴν ἀνά- σότεροι συνθροίζονται γιὰ τὸν ἴδιο γκη τῆς συνάντησης καὶ τῆς ἀλλη- σκοπό, ἡ δύναμη τοῦ καθενὸς πολ- λοεξάρτησης μὲ τὸν συνάνθρωπο. λαπλασιάζεται στὸ ἄπειρο. Λέει ἡ Ἔτσι, θὰ νικήσουμε τὴν ἀδυναμία Γραφή: «Οὐαὶ τῷ ἐνί». Ἀπεναντίας τοῦ ἑνός, τὸν κατακερματισμό, τὴν οἱ δύο μποροῦν ἤδη νὰ εἶναι ἀκλό- ἀπομόνωση καὶ κάθε εἶδος ναρκισ- νητοι». σισμοῦ. Ἡ ἕνωσή μας, ὅμως, αὐτὴ 2. Σήμερα λέμε πὼς διερχόμαστε νὰ γίνεται καὶ ἀσυγχύτως, δηλαδὴ δύσκολες στιγμὲς γιὰ τὸ Ἔθνος μας νὰ μὴν καταπίνει ὁ ἕνας τὸν ἄλλον, μέχρι τραγικότητος. Καὶ βλέπουμε νὰ μὴν ἀλληλοκαταργούμαστε, νὰ νὰ γίνονται ἢ νὰ προτείνονται ἀπέλ- μὴ σβήνει μία φτωχὴ ὕπαρξη μπρὸς πιδες λύσεις γιὰ διέξοδο. Λίγοι προ- στὸν πλοῦτο μιᾶς ἄλλης. Ἔτσι θὰ τείνουν γιὰ νὰ ἐφαρμόσουν ἄλλοι νικήσουμε τὴν ἀποπροσωποποίηση λιγότεροι, διότι οἱ πολλοὶ εἶναι σή- καὶ τὴν ἰσοπέδωση, ἔτσι θὰ γίνουμε μερα ἀδύναμοι. Κάποιοι ἐπαίρονται εἰκόνες γνήσιες τοῦ Ζῶντος Θεοῦ.- καὶ κάποιοι καταπιέζονται. Ἔτσι, ἡ ἀπελπισία τείνει νὰ βασιλεύσει. Ὁ Στρατηγὸς Μακρυγιάννης, ἔξο- χο παράδειγμα ὡριμότητος ἐθνικῆς καὶ θρησκευτικῆς, μᾶς διδάσκει ἕναν ἄριστο τρόπο κοινοτικοῦ καὶ ἐθνικοῦ τρόπου ἀγώνα ποὺ ὁδηγεῖ στὴν προκοπή: «...καὶ ὅταν εἶναι ὁ καθεὶς ἀδύνατος εἰς ἕνα πράμα καὶ
  • 49.
    47 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ, ΑΓΙΑ, ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ Ἱερομονάχου Λουκᾶ Γρηγοριάτου τητες τῶν αἱρετικῶν. Διότι ἡ αἵρεσις δὲν ἦταν πάντοτε εὐδιάκριτη, συχνὰ μάλιστα εἶχε περίγραμμα ἐκκλησια- στικοφανές• στὴν οὐσία της πάντως ἦταν πάντοτε πλάνη, ἀδιέξοδο, κατα- στροφή. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, γιὰ νὰ προφυλάξη τοὺς Χριστιανοὺς ἀπὸ αἱρετικὲς διδασκαλίες ποὺ θὰ τοὺς ὡδηγοῦσαν ἔξω ἀπὸ τοὺς κόλπους τῆς Ἐκκλησίας, ἔγραφε κατηγορη- ματικά: «Εἴ τις ὑμᾶς εὐαγγελίζεται παρ’ ὃ παρελάβετε, ἀνάθεμα ἔστω» (Γαλ. 1,9). Γιὰ κάποιες ἄλλωστε ἀπὸ τὶς αἱρετικὲς ὁμάδες τῆς ἀποστολικῆς ἐποχῆς ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης λέγει ὅτι ἡ διδαχή τους εἶναι τὰ «βαθέα τοῦ σατανᾶ» (Ἀποκ. 2, 24) καὶ ὅτι ἡ διδα- σκαλία τους, πὼς ὁ Χριστὸς δὲν ἔγινε πραγματικὸς ἄνθρωπος, εἶναι τὸ φρόνημα τοῦ ἀντιχρίστου (Α’ Ἰω. 4, 2-3). Κατὰ τὸν 4ον αἰώνα, μετὰ ἀπὸ τοὺς σκληροὺς ἀγῶνες της κατὰ τῶν παλαιοτέρων αἱρέσεων καὶ κατὰ τῆς αἱρέσεως τοῦ Ἀρείου καὶ τῶν ποικι- Ἡ λωνύμων Ἀρειανῶν, ἡ Ἐκκλησία στὴν Β’ Οἰκουμενικὴ Σύνοδο ὥρισε Ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως ὅτι ἡ μαρτυρεῖ ὅτι ὁ τονισμὸς τῆς Ἐκκλησία εἶναι «Μία, Ἁγία, Καθο- αὐτοσυνειδησίας της ἦταν διαχρο- λικὴ καὶ Ἀποστολική». Μὲ τέσσερις νικῶς ἀναγκαῖος. Οἱ αἱρέσεις καὶ τὰ λέξεις περιέγραψε τὸν χαρακτήρα σχίσματα καθιστοῦσαν ἐπιτακτικὴ της καὶ τὸν ἀντιδιέστειλε ἀπὸ τὸν τὴν ἀνάγκη νὰ προσδιορισθοῦν τὰ χαρακτήρα κάθε ἄλλου ἐκκλησια- στοιχεῖα, μὲ τὰ ὁποῖα θὰ διέκρινε στικοῦ σχήματος ποὺ ἔμοιαζε μὲ τὴν κάποιος τὴν Ἐκκλησία ἀπὸ τὶς κοινό- Ἐκκλησία χωρὶς νὰ εἶναι. Σύμφωνα
  • 50.
    48 λοιπὸν μὲ τὸγράμμα καὶ τὸ πνεῦμα λος, ἔστω καὶ ἂν ἀποκόπηκαν τὰ ξηρὰ- τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως ἡ Ἐκκλη- νεκρὰ κλήματα. σία εἶναι: Α’. «Μία». Β’. «Ἁγία». Ἡ Ἐκκλησία εἶναι Μία, ἐπειδὴ κατὰ Ἡ Ἐκκλησία εἶναι Ἁγία, ἐπειδὴ τὴν φύσι της χαρακτηρίζεται ἀπὸ ἁγία εἶναι ἡ Κεφαλή της, ὁ Χριστός, ἑνότητα Πίστεως, ἑνότητα Λατρείας, καὶ ἐπειδὴ ἐκείνη εἶναι τὸ ἅγιο θεαν- ἑνότητα Διοικήσεως, ἑνότητα Ἤθους θρώπινο σῶμα Του ποὺ ὅλο ὅλως (πνευματικῆς ζωῆς) καὶ κυρίως διαπνέεται ἀπὸ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα. Ἡ ἑνότητα Πνεύματος Ἁγίου. Ἡ ἑνότης Ἐκκλησία, κατὰ τὸν Ἀπόστολο Παῦλο, τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὑπερ- εἶναι ἡ ἔνδοξος Νύμφη, τὴν ὁποίαν φυὲς δῶρο, γιὰ τὸ ὁποῖο προσευχήθηκε ὁ Χριστὸς ἠγάπησε, ἐκαθάρισε «τῷ ὁ Μέγας Ἀρχιερεὺς πρὸς τὸν Οὐράνιο λουτρῷ τοῦ ὕδατος ἐν ῥήματι», γιὰ νὰ Πατέρα: «ἵνα πάντες ἓν ὦσιν, καθὼς εἶναι ἁγία καὶ ἄμωμος χωρὶς σπίλον σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν σοί ... ἵνα ἡ ρυτίδα (πρβλ. Ἐφ. 5, 25-27). Ὅ,τι θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμήν, ἣν δέδω- ἀτελὲς ἢ ἁμαρτωλὸ παρατηρεῖται στὸν κάς μοι, ὅτι ἠγάπησάς με πρὸ κατα- λεγόμενο σήμερα «χῶρο τῆς Ἐκκλη- βολῆς κόσμου» (Ἰω. 17, 21-24). Λόγῳ σίας», δὲν ἀνήκει στὴν ἁγία φύσι τῆς αὐτῆς τῆς ὑπερφυοῦς ἑνότητος τὰ Ἐκκλησίας, ἀλλὰ εἶναι ἀτέλεια ἡ ἁμαρ- μέλη τῆς Ἐκκλησίας, σὲ ὅποια τοπικὴ τία ἡμῶν τῶν μελῶν της, οἱ ὁποῖοι μὲ ὀρθόδοξο ἐκκλησία καὶ ἂν ἀνήκουν, τὴν μετάνοια ὀφείλουμε νὰ ἁγιαζώ- συνδέονται μὲ τὴν ἴδια ὀρθόδοξο μεθα καὶ νὰ διατηρούμεθα ἅγια μέλη Πίστι, τελοῦν τὴν ἴδια Θεία Εὐχαρι- τοῦ ἁγίου σώματος τοῦ Χριστοῦ. στία, ζοῦν τὴν ἴδια ζωὴ τοῦ Πνεύμα- Γ’. «Καθολική». τος. Κάθε τοπικὴ ἐκκλησία ἐκφράζει Ἡ Ἐκκλησία εἶναι Καθολική, καὶ ἀντανακλᾶ τὴν Μία Ἅγια Καθο- ἐπειδὴ κατέχει τὸ πλήρωμα τῆς λικὴ καὶ Ἀποστολικὴ Ἐκκλησία (βλ. Ἀληθείας, τῆς «ἅπαξ παραδοθείσης ἁγ. Εἰρηναίου Λουγδούνου, Ἔλεγ- τοῖς ἁγίοις Πίστεως» (Ἰούδ. 3)• ἐπειδὴ χος καὶ ἀνατροπὴ τῆς ψευδωνύμου εἶναι «τὸ πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ἐν γνώσεως, 1, 3). πᾶσι πληρουμένου» (Ἐφ. 1, 23) καὶ Ὅταν, λόγῳ αἱρέσεως, κάποια περιλαμβάνει «τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς πρόσωπα ἢ τοπικὲς ἐκκλησίες ἀποκο- οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ ποῦν ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, αὐτὴ ἡ τὰ ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, εἴτε ἀρχαί, ἴδια παραμένει Μία. Δὲν ὑφίσταται εἴτε κυριότητες, εἴτε ἐξουσίαι» (Κολ. διάσπασι, διαίρεσι, διχασμό. Εἶναι 1, 16)• ἐπειδὴ ἔχει ὅλα τὰ χαρίσματα πάντοτε ἡ Ἐκκλησία τῶν Ἀποστόλων, τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ προσφέρει τὸ ἴδιο σῶμα Χριστοῦ, ἡ ἴδια Ἄμπε- στοὺς πιστοὺς τὸ πλήρωμα τῆς θείας
  • 51.
    49 Ζωῆς• ἐπειδὴ ἐναὐτῇ εἶναι «τὰ πάντα καὶ 1000 ἢ 1500 χρόνια συμβαίνει νὰ καὶ ἐν πᾶσι Χριστός» (Κολ. 3, 11). μὴν ἔχουν δογματική, λατρευτικὴ ἢ διοικητικὴ ἑνότητα μὲ τὴν Ὀρθόδοξο Δ’. «Ἀποστολική». Ἐκκλησία, ἔπαυσαν νὰ εἶναι Ἐκκλη- Ἡ Ἐκκλησία εἶναι Ἀποστολική, σία, σῶμα Χριστοῦ. Ὅμως ὀφείλουμε ἐπειδὴ εἶναι οἰκοδομημένη «ἐπὶ νὰ παραδεχθοῦμε ὅτι ὡς χριστια- τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ νικὲς «ἐκκλησίες» δὲν φέρουν τοὺς προφητῶν, ὄντος ἀκρογωνιαίου χαρακτῆρες ποὺ θὰ τὶς καθιστοῦσαν αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ» (Ἐφ. 2, 20). Μία, Ἁγία, Καθολικὴ καὶ Ἀποστολικὴ Ἡ διδασκαλία, ἡ παράδοσις, ἡ ζωή, Ἐκκλησία. Οἱ Ρωμαιοκαθολικοὶ π.χ. τὸ φρόνημα τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, αὐτοαποκαλοῦνται «Καθολικοί» καὶ αὐτὸ τὸ ἴδιο τὸ Εὐαγγέλιο, διαποτί- πιστεύουν ὅτι στὴν «ἐκκλησία» τους ζει ὁλόκληρη τὴν ζωὴ τῆς Ἐκκλη- «ὑφίσταται» (subsist) ἡ Μία Ἅγια σίας καὶ παραδίδεται σὲ αὐτὴν μέχρι Καθολικὴ καὶ Ἀποστολικὴ Ἐκκλη- σήμερα διὰ τῶν Ἁγίων Πατέρων σία. Ἐν τούτοις σοβαρὲς δογματικὲς χωρὶς προσθῆκες, ἀφαιρέσεις ἢ ἀλλοι- καὶ κανονικὲς παρεκκλίσεις κάνουν ώσεις. Κατὰ τὴν πρώιμη χριστιανικὴ τὴν ρωμαιοκαθολικὴ «ἐκκλησία» ἐποχὴ οἱ Γνωστικοί, οἱ Δοκῆται, οἱ οὐσιωδῶς διαφορετικὴ ἀπὸ τὴν Μοντανισταί, οἱ Μανιχαῖοι καὶ ἄλλοι Ἐκκλησία τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν αἱρετικοὶ δὲν πληροῦσαν τὶς τέσσε- Πατέρων. Τὸ Πρωτεῖο, τὸ Ἀλάθητο, ρις αὐτὲς προϋποθέσεις. Γι’ αὐτὸ δὲν τὸ Φιλιόκβε, ἡ κτιστὴ Χάρις, ἡ ἦσαν Ἐκκλησία. Κατὰ τὴν ἐποχὴ τῶν Ἄσπιλος Σύλληψις, ὁ ἀνθρωποκε- Οἰκουμενικῶν Συνόδων οἱ κοινότη- ντρισμός, τὸ κράτος τοῦ Βατικα- τες τῶν Ἀρειανῶν, τῶν Νεστοριανῶν νοῦ κ.ἄ. Οἱ Ἀντιχαλκηδόνιοι ἀπὸ καὶ τῶν Μονοφυσιτῶν, παρότι εἶχαν τὴν ἄλλη πλευρὰ θέλουν νὰ ὀνομά- ἐκκλησιαστικὴ δομὴ (ἐπισκόπους, ζωνται «Ὀρθόδοξοι». Ἡ χριστολο- μυστήρια, λατρεία), ἐπειδὴ ἔχασαν γική τους διδασκαλία ὅμως δὲν εἶναι τὴν ἀκεραιότητα τῆς ἀποστολικῆς Ὀρθόδοξη, διότι ἡ Ἐκκλησία τὴν Πίστεως, δὲν ἦσαν Ἐκκλησία. Ὅπως κατεδίκασε ὡς αἱρετικὴ σὲ τέσσε- ἐπίσης σήμερα οἱ ἀντιχαλκηδόνιες ρις Οἰκουμενικὲς Συνόδους καὶ διὰ «ἐκκλησίες», ἡ ρωμαιοκαθολικὴ στόματος κορυφαίων Πατέρων (ἁγ. «ἐκκλησία» καὶ οἱ προτεσταντικὲς Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ, ἁγ. Ἰωάν- Ὁμολογίες, γιὰ διαφορετικοὺς νου τοῦ Δαμασκηνοῦ, ἁγ. Φωτίου δογματικοὺς λόγους ἡ καθεμία δὲν τοῦ Μεγάλου κ.ἄ.). Οἱ Προτεστάντες εἶναι Ἐκκλησία. Ἀκούγεται σίγουρα πάλι ἔχουν ἀπαρνηθῆ θεμελιώδη βαρὺς ὁ λόγος, ὅτι τόσο μεγάλα δόγματα τῆς Ἐκκλησίας, βασικὲς πλήθη χριστιανικῶν λαῶν, ποὺ ἐδῶ εὐαγγελικὲς ἠθικὲς ἀρχὲς καὶ οὐσι-
  • 52.
    50 αστικὰ τὴν ἴδιατὴν Ἐκκλησία. Δὲν Τὸ κείμενο εἶναι ἁπλὸ καὶ θὰ παρα- μποροῦν ἑπομένως, οὔτε κάθε μία τεθῆ ἀμετάφραστο: ἀπὸ τὶς προτεσταντικὲς Ὁμολογίες «Οὐ μὴν οὐδὲ παντελῶς μοι οὔτε ὅλες μαζί, νὰ διεκδικοῦν τὸν δοκεῖ τῶν μὴ δεχομένων τὴν πίστιν τίτλο ἀληθινῆς Ἐκκλησίας. Οὔτε ἀλλοτριοῦν ἑαυτούς, ἀλλὰ ποιήσα- βεβαίως ὡς Παγκόσμιο Συμβούλιο σθαὶ τινα τῶν ἀνδρῶν ἐπιμέλειαν Ἐκκλησιῶν δικαιοῦνται νὰ καλοῦν κατὰ τοὺς παλαιοὺς θεσμοὺς τῆς –καὶ τοὺς Ὀρθοδόξους!- «to be One ἀγάπης, καὶ ἐπιστεῖλαι αὐτοῖς ἀπὸ Church», ὡσὰν ἐπὶ αἰῶνες νὰ μὴ μίας γνώμης πᾶσαν παράκλησιν μετ’ ὑφίσταται ἡ Μία Ἅγια Καθολικὴ εὐσπλαγχνίας προσάγοντας, καὶ τὴν καὶ Ἀποστολικὴ Ἐκκλησία, ἀλλὰ νὰ τῶν Πατέρων πίστιν προτεινομέ- πρέπει τώρα νὰ ἀνασυγκροτηθῆ! Ἂν νους προκαλεῖσθαι αὐτοὺς εἰς συνά- καὶ αὐτὰ ποὺ μέχρι τώρα ἐλέχθησαν, φειαν• κἂν μὲν πείσωμεν, κοινῶς φαίνονται ἀπὸ Ὀρθοδόξου ἐπόψεως αὐτοῖς ἑνωθῆναι, ἐὰν δὲ ἀποτύχω- εὔλογα καὶ θεολογικῶς ὀρθά, ἐν μεν, ἀρκεῖσθαι ἡμᾶς ἀλλήλοις, τὸν τούτοις πλανᾶται καὶ μεταξὺ Ὀρθο- δὲ ἐπαμφοτερισμὸν τοῦτον ἐξορίσαι δόξων ἕνας σοβαρὸς προβληματι- τοῦ ἤθους ἀναλαβόντας τὴν εὐαγγε- σμός, ὁ ὁποῖος συνοψίζεται ὡς ἑξῆς: λικὴν καὶ ἄδολον πολιτείαν ᾗ συνέ- Ἡ ἐποχή μας διαφέρει ἀπὸ τὴν ἐποχὴ ζων οἱ ἐξ ἀρχῆς προσελθόντες τῷ ποὺ ἔγιναν τὰ μεγάλα σχίσματα καὶ Λόγῳ». «Ἢν γάρ, φησί, τῶν πιστευ- διέσπασαν τὴν ἑνωμένη Χριστια- σάντων καρδία καὶ ψυχὴ μία». Ἐὰν νοσύνη. Ὅταν δημιουργήθηκαν τὰ μὲν οὖν πεισθῶσι σοί, ταῦτα ἄριστα. σχίσματα, ἡ ἀνάγκη γιὰ διαφοροποί- Εἰ δὲ μή, γνωρίσατε τοὺς πολε- ησι τῶν πιστῶν ἀπὸ τὴν ἀναφυομένη μοποιοὺς καὶ παύσασθε ἡμῖν τοῦ αἵρεσι ἦταν ἐπιτακτική. Σήμερα, λοιποῦ περὶ διαλλαγῶν ἐπιστέλλο- ἀντιθέτως, γίνεται προσπάθεια νὰ ντες» (Ἐπιστολὴ 128). θεραπευθοῦν τὰ σχίσματα, καὶ ἡ Ὁ οἰκουμενικὸς διδάσκαλος τῆς προσπάθεια ὅλων τῶν Χριστιανῶν Ἐκκλησίας μᾶς παραδίδει τὸ ἦθος καὶ γιὰ τὴν θεραπεία τους εἶναι ἱερὸ τὴν μέθοδο τοῦ διαλόγου τῆς Μίας καθῆκον. Μήπως θὰ ἔπρεπε ἡ ὁμολο- Ἁγίας Καθολικῆς καὶ Ἀποστολικῆς γία μας «εἰς Μίαν Ἁγίαν Καθολικὴν Ἐκκλησίας μὲ τοὺς ἑτεροδόξους. καὶ Ἀποστολικὴν Ἐκκλησίαν» νὰ Σύμφωνα μὲ ὅσα γράφει, ἡ μέριμνα λειτουργεῖ ὄχι πρὸς τὴν κατεύθυνσι γιὰ τὴν ἐπανάκαμψι τῶν ἑτεροδό- τῆς ὁμολογιακῆς ἀποκλειστικότητος, ξων στὴν Ἐκκλησία εἶναι καθῆκον ἀλλὰ τῆς διαχριστιανικῆς ἑνότητος; ἀγάπης, ἀλλὰ ὄχι αὐτοσκοπός. Ἐὰν Σὲ αὐτὸ τὸ καίριο ἐρώτημα, ἡ ἕνωσις δὲν μέλλει νὰ ἀποβῆ θεοφι- τὸ ὁποῖο προϋποθέτει προτεστα- λής, ἐπειδὴ δὲν δείχνει νὰ θεμελιώ- ντικὴ ἀντίληψι περὶ Ἐκκλη- νεται στὴν ἀποστολικὴ Πίστι, εἶναι σίας καὶ ἀποτελεῖ τὴν πεμπτουσία ἀρκετὸ γιὰ ἐμᾶς, τὰ μέλη τῆς Μίας τῶν ἀναζητήσεων τοῦ συγχρόνου Ἁγίας Καθολικῆς καὶ Ἀποστολικῆς Οἰκουμενισμοῦ, ἡ ἀπάντησις δίδε- Ἐκκλησίας, νὰ μείνουμε ἑνωμέ- ται ἀπὸ τὸν Μέγα Βασίλειο. Εἶναι νοι μεταξύ μας στὸ ἴδιο Ὀρθόδοξο ἀπόσπασμα ἀπὸ ἐπιστολὴ πρὸς τὸν φρόνημα, ὅπως ἡ πρώτη ἐκκλησία ὁμολογητὴ Ὀρθόδοξο ἐπίσκοπο, ἅγιο τῶν Ἱεροσολύμων, καὶ νὰ ἀποβά- Εὐσέβιο Σαμοσάτων, τότε ποὺ γίνο- λουμε τὸν «ἐπαμφοτερισμὸ τοῦ νταν προσπάθειες ἐπανενώσεως τῶν ἤθους» (Ἐπιστολὴ 128).- Ὁμοιουσιανῶν μὲ τοὺς Ὀρθοδόξους.
  • 53.
    51 ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΤΑΘΕΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ Μητροπολίτου Πισιδίας Σωτηρίου (τοῦ ἀπὸ Κορέας) Τ Καὶ ἰδού γιατί: Ἀπόφαση νὰ ἀσχο- ὰ χρόνια ποὺ βρίσκομαι στὴν ληθῶ μὲ τὴν ἱεραποστολὴ δὲν πῆρα Κορέα -τρισήμισυ καὶ πλέον ποτέ. Στὴν τελευταία τάξη τοῦ ὀκτα- δεκαετίες- ἀντιμετώπισα κι ἀντι- ταξίου τότε Γυμνασίου, κι ἐνῷ ἑτοι- μετωπίζω ἀκόμα ἀρκετὲς φορὲς τὰ μαζόμουν νὰ σπουδάσω ἰατρική, σὲ ἐρωτήματα: πῶς πῆρα τὴν ἀπόφαση ὥρα Θ. Λειτουργίας αἰσθάνθηκα τὴν νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὴν ἱεραποστολή; κλήση ἀπὸ τὸν Θεὸ νὰ γίνω ἱεροκή- Καὶ ποιὰ ἦταν ἡ προετοιμασία καὶ τὰ ρυκας. Ἔτσι σπούδασα θεολογία. σχέδιά μου γιὰ τὴ διακονία μου στὴν Μόνιμη ἐπιθυμία τῆς ψυχῆς μου ἦταν Κορέα; νὰ μεταδίδω τὸ μήνυμα τοῦ Εὐαγγε- Εὔλογα τὰ ἐρωτήματα. Ἀπογοη- λίου γενικότερα στὸν κόσμο καὶ εἰδι- τευτικές, μᾶλλον, οἱ ἀπαντήσεις μου. κότερα στὰ παιδιά. Κι αὐτὸ ἔκανα μὲ
  • 54.
    52 ἰδιαίτερη χαρὰ σὲδιάφορα μέρη τῆς ὡσὰν ὀρφανοί». Καὶ εἶπα: «Θὰ πάω Ἑλλάδος, ὅπου ὁ Θεὸς μὲ ἀξίωνε νὰ ἐγὼ νὰ βοηθήσω». Ἔτσι ἁπλᾶ. Ἔτσι ὑπηρετῶ ὡς κληρικὸς τὴν Ἐκκλη- ξαφνικά. Καί, φυσικά, «γιὰ λίγο». σία Του. Ὥσπου, τὸ 1974, ἕνας ἱερέας Ἕνα «λίγο», ποὺ ἄρχισε τὸ 1975 καὶ ποὺ εἶχε περάσει πρόσφατα ἀπὸ τὴν διαρκεῖ μέχρι σήμερα! Κορέα, μοῦ φέρνει στὸ Γραφεῖο τοῦ Τὴν προετοιμασία μου γιὰ τὴν Ἱ. Ναοῦ Ἁγίας Σκέπης Παπάγου καινούργια σελίδα τῆς ζωῆς καὶ ἕνα γράμμα, ποὺ τοῦ εἶχε στείλει ὁ διακονίας μου στὴν Κορέα, ἐπιεικῶς Πρόεδρος τῆς Ὀρθοδόξου Κοινότη- τὴ χαρακτηρίζω στοιχειώδη. Εἶχα τος Ἱ. Ναοῦ Ἁγίου Νικολάου Σεούλ, πλήρη σχεδὸν ἄγνοια γιὰ τὸ τί θὰ ἀείμνηστος τώρα, Κώστας Κίμ. Τὸ ἀντιμετωπίσω ἐκεῖ. Ἀντάλλαξα γράμμα αὐτὸ ἔλεγε: «Παρακαλοῦμε κάποιες ἐπιστολὲς μὲ τὸν Κώστα Κίμ, θερμῶς κάποιος θεολόγος ἱερεὺς ὁ ὁποῖος, παλαιότερα, εἶχε σπουδάσει ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα νὰ ἔλθη εἰς τὴν θεολογία στὴν Ἀθήνα. Οἱ λακωνικὲς Κορέαν νὰ μᾶς βοηθήση, διότι αἰσθα- ἀπαντήσεις του στὰ ἐρωτήματά νόμεθα ὡσὰν ὀρφανοί». Μέσα στὸ μου ὑπεγράμμιζαν μὲ ἔμφαση τὴν γράμμα εἶχε καὶ μία φωτογραφία μὲ «ἀπόλυτον ἀνάγκην πνευματικῆς μικρὰ Κορεατόπουλα, ντυμένα μὲ ἐνισχύσεως τῶν πιστῶν» καὶ τὰ τὶς παραδοσιακὲς ἐνδυμασίες τους, προβλήματα ὑγείας τοῦ ἡλικιωμέ- μπροστὰ στὸν ναὸ τοῦ Ἁγίου Νικο- νου Κορεάτου ἱερέως π. Βόριδος, ποὺ λάου. Δάκρυσαν τὰ μάτια μου. Ξανα- τὸν ἐμπόδιζαν νὰ ἀνταποκρίνεται διάβασα τὴ φράση «αἰσθανόμεθα στὰ καθήκοντά του. «Λεπτομερῶς θὰ
  • 55.
    53 ἐνημερωθῆτε δι’ ὅλα,ὅταν ἔλθετε», φοβόμουν ὅτι δὲν θὰ ἐρχόσαστε στὴν ἐπαναλάμβανε ὁ Κώστας Κίμ. Κορέα». Κι εἶχε σκυμμένο τὸ κεφάλι Ἔτσι, φρόντισα νὰ πάρω μαζί μου καὶ τὰ μάτια γεμάτα δάκρυα... τὰ λειτουργικὰ βιβλία, κατηχητικὰ Ἡ δεύτερη ἔκπληξή μου εἶχε βοηθήματα καὶ κάποιο ἐποπτικὸ σχέση μὲ τὴν κορεατικὴ γλώσσα. ὑλικό, μαζὶ μὲ μερικὰ ἱερὰ σκεύη, Πρὶν κινήσω γιὰ τὴν Κορέα, εἶχε ποὺ μὲ ἐνημέρωσε ὅτι χρειάζονται. ἔλθει στὴν Ἀθήνα γιὰ σπουδὲς ἕνας Περισσότερα εἶχα μάθει γιὰ τὴ Ὀρθόδοξος Κορεάτης. Τοῦ ζήτησα χώρα καὶ τὶς συνθῆκες ζωῆς, μᾶλλον διάφορες πληροφορίες καὶ μεταξὺ τὶς δυσκολίες καὶ τὰ προβλήματα τῶν ἄλλων τὸν ρώτησα ἂν εἶναι τῆς καθημερινῆς ζωῆς: βαρύτατος δύσκολα τὰ κορεατικά. «Ἄ, μπά· καὶ μακρὺς χειμώνας, καταρρακτώ- καθόλου. Θὰ τὰ μάθετε γρήγορα», δεις βροχὲς τὸ καλοκαίρι καὶ ζέστη μοῦ ἀπαντᾶ. «Πόσο γρήγορα;». «Σὲ ὑγρή, ἀνυπόφορη, διαφορετικὰ εἴδη μερικοὺς μῆνες, ἂν κάνετε κανονικὰ διατροφῆς κ.λπ. Αὐτά, μοῦ τὰ περιέ- μαθήματα». Κι ἄρχισε, μάλιστα, νὰ γραφαν μὲ ἔμφαση ἐνορίτες τῆς Ἁγίας μοῦ μαθαίνει διάφορες λέξεις, ποὺ Σκέπης Παπάγου, οἱ ὁποῖοι εἶχαν ὄντως μοῦ φαίνονταν τόσο εὔκο- ὑπηρετήσει στὸ Ἐκστρατευτικὸ λες. Ὅταν, ὅμως, στὴ Σεοὺλ πῆγα σὲ Σῶμα τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸν κορε- κανονικὸ φροντιστήριο, μὲ ρώτησε ὁ ατικὸ πόλεμο (1950-1953). Σκοπός διευθυντής, ποὺ ἦταν κι αὐτὸς ἀπὸ τους ἦταν νὰ μὲ ἀποτρέψουν νὰ εὐρωπαϊκὴ χώρα: «Πάτερ, σὲ πόσο πάω στὴν Κορέα, βέβαιοι ὅτι «ἐσεῖς, καιρὸ θέλετε νὰ μάθετε τὰ κορεα- μὲ τόσο εὔθραυστη ὑγεία, σὲ τέτοιες τικά, γιὰ νὰ ἐπιλέξω τὸ καθημερινὸ συνθῆκες δὲν θὰ ἀντέξετε οὔτε τρεῖς πρόγραμμα μαθημάτων σας;». μῆνες». «Σὲ μερικοὺς μῆνες» ἀπαντῶ. Ἐδῶ, ἀξίζει νομίζω νὰ καταθέσω Σκάει στὰ γέλια. δυὸ δυνατὲς ἐκπλήξεις ποὺ ἔζησα, σὲ «Τί λέτε, πάτερ;». σχέση μὲ τὶς πληροφορίες ποὺ εἶχα Αἰσθάνθηκα ὅτι μὲ προσέβαλε ὡς πρὶν πάω στὴν Κορέα καὶ μὲ τὸ τί Ἕλληνα. Δηλαδὴ τί μᾶς περνάει, ὅτι βρῆκα ἐκεῖ. δὲν μποροῦμε νὰ μάθουμε τὰ κορεα- Ἡ πρώτη: Εἶχα ζητήσει ἀπὸ τὸν τικά, ποὺ εἶναι τόσο εὔκολη γλώσσα; Κώστα Κὶμ καὶ μοῦ ἔγραψε τὸν Μοῦ λέει: «Ἐγώ, πάτερ, ἔκανα ἀριθμὸ τῶν Ὀρθοδόξων Κορεατῶν, ἐντατικὰ μαθήματα τέσσερα χρόνια. τῶν οἰκογενειῶν, τῶν νέων, τῶν Καὶ μένω μόνιμα στὴν Κορέα ἄλλα παιδιῶν, ὥστε νὰ πάρω μαζί μου τόσα. Ἀκόμα, ὅμως, δὲν τὰ μιλάω κάτι νὰ τοὺς προσφέρω. Φθάνοντας καλά-καλά. Κι ἐσεῖς θέλετε νὰ τὰ στὴ Σεούλ, κοίταζα τὶς Κυριακὲς μάθετε σὲ μερικοὺς μῆνες;». τὸ ἐκκλησίασμα κι ἀναρρωτιόμουν Ἀνώμαλη ἡ προσγείωσή μου... «ποῦ νὰ εἶναι ὅλοι οἱ ἄλλοι;». Στὴν Κορέα πῆγα μὲ τριετῆ «Κάποιο ἐμπόδιο θὰ τοὺς ἔτυχε ἀπόσπαση τῆς Ἱ. Συνόδου τῆς Ἐκκλη- σήμερα» σκεπτόμουν. Πέρασε σίας τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὸν ναὸ τῆς κάμποσος καιρός, ἡ ἀπορία μου ἔμενε Ἁγίας Σκέπης Παπάγου τῆς Ἱ. Ἀρχι- χωρὶς ἀπάντηση. Ὁπότε, ρώτησα επισκοπῆς Ἀθηνῶν. Γιὰ τρία χρόνια σχετικὰ τὸν Κώστα Κίμ. Συγκλονι- ἦταν καὶ ὁ διορισμός μου ὡς ἱερα- στικὴ ἡ ἀπάντησή του: «Πάτερ, σᾶς τικοῦ προϊσταμένου τοῦ ναοῦ τοῦ παρακαλῶ πολὺ νὰ μὲ συγχωρήσετε. Ἁγ. Νικολάου Σεούλ, ἀπὸ τὸν τότε Ἄν σᾶς ἔγραφα πόσο λίγοι εἴμαστε, Μητροπολίτη Νέας Ζηλανδίας μακα-
  • 56.
    54 ριστὸν Διονύσιον, Ἔξαρχοντοῦ κατήχηση τῶν ἀδελφῶν του, τῶν Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου γιὰ τὴν οἰκογενειῶν τους, τῆς μητέρας του. Κορέα. Ὅταν στὴν Ἀθήνα πῆρα τὸν Ἔτσι ἄρχισε ἡ ἱεραποστολικὴ ἐργα- διορισμό, εἶπα: «Τρία χρόνια μόνος σία στὴν πόλη Τσοντζού, ποὺ κατέ- μου στὴν ἄκρη τοῦ κόσμου^ πῶς θὰ ληξε στὴ δημιουργία τῆς τέταρτης ἀντέξω;». Φράση, ποὺ δὲν βγῆκε ποτὲ Ἐνορίας τῆς Κορέας. Καὶ νὰ ὑψωθεῖ ξανὰ ἀπὸ τὰ χείλη μου καὶ συναί- ἐκεῖ ὁ τέταρτος ἱερὸς ναὸς τῆς Κοιμή- σθημα, ποὺ δὲν ξανάνιωσα ποτέ. σεως τῆς Θεοτόκου. Ἦταν, ἄραγε, Γιατί στὴν Κορέα, ἀπὸ τὴν πρώτη «τυχαία», ἐκείνη ἡ παράξενη, ἀναπά- στιγμὴ τῆς ἐκεῖ ζωῆς μου, «προορώ- ντεχη συνάντηση, σ’ ἕναν δρόμο τῆς μην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διὰ Σεούλ, τοῦ π. Δανιὴλ μὲ τὸν συγκε- παντός» (Πράξ. 2,25). κριμένον κάτοικο τοῦ Τσοντζού; Παρουσία Θεοῦ ὁλοφάνερη. Χειρο- Ἄλλοτε, πάλι, ἡ πανσοφία τοῦ Θεοῦ πιαστή. Ἀδιάκοπη. Καθοδηγοῦσε. ἀξιοποίησε προβληματικὲς καταστά- Ἐνέπνεε. Ἐπέβλεπε. Ὁλοκλήρωνε. σεις, γιὰ νὰ ὁδηγήσει στὴν Ἐκκλη- Ἄνοιγε νέους δρόμους εὐαγγελισμοῦ, σία Του ψυχές, ποὺ ἀναζητοῦν τὴν ποὺ κανείς μας δὲν θὰ μποροῦσε νὰ Ἀλήθεια. Ὅπως ἡ ἀκόλουθη περί- διανοηθεῖ. Ἕνα παράδειγμα: Περπα- πτωση. τάει ὁ Κορεάτης ἱερέας π. Δανιὴλ Ἕνας νέος Κορεάτης φοιτοῦσε σὲ σὲ δρόμο τῆς Σεούλ, φορώντας τὸ προτεσταντικὴ σχολή, στὴ δεύτερη ζωστικό του. Τὸν σταματάει κάποιος. πόλη τῆς Κορέας, τὸ Πουσάν. Συνέ- «Μὲ συγχωρεῖτε. Μπορεῖτε νὰ μοῦ βαινε ἐκεῖ, ὅταν ἐτίθετο πρὸς μελέτη πῆτε τί εἶστε; Πρώτη φορὰ βλέπω ἕνα θέμα, νὰ προκύπτουν ἔντο- τέτοια ἐνδυμασία». «Εἶμαι ὀρθόδο- νες διαφωνίες μεταξὺ μελῶν προτε- ξος ἱερέας», ἀπαντᾶ ὁ π. Δανιήλ. «Ἄ! σταντικῶν παραφυάδων, ποὺ τώρα Ὑπάρχει ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἐδῶ; στὴν Κορέα ἔχουν φθάσει τὶς 300. Ἔχω διαβάσει γι’ αὐτὴν κι ἔχω δεῖ Σύγχυση, φωνές, ἐπιθέσεις τῶν μὲν φωτογραφίες τοῦ ναοῦ τῆς Ἁγίας ἐναντίον τῶν ἄλλων κ.λπ. Ἔρχε- Σοφίας. Πολὺ θά θελα νὰ ἰδῶ τὸν ναὸ ται αὐτὸς ὁ φοιτητὴς στὸν ναό μας τῆς Σεούλ». Τοῦ δίνει ὁ π. Δανιὴλ τὴ στὸ Πουσὰν καὶ μοῦ λέει: «Πάω νὰ διεύθυνση. «Ἐλᾶτε ὅποτε θέλετε». τρελαθῶ ἐκεῖ πέρα. Θὰ χάσω τὴν «Ξέρετε, εἶμαι ἀπὸ τὸ Τσοντζοὺ (πόλη πίστη μου στὸν Θεό. Ἀποφάσισα νὰ ποὺ ἀπέχει ἀπὸ τὴ Σεοὺλ 250 χιλιόμε- μελετήσω τὴν ὀρθόδοξη πίστη. Θέλω τρα). Ἦρθα σήμερα γιὰ μία δουλειὰ νὰ γνωρίσω τὴν ἀληθινὴ Ἐκκλησία. καὶ φεύγω αὔριο πολὺ πρωί. Μήπως Βοηθεῖστε με, σᾶς παρακαλῶ». μπορῶ νὰ ἔρθω πρὸς τὸ βράδυ;». Ἄρχισε νὰ κατηχεῖται. Ἡ θεία «Εὐχαρίστως. Θὰ σᾶς περιμένω ὁ Λατρεία τὸν συνεκλόνιζε. Ἠρέμησε. ἴδιος», ἀπαντᾶ πρόθυμα ὁ ἱερέας. Ἐνθουσιάστηκε. Βαπτίστηκε. Στὴ Πῆγε. Ἐνθουσιάστηκε. Ζήτησε συνέχεια παρακολούθησε καὶ τελεί- ὀρθόδοξα βιβλία. Ρώτησε γιὰ μαθή- ωσε τὸ θεολογικό μας σεμινάριο. ματα κατηχήσεως. «Εἶμαι καθηγη- Ζήτησε κι ἦρθε στὴν Ἑλλάδα νὰ τής, μπορῶ νὰ ἔρχομαι στὴ Σεοὺλ μείνει ἕνα διάστημα σὲ Μονή, γιὰ στὶς διακοπὲς τῶν σχολείων. Ἴσως νὰ «μαθητεύσει βιωματικά» στὴν καὶ μερικὲς Κυριακὲς καὶ νὰ φεύγω ὀρθόδοξη πνευματικότητα. Κι ἔγινε αὐθημερόν». Κατηχήθηκε. Βαπτί- ἱερέας. Χρόνια τώρα, ὑπηρετεῖ μὲ στηκε. Ἐπίμονα παρακάλεσε νὰ ζῆλο καὶ σοβαρότητα τὴν Ἐκκλη- πηγαίνουμε στὴν πόλη του γιὰ σία μας. Ἰδιαίτερα χαρακτηριστικὴ
  • 57.
    55 εἶναι καὶ ἡπερίπτωση τοῦ ἀειμνή- ρας τριῶν μικρῶν παιδιῶν ὁ Σάββας, στου Σάββα Λή. Μέσα ἀπὸ δυὸ ἀρνη- ἀναζητοῦσε νέα ἐργασία. Τὴν ἡμέρα τικὰ περιστατικά, ὁ Θεὸς ἐξασφάλισε τῆς Μεταμορφώσεως, ἦρθαν ἀπὸ τὴ στὴν ἐν Κορέᾳ Ἐκκλησία Του τὴν Σεοὺλ πολλοὶ πιστοὶ στὴν κατα- ἀνεκτίμητη καὶ πολυτιμότατη εἰκο- σκήνωση νὰ λειτουργηθοῦν. Δὲν σαετῆ μεταφραστικὴ -καὶ ὄχι μόνο- ὑπῆρχε, τότε, ἄλλος ἱερέας, ὁ π. Βόρις διακονία του, πάνω στὴν ὁποία μέχρι (πεθερὸς τοῦ Σάββα) εἶχε πεθάνει. σήμερα, ἀλλὰ καὶ γιὰ καιροὺς ἀκόμη, Μετὰ τὴ Θ. Λειτουργία μὲ πλησιά- ἀναπτύσσεται καὶ θὰ καρποφορεῖ ζει ὁ Σάββας καὶ μοῦ λέει: «Πάτερ, ἡ ὀρθόδοξη παρουσία στὴν Κορέα. ἐγὼ αὐτὲς τὶς ἡμέρες ἔχω λίγο χρόνο. Ἀξίζει νὰ τὴν καταθέσω. Ξέρω ὅτι ἔχετε δυσκολία νὰ βρῆτε διερμηνέα. Θέλετε νὰ σᾶς βοηθήσω ἐγὼ στὴν κατασκήνωση;». Ἂν ἤθελα! Τέτοιο δῶρο Θεοῦ στὴ γιορτή μου! Δόξα Σοι, Κύριε! Ἀπερίγραπτη ἡ ἐπιτυ- χία τῆς κατασκηνώσεως. Θαυμάσια τὰ ἑλληνικὰ τοῦ Σάββα. Εὐγενέστα- τος ὁ ἴδιος. Βαθειὰ ἡ εὐσέβειά του. Μεγάλη ἡ πίστη του κι ἡ ἀγάπη του πρὸς τὸν Θεό. Πατέ- ρας καὶ φίλος μαζὶ γιὰ τὰ παιδιά. Φωτεινὴ ἡ σκέψη του. Ὑποδειγ- ματικὴ ἡ σύνεσή του. Ἦταν καλοκαίρι τοῦ 1978. Ἄρχιζε Κι ἄλλα πάμπολλα χαρίσματα, ἐκλε- ἡ κατασκήνωση τῶν κοριτσιῶν, κτά, σπάνια. «Θεέ μου, ποῦ κρυβό- ὅπου εἴχαμε διερμηνέα μία ἀγγλο- ταν αὐτὸς ὁ θησαυρός;». μαθῆ κατηχήτριά μας. Θὰ ἀκολου- Μετὰ τὴν κατασκήνωση εἶδα κι θοῦσε ἡ κατασκήνωση τῶν ἀγοριῶν. ἔπαθα νὰ τὸν πείσω νὰ μὴν ἀναζη- Ὁ ἀγγλομαθὴς ὀρθόδοξος Κορεά- τήσει ἄλλη ἐργασία, νὰ μείνει κοντά της ποὺ περίμενα γιὰ διερμηνέα, μας. Ἀδύνατον νὰ δεχθεῖ «μισθό». «Ἡ δὲν μποροῦσε νὰ ἔρθει, «λόγῳ κακῆς Ἐκκλησία εἶναι μητέρα μας. Ἐμεῖς συνεννόησης». «Τί θὰ κάνω τώρα;», πρέπει νὰ τῆς προσφέρουμε, ὄχι νὰ πολὺ ἀνησυχοῦσα. Πρὶν φύγω γιὰ λαμβάνουμε ἀπ’ αὐτήν», ἔλεγε. Καὶ τὴν κατασκήνωση τῶν κοριτσιῶν, τὸ πίστευε. «Σύμφωνοι. Ἀλλὰ καὶ τὰ ζήτησα ἀπὸ τὸ ἐκκλησιαστικὸ παιδιά σου εἶναι κατ’ οἶκον ἐκκλησία. συμβούλιο νὰ ἀναζητήσουν ἐπαγγελ- Πρέπει κι αὐτὰ νὰ ζήσουν», τοῦ ἀντέ- ματία διερμηνέα, ὅπου βροῦν. Ἐκεῖνο τασσα. «Θὰ βοηθάω στὸν ἐλεύθερο τὸ διάστημα, ἡ ἑταιρεία στὴν ὁποία χρόνο μου». «Ποιὸν ἐλεύθερο χρόνο, ἐργαζόταν ὁ ἑλληνομαθὴς Σάββας μὲ τὰ διψήφια ἀσιατικὰ ὡράρια ἐργα- ἔκλεισε ξαφνικά, λόγῳ κάποιας σίας;». Τελικά, ἔμεινε. Μεγάλη εὐλο- χρηματιστηριακῆς διαταραχῆς. Πατέ- γία Θεοῦ. Ἄ, παρέλειψα νὰ πῶ ὅτι ὁ
  • 58.
    56 Σάββας εἶχε μάθειτὰ ἑλληνικὰ τὸν φρόντιζε ὁ Θεὸς νὰ καλύπτονται. καιρὸ τοῦ κορεατικοῦ πολέμου, ἀπὸ Καὶ τῆς «εὔθραυστης ὑγείας» μου τοὺς Ἕλληνες τοῦ ἐκστρατευτικοῦ τοὺς κλονισμούς, Ἐκεῖνος θεράπευε. σώματος στὴν Κορέα. Ἦταν ἀπὸ τὴ Κάθε φορὰ ποὺ οἱ δικές μας προσπά- Βόρειο Κορέα. Μὲ ἄλλους νέους ποὺ θειες, ὅλες ὅσες μπορούσαμε νὰ κατα- ἔφευγαν τότε κρυφὰ γιὰ τὰ νότια τῆς βάλουμε, δὲν ἔφερναν ἀποτέλεσμα, ὁ χώρας, εἶχε ἔρθει -μόλις εἶχε τελειώσει Θεὸς πάντα ἔδινε, μὲ ἐντελῶς θαυμα- τὸ Λύκειο- στὸν ἀδελφὸ τῆς μητέρας στοὺς τρόπους, τὶς λύσεις. του, ἀξιωματικὸ τοῦ νοτιοκορεατι- Πολλὲς φορὲς ἔχει γραφεῖ ὅτι τὸ Πολλὲς φορὲς ἔχει γραφεῖ ὅτι τὸ ἔργο τῆς ἱεραποστολῆς δὲν εἶναι ἔργο ἀνθρώπων, ἀλλὰ ἔργον Θεοῦ, ὅταν, ὅπου καὶ μέσῳ ὅποιων ἀνθρώπων, γεγονότων καὶ μέσων Ἐκεῖνος ὁρίζει. κοῦ στρατοῦ. Ξαφνικά, ὁ θεῖος του ἔργο τῆς ἱεραποστολῆς δὲν εἶναι ἔργο πῆρε διαταγὴ νὰ πάει ἀπὸ τὴ Σεοὺλ ἀνθρώπων, ἀλλὰ ἔργον Θεοῦ, ὅταν, σὲ περιοχὴ πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων. ὅπου καὶ μέσῳ ὅποιων ἀνθρώπων, Ἀδύνατον νὰ πάρει ἐκεῖ τὸν νεαρὸ γεγονότων καὶ μέσων Ἐκεῖνος ὁρίζει. ἀνηψιό του. Παρακάλεσε, τότε, τὸν Καθὼς ἀναπολῶ τώρα ἐξ ἀποστάσεως Διοικητὴ τοῦ ἐκστρατευτικοῦ σώμα- ὅλη αὐτὴν τὴ χειροπιαστὴ παρουσία τος Ἑλλάδος στὴν Κορέα νὰ τὸν τοῦ Θεοῦ στὴ διάρκεια τῆς εὐλογίας φιλοξενήσει στὸ ἑλληνικὸ στρατό- Του νὰ Τὸν διακονῶ στὴν Κορέα, πεδο τῆς Σεούλ. Ὁ Σάββας ἤξερε καλὰ αὐτὴ ἡ βαθύτατη πεποίθησή μου ἀγγλικά. Διευκόλυνε ὅλους ὡς διερ- κάνει γιὰ ἐμένα μεγάλο τὸ χρέος τῆς μηνέας. Κι ὁ ἴδιος, ζώντας ἀνάμεσά μαρτυρίας. τους, μάθαινε ἀπ’ αὐτοὺς ἑλληνικά, Κι ἡ ψυχή μου πλημμυρίζει ἀπὸ ρωτώντας τους μόνο κάπου-κάπου τὴ δοξολογικὴ ὁμολογία: «Τὶς Θεὸς μερικὲς διευκρινίσεις. Ἀλήθεια, εἶναι μέγας, ὡς ὁ Θεὸς ἡμῶν!».- δυνατὸν νὰ εἶναι «συμπτώσεις» ὅλα αὐτά; Νὰ εἶναι «τυχαῖα»; Νὰ μὴν εἶναι ἕνα πάνσοφο σχέδιο Θεοῦ νὰ ἐξασφαλίσει, δεκαετίες ἀργότερα, ἕναν τέτοιο ἐργάτη στὸν ἐν Κορέᾳ ἀμπελώνα Του; Ἀμέτρητα εἶναι τὰ παρόμοια γεγο- νότα παρεμβάσεως τοῦ Θεοῦ στὴ ζωὴ καὶ στὸ ἔργο τῆς Ἐκκλησίας ποὺ ἔζησα στὴν Κορέα. Γιὰ κάθε εἶδος θεμάτων, προβληματισμῶν, δυσκολιῶν, κατα- στροφῶν, λαθῶν ἀκόμη, ποὺ προέκυ- πταν. Καὶ τὰ οἰκονομικά μας ἀδιέξοδα
  • 59.
    57 ΤΟ ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Μοναχοῦ Νικολάου Γρηγοριάτη Μ αὐτοστιγμεὶ τὸν σύγχρονο τρόπο ία περιοδεία στὰ χωριὰ ποὺ διαβιώσεώς μας μὲ τὶς ἀνέσεις τοῦ βρίσκονται μέσα στὰ δάση πολιτισμοῦ μας καὶ νὰ βρεθοῦμε τῆς Ἀφρικῆς ἀποτελεῖ γιὰ ἕνα φιλο- μόνοι, ἔστω καὶ γιὰ λίγο, σὲ κάποιο ξενούμενο ὑπόθεση μεγάλης χαρᾶς ἀπ΄αὐτὰ τὰ δάση. καὶ ἀναψυχῆς. Καὶ τοῦτο, διότι Γι’αὐτό, λοιπόν, ὅταν στὶς 18-8- σοῦ δίνεται ἡ εὐκαιρία, ἔστω καὶ 2000 ὁ ἀρχιμ π. Μελέτιος (καὶ λίγο, νὰ βρεθεῖς ἢ μᾶλλον νὰ χαθεῖς νῦν Ἐπίσκοπος Μελέτιος), ἐπικε- κυριολεκτικὰ μέσα σ’ἕνα ἀπέραντο φαλῆς τοῦ Ὀρθόδοξου Ἱεραποστο- φυσικὸ περιβάλλον ποὺ διατηρεῖται λικοῦ Κλιμακίου στὸ Κολουέζι τοῦ ἀνέπαφο ἀπὸ βέβηλα χέρια, καυσαέ- Κογκό, πρότεινε νὰ πᾶμε στὸ χωριὸ ρια, θόρυβο ἢ ἀπὸ ἄλλα στοιχεῖα ποὺ Λουφούπα, ποὺ βρίσκεται δυὸ ὧρες εἶναι ἐνδείξεις τοῦ σύγχρονου «πολι- μακριὰ ἀπὸ τὸ Κολουέζι, χαμένο τισμοῦ» μας καὶ ποὺ σοῦ δημιουρ- μέσα στὸ δάσος, τὸ δεχτήκαμε εὐχα- γοῦν τὸ αἴσθημα τῆς φυγῆς μακριὰ ρίστως. Ἰδίως δὲ διότι ἡ ἐξόρμηση ἀπ’αὐτά. Ἂν ὄχι ὅλοι, πολλοὶ ἀπὸ αὐτὴ θὰ πραγματοποιοῦνταν, γιὰ νὰ ἐμᾶς, θὰ ἔχουμε φθάσει κάποτε σὲ γίνει Ἁγιασμὸς καὶ νὰ τοποθετηθεῖ ὁ ὁριακὲς στιγμὲς ποὺ ἐπιθυμοῦμε -ἂν θεμέλιος λίθος στὸν ὑπὸ ἀνέγερση Ἱ. ἦταν δυνατόν- νὰ ἐγκαταλείψουμε Ναὸ τῶν Ἁγίων Ραφαήλ, Νικολάου
  • 60.
    58 καὶ Εἰρήνης. Ἴσωςεἶναι ὁ πρῶτος μονότονο, διότι ὑπάρχουν συνεχεῖς ναὸς ποὺ κτίζεται πρὸς τιμὴν τῶν ἐναλλαγὲς στὸ περιβάλλον ἀπ’ ὅπου νεοφανῶν αὐτῶν Μαρτύρων στὴν διέρχεσαι. Τὴν περισσότερη ὥρα Ἀφρική. Ἡ χάρη τῶν ἁγίων λειψά- βρίσκεσαι μέσα σὲ δάσος ἀπὸ ψηλὰ νων τους καὶ τὰ πολλὰ θαύματά δένδρα καὶ θαμνώδη βλάστηση. τους τοὺς κάνουν πλέον γνωστοὺς Κατόπιν εἰσέρχεσαι σὲ μία ἀπέραντη καὶ ἐκτὸς τοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου, ἐπίπεδη ἔκταση μὲ ποώδη βλάστηση μέσα σ’αὐτὰ τὰ ταπεινὰ χωριὰ τῶν (κάτι σὰν στέππα), τὴν ὀνομαζόμενη ἀφρικανικῶν δασῶν μὲ τὰ πλίθινα σαβάνα, ποὺ λόγῳ τῆς ἐλλείψεως σπίτια καὶ τὶς χορταρένιες στέγες ὑψηλῆς βλαστήσεως, ἡ ὅραση φθάνει τους, στὰ χωριὰ ποὺ μέχρι πρότινος ὣς τὴν ἄκρη τοῦ ὁρίζοντα, ἀτενίζο- ντας στὸ βάθος ὅπου τελειώνει ἡ σαβάνα μία ἀχανῆ ἔκταση γεμάτη ἀπὸ δάση. Ἢ παρατη- ρεῖς μὲ κάποια περι- έργεια καὶ ἔκπληξη τὶς τεράστιες φωλιὲς τῶν τερμιτῶν- ὕψους 4μ. περίπου ποὺ κατα- κλύζουν ὁρισμένες περιοχές. Διαβαίνεις ποτάμια, ξαναεισέρ- χεσαι σὲ πυκνὰ δάση, συναντᾶς συνοικι- σμούς, μικρὰ ἢ μεγα- λύτερα χωριὰ καὶ θέλγεσαι βλέποντας ξέγνοιαστους ἀνθρώ- (ἀλλὰ καὶ σήμερα ἐν πολλοῖς) βασί- πους νὰ ἀσχολοῦνται μὲ ταπεινὲς λευε ἡ δεισιδαιμονία, ἡ εἰδωλολα- δουλειές, γιὰ νὰ ἐξασφαλίσουν τρία καὶ τὸ πνευματικὸ σκοτάδι. Ἡ τὸν ἐπιούσιο χωρὶς τὸ ἄγχος τοῦ ἀνέγερση, λοιπόν, τοῦ προαναφερό- κέρδους καὶ τοῦ πλούτου. Ἐπίσης μενου ἱ. ναοῦ ἀποτελεῖ μία ἐλπίδα καὶ πλῆθος χαριτωμένα παιδάκια ἔξω μία πρόσκληση, τρόπον τινά, στοὺς ἀπὸ τὶς καλύβες σκονισμένα καὶ Ἁγίους Μεγαλομάρτυρες, ὥστε μὲ ξυπόλυτα παίζουν μὲ τὰ χρώματα τὴ χάρη τους νὰ ἁγιάσουν καὶ ἐδῶ καὶ μὲ φυσικὰ παιχνίδια, γιατί σὲ τὸν τόπο καὶ νὰ διώξουν μακριὰ τὸ αὐτὰ εἶναι ἄγνωστη ἡ ψυχαγωγία μὲ πνεῦμα τοῦ πονηροῦ, ποὺ μὲ τοὺς ἠλεκτρονικὰ ἢ μὲ τὴν παρακολού- μάγους καὶ τὰ μάγια ἔχει ὑποδουλώ- θηση τηλεοπτικῶν προγραμμάτων. σει ἐπὶ αἰῶνες τὸν ἁπλὸ ἀφρικανικὸ Καὶ πράγματι, τὰ μακαρίζεις ποὺ λαό. δὲν ἀξιώθηκαν νὰ γνωρίσουν ὅ,τι Ξεκινήσαμε τὸ πρωὶ τῆς Παρα- «ἀπολαμβάνουν» τὰ δικά μας παιδιὰ σκευῆς καὶ φθάσαμε στὸ χωριὸ κατὰ στὶς «πολιτισμένες» χῶρες μας. Γι’ τὸ μεσημέρι. Ἡ διαδρομὴ ὄντως αὐτὸν τὸν λόγο ἐξάλλου μπορεῖς νὰ εἶναι μαγευτική. Τὸ ταξίδι δὲν εἶναι διακρίνεις μία ξεγνοιασιὰ καὶ εὐτυ-
  • 61.
    59 χία στὰ σκονισμέναπρόσωπά τους νταν στὴν τοπικὴ διάλεκτο σουαχίλι καὶ ὄχι μελαγχολία ἢ κάποιο ἴχνος (τὴ μετάφραση τὴν ἔχει κάνει ὁ π. ἀπὸ ψυχολογικὰ προβλήματα. Μόλις Δαμασκηνὸς Γρηγοριάτης ὁ ὁποῖος φθάσαμε στὸ χωριό, κατευθυνθή- ἔχει ἐργαστεῖ φιλότιμα πολὺ στὸ καμε καὶ σταματήσαμε μπροστὰ θέμα αὐτό). στὸν χῶρο ποὺ θὰ κτιστεῖ ὁ ναός. Ἡ ἀκολουθία προχωρεῖ ἤρεμα Τὰ παιδάκια κατέφθασαν πρῶτα νὰ καὶ χωρὶς βιασύνη. Ὁ κόσμος δὲν μᾶς προϋπαντήσουν καὶ παρέμει- ἔχει ἄγχος νὰ τελειώσει γρήγορα, ναν ἀκούραστα μέχρις ὅτου ἀναχω- γιὰ νὰ πάει μετὰ στὶς δουλειές του. ρήσαμε. Ὅπως παρατηρήσαμε, οἱ Ὁ Ἁγιασμὸς ἔχει τὴν προτεραιότητα ἐργασίες βρίσκονται στὸ στάδιο τῆς ἔναντι ὅλων τῶν ἐργασιῶν τους, διανοίξεως τῶν θεμε- λίων τοῦ ἱ. ναοῦ. Σὲ αὐτὲς βοηθοῦν φιλό- τιμα οἱ κάτοικοι τοῦ χωριοῦ, ἐνῷ ὅλα τὰ ὑλικὰ καὶ ὅτι ἄλλο ἀπαιτεῖται τὰ χορη- γεῖ τὸ ἱεραποστολικὸ κλιμάκιο. Γρήγορα μᾶς ἔφεραν ἕνα τραπέζι, στὸ ὁποῖο ἀφοῦ βάλαμε ἕνα ἱερατικὸ κάλυμμα, τοποθετήσαμε τὰ ἱερὰ σκεύη καὶ ἀρχίσαμε τὸν Ἁγιασμό: «Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν πάντοτε…». Οἱ ψάλτες- φοιτητὲς ποὺ διαμένουν ὅπως καὶ ὅλες οἱ ἐκκλησιαστικὲς στὸ οἰκοτροφεῖο τῆς ἱεραποστολῆς ἀκολουθίες. Γι’ αὐτὸ κάθονται μέχρι στὸ Κολουέζι καὶ ποὺ τοὺς πήραμε τέλους, παρακολουθοῦν καὶ συμμε- μαζί μας ἔψελναν πολὺ ὄμορφα, τέχουν σιγοψάλλοντας. Σὲ λίγο γιατί ἐδῶ οἱ περισσότεροι εἶναι ἀκούστηκε κατανυχτικὰ ἡ φωνὴ καλλίφωνοι. Μέσα σὲ αὐτὸ τὸ ἁγνὸ τοῦ π. Μελετίου ποὺ ἔψαλλε δυνατὰ καὶ φυσικὸ περιβάλλον, εὑρισκόμε- στὰ ἑλληνικά: «Σῶσον, Κύριε, τὸν νοι στὸ κέντρο τοῦ ὑπὸ θεμελίωση λαόν Σου καὶ εὐλόγησον τὴν κληρο- ναοῦ, μὲ πλῆθος παιδάκια γύρω- νομίαν Σου». Εἶναι ὄντως συγκινη- γύρω καὶ μὲ μεγαλύτερους, γύρω τικὸ νὰ ἀκοῦς τὸ τροπάριο αὐτό, τὸ στὰ 150 ἄτομα συνολικά, κάτω ἀπὸ ἔμβλημα τῆς Ὀρθοδοξίας, χιλιάδες τὸ μεσημβρινὸ ἀφρικανικὸ ἥλιο καὶ χιλιόμετρα μακριὰ ἀπὸ τὴν πατρίδα τὸ νωχελικὸ πέταγμα τῶν πουλῖων σου μέσα στὰ δάση τῆς Ἀφρικῆς. ἀπὸ πάνω μας, ἀπολαμβάναμε πνευ- Σοῦ δημιουργεῖ δὲ τὴν αἴσθηση τῆς ματικὰ τὴν ἀκολουθία τοῦ Ἁγια- ἑνότητας μὲ τὸ λοιπὸ ἐκκλησίασμα, σμοῦ. Δὲν καταλαβαίναμε, βέβαια, ποὺ ἔχει διαφορετικὰ ἀπὸ ἐμᾶς ἐξωτε- καὶ πολλά, γιατί ὅλα σχεδὸν ψάλλο- ρικὰ γνωρίσματα καὶ ποὺ μέχρι πρὶν
  • 62.
    60 ἀπὸ λίγο σοῦἦταν ἄγνωστο. Εἶναι σταγόνες τοῦ Ἁγιασμοῦ ἀπὸ τὸ ὅμως καὶ αὐτὸς λαὸς καὶ κληρονο- βρεγμένο βασιλικὸ νὰ δροσίζουν τὸ μιὰ τοῦ Θεοῦ, μέλη τοῦ Σώματος τοῦ ζεστὸ ἀπὸ τὸν ἥλιο μέτωπό μας καὶ Χριστοῦ, ὅπως καὶ ἐμεῖς. νὰ ἀποδιώκουν τοὺς μελαγχολικοὺς «Ναί, Κύριε, ἐπαναλαμβάνουμε αὐτοὺς λογισμούς. Ἐν συνέχειᾳ νοερά, σῶσον καὶ αὐτὸν ἐδῶ τὸν λαό περάσαμε ὅλοι οἱ παρευρισκόμενοι, Σου. Φύτευσε τὴν ὀρθὴ πίστη καὶ πρῶτα οἱ ἄνδρες μετὰ οἱ γυναῖκες, τὸ θεῖο πόθο Σου στὶς καρδιές τους. ἀρκετὲς μὲ ἕνα βρέφος δεμένο στὴν Κράτησε τὴ μακαρία αὐτὴ ἁπλότητά πλάτη, καὶ τέλος τὰ παιδάκια ποὺ Μέσα σὲ αὐτὸ τὸ ἁγνὸ καὶ φυσικὸ περιβάλλον, εὑρισκόμενοι στὸ κέντρο τοῦ ὑπὸ θεμελίωση ναοῦ, κάτω ἀπὸ τὸν μεσημβρινὸ ἀφρικανικὸ ἥλιο καὶ τὸ νωχελικὸ πέταγμα τῶν πουλιῶν ἀπὸ πάνω μας, ἀπολαμβάναμε πνευματικὰ τὴν ἀκολουθία τοῦ Ἁγιασμοῦ. τους, διότι ἐμεῖς ἔχουμε δεῖ στὴν ἔκαναν σὰν μελίσσι ἀπὸ τὴ χαρά, πράξη πόσο στοιχίζει ἡ ἀπουσία τῆς» προσκυνήσαμε τὸν τίμιο Σταυρὸ Βλέποντάς τους ἔτσι ἁπλούς, καὶ φωτιστήκαμε. Εὐχηθήκαμε δὲ σκονισμένους, ξυπόλητους μὲ τρύ- ταυτόχρονα εὐόδωση τῶν ἐργασιῶν πια ἐνδύματα διερωτᾶσαι: Ποιὸς εἶναι καὶ καλὴ ἀποπεράτωση τοῦ ναοῦ. σὲ πιὸ πλεονεκτικὴ θέση; Ἐμεῖς, ποὺ Κατόπιν, ἀφοῦ ὁ π. Μελέτιος ἀπολαμβάνουμε ὅλα τὰ ἀγαθὰ τοῦ ἔδωσε καὶ τὶς τελευταῖες ἐντολὲς σύγχρονου πολιτισμοῦ ποὺ δημιουρ- σχετικὰ μὲ τὰ σχέδια καὶ τὸ κτίσιμο, γήσαμε καὶ τὸν εὐδαιμονισμό του, ἢ ἀναχωρήσαμε ἔχοντας τὴν τιμητικὴ αὐτοὶ ποὺ τὰ στεροῦνται αὐτά, δὲν κατευόδωση τῶν παιδιῶν, ποὺ ἔτρε- γνωρίζουν ὅμως τί θὰ πεῖ ἄγχος καὶ χαν πίσω ἀπὸ τὸ αὐτοκίνητο ἀψηφώ- πλεονεξία; Μήπως ἡ εἰσοδός τους ντας τὴ σκόνη, ἀποχαιρετώντας μας στὴν Ὀρθοδοξία καὶ ἡ ἄρνηση τῆς καὶ φωνάζοντας χαρούμενα μὲ τὶς εἰδωλολατρίας εἶναι ἕνα δίδαγμα γιὰ ὑψηλὲς φωνές τους. Αὐτὴ ἦταν καὶ μᾶς; Γιὰ τὸν κίνδυνο, δηλαδή, ποὺ ἡ τελευταία εἰκόνα, ποὺ ἔμεινε στὴ διατρέχουμε νὰ ἐπανέλθουμε ἐμεῖς μνήμη μας, ἀπὸ τὴν εὐχάριστη καὶ σήμερα σὲ μία σύγχρονη ἐξευγενι- εὐλογημένη αὐτὴ ἀποστολή. Εὐχό- σμένης μορφῆς εἰδωλολατρία, ὅπου μαστε ἡ χάρη τῶν Ἁγίων Ραφαήλ, ἐπικρατεῖ ἡ πίστη στὸ χρῆμα καὶ ἡ Νικολάου καὶ Εἰρήνης νὰ σκεπάζει ἐξάρτηση ἀπὸ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν τοὺς κατοίκους τῆς Λουφούπα. Τὸ μας, ἀπὸ τὰ ἐπιτεύγματα, δηλαδή, ἱεραποστολικὸ κλιμάκιο ὑπὸ τὸν π. τοῦ πολιτισμοῦ μας. Τὶς σκέψεις Μελέτιο, καθὼς καὶ ὅλες τὶς ὀρθό- αὐτὲς τὶς διακόπτει ἡ δυνατὴ φωνὴ δοξες ἱεραποστολές, στὸν μεγάλο τοῦ π. Μελετίου: «Τῶν Σῶν δωρεῶν ἀγώνα τῆς μαρτυρίας καὶ τοῦ μαρτυ- ἀξίωσον ἡμᾶς, Παναγία Παρθένε», ρίου ποὺ καθημερινὰ βιώνουν. ἐνῷ ταυτόχρονα αἰσθανόμαστε τὶς «Ἱλαρὸν γὰρ δότην ἀγαπᾶ ὁ Θεός». -
  • 63.
    61 Ο ΕΘΝΟΦΥΛΕΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙΗ ΚΑΤΑΔΙΚΗ ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΝΟΔΟ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΤΟ 1872 Ἰωάννη Θ. Μπάκα Λέκτορος ΑΠΘ Ὁ τοῦ ὀρθοδόξου γένους, τοῦ ρωμαίι- 19ος αἰώνας ὑπῆρξε ἐποχή κου μιλέτ, ἔλαβαν ἐθνικό προσανατο- ἐξαιρετικά ἐντόνων ἐθνικῶν λισμό, πολλές φορές μέ τήν ἐπίδραση ἀνταγωνισμῶν στόν χῶρο τῆς Βαλκα- ξένων παραγόντων (πανσλαβισμοῦ) νικῆς, οἱ ὁποῖοι προκάλεσαν διαι- καί ζήτησαν νά ἀπομακρυνθοῦν ἀπό ρέσεις, ἀντιπαραθέσεις καί ἔνοπλες τήν κανονική τους ἐκκλησιαστική συγκρούσεις. Ἀπό τήν ἀνώμαλη δικαιοδοσία, πού δέν ἦταν ἄλλη ἀπό αὐτή κατάσταση, τήν ὁποία προκά- τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο1. λεσε ἡ ἀνάπτυξη τοῦ ἐθνικισμοῦ Ἔτσι, ὁ 19ος αἰώνας, ὁ αἰώνας στήν περιοχή, δέν ξέφυγε ἡ Ὀρθό- τῆς πλήρους ἀνάπτυξης τῆς ὀρθόδο- δοξη Ἐκκλησία. Τό Οἰκουμενικό ξης Ρωμηοσύνης σέ κάθε ἐπίπεδο, Πατριαρχεῖο, κάτω ἀπό τήν πνευ- πολιτικό, κοινωνικό, πνευματικό, ματική σκέπη τοῦ ὁποίου βρίσκο- οἰκονομικό ὑπῆρξε καί ὁ αἰώνας τῆς νταν ἕως τότε, λόγῳ τῆς Ὀθωμανικῆς διάσπασής της. Ἡ ἐθνική ἰδεολο- κατάκτησης, ὅλοι σχεδόν οἱ λαοί τῆς γία κατά τόν μητροπολίτη Ἀνδρέα Βαλκανικῆς, εἶδε τό πολυφυλετικό Νανάκη κάτω ἀπό τήν ἐπίδραση τῆς καί πολύγλωσσο ποίμνιό του νά διαι- γαλλικῆς ἐπανάστασης καί τοῦ εὐρω- ρεῖται καί νά σπαράζεται. παϊκοῦ διαφωτισμοῦ δημιουργεῖ Ἡ ἀνάπτυξη τῆς ἀρχῆς τῶν ἐθνικο- καί στή βαλκανική ἐθνικές ὁμάδες. τήτων στή Νοτιανατολική Εὐρώπη, Στήν Αὐστροουγγαρία οἱ Σέρβοι, κατά τόν 19ο αἰώνα, φυσικό ἦταν νά στίς κοινότητες τῆς εὐρωπαϊκῆς ἔχει ἄμεση ἐπίδραση καί στόν ὀρθό- διασπορᾶς, οἱ Ἕλληνες καί ἀκολου- δοξο χῶρο, προκαλώντας διαιρέ- θοῦν οἱ Βούλγαροι. Οἱ ἐθνικές ἐπανα- σεις στό ἑνιαῖο, ἕως ἐκείνη τήν ὥρα, στάσεις δημιουργοῦν ἐθνικά κέντρα κάτω ἀπό τήν ἔννοια τοῦ Γένους καί Βελιγράδι, Ἀθήνα, Σόφια, Βουκου- τῆς Ρωμηοσύνης, ὀρθόδοξο ποίμνιο. ρέστι. Ἡ διάσπαση τοῦ ὀρθόδοξου Σταδιακά ἐμφανίστηκαν, ἕως τίς Γένους, τῆς Ρωμηοσύνης εἶναι πλέον ἀρχές τοῦ 20οῦ αἰώνα, ὁ σερβικός, ὁ γεγονός2. ἑλληνικός, ὁ βουλγαρικός, ὁ ρουμα- Ἡ βίαιη καί ἀντικανονική νικός, ὁ ἀραβικός καί τέλος ὁ ἀλβανι- ἀπόσχιση τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλά- κός ἐθνικισμός. Μέσα σέ μία χρονική δος ἀπό τό Οἰκουμενικό Πατριαρ- περίοδο μισοῦ περίπου αἰώνα, μέλη χεῖο, μετά τήν ἀπελευθέρωση, ἦταν
  • 64.
    62 δυστυχῶς τό πρῶτοθλιβερό παρά- κτήρα του, βρέθηκε σέ ἐξαιρετικά δειγμα τό ὁποῖο στή συνέχεια μιμή- δύσκολη θέση, βλέποντας τό ποίμνιό θηκαν οἱ ὑπόλοιπες Ὀρθόδοξες του ὄχι μόνο νά διαιρεῖται, ἀλλά καί Ἐκκλησίες πού ἀποσχίσθηκαν ἀπό νά συγκρούεται. Χωρίς νά εἶναι ἀντί- τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο. Κατά θετο στήν ἐθνική καί πατριωτική τόν π. Γεώργιο Μεταλληνό τό ἑλλη- ἔκφραση κάθε πιστοῦ, τήν ὁποία ἡ νικό ἐκκλησιαστικό σχίσμα ὑπῆρξε Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἐνθαρρύνει καί ἡ πρώτη ἐκδήλωση-μορφή ἐκκλησι- ἐπιδοκιμάζει, τέθηκε ἐνάντιο σέ κάθε αστικοῦ ἐθνοφυλετισμοῦ καί, ὅταν μορφή ἄκρατου ἐθνικισμοῦ τόν ὁποῖο ἀργότερα θά ἰσχυροποιηθεῖ ἡ ἐθνι- θεώρησε ὡς ἐχθρό τῆς ἑνότητας καί κιστική ἰδεολογία καί στά ὑπόλοιπα τῆς εἰρήνης στήν Ἐκκλησία4. Βαλκανικά κράτη, οἱ ἐθνικές Ἐκκλη- Σύμφωνα μέ τή διδασκαλία τῆς σίες θά μιμηθοῦν τό παράδειγμα τῆς Ἐκκλησίας ἡ διαίρεση τῶν πιστῶν Ἑλλαδικῆς καί θά κηρύ­ ουν κι αὐτές ξ σέ συγ­ ρουόμενες ὁμάδες, ἐμπίπτει κ τήν «αὐτογνώμονα» αὐτοκεφαλία στήν αἵρεση, καθώς: «πᾶς ὁ μισῶν τους3. τόν ἀδελφόν αὐτοῦ ἀνθρωποκτόνος Τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο, τό ἐστι, καί οἴδατε ὅτι πᾶς ἀνθρωποκτό- ὁποῖο τόνιζε πάντα τόν οἰκουμενικό νος οὐκ ἔχει ζωήν αἰώνιον ἐν ἐαυτῷ καί ὑπερεθνικό χριστιανικό χαρα- μένουσαν» (Α΄ Ἰωάννου, 3,15). Τό
  • 65.
    63 θλιβερό στήν περίπτωσηαὐτή εἶναι νικῆς, ὁ ἐθνοφυλετισμός χαρακτηρί- ὅτι ἡ Ἐκκλησία χρησιμοποιήθηκε ζεται ἀπό τή Σύνοδο ἀσυμβίβαστος γιά τήν ἔξαρση καί ἀνάπτυξη τοῦ μέ τήν Ὀρθοδοξία, ὡς προβολή τῆς ἐθνοφυλετισμοῦ. Αὐτό εἶναι φοβερό φυλῆς καί τοῦ ἔθνους σέ βάρος τῆς ἄν σκεφτεῖ κανείς ὅτι ἡ Ὀρθόδοξη πίστης καί κυρίως τῆς ἑνότητας τῆς Ἐκκλησία δέν μπορεῖ νά εἶναι ἐθνική Ἐκκλησίας. Ἀπό τή Σύνοδο προέ- μέ τήν ἄποψη τοῦ ἐθνικισμοῦ, ἀφοῦ κυψαν δύο κείμενα: α) ἡ «Ἔκθεσις στήν πραγματικότητα εἶναι ὑπερε- διαφωτίζουσα τήν ἑτεροδιδασκαλίαν θνική. τοῦ φυλετισμοῦ» καί β) ὁ «Ὅρος τῆς Πρώτη φορά δόθηκε ἐπίσημος Τοπικῆς Συνόδου τοῦ 1872». ὁρισμός καί περιγραφή τοῦ ἐθνο- Ἡ «Ἔκθεση» διακρίνει τόν ἐθνο- φυλετικοῦ φαινομένου ἔναντι τῆς φυλετισμό σέ ἐθνικό-πολιτικό καί ὀρθόδοξης χριστιανικῆς πίστης, τό ἐκκλησιαστικό. Ὁρίζει τόν ἐθνι- 1872, στήν Κωνσταντινούπολη, κό-πολιτικό φυλετισμό ὡς λόγῳ στή Μεγάλη Τοπική Σύνοδο πού διαφόρου φυλετικῆς καταγωγῆς καί συγκλήθηκε ἐκεῖ ἐξαιτίας τοῦ Βουλ- γλώσσης διάκρισιν καί διεκδίκησιν ἤ γαρικοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ζητήμα- ἐξάσκησιν ἀποκλειστικῶς δικαιωμά- τος5. Ἡ Σύνοδος αὐτή στήν ὁποία των παρ' ἀτόμων ἤ ὁμάδων ἀνθρώ- συμμετεῖχαν πέντε προκαθήμενοι πων ὁμοχώρων τε καί ὁμοταγῶν. Ἡ (Κωνσταντινουπόλεως Ἀνθιμος Στ΄, Σύνοδος καταδικάζει τόν παραπάνω Ἀλεξανδρείας Σωφρόνιος, Ἀντιοχείας φυλετισμό γιατί προκαλεῖ διακρί- Ἱερόθεος, Ἱεροσολύμων Κύριλλος σεις, ἐθνικές ἔριδες καί διχοστασίες καί Κύπρου Σωφρόνιος), δύο πρώην μεταξύ τῶν ἀνθρώπων, περισσότερο Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως ὅμως τήν ἀπασχολεῖ ἡ περίπτωση (Γρηγόριος Στ΄ καὶ Ἰωακείμ Β΄) τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ φυλετισμοῦ. Ὁ καί 25 μητροπολίτες ἀντιμετώπισε φυλετισμός αὐτός εἶναι ἡ ἐν τῷ αὐτῷ τόν ἐθνοφυλετισμό (ἐθνικισμό) ὡς τόπῳ συγκρότησις ἰδίων φυλετικῶν αἵρεση, ὡς διδασκαλία «ἑτέρα» πρός Ἐκκλησιῶν, πάντας μέν τούς ὁμοφύ- τήν ὀρθόδοξη πίστη6. λους ἀποδεχομένων, πάντας δέ τούς Ὁ μητροπολίτης Ἀνδρέας σημει- ἑτεροφύλους ἀποκλειουσῶν καί ὑπό ώνει καί πάλι: Ἡ παλαιά γενιά τῶν μόνον ὁμοφύλων ποιμένων διοικου- ἀρχιερέων, ἐκφραστές τῆς ἐθναρχικῆς μένων8. Ὁ ἐθνοφυλετισμός (ἐθνικι- συνείδησης καί τῆς ὀρθόδοξης ἑνότη- σμός) καταδικάζεται ὡς «καινή δόξα», τας, μέ τή νέα γενιά τῶν ἀρχιερέων «ξένος» πρός τήν ὀρθόδοξη παράδοση πού κατανοοῦν τό ἀναπόφευκτο καί «νεωτερική λύμη». Ἡ Σύνοδος καί τήν πραγματικότητα τοῦ νέου ἀποφάνθηκε ὅτι ὁ ἐθνοφυλετισμός κόσμου καί τῶν ἐθνικῶν κρατῶν καί ὄχι μόνο ἀντιβαίνει στήν διδασκαλία τῶν αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν, τό τοῦ Εὐαγγελίου, ἀλλά καί ἄγνωστὸς 1872 καταδικάζουν ἀπό κοινοῦ τόν ἐστιν ἐν τῷ πολιτεύματι καί τῇ ἱερᾷ ἐθνοφυλετισμό7. τῆς Ἐκκλησίας θεσμοθεσίᾳ9. Μέ ἀφορμή τό βουλγαρικό Ἀναφερόμενος στήν καταδίκη ζήτημα, δηλαδή τήν ἀντικανονική του ἐθνοφυλετισμοῦ ὁ μητροπο- ἵδρυση μέ σουλτανικό φιρμάνι, λίτης Σάρδεων Μάξιμος ἀναφέρει: τό 1870, τῆς Βουλγαρικῆς Ἐξαρ- «διά τοῦτο ὁ οἰκουμενικός Θρόνος, χίας καί τή διαίρεση πού προκάλεσε ἐν βαθείᾳ συ­ αισθήσει τῶν εὐθυνῶν ν στόν ὀρθόδοξο πληθυσμό τῆς βαλκα- αὐτοῦ, ὡς πρωτοθρόνου Ἐκκλησίας,
  • 66.
    64 ἔναντι τῆς Ὀρθοδοξίαςἔλαβεν, ἀδιά- ἵδρυση τῆς Βουλγαρικῆς Ἐξαρχίας τό φορον ὑπό ποίας συνθήκας, θέσιν 1870 καί μέ ὅσα τήν ἀκολούθησαν, ἔναντι τοῦ σημαντικωτάτου τούτου μέ κυριότερο τόν ἑλληνοβουλγαρικό φαινομένου, ἐπικρίνας τούς Ἕλλη- ἐθνικό ἀνταγωνισμό καί τήν ἔνοπλη νας (1833-1850) καί καταδικάσας ἐν σύγκρουση μεταξύ τῶν δύο ἐθνῶν σέ τῇ συγκληθείσῃ ἐν Κωνσταντινουπό- Μακεδονία καί Θράκη (Μακεδονικός λει καί ἐν ἔτει 1872 Μεγάλῃ Τοπικῇ Ἀγώνας). Συνόδῳ τόν ἐθνοφυλετισμόν, ὁ Τό ἀντικανονικό τῶν βουλγα- ὁποῖος ὄχι μόνον ἀποτελεῖ παρέκκλι- ρικῶν ἀξιώσεων στηρίζεται στό ὅτι σιν τῆς ὑγιοῦς ἀγάπης πρός τό ἔθνος ἀπαίτησαν τήν ἵδρυση νέας αὐτο- καί τό κράτος, ἀλλά εἶναι καί πραγμα- κέφαλης Ἐκκλησίας, ὄχι ἐξαι- τικόν ἐμπόδιον εἰς τήν συνεργασίαν τίας κάποιας πολιτικῆς διαίρεσης ἤ τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν ἐν τῷ κρατικῆς ὑπόστασης, ἀλλά ἀποκλει- κόσμῳ καί ὁ μεγαλύτερος ἐχθρός της στικά γιά λόγους ἐθνικῆς καί γλωσ- ἑνότητος τῆς κατ΄ Ἀνατολὰς Ὀρθοδό- σικῆς διαφορᾶς τήν ὁποία ἡ Μεγάλη ξου Ἐκκλησίας»10. Τοπική Σύνοδος τοῦ 1872 χαρα­ Ἡ ἐμφάνιση τοῦ ἐθνοφυλετισμοῦ κτηρίζει ὡς «ἐθνοφυλετισμό» καί τήν προκάλεσε ἁλυσιδωτά γεγονότα. Τῆς καταδικάζει11. ἱστορικῆς ἀπόφασης γιά την καταδίκη Ὁ μητροπολίτης Σάρδεων Μάξι- τοῦ ἐθνοφυλετι­ μοῦ, τό 1872, προη- σ μος, ἀναφερόμενος καί πάλι στό γήθηκαν ἡ σερβική καί ἡ ἑλληνική θέμα αὐτό, γράφει ὅτι ἀπό τήν ἀρχή ἐπανάσταση, ἡ σχισματική ἀπόσχιση τοῦ Χριστιανισμοῦ οἱ χριστιανικές τῆς ἑλλαδικῆς Ἐκκλησίας, ἡ ἵδρυση Ἐκκλησίες ἦσαν τοπικές καί περι- τῆς Βουλγαρικῆς ἐξαρχίας. Στή συνέ- ελάμβαναν τούς πιστούς ὁρισμέ- χεια οἱ ἰδεολογικές αὐτές θέσεις νης πόλεως καί ὁρισμένης τοπικῆς ὁδήγησαν στήν ἔξαρση τοῦ ἐθνοφυ- περιφερείας, ἄνευ φυλετικῆς διακρί- λετισμοῦ στήν Παλαιστίνη καί τή σεως… διό καί ἀπό τῆς πόλεως συνή- Συρία καθώς καί στήν κατάληψη θως ἤ τῆς χώρας, οὐχί δέ ἀπό τῆς τοῦ Πρεσβυγενοῦς Πατριαρχείου τῆς ἐθνικῆς καταγωγῆς τοῦ πληρώματος Ἀντιόχειας ἀπό τούς Ἄραβες, μετά αὐτῶν προσωνυμοῦνται. Καί κατα- τήν ὑποδαύλιση τοῦ ἀραβικοῦ ἐθνι- λήγει: Οὕτω δέ καί αἱ μέχρι τοῦδε, κισμοῦ ἀπό τόν ρωσικό παράγοντα. χάριτι θείᾳ, διατηρούμεναι ἐκκλη- Τέλος, στίς ἀρχές τοῦ 20οῦ αἰώνα σίαι τῶν πατριαρχικῶν θρόνων τά ἴδια συμπτώματα παρουσιάστη- Κωνσταντινουπόλεως, Ἀλεξανδρείας, καν μέ τίς κατά καιρούς ἀξιώσεις Ἀντιοχείας, Ἱεροσολύμων καί ἡ τῆς γιά τοποθετήσεις Σέρβων καί βλαχο- ἀρχιεπισκοπῆς Κύπρου, ἀπό τῆς φώνων ἐπισκόπων σέ μητροπόλεις συστάσεως αὐτῶν εἶναι ἐκκλησίαι τῆς Μακεδονίας καθώς καί μέ τήν τοπικαί, δηλαδή ἐντός γεωγραφικῶν ἀνάπτυξη τοῦ ἀλβανικοῦ ἐθνικισμοῦ. ὁρίων περιλαμβανόμεναι καί οὐχί Ὡστόσο, ἡ ἀφορμή γιά τή διατύπωση ἐθνικαί· διό καί προσωνυμοῦνται τῆς ἐπίσημης θέσης τῆς Ὀρθόδοξης οὐχί ἀπό τῶν ἀποτελούντων αὐτᾶς Ἐκκλησίας στό ζήτημα δόθηκε ἀπό τό παντοδαπῶν ἐθνῶν, Ἑλλήνων, φέρ’ ὀξύτερο ἴσως φαινόμενο ἐθνικισμοῦ, εἰπεῖν, Αἰγυπτίων, Συρίων, Ἀράβων, πού ἀναπτύχθηκε τόν 19ο αἰώνα Βλάχων, Μολδαυῶν, Σέρβων, Βουλ- στή βαλκανική, τόν βουλγαρικό. Ὁ γάρων καί λοιπῶν, τῶν συνήθως ἐθνικισμός αὐτός ἐκφράστηκε, στό ἀναμίξ ἐν τοῖς κλίμασι τῶν ἐκκλη- ἐκκλησιαστικό του μέρος, μέ τήν σιῶν τούτων κατοικούντων, ἀλλ’ ἐκ
  • 67.
    65 τῆς πρωτευούσης πόλεως12. σμένη στά λόγια του Παύλου «οὐκ ἔνι Ἀπό ὅλα αὐτά γίνεται ἀντιληπτό Ἰουδαῖος οὐδέ Ἕλλην, οὐκ ἔνι δοῦλος ὅτι ὁ ἐθνοφυλετισμός εἴτε εἶναι σερβι- οὐδέ ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι ἄρσεν καί θῆλυ· κός, ἑλληνικός, βουλγαρικός, ἀραβι- πάντες γάρ ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ κός ἤ ἀλβανικός ἀλλά καί οἱοσδήποτε Ἰησοῦ» (Γαλάτας, 3,28) καί «Παρα- ἄλλος γιά νά μήν περιοριστοῦμε μόνο καλῶ δέ ὑμᾶς, ἀδελφοί, διά τοῦ ὀνόμα- στή Νοτιοανατολική Εὐρώπη, ἀποτε- τος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, λεῖ διάσπαση τῆς ἑνότητας τῶν Ὀρθο- ἴνα τό αὐτό λέγητε πάντες, καί μή ᾖ ἐν δόξων, δηλαδή τοῦ Γένους καί αἵρεση ὑμῖν σχίσματα, ἦτε δέ κατηρτισμένοι τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας. Δέν εἶναι ἐν τῷ αὐτῷ νοΐ καί ἐν τῇ αὐτῇ γνώμῃ» δυνατόν ἡ φυλή νά τίθεται ὑπεράνω (Α΄ Κορινθίους, 1,10).- τῆς ἑνότητας τήν ὁποία παρέχει 1. Βλέπε στό Παρασκευᾶς Ματάλας, Ἒθνος καί ἡ ἐνέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ὀρθοδοξία : οἱ περιπέτειες μιᾶς σχέσης ἀπό τό μέσα στήν Ἐκκλησία. Ἡ Ἐκκλησία «ἑλλαδικό» στό βουλγαρικό σχίσμα, Ἡράκλειο εἶναι οἰκουμενική, καθολική, θεαν- (Πανεπιστημιακές Ἐκδόσεις Κρήτης) 22003. 2.Ἀνδρέας Νανάκης, μητρ. Ἀρκαλοχωρίου, θρώπινη, αἰώνια, γι’ αὐτό ἀποτελεῖ «Ἐθναρχική καί ἐθνική συνείδηση σέ σχέση βλασφημία ἐναντίον τοῦ Ἁγίου Πνεύ- μέ τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο», Πρακτικά ματος νά μετατρέπεται ἡ Ἐκκλησία Ἐπιστημονικῆς Διημερίδας «Τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο καί ἡ οἰκονομία τοῦ Γένους, Ἀθή- τοῦ Χριστοῦ σέ ἕνα ἐθνικό ἵδρυμα, νά να (Ἀδελφότης ὀφφικιάλων τοῦ Οικουμενικοῦ περιορίζεται μέχρι τῶν μικρῶν, πεπε- Πατριαρχείου) 2007, σ. 414. ρασμένων χρονικῶν ἐθνικῶν σκοπῶν 3. π. Γεώργιος Μεταλληνός, Παράδοση καί ἀλλοτρίωση, Ἀθήνα (Δόμος) 20014, σ. 255. καί μεθόδων (π. Ἰουστῖνος Πόποβιτς). 4. Μάξιμος, μητρ. Σάρδεων, Τό Οἰκουμενι- Σέ ὅ,τι δέ ἀφορᾶ τή διοικητική κόν Πατριαρχεῖον ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ, ὀργάνωση τῆς Ἐκκλησίας, ἀποκλει- Θεσσαλονίκη (Ἳδρυμα Πατερικῶν Μελετῶν) 19892, σ. 320-322. στικό κριτήριο συστάσεως καί ὑπάρ- 5. Ἀθανάσιος Ἀγγελόπουλος, «Ἡ ἑτεροδιδασκα- ξεως μίας «κατά τόπον Ἐκκλησίας», λία τοῦ Φυλετισμοῦ. Ἐπίκαιρες ἐπισημάνσεις», ἦταν ἡ ἐδαφικότητα καί μόνο13. Ἡ Προβληματισμοί ἐθνικοί καί θρησκευτικοί ἐπί- καιροι Α΄, Θεσσαλονίκη (Ἵδρυμα Ἐθνικοῦ καί καταδίκη του ἐθνοφυλετισμοῦ ἔγινε Θρησκευτικοῦ Προβληματισμοῦ-«Καρίπειον μέ ἀφορμή τίς ἐθνοφυλετικές διεκ- Μέλαθρον») 1997, σ. 149. δικήσεις τῶν Βουλγάρων οἱ ὁποῖοι 6. Βασίλειος Μουστάκης, «Βουλγαρική Ἐκκλησία», Θρησκευτική καί Ἡθική Ἐγκυ- θέλησαν νά ἱδρύσουν μία ἐθνική αὐτο- κλοπαίδεια, σ. 1009. κέφαλη Βουλγαρική Ἐκκλησία, ὄχι 7. Ἀνδρέας Νανάκης, μητρ. Ἀρκαλοχωρίου, σ. τοπική (Βουλγαρία), ὅπως ὁρίζουν οἱ 415. 8. Ἀθ. Ἀγγελόπουλος, σ. 153-154. κανόνες τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά πού θά 9. Ἀθ. Ἀγγελόπουλος, σ. 156. περιλάμβανε ὅλους τούς Βούλγαρους 10. Μάξιμος Σάρδεων, σ. 323. πού ζοῦσαν καί ἐντός της ἐκκλησια- 11. Βασίλειος Στεφανίδης, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, Ἀθήνα (Παπαδημητρίου) 61998, σ. στικῆς δικαιοδοσίας τοῦ Οἰκουμενι- 739. κοῦ Πατριαρχείου. Ἀποτέλεσμα τῆς 12. Μάξιμος Σάρδεων, σ. 323-325. κίνησης αὐτῆς ἦταν νά διαμορφωθεῖ 13. Οἱ «ὀπαδοί» τοῦ φυλετισμοῦ στηρίζουν τίς θέσεις τους στό 34ο ἀποστολικό κανόνα, ὁ μία νέα Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἐντός ὁποῖος ἀναφέρει ὅτι τούς ἐπισκόπους ἑκάστου τῶν ὁρίων μίας ἄλλης. ἔθνους εἰδέναι τόν αὐτοῖς πρῶτον καί ἡγεῖσθαι Ἡ καταδίκη τοῦ ἐθνοφυλετισμοῦ αὐτόν ὡς κεφαλήν δίνοντας στήν ἔννοια ἔθνος τή σημασία τῆς φυλῆς. Ἡ ἔννοια τοῦ ἔθνους μέ πρωτοβουλία τοῦ Οἰκουμενικοῦ ὅμως εἶναι φανερό ὅτι ἀναφέρεται σέ ἐπισκό- Πατριαρχείου, τό 1872, ἔσωσε τήν πους τοπικῶν καί ὄχι ἐθνικῶν Ἐκκλησιῶν. ἀξιοπρέπεια τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας Ὁ 8ος κανόνας τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου δέν ἐπιτρέπει στήν ἴδια πόλη νά βρίσκονται καί τῆς ὀρθόδοξης πίστης καί διδασκα- δύο ἐπίσκοποι, οὔτε στήν ἴδια ἐκκλησιαστική λίας πού δέν δέχεται διακρίσεις, βασι- Ἐπαρχία δύο Μητροπολῖτες.
  • 68.
    66 ΕΣΧΑΤΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ Διακόνου Πορφυρίου (Fadi) Georgi Ἐπίκουρου καθηγητῆ τῆς Δογματικῆς Θεολογίας, Πανεπιστήμιο τοῦ Balamand, Λίβανος Ὁ τὴν βασιλείαν τοῦ Υἱοῦ τῆς ἀγάπης περὶ ἐσχάτων λόγος τῆς Αὐτοῦ» (Κολ. 1, 13.). Συνεπῶς τὰ Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας εἶναι ἔσχατα εἶναι παρόντα καθὼς τὸ ἄμεσα συνδεδεμένος μὲ τὸ κεφα- σχέδιο τοῦ Θεοῦ γιὰ τὴ σωτηρία τοῦ λαιῶδες σωτηριολογικὸ μήνυμά της. ἀνθρώπου ἔχει πραγματοποιηθεῖ, Ἡ ἰδιαιτερότητα αὐτὴ διατυπώνεται «τετέλεσται» ('Ιω. 19, 28.). ὁλοφάνερα στὴ λειτουργικὴ ζωὴ τῆς Αὐτό, τὸ ἅπαξ ἐν Χριστῷ τελού- Ἐκκλησίας καὶ στὰ πατερικὰ συγ- μενο σωστικὸ ἔργο, δὲν ἔγινε ποτὲ γράμματα καὶ διαφαίνεται ἤδη ἀπὸ ἀντιληπτὸ ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία ὡς τοὺς πρώτους αἰῶνες τοῦ χριστια- κάτι ποὺ ἐξαντλεῖται σὲ μιὰ στατικὴ νισμοῦ στὴ διττὴ ἐπίταση ἡ ὁποία ἀντίληψη τῆς σωτηρίας. Ἀντίθετα, ὑπάρχει ἀπὸ τότε στὴν περὶ ἐσχάτων κατανοεῖται ὡς ἕνας δυναμισμός, ὁ χριστιανικὴ ἀντίληψη. Σύμφωνα ὁποῖος ἐπεκτείνεται  ἕως τὴ συντέ- μὲ τὴν ἐπίταση αὐτή, παρότι τονι- λεια τοῦ αἰῶνος μέσῳ τῆς παρουσίας ζόταν ἐμφατικὰ καὶ διακηρυσσόταν καὶ τοῦ ἔργου τοῦ Ἁγίου Πνεύμα- ἡ πραγματικότητα τῆς ἐλεύσεως τῆς τος στὴν ἐκκλησιαστικὴ ζωή. Ἡ Βασιλείας τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ γεγονὸς ὁριστικὴ ἔκφανση τῆς σωτηρίας καὶ τῆς σωτηρίας, ἐντούτοις σταθερὴ πα- ἡ τελικὴ μετάθεση στὴ Βασιλεία τῶν ρέμενε ἡ ἐλπίδα γιὰ τὰ ἀναμενόμενα Οὐρανῶν παραμένουν, ἐν τῷ μεταξύ, μελλοντικὰ γεγονότα, διὰ μέσου τῶν ὡς τὰ κύρια ζητούμενα τῆς χριστια- ὁποίων ἡ ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητας νικῆς ἐλπίδας καὶ προσδοκίας. Ὁ φτάνει στὴν τελείωσή της. Μωϋσῆς βλέπει τὴ γῆ τῆς ἐπαγγελίας Ἡ προαιώνια εὐδοκία τοῦ Θεοῦ, πρὶν πεθάνει, δὲν ἀξιώνεται ὅμως τῆς τὸ δημιουργικὸ ἔργο, ἡ ἐκλογὴ καὶ εἰσόδου καὶ διαμονῆς σ’ αὐτήν. Ἔτσι υἱοθέτηση τοῦ λαοῦ Του, ἡ κλήση καὶ ὅλοι οἱ ἅγιοι, οἱ καλῶς ἀθλήσα- τῶν Προφητῶν, οἱ ἐπανειλημμένες ντες στὴν Παλαιὰ καὶ στὴν Καινὴ θεοφάνειες, ἀλλὰ καὶ περισσότερο, Διαθήκη, «κατὰ πίστιν ἀπέθανον ἡ ἐνσάρκωση τοῦ Λόγου, ὁ σταυ- πάντες, μὴ λαβόντες τὰς ἐπαγγελίας, ρικός Του θάνατος καὶ ἡ τριήμερη ἀλλὰ πόρρωθεν αὐτὰς ἰδόντες καὶ Ἀνάσταση τῆς ἀνθρώπινης φύσεως, ἀσπασάμενοι καὶ ὁμολογήσαντες ὅτι ἀποτελοῦν τὸ μυστήριο τῆς Θείας ξένοι καὶ παρεπίδημοί εἰσιν ἐπὶ τῆς Οἰκονομίας, διὰ τῆς ὁποίας ὁ Θεὸς γῆς» ('Εβρ. 11, 13.). Πατέρας «ἐρρύσατο ἡμᾶς ἐκ τῆς ἐξου- Οἱ Πατέρες ποτὲ δὲν ἀντιλήφθη- σίας τοῦ σκότους καὶ μετέστησεν εἰς καν τὸ εὐαγγελικὸ μήνυμα σὰν κλήση
  • 69.
    67 γιὰ ὁριστικὴ ἐξοικείωσημὲ τὴν ταν στὴν ἐπαγγελία τῆς καινῆς καὶ ἐπίγεια Ἱερουσαλήμ, οὔτε ἔβλεπαν αἰώνιας ζωῆς καὶ ἀποδοχῆς τῆς ἐρχό- τὴν Ἐκκλησία σὰν μιὰ συμφιλίωση μενης βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Οἱ μὲ τὸν κόσμο, ἀλλὰ συνέχεια προσα- χριστιανοὶ κατάφερναν, μέσῳ τῆς νατολίζονταν πρὸς τὴν πορεία τοῦ βεβαιότητας τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Πάσχα, πρὸς τὴν ἔξοδο τοῦ λαοῦ τοῦ Χριστοῦ, νὰ ἀνοίξουν νέους ὁρίζο- Θεοῦ σὲ ἄγνωστη γῆ, ὅπου ὁ Κύριος ντες στὴν ἱστορία τῆς ἀνθρώπινης θὰ κατοικήσει ὁριστικὰ μὲ τὸν λαό ἀναζητήσεως τῆς ἀληθείας καὶ τοῦ Του, στὴ Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν καὶ νοήματος τῆς ζωῆς. Τὸ Εὐαγγέλιο τὴ νέα Ἱερουσαλήμ, τὴν «καταβαί- ἔγινε δεκτὸ ἀπὸ τὰ ἔθνη ὡς ἰσχυρὴ νουσαν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ» (Ἀποκ. 21.). καὶ πειστικὴ ἀπάντηση στὸν πόθο Τὸ γεγονὸς ἐπαληθεύεται στὴ Μετα- τῆς ἀνθρωπότητας γιὰ μιὰ ἄφθαρτη μόρφωση τοῦ Χριστοῦ, ὅπου «ἄνδρες ζωή. δύο συνελάλουν αὐτῷ, οἵτινες ἦσαν Στὴν πρώτη χριστιανικὴ περίοδο, Μωϋσῆς καὶ Ἠλίας, οἱ ὀφθέντες ἐν ἡ πεποίθηση τῆς ἐμπειρίας τῆς χάρι- δόξῃ ἔλεγον τὴν ἔξοδον αὐτοῦ, ἣν τος, ἡ πληρότητα τῆς ὁποίας ἀναμενό- ἤμελλε πληροῦν ἐν Ἱερουσαλήμ» ταν σύντομα, παρουσιάζεται ἔντονα (Λκ. 9, 30 – 31), καὶ στὴν ἡμέρα τῆς στὴ συνείδηση τῶν πιστῶν, ὡς συνέ- Πεντηκοστῆς, ὅπου τὸ ξεχείλισμα χεια τῆς Ἀποστολικῆς Παραδόσεως τῆς θείας χάριτος ἀποτέλεσε μόνο μιὰ τῆς συμβιώσεως μὲ τὸν Σωτήρα. ἀρχή, ἕνα ξεκίνημα. Ὅλη ἡ ἱστορική Οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας στὴ πορεία τῆς ἀνθρωπότητας κατευθύ- μετέπειτα περίοδο, μέσῳ τῆς πιστό- νεται σὲ μιὰ ἔσχατη τελείωση, στὴν τητάς τους στὴν Ἁγία Γραφή, ἐγκαθίδρυση τῆς βασιλείας τῶν ἀντλοῦν τὸ νόημα τῆς παρουσίας οὐρανῶν, ὅταν ἔρθει πάλι ὁ Υἱὸς τοῦ καὶ τῆς ἐμπειρίας τῆς Θείας Χάριτος Θεοῦ «μετὰ δόξης κρῖναι ζῶντας καὶ ἀπὸ τὰ μεγάλα γεγονότα τῆς Θείας νεκρούς». Ἀποκαλύψεως. Στὰ συγγράμματα Ὅλο τὸ ἱεραποστολικὸ ὅραμα τῶν ἀποστολικῶν Πατέρων καὶ τῶν τῆς πρώτης Ἐκκλησίας θεμελιωνό- Ἀπολογητῶν προβάλλεται τὸ εὐαγ-
  • 70.
    68 γελικὸ πρότυπο τῶνδυὸ ἐλεύσεων γίζεται γιὰ τὴν τελικὴ ἀπολύτρωση τοῦ Κυρίου. Ἐκτὸς τῆς πρώτης Του μέσῳ τῆς κοινωνίας τοῦ θανάτου τοῦ ταπεινῆς ἐλεύσεως, ὁ Χριστὸς ἀναμέ- Χριστοῦ. Στὴ μετάνοια ἡ πορεία τῆς νεται νὰ ἔρθει πάλι «μετὰ δόξης». Οἱ ζωῆς τοῦ χριστιανοῦ ἀναπροσανατο- νεκροί, δίκαιοι καὶ ἁμαρτωλοί, θὰ λίζεται πρὸς τὴ συμφιλίωση μὲ τὸν ἀναστηθοῦν καί, στὴν κοινὴ τελικὴ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα καὶ εἰσάγε- κρίση, ὁ καθένας ἀπὸ αὐτοὺς θὰ λάβει ται στὴν προετοιμασία γιὰ «καλὴν ἀνταμοιβὴ ἀνάλογη μὲ τὴ ζωή του. ἀπολογίαν ἐπὶ τοῦ φοβεροῦ βήμα- Στὶς μεταγενέστερες ἐποχές, ἡ τος τοῦ Χριστοῦ». Στὴ Θεία Εὐχα- χριστιανικὴ Παράδοση ἀναπαρά- ριστία ὁ οὐράνιος «ἐσχατολογικὸς γει τὰ ἴδια θεολογικὰ σχήματα μὲ ἄρτος» διατίθεται στὸν παρόντα πιὸ ἀναπτυγμένη θεολογικὴ γλώσσα. Αὐτὸ ὀφείλεται στὰ καινούργια ἐνδιαφέ- ροντα, ποὺ ἀναπτύσ- σονται λόγῳ τῶν ἀπολογητικῶν ἀναγκῶν τῆς Ἐκκλη- σίας καὶ τῆς παρερμη- νείας τῆς διδασκαλίας της ἀπὸ αἱρετικὲς ὁμάδες μὲ ἔντονο ἐσχατολογικὸ προσα- νατολισμό. Ἡ ἀναζή- τηση ξεκάθαρων ἀπαντήσεων στὶς χιλιαστικὲς ἀντι- λήψεις καὶ στοὺς γνωστικοὺς κύκλους ὁδήγησαν αἰώνα, ὡς πρόγευση τῆς ἀποθησαυ- ἀναπόφευκτα σὲ ἐξέλιξη τῆς θεολο- ρισμένης μακαριότητας καὶ ἀρραβώ- γικῆς σκέψεως καὶ διατυπώσεως. Ἡ νας τῆς αἰώνιας ζωῆς. Ὁ ἄνθρωπος παρουσίαση τῆς ὀρθῆς περὶ ἐσχάτων ἐνσωματώνεται στὸν Χριστό, μετέ- διδασκαλίας γίνεται ἐκκλησιαστικὸ χει στὸν θάνατο καὶ τὴν Ἀνάστασή γεγονός. Πλούσια ἐσχατολογικὰ στοι- Του, ἀλλὰ καὶ στὴν ἐν Ἁγίῳ Πνεύ- χεῖα ἀρχικὰ εἰσέρχονται στὴ λειτουρ- ματι ζωή, ἐφόσον ἡ αὐγὴ τῆς ἡμέρας γικὴ ζωή, στὰ κείμενα καὶ κατόπιν τοῦ Κυρίου, ὁ ἐρχόμενος αἰώνας, ἔχει στὶς ἱερὲς εἰκόνες, γιὰ νὰ τὴν προικί- πράγματι ἀνατείλει. σουν μὲ νοήματα ἐλπίδας καὶ βεβαι- Οἱ Πατέρες, ὅμως, δὲν ἀναφέ- ότητας, ὡς πρὸς τὴν ἀναμενόμενη ρουν τὸν σύγχρονο ὅρο «ἐσχατο- βασιλεία καὶ τὴν ἐρχόμενη δόξα. λογία», οὔτε προσπαθοῦν νὰ τὴν Τὰ μυστήρια της Ἐκκλησίας ἀναπτύξουν ὡς δογματικὸ σύστημα. ἀποκτοῦν κεντρικὴ σημασία σ’αὐτὴν Ἡ Πατερικὴ σκέψη, ὅσον ἀφορᾶ τὴν προοπτική. Στὸ βάπτισμα ὁ αὐτὸ ποὺ καλοῦμε σήμερα «ἐσχατο- χριστιανὸς λαμβάνει τὸν ἀρραβώνα λογία», περιστρέφεται ἀνάμεσα σὲ τῆς ἐπαγγελθείσας κληρονομίας, δυὸ πόλους. Ὁ πρῶτος εἶναι ἡ βασι- τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, καὶ σφρα- λεία τοῦ Θεοῦ, ἡ παρουσία καὶ ἡ
  • 71.
    69 ἐλευσή της στὸἱστορικὸ γίγνεσθαι γία. τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ δεύτερος «ἐσχα- Ὁ Ὠριγένης, ἐπιμένοντας σὲ μιὰ τολογικὸς πόλος», ποὺ ἐξακολουθεῖ κυκλικὴ ἀντίληψη τοῦ χρόνου, Ἡ ἀλήθεια παύει νὰ συνδυάζεται πλέον μὲ τὸ παρελθόν, ὅπως στὴν ἀρχαία φιλοσοφία, ἀλλὰ μὲ τὸ μέλλον, μὲ τὸ ἔσχατον, τὴ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ὡς τὴν κατεξοχὴν τέλεια ἀλήθεια. νὰ ἀποτελεῖ τὸ ἐπίκεντρο τῆς προσ- χαρακτηρίζεται ἀπὸ τὴν ἀνεπάρ- δοκίας καὶ ἐλπίδας στὴ Βιβλικοπα- κειά του ὡς πρὸς τὴν ἀποτίμηση τῆς τερικὴ Παράδοση εἶναι ἡ Δευτέρα ἱστορίας καὶ τῶν γεγονότων, ἐφόσον ἔνδοξος Παρουσία τοῦ Χριστοῦ. τοῦ ἔλειπε μιὰ ξεκάθαρη ἐσχατολο- Αὐτοὶ οἱ δυὸ πόλοι καθορίζουν γικὴ προοπτική. Τὰ ὄντα πρέπει νὰ τὴν πλούσια ἐσχατολογικὴ θεματο- ἐπιστρέψουν περιστροφικά, μὲ τὴν λογία στὴν Ὀρθόδοξη Παράδοση, ἡ ἀκραία πλατωνικὴ ἔννοια τοῦ ὅρου, ὁποία ἐμπεριέχει μαζὶ μὲ τὸν θάνατο, στὴν προπτωτική τους κατάσταση.   τὴν Ἀνάσταση, τὴν τελικὴ κρίση, τὸν Τὰ ἔργα τοῦ Μ. Ἀθανασίου, παράδεισο, τὴν κόλαση, ἀλλὰ πάνω τὸν τέταρτο αἰώνα, θεωροῦνται τὰ καὶ πρὶν ἀπὸ ὅλα τὴν αἰώνια ζωή. Οἱ πρῶτα σταθερὰ βήματα στὴ διαδι- χριστιανοὶ εἶχαν πάντα συνείδηση κασία ἀνεξαρτητοποιήσεως τῆς ὅτι ὁ Χριστὸς εἶναι «ἡ Ἀνάστασις καὶ χριστιανικῆς θεολογικῆς σκέψεως ἡ Ζωή»('Ιω. 11, 25), «ὁ Πρῶτος καὶ ἀπὸ τὴ φιλοσοφικὴ γλώσσα καὶ τὰ ὁ Ἔσχατος» καὶ ὅτι ἡ βασιλεία τοῦ κυριαρχοῦντα ἀρχαῖα κοσμολογικὰ Θεοῦ δὲν τοποθετεῖται ἀποκλειστικὰ σχήματα. Ὑποχρεώθηκε νὰ ἀσχολη- στὸ μέλλον. «Ἰδοὺ γὰρ ἡ βασιλεία τοῦ θεῖ μὲ τὴν ἔννοια τοῦ χρόνου, ὥστε Θεοῦ ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν»(Λκ. 17, 21). νὰ ἀναιρέσει τὶς προτάσεις τῶν ἀρει- Ἡ αἴσθηση τῆς ἐγγύτητάς της (Ματθ. ανῶν. Γιὰ τὸν πατριάρχη Ἀλεξαν- 3, 2) ὀφείλεται στὴ χαρακτηριστικὴ δρείας, ὁ χρόνος ὑπάρχει ταυτόχρονα χριστιανικὴ ἀντίληψη τοῦ λυτρωτι- μὲ τὸν κόσμο, ὡς δημιούργημα τοῦ κοῦ ἔργου τοῦ Χριστοῦ, ὡς υἱοθεσία ἄχρονου καὶ προαιώνιου Λόγου τοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ Θεὸς προσεγγίζεται Θεοῦ. Ἡ βασικὴ θέση τοῦ Μ. Ἀθανα- ὄχι μόνο ὡς δίκαιος κριτής, ἀλλὰ καὶ σίου συνοψίζεται στὴ διάκρισή του ἐλεήμων Πατήρ, «Πατὴρ τοῦ μέλλο- «ἐκ τῆς φύσεως», ποὺ ἀφορᾶ τὸν ντος αἰῶνος», ποὺ καλεῖ τὴν ἄσωτη τρόπο ὑπάρξεως τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ ἀνθρωπότητα στὸν πατρικὸ οἶκο. τοῦ «ἐκ τῆς βουλήσεως», ποὺ ἀφορᾶ Στοὺς μετέπειτα αἰῶνες, οἱ πατέ- τὴν κτιστὴ ὑπάρξη τοῦ χρόνου καὶ ρες καὶ ἐκκλησιαστικοὶ συγγραφεῖς τοῦ κόσμου. Ἡ αἰώνια βούληση τοῦ βρέθηκαν μέσα σὲ ποικίλα φιλοσο- Θεοῦ ἐκφράζεται πάντα σὲ σχέση μὲ φικὰ καὶ πολιτισμικὰ πλαίσια, ὅταν τὸν χρόνο καὶ τὴ δημιουργία. ἀναγκάστηκαν νὰ ἐπεξεργαστοῦν Ὁ Μ. Βασίλειος, διακρίνοντας τὴ φιλοσοφικὴ ἔννοια τοῦ χρόνου, ἡ διάφορα εἴδη καὶ μορφὲς τοῦ χρόνου, ὁποία ἀφορᾶ ἄμεσα τὴν κοσμολογία, ὑπογραμμίζει τὴν εὐθύγραμμη τὴν κτιστολογία καὶ τὴν ἐσχατολο- πορεία του στὴ βιβλικὴ παράδοση.
  • 72.
    70 Τονίζει τὸ πέρασμάτου μαζὶ μὲ τὸν τῆς Ἀναστάσεως, καὶ τῆς μελλο- ἀνεπανάληπτο χαρακτήρα του. Ἡ ντικῆς καὶ Δευτέρας Παρουσίας. Τὰ κοινὴ πορεία τῆς φύσεως τῶν δημι- γεγονότα αὐτά, παρότι ἀπομακρυ- ουργημάτων μαζὶ μὲ τὸ πέρασμα σμένα χρονικά, ἐκτελοῦνται στὸ ἴδιο τοῦ χρόνου καθορίζονται μέσῳ τῶν ἔτος καὶ στὴν ἴδια θεία Λειτουργία. ἐννοιῶν τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ Ὁ χρόνος γιὰ ὅλες αὐτὲς τὶς γιορτὲς μέλλοντος, ποὺ μαρτυροῦν τὴν συνοψίζεται καὶ ἑνοποιεῖται, διότι ὁ ἔλλειψη σταθερότητας καὶ μονιμότη- Θεάνθρωπος Χριστὸς δημιούργησε τας στὴν κτιστὴ φύση καὶ ἐκφράζουν τὸν κόσμο, ἵδρυσε τὴν «καινότητα τὴν ἐξέλιξη τῶν δημιουργημάτων. Τὸ τῆς ζωῆς» καὶ τελειώνει τὴ δημιουρ- μέλλον ἐξηγεῖ τὴν σημασία τοῦ παρό- γία στὰ ἔσχατα. Αὐτὴ ἡ ἑνότητα καὶ ντος καὶ τοῦ παρελθόντος. Τὸ ἐσχα- ἀνακεφαλαίωση στὸ πρόσωπο τοῦ τολογικὸ περιεχόμενο τοῦ μέλλοντος Χριστοῦ βιώνεται καὶ ἐκφράζεται φανερώνεται στὸ παρελθὸν καὶ στὸ συνεχῶς ἐντὸς τῆς Ἐκκλησίας. παρὸν μέσῳ τῆς θεοφάνειας καὶ τῶν Στὴν πατερικὴ σκέψη, ὁ δυνα- σωστικῶν ἐνεργειῶν τοῦ Θεοῦ. Ἐνῷ μισμὸς τῆς ρευστότητας καὶ τοῦ ὁ πιστὸς ζεῖ στὸ «νῦν», ἀρνεῖται νὰ περάσματος τοῦ χρόνου προσφέ- ἀφομοιωθεῖ ἐντελῶς μὲ αὐτό, διότι ρουν τὸ νόημα τῆς «ὄγδοης ἡμέρας». γνωρίζει ὅτι ὁ παρὼν χρόνος ἐκλεί- Ὁ φυσικὸς ἀτελὴς χρόνος ἐπεκτεί- πει «πρὸς ἑσπέραν» καὶ «κλίνει πρὸς νεται καί, μέσα στὴν περιστροφὴ δύσιν». Ἡ ἀξιολόγηση τῆς ζωῆς ὑπὸ τῆς ἑβδομάδας, αὐξάνεται καὶ καθυ- τὸ πρίσμα τοῦ μέλλοντος ὑπογραμ- στερεῖται τὸ πέρασμα τοῦ «ἑβδομα- μίζεται συνεχῶς. Ὁ ἄνθρωπος εἶναι διαίου» χρόνου τῶν ἑπτὰ ἡμερῶν, πολίτης τοῦ μέλλοντος. Οἱ ὑπόλοι- ὁ ὁποῖος βρίσκει τὴν τελείωσή του ποι Καππαδόκες προχωροῦν στὴν στὴν ὄγδοη ἡμέρα, δηλαδὴ στὴ βασι- ἴδια γραμμή. Ὁ Ἅγ. Γρηγόριος ὁ λεία τοῦ Θεοῦ. Ὁ χριστιανὸς ζεῖ στὸν Θεολόγος δέχεται τὸν προπαρα- χρόνο ἐσχατολογικά, μέχρι νὰ ἔρθει σκευαστικὸ χαρακτήρα τοῦ χρόνου ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Ἡ ὄγδοη ἡμέρα καὶ θεμελιώνει τὴν ἀντίληψή του συμβολίζει τὰ σημεῖα, μὲ τὰ ὁποῖα αὐτὴ στὴ διάκριση μεταξὺ χρόνου τὸ «ἔσχατον» ἐμβαίνει στὸν χρόνο καὶ αἰωνιότητας. Οἱ περιορισμοὶ καὶ καὶ εἰσάγει σ’ αὐτὸν τὴν αἰωνιότητα. τὰ ὅρια τοῦ χρόνου ἔχουν παιδαγω- Αὐτὰ τὰ σημεῖα εἶναι τὰ γεγονότα τῆς γικὸ χαρακτήρα καὶ στοχεύουν στὴν καινούριας ἐν Χριστῷ οἰκονομίας, ἐνδυνάμωση τῆς ἐπιθυμίας τῆς αἰωνι- κυρίως ἡ Ἀνάσταση. Οἱ Καππαδόκες ότητας καὶ τῆς μονιμότητας. Στὶς δυὸ ἔχουν συνδυάσει τὴν ὄγδοη ἡμέρα μὲ Λειτουργίες τοῦ Μ. Βασιλείου καὶ τὴν ἀποκατάσταση τῶν πραγμάτων, τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου, ὁ χρόνος ποὺ εἶχαν διαταραχθεῖ ἀπὸ τὴν ἁμαρ- στὴν Ἐκκλησία ἐκλαμβάνεται σὲ μιὰ τία, στὴν αἰωνία τους κίνηση πρὸς συνοπτικὴ ἑνότητα, ποὺ ἐκφράζεται τὸν Θεό. Κατὰ τὸν Μ. Βασίλειο, ἡ στὴ λατρευτικὴ ζωή. Ἡ λειτουργικὴ ὄγδοη ἡμέρα εἶναι ἡ ἡμέρα τὴν ὁποία μνήμη ἀναφέρεται καὶ στὸ παρελθὸν ὁραματίστηκαν οἱ Προφῆτες τῆς καὶ στὸ μέλλον. Ἡ σύνοψη αὐτὴ καὶ Παλαιᾶς Διαθήκης. Χαρακτηρίζεται ἡ ἑνότητα τοῦ χρόνου ἐκφράζεται ὡς «Ἡμέρα Κυρίου» καὶ «ἀνέσπερη», ἐπίσης στὴν τάξη τοῦ λειτουργικοῦ «ἄνευ ἀλληλουχίας» καὶ «ἄνευ ἔτους, ὅταν ἐπιτελοῦμε τὴ μνήμη τῆς τέλους». Ἀνεξάρτητος ἀπὸ τοὺς περι- Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ, τῆς Μετα- ορισμοὺς τῆς χρονικότητας καὶ τοῦ μορφώσεώς Του, τῆς Σταυρώσεως, τόπου, ὁ ἄνθρωπος εἰσέρχεται στὴν
  • 73.
    71 ὄγδοη ἡμέρα, στὴγῆ τῶν ζώντων καὶ νίων». Ὁ Ἅγιος διαπιστώνει τὸν πραγ- συμμετέχει στὴν ὄντως αἰώνια ζωή. ματικὸ καὶ τὸν ἄμεσο χαρακτήρα τῆς Μία ἄλλη ἐκδοχὴ αὐτοῦ τοῦ γεγο- «ἐν τῷ κόσμῳ ἐνεργείας τοῦ Θεοῦ», νότος ἀναπτύχθηκε στὴν Ἐκκλη- ὅπως περιγράφεται στὴ βιβλικοπατε- σία μὲ βάση τὴν πρὸς Ἑβραίους ρικὴ Παράδοση, καὶ ξεκαθαρίζει πὼς Ἐπιστολή, «σκιὰν (γὰρ) ἔχων ὁ νόμος ἡ χριστιανικὴ ἐσχατολογία ξεπερνᾶ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν κάθε μορφὴ ἠθικισμοῦ, ἀναζητώντας τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτων» ('Εβρ. τὴν ἄμεση κοινωνία μὲ τὸν ζῶντα 10, 1), ἡ ὁποία βρίσκει μιὰ ἀπὸ τὶς πιὸ Θεό. Ὁ ἄνθρωπος, ποὺ συναντᾶ τὸν ἀναπτυγμένες της μορφὲς στὴ διδα- Θεό, κοινωνεῖ τὴν αἰωνιότητά Του σκαλία τοῦ Ἁγ. Μαξίμου τοῦ Ὁμολο- γητῆ. Τὰ γεγονότα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ἀποτελοῦν μόνο «σκιά» τῶν μελλοντικῶν ἀγαθῶν καὶ ἡ τωρινὴ ἐκκλησιαστικὴ πραγματι- κότητα δὲν εἶναι παρὰ «εἰκόνα» τῆς «ἀληθείας», ἡ ὁποία θὰ ἀνακαλυφθεῖ, μὲ τρόπο μοναδικό, στὰ ἔσχατα. Ἡ ἀλήθεια παύει νὰ συνδυάζεται πλέον μὲ τὸ παρελθόν, ὅπως στὴν ἀρχαία φιλοσοφία, ἀλλὰ μὲ τὸ μέλλον, μὲ τὸ ἔσχατον, τὴ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ὡς τὴν κατεξοχὴν τέλεια ἀλήθεια. Στὴν κρίσιμη ἱστορική φάση, ποὺ προηγεῖται τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως, οἱ ἡσυχαστὲς πατέρες τονίζουν τὴν ἐσχατολογικὴ διάσταση τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς καὶ τῆς ἁγιοπνευματικης ἐμπει- ρίας τῶν Ἁγίων, θεμελιώνοντας τὴν ἑρμηνευτική τους στὸ πνεῦμα καὶ τὴ Παράδοση τῶν Πατέρων. Δὲν προσπαθοῦν νὰ περιγράψουν τὰ ἔσχατα, οὔτε νὰ καλλιεργήσουν μιὰ συστηματικὴ διδασκαλία περὶ καὶ ἀντανακλᾶ τὴν οὐράνια δόξα τῆς ἐσχάτων. Κέντρο τῆς διδασκαλίας Ἁγίας Τριάδος. τους παραμένει ἡ ἐμπειρία τοῦ ἀκτί- Στὴν Ὀρθόδοξη θεολογία ἀνα- στου φωτὸς καὶ ἡ ἄκτιστη χάρη τοῦ πτύσσεται μία ὁλοκληρωμένη διαλε- Ἁγίου Πνεύματος, ὡς προϋπόθεση κτικὴ σύνθεση, ποὺ παρουσιάζει τὴ τῆς μεταμορφώσεως καὶ καθοδηγή- σχέση τῆς ἱστορίας καὶ τῆς ἐσχατο- σεως τοῦ ἀνθρώπου στὸν ἔσχατο λογίας. Ἡ Ἐκκλησία δὲν πίστεψε στόχο τῆς ζωῆς, στὴ θέωση καὶ θεία ποτὲ ὅτι ἡ Νέα Ἱερουσαλήμ, ἡ ἐρχό- υἱοθεσία, στὴν «ἐπίγνωση τῆς Ἁγίας μενη Βασιλεία, εἶναι μόνο ἡ δωρεὰ Τριάδος». Οἱ χριστιανοί, ὅπως διδά- τοῦ Θεοῦ. Εἶναι ἐπίσης τὸ ἀποτέλε- σκει ὁ Ἅγ. Γρηγόριος Παλαμας, εἶναι σμα καὶ ἡ τελείωση κάθε θετικῆς, σὲ οἱ «ἔχοντες λόγον τῶν μελλόντων» συνέργεια μὲ τὸν Θεό, ἀνθρώπινης καὶ «πίστιν ἡ ἔννοιαν περὶ τῶν οὐρα- ἐνέργειας μέσα στὴν ἱστορία.-
  • 74.
    72 ΤΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΑΙ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ π. Βασιλείου Καλλιακμάνη Καθηγητῆ Τμήματος Θεολογίας A.Π.Θ. Ἀ τῶν τραπεζῶν, δηλαδὴ τῆς δίκαιης ναφέρει ὁ εὐαγγελιστὴς διανομῆς φαγητοῦ, προκειμένου νὰ Λουκᾶς στὶς Πράξεις τῶν μὴ δημιουργοῦνται προβλήματα. Ἀποστόλων, περιγράφοντας τὴν Ἀλλὰ καὶ στὴν περίπτωση αὐτὴ ἐσωτερικὴ ζωὴ τῆς πρώτης χριστιανικῆς κοινότητας: «Ἦσαν προσ- καρτεροῦντες τῇ διδαχῇ τῶν ἀποστόλων καὶ τῇ κοινωνίᾳ τοῦ ἄρτου καὶ ταῖς προσευχαῖς…πάντες δὲ οἱ πιστεύοντες ἦσαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ εἶχαν ἅπαντα κοινά, καὶ τὰ κτήματα καὶ τὰς ὑπάρξεις ἐπίπρασκον καὶ διεμέ- ριζον αὐτὰ πᾶσι καθότι ἄν τις χρείαν εἶ­ ε»1. χ Ἡ ἐμπειρία τῆς πρώτης Ἐκκλησίας τῶν Ἱεροσο- λύμων, ὅπου συνδυάζο- νται κοινὴ προσευχή, κήρυγμα, Θεία Εὐχα- ριστία καὶ κοινοκτη- μοσύνη, ἐπηρέασε τὶς μεταγενέστερες ἐκκλη- σιαστικὲς κοινότητες καὶ διασώζεται ὣς σήμερα στὰ μοναστικὰ κοινόβια. Σὲ ἄλλο σημεῖο τῶν Πράξεων δίδεται προτεραιότητα στὴ διδαχὴ τῶν Ἀποστόλων ἀναφέρεται ἡ αἰτία καὶ τὸ ἀποστολικὸ κήρυγμα, ἐνῷ καὶ περιγράφεται ὁ τρόπος ἐκλογῆς ἡ ἐνασχόληση μὲ τὴν κοινωνικὴ τῶν ἑπτὰ διακόνων, οἱ ὁποῖοι προσφορὰ ἀκολουθεῖ. Εἶναι χαρα- ἀνέλαβαν τὴν εὐθύνη διακονίας κτηριστικὴ ἡ θέση ποὺ διατυπώ-
  • 75.
    73 θηκε ἀπὸ τοὺςδώδεκα ἀποστόλους κοινωνία. Τόσο μεγάλη εἶναι ἡ ἀξία μετὰ τὸν «γογγυσμό» τῶν Ἑλλη- ποὺ ἔδωσε ἡ ἀποστολικὴ παράδοση νιστῶν πρὸς τοὺς Ἑβραίους, ὅτι στὴν ἀνιδιοτελῆ ἀγάπη, ὥστε τὴν παραθεωροῦνται οἱ χῆρες τους: τοποθετεῖ πάνω ἀπὸ τὴ γλωσσολα- «Οὐκ ἀρεστόν ἐστιν ἡμᾶς καταλεί- λιά, τὴν προφητεία, τὴ θαυματουρ- ψαντες τὸν λόγον τοῦ Θε­ ῦ διακο- ο γία, τὴν ἑκούσια πτωχεία, ἀλλὰ καὶ νεῖν τραπέζαις»2. τὸ μαρτύριο3. Γιὰ τὴν ἀγάπη τοῦ Ὁρισμένοι σύγχρονοι θεολό- Χριστοῦ οἱ μάρτυρες ἔχυσαν τὸ γοι ὑποστηρίζουν ὅτι ἡ Ἐκκλη- αἷμα τους, οἱ ὁμολογητὲς ὑπέμει- σία σώζει τὸν κόσμο «μὲ αὐτὸ ποὺ ναν καρτερικὰ τὰ βασανιστήρια, οἱ εἶναι» κι ὄχι «μὲ αὐτὸ ποὺ κάνει», πλούσιοι Πατέρες σκόρπισαν τὸν παραπέμποντας προφανῶς στὸ ἁγια- πλοῦτο στοὺς πένητες καὶ ἐνδε- στικὸ ἔργο της καὶ εἰδικότερα στὸ εῖς, οἱ ὅσιοι ἀσκητὲς βίωσαν τὴν μυστήριο τῆς Θείας Εὐχαριστίας. ἑκούσια πτωχεία τοῦ Χριστοῦ καὶ Ἡ θέση αὐτὴ εἶναι καταρχὴν ὀρθή, ἔγιναν πρότυπα ἀρετῆς καὶ τελειό- ἀρκεῖ νὰ μὴν αὐτονομεῖται. Ἀπὸ τητας. Πιστοὶ ἄνθρωποι τοῦ λαοῦ Τόσο μεγάλη εἶναι ἡ ἀξία ποὺ ἔδωσε ἡ ἀποστολικὴ παράδοση στὴν ἀνιδιοτελῆ ἀγάπη, ὥστε τὴν τοποθετεῖ πάνω ἀπὸ τὴ γλωσσολαλιά, τὴν προφητεία, τὴ θαυματουργία, τὴν ἑκούσια πτωχεία, ἀλλὰ καὶ τὸ μαρτύριο. τὸ ἄλλο μέρος δημοσιογράφοι καὶ πρόσφεραν τὰ ὑπάρχοντά τους γιὰ σχολιαστὲς τῆς σύγχρονης κοινω- τὴν ἀνακούφιση «τῶν τοῦ Χριστοῦ νικῆς πραγματικότητας βλέπουν πενήτων», καθιστάμενοι μεγάλοι τὴν Ἐκκλησία ὡς ἐγκόσμιο κοινω- εὐεργέτες τοῦ Γένους. νικὸ ὀργανισμὸ ἀναζητώντας καὶ Ἡ Ἐκκλησία καλλιεργεῖ τὴν ἀναγνωρίζοντας σὲ αὐτὴ μόνο ἀγάπη καὶ ἀναπτύσσει τὴν κοινω- τὸ κοινωνικὸ ἔργο, ἀγνοώντας νικὴ προσφορὰ μὲ τὴ διδασκαλία προφανῶς ὅτι τὸ πνευματικό της καὶ τὴ συμβολική της γλώσσα, ποὺ ἔργο ἔχει κοινωνικὲς διαστάσεις. ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐμπειρικὴ Στὸ ζήτημα αὐτὸ ὑπάρχει τάση βίωσή της. Στὸ συμβολικὸ ἐπίπεδο, προσφυγῆς σὲ μονομέρειες, πού ποὺ ἴσως εἶναι καὶ τὸ πιὸ σημα- ἂν αὐτονομηθοῦν, ἀπομακρύνουν ντικό, ἐμπνέει μὲ τὸ εὐαγγελικὸ ἀπὸ τὸ εὐαγγελικὸ καὶ ἀποστολικὸ μήνυμα τὴν κοινωνικὴ δικαιοσύνη, μήνυμα τῆς σωτηρίας. τὴν ἀλληλεγγύη, τὴ φιλανθρωπία, Ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, τὴν ἀλληλοβοήθεια, τὴ θυσία, τὴν ἡ Χάρη τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ καὶ καταλλαγὴ καὶ τὴ συμφιλίωση. ἡ κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύμα- Ἔτσι βοηθᾶ στὴν ἔξοδο ἀπὸ τὸν τος ἐκχέονται ἁπλόχερα στὴ Θεία ἀτομισμὸ καὶ τὴν ἰδιώτευση καὶ Εὐχαριστία καὶ ἐν συνέχειᾳ κλῆρος δημιουργεῖ κατάλληλο κλίμα γιὰ τὴ καὶ λαὸς καλοῦνται νὰ μεταγγίσουν διαμόρφωση κοινωνικῆς συνείδη- ἐμπράκτως τὶς θεῖες δωρεὲς στὴν σης, συντελώντας στὴν ἀνάπτυξη
  • 76.
    74 διαπροσωπικῶν σχέσεων καὶτὴν τοῦ Χριστοῦ, ποὺ ἀναφέρεται στὴν ἐπικοινωνία μεταξὺ τῶν ἀνθρώ- ἀγάπη πρὸς τοὺς ἐχ­ ρούς4, συμβάλ- θ πων. Ταυτόχρονα εὐνοεῖ, διαφυλάσ- λει στὴν πλάτυνση τῆς χριστια- σει καὶ καλλιεργεῖ τὴν κοινωνικὴ νικῆς συνείδησης καὶ τὸ ἄνοιγμα συνοχή. Οἱ δραστηριότητές της στὸ συνάνθρωπο, καὶ μάλιστα σ’ καὶ οἱ πρωτοβουλίες της, ἐφόσον αὐτὸν ποὺ βρίσκεται σὲ ἀνάγκη, συνιστοῦν ἀπαύγασμα βιωμένης χωρὶς νὰ λαμβάνει ὑπ’ὄψιν φυλετι- καὶ ἀνιδιοτελοῦς ἀγάπης, πείθουν κές, πολιτικές, κοινωνικὲς ἢ ἄλλες καὶ τὸν πιὸ δύσπιστο πολίτη γιὰ διαφορὲς. τὴν αὐθεντικότητά τους. Ἴσως φαίνεται οὐτοπικὸς ὁ ἐκκλησιαστικὸς λόγος. Ἂν ὅμως ληφθεῖ σοβαρὰ ὑπ’ ὄψιν, μπορεῖ νὰ συνεισφέ- ρει στὴν ἀντιμετώπιση τῶν κοινωνικῶν προβλημάτων, καὶ νὰ ἐλαχιστοποιήσει τοὺς κοινωνικοὺς κραδα- σμούς, ποὺ προκαλοῦν ἡ κοινωνικὴ ἀδικία, τὸ μίσος, ἡ ἔχθρα καὶ ὁ κοινωνικὸς ἀνταγωνισμός. Ἡ σύγχρονη κοινωνία θέτει στὸ ἐπίκεντρὸ τοῦ ἐνδιαφέροντος τῶν ἀνθρώ- πων τὰ ἐνστικτώδη πάθη τῆς φιλαυτίας, τῆς φιλαρ- γυρίας καὶ τῆς γαστριμαρ- γίας, τὰ ὁποῖα σύμφωνα μὲ τὴ νηπτικὴ παράδοση θεωροῦνται αἰτία καὶ πηγὴ γιὰ τὴν ἐμφάνιση ἄλλων παθῶν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀντιστραφεῖ ἡ κατάσταση. Νὰ τεθεῖ στὸ ἐπίκεντρο τοῦ κοινωνικοῦ ἐνδιαφέρο- Ὅποιος πιστεύει στὸν Θεὸ τῆς ντος τὸ πνεῦμα τῆς ἀγάπης καὶ τῆς ἀγάπης καὶ τῆς κενωτικῆς θυσίας, φιλανθρωπίας τοῦ Χριστοῦ, ποὺ πιστεύει καὶ στὸν κατ’ εἰ­ ό­ α Θεοῦ κ ν ἀποτελεῖ πρότυπο ἑκούσιας θυσίας πλασμένο ἄνθρωπο, καὶ ὄχι μόνο γιὰ τὴ σωτηρία τοῦ κόσμου. δὲν ἀδιαφορεῖ γι’ αὐτόν, ἀλλὰ τὸν Πέρα ὅμως ἀπὸ τὸ συμβολικὸ θεωρεῖ ὡς «πλησίον». ἐπίπεδο, ὑπάρχει καὶ τὸ πραγμα- Ἡ προσφορὰ ποὺ ξεκινάει ἀπὸ τικό· τὸ ἐπίπεδὸ τῆς μαχόμενης τέτοια ἀφετηρία ἀποτελεῖ ἔκφραση ποιμαντικῆς. Ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῶν πνευματικῆς καλλιέργειας, ἐκχύ- ἀποστολικῶν χρόνων, καὶ ἐν συνέ- λισμα ἔμπονης ἀγάπης καὶ κοινω- χειᾳ τῶν Συνόδων ἀλλὰ καὶ τῶν νικῆς εὐθύνης. Ἰδιαίτερα ἡ ἐντολὴ μεγάλων Πατέρων ὣς τὶς μέρες
  • 77.
    75 μας, ἡ Ἐκκλησίαδὲν σταμάτησε πνεῦμα τῆς Ἐκκλησίας. νὰ ἐνδιαφέρεται γιὰ τὴν προστασία Στὶς μέρες μας ἡ Ἐκκλησία ἔχει ἐνδεῶν, ξένων, χηρῶν, ὀρφανῶν, νὰ ἐπιδείξει σημαντικὸ κοινωνικὸ αἰχμαλώτων, ἀσθενῶν καὶ γενικὰ ἔργο, παρότι δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ κύρια ὅσων εἶχαν ἀνάγκες. ἀποστολή της. Κατὰ τὸ διάστημα Ὁ Μέγας Βασίλειος λ.χ. εἶχε ἱδρύ- τῶν τελευταίων χρόνων σὲ ἐνορι- σει κτηριακὸ συγκρότημα ποὺ περι- ακὸ καὶ μητροπολιτικὸ ἐπίπεδο, λάμβανε νοσοκομεῖο, γηροκομεῖο, δραστηριοποιοῦνται ἐθελοντές, ἐνῷ ὀρφανοτροφεῖο καὶ ξενώνα γιὰ τοὺς παράλληλα ὑπάρχουν ὀργανωμένα ἐνδεεῖς ταξιδιῶτες, καταθέτοντας ὁ ἱδρύματα -μᾶλλον ἄγνωστα στὸ ἴδιος γιὰ τὸν σκοπὸ αὐτὸν μεγάλα εὐρὺ κοινὸ - καὶ ἔ­ ουν ἀ­­ πτυχ­­ χ να­­ θεῖ χρηματικὰ ποσά, ἀλλὰ καὶ δραστη- ποι­ ί­ ες δράσεις παροχῆς προνοι- κλ ριοποιώντας πολλοὺς πλουσίους ακῶν καί φιλανθρωπικῶν ὑπηρε­ νὰ προσφέρουν γιὰ τὴν κάλυψη σιῶν.6 τῆς ἀνέχειας καὶ τὴν ἁπάλυνση τῆς Ὡστόσο, τὸ κοινωνικὸ ἔργο δὲν ἀνθρώπινης δυστυχίας. Δὲν εἶναι ἀποτελεῖ αὐτοσκοπὸ γιὰ τὴν Ἐκκλη- δυνατὸν στὴν παρούσα συνάφεια σία, ἀλλὰ καρπὸ βιωμένης ἀγάπης νὰ ἀναφερθοῦν λεπτομερῶς ὅλες πρὸς τοὺς «ἀδελφούς τοὺς ἐλαχί- οἱ πρωτοβουλίες καὶ κοινωνικὲς στους»7, στοὺς ὁποίους ἀναγνωρί- δράσεις τῆς Ἐκκλησίας διαμέσου ζεται τὸ πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ. τῶν αἰώνων. Ἀναφέρονται ἐνδει- Τὸ κοινωνικὸ κακὸ δὲν θεραπεύ- κτικὰ ὁρισμένα ὀνόματα, ὅπως εται, ἂν ὁ τρόπος καὶ τὰ μέσα θερα- τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου, τοῦ ἁγίου πείας του περιοριστοῦν στὸ ἐπίπεδο Ἰωάννου τοῦ Ἐλεήμονος Πατριάρ- τῆς ἐγκοσμιότητας8. χου Ἀλεξανδρείας, τοῦ Σαμψὼν τοῦ Ἡ Ἐκκλησία διανοίγει ἀπεριό- Ξενοδόχου καὶ τῆς ὁσίας Φιλοθέης ριστους ὁρίζοντες πρὸς τὴν κατεύ- τῆς Ἀθηναίας, οἱ ὁποῖοι διακρίθη- θυνση αὐτή, ἀφοῦ μὲ τὸ ἀναστάσιμο καν ἰδιαίτερα γιὰ τὴν κοινωνικὴ μήνυμά της ὑπερβαίνει τὸν παρό- καὶ φιλανθρωπικὴ προσφορά τους. ντα κόσμο καὶ εἰσάγει στὴ αἰώνια Ἀκόμη καὶ μοναστικὰ κέντρα βασιλεία τῆς ἀγάπης τοῦ Τριαδικοῦ συμμετεῖχαν στὴν ὀργάνωση καὶ Θεοῦ. παροχὴ κοινωνικῶν ἀλλὰ καὶ ἰατρικῶν ὑπηρεσιῶν, ὅπως ἀποδει- 1. Πράξ. 2,42-45. 2. Πράξ. 6, 2. κνύει ἡ ἐπιστημονικὴ ἔρευνα.5 3. Βλ. Α΄Κορ.13, 1-8. Στὴν πρακτικὴ αὐτὴ τῆς Ἐκκλη- 4. Βλ. Ματθ. 5,44 κ.ἐ. σίας στηρίχθηκε καὶ τὸ προνοιακὸ 5. Βλ. Timothy Miller, Ἡ γέννησις τοῦ καὶ κοινωνικὸ ἔργο τῶν εὐρωπα- Νοσοκομείου στὴν Βυζαντνὴ Αὐτοκρατο- ϊκῶν κρατῶν, ἀποτελώντας ἔκτοτε ρία, μετ. Ν. Κελέρμε­ ος, ἐκδ. Βῆτα, μὲ τὴν ν ἀρωγὴ τῆς Ἱ. Μητροπόλεως Θηβῶν καί Λε- ἀναπόσπαστο στοιχεῖο τοῦ νεώτε- βαδείας, Ἀθήνα 1998. ρου δυτικοῦ πολιτισμοῦ. Ἀλλὰ καὶ 6. Βλ. τὸ κείμενο τῆς Ἱερᾶς Συνόδου Πρὸς στὸν τόπο μας ὁ θεσμὸς τοῦ κοινο- τὸ Λαό, ἀριθμ. 45, Φεβρουάριος 2011. τισμοῦ, ποὺ ἀναπτύχθηκε ἰδιαίτερα 7. Βλ. Ματθ. 25,40. κατὰ τὴν περίοδο τῆς τουρκοκρα- 8. Γ. Ἰ. Μαντζαρίδη, Ὀρθόδοξη θεολογία καί κοινωνική ζωή, ἐκδ. Πουρναρᾶ, Θεσσα- τίας, παρὰ τὰ ὅσα λέγονται ἀπὸ λονίκη 1989. διάφορες πλευρές, ἕλκει τὶς ἀρχὲς του στὸ κοινοτικὸ καὶ συλλογικὸ
  • 78.
    76 ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ Πρωτ. Βασιλείου Ἀ. Γεωργοπούλου Λέκτορος Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Π.Θ Ἡ ἡ ἀλήθεια δὲν εἶναι μία ἀφηρημένη παρουσία τῶν αἱρέσων ἔννοια ἢ μία διανοητικὴ σύλληψη. ἀποτελεῖ ἕνα φαινόμενο τὸ Ἡ ἀλήθεια εἶναι πρόσωπο. ὁποῖο εἶναι παρὸν ἀπὸ τὸν πρῶτο Εἶναι τὸ πάνσεπτο πρόσωπο τοῦ ἱστορικὸ βηματισμὸ τῆς Ἐκκλη- Θεανθρώπου (Ἰωάν. 14, 6). σίας στὴν πορεία της γιὰ τὸν Εὐαγ- γελισμὸ τοῦ κόσμου. Εἶναι ἕνα φαινόμενο ποὺ ἤδη ἀπὸ τὰ ἀποστο- λικὰ χρόνια θεωρεῖται ὡς μία ἔκφραση τοῦ μυστηρίου τῆς ἀνομίας (Β΄ Θεσσ. 2, 7). Στὴν Καινὴ Διαθήκη καὶ στὰ ἔργα τῶν ἁγίων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας μας περιγράφονται βασικὲς παράμετροί του, ἀλλὰ καὶ οἱ σοβαρὲς σωτηριολογικὲς συνέπειες αὐτοῦ τοῦ φαινομένου (Α΄ Τιμ.1, 19. Β΄ Πέτρ. 2, 1). Ὁρισμένα ἀπ’ αὐτὰ τὰ χαρακτη- ριστικὰ τοῦ φαινομένου, τὰ ὁποῖα διαχρονικὰ ἐμφανίζονται στὶς ποικι- λώνυμες αἱρέσεις, θὰ προσπαθήσουμε νὰ ἐπισημάνουμε στὴ συνέχεια. α) Εἶναι γνωστὸ ὅτι ἡ Ἐκκλησία ὡς σῶμα Χριστοῦ ἀποτελεῖ μυστή- ριο τὸ ὁποῖο ὑπέρκειται τοῦ χρόνου. Ἡ κάθε αἵρεση ἀντιθέτως ἀποτε- λεῖ χωροχρονικὸ μόρφωμα, ἐπιλογὴ καὶ δημιούργημα μὲ μία ἀμφίδρομη Ἡ Ἐκκλησία ἀποτελεῖ τὸ σῶμα ἱστορική ἀσυνέχεια. Του, εὐαγγελίζεται τὸν Χριστό, μεταδίδει τὸν Χριστό, ζεῖ τὸν β) Γιὰ τὴν ὀρθόδοξη πίστη μας Χριστό, παραδίδει τὸν Χριστὸ καὶ
  • 79.
    77 τὸ εὐαγγέλιό Του,ὄχι ὡς ἰδεολογία, τὴ λατρευτικὴ πράξη καὶ τὴ μυστη- ἀλλὰ ὡς ἐμπειρικὸ γεγονός, ὅπως τὸ ριακὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας, ἐπισημαί- ἔζησαν(Α΄ Ἰωάν. 1, 1- 4) καὶ «καθὼς νει μεταξὺ τῶν ἄλλων, κατὰ τρόπο παρέδοσαν ἠμῖν οἱ ἀπ’ ἀρχῆς αὐτό- ἐξόχως ρεαλιστικὸ τὰ ἑξῆς: « Ὡς γὰρ πται καὶ ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ βαπτισθεὶς εἰς Χριστὸν Χριστὸν λόγου» (Λουκ.1, 2). ἐνεδύσω, οὕτως ἀποδημήσας ἀπὸ Ἀντιθέτως ἡ αἵρεση, ἐπιλέγο- τῆς Ἐκκλησίας Χριστὸν ἐξεδύσω» ντας, ἀπορρίπτοντας, προσθέτοντας (Κατὰ Ἀποτακτικῶν ἢ Γεμελλιτῶν, 7). ἢ ἀφαιρώντας ἀπὸ τὴν πληρότητα Ἡ ἔξοδος ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ θείας Ἀποκα- ἀποτελεῖ οὐσιαστικὰ ἀπέκδυση τοῦ λύψεως παραμορφώνει τὴν ἀλήθεια, Χριστοῦ. Ὑπάρχει κάτι πιὸ ὀδυνηρὸ παραμορφώνει δηλαδὴ τὸν Χριστό. γιὰ κάποιον Χριστιανό; Νομίζουμε Πολὺ χαρακτηριστικὰ ἐπισημαίνει ὄχι. σχετικὰ ὁ ἅγ. Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς: «Καὶ γὰρ οἱ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐκκλη- δ) Πολλὲς φορὲς μέσα στὴν ἱστο- σίας τῆς ἀληθείας εἰσί, καὶ οἱ μὴ τῆς ρία διαπιστώνουμε διαιρέσεις ἐπὶ ἀληθείας ὄντες οὐδὲ τῆς τοῦ Χριστοῦ διαιρέσεων μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐκκλησίας εἰσὶ » (Ἀναίρεσις γράμμα- αἱρετικῶν κινήσεων. τος Ἰγνατίου, 3). Τὸ γενονὸς αὐτὸ ἀποκαλύπτει μία ἀκόμα πνευματικὴ νοσογόνο ἑστία τοῦ χώρου. Αὐτὴν τὴν περιγράφει πολὺ παραστατικὰ ὁ ἱερὸς Χρυσό- στομος, ὅταν ἐπισημαίνει ὅτι τὸ δέντρο τῆς αἱρέσεως «τὸ ἐφύτευσεν μὲν λογισμῶν ἄκαιρος περιέργεια, ἐπότισε δὲ ἀπονοίας τύφος, ηὔξησε δὲ φιλοδοξίας ἔρως» (PG 48, 719). ε) Δὲν ὑπάρχουν μικρὲς ἡ μεγάλες αἱρέσεις, μικρὴ ἡ μεγάλη ἀπόκλιση ἀπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴ διδασκαλία. Ἡ ἀλήθεια δὲν εἶναι ποτὲ θέμα ποσό- τητας. Ἡ Ὀρθόδοξη πίστη μας, τὸ ἐκκλησιαστικὸ ἦθος καὶ ἡ λατρεία τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἕνα καὶ μονα- δικὸ μέγεθος ποὺ δὲν τεμαχίζεται. Ἐπισημαίνει χαρακτηριστικὰ ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος: «Καθάπερ ἐν τοῖς βάσιλικοῖς νομίσμασιν ὁ μικρὸν τὸν χαρα- κτήρα περικόψας, ὅλον τὸ νόμισμα κίβδηλον εἰργάσατο, οὕτω καὶ ὁ τῆς γ) Περιγράφοντας ὁ ἅγ. Ἀμφι- ὑγιοῦς πίστεως καὶ τὸ βραχύτατον λόχιος Ἰκονίου τὶς σωτηριολογικὲς ἀνατρέψας, τῷ παντὶ λυμαίνεται ἐπὶ συνέπειες τῆς εἰσόδου ἑνὸς χριστια- τὰ χείρονα προϊὼν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς» νοῦ σὲ μία αἱρετικὴ ὁμάδα, μέσα ἀπὸ (PG 61, 622).
  • 80.
    78 στ) Ἡ κάθε αἵρεση ἀποτελεῖ ὡς πλάνης, στερεῖται ἀκριβῶς τὸν πρὸς τὴν ἀφετηρία ἐκκίνησής της τρόπο θεραπείας τῆς ἀνθρώπινης ἐπανάληψη τῆς ἰδῖας ἐκείνης ἀρχέ- ὕπαρξης ποὺ φανέρωσε ὁ Χριστὸς γονης πειρασμικῆς προσβολῆς. καὶ τὸν βλέπουμε στὴν ἁγιοπνευμα- Ἀποτελεῖ μίαν ἄλλη πίστη, μίαν τικὴ ἄθληση καὶ στὸ χριστομίμητο ἄλλη στάση ζωῆς, τὴν ὁποίαν, ὅπως ἦθος τῶν ἁγίων μας. λέγει ὁ ἄγ. Εἰρηναῖος Λυῶνος, Ἡ κάθε αἵρεση, ἐπειδὴ ἀγνοεῖ «οὔτε προφῆται ἐκήρυξαν, οὔτε ὁ αὐτὴν τὴ μεταμορφωτικὴ διαδικα- Κύριος ἐδίδαξεν, οὔτε ἀπόστολοι σία καὶ τὶς θεμελιώδεις καὶ ἀπαρά- παρέδωσαν» (Ἔλεγχος ψευδωνύ- βατες προϋποθέσεις της γιὰ τὸν μου γνώσεως 8, 1). Πρόκειται γιὰ κατὰ Χριστὸν δοξασμὸ τοῦ ἀνθρώ- Ἡ κάθε αἵρεση ἀποτελεῖ ὡς πρὸς τὴν ἀφετηρία ἐκκίνησής της ἐπανάληψη τῆς ἰδῖας ἐκείνης ἀρχέγονης πειρασμικῆς προσβολῆς. τρόπο ζωῆς ποὺ βρίσκεται ἐκτὸς τῶν που, τὴν ἀντικαθιστᾶ μὲ τὰ δικά ἐκκλησιαστικῶν συντεταγμένων. της ἰδεολογήματα, μὲ τὴν ψευδαί- Εἶναι δρόμος ποὺ ὁ κάθε αἱρετικὸς σθηση τῆς αὐτάρεσκης στιγμιαίας τὸν διανύει κατὰ τρόπο ἀδιάκριτο σωτηρίας ποὺ ἐκφράζεται ὡς μία καὶ ἀπληροφόρητο, γιατί πείστηκε ἀτομικὴ εὐσεβιστικὴ πρακτική.- μὲ τὴν ὑπόσχεση πάλι μίας ἄπονης καὶ ψευδεπίγραφης σωτηρίας. ζ) Τελειώνοντας τὶς λίγες αὐτὲς ἐπισημάνσεις μας θὰ θέλαμε νὰ σταθοῦμε σὲ μία ἀκόμα. Ἡ Ἐκκλη- σία παραμένει ὡς σῶμα Χριστοῦ ὁ μοναδικὸς χῶρος θεραπείας τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης καὶ ἐργαστή- ριο ἁγιότητας. Στὰ πρόσωπα τῶν ἁγίων της ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ πρότασή της γιὰ τὴν πρόσληψη καὶ μεταμόρ- φωση τοῦ κόσμου, εἶναι ὄχι οὐτο- πική, ἀλλὰ ἐμπειρικὴ πρόταση ζωῆς, ὁ μόνος ἀσφαλὴς τρόπος γιὰ νὰ καταστεῖ κάθε ἄνθρωπος καινὴ ἐν Χριστῷ κτίση (Β΄ Κορ.5, 17). Ἀντι- θέτως, ἡ κάθε αἵρεση, ὡς σύστημα
  • 81.
    79 ΠΑΤΕΡΕΣ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Ἐπιμέλεια: Πρωτοπρεσβύτερου Ἀναστασίου Παρούτογλου συμπόσιο σὲ καλεῖ ὁ Κύριος, ὅταν σὲ προσκαλεῖ στὴν Ἐκκλησία, σὲ ἀνάπαυση ἀπὸ τοὺς κόπους σὲ παρα- κινεῖ, σὲ ἀνακούφιση ἀπὸ τὶς ὀδύνες σὲ μεταφέρει. Γιατί σὲ ξαλαφρώνει ἀπὸ τὸ βάρος τῶν ἁμαρτημάτων. Μὲ τὴν πνευματικὴ ἀπόλαυση θερα- πεύει τὴ στενοχώρια καὶ μὲ τὴ χαρὰ τὴ λύπη. «Τοσοῦτο (τόσο μεγάλο) ἔχει μέγε- θος ἡ Ἐκκλησία, πολεμουμένη νικᾶ, ἐπιβουλευομένη περιγίνεται (διασώ- ζεται), ὑβριζομένη λαμπροτέρα καθί- σταται, δέχεται τραύματα καὶ οὐ καταπίπτει (καταπέφτει), χειμάζεται (πέφτει σὲ θύελλα), ἀλλὰ ναυάγιον οὐχ ὑπομένει (δὲν ναυαγεῖ). Παλαίει ἀλλ’ οὐχ ἡττᾶται, πυκτεύει (πυγμα- χεῖ) ἀλλ’ οὐ νικᾶται». (Ὁμιλία Εἰς τὴν ἐξορίαν 1,1 Migne Ε.Π. 52) Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσό- στομος: «Στὴν Ἐκκλησία συντηρεῖται ἡ χαρὰ ὅσων χαίρονται, «Μὴ ἀπέχου Ἐκκλησίας (μὴν ἀπομακρύνεσαι ἀπὸ τὴν Ἐκκλη- σία), οὐδὲν γὰρ Ἐκκλησίας ἰσχυρό- στὴν Ἐκκλησία βρίσκεται ἡ εὐθυ- τερον… Τοῦ οὐρανοῦ ὑψηλοτέρα μία τῶν πικραμένων, ἡ εὐφροσύνη ἐστί, τῆς γῆς πλατυτέρα ἐστίν. Οὐδέ- τῶν λυπημένων, ἡ ἀναψυχὴ τῶν ποτε γηρᾶ (ποτὲ δὲν γερνάει), ἀεὶ βασανισμένων. Γιατί ὁ Χριστὸς λέει: (πάντα) δὲ ἀκμάζει. Διὰ τοῦτο τὸ «Δεῦτε πρὸς μὲ πάντες οἱ κοπιῶντες στερρὸν (σταθερό) αὐτῆς καὶ ἀσάλευ- καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω τον (ἀδιατάραχτο) δηλοῦσα ἡ Γραφὴ ὑμᾶς» (Ματθ. ια΄, 28). Τί πιὸ ποθητὸ ὄρος αὐτὴν καλεῖ (ὀνομάζει)». ἀπ’ αὐτὴν τὴ φωνή; Τί πιὸ γλυκὸ Ὁ Μέγας Ἀθανάσιος: «Θρόνον ἀπὸ τούτη τὴν πρόσκληση; Σὲ Χριστοῦ ἐννοεῖ τὴν Ἐκκλησίαν,
  • 82.
    80 ἐπαναπαύεται γὰρ αὐτῇ(σὲ αὐτήν). Ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογη- Ἔσται (θὰ εἶναι), οὖν, φησίν (λέγει), τής: «Τοῦ σύμπαντος κόσμου τοῦ ἡ Ἐκκλησία Χριστοῦ καταστρά- ἐξ ὁρατῶν καὶ ἀοράτων οὐσιῶν πτουσα καὶ φωτίζουσα τὴν ὑπ’ οὐρα- ὑφεστῶτος, εἶναι τύπον καὶ εἰκόνα νόν, καὶ μένουσα διηνεκῶς (πάντοτε) τὴν Ἐκκλησίαν» (Ἡ Ἐκκλησία εἶναι ὡς (ὅπως) ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη». τύπος καὶ εἰκόνα τοῦ σύμπαντος Καὶ ἀλλοῦ λέγει: «Καθολικὴ κόσμου ποὺ ἀποτελεῖται ἀπὸ ὁρατὲς καλεῖται (ὀνομάζεται ἡ Ἐκκλησία) καὶ ἀόρατες οὐσίες). (Μυσταγωγία διὰ τὸ κατὰ πάσης εἶναι τῆς Οἰκου- 2. Migne Ε.Π. 91, 668 C). μένης ἀπὸ περάτων γῆς ἕως περάτων (ἐπειδὴ ἁπλώνεται σὲ ὁλόκληρη τὴν Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκη- οἰκουμένη)». Καὶ «Καθολική, διότι νός: «Εἰκὼν… ἐστὶ τοῦ Θεοῦ… ἡ καθ’ ὅλου τοῦ κόσμου κεχυμένη ἁγία ἐκκλησία, ὡς τὴν αὐτὴν τῷ ὑπάρχει». Θεῷ περὶ τοὺς πιστοὺς ἐνεργοῦσαν ἕνωσιν» (ἡ Ἐκκλησία ἐνεργεῖ τὴν Ὁ ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης: ἕνωση τῶν πιστῶν μὲ τὸν Θεό. (Ἱερὰ «Κόσμου γὰρ κτίσις ἐστὶν ἡ τῆς Παράλληλα Ε΄ στ΄, Migne Ε.Π. 95). Ἐκκλησίας κατασκευή, ἐν ᾗ (κατὰ τὴν ὁποία) κατὰ τὴν τοῦ προφήτου Ὁ ἅγιος Κλήμης Ἀλεξανδρεύς: φωνὴν (σύμφωνα μὲ τὸν λόγο τοῦ «Σωτηρία τοίνυν τὸ ἕπεσθαι Χριστῷ προφήτη) καὶ ὁ οὐρανὸς κτίζεται (τὸ νὰ ἀκολουθεῖ κανεὶς τὸν Χρι- καινός. (Ὁμιλία 13 στὸ Ἆσμα Ἀσμά- στό). Οὕτω τὸ πιστεῦσαι μόνον καὶ των. Migne E.Π. 44)». ἀναγεννηθῆναι τελείωσίς ἐστιν ἐν ζωῇ, οὐ γὰρ ποτὲ ἀσθενεῖ ὁ Θεός, ὡς γὰρ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἔργον ἐστι καὶ τοῦτο κόσμος ὀνομάζεται, οὕτω καὶ τὸ βούλημα αὐτοῦ ἐστι σωτη- ρία καὶ τοῦτο Ἐκκλησία κέκληται». (Παιδαγωγὸν 1,6, Migne Ε.Π. 6,281 ΒΕΠΕΣ, 7.92). Ὁ ἅγιος Νικόλαος Καβάσιλας: «Σημαίνεται ἡ Ἐκκλησία ἐν τοῖς μυ- στηρίοις οὐχ ὡς ἐν συμβόλοις, ἀλλ’ ὡς ἐν καρδίᾳ μέλη καὶ ὡς ἐν ρίζῃ τοῦ φυτοῦ κλάδοι, καὶ καθάπερ ἔφη ὁ Κύριος, ὡς ἐν ἀμπέλῳ κλήματα. Οὐ γὰρ ὀνόματος ἐνταῦθα κοινωνία μόνον ἡ ἀναλογίας ὁμοιότης, ἀλλὰ πράγματος ταυτότης». Ὁ ἱερὸς Αὐγουστῖνος: «Ἡ Ἐκκλη- σία... εἶναι ὁ Χριστὸς ὁ μεθ’ ἡμῶν ὢν καὶ παρατεινόμενος εἰς τοὺς αἰῶνας».
  • 83.
    81 Ὁ ἅγιος Εἰρηναῖος Λουγδούνων: «Ὅπου ἡ Ἐκκλησία ἐκεῖ καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ (ποὺ ἁγιάζει τοὺς πιστούς) καὶ ὅπου τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ἐκεῖ καὶ ἡ Ἐκκλησία καὶ πᾶσα χάρις». Ὁ ἅγιος Σιλουανὸς ὁ Ἀθωνίτης: « Γιὰ τὸν ἄνθρωπο ποὺ ἑνώνεται μὲ τὸν Χριστὸ καὶ ποὺ γνωρίζει νὰ προ- σεύχεται καρδιακὰ καὶ νὰ ἀγαπάει ἀληθινά, ὁ κόσμος ὁλόκληρος εἶναι μία Ἐκκλησία. Γιατί ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἀγάπη καὶ ἀπαντοχὴ τῆς ἀγά- πης. Καὶ σύμφωνα μὲ τὴν ὀρθόδοξη παράδοσή μας εἶναι ὁ οὐρανὸς πάνω στὴ γῆ». Καὶ οἱ σύγχρονοι Πατέρες ὁμι- λοῦν περὶ τῆς Ἐκκλησίας: Ὁ ὅσιος Ἰουστῖνος Πόπο- βιτς: -«Ὁλόκληρον τὸ μυστήριον τῆς χριστιανικῆς πίστεως εἶναι ἡ ἄκτιστη, ὅπως καὶ ὁ Θεὸς εἶναι Ἐκκλησία, ὁλόκληρον τὸ μυστή- ἄκτιστος. Ὑπῆρχε πρὸ τῶν αἰώνων, ριον τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ὁ Θεάν- πρὸ τῶν ἀγγέλων, πρὸ τῆς δημιουρ- θρωπος, ὁλόκληρον τὸ μυστήριον γίας τοῦ κόσμου. Εἶναι θεῖο καθί- τοῦ Θεανθρώπου ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι δρυμα καὶ σ’ αὐτὴν «κατοικεῖ πᾶν ὁ Θεὸς ἔγινε «σάρξ», ὅτι δηλαδὴ εἰς τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος». Εἶναι τὸ τὸ ἀνθρώπινον σῶμα κατῴκησεν μυστήριο τῶν μυστηρίων. Ὑπῆρξε ὅλον τὸ πλήρωμα τῆς Θεότητός Του ἀφανέρωτο καὶ ἐφανερώθη «ἐπ’ μὲ ὅλας τὰς θείας δυνάμεις καὶ τελει- ἐσχάτων τῶν χρόνων». Ἡ Ἐκκλη- ότητας, δηλαδὴ ὅλον τὸ μυστήριον σία παραμένει ἀπαρασάλευτη, γιατί τοῦ Θεοῦ… Ἡ Ἐκκλησία εἶναι θεαν- εἶναι ριζωμένη στὴν ἀγάπη καὶ στὴ θρώπινον ἐργαστήριον εἰς τὸ ὁποῖον σοφὴ πρόνοια τοῦ Θεοῦ». οἱ ἄνθρωποι θεανθρωποποιοῦνται, χριστοποιοῦνται, θεοῦνται, δηλαδὴ μεταμορφώνονται εἰς θεανθρώπους Ὁ Πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος κατὰ χάριν, εἰς χριστοὺς κατὰ χάριν, Φλωρόφσκυ: Ἡ Ἐκκλησία εἶναι κάτι εἰς θεοὺς κατὰ χάριν». περισσότερο μίας ἀνθρωπίνης κοινό- τητος, διότι αὐτὸς οὗτος ὁ Χριστὸς Ὁ Γέρων Πορφύριος: «Ἡ Ἐκκλη- ἀνήκει εἰς τὴν κοινότητα αὐτήν. σία εἶναι ἄναρχη, ἀτελεύτητη, Εἶναι ἡ κεφαλή της καὶ ὄχι μόνον αἰώνια, ὅπως ὁ ἱδρυτής της, ὁ Τρια- ὁ Κύριος, ὁ Διδάσκαλος ἢ ὁ Ἀρχη- δικὸς Θεός, εἶναι ἄναρχος, ἀτελεύ- γός. Ὁ Χριστὸς δὲν εἶναι ὑπεράνω τητος, αἰώνιος. Ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἢ ἐκτὸς τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ πιστοὶ
  • 84.
    82 δὲν εἶναι μόνονἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸν ὡς παράσταση τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ ἀκολουθοῦν ἢ ὑπακούουν εἰς τὰς ἴδιος γράφει στοὺς Χριστιανοὺς τῶν ἐντολάς του. Εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι Κολασσῶν. «Καὶ αὐτὸς (ὁ Χριστός) ἐνεσωματώθηκαν ἐστι πρὸ πάντων ἐν αὐτῷ, ζοῦν ἐν καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ, ἢ μᾶλλον ἐν αὐτῷ συνέστηκε. τοῖς ὁποίοις μυστη- Καὶ αὐτός ἐστιν ριωδῶς κατοικεῖ ἡ Κεφαλὴ τοῦ σώ- αὐτὸς ὁ ἴδιος… Ἡ ματος τῆς Ἐκκλη- Ἐκκλησία τοῦ Χρι- σίας» (Κολασσ. α΄ στοῦ εἶναι μία ἐν 7-8). Πρὶν ἀπὸ ὅλα τῇ εὐχαριστίᾳ, διότι ὑπάρχει ὁ Χριστός. ἡ εὐχαριστία εἶναι Ὅλα αὐτὸς τὰ αὐτὸς οὗτος ὁ Χρι- συγκρατεῖ καὶ στός, ὁ νέος Ἀδὰμ τὰ διατηρεῖ καὶ καὶ ὁ σωτὴρ τοῦ τὰ κατευθύνει σώματος, ὁ ὁποῖος μὲ τὴν πάνσο- παραμένει μυστηρι- φη καὶ στοργι- ακῶς ἐν τῇ Ἐκκλη- κή του πρόνοια. σίᾳ, καὶ ἡ Ἐκκλη- Καὶ αὐτὸς ποὺ σία εἶναι τὸ σῶμα ὅλα τὰ συγκρατεῖ αὐτῆς τῆς κεφαλῆς… Γέρων Πορφύριος καὶ τὰ διευθύνει, Ἡ Ἐκκλησία εἶναι αὐτὸς εἶναι καὶ ἡ κοινωνία ἱστορική, ὁρατὴ καὶ ταυ- κεφαλὴ τοῦ σώματος ποὺ εἶναι ἡ τοχρόνως τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, Ἐκκλησία. εἶναι τώρα ἡ Ἐκκλησία τῶν ἐξη- γορασμένων καὶ τῶν ἀθλίων ἁμαρ- Ὁ πρωτοπρεσβύτερος Ἰωάννης τωλῶν. «Ὁλόκληρος ἡ Ἐκκλησία Ρωμανίδης: «Ἡ Ἐκκλησία εἶναι τὸ εἶναι Ἐκκλησία μετανοούντων, ὁλό- σῶμα τοῦ Χριστοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπο- κληρος ἡ Ἐκκλησία εἶναι Ἐκκλη- τελεῖται ἀπὸ ὅλους τοὺς εἰς Χριστὸν σία ἀπολλυμένων» (ἅγιος Ἐφραὶμ πιστούς, τοὺς μετέχοντας εἰς τὴν ὁ Σύρος)... Διότι ἡ Ἐκκλησία εἶναι πρώτην ἀνάστασιν καὶ τοὺς ἔχο- κοινότης μυστηριακή. Καὶ μυστη- ντας τὸν ἀρραβώνα τοῦ Πνεύματος ριακὸς σημαίνει ἀκριβῶς ἐσχατο- ἢ καὶ προγεύοντας τὴν θέωσιν… Ἡ λογικὸς... τὸ Ἅγιον Πνεῦμα σκηνοῖ Ἐκκλησία εἶναι ἀόρατος καὶ ὁρα- ἤδη ἀληθῶς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ. Αὐτὸ τή, ἤτοι ἀποτελεῖται ἀπὸ τοὺς ἐπὶ δὲ συνιστᾶ τὸ ἐκκλησιολογικὸν μυ- γῆς στρατευομένους καὶ ἀπὸ τοὺς στήριον: μία «κοινωνία» ὁρατὴ καὶ ἐν οὐρανοῖς, δηλαδὴ τὴν δόξαν τοῦ γήινη εἶναι ἕνας ὀργανισμὸς τῆς θεί- Θεοῦ θριασβεύσαντας». ας χάριτος. Ὁ Παῦλος Εὐδοκίμοφ: Ἡ Ἐκκλη- Ὁ ἱερομόναχος Εὐσέβιος Βίττης: σία εἶναι τὸ ζωντανὸ καὶ πραγμα- «Τί λέει γιὰ τὴν Ἐκκλησία ὁ Ἀπό- τικὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, μὲ κεφαλὴ στολος Παῦλος; Τὴν ὀνομάζει Σῶμα τὸν ἴδιο τὸ Χριστό. Εἶναι ἡ κοινω- Χριστοῦ. Χρησιμοποιεῖ μία θαυμά- νία τῶν πιστῶν, εἶναι ὁ Χριστὸς εἰς σια εἰκόνα. Τὴν εἰκόνα τοῦ σώματος τοὺς αἰῶνας παρατεινόμενος, εἶναι
  • 85.
    83 μήτηρ, εἶναι ἰατρεῖον,εἶναι λουτρὸν τὸ σύνολον τῶν ἀποκαλυφθεισῶν ψυχῆς, εἶναι κιβωτὸς μεγαλύτερη ἀληθειῶν ἐστιν ἐμπεπιστευμένον, τῆς παλαιᾶς κιβωτοῦ, εἶναι ὁ στύ- ἐν ᾧ ἐνεργεῖ ἡ Θεία Χάρις διὰ τῶν λος τῆς οἰκουμένης. μυστηρίων, ἐν ᾧ ἀναγεννῶνται οἱ πίστει πρὸς τὸν Χριστὸν Σωτήρα Ὁ μεγάλος σύγχρονος Ἅγιος τῆς προσερχόμενοι, ἐν ᾧ ἥ τε ἔγγραφος Ἐκκλησίας μας, ὁ ἅγιος Νεκτάριος καὶ ἄγραφος Ἀποστολικὴ διδασκα- ἐπίσκοπος Πενταπόλεως, μεταξὺ λία καὶ παράδοσις διεσώθη. τῶν ἄλλων ἀναφέρει: Ὁ ὁρισμὸς τῆς Ἐκκλησίας ὡς «Ἡ Ἐκκλησία κατὰ τὸ ἀκραιφνὲς θρησκευτικῆς κοινωνίας δύναται τῆς Ὀρθοδοξίας πνεῦμα δύο ἔχει ση- νὰ ὁρισθῆ οὕτως: Ἐκκλησία ἐστι μασίας, μίαν ἐκφράζουσαν τὸν δογ- κοινωνία ἀνθρώπων ἡνωμένων ματικὸν καὶ θρησκευτικὸν αὐτῆς χα- ἐν τῇ ἐνότητι τοῦ Πνεύματος, ἐν ρακτήρα, ἤτοι τὸν ἐσωτερικόν, τὸν τῷ συνδέσμῳ τῆς Εἰρήνης (Ἐφεσ. ἰδιαζόντως πνευματικόν, καὶ ἑτέραν δ’,3)». ἐκφράζουσα τὸν ὑπὸ τῆς σημασίας Γιὰ τὸν σκοπὸ καὶ τὸ ἔργο τῆς τῆς λέξεως ἐκδηλούμενον, ἤτοι τὸν Ἐκκλησίας ὁ θεῖος πατὴρ ἀναφέ- ἐξωτερικόν. Κατὰ ταῦτα ἡ Ἐκκλη- ρει: «Σκοπὸς τῆς Ἐκκλησίας ἐστιν ἡ σία κατὰ τὸ Ὀρθόδοξον πνεῦμα καὶ σωτηρία τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων τὴν Ὀρθόδοξον ὁμολογίαν διττῶς καὶ ἡ ἀποκατάστασις τῆς Βασιλείας ὁρίζεται: ὡς θρησκευτικὸν καθί- τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τῆς γῆς, τῆς ὑπὸ τῆς δρυμα καὶ ὡς θρησκευτικὴ κοινω- ἁμαρτίας διαταραχθείσης καὶ ἡ ἐπι- νία. Ὁ ὁρισμὸς τῆς Ἐκκλησίας ὡς κράτησις τῆς ἀγάπης, τῆς χαρᾶς καὶ θρησκευτικοῦ καθιδρύματος δύνα- τῆς ἐλευθερίας ἐπὶ τῆς γῆς. ται νὰ διατυπωθῆ οὕτως: Ἐκκλησία Διὰ τῆς Ἐκκλησίας συμφιλιοῦται ἐστὶ θεῖον θρησκευτικὸν καθίδρυ- πάλιν μετὰ τοῦ Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος ὁ μα τῆς Καινῆς Διαθήκης τὸ οἰκοδο- διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐχθρὸς αὐτοῦ κα- μηθὲν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ ταστὰς καὶ μέτοχος αὖθις ἀναδεί- Χριστοῦ διὰ τῆς κνυται τῆς ἀρχαί- ἐνσάρκου Αὐτοῦ ας αὐτοῦ χάριτος Οἰκονομίας, τὸ καὶ δόξης. ἱδρυθὲν ἐπὶ τῆς πρὸς Αὐτὸν πί- Ἡ ἀποστολὴ στεως καὶ ὀρθῆς αὐτὴ τῆς ὁμολογίας, καὶ Ἐκκλησίας ἐγκαινιασθὲν ἀνυψοῖ αὐτὴν κατὰ τὴν ἡμέ- εἰςπεριωπήν,ἥτις ραν τῆς ἁγίας διακρίνει τοὺς Πεντηκοστῆς τῇ λειτουργοὺς ἐπιφοιτήσει τοῦ αὐτῆς οὐ μόνον Παναγίου καὶ Τελεταρχικοὺ Πνεύ- τοῦ λοιποῦ κόσμου, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν ματος ἐπὶ τοὺς Ἁγίους Μαθητὰς καὶ τῶν μεταλαβόντων τοῦ ἁγιασμοῦ Ἀποστόλους τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀπολυτρώσεως (Ἰωάν. ιε’, οὓς ἀνέδειξεν ὄργανα τῆς Θείας Χά- 19) ριτος πρὸς διαιώνισιν τοῦ ἀπολυ- τρωτικοῦ ἔργου τοῦ Σωτῆρος, ἐν ᾧ Ἡ Ἐκκλησία ἱδρυθεῖσα ὑπὸ τοῦ
  • 86.
    84 Σωτῆρος Χριστοῦ ἔλαβετέλειον ἄλλων, συνέγραψε δίτομο ἔργο μὲ ὀργανισμὸν καί ἐστι σῶμα ὀργα- θέμα: «Μελέτη ἱστορική περὶ τῶν νικὸν ἔχον κεφαλὴν τὸν Χριστὸν αἰτίων τοῦ Σχίσματος». Σὲ αὐτὸ καὶ ὁδηγὸν τὸ Πανάγιον Πνεῦμα, τὸ σπουδαιότατο ἔργο ὁ Ἅγιος ἀνα- τὸ συγκροτοῦν τὸν θεσμὸν τῆς τέμνει εἰς βάθος τὸ τραγικὸ σχί- Ἐκκλησίας καὶ δαψιλεῦον αὐτῇ σμα μεταξὺ Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως. τὰς θείας δωρεάς. Ἕνα σχίσμα ποὺ συντάραξε τὴν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ πρὶν ἀπὸ Τί ἐννοοῦμεν λέγοντες εἰς μίαν μία χιλιετία καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ Ἐκκλησίαν; Λέγοντες εἰς μίαν ἀποτελεῖ τὸ φοβερότερο σκάνδαλο Ἐκκλησίαν νο- τῆς ἱστορίας τοῦ οῦμεν τὸ ἕν καὶ χριστιανισμοῦ μόνον θρησκευ- μέχρι σήμερα. τικὸν καθίδρυμα Μὲ ἐκπληκτικὴ τὸ ἐπὶ τῆς γῆς εὐθυκρισία, ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἀκλόνητη ἐπιχει- Χριστοῦ καὶ τοῦ ρηματολογία καὶ Ἁγίου Πνεύμα- ἀδιάσειστα ἱστο- τος καθιδρυθὲν ρικὰ στοιχεῖα ὁ καὶ ἐγκαινισθέν, ἅγιος Νεκτάριος οὗτινος ἡ κε- ἀποδεικνύει ὅτι ἡ φαλὴ ὁ Χριστός, μόνη οὐσιαστικὴ ἤτοι τὴν μίαν αἰτία τοῦ Σχί- Ἁγίαν Καθολικὴ σματος ὑπῆρξαν καὶ Ἀποστολικὴν οἱ θρασύτατες Ἐκκλησίαν, ἧς ἀξιώσεις τῶν Νυμφίος ἐστιν παπῶν γιὰ ἀπό- αὐτὸς ὁ Χριστός, λυτη κυριαρχικὴ ὡς δὲ εἷς ὁ Νυμ- ἐξουσία πάνω φίος, μία καὶ ἡ στὴν Ἐκκλησία Νύμφη. τοῦ Χριστοῦ. Ἡ oρθὴ τῆς Ἀναφέρει, λοι- Ἐκκλησίας γνώ- Ἅγιος Νεκτάριος πόν, ὁ ἅγιος Νε- μη εἶναι ὅτι ἡ κτάριος «Σχίσμα, Ἐκκλησία διακρίνεται εἰς στρατευ- θλιβερὸν ἄκουσμα, λέξις δηλοῦσα ομένην καὶ θριαμβεύουσαν, στρα- ἀποδοκιμασίαν ἀδελφῆς ἐκκλησίας, τευομένη μὲν εἶναι ἐν ὅσῳ ἀγωνί- χωρισμὸν ἀδελφῶν μιᾶς Ἐκκλησί- ζεται κατὰ τῆς κακίας ὑπὲρ τῆς ἐπι- ας». Ποιὲς εἶναι οἱ αἰτίες, ρωτάει ὁ κρατήσεως τοῦ ἀγαθοῦ, θριαμβεύ- Ἅγιος, ποὺ προκάλεσαν τὸ σχίσμα ουσα δὲ ἐν οὐρανῷ, ἔνθα ὁ χῶρος μεταξὺ τῶν δύο Ἐκκλησιῶν καὶ τῶν δικαίων τῶν ἀγωνισαμένων ἐπὶ δέκα αἰῶνες κρατοῦν χωρισμέ- καὶ τελειωθέντων ἐν τῇ πίστει τοῦ νες αὐτὲς ποὺ ἦταν ὁμομήτριες Θεοῦ καὶ τῇ ἀρετῇ». ἀδελφές; Καὶ ἄραγε δὲν μποροῦν νὰ ξεπεραστοῦν αὐτὲς οἱ αἰτίες καὶ νὰ Ὁ ἅγιος Νεκτάριος, μεταξὺ τῶν ἐπέλθει ἡ ἕνωση;
  • 87.
    85 Ὁ ἅγιος Νεκτάριος δὲν γνωρίζει ἀκριβὴς καὶ ἀπόλυτη: Κάτω ἀπὸ τὶς γλώσσα διπλωματίας. Ἀπαντώντας γνωστὲς καὶ ἀμετακίνητες θέσεις εὐθέως στὸ ἐρώτημα λέει ὅτι, ἐφό- τῶν δύο πλευρῶν «ἡ ἕνωσις εἶναι σον οἱ δυὸ πλευρὲς παραμένουν ἀδύνατος»! πιστὲς στὶς ἀρχές τους, «ἡ ἕνωσις εἶναι ἀδύνατος»! Γιὰ νὰ πραγμα- Σ’ ἕνα σημεῖο τοῦ ἔργου ὁ ἅγιος τοποιηθεῖ ἕνωση εἶναι ἀπαραίτητο Νεκτάριος διατυπώνει τὸ συμπέ- κάποια ἀπὸ τὶς δύο νὰ ἀρνηθεῖ τὶς ρασμα τῆς ἐνδελεχοῦς ἔρευνάς του βασικὲς ἀρχές της: ἡ μὲν παπικὴ στὶς ἱστορικὲς πηγές, σχετικὰ μὲ τὸ τὸ πρωτεῖο ἐξουσίας τοῦ πάπα, ἡ δὲ σχίσμα: «Ἐάν τις ἐρευνήση τὰ αἴτια Ὀρθόδοξη τὶς Οἰκουμενικὲς Συνό- ὅλων τῶν ἐρίδων καὶ τῶν σχισμά- δους. Αὐτὸ ὅμως σημαίνει ὅτι κά- των τῶν δύο Ἐκκλησιῶν ἀπὸ τῶν ποια ἀπὸ τὶς δύο πρέπει νὰ ἀρνηθεῖ ἀρχαιοτάτων χρόνων μέχρι τῶν τὸν ἴδιο τὸν ἑαυτό της. ἐσχάτων, θέλει εὕρει πρῶτον αἴτιον κινοῦν τὰ ἄλλα αἴτια τὴν ἀρχὴν τοῦ Πηγὴ ὅλων τῶν κακοδοξιῶν πρωτείου τοῦ Πάπα. Τὸ ζήτημα τοῦ τοῦ παπισμοῦ θεωρεῖ ὁ Ἅγιος τὶς πρωτείου τοῦ Πάπα εἶναι κυρίως κυριαρχικὲς ἀξιώσεις τῶν παπῶν, εἰπεῖν τὸ ζήτημα τοῦ Σχίσματος». οἱ ὁποῖες «χεῖρον πάσης αἱρέσεως ἔβλαψαν τὴν Ἐκκλησίαν»! Αὐτὲς Ὁ ἅγιος Νεκτάριος δεσπόζει ὡς οἱ ἀξιώσεις περὶ πρωτείου ἐξουσίας παράδειγμα σοβαροῦ μελετητοῦ, συνετέλεσαν, ὥστε νὰ ἐξαπλωθεῖ ἀνθρώπου ποὺ δὲν ἔχει μίσος, ἔχει καὶ νὰ παγιωθεῖ στὴ Δύση ἡ αἱρε- διάκριση, ποὺ πονάει γιὰ τὴν ἀπώ- τικὴ διδασκαλία περὶ δῆθεν ἐκπο- λεια τῆς Ρώμης, ποὺ ὁ ἅγιος Γρηγό- ρεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ ριος ὁ Παλαμᾶς παρομοιάζει μὲ πτώ- ἐκ τοῦ Υἱοῦ, τὸ λεγόμενο Φιλιόκβε ση ἐλέφαντα, ὁ ὁποῖος ὅταν πέσει (Filioque). δὲν μπορεῖ νὰ σηκωθεῖ μόνος του. Ὁ ἅγιος Νεκτάριος συνέλαβε Ὁ Ἅγιος ἀναφέρει ὅτι δὲν μπορεῖ τὸ πρόβλημα τοῦ παπισμοῦ στὴν ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία νὰ φύγει ἀπὸ οὐσία του. Εἶχε ἤδη διαπιστώ- τὴ βάση της, ἀπὸ τὸν καθοδηγητὴ σει τὸ ἀποκορύφωμα τῆς παπικῆς τῆς ἀληθείας καὶ Παράκλητο τῆς ἐκτροπῆς στὴν Α΄ Σύνοδο τοῦ Βατι- Ἐκκλησίας, τὸ Πανάγιον Πνεῦμα. κανοῦ τὸ ἔτος 1870. Γι’ αὐτὸ καὶ μὲ Κοντὰ στὸν Ἅγιο αἰσθάνεται κανεὶς τὴ μελέτη του ἀνατρέπει πλήρως σιγουριά, διότι αὐτὸς βιώνει τὴν καὶ ἐκ βάθρων αὐτὸ ποὺ ἡ Σύνοδος ἀλήθεια τῆς Ὀρθοδοξίας.- ἔφθασε νὰ καθιερώσει γιὰ πρώτη φορὰ ὡς δόγμα πίστεως: τὸ παπικὸ δηλαδὴ Πρωτεῖο καὶ Ἀλάθητο. Τὰ λόγια τοῦ Ἁγίου εἶναι αὐστη- ρά, ἀλλὰ δὲν γράφει μὲ ἐμπάθεια. Γράφει μὲ πόνο καὶ ἀγάπη. Δὲν ψάχνει νὰ ἀνακαλύψει πλάγιους δρόμους ἢ ἀπατηλὰ μοντέλα ἑνό- τητας. Ἡ θέση του, κρυστάλλινη σὰν τὴ ζωή του, εἶναι σαφέστατη,
  • 88.
    86 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΤΟΝ ΑΠΕΓΚΛΩΒΙΣΜΟ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΛΗΘΑΡΓΟ οἰκογένεια νεότητα Ἡρακλῆ Ρεράκη, Καθηγητοῦ Παιδαγωγικῆς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Α.Π.Θ. Β ασικὲς σκέψεις ποὺ πρέπει νὰ κάνει κανείς, ὅταν μιλάει γιὰ τὸ ρόλο τῆς Ἐκκλησίας στὸν ἀπεγκλω- βισμὸ τῶν σύγχρονων νέων ἀπὸ τὴν πνευματικὴ ἀκινησία, εἶναι, ἀφενός νὰ λάβει ὑπ’ὄψιν τὶς θέσεις καὶ τὶς προσδοκίες ποὺ ἔχουν οἱ σημερινοὶ νέοι ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία καὶ ἀφετέρου τὶς ἀντίρροπες δυνάμεις τῆς ἐκκοσμι- κεύσεως, τὰ ἡλικιακὰ προβλήματα ποὺ ἀντιμετωπίζουν, τὴν πληροφό- ρηση καὶ ἐπίδραση ποὺ ὑφίστανται τόσο ἀπὸ τὰ Μέσα Μαζικῆς Ἐνημέ- ρωσης ὅσο καὶ ἀπὸ τὸν χῶρο τοῦ Διαδικτύου. Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρὰ χρειάζε- ται νὰ ἀναλογισθοῦν ὅλοι ὅσοι εὐθύ- νονται γιὰ τὴν ἀγωγὴ τῶν νέων, ἂν προσφέρουν τὴν ἀπαραίτητη ἀγωγή, πληροφόρηση, ἐπίδραση ποὺ ἀπαιτεῖται, προκειμένου οἱ μὴ ὥριμοι, ἀκόμη, νέοι νὰ ἐξοπλίζονται μὲ τὶς πνευματικὲς ἀντιστάσεις ποὺ
  • 89.
    87 θὰ τοὺς βοηθοῦνὄχι μόνο νὰ ἀμύνο- καὶ ὑποχρεώνουν τὴν τήρησή τους, νται, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀνακαινίζονται ἀλλὰ ὡς ρυθμιστὲς τῆς ζωῆς τῶν πνευματικά. μελῶν τῆς Ἐκκλησίας ποὺ καθο- Ἂν αὐτὸ ποὺ λέμε «Ἐκκλησία» ρίζουν τὸ ἦθος καὶ τὰ ὅρια τῆς ἐν δὲν εἶναι μόνον ἡ Διοίκησή της, Χριστῷ ἐλευθερίας. ἀλλὰ ὅλα τὰ μέλη της, τότε στὸ ἔργο Ἡ μαθητεία, ἡ ἄσκηση καὶ ἡ τῆς πνευματικῆς ἀνατροφοδότησης ὑπακοὴ στὶς ἐντολὲς τοῦ Χριστοῦ καὶ ἀνακαίνισης τῶν νέων σήμερα δὲν καταστρατηγοῦν τὴν ἐλευθερία εἶναι ἀνάγκη νὰ συμμετέχουν ὅλα τῆς βούλησης, ἀλλὰ συμβάλλουν τὰ μέλη μὲ τὸ σωστὸ τρόπο, ἀφοῦ ἡ στὴ δυνατότητα ἐλέγχου τοῦ ἰδίου ἀγωγὴ τῶν νέων ἀφορᾶ τόσο στὴν θελήματος καὶ τοῦ ἐγωκεντρικοῦ προσωπική τους ὁλοκλήρωση ὅσο φρονήματος. Ἔτσι τὰ παιδιὰ μαθαί- καὶ στὸ μέλλον τῆς κοινωνίας καὶ νουν νὰ κατανοοῦν καὶ νὰ βιώνουν Ὅταν τὰ παιδιὰ δὲν ἀνατραφοῦν στὸ πλαίσιο τῆς χριστιανικῆς ἀγωγῆς ἀντιδροῦν στὸ τελικὸ στάδιο τῆς διαμορφώσεως τῆς προσωπικότητάς τους, δηλαδὴ λίγο πρὶν νὰ φθάσουν στὴν ὡρίμανση. τῆς πατρίδας. τὴν ὑπακοὴ στὶς θεῖες ἐντολές, ὡς Ἡ χριστιανικὴ κοινότητα μέσον ἰσχυροποίησης τῆς ἐλευθερίας λειτουργεῖ ὡς κοινωνία ἀνθρώ- τους, ἀφοῦ μὲ τὴν ἐλεύθερη τήρησή πων ἀσκουμένων στὶς πνευματικὲς τους ὁ ἄνθρωπος ἀφενὸς καθαρίζε- καὶ εὐαγγελικὲς ἀρετές. Οἱ ἀρετὲς ται ἀπὸ τὰ πάθη ποὺ τὴ δεσμεύουν αὐτὲς ἀποτελοῦν τὸν τρόπο ζωῆς καὶ ἀφετέρου ἀρχίζει νὰ ἀνέρχεται ποὺ διατηροῦν τὸν βαπτισμένο πρὸς τὶς πνευματικὲς ἀναβάσεις ποὺ χριστιανὸ ζωντανὸ καὶ ὄχι τυπικὸ ὁδηγοῦν στὴ χαρισματικὴ μετοχὴ μέλος τοῦ πνευματικοῦ σώματος στὶς ἐνέργειες τοῦ Ἁγίου Πνεύμα- τοῦ Χριστοῦ. τος, δηλαδὴ στὸ θεῖο φωτισμὸ καὶ Ὁ τρόπος ποὺ μαθαίνουν οἱ νέοι τὴ θέωση. νὰ σέβονται τοὺς ἄλλους καὶ νὰ Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, ὅσοι νέοι βιώνουν τὶς χριστιανικὲς ἀρετὲς δὲν ἔμαθαν ἀπὸ τὴν παιδική τους ἔχει μεγάλη σημασία. Εἶναι ἀνάγκη, ἡλικία, μέσῳ τῆς οἰκογένειας, τοῦ ὅμως, νὰ μαθαίνουν, κυρίως μέσῳ σχολείου καὶ τῆς ἐνορίας τους, νὰ προτύπων, ὅτι ἡ τήρηση τῶν ζοῦν καὶ νὰ ἀσκοῦν τὴ χριστιανική ἐντολῶν πραγματοποιεῖται, διότι τους πίστη ἐν ἐλευθερίᾳ, ἀλλὰ μὲ ἔτσι ἐκφράζει κανεὶς τὴν ἀγάπη μέσα πίεσης, ἐπιβολῆς καὶ αὐταρ- του πρὸς τὸν Θεό. Οἱ κανόνες, χισμοῦ, εἶναι πολὺ πιθανὸ νὰ ἀντι- δηλαδὴ τῆς Ἐκκλησίας δὲν πρέπει δροῦν ἀρνητικὰ ἀργότερα, στὴν νὰ προσλαμβάνονται ἀπὸ τὰ παιδιὰ περίοδο τῆς ἐφηβείας, κατὰ τὴν ὡς νομικὲς ἀρχὲς ποὺ ἐπιβάλλουν ὁποία περνοῦν μία φάση πνευμα-
  • 90.
    88 τικῆς ἀμφισβήτησης, ἐπανεξέτασης θρησκευτικῆς συμπεριφορᾶς τῶν καὶ ἐπανακαθορισμοῦ ὅλων σχεδὸν νέων, ἰδιαίτερη ἐπίδραση ἀσκοῦν οἱ τῶν ἀρχῶν, τῶν κανόνων καὶ τῶν ἄνθρωποι τοῦ περιβάλλοντός τους. ἀξιῶν. Τὰ παιδιά, ποὺ ἔχουν βιώσει στὸ Ὅταν τὰ παιδιὰ δὲν ἀνατρα- στενό τους περιβάλλον μία σταθερὴ φοῦν στὸ πλαίσιο τῆς χριστιανικῆς συμπεριφορὰ συνεποῦς πνευματικῆς ἀγωγῆς ἀντιδροῦν στὸ τελικὸ στάδιο ζωῆς στὸ πλαίσιο τῆς λειτουργικῆς τῆς διαμορφώσεως τῆς προσωπικό- καὶ μυστηριακῆς ζωῆς ἀλλὰ καὶ τῆς τητάς τους, δηλαδὴ λίγο πρὶν νὰ κοινωνικῆς προσφορᾶς, συμπεριφέ- φθάσουν στὴν ὡρίμανση. Τὸ ἀποτέ- ρονται καὶ αὐτὰ κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο λεσμα αὐτῆς τῆς ἀντίδρασης μπορεῖ στὸ μέλλον. νὰ ἔχει προσωρινό, ἀλλὰ καὶ μόνιμο Θεωρεῖται ἀναγκαῖο νὰ γνωρίζουν χαρακτήρα, ἀνάλογα, ἀφενὸς μὲ τὶς ἐπίσης οἱ μεγάλοι ποὺ ἐνδιαφέρο- βάσεις καὶ τὶς ἐμπειρίες τῆς χριστια- νται ἔμπρακτα γιὰ τὴν πνευματικὴ νικῆς πίστεως καὶ ζωῆς ποὺ εἶχαν ζωὴ τῶν νέων ὅτι οἱ ἔφηβοι ζητοῦν, βιώσει στὴν παιδική τους ἡλικία γενικά, νὰ ταυτιστοῦν μὲ πρόσωπα, καὶ ἀφετέρου τῆς τωρινῆς ἀντιμετώ- ποὺ διακρίθηκαν ἢ διακρίνονται πισης τῆς κρίσεως ποὺ διέρχονται, γιὰ τὴν ἁγιότητα ἢ τὴν ἀγωνιστι- ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῶν σημαντικῶν κότητα καὶ τὸν ἡρωισμό τους, ποὺ «ἄλλων» τῆς ζωῆς τους. ἀγάπησαν καὶ ἀγαπήθηκαν, ποὺ Πολὺ σχετικὸ ἀλλὰ καὶ βασικὸ πρόσφεραν μὲ ἀνιδιοτέλεια καὶ ἐρώτημα, ἐπίσης, ποὺ εἶναι ἀνάγκη θυσία ὁλόκληρή τη ζωή τους στοὺς νὰ τίθεται σὲ σχέση μὲ τὴ βοήθεια ἄλλους, ἐπειδὴ βρίσκονται σὲ μία τῆς «Ἐκκλησίας» πρὸς τοὺς νέους περίοδο ἐξιδανίκευσης τῶν πάντων. ἀπὸ εἶναι τὸ ἑξῆς: Μὲ τὴν κατάλληλη γιὰ τὴν ἡλικία Τί χριστιανικὰ πρότυπα δίνουν τους παρουσίαση, ἐπεξήγηση καὶ στοὺς νέους μας σήμερα οἱ μεγά- προβολὴ τέτοιων προσώπων ἀπὸ λοι εἴτε ὡς γονεῖς εἴτε ὡς ἀνάδοχοι τοὺς μεγαλύτερους, δημιουργοῦνται εἴτε ὡς διδάσκαλοι εἴτε ὡς ἱερεῖς καὶ οἱ κατάλληλες καὶ γόνιμες συνθῆκες ἀρχιερεῖς, συνειδητοποιώντας ὅτι γιὰ τὴν πνευματικὴ κατάρτιση καὶ τὰ παιδιὰ εἶναι συνήθως ὀστοῦν ἐκ ἀνακαίνιση. τῶν ὀστέων καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός Στάσεις τῶν γονέων ἢ τῶν δασκά- τους; λων γιὰ θέματα καίρια καὶ πολὺ Γνωρίζουν ὅτι τὸ μεγαλύτερο συχνὰ ἀδιαπραγμάτευτα, ὅπως εἶναι μέρος τῶν συμπεριφορῶν μαθαίνε- τὸ θρησκευτικό τους πιστεύω, οἱ ται ἀπὸ τὰ παιδιὰ ἀπὸ τὴ συμπερι- ἀρχὲς καὶ οἱ πεποιθήσεις τους γιὰ τὰ φορὰ τῶν σημαντικῶν ἄλλων, ἀφοῦ μεγάλα καὶ σπουδαῖα νοήματα τῆς ἡ ἐκμάθηση νέων συμπεριφορῶν ζωῆς, αὐτὸ ποὺ ὀνομάζεται ἀξιακὸ καὶ τρόπων ζωῆς πραγματοποιεῖται σύστημα, γίνονται ἀντικείμενο στὸ μεγαλύτερο μέρος τῆς εὔκολα, ἄμεσης ταύτισης ἀπὸ τὰ παιδιά. γρήγορα καὶ ὁλοκληρωμένα μὲ τὴν Μὲ βάση τὰ παραπάνω εἶναι παρατήρηση προτύπων καὶ λιγό- ἀναγκαῖο, πρὶν ἀπὸ κάθε κριτικὴ τερο μὲ τὴ θεωρητικὴ καθοδήγηση; ποὺ ἀσκεῖται πρὸς τοὺς νέους, νὰ Εἶναι ἀποδεδειγμένο ἄλλωστε μποροῦν οἱ μεγάλοι νὰ κάνουν αὐτο- ὅτι στὴν ἀνάπτυξη τῆς ἠθικῆς, έλεγχο, νὰ τολμοῦν νὰ κοιτάζουν κοινωνικῆς καὶ κατ’ ἀναλογίαν τοὺς νέους στὰ μάτια καὶ νὰ τοὺς
  • 91.
    89 λένε αὐτὸ ποὺἔλεγε ὁ Ἀπ. Παῦλος Πνεύματος, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ στοὺς μαθητές του: «Μιμηταί μου μόνον μπορεῖ τὸ κάθε μέλος νὰ γίνεσθε»; ζωογονεῖται καὶ νὰ προκόβει «εἰς Σὲ κάθε περίπτωση οἱ νέοι εἶναι ἄνδρα τέλειον εἰς μέτρον ἡλικίας βαπτισμένα μέλη τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ», ἡ Ἐκκλησία, ἐφόσον ἔχει κεφαλὴ τότε εἶναι ἀνάγκη νὰ κοιτάξουν οἱ τὸν ἐσταυρωμένο καὶ ἀναστημένο μεγάλοι τὸν ἑαυτό τους πρῶτα, τὰ Ἰησοῦ Χριστὸ καὶ στόχο τὴ σωτηρία λάθη, τὶς ἀστοχίες, τὶς παραλείψεις, ὅλων τῶν ἀνθρώπων, δὲν μπορεῖ τὴ χριστιανική τους ἀσυνέπεια, τὰ νὰ ἀμελεῖ γιὰ τὸν πνευματικό πρότυπα ζωῆς ποὺ προσφέρουν. Ἡ τους ἐπανα- πατρισμό. Ἡ Ἐκκλησία ἱδρύθηκε ἀπὸ τὸν Ἰησοῦ Χριστὸ ὡς μία κοινότητα ριζωμένη καὶ οἰκοδο- μούμενη στὴ ζῶσα καὶ ἐνεργὸ πίστη πρὸς Αὐτὸν καὶ διατη- ρουμένη ἐν Ἁγίῳ Πνεύ- ματι ὡς ἕνα συλλογικὸ σῶμα ποὺ λαμβάνει τὴν πνευμα- εὐθύνη τῆς ἀγάπης καὶ τοῦ πνευ- τική του συγκρότηση καὶ ἑνότητα ματικοῦ καταρτισμοῦ δὲν ἐπιτρέ- ἄνωθεν. Ἡ ἀγάπη καὶ φροντίδα γιὰ πει σὲ κανένα νὰ ἐφησυχάζει, ὅταν τὴν κάλυψη ὅλων τῶν ἀναγκῶν διαπιστώνεται καθημερινὰ πόσο καὶ κυρίως τῶν πνευματικῶν πρὸς ἀνάγκη ἔχουν οἱ νέοι ἀπὸ πνευμα- ἀλλήλους θεωρεῖται ὡς ἕνα βασικὸ τικὴ στήριξη, συμπαράσταση, κατα- στοιχεῖο μαρτυρίας, φιλανθρωπίας νόηση καὶ ἐπίσκεψη γιὰ νὰ πάρουν καὶ βεβαιώσεως τοῦ γεγονότος ὅτι δύναμη στὸν ἀγώνα ποὺ ἀπαιτεῖται ἡ κοινότητα αὐτὴ ἀποτελεῖ τὸ ἕν νὰ ἐπανακαταρτισθοῦν, νὰ μετανοή- καὶ ἀδιαίρετο σῶμα τοῦ Χριστοῦ σουν, νὰ ἐπιστρέψουν στὴν ποίμνη μὲ ζωοποιὸ δύναμη τὴ δύναμη τοῦ τοῦ Χριστοῦ καὶ νὰ μποῦν σὲ μία Ἁγίου Πνεύματος. πορεία πνευματικῆς ἀναγεννήσεως Ἐὰν ὁρισμένα νέα μέλη τῆς καὶ ἀνατάσεως. Ἐκκλησίας βρίσκονται ἀπομακρυ- σμένα ἀπὸ τὴ ζῶσα ἐκκλησιαστικὴ κοινότητα καὶ στεροῦνται τῆς διὰ τῶν θείων μυστηρίων ζωοποιοῦ χάριτος καὶ ἐνεργείας τοῦ Ἁγίου
  • 92.
    90 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΟΝΤΑ ΣΤΟΥΣ ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΟΥΣ Πρωτοπρεσβυτέρου Γρηγορίου Μπατιστάτου Σ Παῦλο (Νοσοκομεῖο Φυλακῶν) καὶ τὴν πόλη τοῦ Κορυδαλλοῦ στὸν ἅγιο Ἐλευθέριο (Ψυχιατρεῖο). βρίσκεται ἕνα ἀπὸ τὰ μεγαλύ- Ὅλοι οἱ Ναοὶ εἶναι πλήρως ἐξοπλι- τερα συγκροτήματα σωφρονιστικῶν σμένοι μὲ ὅλα τὰ ἀπαραίτητα γιὰ τὴ ἱδρυμάτων τῆς χώρας. Οἱ γνωστὲς λειτουργικότητά τους. Κλιμάκιο Φυλακὲς Κορυδαλλοῦ, οἱ ὁποῖες κυριῶν ἔχει ἀναλάβει ἀφιλοκερδῶς ἀποτελοῦνται ἀπὸ 5 τμήματα. Τὴν τὴν καθαριότητα καὶ φροντίδα τῶν Ἀνδρικὴ Φυλακή, τὴ Γυναικεία, τὸ Ναῶν καὶ τὴν προετοιμασία γιὰ τὶς Νοσοκομεῖο Φυλακῶν, τὸ Ψυχιατρεῖο Θεῖες Λειτουργίες καὶ ὅλες τὶς ἱερὲς καὶ τὴν ΚΑΥΦ (Φοῦρνοι). Στὰ 5 αὐτὰ ἀκολουθίες. Ἡ τοπικὴ Ἐκκλησία, ἡ τμήματα βρίσκονται περίπου 3.500 Ἱερὰ Μητρόπολη Νικαίας, φροντί- κρατούμενοι. Ἄνθρωποι ἀπὸ ὅλον τὸν ζει ὥστε νὰ λειτουργοῦν κάθε ἑβδο- κόσμο, μὲ ποικίλες διαφορετικότητες μάδα οἱ ἱεροὶ ναοί, νὰ ἐξομολογοῦνται καὶ βέβαια καὶ θρησκευτικές. Ἀλλό- οἱ κρατούμενοι καὶ κατὰ τὴ Μεγάλη θρησκοι, ἑτερόδοξοι, ἄθεοι, ἀδιάφοροι, Ἑβδομάδα νὰ τελοῦνται οἱ ἱερὲς ἀλλὰ καὶ πιστοί. Συνάνθρωποί μας, ἀκολουθίες μὲ τὶς ἀνάλογες τελετές. ποὺ βρέθηκαν στὴν ἀπομόνωση καὶ Τὴ Μεγάλη Παρασκευὴ οἱ κρατούμε- τὸν ἐγκλεισμὸ γιὰ διαφόρους λόγους, νοι στολίζουν τὸν Ἐπιτάφιο, ὁ ὁποῖος οἱ περισσότεροι σὲ ἀπόγνωση πλέον λιτανεύεται στοὺς διαδρόμους ψαλλο- καὶ χωρὶς ἐλπίδα σωτηρίας. Ὁ Θεὸς μένων τῶν Ἐγκωμίων, ἐνῷ τὸ Μεγάλο ὅμως ἀπεργάζεται καὶ ἐκεῖ τὴ σωτηρία Σάββατο γίνεται ἡ τελετὴ τῆς Ἀναστά- τῶν παιδιῶν Του. σεως. Ἐπιπλέον πραγματοποιοῦνται Σὲ ὅλα τὰ τμήματα ἁγιογραφικοὶ κύκλοι ὑπάρχουν ἱερὰ Παρεκ- κάθε ἑβδομάδα. Ἐπίσης ἡ κλήσια, τὰ ὁποῖα λειτουρ- Ἱερὰ Μητρόπολη καλύ- γοῦν σὲ ἑβδομαδιαῖο πτει πολλὲς ἀπὸ τὶς ὑλικὲς πρόγραμμα, καλύπτοντας ἀνάγκες τῶν κρατουμέ- πλήρως τὶς λατρευτικὲς νων, προσφέροντας κατὰ ἀνάγκες τῶν κρατουμέ- τακτὰ χρονικὰ διαστή- νων. Εἶναι ἀφιερωμένα ματα ἀπαραίτητα εἴδη, στὸ Γενέσιο τῆς Θεοτόκου δεδομένου ὅτι οἱ περισσό- (Ἀνδρικὴ Φυλακή), στὴν τεροι ἀπὸ τοὺς κρατουμέ- Προσκύνηση τῆς Ἁλύσεως νους ἀντιμετωπίζουν καὶ τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου σοβαρότατα οἰκονομικὰ (Γυναικεία Φυλακή), προβλήματα ποὺ φθάνουν στὸν ἅγιο Ἐλευθέριο ἀκόμα καὶ σὲ βαθμὸ (ΚΑΥΦ), στὸν Ἀπόστολο ἐξαθλίωσης. «Πορευθέ-
  • 93.
    91 ντες μαθητεύσατε πάντα τὸ μυστήριο μέσα σὲ τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες κλίμα βαθειᾶς συγκίνη- αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ σης. Ἀνάδοχοι καὶ ἀναδε- Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ κτοὶ μὲ δάκρυα στὰ μάτια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.» συμμετέχουν στὸ μυστή- Τὰ τελευταῖα χρόνια ριο καὶ προσεύχονται νὰ ἐπιτελεῖται καὶ ἕνα σημα- μὴ «λεκιαστεῖ» ὁ λευκὸς ντικὸ ἱεραποστολικὸ χιτώνας ποὺ ἐνδύο- ἔργο. Σὲ αὐτὸν τὸν τόσο νται αὐτὴν τὴν ἡμέρα. διαφορετικὸ καὶ δύσκολο Μετὰ τὸ πέρας τῆς τελετῆς, χῶρο ἔχουν τελεσθεῖ ὁ νεοφώτιστος ἀσπάζε- ἀπὸ τὸ ἔτος 2007 ἕως καὶ ται τὸ χέρι τοῦ ἀναδόχου φέτος περίπου 60 Βαπτί- του, δέχεται ὡς δῶρο μία σεις ἐνηλίκων ἀνδρῶν εἰκόνα τοῦ Ἁγίου, τοῦ καὶ γυναικῶν, ἀλλοθρή- ὁποίου τὸ ὄνομα ἔλαβε, σκων, ἑτεροδόξων, ἀλλο- καὶ στὴ συνέχεια ἀκολου- δαπῶν, ἀλλὰ καὶ Ἑλλήνων. Κατόπιν θεῖ ἕνα κέρασμα. Λίγες ἡμέρες ἀργό- αἰτήσεως τῶν ἐνδιαφερομένων πρὸς τερα, ὅταν τελεσθεῖ Θεία Λειτουργία, τὴ Διεύθυνση τῶν Φυλακῶν, μὲ μέρι- θὰ μεταλάβει τῶν Ἀχράντων Μυστη- μνα τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Νικαίας ρίων. Ὑπάρχουν βέβαια καὶ περιπτώ- πραγματοποιοῦνται ἀπὸ ἱερεῖς οἱ σεις κατηχουμένων ποὺ δειλιάζουν κατηχήσεις, οὕτως ὥστε οἱ κατηχού- καὶ τὴν τελευταία στιγμὴ δὲν βαπτί- μενοι νὰ προσέλθουν προετοιμασμέ- ζονται, ἐξαιτίας πιέσεων ποὺ τοὺς νοι καὶ βέβαιοι γιὰ τὴν ἐπιλογή τους ἀσκοῦνται ἀπὸ ὁμόδοξους συγκρατου- στὸ ἱερὸ Μυστήριο τοῦ Βαπτίσματος. μένους τους. Μὲ τὴ βοήθεια ἄλλων κρατουμένων Στὶς Φυλακὲς Κορυδαλλοῦ ἔχουν ποὺ γνωρίζουν τὴ γλώσσα τῶν κατη- ἐπίσης τελεσθεῖ Γάμοι ζευγαριῶν, ποὺ χουμένων, οἱ ἱερεῖς κάνουν τὴν κατή- τὸ ἕνα ἀπὸ τὰ δυὸ μέλη εἶναι κρατού- χηση διερευνώντας παράλληλα, κατὰ μενος. Ἡ σχέση τους εἶχε ἀναπτυχθεῖ τὸ δυνατόν, τὰ πραγματικὰ κίνητρα ὅταν καὶ οἱ δύο ἦταν ἐλεύθεροι. Ἀξίζει καὶ τὶς προθέσεις τους. Ὅταν ὁλοκλη- νὰ σημειωθεῖ ὅτι τὸ ἔργο αὐτὸ τῆς ρωθεῖ ἡ κατήχηση, γίνονται οἱ ἐνέρ- Ἐκκλησίας ἐπιτελεῖται μὲ τὴν ἄψογη γειες γιὰ τὴν ἐξεύρεση ἀναδόχων καὶ συνεργασία καὶ συνδρομὴ τῆς διεύθυν- γιὰ τὴν ἀγορὰ ὅλων τῶν ἀναγκαίων σης καὶ τῶν ὑπαλλήλων τῶν Φυλακῶν, γιὰ τὴ Βάπτιση (χιτώνας, ροῦχα, οἱ ὁποῖοι μάλιστα παρίστανται καὶ ἐσώρουχα, παπούτσια, πετσέτες καὶ συμμετέχουν στὶς Ἱερὲς Ἀκολουθίες. Σταυρός, ὅλα καινούργια) καὶ στὴ Τὰ σωφρονιστικὰ ἱδρύματα ἀποτε- συνέχεια ὁρίζεται ἡ ἡμέρα καὶ ἡ ὥρα λοῦν μία ἰδιαίτερα εὐαίσθητη κοινω- τοῦ Μυστηρίου, κατόπιν συνεννοή- νία, ἀνθρώπων ἀπογοητευμένων καὶ σεως μὲ τὴ Διεύθυνση τῶν Φυλακῶν. ἀπεγνωσμένων, μὲ πολλὰ προβλή- Ἡ ἡμέρα τῆς Βαπτίσεως ἀναμένεται ματα καὶ δυσκολίες, ποὺ ἀναζητοῦν ἀπὸ ὅλους μὲ ἰδιαίτερα συναισθήματα. τὸ στήριγμα, τὴν ἐλπίδα καὶ τὴ σωτη- Εἶναι μία ἡμέρα λαμπρή, διαφορε- ρία. Εἶναι ἕνας εὔφορος χῶρος γιὰ τὴ τική, χαρούμενη. Προσέρχονται ὅλοι διάδοση τοῦ Εὐαγγελίου, γιὰ φιλαν- στὸν ἱερὸ ναό, στὸ κέντρο τοῦ ὁποίου θρωπικὴ δράση καὶ γιὰ ἐφαρμογὴ τοῦ ἔχει τοποθετηθεῖ ἡ εἰδικὰ κατασκευα- ἁγιογραφικοῦ: «ἐν φυλακῇ ἤμην καὶ σμένη μεγάλη κολυμβήθρα. Τελεῖται ἐπεσκέψασθέ με».-
  • 94.
    92 Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Γεωργίου Βιλλιώτη φιλολόγου-θεολόγου γλῶσσα Ἡ Σάρκωση τοῦ Λόγου τέμνει στὰ δύο τὴν ἀνθρώπινη ἱστορία. Τὸ Εὐαγγέλιο ἀσκεῖ σωτηριώδη ἀνακαινιστικὴ ἐπίδραση γιὰ τὴ ζωή, τὴ σκέψη καὶ ἐν γένει γιὰ τὸ πολι- τισμικὸ οἰκοδόμημα τῆς ἀνθρωπότη- τας. Ὁ λόγος τοῦ Σταυροῦ ἐπέπρωτο νὰ διατυπωθεῖ στὴν Ἑλληνική. Ἡ Ἑλληνιστικὴ Κοινή, ἡ γλώσσα τῆς Παλαιᾶς καὶ τῆς Καινῆς Διαθήκης, ποὺ διαμορφώθηκε τὴν ἐποχὴ ποὺ γεννήθηκε ὁ Χριστός, ἐξακτινώθηκε σὲ ὅλον τὸν τότε γνωστὸ κόσμο, τὸν ἑλληνικὸ καινούριο κόσμο, τὸν μέγα· «Καὶ τὴν Κοινὴν Ἑλληνικὴ Λαλιὰ/ ὥς μέσα στὴν Βακτριανὴ τὴν πήγα- μεν, ὣς τοὺς Ἰνδούς1» σεμνύνεται στεντορείᾳ τῇ φωνῇ ὁ Ἀλεξανδρινός. Ἡ Παλαιὰ Διαθήκη2 μεταφράστηκε στὰ Ἑλληνικὰ ἀπὸ δίγλωσσους Ἑβραίους στὴν Ἀλεξάνδρεια καὶ προοριζόταν ἀρχικὰ γιὰ τοὺς ἐξελ- ληνισμένους Ἰουδαίους τῆς Αἰγύ- πτου ποὺ δὲν ἤξεραν πιὰ τὰ ἑβραϊκά· διαδόθηκε ὅμως γρήγορα σὲ ὅλους σχεδὸν τοὺς Ἑβραίους τῆς δυτικῆς διασπορᾶς ποὺ εἶχαν ὡς πρώτη γλώσσα τὰ ἑλληνικά3. Τὸ δὲ σοφιολο- γικὸ βιβλίο τῆς Σοφίας Σολομῶντος ἔχει γραφεῖ πρωτοτύπως στὴν ἑλλη- νική! Ὁ Φίλων ὁ Ἀλεξανδρεὺς καὶ ὁ Φλάβιος Ἰώσηπος, Ἑβραῖοι συγγρα-
  • 95.
    93 φεῖς ἀμφότεροι, γράφουντὰ ἔργα mecum τῶν Χριστιανῶν, βιβλίο τους ἑλληνιστί. Στὴ Ρώμη οἱ μορφω- ἀναφορᾶς, ποὺ ἐπηρέασε in toto μένες τάξεις μιλοῦσαν κυρίως ἑλλη- (ἐξ ὁλοκλήρου) τὴ γραμματειακὴ νικὰ ἐνῷ ὁ Ἀπόστολος τῶν Ἐθνῶν, παραγωγὴ τοῦ βυζαντικοῦ κόσμου ἂν καὶ προέρχεται ἀπὸ τὴν πιὸ καὶ ἐπηρεάζει in perpetuum (εἰς τὸ συντηρητικὴ θρησκευτικὴ ὁμάδα διηνεκὲς) τὴν ἑλληνικὴ γραμμα- τῶν Φαρισαίων, χειρίζεται τὴν ἑλλη- τεία. Ὁ Γερμανὸς κλασσικὸς φιλό- νικὴ μὲ τέτοια ἄνεση καὶ χάρη, ποὺ λογος Walther Kranz ἀναφέρει μὲ θὰ ζήλευαν πολλοὶ Ἕλληνες τοῦ θαυμασμὸ τὴ «συγκλονιστικὰ ἁπλὴ κλεινοῦ ἄστεως τῶν Ἀθηνῶν. Ἀπὸ καὶ σοβαρὴ» διήγηση τῆς ἄρνησης τὰ παραπάνω συνάγεται αὐτοδήλως τοῦ Πέτρου. Πράγματι, ποτὲ δὲν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ κυριάρχησε urbi ὑπῆρξε στὸν ἀνθρώπινο λόγο , πρὶν ἢ et orbi4, στὸ ρωμαϊκὸ imperium, ὡς ἔπειτα ἀπὸ τὰ Εὐάγγέλια, κάτι ἰσάξιο lingua franca καὶ Kultursprache. σὲ βάθος καὶ σὲ ἐκφραστικὴ δύναμη μὲ τὶς εὐαγγελικὲς ἀφηγήσεις τοῦ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ μυστικοῦ δείπνου, τῆς σύλληψης ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ καὶ δίκης τοῦ Ἰησοῦ, τῆς ἄρνησης τοῦ Πέτρου, τῆς προδοσίας, μεταμέ- Ὁ Χριστὸς δίδαξε μόνο προφορικά, λειας καὶ αὐτοκτονίας τοῦ Ἰούδα, στὴν Παλαιστίνη, ποὺ παράλληλα μὲ τῆς σταύρωσης καὶ ἀνάστασης τοῦ τὴν ἀραμαϊκὴ ὁμιλεῖτο καὶ ἡ ἑλλη- Ἰησοῦ καὶ τῆς ἀπιστίας τοῦ Θωμᾶ7. νική, σὲ πολλὲς δὲ περιοχὲς (Γαλι- Στὰ κείμενα τῆς Κ.Δ. ἐγκαινιάζε- λαία, Τιβεριάδα) ἡ τελευταία ἦταν ται ἕνα καινούριο ὕφος, μιὰ καινὴ ἐπικρατέστερη. Θεωρεῖται σχεδὸν γλώσσα γιὰ νὰ ἐκφράσει τὰ ἄρρητα βέβαιο ὅτι ὁ Χριστὸς μίλησε καὶ ἑλλη- ρήματα. Δὲν ὑπάρχει ἴχνος ἐντυπω- νικά. Οἱ διάλογοι ποὺ διημείφθησαν σιασμοῦ· τίποτα τὸ περιττό. Ἀκόμα μὲ τὸν Πιλᾶτο, τὸν ἑκατόνταρχο καὶ καὶ οἱ περιγραφὲς ποὺ ἀφοροῦν τὰ τοὺς Ἕλληνες (Ἰω.ιβ΄,10) καθιστοῦν συγκλονιστικὰ γεγονότα τῆς σύλλη- εὔλογη τὴν παραπάνω ἄποψη5. ψης, τῆς φραγγέλωσης καὶ τῆς Σταύ- Ἀπὸ φόβο γιὰ τὴν ἀλλοίωση τῆς ρωσης περιορίζονται σὲ λίγα μόνο διδασκαλίας τοῦ Κυρίου καὶ γιὰ νὰ ρήματα, χωρὶς ἐπίθετα καὶ φορτικὰ καταστοῦν οἱ Κυριακοὶ λόγοι «κτῆμα σχήματα λόγου! Ἡ γλώσσα ἁπλῶς ἐς ἀεὶ» γράφτηκαν τὰ 27 βιβλία τῆς ὑπηρετεῖ τὴν ἀλήθεια. Καινῆς Διαθήκης. Ὅλα στὴν Ἑλλη- Ἡ συναρπαστικὰ ἁπλὴ αὐτὴ νική, ἀκόμα καὶ τὸ κατὰ Ματθαῖον «γλώσσα τῶν ψαράδων8» ἔμελλε νὰ Εὐαγγέλιο, ποὺ παλαιότερα πιστευ- ἐπηρεάσει τὴν ἑλληνικὴ σὲ ὅλα τὰ όταν ὅτι ἀποτελεῖ μετάφραση ἀπὸ τὸ ἐπίπεδα τῆς γλώσσας. Ἑστιάζω στὸ ἀραμαϊκὸ πρωτότυπο. Ἂν ἐπιβεβαι- λεξιλόγιο. Ἐν προκειμένῳ προσιδι- ωθοῦν οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ Γερμανοῦ άζουν οἱ ὅροι ἀναδόμηση καὶ μετα- παπυρολόγου Κάρστεν Πῆτερ Θίντε μόρφωση. Οἱ συγγραφεῖς ἔχοντας ποὺ ἀφοροῦν τὸν πάπυρο Magdalen συνείδηση, ἀφενὸς ὅτι πρέπει νὰ GR 17, τὸ κατὰ Ματθαῖον θὰ εἶναι τὸ χρησιμοποιήσουν κτιστὲς λέξεις πρῶτο βιβλίο τῆς Καινῆς Διαθήκης6. γιὰ νὰ δηλώσουν τὴν ἄκτιστη Τὰ βιβλία τῆς Καινῆς Διαθήκης πραγματικότητα, καὶ ἀφετέρου ἀποτελοῦν σταθμὸ στὴν ἱστορία τῆς ὅτι ὑπῆρχε ὁ κίνδυνος τῆς παρα- γλώσσας μας. Ἡ Κ.Δ. εἶναι τὸ vade νόησης, δημιουργοῦν γλώσσα
  • 96.
    94 καινή· ἀνα-σημασιολογοῦν, μετα- Περίπου 500 ρήσεις ἀπὸ τὴν Ἁγία σημασιολογοῦν τὶς λέξεις, δημι- Γραφὴ ἐπιβιώνουν12 αὐτούσιες ἢ ουργοῦν νέους ὅρους, ἀξιοποιοῦν ἐλαφρῶς παραλαγμένες στὴ Νεοελ- τοὺς ὑπάρχοντες - παραλαμβάνουν ληνική. Πολλὲς δὲ λέξεις μὲ βαρὺ φράσεις ἀπὸ τὴν τρέχουσα χρήση βιωματικὸ φορτίο εἶναι βιβλικές. χωρὶς νὰ ὑποδουλώνονται στὸ Δικαιώνεται ἀπολύτως ἡ εὐθύβολη πρόσλημμα^ ἐξουσιάζουν τὶς λέξεις9. παρατήρηση τοῦ Ἀδαμάντιου Κοραῆ Ἡ ἀγάπη ἀπὸ ἐκδήλωση ἀγαθῶν ὅτι ἡ Βίβλος «ἔβαψε τρόπον τινὰ τὴν αἰσθημάτων μεταμορφώνεται σὲ κοινῶς λαλουμένην γλῶσσαν»13. «ὁρισμὸ» τοῦ Θεοῦ («ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί» Α΄ Ἰωανν.δ΄,16). Ἡ ἐκκλησία Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ δὲν εἶναι πιὰ τοῦ δήμου, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ, τὸ πολίτευμά (Φιλιππ.γ΄, 20) Ἐπειδὴ ἡ θεολογία τῆς ἐνανθρω- της δὲν διέπεται ἀπὸ μεταβλητοὺς πήσεως εἶναι σταυρὸς γιὰ τὴν ἀνθρώ- Στὰ κείμενα τῆς Κ.Δ. ἐγκαινιάζεται ἕνα καινούριο ὕφος, μιὰ καινὴ γλώσσα γιὰ νὰ ἐκφράσει τὰ ἄρρητα ρήματα. Δὲν ὑπάρχει ἴχνος ἐντυπωσιασμοῦ. Ἡ γλώσσα ἁπλῶς ὑπηρετεῖ τὴν ἀλήθεια. νόμους, ἀλλὰ ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, πινη λογική, λύκοι βαρεῖς ξεπήδησαν διότι ἡ πόλις (Ἑβρ.ιγ΄, 14) τους δὲν μέσα ἀπὸ τὰ σπλάχνα τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἡ μένουσα, ἀλλὰ ἡ μέλλουσα10. καὶ ἐπέδραμαν, ἄλλοτε ἐναντίον τῆς Οἱ ἐπίσκοποι δὲν εἶναι οἱ τοπικοὶ θείας φύσεως τοῦ Κυρίου (Ἀρειανι- ἄρχοντες ποὺ κατακυριεύουσιν τῶν σμός, Νεστοριανισμός), καὶ ἄλλοτε ἐθνῶν (Ματθ.κ΄,25), ἀλλὰ πάντων τῆς ἀνθρώπινης (Μονοφυσιτισμός). διάκονοι (Μαρκ.θ΄,35). Καὶ ὅλα Δεινοὶ χειριστὲς τοῦ ἕλληνος λόγου αὐτὰ ἐπειδὴ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο καὶ ἐπαΐοντες τῆς πλατωνικῆς καὶ (Α΄,Ἰωάνν.1,14). Ἡ ἀλήθεια δὲν εἶναι ἀριστοτελικῆς φιλοσοφίας ἔθεσαν ἀφηρημένη ἰδέα, ἀλλὰ τὸ πρόσωπο τὸ εὐαγγέλιο στὴν προκρούστεια τοῦ Χριστοῦ (Ἰωάνν.14,6) ποὺ εἶναι κλίνη τῶν αἱρετικῶν τους φιλοσο- ἡ ζωή. Ὅποιος ἐμμένει στὴν ἁμαρτία φημάτων. Ἡ Ἐκκλησία κλήθηκε ποὺ εἶναι συνώνυμο τοῦ θανάτου νὰ περιφρουρήσει τὴν ἀλήθεια ποὺ (Ρωμ.6,23), ζεῖ στὸν κόσμο (Ἰωάνν. παρέλαβε ἀπὸ τοὺς Ἀποστόλους. Τὸ α΄,10), τὴ μὴ ἀναγεννημένη ἀνθρω- ἔργο αὐτὸ ἐπωμίστηκαν οἱ Πατέρες πότητα. τῆς Ἐκκλησίας. Ἀπὸ τὶς 4900 λέξεις τῆς Καινῆς Ξεχωριστὴ θέση στὸ πάνθεον τῶν Διαθήκης, οἱ 2280 χρησιμοποιοῦνται Διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας κατέχει καὶ σήμερα, ἐνῷ οἱ 2200 εἶναι γενικὰ ἡ θεμελιακὴ τετράδα τῶν Πατέρων: κατανοητὲς καὶ μόνο περίπου 400 ὁ Μέγας Βασίλειος, οἱ δύο Γρηγό- λέξεις τῆς ἀρχαίας κοινῆς ἑλληνικῆς ριοι, ὁ Θεολόγος καὶ ὁ Νύσσης καὶ ὁ εἶναι σήμερα ἐντελῶς ἄγνωστες11. Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος14. Λαμπροὶ
  • 97.
    95 ρήτορες, κομψοὶ ἐπιστολογράφοι, γλώσσα τους νὰ μὴν ὑποδουλωθεῖ θεόπνευστοι ποιητές, κατὰ κυριολε- στὸ πρόσλημμα. ξίαν θεολόγοι, ἐγκρατεῖς γνῶστες τῆς Οἱ Πατέρες ἔχουν ἀνοιχτὴ γλωσ- ἀρχαίας ἑλληνικῆς γραμματείας15, σικὴ ἀντίληψη· προσαρμόζουν τὴ τρόφιμοι τῶν μεγάλων σχολῶν τῆς γλώσσα τους ἀνάλογα μὲ τὸ ἀκροατή- ἐποχῆς τους κατέχουν ἐξέχουσα θέση ριο ἢ τοὺς ἀναγνῶστες. Κατὰ τὴ διάρ- κεια μιᾶς ὁμιλίας τοῦ Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου μιὰ ἡλικιω- μένη τὸν διέκοψε καὶ τοῦ παρα- πονέθηκε ὅτι δὲν τὸν κατανοεῖ. Ἀμέσως ὁ ἱερὸς Πατὴρ προσάρ- μοσε τὸν λόγο του στὸ μορφω- τικὸ ἐπίπεδο τῆς ἀκροάτριάς του, ὥστε νὰ γίνει κατανοητός. Τὸ περιστατικὸ αὐτὸ -ἡ γλωσσικὴ δηλαδὴ εὐελιξία καὶ προσαρμό- στικότητα- ἀποτελεῖ τὴν ἀξιω- ματικὴ γλωσσικὴ σταθερὰ τῶν Διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας, γι’αὐτὸ καὶ ὁ λόγος τους ἀποτε- λεῖ ἕνα ὑπέροχο ψηφιδωτὸ ποὺ συντίθεται ἀπὸ ἁγιογραφικὲς φράσεις, ἀπὸ ὁμηρικὰ λεξήματα, ρητορικὰ ἀττικὰ σχήματα, δημώ- δεις λέξεις καὶ ρήσεις τῶν μεγά- λων τραγικῶν. Ὁ ἀττικισμὸς τῶν Πατέρων συνίσταται στὴ σαφήνεια καὶ τὴ λιτότητα, ὅπως σημειώνει ὁ Ἰσίδωρος ὁ Πηλουσιώτης17, καὶ διακρίνεται καισαρικὰ ἀπὸ τὸν ἀττικιστικὸ ζῆλο τῶν γλωσσαμυ- ντόρων ποὺ δὲν δίσταζαν νὰ ἀντι- στὴν ἱστορία τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας. καθιστοῦν τὶς εὐαγγελικὲς λέξεις μὲ Ὁ μνημειώδης λόγος τους καθόρισε ἀττικές. Εἶναι γνωστὸ τὸ ἱστορικὸ ἕνα πρότυπο ποὺ υἱοθετήθηκε ἀπὸ ἀνέκδοτο μὲ τὸν ἅγιο Σπυρίδωνα τοὺς βυζαντινοὺς συγγραφεῖς γιὰ τὰ ποὺ ἐγκατέλειψε τὴ σύναξη, ὅταν ἑπόμενα χίλια χρόνια. ὁ ἐπίσκοπος Τριφύλλιος μετέγραψε Οἱ Πατέρες ἔχουν ἀπόλυτη συνεί- ἐπὶ τὸ ἀττικότερον18 τὸ εὐαγγελικὸ δηση ὅτι ἡ ἀλήθεια δὲν ἐξαντλεῖται χωρίο «ἆρον τὸν κράββατόν σου καὶ στὴ διατύπωσή της· ἀνάμεσα στὴ περιπάτει» (Μάρκ. 2, 10), λέγοντας γλώσσα καὶ τὴν ἀλήθεια ὑπάρχει ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ ἀνεχθεῖ τὸ νὰ ντρέ- σαφὴς ἀπόσταση «ἡ γὰρ ἀληθὴς τοῦ πεται κανεὶς νὰ χρησιμοποιήσει τὴ Θεοῦ δύναμις[…] οὐκ ἐν συλλαβαῖς γλῶσσα, ποὺ δὲν ντράπηκε ὁ ἴδιος ὁ τὸ εἶναι ἔχει16». Ἦταν λοιπὸν ἑπόμενο Θεός, στὸ πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ, νὰ νὰ μὴν ἐγκλωβιστοῦν σὲ ὅρους, ἡ χρησιμοποιήσει19. Εἶναι λοιπὸν χωρὶς
  • 98.
    96 ἐρείσματα οἱ αἰτιάσειςἐναντίον τῶν ρης μορφῆς καὶ εὐρύτερης ἐκφρά- μεγάλων ἐκκλησιαστικῶν συγγρα- σεως γλωσσικὸ ὄργανο. Ὅσον ἀφορᾶ φέων ὅτι ἐγκατέλειψαν τὴ δημώδη δὲ στὴ μομφὴ γιὰ τὴ διγλωσσία δέον γλώσσα τῆς Καινῆς Διαθήκης καὶ νὰ ληφθεῖ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ βυζαντινὴ διολίσθησαν στὶς ἀγκάλες τῆς καθα- διγλωσσία εἶναι οὐσιαστικὰ ἕνα ρογλωσσίας τῶν Ἀττικιστῶν μὲ λογοτεχνικὸ φαινόμενο, ἐνῷ αὐτὴ ἀποτέλεσμα νὰ γίνουν οἱ προπάτορες τῆς νεότερης Ἑλλάδας εἶναι πολι- τοῦ γλωσσικοῦ διχασμοῦ. Ὄντως τὰ τικὴ καὶ ἐκπαιδευτική20. Ἕνα πατε- κείμενα τῶν Πατέρων εἶναι γραμ- ρικὸ κείμενο γραμμένο σὲ λογιότερη μένα σὲ γλώσσα λογιότερη τῆς γλώσσα δὲν θὰ ἐνοχλοῦσε καθόλου βιβλικῆς, γιὰ λόγους ὅμως ἀπολογη- τὸν Βυζαντινὸ ποὺ ἦταν ἐθισμένος τικούς –δὲν ἔπρεπε νὰ ὑστεροῦν ἀπὸ νὰ διαβάζει μὲ τὴν ἴδια ἀγάπη τοὺς τοὺς ἐθνικοὺς ἢ τοὺς αἱρετικοὺς- , Βίους τῶν Ἁγίων, ποὺ ἦταν γραμμέ- ἀλλὰ καὶ ἀντιρρητικούς –καθὼς οἱ νοι στὴν ὁμιλουμένη κοινή, καὶ ἕνα αἱρετικοὶ χρησιμοποιοῦσαν τὴ φιλο- ἔργο τοῦ Πλάτωνα. σοφικὴ ὁρολογία-. Οἱ Πατέρες χρησι- Τὰ ἔργα τῶν Πατέρων εἶναι ἀπὸ μοποιοῦν τὴ φιλοσοφικὴ ὁρολογία τὰ μνημειωδέστερα τῆς παγκόσμιας γιὰ νὰ διατυπώσουν τὶς δογματικὲς λογοτεχνίας. Ἐμπεριέχουν πλῆθος ἀλήθειες. Σὲ ὅλες τὶς γλώσσες ὑπάρ- νέων λέξεων καὶ ὅρων. Ἡ συμβολή χουν δύο ἐπίπεδα λόγου, τὸ ὑψηλὸ τους εἶναι ἀνυπολόγιστη. Μποροῦμε καὶ τὸ χαμηλό. Ἡ φιλοσοφικὴ ἀνενδοίαστα νὰ ὁμιλοῦμε γιὰ πατε- σκέψη χρησιμοποιεῖ πάντοτε ἀνώτε- ρικὴ γλώσσα, ποὺ ὁ κλασικὸς φιλόλο-
  • 99.
    97 γος, ὁ ἐπαρκὴςγνώστης τῆς ἀρχαίας δός, Ἰωάννης Δαμασκηνός, ποιητὲς ἑλληνικῆς, ἀδυνατεῖ νὰ τὴν ἐννοή- μεγάλου ἐκτοπίσματος, ἀναπαρθε- σει, ἂν δὲν ἐντρυφήσει σ’αὐτήν. νεύσανε τὸν ποιητικὸ λόγο. ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΕΠΙΜΕΤΡΟ Ἡ σπουδὴ τῆς ἐκκλησιαστικῆς Ἡ Ἐκκλησία χρησιμοποίησε τὴν Ὑμνογραφίας καὶ ποιήσεως ἀποκτᾶ ἑλληνικὴ γλώσσα γιὰ νὰ πραγμα- βαρύνουσα σημασία, ὄχι μόνον τώσει τὴν κυριακὴ ἐντολὴ «μαθη- διότι ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα ἔφτασε τεύσατε πάντα τὰ ἔθνη» (Ματθ. κη΄, στὸν κολοφώνα τῆς δόξας της, ἀλλὰ 19). καὶ ἐπειδὴ εἶναι τὸ μοναδικὸ εἶδος Ὁ γάμος τοῦ ἑλληνικοῦ λόγου λόγου ποὺ ἐκφέρεται ἀναλλοίωτο μὲ τὸ Εὐαγγέλιο ἀπέδωσε ἀγλα- ἕως τοῦ νῦν καὶ -ἐλπίζουμε- ἕως οὺς καρπούς. Οἱ ἐκκλησιαστικοὶ τοῦ αἰῶνος. συγγραφεῖς ἀνανέωσαν τοὺς ἐκφρα- Ὁ εὐσεβὴς λαὸς ἀπαγγέλλει, στικοὺς πυρῆνες τῆς Ἑλληνικῆς, οἱ ψάλλει, τραγουδᾶ τροπάρια, κοντά- μοναχοὶ διέσωσαν ὅλην τὴν ἀρχαία κια, παρακλητικοὺς κανόνες, ἑλληνικὴ γραμματεία, οἱ ἱερεῖς στὴν προσευχὲς σὲ ἔμμετρο λόγο. Τουρκοκρατία μεταλαμπάδευαν τὰ Περιορίζομαι σὲ συντομογρα- ἑλληνικὰ γράμματα στὰ σκλαβω- φικὲς παρατηρήσεις. μένα ἑλληνόπουλα κρατώντας Οἱ ἀπαρχὲς τῆς Ὑμνογραφίας ἄσβεστη τὴ φλόγα τῆς ἑλληνικῆς εὑρίσκονται στὰ χείλη τοῦ Κυρίου λαλιᾶς, τὰ ἔργα τῶν μεγάλων μας καὶ τῶν Μαθητῶν. Ἔκτοτε ἀποτε- λογοτεχνῶν εἶναι ποτισμένα ἀπὸ λεῖ ἀναπόστατο τμῆμα τῆς ζωῆς τοῦ τὸν ἐκκλησιαστικὸ λόγο, ἡ Ἐκκλη- χριστιανοῦ. Τὸ κοντάκιο21, ὁ ἀρχαι- σία σήμερα συντηρεῖ ἐκατοντάδες ότερος ὕμνος, ξεκίνησε ἀπὸ ἁπλὸ ἑλληνικὰ σχολεῖα στὸ ἐξωτερικὸ γιὰ στιχουρχικὸ εἶδος καὶ μεταμορ- νὰ μὴν λησμονήσουν οἱ Ἕλληνες φώθηκε σὲ ὑψηλὴ ποίηση ἀπὸ τὸν τῆς διασπορᾶς τὴ γλώσσα τῶν πατέ- ἅγιο Ρωμανὸ τὸν Μελωδό22, ποὺ ρων τους, οἱ ἱεραπόστολοι μαζὶ μὲ ἀποτελεῖ μία ἀπὸ τὶς «τρεῖς κολό- τὸ χαρμόσυνο μήνυμα τῆς Σάρκω- νες ποὺ συγκροτοῦν τὶς καμπύλες σης τοῦ Λόγου διδάσκουν βασικὰ τῶν ἁψίδων ἀπὸ τὶς προσόψεις τοῦ στοιχεῖα τοῦ ἑλληνικοῦ λόγου, οἱ ἑνιαίου ἑλληνικοῦ λόγου23». ἑλληνόφωνες ὀρθόδοξες ἐκκλη- Ἐξαιρετικῆς αἰσθητικῆς κοντά- σίες φυλάσσουν Θερμοπύλες ἀντι- κιο εἶναι ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος, στεκόμενες σθεναρὰ στὶς σειρῆνες τμῆμα τοῦ ὁποίου, οἱ Χαιρετισμοὶ τῆς μετάφρασης τῶν λειτουργικῶν τῆς Παναγίας, εἶναι ἐνσωματωμένο κειμένων. στὴν ἀκολουθία τοῦ Ἀποδείπνου. Οἱ Ἕλληνες εἶναι προνομιοῦχοι Ξεχωριστὴ θέση στὸ βασίλειο τῆς μέσα στὸν χριστιανικὸ κόσμο, διότι χριστιανικῆς ποιήσεως κατέχει ὁ «ἡ Ἐκκλησία μας εἶναι εἰς τὴν Κανόνας24, ποίημα ποὺ ἀποτελεῖται Ἑλληνικὴν καὶ ἂν δὲν σπουδάξῃς ἀπὸ ἐννέα ὠδὲς καὶ ὑποκατέστησε εἰς τὸ Ἑλληνικόν, ἀδελφέ μου, δὲν τὸ κοντάκιο. Οἱ σημαντικότε- ἠμπορεῖς νὰ καταλάβῃς ἐκεῖνα ὅπου ροι ἐκπρόσωποι τοῦ εἴδους ἅγιοι ὁμολογᾶ ἡ Ἐκκλησία μας25».- Ἀνδρέας Κρήτης, Κοσμᾶς ὁ Μελω-
  • 100.
    98 1. Κ.Π. Καβάφη,Τὰ Ποιήματα, τ.Β΄, Ἀθή- Παπαδήμα, σελ.557-583. να19996, ἐκδ. Ἴκαρος, σελ.94. 10. Ἰωάννου Ζηζιούλα, Οἱ καταβολὲς τῆς 2. Ἡ Παλαιὰ Διαθήκη γράφτηκε προτο- Ὀρθοδοξίας στὴ γένεση τοῦ Χριστιανι- τύπως στὴν Ἑβραϊκή. Λόγῳ τῆς νηπιό- σμοῦ ,στὸν συλλογικὸ τόμο «Ὁ Θησαυρὸς τητας τῶν ἀνθρώπων χρησιμοποιήθηκε τῆς Ὀρθοδοξίας», Ἀθήνα 2000, ἐκδ.Ἐκδο- παιδαγωγικὰ ἡ ἁπλὴ ἑβραϊκή, μέχρις ὅτου τικὴ Ἀθηνῶν. ὁ Λαὸς τοῦ Θεοῦ , ὡς νέος Ἰσραήλ, χρησι- 11. Ἐπετηρὶς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν μοποιήσει ὡς τελειότερη -ἀλλὰ πάντοτε 1908/96 σελ. 141. ἀτελῆ- γλώσσα τὴν Ἑλληνική. Γρηγόρι- 12. Γεωργίου Λούπαση, Ἐπιδράσεις τῆς ος Νύσσης, P.G.45,997. Ἔτσι «ἡ ἑβραϊκὴ ἐκκλησιαστικῆς φρασεολογίας στὴ Νεοελ- παρέρχεται ὡς σκιὰ καὶ δίνει τὴ θέση της ληνικὴ γλώσσα, Ἀθήνα 2003, ἐκδ. Σμίλη. στὴν Ἑλληνικὴ Κοινή», π.Γεωργίου Με- 13. Κοραῆς, Προλεγόμενα. Τομ.Α΄,329. ταλληνοῦ, Ὁ Λόγος ὡς Ἀντίλογος, Ἀθήνα 14. Γιὰ τὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τους παραπέ- 1992, ἐκδ. Ἁρμός, σελ.103. μπω τὸν ἀναγνώστη στὴ «Βυζαντινὴ Φι- 3. Mark JANSE, Τὰ Ἑλληνικὰ τῆς Καινῆς λολογία» τοῦ Θεοχάρη Δετοράκη, τ.Α΄, Διαθήκης στὸν συλλογικὸ τόμο: Ἱστορία Ἡράκλειο Κρήτης, 1995 καὶ στὴν «Πατρο- τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσας, Ἰνστιτοῦτο Νε- λογία Β’» τοῦ Στυλιανοῦ Παπαδόπουλου, οελληνικῶν Σπουδῶν [Ἵδρυμα Μανόλη Ἀθήνα 19992 . Τριανταφυλλίδη], σελ.480 καὶ Nicholas DE 15. Ὁ ἅγ. Γρηγόριος ὁ Θεολόγος γράφει LANGE, Ἰουδαϊκὴ Ἑλληνική, σελ.473. στὸν φιλόσοφο καὶ ρήτορα Σταγείριο 4. Ὁ Καῖσαρ ξεψύχησε μὲ τὴν παροιμιώδη «Ἀττικὸς σὺ τὴν παίδευσιν, ἀττικοὶ καὶ πλέον φράση «Καὶ σὺ τέκνον, Βροῦτε», ὁ ἡμεῖς», P.G. 37,308. Αὔγουστος πέθανε μὲ ἕνα στίχο τοῦ Με- 16. Γρηγορίου Νύσσης, Κατὰ Εὐνομίου νάνδρου στὰ χείλη, ὁ Ὀράτιος ὁμολογεῖ Β’ 291, Jaeger, I2,σελ.312, P.G.45, 1009. «Graecia capta ferum victorem cepit et Θαυμάσια ἀνάλυση γιὰ τὸν γλωσσικὸ ἀπο- artes intulit agresti Latio»,( «ἡ κατακτημέ- φατισμὸ τῶν Πατέρων διαλαμβάνεται στὸ νη Ἑλλάδα κατέκτησε τὸν ἄξεστο νικητὴ βιβλίο τοῦ Στυλιανοῦ Παπαδόπουλου «Θε- καὶ ἔφερε τὶς τέχνες στὸ ἀγροτικὸ Λάτιο»), ολογία καὶ Γλώσσα», Ἀθήνα 19972, ἐκδ. Ὀρατίου, Ἐπιστολὲς ΙΙ, 1, 156 Παρουσία, σελ.39-43. 5. Λουκᾶ Φίλη, Ἡ «Κοινὴ» ὡς Γλώσσα τοῦ 17. Ἐπιστολαί, 242. Ἰησοῦ καὶ τῶν 27 βιβλίων τῆς Κ.Δ., τ.Α΄, 18. «ἆρον τὸν σκίμποδά σου καὶ πε­ Ἀθήνα 1993, ἐκδ. Συμμετρία, σελ.187-250. ριπάτει». 6. The Jesus Papyrus, Weidenfeld & 19. Σωζομενοῦ, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, Nicolson, London,1996. PG 67, 889. 7. Στυλιανοῦ Ἀλεξίου, Ἑλληνικὴ Λογοτε- 20. Robert Browning, Ἡ ἑλληνικὴ γλώσ- χνία, 2010, ἐκδ. Στιγμή, σελ.226-227. σα Μεσαιωνικὴ καὶ Νέα, Ἀθήνα 1995, ἐκδ. 8. Λακτάνιος, Divinae institutionew Παπαδήμα, σελ.185. 5.2.17. 21. Γιὰ τὸ κοντάκιο βλ.Νικολάου Τωμαδά- 9. «Οἶδε ἡ σοφία τοῦ μεγάλου Παύλου κη, «Ἡ Βυζαντινὴ Ὑμνογραφία καὶ Ποί- πρὸς τὸ δοκοῦν κεχρῆσθαι κατ’ἐξουσίαν ησις», Θεσσαλονίκη, ἐκδ. Π.Πουρνάρα, τοῖς ῥήμασι καὶ τῷ ἰδίῳ τῆς διανοίας εἱρμῷ σελ.53-59. προσαρμόζειν τὰς τῶν ρημάτων ἐμφάσεις, 22. Γιὰ τὸν Ρωμανὸ τὸν Μελωδὸ βλ. Στυ- κἂν πρὸς τὰς ἄλλας τινὰς ἐννοίας ἡ συνή- λιανοῦ Ἀλεξίου, μνημ. ἔργ.σελ.268-272 θεια τὴν κατάχρησιν τῶν λέξεων φέρῃ», 23. Ὀδυσσέας Ἐλύτης, Ἐν λευκῷ, Ἀθήνα Γρηγόριος Νύσσης P.G. 44,1324 (Διότι 20066, ἐκδ. Ἴκαρος, σελ.45 γνωρίζει ἡ σοφία τοῦ μεγάλου Παύλου νὰ 24. Νικολάου Τωμαδάκη, μνημ. ἔργ. χρησιμοποιεῖ μὲ τὴ δική της ἀντίληψη μὲ σελ.59-67 ἐξουσιαστικότητα τὶς λέξεις καὶ νὰ προ- 25. Ἁγίου Κοσμᾶ Αἰτωλοῦ, Διδ. Β’2, Ἰωάν- σαρμόζει στὸν εἱρμὸ τῆς δικῆς του σκέψε- νη Μενούνου, Κοσμᾶ τοῦ Αιτωλοῦ Διδα- ως τὶς σημασίες τῶν λέξεων καὶ στὶς περι- χές καὶ Βιογραφία, Ἀκρίτας, Ἀθήνα 2007 πτώσεις κατὰ τὶς ὁποῖες ἡ συνήθης χρήση σελ.209 χρησιμοποιεῖ τὶς λέξεις γιὰ νὰ δηλώσει ἄλλες ἔννοιες). Ἐξαιρετικὴ ἀνάλυση ἐπὶ τοῦ θέματος κάνει ὁ Κ.Γεωργούλης στὴν Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Φιλοσοφίας, Ἀθήνα 1994, ἐκδ.
  • 101.
    99 ΤΑΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΘΕΜΑΤΟΦΥΛΑΚΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ Θεώνης Μαρίνου Μπούρα, θεολόγου-ἐκπαιδευτικοῦ, Master Θεολογίας «Χ Λαύρας διαθέτει 2.242 χειρόγραφα άρη στοὺς μοναχοὺς καὶ κατέχοντας τὴν 3η θέση σὲ χειρό- τὸ ἀντιγραφικό τους ἔργο γραφα παγκοσμίως, ἐνῷ ἡ 1η θέση ὑπάρχουν οἱ φιλόλογοι. Οἱ φιλόλο- ἀνήκει ἐπίσης σὲ μοναστήρι, τὴ γοι δὲν θὰ εἶχαν ἀντικείμενο, ἐὰν μονὴ Ἁγίας Αἰκατερίνης στὸ Σινὰ οἱ μοναχοὶ μὲ τὸ ἀκούραστο ἔργο τους δὲν εἶχαν φροντίσει νὰ διασώσουν ὣς σήμερα τὰ ἔργα τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων». Αὐτὰ περίπου εἶναι τὰ λόγια τοῦ καθηγητῆ μου καὶ ὁμότι- μου πιὰ καθη- γητῆ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ ποὺ διαθέτει 4.500 χειρόγραφα ἀπὸ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κυρίου τὰ ὁποῖα τὸ 75% εἶναι ἑλληνόφωνα. Σπυρίδωνα Κοντογιάννη. Δὲν σᾶς (Τὴ δεύτερη θέση ἔχει τὸ Βατικανὸ κρύβω ὅτι ἀρχικὰ (ὅταν ἀγνοοῦσα μὲ 3.500 χειρόγραφα). τὴν ἱστορική ἀλήθεια) θεώρησα τὶς Συγκεκριμένα ἡ Μονὴ Μεγίστης διαπιστώσεις τοῦ καθηγητῆ ὑπερ- Λαύρας, μεταξὺ πολλῶν ἄλλων βολικὲς καὶ ἕνα εἶδος «ἀλληλουί- ἀρχαιοελληνικῶν χειρογράφων, σματος» ἡμῶν τῶν θεολόγων πρὸς φυλάσσει 4 χειρόγραφα τοῦ Γαλη- τὰ μοναστήρια. Ἂς παραθέσουμε νοῦ Ω69, Ω70, Ω71, Ω72, 2 χειρό- τὰ ἱστορικὰ δεδομένα ποὺ συναντή- γραφα Ἱπποκράτους «Ἀφορισμοί» σαμε ἐρευνώντας τὸ θέμα, καὶ ἐσὺ Ω68 καὶ Ω69, 3 σπάνια χειρόγραφα ἀναγνώστη θὰ ἀποφανθεῖς. τοῦ Ἀέτιου Ἀμηδινοῦ, προσωπι- 20.000 χειρόγραφα φυλάσσουν οἱ κοῦ γιατροῦ τοῦ Ἰουστινιανοῦ, βιβλιοθῆκες τῶν μοναστηριῶν τοῦ Ω63, Ω64 καὶ Ω65, 2 χειρόγραφα Ἁγίου Ὄρους. Ἡ μονὴ Μεγίστης τοῦ Θουκυδίδη καὶ τοὺς «Βίους
  • 102.
    100 Παράλληλους» τοῦ Πλουτάρχου.Ἡ βιβλία κι ἐρχόμενος ἀπὸ τὴν Κωνστα- ἴδια μονὴ φυλάσσει τὴ «Βοτανική» ντινούπολη στὸν Ἄθω, ὅπου ἵδρυσε τοῦ Διοσκουρίδη, ἔργο ποὺ ἀποτελεῖ μοναστήρι ἔφερε τὰ προσωπικά ὄνειρο κάθε φαρμακοποιοῦ, βοτανολό- του βιβλία. Ἵδρυσε στὴ μονὴ Μεγί- γου καὶ δηλητηριογνώστη. Μάλιστα στης Λαύρας ἐργαστήριο ἀντιγραφῆς εἶναι εἰκονογραφημένο μὲ ἀνεξίτηλες χειρογράφων (Scriptorium) καὶ ὅρισε μικρογραφίες. ὑπεύθυνο γιὰ τὸ ἐργαστήριο ὄχι Τὸ μοναδικὸ στὸν κόσμο νομικὸ τυχαῖο πρόσωπο ἀλλὰ τὸν πρωτοκαλ- χειρόγραφο μὲ τὶς Νεαρὲς τῶν λιγράφο Ἰωάννη καὶ βιβλιοφύλακα Κομνηνῶν (13ος αἰ.) βρίσκεται στὴ τὸν μοναχὸ Μιχαήλ. Τὸ ἔργο ἀγάπης Λαύρα. Ὁ Ἐπίκτητος, ὁ Ἑρμογένης καὶ ἀντιγραφῆς χειρογράφων συνεχί- καὶ ὁ Εὐκλείδης φυλάσσονται στὴ στηκε ἀμείωτο ἀπὸ τοὺς κατοπινοὺς μονὴ Ἐσφιγμένου. Στὴ βιβλιοθήκη μοναχοὺς τῆς Λαύρας γι’ αὐτὸ καὶ τῆς μονῆς Ἰβήρων θὰ συναντήσει ὁ στὴ μονὴ αὐτὴ λειτούργησε τὸ πρῶτο τυπογραφεῖο στὴν Ἑλλάδα τὸ 1759. Ὁ ὅσιος Θεόδωρος Στουδίτης ὀργάνωσε βιβλιοθήκη στὴ μονὴ Στουδίου στὴν Κωνσταντινούπολη συγκεντρώνοντας μεγάλο ἀριθμὸ χειρογράφων, ὄχι μόνο χριστιανῶν, ἀλλὰ καὶ ἐθνικῶν συγγραφέων, διευκολύνοντας ἔτσι στὴ γνώση, διάσωση καὶ διάδοσή τους. Σπου- δαῖα χειρόγραφα ἀρχαίας ἑλληνικῆς γραμματείας διασώζει ἡ βιβλιοθήκη τῆς μονῆς Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου στὴν Πάτμο. Θεωρεῖται μία ἀπὸ ἐρευνητὴς τὰ ἔργα ποὺ συνέθεσε ὁ τὶς καλύτερες τῆς Ἀνατολῆς καὶ ἐκεῖ Εὐριπίδης, ὁ Αἰσχύλος, ὁ Θεόκριτος, φυλάσσονται σπάνια χειρόγραφα μὲ ὁ Σοφοκλῆς καὶ ὁ Πίνδαρος. Ἡ μονὴ τὶς τραγωδίες «Ἑκάβη», «Ὀρέστης», Βατοπεδίου διασώζει χειρόγραφο τῶν «Αἴας», «Ἠλέκτρα» κ.ἄ. Ἀκόμη γεωγράφων Πτολεμαίου καὶ Στρά- τὸ παλαιότερο ἔντυπο βιβλίο τῆς βωνα μὲ ἀρ. 655 τοῦ 13ου αἰ. Τοῦτα μονῆς εἶναι ἡ «Ἀνθολογία διαφόρων φυλάσσονται ὄχι τυχαῖα στὰ παρα- ἐπιγραμμάτων ἀρχαίοις συντεθειμέ- πάνω μοναστήρια, ἀλλὰ πρόκειται γιὰ νοις σοφοῖς…», Φλωρεντία 1494.(1) ἀπολύτως συνειδητὴ πράξη ἐπιλογῆς Στὴ μονὴ Ζάβορδας βρίσκεται τῶν μοναχῶν νὰ ἀσχοληθοῦν ἀκούρα- μεταξὺ ἄλλων κωδίκων καὶ ὁ μονα- στα, δίχως ἀμοιβὴ καὶ χωρὶς θρησκευ- δικὸς κώδικας τοῦ λεξικοῦ τοῦ πατρι- τικοὺς λόγους μὲ τὴν ἀντιγραφὴ τῶν άρχη Φωτίου. Σώζονται 3 ἀντίγραφα, ἀρχαιοελληνικῶν ἔργων, ὥστε νὰ τὰ ἕνα στὴ βιβλιοθήκη τοῦ Πανεπιστη- διασώσουν ἀπὸ τὴ φθορὰ τοῦ χρόνου μίου Cambridge στὴν Ἀγγλία, ἕνα στὴ καὶ νὰ τὰ μεταδώσουν στὶς ἑπόμενες βιβλιοθήκη τοῦ Βερολίνου καὶ ἕνα γενιὲς ὡς ἑλληνικὴ κληρονομιὰ στὸν στὴ μονὴ Ζάβορδας. Τὸ τῆς Ζάβορ- πνευματικὸ κόσμο παγκοσμίως καθι- δας ὑπερέχει, διότι εἶναι τὸ μοναδικὸ στώντας τον πλουσιότερο. Ὁ ἅγιος πλῆρες, ἐνῷ τὰ ἄλλα εἶναι ἐλλιπῆ. Τὸ Ἀθανάσιος Ἀθωνίτης γιὰ παράδειγμα ἀνακάλυψε ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανε- ἦταν ἀσκητικός, ἀγαποῦσε πολὺ τὰ πιστημίου Θεσσαλονίκης κύριος
  • 103.
    101 Λίνος Πολίτης τὸ1959. Περιλαμ- τῶν ἀρχαίων. Τὰ μοναστήρια διασώ- βάνει ἀποσπάσματα ἀρχαίων Ἑλλή- ζουν, διακοσμοῦν, ἀλλὰ καὶ ἐκσυγχρο- νων συγγραφέων ποὺ σώζονταν νίζουν -θὰ λέγαμε- τὰ ἀρχαῖα κείμενα, στὴν ἐποχὴ τοῦ Φωτίου, ὄχι ὅμως καθὼς τὰ μεταγράφουν ἀπὸ τὴ μεγαλο- καὶ σήμερα π.χ. ἀρχαία κωμωδία τοῦ γράμματη-κεφαλαιογράμματη γραφὴ Κρατίνου, τοῦ Εὔπολη καὶ ἀποσπά- στὴ μικρογράμματη τῆς ἐποχῆς. Ἡ σματα ἀρχαίων Ἑλλήνων ποιητῶν μικρογράμματη γραφή, ἐξέλιξη τῆς καὶ ἱστορικῶν. Ἐπίσης χάρη στὸ βυζαντινῆς «ἐπισεσυρμένης», ἔλαβε Φώτιο καὶ στὴ μονὴ Ζάβορδας ἔχουμε τὴν ὁριστική της μορφὴ στὴν κωνστα- γνώση γιὰ τὸν Κτησία, τὸν Κόνωνα, ντινοπολίτικη μονὴ Στουδίου ἀπὸ τὸν Μέμνονα καὶ τὰ χαμένα βιβλία τὸν μοναχὸ καὶ μετέπειτα ἡγούμενο τοῦ Διόδωρου. τῆς μονῆς Νικόλαο, ὁ ὁποῖος ἔγραψε Στὴ μονὴ Παμμακαρίστου στὴν τὸ πρῶτο σωζόμενο χρονολογημένο Κωνσταντινούπολη δημιουργήθηκε χειρόγραφο στὴ μικρογράμματη κέντρο μελέτης καὶ ἀντιγραφῆς χειρο- γράφων(2). Ἡ μονὴ Μεγάλου Μετεώ- ρου διασώζει σὲ χειρόγραφα ἔργα τοῦ Ὁμήρου, τοῦ Ἡσιόδου, τοῦ Σοφοκλῆ, τοῦ Δημοσθένη καὶ τοῦ Ἀριστοτέλη. Ἐπίσης φυλάσσει τὰ πολύτιμα ἀρχέ- τυπα τῶν ἐκδόσεων Βενετίας τοῦ Ἄλδου Μανουτίου (1495) στὰ ἑξῆς ἔργα: Θεοκρίτου Εἰδύλλια, Θεόγνιδος Γνῶμαι, Ἡσιόδου Θεογονία-Ἔργα καὶ Ἡμέραι-Ἀσπὶς Ἡρακλέους κ.ἄ. Στὴ διάσωση τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γραμ- ματείας σπουδαία εἶναι ἡ συμβολὴ τῶν ἑλληνόφωνων μοναστηριῶν στὴν γραφή, τὸ Εὐαγγελιστάριο Uspenskij Κάτω Ἰταλία. Στὴν Ἀπουλία στὸ Κορι- (κώδικας Petropolitanus 219)(4). λιάνο ὤτ΄ Ὀτράντο ὑπῆρχε ἀπὸ τὸ 10ο Στὶς μοναστηριακὲς βιβλιοθῆκες αἰ. τὸ ὀρθόδοξο μοναστήρι τοῦ ἁγίου (Ἅγιον Ὄρος, Ἅγια Μετέωρα, Μονὴ Νικολάου μὲ σημαντικὴ πνευματικὴ Δουσίκου, Πάτμος κ.ἄ.) ἔχουν διασω- δραστηριότητα, καθὼς ἐκεῖ ὥς τὸ 15ο θεῖ καὶ φυλάσσονται μὲ ἀγάπη καὶ αἰ. διδάσκονταν ἀρχαῖα ἑλληνικὰ καὶ σεβασμὸ οἱ πρῶτες ἔντυπες, σπανι- λατινικὰ καὶ ἀντιγράφονταν ἀρχαῖα ότατες καὶ πολύτιμες, ἐκδόσεις τῶν κείμενα(3). ἀρχαίων Ἑλλήνων συγγραφέων, τῆς Ἡ ἀντιγραφὴ καὶ διάσωση τῶν Βενετίας κυρίως, τὰ «ἀρχέτυπα» τοῦ ἀρχαίων ἑλλήνων συγγραφέων φαίνε- Ἄλδου Μανούτιου (editions aldinae, ται ὅτι γινόταν ἀπὸ τοὺς μοναχοὺς μὲ incunabula), τοῦ τέλους τοῦ 15ου αἰ. μεράκι καὶ ἀγάπη, ἀφοῦ δὲν ἀρκοῦ- καὶ τῶν ἀρχῶν τοῦ 16ου αἰ., Ἡσίο- νταν στὴν ἁπλὴ ἀντιγραφή, ἀλλὰ δος, Πλάτων, Θεόκριτος, τραγικοὶ καλλιγραφοῦσαν καὶ διακοσμοῦσαν ποιητές, Ἀριστοτέλης, Δημοσθένης, τὰ χειρόγραφα μὲ πολὺν κόπο καὶ Ἀριστοφάνης, Λουκιανός, Στράβων κόστος καθὼς τόσο τὰ μελάνια καὶ κ.ἄ. Ἐπίσης Λεξικὰ τῆς ἀρχαίας ἑλλη- τὰ χρώματα ὅσο καὶ τὰ ὑλικὰ γραφῆς νικῆς γλώσσας, Μέγα Ἐτυμολογικόν, (πάπυροι, περγαμηνές) ἦταν ἀκριβά. Βενετία 1499 Βαρίνου Φαβορίνου, Κι ὅμως τὰ διέθεταν χάριν τῶν ἔργων Ρώμη 1523, Συντακτικὸ Ἀπολλωνίου
  • 104.
    102 Ἀλεξανδρέως τοῦ Γραμματικοῦ,Βενε- τίας, ἥτις ἀφιέρωσε ἑαυτὴν εἰς τὴν τία 1495 κ.ἄ. Ἡ ἀπόκτηση τῶν ἐντύ- τακτικὴ διδασκαλία τοῦ λαοῦ. Τὴν πων αὐτῶν κόστιζε πάρα πολὺ στὰ ἴδια ἀγάπη καὶ μέριμνα γιὰ τὰ ἀρχαῖα μοναστήρια, διότι τὸ ἔντυπο βιβλίο κείμενα διέθετε καὶ ὁ ἅγιος Ἀρέθας κατὰ τὴν πρώτη ἐμφάνισή του ἦταν ἀπὸ τὴν Πάτρα (ca 850-944) διάκονος πολὺ ἀκριβό(5). ἀρχικὰ καὶ ἀπὸ τὸ 902 μητροπολίτης Ἄραγε ἀπὸ ποῦ προέκυψε ἡ ἀγάπη Καισαρείας τῆς Καππαδοκίας. Ὑπῆρξε τῶν χριστιανῶν μοναχῶν γιὰ τὰ σοφὸς ὑπομνηματιστής, δεινὸς φιλό- ἀρχαῖα ἑλληνικὰ ἔργα; Ἴσως σχετί- λογος καὶ ἀντιγραφέας χειρόγρα- ζεται μὲ τὴν προτροπὴ τοῦ Μεγάλου φων κωδίκων κλασσικῶν Ἑλλήνων, Βασιλείου, θεμελι- ὅπως τοῦ Πλάτωνα, ωτὴ τοῦ κοινοβι- τοῦ Ἀριστοτέλη, τοῦ ακοῦ μοναστικοῦ Εὐκλείδη, τοῦ Λουκι- βίου(6), πρὸς τοὺς ανοῦ, τοῦ Αἴλιου νέους νὰ μελε- Ἀριστείδη καὶ κατηύ- τοῦν τὰ ἔργα τῶν θυνε τὴν ἔρευνα πρὸς ἀρχαίων Ἑλλήνων, τὶς πηγὲς τῆς κλασ- ὅπως τοῦ Ὁμήρου, σικῆς παιδείας καὶ τοῦ Πλάτωνα, τοῦ τῆς ἑλληνικῆς διανό- Σωκράτη(7). Ἴσως ησης καὶ σκέψης(8). ἐπειδὴ οἱ Μεγά- Ἐξέδωσε τοὺς περισ- λοι Πατέρες τῆς σότερους πλατω- Ἐκκλησίας, Βασί- νικοὺς διαλόγους λειος Καισαρείας, ἐμπλουτισμένους μὲ Ἰωάννης ὁ Χρυσό- σχόλια καὶ εἰσαγωγὲς στομος, Μέγας γιὰ τὴν πλατωνικὴ Ἀθανάσιος, Γρηγό- φιλοσοφία, ἐξέδωσε ριος Θεολόγος καὶ τὶς «Κατηγορίες» καὶ Γρηγόριος Νύσσης ἄλλα ἔργα τοῦ Ἀριστο- ἦταν γνῶστες τῆς τέλη, ἀντέγραψε ἀρχαίας ἑλληνικῆς ἔργα τοῦ Εὐκλείδη, γραμματείας καὶ τοῦ Λουκιανοῦ, τοῦ χρησιμοποιοῦσαν ὅρους τῆς ἀρχαίας Δίωνος Χρυσοστόμου, τοῦ Αἰλίου ἑλληνικῆς φιλοσοφίας. Ὁ ἅγιος Γρηγό- Ἀριστείδη, τοῦ Παυσανία, τὸ «Λεξικὸ» ριος Ναζιανζηνὸς συνέθεσε «Ἔπη» μὲ τοῦ Πολυδεύκη καὶ τὸν «Βίον Ἀπολ- τὴ μορφὴ τῶν ἐπῶν τῆς ἑλληνικῆς ποίη- λωνίου» τοῦ Φιλοστράτου. Πιθανῶς σης. Μάλιστα ὁ σπουδαῖος ἱστορικὸς συνέβαλε στὴ διαμόρφωση ἀνάλογου Παπαρρηγόπουλος γράφει γι’ αὐτοὺς πνευματικοῦ κλίματος καὶ ἀπήχη- ὅτι «ὑπερέβαλλαν κατὰ τὴν εὐγλωττία σής του στὰ μοναστήρια ἡ περίπτωση καὶ τὴν ἐπιστήμη ἅπαντας τοὺς τότε τοῦ ἁγίου Εὐσταθίου, ἀρχιεπισκόπου ζῶντας ἐθνικοὺς σοφιστὲς καὶ αὐτοὺς Θεσσαλονίκης, γνωστοῦ ὁμηριστῆ καὶ τοὺς μέχρι Πλουτάρχου προκατόχους λόγιου μητροπολίτη, ὁ ὁποῖος μὲ τὰ τους, ἀποτελέσαντες ἐποχὴν λόγου περίφημα σχόλιά του («Παρεκβολαί») νέα, μεγάλη καὶ ἔνδοξο γιὰ τὸ ἀνθρώ- στὸν Ὅμηρο, Ἰλιάδα καὶ Ὀδύσσεια, πινο γένος. Ὁ Βασίλειος καὶ ὁ Γρηγό- στὶς κωμωδίες τοῦ Ἀριστοφάνη, στὸν ριος εἶναι οἱ πρῶτοι λαμπροὶ τύποι τῆς Πίνδαρο, στὸ Διονύσιο τὸν Περιηγητὴ εὐλαβοῦς καὶ πολυμαθοῦς εὐγλωτ- κ.ἄ. πρωταγωνίστησε στὴν ἀναγέν-
  • 105.
    103 νηση τῶν κλασσικῶνσπουδῶν(9). Μονῆς Βλατάδων (Θεσσαλονίκη) ἔχει Εἶναι ἐκπληκτικὸ ὅτι ἕνας ἀπὸ τοὺς ἀναλάβει τὴν κατάρτιση λεπτομεροῦς μεγαλύτερους μελετητὲς τοῦ Ὁμήρου καταλόγου καὶ τὴ μικροφωτογράφιση παγκοσμίως εἶναι ἕνας χριστιανὸς (μικροφίλμ) ὅλων τῶν χειρογράφων. ἐπίσκοπος καὶ ἅγιος, ὁ ἅγιος Εὐστά- Ὁ βιβλιοθηκάριος τῆς Μονῆς Μεγί- θιος. στης Λαύρας ἱερομόναχος Νικόδημος Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες φυλάσσονται δηλώνει: «κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ πεῖ μὲ (μὲ τρεῖς κλειδαριὲς στὴ Μονὴ Μεγί- σιγουριὰ ποὺ θὰ βρισκόταν σήμερα στης Λαύρας) ὄχι μόνο στὶς βιβλι- ἡ ἀνθρωπότητα χωρὶς τὶς ἀρχαῖες οθῆκες τῶν μοναστηριῶν γιὰ τοὺς γνώσεις ποὺ διασώθηκαν μὲ τὰ χειρό- μελετητές-ἐρευνητές, ἀλλὰ «διαφη- γραφα τῶν βυζαντινῶν μοναστηριῶν, μίζονται δωρεὰν» καὶ προβάλλονται καὶ ἰδιαίτερα τοῦ Ἁγίου Ὅρους. Κατὰ στὸν ἁπλὸ προσκυνητὴ μέσα ἀπὸ τὴν πᾶσα πιθανότητα ἡ ἀναγέννηση τῆς πολύτιμη τέχνη τῶν μοναχῶν, τὴν Δύσης θὰ ἀργοῦσε μερικοὺς αἰῶνες». τοιχογραφία. Τοιχογραφίες ἀρχαίων Τὰ σχόλια εἶναι δικά σας.- Ἑλλήνων ποὺ κρατοῦν εἰλητάρια μὲ γραμμένο κάτι ἀπὸ τὰ κείμενά τους Παραπομπές-Πηγὲς δεσπόζουν σὲ ἰδιαίτερα περίοπτη θέση Λέκκου Εὐαγγέλου Π., Τὰ ἑλληνικὰ μοναστή- στὴ Μονὴ Μεγάλου Μετεώρου. Εἶναι ρια, Ἀθήνα 1995, σ. 25-26. ἡ ἑλληνὶς Σιβύλλα ἡ φιλόσοφος, ὁ Περιοδικὸ Ἱστορικὰ Θέματα, ἄρθρο «Βυζάντιο καὶ Ἀφροκεντρισμός», Ἁγνὴ Βασιλικοπούλου, Ἕλλην Σόλων, ὁ σοφὸς καὶ νομοθέ- ἐπικ. Καθ. Βυζαντινῆς φιλολογίας τοῦ Πανεπι- της, ὁ Ἕλλην Πυθαγόρας ὁ φιλόσοφος στημίου Ἀθηνῶν, τεῦχος 6, σ.44. καὶ μαθηματικός, ὁ Ἕλλην Θουκυδί- Περιοδικὸ Ἱστορικὰ Θέματα, ἄρθρο «Οἱ ἑλλη- δης ὁ ἱστορικός, ὁ Ἕλλην Ἀριστοτέ- νόφωνοι τῆς Κάτω Ἰταλίας, ἡ κιβωτὸς τῆς Με- λης ὁ φιλόσοφος, ὁ Ἕλλην Πλάτων ὁ γάλης Ἑλλάδας», Θεμιστοκλῆς Φ. Περτέσης, φιλόσοφος, ὁ Ἕλλην Ὅμηρος ὁ ποιη- φιλολ.-ἱστορικός, τεῦχος 20, σ. 20. τής, ὁ Ἕλλην Πλούταρχος, ὁ Ἕλλην Σοφιανοῦ Δημητρίου Ζ., «Ὀρθοδοξία καὶ Ἑλλη- Σωκράτης ὁ φιλόσοφος. Ἔτσι, διασώ- νισμός», Ἅγια Μετέωρα 2007, σ. 17-19. ζεται καὶ μεταλαμπαδεύεται, ἔστω Ἒνθ’ ἀνωτ. σ. 21. κάτι λίγο, ἀπὸ τὸν κάθε καὶ τὴν κάθε Παπαδοπούλου Στυλιανοῦ Γ., Πατρολογία Β΄, σοφὸ τῆς ἀρχαιότητας μὲ τρόπο ἁπλὸ Ἀθήνα 1990, σ. 361. Βασιλείου Καισαρείας τοῦ Μεγάλου ἅπαντα τὰ καὶ αἰσθητικὰ ὡραῖο στὸν ἐπισκέ- ἔργα, ΕΠΕ τ. 7 , σ. 320. πτη τῆς Μονῆς Μεγάλου Μετεώρου Σοφιανοὺ Δημητρίου Ζ., «Ὀρθοδοξία καὶ Ἑλλη- ἀπὸ ὅποια χώρα καὶ ἂν προέρχεται. νισμός», Ἅγια Μετέωρα 2007, σ.19. Ὁ σοφὸς Ἀριστοτέλης δεσπόζει σὲ Ἒνθ’. ἀνωτ. παλιὰ τοιχογραφία στὴ Μονὴ Φιλαν- Ἱερομ. Νικοδήμου Λαυριώτη, «Τὰ χειρόγραφα θρωπινῶν στὸ Νησάκι Ἰωαννίνων. τοῦ Ἁγίου Ὅρους», περιοδ. ΑΝΤΙ, 1991. Σήμερα, τὸ ἐνδιαφέρον τῶν μοναχῶν http://www.katakali.net γιὰ τὰ ἀρχαῖα κείμενα δὲν ἑστιάζεται http://www.apologitis.com πιὰ στὴ μεταγραφή τους ἀπὸ τὴ μεγα- λογράμματη στὴ μικρογράμματη, ἀλλά, κατὰ τὶς σύγχρονες ἀνάγκες, στὴν εὔκολη προσέγγισή τους ἀπὸ τοὺς ἐρευνητὲς μέσῳ τῆς σύγχρο- νης τεχνολογίας. Τοῦτο συνάγεται ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ Πατριαρχικὸ Ἵδρυμα Πατερικῶν Μελετῶν τῆς
  • 106.
    104 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ἱστορία Κων/νου Δεσποτόπουλου Τ ὸν τελευταῖο καιρὸ ἀναθε- ωρητὲς τῆς ἑλληνικῆς ἱστο- ρίας προσπαθοῦν νὰ ἀλλάξουν τὰ ἱστορικὰ δεδομένα, παρουσιάζο- ντας καινοφανεῖς ἀπόψεις γιὰ νὰ ἀνατρέψουν τὴν ἱστορική ἀλήθεια. Στόχος τους, νὰ ξαναγράψουν τὴν Ἱστορία ὑπὸ τὸ πρίσμα μίας κατευ- θυνόμενης, δῆθεν «προοδευτικῆς» ἰδεολογίας, μὲ ἐπικάλυμμα τὴν «ἐπιστημονικὴ τεκμηρίωση» ἀπὸ θολὲς πηγές. Μειώνουν τὸν ρόλο τῆς Ἐκκλησίας στὴν Ἐπανάσταση τοῦ ’21, σπιλώνουν ἀγωνιστὲς (Κολοκο- τρώνης) καὶ τονίζουν ὅτι «ἡ ἐπίσημη Ἐκκλησία ἦταν ἀντίθετη στὴν Ἐπανάσταση καὶ τοὺς ἐλάχιστους ἀνώτερους κληρικοὺς ποὺ ἐλάμβα- ναν μέρος ὁ Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ ἀπειλοῦσε ὅτι θὰ ἀφορίσει». Ἀποτελοῦν ὅμως αὐτὰ πραγ- ματικὴ ἀντίθεση τῆς Ἐκκλησίας πρὸς τὴν Ἐπανάσταση τοῦ ’21; Τὴν ἀπάντηση στοὺς κατευθυνό- μενους ἱστορικοὺς δίνει, μέσα ἀπ’ τὰ γραπτά του, ὁ πιὸ ἁρμόδιος ἀπ’
  • 107.
    105 ὅλους, ὁ ἀκαδημαϊκὸς- ἱστορικὸς Καὶ ἀλίμονο γιὰ τὸ γένος τῶν Ἑλλή- Κωνσταντῖνος Δεσποτόπουλος: νων, ἂν δὲν τὸ ἔκανε. «Εἶναι, φρονῶ, ἱστορικὰ ἐπιπό- Ἐξάλλου, ἐπισημαίνουμε ὅτι λαιη μία τέτοια γνώμη. Ἀγνοεῖται ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἐπαναστάσεως, ἀπὸ τοὺς φορεῖς της ὅτι ἀποστολὴ Ἀλέξανδρος Ὑψηλάντης, εἶχε τῆς Ἐκκλησίας ἦταν νὰ σώσει ζωὲς διαμηνύσει ἀπὸ τὸν Ἰανουάριο τοῦ Ἑλλήνων καὶ ὅτι μὲ τὴν ἔναρξη τῆς 1821 πρὸς τὸν Θεόδωρο Κολοκο- Ἐπανάστασης τὸ μέγα πλῆθος τῶν τρώνη ὅτι ἐνδέχεται ὁ Πατριάρχης Ἑλλήνων, κατοίκων ἐκτεταμένων νὰ προβεῖ σὲ ἀποκήρυξη τῆς Ἐπανα- περιοχῶν τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτο- στάσεως, γιὰ νὰ προστατεύσει τοὺς κρατορίας, βρέθηκαν αὐτομάτως Ἕλληνες τῶν μὴ ἐπαναστατημέ- σὲ κατάσταση ὁμηρείας. νων περιοχῶν, καὶ ἡ ἀποκήρυξη Καὶ συνεχίζει ὁ Κ. Δεσποτόπου- αὐτὴ δὲν θὰ ἐκφράζει τὸ πραγμα- λος, ἀποστομώνοντας τοὺς διαστρε- τικὸ φρόνημά του (σ.σ.: αὐτὸ τὸ βλωτές τῆς Ἱστορίας: στοιχεῖο, οἱ... προοδευτικοὶ κατευ- «Ἐκινδύνευσε τότε νὰ ἐξολο- θυνόμενοι ἱστορικοὶ σκοπίμως τὸ θρευθεῖ μέγα πλῆθος Ἑλλήνων καὶ ἀποσιωποῦν!). οἱ ἄντρες τῆς Φιλικῆς Ἐταιρείας νὰ Δυὸ ἄντρες ὑπῆρξαν τότε καταστοῦν ὀλετῆρες τοῦ Γένους. σωτῆρες τοῦ ἔθνους. Ὁ Ἐθνομάρ- Ὁ Σουλτάνος, ἔξαλλος, ὅταν ἔμαθε τυρας Πατριάρχης Γρηγόριος τὴν Ἐπανάσταση, ὑπέγραψε Ε΄καὶ ὁ Ἰωάννης Καποδίστριας, ὁ διάταγμα ἐξοντωτικὸ τῶν Ἑλλήνων ὁποῖος ἔσωσε τὴν Ἐπανάσταση μὲ τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. τὴ διπλωματικὴ δεξιοτεχνία του, Χρειαζόταν, ὅμως, νὰ τὸ προσυπο- καθὼς ἐπέτυχε στὸ Λάιμπαχ νὰ γράψει καὶ ὁ θρησκευτικὸς τῶν ματαιώσει ἀπόφαση τῶν ἐκεῖ συγκε- Τούρκων ἡγέτης. Καὶ ὁ τότε κάτο- ντρωμένων ἀρχηγῶν τῶν Μεγάλων χος τοῦ ἀξιώματος αὐτοῦ Χατζὴ τότε Δυνάμεων γιὰ ἐπέμβαση τοῦ Χαλὶλ ἐφέντης, ἀνὴρ φιλάνθρωπος, ἀντεπαναστατικοῦ συνασπισμοῦ ἀρνήθηκε νὰ τὸ προσυπογράψει μὲ τῶν ἐναντίον τοῦ ἐθνικοαπελευθε- τὸ ἐπιχείρημα ὅτι δὲν ἐπιτρέπει τὸ ρωτικοῦ ἀγώνα τῶν Ἑλλήνων καί, Κοράνι σφαγὴ ἀθώων καὶ μυστικὰ μάλιστα, γιὰ νὰ ἐπιτύχει τὴ ματαί- διαμήνυσε πρὸς τὸν Πατριάρχη ωση αὐτή, ἐδέησε νὰ συντάξει ὁ νὰ τὸν ἐνισχύσει πρὸς τὴ σωστικὴ ἴδιος ἀποκήρυξη τοῦ Ἀλεξάνδρου ἄρνησή του. Ὑψηλάντη ὡς Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐπανα- στάσεως τῶν Ἑλλήνων... Τιμὴ καὶ δόξα Δυὸ «ἀποκηρύξεις», λοιπόν, συνέβαλαν κρίσιμα γιὰ τὴν περί- «Γιὰ νὰ σωθοῦν οἱ Ἕλληνες, ὁ σωση τὸ 1821 τοῦ Γένους τῶν μόνος τρόπος ἦταν ὁ θρησκευτι- Ἑλλήνων καὶ γιὰ τὴ μὴ καταστολὴ κός τους ἡγέτης, ὁ Πατριάρχης, μὲ διεθνῆ σύμπραξη τῆς ἀπελευθε- νὰ ἀποκηρύξει τὴν Ἐπανάσταση. ρωτικῆς του Ἐπαναστάσεως. Καὶ Καὶ ἀνήκει τιμὴ καὶ δόξα στὸν ἀποτελεῖ σφάλμα οἰκτρὸ τῶν ἱστο- Πατριάρχη Γρηγόριο τὸν Ε΄ γιὰ τὴ ρικῶν ἡ γνώμη γιὰ τὶς σωτήριες σωστικὴ τοῦ ὑπόδουλου Γένους αὐτὲς «ἀποκηρύξεις» ὅτι ἐνέχουν ἀπόφασή του νὰ προβεῖ σὲ ἀποκή- ἀντίθεση τῶν αὐτουργῶν τους πρὸς ρυξη τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821. τὴν Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση.
  • 108.
    106 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ Γεωργίου Χ. Γκαβαρδίνα Λέκτορος Τμήματος Ποιμαντικῆς καὶ Κοινωνικῆς Θεολογίας τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Α.Π.Θ. τοῦ ἀνθρώπου κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ νὰ εἰσαγάγει τοὺς ἀνθρώ- πους στὴ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Γι’ αὐτὸν τὸν λόγο ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ ἔχει τὸ χαρακτήρα τῆς ἀπολύτου ἀναγκαιότη- τος. Πρὸς ἐκπλήρωση τῆς ἀποστολῆς αὐτῆς ὀφεί- λει ἡ Ἐκκλησία νὰ ἔλθει πρωτίστως σὲ ἐπικοι- νωνία πρὸς τὴν πολι- τεία καὶ στὴ συνέχεια πρὸς τὶς ἄλλες θρησκευ- τικὲς ὁμολογίες. Ἀπὸ τὴν ἐπικοινωνία αὐτὴ πηγά- ζουν ὁρισμένες νομικὲς σχέσεις μεταξὺ Ἐκκλη- σίας καὶ Πολιτείας. Ἡ Ἐκκλησία καὶ ἡ Πολιτεία ἕλκουν τὴν ἀρχή τους ἀπὸ μία καὶ κοινὴ πηγή. Ἡ Ἐκκλη- σία ἱδρύθηκε ἀπὸ τὸν Θεὸ καὶ ἡ γέννηση τῆς Πολι- Ἡ τείας εἶναι ἔργο τῶν περὶ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ εἶναι κόσμου βουλῶν τῆς Θείας Πρόνοιας. μία στὸν κόσμο καὶ προορίζε- Παρὰ ταῦτα Ἐκκλησία καὶ Πολιτεία ται νὰ ὑπάρχει μέχρι συντελείας τῶν διακρίνονται μεταξύ τους οὐσιωδῶς. αἰώνων, νὰ κατευθύνει τὴ θέληση Τόσο ἡ Ἐκκλησία, ὅσο καὶ ἡ Πολι-
  • 109.
    107 τεία εἶναι αὐτοτελὴςκαὶ στὴ σφαίρα ἔγκειται στοὺς ἐπιδιωκόμενους τῆς δικαιοδοσίας τους ἀνεξάρτητη ἡ στόχους τους. Ἡ Ἐκκλησία σκοπὸ μία ἀπὸ τὴν ἄλλη. καὶ ἀποστολὴ ἔχει τὴν ἐν Χριστῷ Κατ’ ἀρχὴν ἡ διαφορά τους ἔγκει- σωτηρία τῶν ἀνθρώπων καὶ τοῦ ται στὴν ἵδρυσή τους. κόσμου, ἐνῷ ἡ Πολιτεία ἐπιδιώκει Ἡ Ἐκκλησία ἱδρύθηκε ἀμέσως τὴν ἐπικράτηση τῆς νομιμότητος ἀπὸ τὸν Θεὸ (Ματθ. 16,18) καὶ στὶς μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων ἐπίγειες ἐφοδιάσθηκε ἀπὸ τὸν ἱδρυτή της μὲ σχέσεις. Πρὸς πραγμάτωση τῶν ὁρισμένο ὀργανισμὸ (Ματθ. 18,20. σκοπῶν της τόσο ἡ Ἐκκλησία, ὅσο Πράξ. 15, 28). καὶ ἡ Πολιτεία διαθέτει ἴδια μέσα, Οἱ πολιτεῖες ἱδρύθηκαν ἐμμέ- ἡ μὲν Ἐκκλησία πνευματικά, ἡ δὲ σως ἀπὸ τὸν Θεό, διὰ τῆς ἐμφυτεύ- Πολιτεία γήινα καὶ ὑλικά. σεως στοὺς ἀνθρώπους τῆς ἐφέσεως Ὁ Χριστὸς καθόρισε ἐπακριβῶς πρὸς συμβίωση καὶ ἕνωση, ἀπὸ τὴν τὰ ὅρια μεταξὺ Ἐκκλησίας καὶ Πολι- Ὁ Χριστὸς καθόρισε ἐπακριβῶς τὰ ὅρια μεταξὺ Ἐκκλησίας καὶ Πολιτείας ἐπισημαίνοντας τὸ ἀνεξάρτητο καὶ αὐτοτελὲς κάθε μίας «ἀπόδοτε τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ καὶ τὰ τοῦ Καίσαρος, Καίσαρι». ὁποία προέκυψαν οἱ ὀργανωμένες τείας ἐπισημαίνοντας τὸ ἀνεξάρτητο μὲ ἀνθρώπινους νόμους πολιτεῖες. καὶ αὐτοτελὲς κάθε μίας «ἀπόδοτε τὰ Μία ἄλλη βασικὴ διαφορά τους εἶναι τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ καὶ τὰ τοῦ Καίσα- ὅτι ἡ Ἐκκλησία δὲν περιορίζεται ἐν ρος, Καίσαρι». τόπῳ καὶ χρόνῳ, ἀλλὰ προορίζεται Βάσει αὐτῆς τῆς ἀρχῆς πρέπει νὰ γιὰ ὅλους τους ἀνθρώπους τῆς γῆς ἀποφεύγεται ὁποιαδήποτε ἀπόπειρα καὶ σὲ κάθε ἐποχή, ἐνῷ ἡ πολιτικὴ συγχωνεύσεως τῶν δυὸ ὀργανισμῶν, περιφέρεια ἐπεκτείνεται σὲ ὁρισμένο εἴτε μὲ τὴν ὑποταγὴ τῆς Ἐκκλησίας χρόνο καὶ χῶρο καὶ περιλαμβάνει στὴν Πολιτεία (Καισαροπαπισμός), ὁρισμένο λαὸ ἢ λαοὺς ἐντὸς ἀκριβῶς εἴτε μὲ τὴν ὑποταγὴ τῆς Πολιτείας καθορισμένων γεωγραφικῶν ὁρίων. στὴν Ἐκκλησία (παποκρατία, ἱερο- Συνεπῶς, Ἐκκλησία ὑπάρχει μόνον κρατία, θεοκρατία). μία, ἐνῷ πολιτεῖες ὑπάρχουν πολλές. Τὸ ζητούμενο εἶναι ἡ ἁρμονικὴ Ἡ Ἐκκλησία παραμένει ἀμετάβλητη συνεργασία τῶν δυὸ ὀργανισμῶν, καὶ διαρκὴς ἀνὰ τοὺς αἰῶνες, οἱ δηλ. ἡ ἀρχὴ τῆς συναλληλίας. Πολιτεῖες ὅμως σχηματίζονται καὶ Δυστυχῶς, ὁ θεμελιώδης καὶ χρυσὸς ἀφανίζονται στερούμενες τῶν ἰδιο- αὐτὸς κανόνας τῶν σχέσεων Ἐκκλη- τήτων τῆς Ἐκκλησίας. σίας καὶ Πολιτείας δὲν κατέστη Ἡ οὐσιωδέστερη ὅμως διαφορὰ δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθεῖ πάντοτε, μεταξὺ Ἐκκλησίας καὶ Πολιτείας ἰδιαίτερα στὴ Δύση.
  • 110.
    108 Οἱ διαμορφωθεῖσες σχέσεις βάνεται συνήθως στὰ συστήματα μεταξὺ Ἐκκλησίας καὶ διαφόρων παραλληλίας. κρατῶν, διὰ μέσου τῶν αἰώνων, διακρίνονται σὲ δυὸ βασικὰ συστή- α. Συστήματα ὑπαλληλίας ματα, τὰ συστήματα ὑπαλληλίας καὶ τὰ συστήματα παραλληλίας. Κατὰ τὰ συστήματα ὑπαλληλίας Στὰ συστήματα ὑπαλληλίας ἐπέρχεται συγχώνευση τῶν δυὸ κατατάσσονται τὸ ἱεροκρατικὸ καὶ ὀργανισμῶν, τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς τὸ πολιτειοκρατικὸ σύστημα, μὲ Πολιτείας, εἴτε μὲ τὴν ὑποταγὴ τῆς τρεῖς διαφορετικὲς ἐκδοχές, δηλ. τὸν Πολιτείας στὴν Ἐκκλησία (ἱεροκρα- καισαροπαπισμό, τὸν κρατικισμὸ τικὸ σύστημα, παποκρατία), εἴτε μὲ (territorialismus) καὶ τὴν ἀπολυ- τὴν ὑποταγὴ τῆς Ἐκκλησίας στὴν ταρχία τῶν καθολικῶν κρατῶν. Πολιτεία (πολιτειοκρατικὸ σύστημα, Στὰ συστήματα παραλληλίας καισαροπαπισμός). κατατάσσονται τὸ σύστημα τῆς ὁμοταξίας, τὸ σύστημα τοῦ τελείου i.Τὸ ἱεροκρατικὸ σύστημα χωρισμοῦ τῆς Ἐκκλησίας ἀπὸ τῆς (παποκρατία - παποκαισαρισμός) Πολιτείας καὶ τὸ σύστημα τῆς συναλληλίας. Τὸ ἱεροκρατικὸ σύστημα, ποὺ Τὸ ἀποκαλούμενο σύστημα τῆς διαμορφώθηκε ὑπὸ τὴν ἐπίδραση «νόμῳ κρατούσης Πολιτείας» εἶναι τῶν ἰδεῶν τοῦ ἱεροῦ Αὐγουστίνου, πολιτειοκρατικό, παρότι περιλαμ- ἀποτελεῖ πλήρη ὑποταγὴ τῆς Πολι-
  • 111.
    109 τείας στὴν Ἐκκλησία.Ἐφαρμό- καθὼς καὶ ἡ Σουηδία. σθηκε κυρίως στὴ Δύση. Σύμφωνα μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ Κρατικισμὸς (Territorialismus) ἡ ἱερατικὴ ἐξουσία καὶ ἰδιαίτερα ὁ Πάπας, θεωρεῖται ὡς ἡ κορυφὴ τῆς Σύμφωνα μὲ τὸ σύστημα αὐτό, πνευματικῆς καὶ τῆς πολιτειακῆς τὸ ὁποῖο ἐμφανίσθηκε στὶς προτε- ἐξουσίας. Οἱ κοσμικοὶ ἄρχοντες σταντικὲς χῶρες, ἡ Ἐκκλησία εἶναι ὑποτάσσονται στὴν ἱερατικὴ ἐξου- ὑποταγμένη στὴν Πολιτεία καὶ σία, ἡ ὁποία καὶ χαρακτηρίζει τοὺς κυβερνᾶται ἀπὸ πολιτικοὺς ὑπαλ- νόμους τῆς Πολιτείας ὡς συμφώ- λήλους, ἐνῷ τὰ μέλη της ἐξαναγκά- νους ἢ ἀντιτιθεμένους πρὸς τὸ θεῖο ζονται σὲ ἐκτέλεση τῶν ἐκκλησια- θέλημα. Ἀνάλογη πρὸς τὸν χαρα- στικῶν τους καθηκόντων ἀπὸ τὴν κτηρισμὸ αὐτὸν εἶναι καὶ ἡ ὑποχρέ- Πολιτεία. Ἡ Πολιτεία ἐπίσης, ἀσκεῖ ωση τῶν πολιτῶν νὰ ὑποταγοῦν ἢ καὶ τὴ νομοθετικὴ ἐκκλησιαστικὴ ὄχι στοὺς νόμους αὐτούς. Ἡ ἐφαρ- ἐξουσία. μογὴ τοῦ ἱεροκρατικοῦ συστήματος ποικίλλει ἀπὸ ἐποχὴ σὲ ἐποχή. Ἀπολυταρχία τῶν Καθολικῶν κρατῶν ii. Τὸ πολιτειοκρατικὸ σύστημα Τὸ πολιτειοκρατικὸ αὐτὸ Ἐκ διαμέτρου ἀντίθετο σύστημα σύστημα ἐμφανίσθηκε στὰ κατὰ πρὸς τὴν ἱεροκρατία εἶναι τὸ πολι- πλειοψηφία καθολικὰ κράτη τῆς τειοκρατικό, συμφώνως πρὸς τὸ Γαλλίας, τῆς Βαυαρίας καὶ τῆς ὁποῖο ἡ Ἐκκλησία ὑποτάσσεται Αὐστρίας. Κατὰ τὸ σύστημα αὐτό, στὴν Πολιτεία. Στὸ πρόσωπο τοῦ διὰ τοῦ θρησκευτικοῦ ἐξαναγκα- ἀνωτάτου ἄρχοντος τῆς Πολιτείας σμοῦ, ὑπήχθησαν ὅλα τὰ ἐκκλησια- συγκεντρώνεται καὶ ἡ πολιτικὴ στικὰ ζητήματα στὴν Πολιτεία. Ἀπὸ καὶ ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἐξουσία. Τὸ τὴν ὑπαγωγὴ αὐτὴ δὲν ἑξαιρεῖται σύστημα αὐτὸ ἐμφανίζεται μὲ τὶς οὔτε ὁ ἐκκλησιαστικὸς βίος τῶν ἀκόλουθες τρεῖς μορφές. πολιτῶν. Καισαροπαπισμὸς β) Συστήματα παραλληλίας Κατὰ τὸ σύστημα αὐτὸ ὁ ἡγεμό- Τὰ συστήματα παραλληλίας νας εἶναι καὶ ὁ ἀνώτατος ἐκκλησια- ἔχουν τὸ χαρακτηριστικὸ ὅτι ἡ μία στικὸς ἄρχοντας. Κατὰ τὴν ἄσκηση ἐξουσία διακρίνεται ἀπὸ τὴν ἄλλη τῶν καθηκόντων του μεριμνᾶ ὄχι σαφῶς καὶ τίθενται παραλλήλως, μόνον περὶ τῶν ἐγκοσμίων καὶ ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὶς σχέσεις οἱ ὁποῖες περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν ὑλικῶν τὶς συνδέουν. Τὰ συστήματα αὐτὰ ἀγαθῶν στοὺς πολίτες, ἀλλὰ καὶ διακρίνονται σέ: περὶ τῶν ψυχῶν αὐτῶν. Κράτος στὸ ὁποῖο διατηρεῖται μέχρι σήμερα i. Τὸ σύστημα τῆς ὁμοταξίας τὸ καισαροπαπικὸ σύστημα εἶναι ἡ Μεγάλη Βρετανία, τῆς ὁποίας ὁ βασι- Κατὰ τὸ σύστημα αὐτό, οὔτε ἡ λιὰς εἶναι καὶ ὁ ἀνώτατος ἄρχοντας Πολιτεία ἀσκεῖ κάποια ἐξουσία ἐπὶ τῆς Πολιτείας καὶ τῆς Ἐκκλησίας, τῆς Ἐκκλησίας, οὔτε ἡ Ἐκκλησία
  • 112.
    110 ἐπὶ τῆς Πολιτείας,ἀλλὰ καὶ οἱ δυὸ Ἡνωμένες Πολιτεῖες Ἀμερικῆς), ὀργανισμοὶ θεωροῦνται ἰσότιμοι. Τὰ ἡ ἀδιαφορία πρὸς τὴν Ἐκκλησία ὅρια τῆς δικαιοδοσίας τῆς Ἐκκλησίας (Γαλλία). Σὲ ἄλλες περιπτώσεις καὶ τῆς Πολιτείας καθορίζονται μὲ ὁ χωρισμὸς αὐτὸς καλύπτει τὴν συμβάσεις ποὺ συνάπτονται μεταξὺ σαφῶς ἐχθρικὴ στάση τῆς Πολιτείας τῶν ἐκπροσώπων τους. Οἱ συμβά- πρὸς τὴν Ἐκκλησία καὶ ἀποτελεῖ τὸ σεις αὐτὲς ὀνομάζονται Κογκορ- κάλυμμα τοῦ ἐπισήμως ἤ ἀνεπισή- δάτα. μως διεξαγομένου διωγμοῦ. ii. Τὸ σύστημα τοῦ τελείου iii. Τὸ σύστημα τῆς συναλληλίας χωρισμοῦ τῆς Ἐκκλησίας ἀπὸ τὴν Πολιτεία Τὸ σύστημα αὐτὸ ἐπικράτησε στὴ χριστιανικὴ Ρωμαϊκὴ αὐτοκρα- Κατὰ τὸ σύστημα αὐτό, ἡ Πολι- τορία (Βυζάντιο) καθ’ ὅλη τὴ διάρ- τεία θεωρεῖ τὴ θρησκεία ὡς ἀπολύ- κειά της. Κατὰ τὴ γνωστὴ διάταξη τως ἰδιωτικὴ ὑπόθεση, τὴν δὲ τοῦ Ἰουστινιανοῦ, στὸν πρόλογο Ἐκκλησία ὡς νομικὸ πρόσωπο ἰδιω- τῆς Ἱ. Νεαρᾶς του, οἱ ἐπὶ γῆς ἐξου- τικοῦ δικαίου, δηλαδὴ σὰν ἕνα ἁπλὸ σίες εἶναι δυό, ἡ ἱερωσύνη καὶ ἡ σωματεῖο. Σὲ μερικὲς περιπτώσεις τὸ βασιλεία. Καὶ οἱ δυὸ αὐτὲς ἐξου- Κράτος τηρεῖ ἔναντι τῶν θρησκευ- σίες προέρχονται ἀπὸ τὸν Θεό, ὅμως τικῶν Ὁμολογιῶν τῆς ἐπικρατείας διακρίνονται σαφῶς μεταξύ τους. του εὐμενῆ οὐδετερότητα (π.χ. Παρὰ τὴ διάκρισή τους συνεργάζο-
  • 113.
    111 νται στενὰ πρὸςὄφελος τῶν ἀνθρώ- τείας ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ iii) μὲ πων, τόσο γιὰ τὰ πνευματικά, ὅσο τὴν ἠθικὴ καὶ ὑλικὴ ἐνίσχυση τῆς καὶ γιὰ τὰ ὑλικὰ θέματα. Ἡ Ἐκκλη- Ἐκκλησίας ἀπὸ τὴν Πολιτεία. σία εἶναι πρωτογενὴς πηγὴ δικαίου Ἡ ἀναγνώριση μίας Ἐκκλησίας καὶ νομοθετεῖ μέσῳ τῶν συνόδων ὡς ἐπικρατούσης θρησκείας γίνε- της ἀνεξαρτήτως ἀπὸ τὴν Πολιτεία. ται συνταγματικῶς. Οἱ ὑπόλοιπες Ἡ Πολιτεία νομοθετεῖ καὶ αὐτὴ ἐκκλησίες ἢ θρησκεῖες εἶναι καὶ περὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν ζητημά- αὐτὲς ἐλεύθερες, τυγχάνουν νομικῆς των σύμφωνα ὅμως μὲ τὶς διατάξεις προστασίας, ἡ Πολιτεία ὅμως δείχνει τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου τῆς Ἐκκλη- εἰδικὴ μεταχείριση ἔναντι τῆς σίας καὶ κατόπιν συμφώνου γνώμης ἐπικρατούσης θρησκείας. τῆς Ἐκκλησίας. Οἱ ἱεροὶ κανόνες Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας ἄσκηση εἶναι ὑποχρεωτικοὶ γιὰ τὴ διοίκηση τῆς ἐποπτείας ἐκ μέρους τῆς Πολι- τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἀναγνωρίζονται τείας εἶναι ἐποπτεία ἐπὶ τῶν λεγομέ- ἀπὸ τὴν Πολιτεία ὡς ἔχοντες ἰσχὺ νων ἐξωτερικῶν πραγμάτων (sacra πολιτειακῶν νόμων. Σὲ περίπτωση externa) τῆς Ἐκκλησίας. Κατὰ τὴν συγκρούσεως ἱερῶν κανόνων καὶ ἄσκηση τῆς ἐποπτείας αὐτῆς ἡ Πολι- νόμων τῆς Πολιτείας ὑπερισχύουν τεία δὲν ἐπεμβαίνει στὰ καλούμενα καὶ ἀπὸ πολιτειακῆς πλευρᾶς οἱ ἱεροὶ ἐσωτερικὰ ζητήματα τῆς Ἐκκλη- κανόνες. σίας (sacra interna), δηλαδὴ τὰ ἀφορῶντα στὰ δόγματα, τὴ λατρεία, iv. Τὸ σύστημα τὶς χειροτονίες, τὴν ἐσωτερικὴ διοί- τῆς «νόμῳ κρατούσης Πολιτείας» κηση κ.λπ. Ἡ ἠθικὴ καὶ ὑλικὴ ἐνίσχυση Κατὰ τὸ σύστημα αὐτό, ἡ Ἐκκλη- πρὸς τὴν Ἐκκλησία καὶ ἡ ἐπιβολὴ σία διακρίνεται σαφῶς ἀπὸ τὴν σεβασμοῦ πρὸς αὐτὴ παρέχεται ἀπὸ Πολιτεία, ἀλλὰ ἀπολαμβάνει ἰδιαι- τὸ Κράτος εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέ- τέρας προστασίας ἀπὸ τὴν Πολιτεία. σως, (ποινὲς κατὰ τῶν χλευαζόντων Ἡ θέση τῆς Ἐκκλησίας ἐντὸς τῆς τὴν ἐπίσημη θρησκεία, ἀργία κατὰ Πολιτείας εἶναι προνομιοῦχος θέση τὶς Κυριακὲς καὶ ἑορτές, τιμωρία νομικοῦ προσώπου ἢ ὀργανισμοῦ. τῶν ἀντιποιουμένων τὸ θρησκευ- Οἱ σχέσεις κράτους Ἐκκλησίας τικὸ ἀξίωμα, συνδρομὴ τῆς Πολι- καὶ Πολιτείας δὲν ρυθμίζονται διὰ τείας πρὸς ἐκτέλεση τῶν ἀποφάσεων συμβάσεως (Κογκορδάτου) μεταξύ τῶν ἐκκλησιαστικῶν δικαστηρίων, τους, ἀλλὰ μονομερῶς ὑπὸ τῆς Πολι- μισθοδοσία τοῦ κλήρου κ.λπ.- τείας μὲ Συνταγματικὲς ἢ ἄλλες νομικὲς διατάξεις. Τὸ σύστημα αὐτὸ περικλείει τὸν κίνδυνο νὰ μετα- βληθεῖ σὲ ἄκρατη πολιτειοκρατία, παρότι περιλαμβάνεται στὰ συστή- ματα παραλληλίας. Τὸ σύστημα τῆς «νόμῳ κρατού- σης Πολιτείας» ἐκδηλώνεται: i) Μὲ τὴν ἀνακήρυξη κάποιας Ἐκκλη- σίας ὡς ἐπικρατούσης θρησκείας, ii) μὲ τὴν ἄσκηση ἐποπτείας τῆς Πολι-
  • 114.
    112 Η ΕΥΛΑΒΕΙΑ ΤΩΝ ΠΙΣΤΩΝ ΣΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ παράδοση Ἀρχιμανδρίτου Ἀχιλλίου Τσούτσουρα, Πρωτοσυγκέλλου τῆς Ἱ. Μ. Λαρίσης καὶ Τυρνάβου Δ ικαιολογημένη καὶ αὐτονόητη, ἀλλὰ καὶ ἀπόλυτα σεβαστὴ εἶναι ἡ ἀληθινὴ ἀγάπη καὶ ἡ πραγ- ματικὴ καὶ ὄχι ὑποκριτικὴ εὐλάβεια τῶν πιστῶν καὶ εὐλαβῶν χριστιανῶν πρὸς τὸ σεπτὸ πρόσωπο τῆς Ὑπερα- γίας Θεοτόκου. Στὴ χάρη Της, ἀλλὰ καὶ στὸ χαρι- τόβρυτο εἰκόνισμά Της σκύβουν εὐλαβικά, ἄρχοντες καὶ πένητες, πλούσιοι καὶ πτωχοί, ἀσθενεῖς καὶ εὔρωστοι, ἐπιφανεῖς καὶ ἁπλοϊ- κοὶ ἄνθρωποι, προκειμένου νὰ Τῆς ἐναποθέσουν τὰ καρδιακά τους αἰτή- ματα καὶ νὰ δεχθοῦν τὴν ἐπίσκεψή Της, νὰ νιώσουν τὴ συναντίληψή Της. Τί σημαίνει ὅμως πραγματικὰ ἡ λέξη εὐλάβεια; Ἡ εὐλάβεια, κατὰ τοὺς θεόπνευ- στους Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, εἶναι ὁ δρόμος τοῦ οὐρανοῦ, εἶναι πνοὴ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, εἶναι καταύγασμα τῆς θείας χάριτος, εἶναι ἀπαύγασμα τῶν τριῶν θεολογικῶν ἀρετῶν -τῆς πίστεως, τῆς ἐλπίδος καὶ τῆς ἀγάπης -, εἶναι ἡ νοερὴ καὶ καρδιακὴ ἔλλαμψη, ποὺ γεννιέται
  • 115.
    113 ἀπὸ τὴ μελέτηκαὶ τὴ βίωση τῶν δεῖ κάπου γραμμένο, τὸ ἀσπάζεται θείων πραγμάτων, καὶ ποὺ μεταμορ- καὶ αὐτὸ μὲ εὐλάβεια καὶ γλυκαίνε- φώνει τὸν ἄνθρωπο, κάνοντάς τον ται ἐσωτερικὰ ἡ ψυχή του. φίλο τοῦ Θεοῦ καὶ ἐχθρό του διαβό- Αὐτὸν τὸν γλυκασμὸ νιώθει ἡ λου, ἐραστὴ τῆς ἀρετῆς καὶ ἀντί- ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου, ὅταν ἐπικα- παλο τῆς κακίας. Ἡ εὐλάβεια εἶναι λεῖται τὴ χάρη τῆς Παναγίας μας! τὸ κλειδὶ τῆς θύρας τοῦ παραδείσου. Στέκεται ἐκστατικὸς μπροστὰ Θὰ τὴν ἀποκτήσεις, μᾶς καταθέτουν στὴ μεγαλωσύνη Της, ἀλλοιώνεται οἱ Ἅγιοι Πατέρες, θὰ τὴν καλλιεργή- ἐσωτερικὰ κάθε φορὰ ποὺ ψελλίζει σεις, θὰ τὴν ἑδραιώσεις καὶ θὰ τὴν τὸ θεῖο Της ὄνομα, θλίβεται πολὺ ἀναπτύξεις μέσα στὴν καρδιά σου ὅταν διαπιστώνει τὴν ἀδυναμία του σιγά-σιγά, μὲ συνεχῆ ἀγώνα, μὲ τὴ νὰ ταυτισθεῖ μὲ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, συχνὴ συμμετοχὴ στὰ θεῖα μυστή- προσπαθεῖ βαδίζοντας τὸν δρόμο τῆς ρια, μὲ τὴν ἀδιάλειπτη προσευχὴ καὶ ἀρετῆς καὶ τῆς ἁγιότητος νὰ ἐπιτυγ- μνήμη τοῦ Θεοῦ, μὲ τὴ μνήμη τοῦ χάνει πνευματικὲς ἀναβάσεις μὲ θανάτου, μὲ τὴ μελέτη τῶν Γραφῶν τὶς πρεσβεῖες καὶ τὴ βοήθεια ἐκεί- καὶ ἄλλων πνευματικῶν βιβλίων. νης ποὺ ἔγινε τὸ δοχεῖον τῆς χάρι- Ἔτσι, θὰ ἐγκατασταθοῦν μὲ τὸν τος τοῦ Θεοῦ, καὶ πού, ὅπως λέει καιρὸ μέσα σου ὁ φόβος καὶ ἡ ἀγάπη ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος Κύπρου, κατέ- τοῦ Θεοῦ, ποὺ εἶναι οἱ γεννήτορες στη τὸ πανάρρητον τῆς οἰκονομίας τῆς ἀληθινῆς καὶ ἀμετάπτωτης εὐλά- κειμήλιον. Μὲ τὴν κραταιὰ προστα- βειας. σία τῆς Κυρίας Θεοτόκου, ὁ πιστὸς Καὶ κατὰ τὸν π. Παΐσιο τὸν Ἁγιο- καὶ εὐλαβὴς Χριστιανός, ἀγωνίζεται ρείτη εὐλάβεια εἶναι ὁ φόβος τοῦ νὰ ξεπεράσει τὸν ἑαυτό του, νὰ περά- Θεοῦ, ἡ συστολή, ἡ πνευματικὴ εὐαι- σει ἀπὸ τὴν ἀγάπη τοῦ ἑαυτοῦ του, σθησία. Ὁ εὐλαβὴς μπορεῖ νὰ σφίγ- στὴν ἀγάπη τοῦ ἀδελφοῦ του καὶ μὲ γεται, ἀλλὰ αὐτὸ τὸ σφίξιμο στάζει τὸν πνευματικό του ἀγώνα νὰ ἀξιω- μέλι στὴν καρδιά του, δὲν τοῦ κάνει θεῖ νὰ ὑποδεχθεῖ μέσα στὴν καρδιά μαρτυρικὴ τὴ ζωή, ἀλλὰ τὸν εὐχα- του τὸν ἴδιο τὸν Χριστό! ριστεῖ. Οἱ κινήσεις του εἶναι λεπτές, Ἀλλὰ ὁ πιστὸς καὶ εὐλαβὴς προσεγμένες. Αἰσθάνεται ἔντονα ἄνθρωπος, ἡ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ σέβε- τὴν παρουσία τοῦ Θεοῦ, τῶν Ἀγγέ- ται καὶ τιμᾶ μὲ ἰδιαίτερη εὐλάβεια λων, τῶν Ἁγίων. Νιώθει δίπλα του τὴν Παναγία μας, τὴν ὄντως Θεοτό- τὸν Φύλακα Ἄγγελο νὰ τὸν παρακο- κον, γιὰ τὴ μεγάλη συμμετοχή Της λουθεῖ. Ἔχει συνέχεια στὸν νοῦ του στὸ μυστήριον τῆς Θείας Οἰκονο- ὅτι εἶναι Ναὸς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μίας. Βλέπει στὸ πάνσεπτο πρόσωπό καὶ ζεῖ ἁπλᾶ, ἁγνὰ καὶ ἁγιασμένα. Της τὴν προαιώνια βουλὴ τοῦ Θεοῦ Παντοῦ συμπεριφέρεται μὲ προσοχὴ καὶ κατανοεῖ σὲ βάθος πὼς ἐκείνη καὶ συστολὴ καὶ νιώθει ζωντανὰ ὅλα εἶναι ἡ γυναίκα ποὺ ἕνωσε τὶς δυὸ τὰ ἱερά. Προσέχει λ.χ. νὰ μὴν εἶναι διαθῆκες, τὴν Παλαιὰ μὲ τὴν Καινή, πίσω ἀπὸ τὴν πλάτη του οἱ εἰκόνες. ἐκείνη ποὺ ἀναγέννησε πνευματικὰ Δὲν βάζει ἐκεῖ ποὺ κάθεται, τὸ Εὐαγ- τοὺς ἀνθρώπους καὶ τοὺς χάρισε τῆς γέλιο ἢ ἕνα πνευματικὸ βιβλίο κ.λπ. πρώτης θεοπλασίας τὰ προοίμια. Ἂν δεῖ μία εἰκόνα, σκιρτᾶ ἡ καρδιά Τὴν κοιτάζει ὁ πιστὸς καὶ μὲ ἱερὸ του, βουρκώνουν τὰ μάτια του. Ἀλλὰ δέος, ἀλλὰ καὶ ἀπόλυτη βεβαιότητα καὶ μόνον τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ νὰ τὴν ἐμπιστεύεται καὶ ἐλπίζει στὴ
  • 116.
    114 βοήθειά Της, ἀφοῦξέρει καλὰ πὼς στὸ ἀρχαῖον κάλλος καὶ ἑπομένως ἐκείνη εἶναι «ἡ αἰτία τῆς τῶν πάντων γι’αὐτὸ ἰδιαιτέρως τὴν τιμᾶ, τὴ σέβε- θεώσεως», ἡ γυναίκα αὐτὴ ποὺ ται, τὴν κατανοεῖ, τὴν ἐμπιστεύε- προφητεύθηκε αἰῶνες πρὶν γεννη- ται καὶ τὴν ἐπικαλεῖται ἀνὰ πᾶσαν θεῖ. Γι’ αὐτὸ ἐξάλλου ἡ ζωή Της στιγμὴν καὶ κυρίως στὶς δύσκολες βρίσκεται στὸ κέντρο τῶν αἰώνων ὧρες τῆς ζωῆς του. Καὶ αὐτὸ σημαίνει καὶ ἀποτελεῖ «τὸ πὼς ὁ ἄνθρωπος περιήχημα τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγωνί- προφητικῆς ἀγγε- ζεται σκληρὰ γιὰ λίας, τὴν ὀπτασία νὰ συναντήσει τῶν προφητικῶν τὸν Θεὸ καὶ νὰ ὁραματισμῶν, τὸ κατανοήσει καὶ κέντρο τῆς μεσσι- νὰ ἑρμηνεύσει τὸ ανικῆς προσδο- μέγα μυστήριον κίας». Γι’ αὐτὸ τῆς Θεοτόκου πάλι ἀπειράριθ- καὶ τὸ θαῦμα τῆς μες εἶναι οἱ παλαι- παρουσίας Της οδιαθηκικὲς στὴ ζωή του, ποὺ προτυπώσεις χωρὶς δυνατὴ ποὺ ἀναφέρονται πίστη καὶ εἰλι- στὴν «ἀπείραν- κρινῆ εὐλά- δρον Μητέρα τοῦ βεια σίγουρα Ἐμμανουήλ». δὲν μπορεῖ νὰ Δικαιολογη- τὰ κατανοήσει. μένα λοιπὸν ὁ Γι’αὐτὸ καὶ ὁ ἱερὸς ὑμνογρά- ἱερὸς ὑμνωδὸς φος προτρέπει δικαιολογημένα τοὺς πιστοὺς πάλι ἐκφράζει Χριστιανούς: τὸν θαυμασμὸ «Προφητικῶς καὶ τὴν ἀπορία τὴν Παρθένον ἀνευφημήσωμεν, του πρὸς τὴ Θεοτόκο, λέγοντάς Της: στάμνον χρυσὴν τοῦ μάννα, ἀκατά- «Ἀπορεῖ πᾶσα γλῶσσα εὐφημεῖν πρὸς φλεκτον βάτον, καὶ τράπεζαν καὶ ἀξίαν, ἰλιγγιᾶ δὲ νοῦς καὶ ὑπερκό- θρόνον, λυχνίαν χρυσῆν, τὸ λαμπά- σμιος ὑμνεῖν σὲ Θεοτόκε». Δηλαδή, διον ἔχουσαν, καὶ ἀλατόμητον ὄρος κάθε γλώσσα ἀδυνατεῖ ὅταν θέλει νὰ καὶ κιβωτὸν ἁγιάσματος καὶ πύλην ὑμνήσει τὴν Παναγία, καὶ κάθε νοῦς Θεοῦ». Πράγματι λοιπὸν ἡ Παναγία ὄχι μόνον τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ μας εἶναι ἡ κιβωτὸς τοῦ ἁγιάσματος, αὐτὸς τῶν ὑπερκοσμίων ἀγγέλων, γι’αὐτὸ καὶ βρίσκεται στὸ ἐπίκεντρο ἰλιγγιᾶ καὶ σκοτίζεται ὅταν προσπα- τῆς ζωῆς τοῦ χριστιανοῦ, ὁ ὁποῖος θεῖ νὰ ὑμνήσει τὴ Θεοτόκο. Ὅπως ὁ διψᾶ γιὰ τὴ σωτηρία καὶ τὸν ἁγια- ἄνθρωπος σκοτίζεται καὶ αἰσθάνεται σμό του καὶ βλέπει τὴν Παναγία μας ἴλιγγο, ὅταν βλέπει κάθε ὕψος καὶ ὡς ἐκείνην ποὺ ἕνωσε τὸν Οὐρανὸ βάθος, ἔτσι καὶ ὁ πιὸ καθαρὸς νοῦς, μὲ τὴ γῆ, ἐκείνη ποὺ γέννησε τὸν τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ἀγγέλων, Σωτήρα Χριστό, ποὺ ἦλθε ἐκ κοιλίας αἰσθάνεται πραγματικὰ νὰ σκοτίζε- μητρὸς γιὰ νὰ σώσει καὶ νὰ ἁγιάσει ται καὶ νὰ ζαλίζεται ὅταν ἀτενίζει τὸ τὸν ἄνθρωπο καὶ νὰ τὸν ὁδηγήσει πρόσωπο τῆς Παναγίας.
  • 117.
    115 Καὶ ὁ Ἱερὸς Δαμασκηνὸς χαρα- νος, δέχεται τὴν ἀγάπη Της καὶ τὴ κτηριστικὰ συμπληρώνει: μητρικὴ στοργή Της, ἀφοῦ ἐκείνη «Γύρνα ὦ ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, ὅλη ἔχει μητρόθεα σπλάχνα, τὴν αἰσθά- τὴν κτίση μὲ τὸν λογισμό σου καὶ νεται ὡς γέφυρα μεταξὺ ἐκείνου δὲς τί εἶναι ἴσο ἢ μείζων τῆς Θεοτό- καὶ τοῦ Θεοῦ, τὴ δέχεται ὡς λιμάνι κου. Γύρνα τὴν γῆ, περίβλεψον τὴν ἀσφαλέστατο ποὺ προετοιμάζει τὴν θάλασσαν, πολυπραγμόνησον τὸν ψυχή του γιὰ τὴ Βασιλεία τῶν ἀέρα, τοὺς Οὐρανοὺς τῇ διανοίᾳ Οὐρανῶν καὶ δὲν παύει μὲ ἱερὸ δέος ἐρεύνησον, ἐνθυμήσου πάσας τὰς καὶ εὐλάβεια πολλὴ νὰ τὴν εὐχαρι- οὐρανίους δυνάμεις καὶ δὲς ἐὰν στεῖ γιὰ τὰ πολλά Της θαύματα, τὶς ὑπάρχει ἄλλο μεγαλύτερο θαῦμα καθημερινὲς παρεμβάσεις Της, γιὰ ἀπὸ τὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο! Αὐτὴ τὸ ὅτι συνεχίζει ἀκόμη καὶ σήμερα, ἐμεγάλυνε τὸν Κύριο, ἔζησε μέσα ποὺ ἐπλεόνασε ἡ ἁμαρτία νὰ στηρί- στὰ ἅγια τῶν ἁγίων ἰσάγγελο καὶ ζει, νὰ παρηγορεῖ, νὰ ἐνδυναμώνει, θεοειδῆ βίον, ἀνέβηκε πάνω ἀπὸ ὅλα νὰ πρεσβεύει στὸν θρόνο τοῦ Υἱοῦ Καὶ ἰδιαίτερα γιὰ τὸν Ἕλληνα, ἡ Παναγία μας ὑπῆρξε πάντοτε ἡ στοργικὴ Μητέρα, ἡ προστασία ἡ ἀκαταίσχυντος, ἡ Ὑπέρμαχος στρατηγὸς τοῦ ἐνδόξου γένους μας, ποὺ ἄκουγε τὶς προσευχές του, δεχότανε τὶς παρακλήσεις του καὶ τὰ εὐλαβικὰ αἰτήματα τῆς καρδίας του. τὰ κτίσματα καὶ εἶδε καὶ ἀσφαλῶς Της γιὰ τὴ σωτηρία καὶ τὸν ἁγιασμὸ συνεχίζει νὰ βλέπει δόξαν Θεοῦ! Ἂς τῶν τέκνων Της. μιμηθοῦμε τὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο Καὶ ἰδιαίτερα γιὰ τὸν Ἕλληνα, ἡ γιὰ νὰ δοῦμε καὶ μεῖς τὸ πρόσωπο Παναγία μας ὑπῆρξε πάντοτε ἡ στορ- καὶ τὴν δόξα τοῦ Θεοῦ», καταλήγει γικὴ Μητέρα, ἡ προστασία ἡ ἀκαταί- ὁ ἱερὸς Πατήρ. σχυντος, ἡ Ὑπέρμαχος στρατηγὸς Νὰ λοιπὸν γιατί ὁ ἄνθρωπος τοῦ ἐνδόξου γένους μας, ποὺ ἄκουγε ἀγαπᾶ μὲ μία ἀγάπη μοναδικὴ τὴν τὶς προσευχές του, δεχότανε τὶς Παναγία μας, γιατί προτοῦ γεννηθεῖ παρακλήσεις του καὶ τὰ εὐλαβικὰ ἐκείνη καὶ δεχθεῖ μὲ ὑπακοὴ νὰ γίνει αἰτήματα τῆς καρδίας του, ἐνίσχυε ἡ Μητέρα τοῦ Χριστοῦ, ἡ ἀνθρώ- τὸ ὑπέροχο γενναῖο φρόνημά του πινη φύση ἦταν τυφλὴ καὶ δὲν καὶ εὐλογοῦσε τὸν δίκαιο ἀγώνα μποροῦσε νὰ δεῖ τὸν Θεό, κανεὶς δὲν του, καταστέφοντάς τον μὲ θριάμ- μποροῦσε νὰ ὑπερβεῖ τὸν θάνατο, ὁ βους καὶ νίκες ἱστορικές. νοῦς τοῦ ἀνθρώπου ἦταν σκοτισμέ- Ἂς τὸ θυμόμαστε αὐτὸ σήμερα νος καὶ δὲν μποροῦσε νὰ δεῖ τὰ μεγα- ποὺ ἐπιχειρεῖται σκόπιμα ἡ διάρ- λεῖα τοῦ Θεοῦ. Τὴν ἀγαπᾶ καὶ τὴν ρηξη τῶν σχέσεων Ἐκκλησίας καὶ σέβεται ἰδιαίτερα γιὰ ὅλα αὐτὰ ποὺ Ἔθνους, κάτι ποὺ δὲν πρέπει ποτὲ νὰ τοῦ προσέφερε καὶ ποὺ συνεχίζει νὰ συμβεῖ, ἀφοῦ ὅλοι οἱ ἔνδοξοι πρόγο- τοῦ προσφέρει ἀλλὰ καὶ γιατί νιώθει νοι ἥρωές μας ἔπεσαν πρῶτα ὑπὲρ κοντά Της ἰδιαίτερα εὐεργετημέ- Πίστεως καὶ μετὰ ὑπὲρ Πατρίδος! -
  • 118.
    116 ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ 'Aρχιμ. Χρίστου Κυριαζόπουλου δρ. Βυζαντινῆς Ἱστορίας Ἡ ἀκατανόητο γιὰ τὴν ἀνθρώπινη Ἐκκλησία εἶναι τὸ Σῶμα λογικὴ μυστήριο τῆς Ἐκκλησίας. τοῦ Χριστοῦ, τὸ συμπλή- «Μπαίνοντας στὴν ἄκτιστη ρωμά του («ἥτις ἐστὶ τὸ σῶμα Ἐκκλησία -ἔλεγε ὁ Γέροντας Πορφύ- αὐτοῦ, τὸ πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ριος- ἐρχόμαστε στὸν Χριστό, μπαί- ἐν πᾶσι πληρουμένου» Ἐφ. α΄, 23), νουμε στὸ ἄκτιστον. Καλούμεθα, τὸ διὰ μέσου τῶν αἰώνων συμπλη- δηλαδή, κι ἐμεῖς οἱ πιστοὶ νὰ γίνουμε ρούμενο καὶ αὐξανόμενο· εἶναι τὸ ἄκτιστοι κατὰ χάριν, νὰ γίνουμε σύνολο τῶν πιστευόντων στὸν μέτοχοι τῶν θείων ἐνεργειῶν…». Χριστό, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐνσωματω- Ἡ Ἐκκλησία συνεστήθη κατὰ θεῖ στὸ Μυστικὸ Σῶμα του διὰ τοῦ τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς, τότε βαπτίσματος καὶ τῆς κοινωνίας τοῦ ποὺ κατῆλθε τὸ Ἅγιον Πνεῦμα καὶ ποτηρίου τῆς Θείας Εὐχαριστίας. εἰσῆλθε στὸν κόσμο, ὁ ὁποῖος εἶχε Κεφαλὴ τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ὁ ἤδη συμφιλιωθεῖ μὲ τὸν Θεὸ ἀπὸ Κύριος («καὶ αὐτὸν ἔδωκε κεφαλὴν τὸν σταυρωθέντα καὶ ἀναστάντα ὑπὲρ πάντα τῇ ἐκκλησίᾳ» Ἐφ. α΄, Χριστό. Εἶναι ἡ στοργικὴ καὶ κατα- 22), ὁ ὁποῖος τόσο πολὺ τὴν ἀγαπᾶ, δεκτικὴ μητέρα· εἶναι τὸ ἀπάνεμο ὥστε λαχταρᾶ νὰ τὴν ἔχει ἑνωμένη λιμάνι. Αὐτὴ ποὺ ἔχει τὸν τρόπο νὰ μαζί Του ὡς σῶμα Του. Αὐτὸς εἶναι μεταβάλλει τοὺς χειρότερους ἁμαρ- ἡ κεφαλὴ καὶ οἱ πιστοὶ τὰ μέλη. τωλοὺς σὲ δικαίους καὶ ἁγίους. «Καὶ γὰρ πλήρωμα κεφαλῆς σῶμα Κατὰ τὸν ἅγιο Ἰσίδωρο τὸν καὶ πλήρωμα σώματος κεφαλή…- Πηλουσιώτη Ἐκκλησία ὀνομάζε- θὰ πεῖ ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος. Τότε ται «τὸ ἄθροισμα τῶν ἁγίων, τὸ πληροῦται ἡ κεφαλή, τότε τέλειον ἐξ ὀρθῆς πίστεως καὶ πολιτείας σῶμα γίνεται, ὅταν ὁμοῦ πάντες ἀρίστης συγκεκροτημένον». ὦμεν συγκεκολλημένοι». Ἡ Ἐκκλησία, λοιπόν, τοῦ Πρόκειται γιὰ μία ἀπόλυτη καὶ Χριστοῦ προϋποθέτει τὴν πίστη πραγματικὴ ἕνωση-συγκόλληση. στὰ ὀρθὰ δόγματα. Κατὰ συνέπεια, Οἱ χριστιανοὶ ἐνσωματώνονται ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἡ στὸν Χριστὸ καὶ ὁ Χριστὸς μένει σ’ Ὀρθοδοξία. Ὅλοι οἱ ἄλλοι ποὺ λέγο- αὐτούς· ζώντας μέσα στὴν Ἐκκλη- νται Χριστιανοί, χωρὶς νὰ ἀνήκουν σία ζοῦν τὸν ἴδιο τὸν Χριστό. Αὐτὴ στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, εἶναι ἡ ἐσωτερικὴ ἕνωση συνιστᾶ τὸ αἱρετικοὶ καὶ δὲν ἀποτελοῦν
  • 119.
    117 Ἐκκλησία. Ἂν θέλουνὅλοι αὐτοὶ νὰ -τὸ μεγάλο αὐτὸ δῶρο τοῦ Θεοῦ στὴν ἐπιστρέψουν στὸν ἀρχικό, ἀδιαίρετο, Ἐκκλησία- συμβουλεύει: ἀποστολικὸ χριστιανισμό, πρέπει νὰ «Πολλοὶ ἅγιοι Μάρτυρες, ὅταν δὲν ἐπιστρέψουν στὴν Ὀρθοδοξία, ποὺ ἤξεραν τὸ δόγμα, ἔλεγαν: «Πιστεύω εἶναι ἡ μόνη ποὺ κατέχει σὲ πληρό- ὅ,τι θέσπισαν οἱ ἅγιοι Πατέρες». τητα τὴν Ἀλήθεια. Τὴν ἀλήθεια ποὺ Ἂν κάποιος τὸ ἔλεγε αὐτό, μαρτυ- κήρυξαν οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοι, ἑρμή- ροῦσε. Δὲν ἤξερε, δηλαδή, νὰ φέρει νευσαν οἱ ἅγιοι Πατέρες καὶ ὁριοθέ- ἀποδείξεις στοὺς διῶκτες του γιὰ τησαν οἱ Οἰκουμενικὲς Σύνοδοι, οἱ τὴν πίστη του καὶ νὰ τοὺς πείσει, ἀλλὰ εἶχε ἐμπιστοσύνη στοὺς Ἁγίους Πατέρες… Νὰ ἔχουμε ἐμπιστοσύνη στὴν Παράδοση… Ἔγινε τόσος ἀγώνας, γιὰ νὰ λαμπικάρει τὸ δόγμα. Οἱ ἅγιοι Πατέρες κάτι ἤξεραν καὶ ἀπαγόρευσαν τὶς σχέσεις μὲ αἱρετικό». Αὐτὲς οἱ μεγάλες, ὅμως, καὶ αὐτονόητες ἀλήθειες τίθενται ἐσχάτως ὑπὸ ἀμφι- σβήτηση. Ὁρισμένοι διανοούμενοι, πτυχιοῦχοι θεολογικῶν, κυρίως, σχολῶν, διατυπώ- νουν θεωρίες καὶ ἀπόψεις καινοφανεῖς γιὰ τὰ ἐκκλη- ὁποῖες ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι διεκήρυ- σιαστικὰ δεδομένα καὶ εἰσηγοῦνται ξαν τὴν ὁμόφωνη θέση τῆς Ἐκκλη- ἀνατροπὲς σὲ ζητήματα τὰ ὁποῖα σίας ἀναφορικὰ μὲ ὅσα οἱ Προφῆτες παρέμεναν ἐπὶ αἰῶνες σεβαστὰ καὶ προανήγγειλαν, ὁ Χριστὸς δίδαξε, οἱ ἀπαραβίαστα. Μία ἀσυγκράτητη Ἀπόστολοι κήρυξαν καὶ οἱ Πατέρες «νεωτερικότητα» -ἡ ὁποία πιθανῶς ἐδογμάτισαν, δηλαδὴ τὴν ἐκκλησια- δὲν θὰ δημιουργοῦσε προβλήματα στική μας Παράδοση. ἢ ἴσως ἀκόμη νὰ ἦταν θεμιτὴ ἢ καὶ Θὰ ἦταν, βέβαια, ἰδεῶδες νὰ ἀναγκαία στὸν χῶρο τῆς φιλοσοφίας γνωρίζαμε ὅλους τοὺς Ὅρους τῶν καὶ τῆς τέχνης- πλήττει κατὰ μέτωπο Οἰκουμενικῶν Συνόδων, οἱ ὁποῖοι ὅλες τὶς πτυχὲς τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ μᾶς προσφέρουν τὴν αὐθεντικὴ μας βίου. ἑρμηνεία γιὰ ὅλα τὰ ζητήματα τῆς Συγκεκριμένα: Παρεισφρέει, ἐν πίστεώς μας καὶ μᾶς κρατοῦν στὸν πρώτοις, ἕνας διάχυτος συγκρη- δρόμο τῆς Παραδόσεως. Θὰ ἤμασταν τισμὸς (ὅλες οἱ θρησκεῖες κι ὅλα τὰ τότε προστατευμένοι ἀπὸ τὴν ἀπειλὴ δόγματα εἶναι τὸ ἴδιο· ὅποιος πιστεύει τῆς πλάνης. Ὅμως αὐτὸ δὲν εἶναι στὸν Χριστὸ ἀνήκει στὴν Ἐκκλη- ἐφικτὸ γιὰ ὅλους. Ὅσοι δὲν ἔχουμε σία κι ἂς εἶναι παπικὸς ἢ προτεστά- τὴ δυνατότητα αὐτή, ἂς ἀκολουθή- ντης) καὶ μία εὐθεία ἀμφισβήτηση σουμε αὐτὸ ποὺ ὁ Γέροντας Παΐσιος τοῦ κύρους τῶν ἁγίων Πατέρων (γι’
  • 120.
    118 αὐτὸ καὶ μιλοῦνγιὰ τὴν ἀναγκαιό- τολισμένου λαοῦ ποὺ σχοινοβατεῖ, τητα τῆς «μεταπατερικῆς» θεολογίας ἡ κραυγὴ τῆς ἱστορίας ποὺ παρα- καὶ τῆς θεολογίας τῆς «συνάφειας»). χαράσσεται, τῆς πίστεως καὶ τῶν Ὅμως ὁ «Χριστὸς χθὲς καὶ σήμε- ἰδανικῶν ποὺ διακυβεύονται, τῆς ρον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας» ἐλευθερίας καὶ τῶν ἀρχῶν ποὺ (Ἑβρ. ιγ΄, 8) καὶ ἡ ἀπαρέγκλιτη βιάζονται, αὐτὴ ἡ κραυγὴ ταπεινὰ τήρηση τῆς ὀρθῆς πίστεως πρέπει φρονοῦμε πὼς θὰ πρέπει νὰ φθάνει νὰ ἀποτελεῖ προϋπόθεση ὁποιασδή- στ’ αὐτιὰ τῶν ἐκκλησιαστικῶν μας ποτε ἀλλαγῆς μέσα στὴν Ἐκκλησία. ἐκπροσώπων, τῶν ποιμένων καὶ Κι ὅσο γιὰ τοὺς Πατέρες, αὐτοὶ εἶναι πατέρων μας. Τὴν ἔμπρα- κτη μαρτυρία τῆς Ἐκκλησίας μας ἀναμένει ἀγωνιωδῶς νὰ δεῖ, αὐτὲς τὶς βάρβαρες ὧρες ποὺ περνοῦμε, ὁ εὐσεβὴς λαὸς τοῦ Θεοῦ. Γιὰ νὰ σταθεῖ στὰ πόδια του καὶ νὰ παλαί- ψει μὲ κουράγιο καὶ μὲ φιλότιμο. Καὶ πάνω ἀπ’ ὅλα λαχταρᾶ βαθύ- τατα νὰ ἐπιβε- βαιώσει μέσα του πὼς ὁ λόγος τοῦ Χριστοῦ πρὸς οἱ ἀσφαλεῖς ἑρμηνευτὲς τῆς Ἁγίας τοὺς μαθητές Του «καὶ ὑμεῖς ὀφεί- Γραφῆς, οἱ συνεχιστὲς τοῦ ἔργου λετε ἀλλήλων νίπτειν τοὺς πόδας» τῶν Ἀποστόλων, ἐκεῖνοι ποὺ μετέ- (Ἰω. ιγ’,14) ἀποτελεῖ βίωμα καὶ γίνε- δωσαν τὸ ὀρθὸ δόγμα καὶ ποὺ ἡ ται καθ’ ἡμέραν πράξη στὴ ζωὴ καὶ συμφωνία τῶν ἀπόψεών τους τῶν σημερινῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀντανακλᾶ αὐτὸ ποὺ ὀνομάζουμε του ταγῶν. «ἐκκλησιαστικὸ φρόνημα». Θὰ ἦταν Ὡς μὴ ὤφειλε ἄρχισαν ἤδη νὰ εὐχῆς ἔργον νὰ δημιουργοῦνταν ἀκούγονται καὶ κάποιες σπορα- στὴν πατρίδα μας, ὅπου ἀρκετοὶ δικὲς προτάσεις καὶ ἐναντίον τοῦ εἶναι ἀκόμη αὐτοὶ ποὺ κατανοοῦν ράσου τῶν κληρικῶν καὶ γιὰ τὴν τὴ γλώσσα τῶν Πατέρων, ἕνα ὄντως ὑπὸ προϋποθέσεις κατάργησή του. ἀναγεννητικὸ ρεῦμα ἐπιστροφῆς Παλιὰ ἡ ἱστορία καὶ γνωστὸ τὸ σ’ αὐτούς. Ἡ ὠφέλεια θὰ ἦταν ἐπιχείρημα: Θὰ ἑλκυσθοῦν στὶς πολλαπλὴ καὶ τεράστια. τάξεις τοῦ κλήρου ἄνθρωποι νέοι Ἡ κραυγὴ ἀγωνίας τοῦ ἐγκα- καὶ μορφωμένοι. Δὲν φαίνεται, ταλελειμμένου καὶ ἀποπροσανα- πάντως, νὰ ἔχουμε αὔξηση τοῦ ἀριθ-
  • 121.
    119 μοῦ τῶν νέωνκληρικῶν στὶς χῶρες Ἀνδρέα τὸν Κρήτης, Κασσιανὴ τὴν στὶς ὁποῖες τὸ σεβάσμιο αὐτὸ ἔνδυμα ὁσία, καὶ τόσους ἄλλους κορυφαίους ἀποτελεῖ παρελθόν. δημιουργούς μας, οἱ ὁποῖοι ἀποτε- Ἀπεναντίας! Πέραν αὐτοῦ, λοῦν πνευματικὰ ἀναστήματα τοῦ θεωροῦμε τὸ ράσο ὡς ἕνα ἰσχυρὸ παγκόσμιου πολιτισμοῦ. παράγοντα συνοχῆς στὴν Ἐκκλησία Θὰ ἦταν σὰν νὰ ἀπεμπολούσαμε καὶ ὡς ἐκ τούτου πολὺ ἀναγκαῖο, οἱ Νεοέλληνες τὸν ἑαυτό μας». τουλάχιστον γιὰ τὴν πατρίδα μας. Πολλὰ θὰ μποροῦσαν νὰ γραφοῦν Ἂς δώσουμε, ἐν κατακλεῖδι, τὸν γιὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀνάγνωσης καὶ λόγο στὸν π. Γεώργιο Φλωρόφσκυ: ἐκφώνησης στὴ δημοτικὴ τῶν «Τελικῶς ἡ Παράδοσις ἀποτε- λατρευτικῶν κειμένων, τὸ ὁποῖο πρὸ λεῖ συνέχισιν τῆς αἰωνίου παρου- ἔτους ἀναθερμάνθηκε καὶ ὁρισμέ- σίας τοῦ Ἁγίου Πνεύματος εἰς τὴν νοι ἐπίσκοποι ἐξακολουθοῦν νὰ τὸ Ἐκκλησίαν, συνέχειαν θείας καθο- συντηροῦν. δηγήσεως καὶ φωτισμοῦ… Θὰ ἀρκεσθοῦμε μόνον στὴν παρά- Ἡ Ἐκκλησία ἔχει ἀναλάβει τόσον θεση μιᾶς παραγράφου ἀπὸ παλαιό- τὸ κήρυγμα τῶν Ἀποστόλων, ὅσον τερο κείμενό μας: καὶ τὸ δόγμα τῶν Πατέρων. «Ἔχουμε, γιὰ νὰ τὸ ποῦμε ἀπερί- Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἂς ἀναφέρω- φραστα, τὴν αἴσθηση πὼς αὐτοὶ μεν ἕναν παλαιὸν ὕμνον (πιθανῶς ποὺ μὲ πάθος καὶ ἔπαρση ὑποστηρί- ἔργον Ρωμανοῦ τοῦ Μελωδοῦ): ζουν τὸν μονόδρομο τῆς μετάφρασης τῶν ἱερῶν κειμένων ἀκολουθοῦν τὴ Τῶν Ἀποστόλων τὸ κήρυγμα λογικὴ ἐκείνων ποὺ κατήργησαν ἐν καὶ τῶν Πατέρων τὰ δόγματα μιᾷ νυκτὶ τὸ πολυτονικό, ἀσκώντας ἡ Ἐκκλησία φυλάττουσα, τότε ἕνα δημόσιο καὶ βίαιο ἐξανα- μίαν τὴν πίστιν ἐσφράγισε γκασμό, ποὺ κατήργησε μία ἱστο- καὶ τὸν χιτῶνα φοροῦσα ρική παράδοση αἰώνων, καθὼς καὶ τῆς ἀληθείας τὸν ὑφαντὸν ἐκείνων ποὺ κάποτε καμάρωσαν ἐκ τῆς ἄνω θεολογίας πὼς «ἔθαψαν» τὴν καθαρεύουσα ὀρθοτομεῖ καὶ δοξάζει -ὡς δυνατότητα διδασκαλίας- «θάβο- τῆς εὐσεβείας τὸ μέγα μυστήριον». ντας» μαζί της κι ἕνα θησαυροφυλά- κιο λογοτεχνίας καὶ ἐπιστημονικῆς Ἂς μὴν καταστρέφουμε μὲ κινή- γνώσης. Εἶναι κρίμα ποὺ στὴ διδα- σεις νεωτερικότητας καὶ ὑποτιθέμε- κτικὴ πράξη ὁδεύουν πρὸς κατάρ- νου προοδευτισμοῦ τὸν χιτώνα τῆς γηση ὁ Κάλβος, ὁ Βιζυηνός, ὁ Ἐκκλησίας.- γλυκύτατος Ἀλέξανδρος Παπαδια- μάντης. Θὰ ἦταν κρίμα μας μεγαλύτερο ἂν ὡς ὑπερφίαλοι ἐξοβελίζαμε ἀπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴ καὶ τὴν ἐθνική μας ζωὴ τοὺς ἁγίους Ἰωάννη τὸν Χρυσό- στομο, Βασίλειο τὸν Μέγα, Γρηγόριο τὸν Θεολόγο, Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ, Ἰωάννη τὸν Δαμασκηνό, Ρωμανὸ τὸν Μελωδό, Κοσμᾶ τὸν Μελωδό,
  • 122.
    120 Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΟΥ Θ. ΛΑΤΡΕΙΑΣ τέχνη Ἀθανασίου Θ. Βουρλῆ, Καθηγητοῦ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν Ἡ ἐθνική μας μουσική, κοσμικὴ καὶ θρησκευτικὴ, ἔχει τὶς ρίζες της, κατὰ τὸ μεγα- λύτερο ποσοστό, στὴν ἀρχαιοελ- ληνικὴ μουσικὴ παράδοσι. Τοῦτο ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι πολλὰ ἀπὸ τὰ θεωρητικά, πρακτικά, μορφολογικά, σημειογραφικά, ἠθο- πλαστικά, κοινωνιολογικὰ καὶ ψυχαγωγικὰ στοιχεῖα της ἰσχύουν μέχρι σήμερα. Κατὰ τοὺς Ἀλεξανδρινοὺς χρόνους ἡ ἑλληνικὴ μουσική, ὡς ὕψιστο πολιτιστικὸ ἐπίτευγμα καὶ μέγιστο ἀγαθὸ τοῦ ἐλεύθερου δημο- κρατικοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος, ἔγινε δεκτὴ ἀπὸ ὅλους τοὺς λαοὺς τῆς Μεσογείου, ἐπειδὴ ὑπερεῖχε τῆς μουσικῆς ἐκείνων ὡς πρὸς τὶς θεωρητικές, τὶς σημειογραφικές, τὶς φιλοσοφικές, τὶς ψυχαγωγικοηθικές της διαστάσεις. Πλῆθος παλαιοτέ- ρων καὶ μεταγενεστέρων μουσικῶν, φιλοσόφων, ἱστορικῶν, ποιητῶν καὶ
  • 123.
    121 θεατρικῶν, κατέγραψε τὴμακρο- γανώδης ἀρχικὴ διαμόρφωσι τῆς χρόνια μουσικὴ γνῶσι καὶ ἐμπει- χριστιανικῆς λατρείας, νὰ ἀξιοποι- ρία του γύρω ἀπὸ τὰ πολύπλευρα ήση καὶ νὰ στηριχθῆ στὴ θρησκευ- μουσικολογικὰ θέματα, γι’ αὐτὸ τικὴ λειτουργικὴ παράδοσι καὶ τοῦ καὶ μέχρι σήμερα αὐτὴ ἡ ἀρχαιοελ- Ἑλληνισμοῦ καὶ τοῦ Ἰουδαισμοῦ, ληνικὴ ποικίλη Γραμματεία γίνεται ἀπὸ τὸν ὁποῖον προέκυψε ἡ νέα μέχρι τὶς ἡμέρες μας ἀντικείμενο ἀποκαλυπτικὴ πίστι τοῦ ἐνανθρω- ἐξειδικευμένων μουσικολογικῶν πήσαντος Θεοῦ Λόγου. μελετῶν ἀπὸ Ἕλληνες καὶ ξένους Ἔτσι ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα, ἡ ἐπιστήμονες. μουσική, ἡ ποίησι, ἡ μετρική, ἡ Εἶναι βεβαίως λογικὸ νὰ δεχθοῦμε ἀρχιτεκτονικὴ ἐπιστρατεύθησαν ὅτι, ναὶ μέν, ἡ ἑλληνικὴ μουσικὴ προκειμένου νὰ ὑπηρετήσουν τὶς ἐκείνων τῶν χρόνων ἐπηρέασε ἀνάγκες τῆς συνεχῶς ἐξελισσομέ- σὲ μεγάλο βαθμὸ τὴν ἐξέλιξη τῆς νης-κατὰ τοὺς πρωτοχριστιανικοὺς μουσικῆς τῶν ἄλλων λαῶν, ἀλλὰ καὶ αἰῶνες-χριστιανικῆς Θ.Λατρείας. ἐκείνη ἐδέχθη πολλὰ στοιχεῖα τῆς Σ’ αὐτὸ συνέβαλαν τὸ ὑψηλὸ μεσογειακῆς μουσικῆς παραδόσεως, ἐπίπεδο τῶν ἑλληνικῶν τεχνῶν, ἡ τὰ ὁποῖα συνεχώνευσε καὶ ἀξιοποί- θετικὴ στάσι τῶν ἀποστολικῶν καὶ ησε ἐμπλουτίζοντας ἔτσι τὸ μουσικὸ μεταποστολικῶν Πατέρων ἔναντι ἑλληνικὸ γίγνεσθαι. αὐτῶν καὶ ἡ γενικώτερη ἀποδοχὴ Τὸ ἴδιο φαινόμενο παρατηρεῖται κάθε ὡραίου καὶ ὑψηλοῦ ποὺ ὁ καὶ στὶς ἄλλες ἑλληνικὲς τέχνες: κόπος καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ προχρι- τὴν ἀρχιτεκτονική, τὴν ποίησι, στιανικοῦ κόσμου εἶχε μέχρι τότε τὴ μετρική, τὸ θέατρο, κ.λπ. Ἡ δημιουργήσει. «ἀποδημία», δηλαδή, τοῦ πολυπλεύ- Καὶ εἶναι ἀλήθεια ὅτι ὁ χριστια- ρου ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ σὲ ἄλλους νισμὸς δὲν ἀπέρριψε ὅλα ὅσα εἶχε ὁ μακρινοὺς τόπους, ἔξω ἀπὸ τὰ στενὰ εἰδωλολατρικὸς κόσμος. Ἀπεδέχθη ἐθνικὰ ὅρια, κατέστησε οἰκουμενικὸ ὅ,τι μποροῦσε νὰ προσαρμοσθῆ, νὰ τὸ ἑλληνικὸ δημιουργικὸ πνεῦμα καὶ μεταλλαγῆ καὶ νὰ ἐνταχθῆ στὶς ἀπαι- ἔγινε αἰτία δημιουργικῆς ἐμπνεύ- τήσεις τῆς λογικῆς καὶ πνευματικῆς σεως γιὰ τοὺς ἄλλους λαούς. Μὲ χριστιανικῆς λατρείας τῆς ὁποίας ὁ αὐτὴν τὴν εὐλογημένη συνάντησι χαρακτήρας εἶναι θεοκεντρικὸς καὶ καὶ ἀλληλοπαραχώρησι λαῶν καὶ ἀνθρωποκεντρικός. Μ’ αυτὴν τὴν πολιτισμῶν ἐξυψώθη τὸ πνευματικὸ ἱστορικὴ συνάντησι εἰδωλολατρείας καὶ πολιτιστικὸ ἐπίπεδο τῶν ἀνθρώ- καὶ χριστιανισμοῦ ὠφελήθησαν καὶ πων, ὥστε νὰ εἶναι προετοιμασμένοι οἱ δυὸ πλευρές, διότι ὁ μὲν Χριστια- νὰ δεχθοῦν καὶ νὰ κατανοήσουν τὶς νισμὸς ἐδημιούργησε τὴ θεολογία κοσμογονικὲς ἀλλαγὲς ποὺ ἐπέφερε καὶ τὴ λατρεία του – ἀξιοποιώντας ὁ χριστιανισμός. τὸ ἕτοιμο προϋπάρχον πολιτιστικὸ Ἐπειδὴ ἡ χριστιανικὴ διδασκα- ὑλικὸ – ὁ δὲ εἰδωλολατρικὸς κόσμος λία κατεγράφη καὶ διεδόθη μέσῳ διέσωσε μέσῳ τοῦ χριστιανισμοῦ τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης, εἶχε δὲ μία ὅ,τι πολυτιμώτερο εἶχε μὲ τὸ πνεῦμα γόνιμη διαλεκτικὴ φιλοσοφικὴ καὶ του κατακτήσει. ἀπολογητικὴ σχέσι μὲ τὸν ἑλληνικὸ Ἔτσι, ἡ ἀρχαιοελληνικὴ φιλο- πολιτισμὸ καὶ τὴν ἑλληνικὴ σκέψι, σοφική, ρητορική, καὶ ποιητικὴ ἦταν φυσικὸ κι ἑπόμενο, ἡ σπαρ- γλῶσσα ἔγινε θεολογική, ἀπολογη-
  • 124.
    122 τική, λειτουργικὴ –ὑμνολογική. σὲ χριστιανικὸ ἱερὸ ναό, ὅπου πραγ- Ἡ δικαστικὴ αἴθουσα μὲ τὸ παραλ- ματοποιεῖται ἡ ἐν Χριστῷ σωτηριο- ληλόγραμμο σχῆμα καὶ οἱ θολωτοὶ λογικὴ παιδεία καὶ ὁ ἐξαγνισμὸς τῶν μεσογειακοὶ τάφοι ἔγιναν σταυρό- πιστῶν. σχημες βασιλικὲς μετὰ τρούλλου. Ἡ βυζαντινὴ κοσμικὴ καὶ Ἡ προχριστιανικὴ πεζογραφία καὶ ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ ἔρχεται ὡς ποίησις ἔγιναν ἐκκλησιαστικὴ ἱστο- ἐξελικτικὴ συνέχεια τῆς μουσικῆς ρία καὶ ὑμνογραφία. Ἡ τέχνη τοῦ παραδόσεως τῶν πρώτων χριστια- θεάτρου καὶ οἱ ἐπιμέρους λεπτομέ- νικῶν αἰώνων, μέσα στοὺς ὁποί- ρειές της ἐτροφοδότησαν τὸ ποικίλο ους ἑδραιώνεται καὶ ἐπεκτείνεται λειτουργικὸ σκηνικὸ τῆς Ἐκκλη- ἡ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία καὶ σίας. Ἡ μέγαλη καὶ διαχρονικὴ ἡ ἑλληνορθόδοξος ἑλληνόφωνος, μουσικοποιητικὴ παράδοσι τοῦ λειτουργικὴ παράδοσι. ἀρχαίου ἑλληνισμοῦ – στὴ μορφὴ τῆς Τὰ τέσσερα ἑλληνόφωνα Πατρι- λυρικῆς ποιήσεως καὶ τῆς «τροπικῆς» αρχεῖα τῆς Ἀνατολῆς καὶ ὅλα τὰ μουσικῆς – ἔγιναν στὴ νέα ἐποχὴ μοναστικὰ κέντρα πρωτοστατοῦν τοῦ χριστιανισμοῦ ἱερὰ ψαλμωδία στὴν ἐξέλιξι τῆς Θ. Λατρείας καὶ καὶ ὀκτωηχία. Τὸ κάθε παλαιὸ ἔγινε ὁρίζουν, μὲ βάσι τὴν ἱερὰ παράδοσι καινούργιο, «ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καὶ τὸ χριστιανικὸ πνεῦμα, τὰ πλαί- καινά» (πρβλ. Γαλ. 6,15). Καὶ αὐτὸ σια ἀναπτύξεως καὶ διαμορφώσεώς τὸ περίφημο ἀρχαιοελληνικὸ θέατρο της. Ἡ ὀνομασθεῖσα, λόγῳ τοῦ Βυζα- ποὺ ἦταν τὸ σημεῖο δημοκρατικῆς ντίου καὶ τῆς ὅλης ἐποπτείας τοῦ παιδαγωγίας τοῦ λαοῦ, μετετράπη Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τῆς
  • 125.
    123 Κωνσταντινουπόλεως, βυζαντινὴ ἐπικοινωνίας μετὰ τοῦ Θεοῦ. Ὡς ἐκ μουσική, μαζὶ μὲ τὸν ὑμνολογικὸ ἢ τούτου ἡ ἱερὰ ψαλμωδία ὡς αὐτό- βιβλικὸ λειτουργικὸ λόγο, τὸν ἱερο- ματος ἐκφορὰ προσευχητικοῦ ἢ πρεπῆ ρυθμό, τὴν ἁγιογραφία, τὴ δοξολογητικοῦ λόγου δύναται νὰ ναοδομικὴ ἀρχιτεκτονικὴ ἀποτέλε- προσφέρεται ὁποιαδήποτε ὥρα καὶ σαν τὰ οὐσιώδη πολιτιστικά, λατρευ- σὲ ὁποιοδήποτε μέρος, χωρὶς τὴν τικά, ἀναγωγικά, παιδαγωγικὰ καὶ ἀνάγκη ὀργανικῆς ὑποστηρίξεως ἢ ἐν Χριστῷ μορφωτικὰ μέσα, μὲ τὰ πολυφωνικῆς τεχνοτροπίας. ὁποῖα ὁ πιστὸς ἐκφράζεται, διδάσκε- β) Στὴν Π. Διαθήκη ὁ Θεὸς ται κι ἀνάγεται ἐκ γῆς πρὸς οὐρα- προτρέπει τὸν Μωυσῆ νὰ γράψη νόν. Οἱ ἀνθρώπινες αἰσθήσεις καὶ ὠδὴ (δηλ. θεολογικὸ λόγο μὲ μέλος ἰδίως ἡ ὅρασι καὶ ἡ ἀκοὴ ἀποτελοῦν καὶ ρυθμὸ) καὶ νὰ τὴ διδάξη στὸν τὶς θυρίδες κοινωνίας τοῦ ψυχοσω- λαό (Δευτ. 32, 1-43). Ὁ προφητά- Ἡ βυζαντινή μας ψαλμωδία συμβάλλει οὐσιαστικῶς, λόγῳ τῆς ὅλης συγκροτήσεώς της, στὴ διατήρησι τῆς λειτουργικῆς κατανύξεως, μυσταγωγίας, ἱεροπρεπείας καὶ ψυχοσωματικῆς ἀναγωγῆς, στοιχεῖα ποὺ χαρακτηρίζουν τὴν ὀρθόδοξο Θ.Λατρεία ματικοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν ἑαυτό του ναξ Δαυὶδ ἀντικαθιστᾶ τὶς θυσίες καὶ μὲ τὸν Θεό του. αἱμάτων μὲ τοὺς ψαλμοὺς καὶ τοὺς Ἡ βυζαντινὴ ἐκκλησιαστικὴ ὕμνους προδιαγράφοντας καὶ προε- μουσικὴ ἐξ ἀρχῆς συνεδέθη ἀρρή- τοιμάζοντας τοὺς Ἰουδαίους καὶ ὅλη κτως μετὰ τοῦ βιβλικοῦ καὶ ὑμνο- τὴν ἀνθρωπότητα γιὰ τὴν ἀνακαί- λογικοῦ λόγου γιὰ οὐσιαστικοὺς νισι τῆς λατρευτικῆς ψαλμωδίας βιβλικούς, φιλοσοφικούς, διδακτι- (Πρβλ. Ἱππολύτου Ρώμης, εἰσαγω- κούς, ψυχαγωγικοὺς καὶ λειτουρ- γικὰ εἰς τοὺς Ψαλμοὺς παρ.1.ΒΕ- γικοὺς λόγους. Ἀναλυτικώτερα ΠΕΣ 6,159). Τέλος, τὸ ὅραμα τοῦ σημειώνουμε ὅτι: προφήτου Ἠσαΐου ἀποκαλύπτει α) Ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἕνα ζωντανὸ στοὺς ἀνθρώπους τὸν τρόπο τῆς μουσικὸ ὄργανο τὸ ὁποῖο αὐτομά- δικῆς τους – κατὰ μίμηση τῶν Ἀγγέ- τως παράγει λόγο, μέλος καὶ ρυθμό. λων-, δοξολογικης ψαλμωδίας, ἡ Ὅταν μάλιστα αὐτὸς εἶναι βεβαπτι- ὁποία πρέπει νὰ ἀναπέμπεται στὸν σμένος, πιστὸς καὶ συνεχῶς ἐξαγια- Θεὸ τριαδολογικῶς, φωνητικῶς, ζόμενο μέλος τῆς Ἐκκλησίας, τότε λογικῶς, ἀντιφωνικῶς, χορικῶς, ἡ παραγομένη, ὡς λογική, ζῶσα καὶ ἀενάως καὶ ἱεροπρεπῶς. Ἀλλὰ καὶ προσωπικὴ ἢ κοινοτική- ἐκκλη- στὸν ἀρχαῖο ἐλληνισμὸ οἱ φιλόσο- σιαστικὴ ψαλμωδικὴ προσευχή, φοι, ὅπως ὁ Πλάτων καὶ ὁ Ἀριστοτέ- ἀνταποκρίνεται στὸ πνεῦμα τῆς λης, ὁμιλοῦν περὶ καλῆς καὶ κακῆς χριστιανικῆς πίστεως καὶ στὴν μουσικῆς μὲ τὶς ὁποῖες καλλιερ- ἀνθρωπολογικὴ ἀνάγκη ἀμέσου γεῖται ἢ διαστρέφεται τὸ ἦθος τῶν
  • 126.
    124 ἀνθρώπων καὶ ἰδίωςτῶν νέων. Γι’ ὅμως προσήρμοσε στὸ πνεῦμα τῆς αὐτοὺς καλὴ μουσικὴ εἶναι, ὄχι ἡ ἐν Χριστῷ λατρείας. Μὲ τὴν νεαρο- ἡδυπαθὴς ἐνόργανη, ἀλλὰ ἡ μετὰ ποίηση τῆς ψυχικῆς διαθέσεως, τὴν ἠθικοῦ λόγου καὶ φωνητικῶς ἐκφε- παρηγορία τῆς σωματικῆς κοπώσεως, ρομένη , ὥστε νὰ διαμορφώνεται τὸ τὴν ἐγρήγορσι τοῦ πνεύματος, τὴν ἦθος τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὴν ἀρετὴ ἐξωτερίκευσι τῶν μυστικῶν ποικί- καὶ τὸ ἀγαθὸ (Πρβλ. Πλάτωνος, λων ψυχικῶν συναισθημάτων καὶ Νόμων Β΄, 6691-10). κραδασμῶν, τὴ διάκρισί της ἀπὸ κάθε Ἡ βυζαντινή μας ἱερὰ ψαλμωδία ἄλλη λατρευτικὴ μουσική, θρησκεύ- ἔχει προσλάβει στὴ διαμόρφωσὶ της ματος ἢ χριστιανικῆς αἱρέσεως, τὴν ὅλες τὶς ἀνωτέρω βιβλικές, φιλοσο- καθημερινὴ λειτουργικὴ πανορθό- φικὲς καὶ ἀνθρωπολογικὲς ἀρχές, δοξο λειτουργικὴ εὐταξία ὡς στοι- γι’αὐτὸ καὶ τὴν κατέστησαν μονα- χεῖον ἐξωτερικῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητος, τὴν ἀναγκαία ὑπόμνησι τοῦ συμβολισμοῦ τῆς ἀενάου περιστροφῆς τῶν ὀκτὼ ἤχων μὲ τὴν προσδοκία τῆς ὀγδόης ἐσχατολογικῆς ἡμέρας, καὶ τέλος, συνέβαλε οὐσιωδῶς στὴν ὅλη διαμόρ- φωσι τῶν παλαιοτέρων καὶ μεταγενεστέρων ὑμνογρα- φικῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα «ἀφαι- δρύνουν», κατὰ τὴν ἔκφρασι τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, τὶς ἑορτές μας (βλ. Ὁμιλ. εἰς τὸν Α΄ Ψαλμὸν 1.Ρ-29, 209.ΕΠΕ 5 14^1). δ) Ἡ βυζαντινή μας ψαλμωδία συμβάλλει οὐσιαστικῶς, δικὴ ἱερὰ μουσικὴ τῆς ἑλληνορθο- λόγῳ τῆς ὅλης συγκροτήσεώς δόξου ἐκκλησίας, ἡ ὁποία διαφέρει της, στὴ διατήρησι τῆς λειτουρ- ποιοτικῶς καὶ πνευματικῶς ἀπὸ γικῆς κατανύξεως, μυσταγωγίας, κάθε ἄλλη λατρευτικὴ μουσική. Τὸ ἱεροπρεπείας καὶ ψυχοσωματικῆς γεγονὸς δὲ ὅτι ἀνεπτύχθη ἐν Ἁγίῳ ἀναγωγῆς, στοιχεῖα ποὺ χαρακτηρί- Πνεύματι ἀπὸ ἁγίους Πατέρες, ζουν τὴν ὀρθόδοξο Θ. Λατρεία. Γιὰ ὑμνωδοὺς καὶ μελωδούς, τὴν κατέ- τὴν ἐπιτυχία τῶν στόχων αὐτῶν στησε διαχρονικὴ καὶ ἐν πολλοῖς βοηθοῦν: ἡ περιωρισμένη φωνη- ἀμετάβλητη, ὡς πρὸς τὴν ἔκφρασι, τικὴ μουσικὴ ἔκτασι τῆς φωνῆς τοῦ τὴν ἑρμηνεία, τὶς ἀρχαιοπρεπεῖς καὶ ἀνθρώπου. Ἡ ἀξιοποίησι κυρίως κατανυκτικὲς μελωδικὲς «θέσεις». τῆς ἀνδρικῆς φωνῆς, ποὺ κινεῖται γ) Ἡ βυζαντινὴ ἐκκλησιαστική σὲ βαθύτερες ἀπὸ τὴν γυναικεία μας μουσικὴ ἐστηρίχθη, ὡς πρὸς ὀξύτητες, ἡ προσαρμογή της στὸ τὴ μελωδικὴ καλλιέπεια, τὸ ἦθος κατανυκτικὸ περιβάλλον τοῦ ἱεροῦ καὶ τὸ ὕφος, στὸ ἀρχαιοελληνικὸ Ναοῦ. Ἡ ἁρμονικὴ συνεισφορὰ σύστημα τῆς Ὀκταηχίας, τὸ ὁποῖο λόγου, μέλους καὶ ρυθμοῦ μὲ τρόπο,
  • 127.
    125 ὥστε νὰ ὑπερέχηὁ λόγος ἔναντι τῶν συνειδητῶς στὴ Θ.Λατρεία. ἄλλων δύο ἐξωτερικῶν συστατικῶν στ) Ὡς τελευταῖο σημεῖο συμβολῆς στοιχείων. Ἡ συνεχὴς ἐπανάληψι τῆς Βυζαντινῆς μουσικῆς στὴν τῶν μελωδικῶν «θέσεων», ἰδίως ὅλη διαμόρφωσι τῆς ἑλληνορθοδό- σύντομα καὶ ἀργοσύντομα μέλη, ξου Θ.Λατρείας μνημονεύουμε τὸ ὥστε νὰ εἶναι ἐφικτὴ ἡ καθολικὴ γεγονὸς ὅτι δι’ αὐτῆς διασώζεται καὶ ἢ ἡ ἀποσπασματικὴ συμψαλμωδία, διαιωνίζεται ἀνόθευτος ὁ λειτουρ- τῶν ἐκκλησιαζομένων πιστῶν. Τὸ γικὸς ἑλληνικὸς λόγος, τὸ παραδο- μονοφωνικό, χορικὸ καὶ ἀντιφω- σιακὸ μέλος, ἡ ἑλληνικὴ μετρική, ἡ νικὸ σύστημα ψαλμωδίας, ἡ ἁρμο- ἔννοια τοῦ μέτρου, (κατὰ τὴν ἀρχαι- νική-ἄρρηκτος σχέσι μεταξὺ λόγου οελληνικὴ ἔννοια), τοῦ «καλοῦ» καὶ μέλους, δεδομένου ὅτι τὸ μέλος καὶ τοῦ «ὡραίου», ἀξίες ποὺ διακρί- προστατεύει, ἐνδύει, ἑρμηνεύει καὶ νουν τὸν πνευματικὸ ἄνθρωπο περιγράφει μὲ τὴν ἰδική του δυναμικὴ καὶ συμβο- λικὴ μουσικὴ γλώσσα. Τέλος, ἡ διαλεκτικὴ ὀπτι- κοακουστικὴ σχέσι τῆς τέχνης τῆς ψαλμωδίας μὲ τὴν τέχνη τῆς ἁγιογρα- φίας τῶν ἱερῶν ναῶν. ε) Ἡ βυζαντινὴ ἐκκλη- σιαστική μας ψαλμωδία συνυφάνθη καὶ συνανε- πτύχθη, ὡς προελέχθη, μὲ τὸν λειτουργικὸ ἑλλη- νόφωνο λόγο. Ἡ συνύ- παρξί τους ἐνέπνευσε τὴν ἐξέλιξι τῆς μελωδίας καὶ διαιώνισε τὸ κάλλος καὶ τὸ μέτρο τοῦ λειτουργικοῦ λόγου. καὶ τὸ ἀνώτερο πολιτιστικό του Ἔχοντας ὑπ’ὄψιν ὅτι ὁ λόγος τῆς ἐπίπεδο. Δυστυχῶς, μόνο στὸν ἱερὸ λατρείας εἶναι βιβλικὸς καὶ ὑμνο- ναὸ ἀκούεται καὶ βλέπεται σήμερα λογικὸς καὶ συχρόνως δογματικός, κάθε γνήσιο ἑλληνορθόδοξο στοι- ἠθικὸς καὶ ἱστορικός, κατανοοῦμε χεῖο, ὅπως ἡ γλώσσα, ἡ μουσική, ἡ ὅτι μέσῳ τῆς βυζαντινῆς ψαλμωδίας τάξι καὶ ἡ ὀμορφιά. Ὁ ναὸς ἔμεινε ὁ διδάσκεται ὁ πιστὸς τὸ δόγμα, τὸ μόνος χῶρος ἑλληνορθοδόξου σωτη- ἦθος καὶ τὴν ἀδιάκοπη ἱστορία τῆς ριολογικῆς παιδείας, ἀγωγῆς καὶ Ἐκκλησίας. Τὸ ποιὸν τοῦ ἐκκλησι- ψυχαγωγίας.- αστικοῦ μας μέλους δημιουργεῖ τὴν ψυχαγωγικὴ διάθεσι μαθήσεως καὶ ἀπομνημονεύσεως τοῦ θείου λόγου ποὺ ἀκούεται ὡς θεῖο ἄσμα καὶ ἀφομοιώνεται ὡς σωστικὴ πνευμα- τικὴ τροφὴ τῆς ψυχῆς κάθε πιστοῦ, ὁ ὁποῖος συμμετέχει ἐνεργῶς καὶ
  • 128.
    126 ΜΕΛΩΔΟΙ ΚΑΙ ΥΜΝΟΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ Περσυνάκη Ἐμμανουήλ Καθηγητοῦ καὶ Ἱεροψάλτου Ἂ λυτρώσει τὸν κόσμο ἀπὸ τὰ χέρια ν ἡ Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ τοῦ Διαβόλου. Ἡ ἀπαρχὴ τῆς σωτη- εἶναι τὸ ἀποκορύφωμα τῆς ρίας τοῦ ἀνθρώπινου γένους εἶναι δόξης Του, ἡ Γέννησή Του εἶναι ἡ Γέννηση τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὴν τὸ ἀποκορύφωμα τῆς ταπεινώσεώς ὁποία ὁ Θεὸς «ὃ οὐκ ἦν προσέλαβε ἄνθρωπος γευόμενος διὰ φιλανθρω- πίαν». Τὸ ζωτικῆς σημασίας γεγονὸς τῆς Γεννήσεως τοῦ Σωτῆρος Θεοῦ περιγράφεται καὶ ἀναλύεται ἀπὸ ὅλους τοὺς μεγάλους Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας. Εἶναι γνωστοὶ σὲ ὅλους μας οἱ μεγάλοι Πατέρες ποὺ μὲ λόγους τους ἐγκωμίασαν τὸ γεγονὸς καὶ ἀνέλυσαν τὴ σημασία τῆς ἑορτῆς. Εἶναι ὅμως ἄγνωστοι σὲ πολλοὺς οἱ ἅγιοι ὑμνογράφοι καὶ μελωδοὶ ποὺ συνέθεσαν καὶ μελοποίησαν τὴν ἀκολουθία τῆς ἑορτῆς ὅπως τὴν ἔχουμε σήμερα. Αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς Ἁγίους ποὺ ἐγκωμίασαν καὶ ἐμέλη- σαν τὴ «Μητρόπολιν» τῶν ἑορτῶν θὰ παρουσιάσουμε. Τὸ προοίμιο τῆς ἑορτῆς εἶναι οἱ Του. Ἡ ἀπομάκρυνση τοῦ ἀνθρώπι- Μεγάλες Ὧρες ποὺ ψάλλονται τὸ νου γένους ἀπὸ τὸν Θεὸ τὸ ὁδηγοῦσε πρωὶ τῆς παραμονῆς τῆς ἑορτῆς καὶ ὅλο καὶ βαθύτερα στὸν βοῦρκο τῆς καλοῦν τοὺς πιστοὺς νὰ προετοι- ἁμαρτίας καὶ ἔδωσε δικαίωμα στὸν μασθοῦν γιὰ νὰ ὑποδεχθοῦν τὸν Διάβολο νὰ ὑψώσει τεῖχος ὑψηλὸ Σωτήρα καὶ Λυτρωτὴ τοῦ κόσμου. γιὰ νὰ ἀποκλείσει κάθε πιθανότητα Συντάκτης καὶ μελοποιός τους ἐπικοινωνίας τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν εἶναι ὁ ἅγιος Σωφρόνιος, Πατριάρ- Θεό. Σκότος βαθὺ ἐπικρατοῦσε στὴ χης Ἱεροσολύμων (641μ.Χ.). Γεννή- γῆ καὶ βασίλευε ὁ Διάβολος, ὅταν ὁ θηκε στὴ Δαμασκὸ τῆς Συρίας καὶ φιλάνθρωπος Θεὸς ἀποφάσισε νὰ ἐκάρη μοναχὸς στὴ Μονὴ τοῦ Ὁσίου
  • 129.
    127 Θεοδοσίου τῆς Κοινοβιάρχου.Ὡς λιος διερωτᾶται: «Τί σοὶ προσενέγ- μοναχὸς ἀναθεώρησε τὸ Τυπικὸ κωμεν Χριστὲ ὅτι ὤφθης ἐπὶ γῆς διὰ τῆς Μονῆς τοῦ Ἁγίου Σάββα. Ἦταν φιλανθρωπίαν». Ἡ ἁγνότητα καὶ ἡ ἄριστος μουσικὸς καὶ ὑμνογρά- ταπείνωση τῆς Παναγίας τὴν ἀξίω- φος. Ἐμελοποίησε «Ἀργὸ Μουσικὸ σαν νὰ ἐκπροσωπήσει τὸ ἀνθρώπινο Στιχηράριο» τὸ ὁποῖο ἑρμήνευσε γένος καὶ νὰ συμμετέχει στὸ φρικτὸ στὴ νέα μουσικὴ μέθοδο γραφῆς ὁ μυστήριο τῆς Ἐνανθρώπησης τοῦ Γρηγόριος Πρωτοψάλτης. Τὴ μνήμη Θεοῦ. Ἀπὸ αὐτὴν ἀνέτειλε ὁ νοητὸς του ἡ Ἐκκλησία ἑορτάζει στὶς 11 ἥλιος τῆς δικαιοσύνης τὸν ὁποῖο Μαρτίου. ὑπέδειξε ὁ Ἀστέρας στοὺς Μάγους Τὰ ἰδιόμελα τοῦ ἑσπερινοῦ τῆς τῆς Ἀνατολῆς γιὰ νὰ τὸν προσκυνή- ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων συνέ- σουν στὸ Σπήλαιο. γραψαν καὶ μελοποίησαν δυὸ διάση- Τὸ μέγα μυστήριο τῆς Σαρκώσεως μοι μελωδοὶ καὶ ἀσματογράφοι τῆς τοῦ Θεοῦ περιγράφεται στοὺς δύο Ἡ ἀπαρχὴ τῆς σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπινου γένους εἶναι ἡ Γέννηση τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὴν ὁποία ὁ Θεὸς «ὃ οὐκ ἦν προσέλαβε ἄνθρωπος γευόμενος διὰ φιλανθρωπίαν». Ἐκκλησίας μας. Ὁ Πατριάρχης κανόνες τοῦ Ὄρθρου τῆς Ἑορτῆς. Κωνσταντινουπόλεως Ἀνατόλιος Τὸν πεζὸ κανόνα ποὺ ἔχει ἀκροστι- (449) καὶ ὁ Γερμανὸς Πατριάρχης χίδα «Χριστὸς βροτωθείς, ἦν ὅπερ Κωνσταντινουπόλεως καὶ Ὁμολο- Θεὸς μένῃ» συντάχθηκε καὶ μελο- γητὴς (740). Οἱ δυὸ Ἅγιοι, ἂν καὶ ποιήθηκε ἀπὸ τὸν ἃγιο Κοσμᾶ τὸν ἔζησαν μὲ τριακόσια χρόνια διαφορά Μελωδό. Τὸν ἰαμβικὸ κανόνα ποὺ ὁ ἕνας ἀπὸ τὸν ἄλλον, στὰ τροπάρια συντάχθηκε καὶ μελοποιήθηκε ἀπὸ περιγράφουν καὶ ἀναλύουν ὅλες τὶς τὸν ἅγιο Ἰωάννη Δαμασκηνό. Καὶ οἱ πτυχὲς τοῦ φρικτοῦ μυστηρίου τῆς δύο κανόνες εἶναι μελοποιημένοι σὲ Γεννήσεως τοῦ Σωτῆρος ὁ ὁποῖος μὲ πρῶτο ἦχο γιατί, ὅπως ἀναφέρει ὁ τὴ Γέννηση Του διέλυσε τὸ «μεσό- ἅγιος Νικόδημος Ἁγιορείτης, ἐγκω- τοιχο τοῦ φραγμοῦ». Ἡ ἀπαράλ- μιάζουν «τὴν Γενέθλιον ἡμέρα τοῦ λακτη εἰκόνα τοῦ Πατρὸς «ὃ οὐκ Σωτῆρος» ποὺ εἶναι ἡ πρώτη ἑορτή. ἦν προσέλαβε» διὰ φιλανθρωπίαν. Ἡ μεγαλοπρέπεια τοῦ μυστηρίου Τὰ τροπάρια εἶναι μελοποιημένα και ἡ σοβαρότητα τοῦ γεγονότος στὸν κατ’ ἐξοχὴν ἐκκλησιαστικὸ ἐκφράζονται μὲ τὸν πρῶτο ἦχο. καὶ ἀρχαιοπρεπῆ ἦχο τὸν δεύτερο. Τὸν κανόνα τοῦ Ὄρθρου τῶν Ἡ χρήση τῆς μαλακῆς καὶ σκληρῆς Χριστουγέννων πλαισιώνει μία σειρὰ χρωματικῆς κλίμακας τονίζει ἀπὸ ἄλλα ὑμνολογήματα δοξαστικά, ἔντονα τὸ κοσμοϊστορικὸ γεγονὸς καθίσματα κ.λπ. ποὺ ψάλλονται σὲ τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ στὸ διάφορους ἤχους. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖο συμμετέχει ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ ποίημα ποὺ ἔχει θεωρηθεῖ ὡς ἕνα γῆ. Εὔλογα λοιπὸν ὁ ἅγιος Ἀνατό- ἀπὸ τὰ ἀριστουργήματα τῆς παγκο-
  • 130.
    128 σμίου ποιήσεως (Η.G.BECK) εἶναι νος ξύπνησε καὶ ἄρχισε νὰ ψάλλει τὸ «Κοντάκιον εἰς τὴν Γέννησιν». «τὸ Κοντάκιον εἰς τὴν Γέννησιν» Ἀπαγγέλλεται ὡς μετρικὸς λόγος ποὺ ἔχει ἀκροστιχίδα «τοῦ ταπεινοῦ καὶ ἔχει διδακτικὸ τόνο μὲ διηγη- Ρωμανοῦ ὁ ὕμνος». Σὲ ἀνάμνηση ματικὴ καὶ διαλογικὴ αὐτοῦ τοῦ θαύματος μορφή· ἀποτελεῖται ἀπὸ καθόρισε ἡ Ἐκκλη- τὸ προοίμιο «Ἡ παρθέ- σία νὰ ψάλλεται τὸ νος σήμερον…» καὶ κοντάκιο μετὰ τὴν εἴκοσι τέσσερις οἴκους ἕκτη ᾠδή. Παλαι- καὶ συντάχθηκε ἀπὸ ότερα διαβάζοταν τὸν ἅγιο Ρωμανὸ τὸν στὸν ναό, ὅπως ὁ Μελωδὸ κατὰ θαυμαστὸ Ἀκάθιστος Ὕμνος τρόπο. μετὰ τὴν ἕκτη ᾠδή. Ὁ Ρωμανὸς κατα- Σήμερα διαβάζε- γόταν ἀπὸ τὰ Ἔμεσσα ται μόνο τὸ προοί- τῆς Συρίας καὶ ἦταν μιον«Ἡ Παρθένος διάκονος τῆς Ἐκκλη- σ ή μ ε ρ ο ν …» σίας τῆς Βηρυτοῦ. Ἀπὸ καὶ ὁ πρωτὸς τὴ Βηρυτὸ ἀνέβηκε τὸ οἶκος «τὴν Ἐδὲμ 496 στὴν Κωνσταντι- Βηθλεὲμ ἤνοιξε…» νούπολη καὶ διέτριβε μετὰ τὴν ἕκτη ὠδὴ στὸν ναὸ τῆς Θεοτόκου τοῦ κανόνα καὶ μὲ πολὺ εὐλάβεια καὶ πρὸ τοῦ ὑπομνήμα- καθημερινὴ προσευχή. τος τῆς ἑορτῆς τῶν Ὁ σοφὸς Νικηφό- Χριστουγέννων. ρος Ξανθόπουλος μᾶς Ὁ ἅγιος Ρωμανὸς ἀναφέρει ὅτι ὁ ἅγιος συνέταξε καὶ μελο- Ρωμανὸς «ἦτο ἄμουσος ποίησε περισσό- παντελῶς καὶ ἀήθης τερα ἀπὸ χίλια κατὰ τὴν φωνὴν καὶ τὰ κοντάκια γιὰ ὅλες ἄσματα» διὰ τοῦτο περι- τὶς Δεσποτικὲς επαίζετο ἀπὸ πολλούς, καὶ Θεομητορικὲς ἂν καὶ ἦτο δόκιμος ἑορτὲς γι’ αὐτὸ καὶ ἐργάτης τῆς ἀρετῆς. Διὰ «Μελωδὸς», ἐπικα- τοῦτο παρεκάλει τὴν λεῖται καὶ δίκαια Κυρία Θεοτόκο νὰ τοῦ θεωρεῖται ἀπὸ μερι- χαρίσει τὸ χάρισμα τῆς κοὺς ὁ Πίνδαρος τῆς μελωδίας. Κατὰ τὴν βυζαντινῆς ὑμνο- ἀγρυπνία τῆς ἑορτῆς γραφίας. Ἡ Ἐκκλη- τῶν Χριστουγέννων ἔτυχε νὰ ὑπνώ- σία μας τιμᾶ τὴ μνήμη του καὶ τὸν σει ὀλίγον κατὰ τὴν ἕκτη ᾠδή. ἑορτάζει τὴν πρώτη Ὀκτωβρίου Τότε βλέπει σὲ ὅραμα τὴ Θεοτόκο ἡ κάθε χρόνο. ὁποία τοῦ ἔδωσε νὰ φάγει τυλιγμένο Ὁ ἅγιος Ἀνδρέας, ἐπίσκοπος χαρτὶ σὲ σχῆμα ρολοῦ. Ἀπὸ ἐκείνης Κρήτης καὶ Ἱεροσολυμίτης καλού- τῆς ὥρας ἠξιώθη τοῦ ποθούμενου μενος μελοποίησε τὰ ἰδιόμελα τῶν χαρίσματος καὶ ἔντρομος γενόμε- αἴνων σὲ ἦχο τέταρτο. Ἔζησε στὸ
  • 131.
    129 τέλος τοῦ 7ουαἰώνα, διετέλεσε «ἐν κόλποις Θεὸν Λόγον σαρκωθέ- διάκονος τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας. ντα» Παναγία Μητέρα νὰ πρεσβεύει Χειροτονήθηκε ἐπίσκοπος Κρήτης «τοῦ σωθῆναι ἡμᾶς». Ἡ ἀκολουθία καὶ καθὼς πήγαινε μὲ τὸ πλοῖο τοῦ Ὄρθρου κλείνει μὲ τὸ Δοξα- στὴν Κρήτη κοιμή- στικὸ «Σήμερον ὁ Χριστὸς θηκε στὴ Μυτι- ἐν Βηθλεὲμ γεννᾶται ἐκ λήνη, ὅπου σήμερα Παρθένου…» μελοποιη- βρίσκεται τὸ τίμιο μένο ἀπὸ τὸν ἅγιο Ἰωάννη λείψανό του. Εἶναι τὸν Δαμασκηνό. Ψάλλεται ἡ ἀρχὴ μίας νέας ἀπὸ τὸν ἀριστερὸ χορό. Ὁ ἐποχῆς στὴν ὑμνο- τελευταῖος στίχος «Δόξα γραφία τῆς Ἐκκλη- ἐν ὑψίστοις Θεῷ…» εἶναι σίας. Εἶναι αὐτὸς ἡ ἀρχὴ τῆς Δοξολογίας ποὺ καθόρισε νὰ ποὺ ἀρχίζει νὰ ψάλλει ψάλλονται οἱ Κανό- ὁ δεξιὸς χορὸς σὲ ἦχο νες στὴν Ἐκκλη- δεύτερο. Ὁ χρωματισμὸς σία. τοῦ μέλους εἶναι μαλακὸς Οἱ μελωδικὲς καὶ ἀφήνει νὰ δεσπόζει ἕλξεις τοῦ τέταρτου πάνω του τὸ νόημα τῶν ἤχου στὸν ὁποῖο λέξεων τῆς δοξολογίας εἶναι μελοποιημένα ἔτσι ὥστε νὰ μὴν χάνεται τὰ τροπάρια τῶν ἡ ἁρμονία. αἴνων διαμορφώ- Ὁ Κύριος ἀπέστειλε νουν ἕνα ἦθος ποὺ τὴν «Λύτρωσιν τῷ λαῷ ἐμπνέει εὐλάβεια αὐτοῦ» λέει τὸ κοινω- καὶ κατάνυξη, σοβα- νικὸ τῆς ἑορτῆς. Μελο- ρότητα καὶ μεγαλο- ποιημένο σὲ πρῶτο ἦχο πρέπεια.Ἐπιβάλλει τὸ μέλος ἀρχίζει ἀπὸ τὸν στὸν πιστὸ νὰ δεχθεῖ φθόγγο «κε» καὶ κινεῖται τὸ παράδοξο μυστή- ἀπὸ τὸ δεύτερο τετρά- ριο μὲ συστολὴ καὶ χορδο καὶ πάνω. Εἶναι ἔκσταση. μέλος τοῦ ἁγίου Ἰωάννη Ὁ ἅγιος Ἀνδρέας Κατακουζέλη καὶ μὲ γνωρίζοντας τὴ ἀριστοτεχνικὸ τρόπο κα- σημασία τῆς Γεννή- ταλήγει σὲ κράτημα. Ἡ σεως τοῦ Χριστοῦ δεινὴ ψαλτικὴ ἱκανό- καλεῖ τοὺς πιστοὺς τητα τῶν ψαλτῶν εἶναι νὰ εὐφρανθοῦν καὶ ἀπαραίτητη τόσο, ὅσο τοὺς οὐρανοὺς νὰ καὶ ἡ ἱκανότητα τῶν ἀγάλλονται. βαστακτῶν (ἰσοκρατῶν) Τὴν ὥρα ποὺ οἱ ἄγγελοι γιὰ νὰ βοηθήσουν τὸν πιστὸ νὰ «ἀνυμνοῦντες λέγουσι ἀκατάληπτε συντονισθεῖ στὸν ἀγγελικὸ ὕμνο Κύριε δόξα σοι», ἡ «κτίσις ἀγάλλε- καὶ νὰ βιώσει τὸ γεγονὸς τῆς ἐναν- ται» ἂς φωνάξουμε καὶ ἐμεῖς «ἀνερ- θρώπησης τοῦ Σωτῆρος.- μήνευτε Κύριε δόξα σοι» καὶ ἄς παρακαλέσουμε τὴ βαστάζουσα
  • 132.
    130 ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Σπυρίδωνος Μαρίνη Συντηρητῆ εἰκόνων Τ τὴν πράξη τῆς Ἐκκλησίας. Ἑρμη- νεύει τὴν εἰκόνα μέσα στὸν χῶρο ὸν χῶρο τῆς τέχνης καὶ ἰδιαίτερα ποὺ τὴν γέννησε καὶ ποὺ δὲν εἶναι τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωγραφικῆς ἄλλος ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, τὴν εὐχα- μποροῦμε νὰ τὸν προσεγγίσουμε ριστιακὴ σύναξη. Ὁ ἐκκλησιαστικὸς μέσα ἀπὸ διαφορετικοὺς δρόμους τρόπος ταυτίζεται μὲ μία ἐντελῶς ἀπὸ τοὺς ὁποίους οἱ κυριότεροι νέα εἰκαστικὴ θεώρηση τὴν ὁποία εἶναι τρεῖς: Ὁ ἱστορικός, ὁ αἰσθη- ὀνομάζουμε θεολογία τῆς εἰκόνας τικὸς καὶ ὁ ἐκκλησιαστικός. Ἡ ἱστο- καὶ ἀποτελεῖ τὴν ἀσφαλέστερη καὶ ρία τῆς τέχνης ἀσχολεῖται ὄχι μόνο γνησιότερη ὁδὸ ἑρμηνείας τῶν εἰκό- μὲ τὴ χρονολόγηση τῶν μνημείων νων. καὶ τὴν ἔνταξή τους σ’ ἕνα συγκε- Ἡ λειτουργικὴ σημασία τῆς εἰκό- κριμένο τόπο καὶ χρόνο, ἀλλὰ καὶ νας καὶ γενικά τῆς χριστιανικῆς τὴν κατάταξη τῶν μορφολογικῶν ἀπεικόνισης δὲν φαίνεται μόνο ἀπὸ καὶ δομικῶν στοιχείων αὐτῶν τῶν τὴ θεματογραφία καὶ τὴν τεχνικὴ μνημείων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἱστορικι- δομὴ τῆς ζωγραφικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ σμοῦ. Ἡ αἰσθητικὴ θεώρηση εἶναι τὸν καθοριστικὸ ρόλο της μέσα στὴ βασικὰ μία μεθοδολογία ἑρμηνείας ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας. Τὰ ἀρχαιότερα τῆς τέχνης, μία θεώρηση μὲ φιλοσο- δείγματα τῆς χριστιανικῆς τέχνης φικὰ κριτήρια. Τέλος, ὁ ἐκκλησια- ποὺ ἔφθασαν μέχρι σήμερα σὲ μᾶς στικὸς τρόπος ἑρμηνεύει τὴν τέχνη βρίσκονται στὶς κατακόμβες. Οἱ τῶν εἰκόνων μὲ βάση τὴν ἐκκλησι- κατακόμβες ὡς dormitoria –κοιμη- αστικὴ ἐμπειρία, δηλαδὴ τὴ ζωὴ καὶ τήρια καὶ στὴ συνέχεια τόποι εὐχα-
  • 133.
    131 ριστιακῶν συνάξεων συνδέονται Ἡ εἰκόνα, ἀναπαριστώντας τὸ ἄμεσα μὲ τὴν ἐσχατολογικὴ φύση θεωμένο ἀνθρώπινο σῶμα, ὑπογραμ- τῆς Θείας Εὐχαριστίας. Ἀρχικὰ μίζει κατὰ θετικὸ τρόπο τὴ σχέση ἦταν χῶροι ἐνταφιασμοῦ, ἀλλὰ στὴ ὕλης καὶ πνεύματος. Ἡ θεολογικὴ συνέχεια ἔγιναν καθαρὰ λατρευτι- ἑρμηνεία τοῦ σώματος καὶ τῆς σωμα- κοὶ χῶροι, ὅπως καὶ τὰ μαρτύρια, τικότητας μέσα στὴν Ἐκκλησία δηλαδὴ οἱ τάφοι τῶν μαρτύρων. Ἡ εἶναι σημαντική, διότι καταργεῖ κάθε πρωτοχριστιανικὴ αὐτὴ λειτουρ- φιλοσοφικὴ ἀπόκλιση δυαλιστικοῦ γικὴ πρακτικὴ παρέμεινε ὡς ἀπαραί- σχήματος: πνευματικό-ὑλικό. τητη προϋπόθεση νὰ ἐνταφιάζονται Ἡ καθολικὴ ἕνωσή μας μὲ τὸν σὲ κάθε χριστιανικὸ ναὸ λείψανα Θεὸ δὲν μᾶς καθιστᾶ μία ἀποπνευ- ἁγίων κάτω ἀπὸ τὴν ἁγία τράπεζα ματοποιημένη κοινότητα ἰδιαίτερων μέχρι τὶς μέρες μας. Κατὰ τὴν περί- ἀτομικοτήτων. Πιστὴ στὸ πνεῦμα οδο τῆς Εἰκονομαχίας ἡ εἰκόνα θὰ αὐτὸ τῆς Ἐκκλησίας ἡ τέχνη θὰ θεμελιωθεῖ χριστολογικὰ πάνω στὴν ἀποκαλέσει τὰ γυμνὰ μέρη τοῦ σώμα- πραγματικὴ κι ὄχι φανταστικὴ τος τῶν ἀναπαριστανομένων προσώ- σάρκωση τοῦ Θεοῦ καὶ θὰ λάβει τὴν πων «σαρκώματα». Αὐτὸ ὅμως δὲν πιὸ ἐπίσημη δογματική της κατο- νοεῖται αὐτόνομα μέσα στὴν τέχνη τῶν εἰκόνων, σαρκικά, ἀλλὰ ἐκκλη- σιαστικά, δηλαδὴ μεταμορφωμένα, σώματα ποὺ τὰ ἔχει ἐνοικήσει ἡ χάρις τοῦ Παναγίου Πνεύματος, διότι στὰ μυστήρια, καὶ κυρίως στὴν Εὐχα- ριστία, μᾶς ἀποκαλύπτεται ἡ θεϊκὴ ἐνοίκηση μέσα στὴν ὕλη, μέσα στὴν κτιστότητά μας. «Οὐ προσκυνῶ τὴν κτίσιν», θὰ πεῖ ὁ ἅγιος Ἰωάν- νης ὁ Δαμασκηνός, «παρὰ τὸν κτίσα- ντα, ἀλλὰ προσκυνῶ τὸν κτίστην κτισθέντα τὸ κατ’ ἐμὲ καὶ εἰς κτίσιν ἀταπεινώτως καὶ ἀκαθαιρέτως κατε- ληλυθότα, ἵνα τὴν ἐμὴν δοξάσῃ χύρωση. Ὁ ἡσυχασμὸς μὲ τὸν σαφῆ φύσιν καὶ θείας κοινωνὸν ἀπεργά- διαχωρισμὸ μεταξὺ οὐσίας καὶ ἐνερ- σηται φύσεως. Συμπροσκυνῶ τῷ γείας στὸ εἶναι τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ βασιλεῖ καὶ Θεῷ, τὴν ἁλουργίδα τοῦ ἀποτελέσματα τῆς θείας αὐτῆς ἐνέρ- σώματος…ὡς ὁμόθεον χρηματίσα- γειας ἐπὶ τοῦ Θαβωρείου Φωτὸς θὰ σαν καὶ γενομένην, ὅπερ τὸ χρίσαν, διαμορφώσει καὶ θὰ ἀποκρυσταλλώ- ἀμεταβλήτως». Δὲν προσκυνῶ -λέει- σει τὴ θεολογία ἀλλὰ καὶ τὴν τέχνη τὴν κτίση στὴ θέση τοῦ κτίστη, ἀλλὰ τῆς εἰκόνας. Τὴν περίοδο μετὰ τὴν προσκυνῶ τὸν κτίστη ποὺ κτίστηκε Εἰκονομαχία γράφτηκαν ἀκολουθίες κατὰ τὴν ἀνθρώπινη φύση καὶ κατέ- καὶ ἐγκώμια γιὰ τὴ μεταφορὰ θαυμα- βηκε στὴν κτίση χωρὶς νὰ μειωθεῖ ἢ τουργικῶν εἰκόνων, ἐνῷ τὸ τέμπλο νὰ ἀλλοιωθεῖ, γιὰ νὰ δοξάσει τὴ δική θὰ ὁλοκληρωθεῖ καὶ θὰ πάρει τὴν μου φύση καὶ νὰ μὲ κάνει κοινωνὸ τελική του μορφὴ ὡς τὸ κατ’ἐξοχὴν τῆς θείας φύσης. Προσκυνῶ μαζὶ εἰκονοστάσι. μὲ τὸν βασιλιὰ καὶ Θεὸ τὸ βασιλικὸ
  • 134.
    132 ἔνδυμα τοῦ σώματος…ὡς ὁμόθεο τὸ περιεχόμενό της, περιεχόμενο ποὺ πρόσλημμα, ὅπως αὐτὸ τὸ ἴδιο ποὺ δημιουργεῖ εἰδικὲς εἰκαστικὲς φόρ- τὸ ἔχρισε, καθὼς καθιερώθηκε καὶ μες, ἐντελῶς δικές της, ποὺ τὴν κά- ἔγινε ὁμόθεο ἀμετάβλητα. νουν νὰ διαφέρει ἀπὸ ὁποιαδήποτε ἄλλη ἀπεικόνιση. Ἡ θεολογία δὲν εἶναι μία ἐπιστή- Νὰ λοιπὸν γιατί προσκυνοῦμε μη, ἔστω καὶ ἱερά, ἀλλὰ τὸ μυστήριο τὰ λείψανα τῶν ἁγίων, τὶς εἰκόνες, ποὺ μυσταγωγεῖ τὸν ἄνθρωπο ὁλό- τὸ Εὐαγγέλιο, τὰ κληρο στὰ ὑπὲρ ὑλικὰ πράγματα φύσιν καὶ αἴσθη- τῆς Ἐκκλησίας. σιν. Καὶ ἡ εἰκόνα Γιατί, ὅπως ὁ Λό- δὲν εἶναι ἁπλὸ γος τοῦ Θεοῦ, ἔγι- ἔργο τέχνης ἢ νε ἄτρεπτα σάρκα θρησκευτικὸς καὶ παρέμεινε ὅ,τι πίνακας, ἀλλὰ ἦταν πρίν, ἔτσι ἀναφαίρετο καὶ καὶ ἡ σάρκα ἔγινε ἱερὸ λειτουργικὸ Λόγος χωρὶς νὰ σκεῦος, ποὺ ἁγιά- χάσει αὐτὸ ποὺ ζει τὸν ἄνθρωπο εἶναι, ταυτιζόμενη καὶ τὸν φέρνει σὲ βέβαια μὲ τὸν Λόγο ἄμεση σχέση μὲ κατὰ τὴν ὑπόστα- τὴ χάρη καὶ τὴν ση. Αὐτὴ ἡ ἕνωση ὑπόσταση τοῦ ποὺ συντελέσθηκε εικονιζομένου.1 ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι Ἡ εἰκόνα κατὰ τὴ Σάρκωση δείχνει τὴν ἁγιό- τοῦ Λόγου κι ἔγινε τητα μὲ τὸν Χριστός, δηλαδὴ τρόπο ποὺ δὲν σάρκα ποὺ χρίσθη- ἐπιτρέπει οὔτε κε ἀπὸ τὴ θεότητα, νὰ ὑπονοεῖται αὐτὴ ἡ ἕνωση ἀπο- αὐτὴ οὔτε νὰ καλύπτεται στὴν συμπληρώνεται ἐκκλησιαστικὴ ζω- ἀπὸ τὴ σκέψη γραφικὴ μὲ τὴ συ- μας, ἀλλὰ νὰ γκεκριμένη τεχνο- εἶναι ὁρατὴ ἀπὸ τροπία. Δὲν εἶναι τὰ σαρκικά μας τυχαῖο ὅτι οἱ Πα- μάτια. Ἡ Εἰκόνα τέρες τῆς Ζ΄Οἰκου- τῆς θεώσεως τοῦ μενικῆς Συνόδου ἀνθρώπου, διαχωρίζουν μὲ ἀναπαριστᾶ τὴν προσοχὴ τὶς ἔννοιες εἰκόνα καὶ προ- πραγματικότητα ποὺ ἀποκαλύπτε- σωπογραφία: ἡ μία ἀναπαριστᾶ ἕναν ται κατὰ τὴ Μεταμόρφωση πάνω ἄνθρωπο ἑνωμένο μὲ τὸν Θεό, ἡ ἄλλη στὸ ὄρος Θαβώρ.2 Πρόκειται γιὰ τὴν ἕνα συνηθισμένο ἀνθρώπινο ὄν. Δι- ἀναπαράσταση μὲ τὰ μέσα τῆς χρωμα- αφοροποιεῖται, ἑπομένως, ἡ εἰκόνα τουργίας, τῆς μυστηριακῆς ἕνωσης ἀπὸ τὴν προσωπογραφία ἀπὸ τὸ ἴδιο κτιστοῦ καὶ ἀκτίστου, γι’ αὐτὸ καὶ
  • 135.
    133 ἡ ἐκκλησιαστικὴ ζωγραφικὴσυνδέ- ὀντολογικὸς ὅρος «ὑπόστασις» ἔχει εται τόσο ἄμεσα μὲ τὴ λειτουργικὴ σχέση μὲ μία παρουσία, τὴν παρου- ταυτότητα τῆς Ἐκκλησίας ποὺ εἶναι σία τοῦ Χριστοῦ γιὰ μένα προσωπικὰ ἡ προσευχή. καὶ γιὰ ὅλη τὴν Ἐκκλησία. Πιστὸ στὴν πραγματικότητα Ἡ ἴδια ἡ εἰκόνα ἀποτελεῖ μία πραγ- αὐτή, τὸ Συνοδικό τῆς Ὀρθοδοξίας ματικὴ πνευματικὴ καθοδήγηση γιὰ διακηρύσσει τὴν πρώτη Κυριακὴ τὸν πιστό. Μᾶς δείχνει τὴ στάση τῶν Νηστειῶν: Τῶν τὴν ἔνσαρκον ποὺ πρέπει νὰ ἔχουμε τὴν ὥρα τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου παρουσίαν λόγῳ, προσευχῆς ἀπέναντι στὸν Θεὸ καὶ στόματι, καρδία καὶ νῷ, γραφῇ τε ἀπέναντι στὸν κόσμο ποὺ μᾶς περι- καὶ Εἰκόσιν ὁμολογούντων, αἰωνία ἡ βάλλει. Ἡ προσευχὴ εἶναι μία συνδι- μνήμη. Ἀμήν. Ἡ ἴδια ἡ εἰκόνα ἀποτελεῖ μία πραγματικὴ πνευματικὴ καθοδήγηση γιὰ τὸν πιστό. Μᾶς δείχνει τὴ στάση ποὺ πρέπει νὰ ἔχουμε τὴν ὥρα τῆς προσευχῆς ἀπέναντι στὸν Θεὸ καὶ ἀπέναντι στὸν κόσμο ποὺ μᾶς περιβάλλει. άλεξη μὲ τὸν Θεό, γι’ αὐτὸ χρειάζεται ἡ ἀπάθεια, ἡ ἀποφυγὴ τῶν πειρασμῶν 1. Ἀρχιμ. Βασιλείου, Καθηγουμένου τῆς τοῦ κόσμου. Αὐτὸ ἀκριβῶς μᾶς Ἱ.Μ.Σταυρονικήτα, Θεολογικὸ Σχόλιο στὶς τοιχογραφίες τῆς Ἱ.Μ.Σταυρονικήτα, δείχνει ἡ εἰκόνα: Ν’ ἀποφεύγουμε ἐκδ. Δόμος, Ἀθήνα 1987, σελ. 12. νὰ «κάνουμε μὲ τρόπο ἀκάθαρτο τὰ 2. Λ. Οὐσπένσκυ, Ἡ θεολογία τῆς εἰκόνας ἅγια πράγματα, μὲ τρόπο φαῦλο τὰ στὴν ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ἐκδ. Ἁρμὸς, 1998, ὑψηλά, μὲ τρόπο ἄτιμο τὰ τίμια, μὲ σ. 191. λίγα λόγια, νὰ κάνουμε μὲ τρόπο 3. PG 35, 840 A. γήινο τὰ πνευματικὰ πράγματα. Σ’ ἐμᾶς, ὅλα εἶναι πνευματικά: ἡ πράξη, ἡ κίνηση, ἡ ἐπιθυμία, ὁ λόγος, ἀκόμα καὶ τὸ βάδισμα καὶ τὰ ροῦχα, ἀκόμα καὶ τὸ νεῦμα, γιατί ὁ νοῦς φθάνει παντοῦ καὶ διαμορφώνει ὁλόκληρο τὸν ἄνθρωπο κατὰ Θεόν, γι’ αὐτὸ καὶ ἡ χαρά μας εἶναι κι αὐτὴ πνευ- ματική και πανηγυρική»3, θὰ πεῖ ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος. Ἔστι δὲ πίστις ἐλπιζομένων ὑπόστασις πραγ- μάτων ἔλεγχος οὐ βλεπομένων. Ὁ
  • 136.
    134 ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΩΝ Ἀρχιμ. Χριστοδούλου Κοκλιώτη Ἐφημερίου Ἱ. Ν. Ἁγ. Μηνᾶ, Σαλαμῖνος επίκαιρα Ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνηση, στὴν προσπάθειά της νὰ ἀντι- μετωπίσει τὴν οἰκονομικὴ κρίση, ποὺ δημιούργησε τὸ ἴδιο τὸ πολιτικό μας σύστημα, ἀπεφάσισε νὰ μειώσει τοὺς διορισμοὺς στὸ δημόσιο τομέα κατ’ ἀναλογίαν ἕνα πρὸς δέκα. Καὶ φυσικὰ θεωρήθηκε αὐτονόητο πὼς αὐτὴ ἡ συρρίκνωση στοὺς διορι- σμοὺς δημοσίων ὑπαλλήλων πρέπει νὰ ἐπεκταθεῖ καὶ στοὺς 9.000 κληρικοὺς τῆς ἑλληνικῆς ἐπικράτειας, ποὺ ὡς γνωστὸν μισθοδοτοῦνται καὶ ἀσφα- λίζονται ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸ Δημόσιο. Μὲ ἄλλα λόγια, δηλαδή, ἀποχωρώντας δέκα κληρικοὶ ἀπὸ τὴν ἐνεργὸ ὑπηρε- σία, θὰ διορίζεται μόλις ἕνας στὴ θέση τους. Ἐπειδὴ φρονοῦμε πὼς αὐτὴ ἡ ἐνέρ- γεια τῶν πολιτικῶν μας οὔτε νόμιμη ἀλλὰ οὔτε καὶ ἠθικὰ σωστὴ εἶναι, ἐπι- θυμοῦμε νὰ κάνουμε μερικὲς ἐπιση- μάνσεις ἐπὶ τοῦ θέματος. Ὅσον ἀφορᾶ στὴ νομιμότητα: 1ον: Οἱ κληρικοὶ οὔτε δημόσιοι ὑπάλληλοι εἶναι, οὔτε βέβαια πρέπει νὰ ἀντιμετωπίζονται ὡς τέτοιοι. Εἶναι δημόσιοι λειτουργοὶ ποὺ προσφέρουν πολύτιμες πνευματικὲς καὶ κοινω- νικὲς ὑπηρεσίες. Ὅσον ἀφορᾶ στὸ κοι- νωνικὸ μέρος, μόνο νὰ θυμίσουμε πὼς τὸ 75% τῶν εὐαγῶν ἱδρυμάτων τῆς
  • 137.
    135 Ἑλλάδος εἶναι τῆςἘκκλησίας καὶ συ- βει ἄλλες διαστάσεις. Ἤδη ὑπάρχει ντηροῦνται ἀπὸ αὐτήν. ἔλλειψη κληρικῶν στὰ χωριὰ καὶ σὲ 2ον: Τὰ χρήματα μὲ τὰ ὁποῖα μι- πολλὲς ἐπαρχιακὲς Ἱ.Μητροπόλεις σθοδοτεῖται ὁ ἱερὸς κλῆρος καὶ οἱ ἕνας μόλις ἱερέας καλύπτει τὶς ποιμα- ἐκκλησιαστικοὶ ὑπάλληλοι ὡς καὶ ἡ ντικὲς ἀνάγκες τριῶν ἢ καὶ τεσσάρων ἰατροφαρμακευτική τους περίθαλψη χωριῶν. Ἂν λοιπὸν μὲ τὴν παροῦσα δὲν εἶναι χάρισμα ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸ ρύθμιση πρέπει νὰ ἀποχωρήσουν δέκα κράτος. Αὐτὸ τὸ σημεῖο πρέπει νὰ ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἱερεῖς τῶν χωριῶν γιὰ ὑπερτονισθεῖ, διότι καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν νὰ διοριστεῖ ἕνας, καταλαβαίνει κα- πιστῶν μας δὲν γνωρίζουν τὴν πραγ- νεὶς πὼς σὲ σύντομο χρονικὸ διάστη- ματικότητα. Τὰ χρήματα αὐτὰ εἶναι, μα τὰ περισσότερα χωριὰ τῆς Ἑλλάδος θὰ λέγαμε, ἀνταποδοτικὰ τέλη, καθὼς δὲν θὰ ἔχουν ἱερέα. Τί σημαίνει αὐτό; στὶς ἀρχὲς τῆς δεκαετίας τοῦ ’50, ἡ Πλήρης μαρασμός! Χωριὸ ποὺ δὲν ἔχει Ἐκκλησία (ἐπὶ Ἀρχιεπισκόπου Σπυρί- ἱερέα εἶναι μαραμένο. Εἶναι σύμβολο, δωνος), παραχώρησε περισσότερο ἀπὸ εἶναι χαρᾶς Εὐαγγέλιο, εἶναι στύλος τὸ 90% τῆς περιουσίας της στὸ ἑλλη- ὁ παπὰς γιὰ τὸ χωριό! Ἡ ἔλλειψή του νικὸ κράτος. Αὐτὸ λοιπὸν μὲ τὴ σειρά εἶναι χειρότερη ἀπ’ τὴν ἔλλειψη δα- του ἀπὸ τὰ κέρδη, τοὺς τόκους καὶ τὶς σκάλου ἢ γιατροῦ! Οἱ χριστιανοί μας ἐπενδύσεις τῆς κολοσσιαίας αὐτῆς πε- (καὶ αὐτὸ ἰσχύει καὶ γιὰ τὶς πόλεις) ριουσίας, ἀνταπέδωσε στὴν Ἐκκλησία χωρὶς Θ. Λειτουργία, χωρὶς πνευμα- τὴ μισθοδοσία καὶ τὴν ἀσφάλιση τοῦ τικὴ διδασκαλία, θὰ ἀποχρωματιστοῦν ἐφημεριακοῦ κλήρου. Ἄρα κυρίως πνευματικὰ ἐντελῶς. Φοβοῦμαι πὼς γι’αὐτὸν τὸν δεύτερο λόγο δὲν μπο- ὅλο αὐτὸ τὸ ζήτημα (τῆς ὑπαγωγῆς ροῦν οἱ κληρικοί μας νὰ ὑπαχθοῦν τῶν κληρικῶν στὴ συγκεκριμένη στὴ ρύθμιση τοῦ ἕνα πρὸς δέκα. Ὅσον ἀφορᾶ στὸ ἠθικὸ καὶ πρα- κτικὸ μέρος τοῦ προβλήματος: Ἂν Τὰ χρήματα μὲ τὰ ὁποῖα γίνει ὁριστικὴ ἡ ὑπαγωγὴ τῶν κλη- ρικῶν στὴ ρύθμιση τοῦ ἕνα πρὸς μισθοδοτεῖται ὁ ἱερὸς κλῆρος δέκα, σὲ πολὺ μικρὸ χρονικὸ διάστη- καὶ οἱ ἐκκλησιαστικοὶ μα θὰ ἔχουμε ἐλάχιστους κληρικοὺς (ἀποβιώσεις- συνταξιοδοτήσεις), μὲ ὑπάλληλοι ὡς καὶ ἀποτέλεσμα νὰ ὑπολειτουργοῦν ἢ καὶ ἡ ἰατροφαρμακευτική τους νὰ κλείσουν πολλὲς ἐνορίες ποὺ ἀριθ- μοῦν 20.000, 30.000 ἢ καὶ 40.000 ἐνο- περίθαλψη δὲν εἶναι χάρισμα ρίτες. Ἐφημερεύουν λοιπὸν σὲ αὐτὲς ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸ κράτος. δύο, τρεῖς ἢ καὶ τέσσερεις ἱερεῖς. Ἂν συνταξιοδοτηθοῦν λ.χ. οἱ δύο ἐκ τῶν τεσσάρων ἐφημεριῶν, πῶς θὰ ἀντεπε- ρύθμιση) αὐτὸν τὸν σκοπὸ ἔχει^ τὸν ξέλθουν στὰ καθήκοντα τους οἱ δύο πνευματικὸ καὶ χριστιανικὸ ἀποχρω- ἐναπομείναντες; Ἢ θὰ ἀσκοῦν πλημ- ματισμὸ τῆς Ὀρθόδοξης Ἑλλάδος! μελῶς τὰ καθήκοντά τους, ἀφοῦ δὲν Πολλοὶ λοιπὸν ἐκ τῶν Σεβασμιω- θὰ ἐπαρκοῦν γιὰ νὰ καλύψουν τὶς τάτων Μητροπολιτῶν ἔχουν ἀρχίσει αὐξημένες ἀνάγκες τῆς ἐνορίας ἢ – δὲν ἤδη καὶ χειροτονοῦν στὶς ἐπαρχίες εἶναι ἀκραῖο σενάριο- θὰ κλονίσουν τους κληρικοὺς ἄμισθους, περιμένο- τὴν ὑγεία τους ἀπὸ ὑπερκόπωση. ντας πότε θὰ εὐδοκήσει τὸ κράτος νὰ Στὴν ὕπαιθρο τὸ πρόβλημα θὰ λά- δώσει μία θέση σὲ κάθε Ἱ. Μητρόπολη
  • 138.
    136 γιὰ νὰ πάρειμισθὸ ὁ νέος κληρικός. ρο ἢ μεγαλύτερο, δὲν ἔχει τόση σημα- Ἀκόμη ἐξετάζουν τὸ ἐνδεχόμενο νὰ σία), δὲν θὰ ἀντέξει ἕνας νέος ἄνθρω- χειροτονοῦν κληρικοὺς ποὺ θὰ ἔχουν πος, μόλις χειροτονηθεῖ, νὰ καταδικα- καὶ δεύτερη ἐργασία γιὰ νὰ μποροῦν στεῖ στὴν ἔσχατη φτώχεια μαζὶ μὲ τὴν νὰ ἐπιβιώσουν, πράγμα ποὺ γίνεται οἰκογένεια ποὺ θὰ ἔχει δημιουργήσει. στὶς Μητροπόλεις τοῦ ἐξωτερικοῦ Καὶ στὸ κάτω-κάτω εἶναι εὔκολο κά- συχνότατα. Καὶ οἱ δυὸ ἀναγκαστικὲς ποιος νὰ ὑποστηρίζει αὐτὴν τὴν ἄπο- αὐτὲς λύσεις θὰ δημιουργήσουν με- ψη, ἔχοντας ὁ ἴδιος ἐξασφαλίσει τὴ γάλα προβλήματα. Τί ἐννοῶ; Ἂν ὁ μηνιαία του ἐπιταγή! (Ἡρωικὴ διά- κληρικὸς δὲν ἐργάζεται, πῶς θὰ ζήσει θεση καὶ αὐτοθυσία γιὰ τοὺς ἄλλους αὐτὸς καὶ ἡ οἰκογένειά του; Ποιὰ ἰα- πάντα!). Ἡ τελευταία μου σκέψη ἐπὶ τροφαρμακευτικὴ περίθαλψη θὰ ἔχει τοῦ ἀνακύψαντος θέματος καί, θέλο- ὁ ἴδιος, ἡ πρεσβυτέρα καὶ τὰ παιδιά ντας νὰ κάνουμε καὶ τὴν αὐτοκριτική τους. Ἂν πάλι ὁ κληρικὸς ἀναγκαστεῖ μας, εἶναι ὅτι οἱ ποιμένες τῆς Ἐκκλη- νὰ ἀσκεῖ, παράλληλα μὲ τὴν ἱερατι- σίας καὶ ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῶν Ἐπισκό- κή του διακονία, κάποιο ἐπαγγέλμα πων (μὲ ὅλο τὸν σεβασμὸ πρὸς Αὐτήν) γιὰ νὰ ζήσει, δὲν θὰ μπορεῖ νὰ ἀσκεῖ ἴσως ἔπρεπε ἐδῶ καὶ χρόνια νὰ ἔχει σωστὰ τὰ ἱερατικά του καθήκοντα καταστρώσει ἕνα σχέδιο ἀντιμετω- λόγῳ ἐλλείψεως χρόνου. Θὰ βρίσκεται πίσεως πιθανῶν κρίσεων. Νὰ ἔλεγαν στὴν Ἐκκλησία του ἐλάχιστες ὧρες δηλαδὴ οἱ Ἱεράρχες μας: Ἂν μία ἡμέρα (καὶ εἶναι φυσικὸ αὐτὸ) καὶ οἱ χριστια- τὸ κράτος σταματήσει τὴ μισθοδοσία νοὶ δὲν θὰ μποροῦν νὰ βρίσκουν τὸν τῶν κληρικῶν, πῶς θὰ μισθοδοτοῦμε ποιμένα τους ἀνὰ πᾶσα στιγμή, ὅπως τοὺς ἱερεῖς μας; Γνωρίζω πολὺ καλὰ συμβαίνει τώρα. Λύσεις λοιπὸν ἀνα- πὼς ὅλοι οἱ ἱεράρχες μας ἀγωνιοῦν γκαστικές, πλὴν ὅμως ἀδιέξοδες. Μία πολὺ γι’ αὐτό· πολὺ περισσότερο ἀπὸ ἄποψη τώρα, εὐρέως διαδεδομένη, σὲ τὸν γράφοντα. Ταπεινὰ φρονῶ πὼς χριστιανοὺς καὶ μὴ χριστιανούς (ἀπὸ πρέπει νὰ ὑπῆρχε, ἢ ἔστω νὰ ὑπάρξει, ἄγνοια ἢ λανθασμένη ἑρμηνεία τοῦ ἱ. ὀργανωμένο σχέδιο ἀπὸ τὶς ἁρμόδιες Εὐαγγελίου) εἶναι πὼς ὅσοι θέλουν νὰ ὑπηρεσίες τῆς Ἐκκλησίας, τὸ ὁποῖο χειροτονηθοῦν κληρικοί, πρέπει νὰ τὸ καὶ θὰ εἰσηγηθοῦν στὸ σῶμα τῆς Ἱε- κάνουν ἀπὸ ἀγάπη πρὸς τὸ λειτούρ- ραρχίας γιὰ τὶς ὁριστικὲς ἀποφάσεις. γημα καὶ ὄχι γιὰ νὰ ἐξασφαλιστοῦν Ἀγαπητοὶ ἀναγνῶστες, αὐτὸ τὸ ἄρθρο οἰκονομικά. Ἄρα μποροῦν οἱ ἱερεῖς νὰ οὔτε φιλοδοξεῖ οὔτε μπορεῖ νὰ λύσει εἶναι ἄμισθοι. Ὅπως τόσους αἰῶνες τὸ πρόβλημα. Τὸ μόνο ποὺ θέλει εἶναι -λένε- οἱ ἱερεῖς ζοῦσαν ἄμισθοι, ἔτσι νὰ προβληματίσει ἢ, καὶ ἂν μπορεῖ, νὰ μπορεῖ νὰ γίνει καὶ τώρα. ἀφυπνήσει κάποιους ὀφθαλμοὺς «βε- Ἐκεῖ θὰ ἀποδειχθεῖ -συνεχίζουν- βαρημένους». Εὔχομαι ὁλόψυχα τὸ ποιός ἀγαπάει πραγματικὰ τὸ λειτούρ- Πανάγιον Πνεῦμα νὰ φωτίζει ὅλους γημα τῆς ἱερωσύνης. Ἂς εἴμαστε εἰλι- μας. Καὶ κυρίως τοὺς ἄρχοντες τοῦ κρινεῖς, ἀγαπητοί μου. Ὅταν οἱ ἱερεῖς τόπου, ὥστε νὰ καταλάβουν πὼς οἱ μας ζοῦσαν μὲ ἕνα ἐλάχιστο ἢ ἀνύπαρ- ἱερεῖς τῆς Ἐκκλησίας εἶναι οἱ πλέον κτο εἰσόδημα, ἔτσι ζοῦσαν καὶ οἱ οἰκο- ἀπαραίτητοι γιὰ νὰ συνεχίσει νὰ ἀνα- γένειες ἀπὸ τὶς ὁποῖες προέρχονταν. πνέει ἡ πατρίδα. Εἶναι στυλοβάτες γιὰ Καὶ ἔτσι ζοῦσε καὶ ἡ συντριπτικὴ τὸ ἔθνος, διδάσκαλοι καὶ κήρυκες τῆς πλειονότητα τῶν ἀνθρώπων. Στὶς Χριστοῦ Ἀληθείας. ἡμέρες μας, ποὺ ἔχουμε μάθει ὅλοι νὰ ζοῦμε ἔχοντας ἕνα εἰσόδημα (μικρότε-
  • 139.
    137 ΕΚΚΛΗΣΙΑΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ Χω­ ι­ μὸς Κρά­ ους - Ἐκ­ λη­ ί­ ς; ρσ τ κ σα Μὰ γιὰ νὰ μι­ ή­ ου­ ε γιὰ χω­ ι­ λ σ μ ρ ΜΙΣΘΟΔΟΣΙΑ ΚΛΗΡΙΚΩΝ σμὸ θὰ πρέ­ ει πρῶ­ α νὰ ἐν­ ο­ ί­ ου­ ε π τ τ πσ μ τὰ ση­ εῖ­ ἐ­ α­ ῆς ὥ­ τε νὰ ξέ­ ου­ ε μ α π φ σ ρ μ ἀ­ ρι­ ῶς τί θὰ πρέ­ ει νὰ χω­ ί­ ου­ ε, κ β π ρσ μ κα­ ὼς ἐ­ ί­ ης ποι­ ί ἀ­ αρ­ ί­ ουν τὴν θ πσ ο π τζ Ἐκ­ λη­ ί­ , γιὰ νὰ ξέ­ ου­ ε σὲ ποι­ ὺς κ σα ρ μ ο Ἀρχιμανδρίτου ἀ­ α­ έ­ ε­ αι αὐ­ ὸς ὁ χω­ ι­ μός. Εὐ­ ν φ ρ τ τ ρσ θὺς ἐ­ αρ­ ῆς, ἡ ταυ­ ό­ η­ α «Ἐκ­ λη­ ξ χ τ τ τ κ Πέ­ ρου Μπο­ ί­ η τ ζν σί­ »=«οἱ πα­ ά­ ες», ποὺ χρη­ ι­ ο­ οι­ α π δ σμ π εῖ­ αι ἀ­ ὸ ὁ­ ι­ μέ­ ους, δη­ ώ­ ει μό­ ο τ π ρσ ν λ ν ν ἄ­ νοι­ . Δὲν εἶ­ αι τοῦ πα­ όν­ ος νὰ γ α ν ρ τ ἀ­ α­ τύ­ ου­ ε τὴν Ὀρ­ ό­ ο­ η Ἐκ­ λη­ ν π ξ μ θ δ ξ κ Τ σι­ ­ ο­ ί­ , ἀλ­ ὰ θὰ ποῦ­ ε συ­ ο­ τι­ ὰ ολ γ α λ μ ν π κ ὸ θέ­ α τῶν σχέ­ ε­ ν Ἐκ­ λη­ ί­ μ σ ω κ σ ὅ­ ι τὴν Ἐκ­ λη­ ί­ τὴν ἀ­ ο­ ε­ οῦν τ κ σα π τ λ ας-Κρά­ ους ἔ­ ει ἔρ­ ει ἀρ­ ε­ ὲς τ χ θ κ τ ὅ­ οι ὅ­ οι ἔ­ ουν βα­ τι­ θεῖ Ὀρ­ ό­ ο­ λ σ χ π σ θ δ φο­ ὲς στὴ δη­ ο­ ι­ ­ η­ α τὶς τε­ ευ­ ρ μ σ ότ τ λ ξοι (πε­ ισ­ ό­ ε­ ο ἢ λι­ ό­ ε­ ο ἐ­ ερ­ ρ σ τ ρ γ τ ρ ν ταῖ­ ς δε­ α­ ­ ί­ ς. Ἐ­ α­ έρ­ ε­ αι καὶ ε κ ετ ε π ν χ τ γὰ μέ­ η) καὶ δὲν ἔ­ ουν ἀ­ ο­ η­ ύ­ ει λ χ π κ ρ ξ στὶς ἡ­ έ­ ες μας καὶ σὲ συν­ υα­ μὸ μὲ μ ρ δ σ τὴν πί­ τη τους, κλη­ ι­ οὶ καὶ λα­ ­ οί. σ ρκ ϊκ τὴν πα­ οῦ­ α οἰ­ ο­ ο­ ι­ ὴ -καὶ ὄ­ ι μό­ ρ σ κ ν μκ χ Ἄ­ α ὁ χω­ ι­ μὸς δὲν ἀ­ ο­ ᾶ σὲ μί­ κα­ ρ ρσ φ ρ α νο- κρί­ η ἀ­ ού­ ον­ αι καὶ γρά­ ον­ αι σ κ γ τ φ τ τη­ ο­ ί­ Ὀρ­ ο­ ό­ ων (πα­ άδες), ἀλ­ ὰ γ ρα θ δ ξ π λ σὲ ὅ­ ους τούς Ὀρ­ ο­ ό­ ους αὐ­ οῦ λ θ δ ξ τ τοῦ τό­ ου. π Ἔρ­ ε­ αι λοι­ ὸν τὸ εὔ­ ο­ ο ἐ­ ώ­ χ τ π λ γ ρ τη­ α: Νὰ χω­ ι­ τεῖ τί ἀ­ ὸ τί; Ἢ μ ρσ π ποι­ ς ἀ­ ὸ ποι­ ν (δε­ ο­ έ­ ου ὅ­ ι ἡ ό π ό δ μ ν τ συν­ ρι­ τι­ ὴ πλει­ ­ η­ ί­ τῶν πο­ ι­ τ π κ οψ φ α λ τῶν εἶ­ αι ταυ­ ό­ ρο­ α καὶ μέ­ η τῆς ν τ χ ν λ Ἐκ­ λη­ ί­ ς). Ποῦ ἐμ­ ο­ ί­ ει λοι­ ὸν κ σα π δζ π ἡ Ἐκ­ λη­ ί­ τὸ Κρά­ ος; Ποι­ ἀ­ ὸ κ σα τ ὰ π τὰ πα­ α­ ά­ ω δὲν μπο­ εῖ κά­ οι­ ς ρ κ τ ρ π ο πο­ ί­ ης νὰ πρά­ ει; λτ ξ - Πο­ ι­ ι­ ὸ γά­ ο ἢ σύμ­ ω­ ο λτκ μ φ ν ἐ­ εύ­ ε­ ης συμ­ ί­ ­ ης; λ θ ρ β ωσ - Πο­ ι­ ι­ ὴ κη­ εί­ ; λτκ δ α - Νὰ δώ­ ει ὄ­ ο­ α στὸ παι­ ί του σ ν μ δ πολ­ ὲς ἀ­ ό­ εις, ἄλ­ ες ἐ­ ω­ ύ­ ως καὶ λ π ψ λ π ν μ χω­ ὶς Βά­ τι­ η; ρ π σ ἄλ­ ες ἀ­ ω­ ύ­ ως. Τὰ ὅ­ α θὰ ἀ­ α­ ερ­ λ ν ν μ σ ν φ - Νὰ μὴν ὁρ­ ι­ τεῖ στὸ Εὐ­ γ­ έ­ ιο κσ α γ λ θοῦν στὸ πα­ ὸν ἄρ­ ρο, ἐκ­ ρά­ ουν ρ θ φ ζ ἢ νὰ δώ­ ει πο­ ι­ ι­ ὸ ὅρ­ ο; σ λτκ κ τὴν ἄ­ ο­ η τοῦ γρά­ ον­ ος καὶ μό­ ο π ψ φ τ ν - Νὰ ἀ­ αλ­ ά­ ει τὸ παι­ ί του ἀ­ ὸ τὸ π λ ξ δ π καὶ πα­ α­ ί­ εν­ αι πρὸς προ­ λη­ α­ ι­ ρ τθ τ β μ τ μά­ η­ α τῶν Θρη­ κευ­ ι­ ῶν μὲ σύμ­ θ μ σ τκ σμό. φω­ η γνώ­ η καὶ τῶν δύο γο­ ι­ ν; ν μ νῶ Ἄλ­ ω­ τε ἡ Ἐκ­ λη­ ί­ , ὅ­ αν ἐκ­ λ σ κ σα τ Ὅ­ α μπο­ εῖ νὰ τὰ κά­ ει καὶ ἀ­ ό­ λ ρ ν κ φρά­ ε­ αι ἐ­ ί­ η­ α, ἐκ­ ρά­ ε­ αι Συ­ ζ τ πσ μ φ ζ τ μη πε­ ισ­ ό­ ε­ α. Ἄ­ α γιὰ τί εἴ­ ους ρ σ τ ρ ρ δ νο­ ι­ ῶς διὰ τῶν θε­ μι­ ῶν της ὀρ­ ά­ δκ σ κ γ χω­ ι­ μὸ μι­ ᾶ­ ε; Νὰ ἀ­ χο­ εῖ­ αι, λέ­ ρσ λ μ σ λ τ νων. Αὐ­ ὰ τὰ ὀ­ ί­ α πρὸς ἀ­ ο­ υ­ ὴν τ λγ π φ γ νε, ἡ Ἐκ­ λη­ ί­ μὲ τὰ τοῦ οἴ­ ου της κ σα κ πα­ ε­ η­ ή­ ε­ ν. ρ ξ γ σ ω (καὶ ἐν­ ο­ ῦν τοὺς κλη­ ι­ οὺς) καὶ νὰ ν ο ρκ
  • 140.
    138 μὴν ἀ­ α­α­ εύ­ ται στὰ τοῦ Κρά­ ους. ν κ τ ε­ τ - Ὅ­ αν εἴ­ α­ ε 4.380.000 ἐγ­ α­ α­ τ χ μ κ τ - Ἔ­ ου­ ε θε­ ­ ρα­ ι­ ὸ Κρά­ ος καὶ χ μ οκ τ κ τ λειμ­ έ­ α στρέμ­ α­ α τὸ 1983 1 καὶ σή­ μ ν μ τ δὲν τὸ γνω­ ί­ ου­ ε; ρζ μ με­ α ἔ­ ου­ ε ἀ­ ό­ η πε­ ισ­ ό­ ε­ α; ρ χ μ κ μ ρ σ τ ρ - Μή­ ως στὸ Ἑλ­ η­ ι­ ὸ Κοι­ ο­ ού­ π λ νκ ν β - Ὅ­ αν ἡ Τρό­ κα κα­ εῖ τὸ Κρά­ ος τ ι λ τ λιο ὑ­ η­ ε­ οῦν κλη­ ι­ οί; π ρ τ ρκ νὰ ἐκ­ οι­ ­ ει γῆ καὶ νη­ ιά; 2 π ήσ σ - Μή­ ως τοὺς Δη­ ό­ ιους ὀρ­ α­ ι­ π μ σ γ ν - Για­ ί δὲν μι­ οῦν γιὰ τὶς ἀ­ αγ­ α­ τ λ ν κ σμοὺς τοὺς δι­ υ­ ύ­ ουν κλη­ ι­ οί; ε θ ν ρκ στι­ ὲς ἀ­ αλ­ ο­ ρι­ ­ εις τῆς πε­ ι­ ­ ου κ π λ τ ώσ ρ όδ - Μή­ ως ἡ δι­ ι­ οῦ­ α Ἐκ­ λη­ ί­ π οκ σ κ σα 1917-1930 οἱ ὁ­ οῖ­ ς κα­ α­ ί­ α­ αν δε­ π ε τ δκ σ ἔ­ ει λό­ ο στὸ νο­ ο­ ε­ ι­ ὸ ἢ ἐ­ τε­ ε­ χ γ μ θ τκ κ λ κά­ ες Μο­ α­ τή­ ια σὲ μα­ α­ μό, ἐ­ ῷ δ ν σ ρ ρ σ ν στι­ ὸ ἔρ­ ο τῆς Πο­ ι­ εί­ ς; κ γ λτ α τὰ χρή­ α­ α ἀ­ ὸ αὐ­ ὲς ὀ­ εί­ ον­ αι ἕ­ ς μ τ π τ φ λ τ ω - Νὰ μὴν τε­ οῦν οἱ κλη­ ι­ οὶ ἁ­ ια­ λ ρκ γ καὶ σή­ ε­ α; μ ρ σμούς, δο­ ο­ ο­ ί­ ς καὶ ὁρ­ ω­ ο­ ί­ ς; ξ λ γε κ μ σε - Για­ ί δὲν μι­ οῦν γιὰ τὰ 128 δε­ τ λ Μὰ κά­ ι τέ­ οι­ δὲν προ­ λέ­ ε­ αι ἀ­ ὸ τ τ ο β π τ π σμευ­ έ­ α ἀ­ ὸ τὸ Κρά­ ος με­ ά­ ης ἀ­ ί­ μ ν π τ γ λ ξ τὸ Σύν­ αγ­ α. Οἱ κλη­ ι­ οὶ κα­ οῦν­ αι τ μ ρκ λ τ ας ἀ­ ί­ η­ α τῆς Ἐκ­ λη­ ί­ ς 3, τὰ ὁ­ οῖα κν τ κ σα π ἀ­ ὸ τὶς ἁρ­ ό­ ι­ ς ἀρ­ ὲς στὰ πλαί­ ια π μ δε χ σ πα­ α­ έ­ ουν ἀ­ α­ ι­ ­ οί­ ­ α ἐ­ ῶ καὶ ρ μ ν ν ξ οπ ητ δ τῆς ἐ­ ι­ ο­ υ­ ί­ ς. Ἂν δὲν κλη­ οῦν, θμ τ πα θ δε­ ά­ ες χρό­ ια, ἐ­ ῷ θὰ μπο­ οῦ­ αν κ δ ν ν ρ σ δὲν πη­ αί­ ουν. Μή­ ως τε­ ι­ ὰ αὐ­ ὸ γ ν π λκ τ νὰ ἀ­ ι­ ­ οι­ ­ οῦν γιὰ τὴν ἀ­ α­ ού­ ι­ η ξ οπ ηθ ν κ φσ ποὺ ἐν­ ο­ ῦν καὶ δὲν τὸ λέ­ ε εὐ­ έ­ ς, ν ο ν θ ω τῶν ἀ­ θε­ ε­ τέ­ ων οἰ­ ο­ ο­ ι­ ὰ ὁ­ ά­ σ ν σ ρ κ ν μκ μ εἶ­ αι τὸ νὰ πε­ ι­ ­ ί­ ε­ αι ὁ λό­ ος τῶν ν ρ ορ ζ τ γ δων; κλη­ ι­ ῶν μό­ ο σὲ «Ἀμὴν» καὶ «Κύ­ ρκ ν - Για­ ί δὲν μι­ οῦν γιὰ τὶς δε­ ά­ ες τ λ κ δ ρι­ ἐ­ έ­ ­ ον;». Τὸ ἄρ­ ρο 14 παρ. 1 ε λ ησ θ δω­ ε­ ς ἀ­ ι­ ή­ ων τῆς Ἐκ­ λη­ ί­ ς; Μό­ ρ ὲ κν τ κ σα τοῦ Ἑλ­ η­ ι­ οῦ Συν­ άγ­ α­ ος ὁ­ ί­ ει: λ νκ τ μ τ ρζ νο ἡ Ἱ­ ­ ὰ Μο­ ὴ Ἀ­ ω­ ά­ ων Πε­ ρά­ η ερ ν σ μ τ τ κ «Κα­ έ­ ας μπο­ εῖ νὰ ἐκ­ ρά­ ει καὶ νὰ θ ν ρ φ ζ εἶ­ αι σή­ ε­ α ὁ με­ α­ ύ­ ε­ ος κοι­ ω­ ι­ ν μ ρ γ λ τ ρ ν ν δι­ ­ ί­ ει προ­ ο­ ι­ ά, γρα­ τὰ καὶ διὰ αδ δ φ ρκ π κὸς εὐ­ ρ­ έ­ ης τῆς Ἀ­ ή­ ας 4. ε γ τ θ ν τοῦ τύ­ ου τοὺς στο­ α­ μούς του τη­ π χ σ - Για­ ί δὲν μι­ οῦν γιὰ τὰ 100 ἑ­ α­ τ λ κ ρών­ ας τοὺς νό­ ους τοῦ Κρά­ ους». τ μ τ τομ­ ύ­ ια εὐρὼ ποὺ δι­ ­ έ­ ει κά­ ε μ ρ αθ τ θ Ἐ­ ί­ ης στὸ ἄρ­ ρο 4 παρ. 1 ἀ­ α­ έ­ ε­ πσ θ ν φ ρ χρό­ ο ἡ Ἐκ­ λη­ ί­ γιὰ τὴ δι­ ­ ή­ η­ η ν κ σα ατ ρ σ ται ὅ­ ι: «Οἱ Ἕλ­ η­ ες εἶ­ αι ἴ­ οι ἐ­ ώ­ τ λ ν ν σ ν καὶ λει­ ουρ­ ί­ τῶν προ­ o­ α­ ῶν της τ γα ν ι κ πιον τοῦ νό­ ου». Ἂν λοι­ ὸν κά­ οι­ ι μ π π ο ἱδρυ­ ά­ ων, κα­ ὼς καὶ γιὰ τὰ 250.000 μ τ θ θέ­ ουν ἐ­ εῖς οἱ κλη­ ι­ οὶ νὰ μὴν μι­ λ μ ρκ συσ­ ί­ ια κα­ η­ ε­ ι­ ῶς5; Στὸν λα­ δὲν στ θ μ ρν ὸ λᾶ­ ε, θὰ πρέ­ ει πρῶ­ α νὰ τρο­ ο­ οι­ μ π τ π π προ­ φέ­ ον­ αι ὅ­ α αὐ­ ά; σ ρ τ λ τ ή­ ουν τὸ Σύν­ αγ­ α τῆς Ἑλ­ ά­ ος. σ τ μ λ δ Μι­ οῦν γιὰ τὴ μι­ θο­ ο­ ί­ τῶν λ σ δ σα Μέ­ ρι τό­ ε ὅ­ ως θὰ μι­ ᾶ­ ε (καὶ ὀ­ εί­ χ τ μ λ μ φ κλη­ ι­ ῶν ἀ­ ὸ τὸ Κρά­ ος, ζη­ ών­ ας ρκ π τ τ τ λου­ ε νὰ τὸ κά­ ου­ ε), κά­ ον­ ας ὑ­ α­ μ ν μ ν τ π τὴν κα­ άρ­ η­ ή της. τ γ σ κο­ στοὺς Ἐ­ ι­ κό­ ους μας ὡς κλη­ ὴ πσ π Ξε­ νοῦν ὅ­ ι τὸ Κρά­ ος δὲν μι­ θο­ χ τ τ σ ρι­ οὶ καὶ στὸ Σύν­ αγ­ α ὡς πο­ ί­ ες. κ τ μ λτ δο­ εῖ τοὺς κλη­ ι­ οὺς ὡς δη­ ο­ ί­ υς τ ρκ μ σο Ἀ­ ι­ ­ ουν ἐ­ ί­ ης νὰ δώ­ ει ἡ Ἐκ­ λη­ ξ ών πσ σ κ ὑ­ αλ­ ή­ ους, π.χ. ὡς ὑ­ αλ­ ή­ ους π λ λ π λ λ σί­ στὸ Κρά­ ος τὴν «τε­ ά­ τια» ἀ­ ί­ α τ ρ σ κ Ὑ­ ουρ­ εί­ ν, πυ­ ο­ βέ­ τες, ἀ­ τυ­ ο­ π γ ω ρ σ σ σ ν νη­ η πε­ ι­ υ­ ί­ της. Ποι­ εἶ­ αι αὐ­ ή; τ ρο σα ά ν τ μι­ ούς κ.λπ., ἀλ­ ὰ αὐ­ ὴ ἡ μι­ θο­ ο­ ί­ κ λ τ σ δ σα Τὰ 170.000 γε­ ρ­ ι­ ά καλ­ ι­ ρ­ ή­ ι­ α ω γκ λε γ σμ ἔ­ ει ἀν­ α­ ο­ ο­ ι­ ὸ χα­ α­ τή­ α με­ ὰ χ τ π δ τκ ρ κ ρ τ στρέμ­ α­ α πού δι­ ­ έ­ ει ἀ­ ὸ δω­ ε­ ς μ τ αθ τ π ρ ὲ τὴν ἀ­ αγ­ α­ τι­ ὴ ἀ­ αλ­ ο­ ρί­ ­ η τοῦ ν κ σ κ π λ τ ωσ καὶ ἀν­ ι­ τοι­ οῦν στὸ 0,48% τῆς συ­ τσ χ 80% τῆς ἀ­ ρο­ ι­ ῆς πε­ ι­ υ­ ί­ ς τῆς γ τκ ρο σα νο­ ι­ ῆς γε­ ρ­ ι­ ῆς ἑλ­ η­ ι­ ῆς γῆς; λκ ω γκ λ νκ Ἐκ­ λη­ ί­ ς, τὸ 1952 6 . κ σα - Ὅ­ αν κά­ ε χρό­ ο ἐγ­ α­ α­ εί­ ον­ τ θ ν κ τ λ π Ἰ­ χυ­ ί­ ον­ αι ὅ­ ι ἡ Ἑλ­ ά­ α εἶ­ αι σ ρζ τ τ λ δ ν ται ἀ­ ὸ ἀ­ ρό­ ες καὶ κτη­ ο­ ρό­ ους π γ τ ν τ φ τὸ μο­ α­ ι­ ὸ κρά­ ος στὴν Εὐ­ ώ­ η ν δκ τ ρ π 162.000 στρέμ­ α­ α καλ­ ι­ ρ­ ή­ ι­ ης μ τ λε γ σμ ποὺ μι­ θο­ ο­ εῖ τοὺς Ἱε­ εῖς καὶ ὅ­ ι σ δ τ ρ τ γῆς; αὐ­ ὸ πρέ­ ει νὰ στα­ α­ ή­ ει. τ π μ τ σ
  • 141.
    139 ΜΕΓΑ ΨΕΜΑ! ὅ­ ι, ἐ­ ῷ μᾶς λέ­ ε ὅ­ ι δῆ­ εν ἡ Εὐ­ ώ­ η τ ν ν τ θ ρ π - Στὸ Βέλ­ ιο οἱ Λει­ ουρ­ οὶ τῶν γ τ γ ἐ­ ι­ υ­ εῖ τὴ δι­ ­ ο­ ὴ τῆς μι­ θο­ ο­ ί­ ς πθ μ ακ π σ δ σα ἀ­ α­ νω­ ι­ μέ­ ων θρη­ κει­ ν πλη­ ώ­ ν γ ρσ ν σ ῶ ρ τῶν κλη­ ι­ ῶν ἀ­ ὸ τὸ ἑλ­ η­ ι­ ὸ κρά­ ρκ π λ νκ νον­ αι ἀ­ ὸ τὸ Κρά­ ος!7 τ π τ τος, ταυ­ ό­ ρο­ α στὰ κέν­ ρα λή­ εως τ χ ν τ ψ - Στὴν Τσε­ ί­ οἱ μι­ θοὶ τῶν κλη­ χα σ τῶν ἀ­ ο­ ά­ ε­ ν καὶ σχε­ ια­ μοῦ τῆς π φ σ ω δ σ ρι­ ῶν προ­ ρ­ ον­ αι ἀ­ ὸ τὸ Κρά­ ος!8 κ έ χ τ π τ εὐ­ ω­ α­ ­ ῆς ὁ­ ο­ λή­ ω­ ης, δη­ α­ ὴ ρ π ϊκ λ κ ρ σ λ δ Ἔ­ ουν μά­ ι­ τα ἀν­ α­ ο­ ο­ ι­ ὸ χα­ α­ χ λσ τ π δ τκ ρ στὸ Στρα­ βοῦρ­ ο, τίς Βρυ­ έλ­ ες καί σ γ ξ λ κτή­ α καὶ ἀ­ ο­ οῦν στὶς κα­ α­ χέ­ εις ρ φ ρ τ σ σ τό Λου­ εμ­ οῦρ­ ο, οἱ κλη­ ι­ οὶ τῶν ξ β γ ρκ τῆς ἐκ­ λη­ ι­ ­ τι­ ῆς πε­ ι­ υ­ ί­ ς ἀ­ ὸ κ σ ασ κ ρο σα π ἐ­ εῖ δογ­ ά­ ων ΠΛΗΡΩΝΟΝΤΑΙ ἀ­ ὸ κ μ τ π τὸ πρώ­ ν Κομ­ ου­ ι­ τι­ ὸ κα­ ε­ τώς9. η μ νσ κ θ σ τὸ Κρά­ ος!!! Ὁ κα­ έ­ ας ἂς βγά­ ει τὰ τ θ ν λ - Στὴ Γαλ­ ί­ , ἡ ὁ­ οί­ προ­ άλ­ ε­ λα π α β λ συμ­ ε­ ά­ μα­ ά του… π ρ σ τ ται ὡς πρό­ υ­ ο Κρά­ ους χω­ ι­ μέ­ ο τ π τ ρσ ν Καὶ ἂν τὸ Κρά­ ος προ­ ω­ ή­ ει μο­ τ χ ρ σ ἀ­ ὸ τὴν Ἐκ­ λη­ ί­ , στὶς πε­ ι­ έ­ ει­ ς π κ σα ρφ ρ ε νό­ λευ­ α στὸν χω­ ι­ μὸ καὶ τὴ δι­ ­ π ρ ρσ α τῆς Ἀλ­ α­ ί­ ς καὶ τῆς Μο­ ὲλ (πρώ­ ν σ τα ζ η κο­ ὴ τῆς μι­ θο­ ο­ ί­ ς τῶν κλη­ ι­ ῶν π σ δ σα ρκ Λωρ­ αί­ η) μὲ 3.5 ἑ­ α­ ομ­ ύ­ ια πλη­ ρ ν κ τ μ ρ ἀ­ νο­ ν­ ας τὰ εὐ­ ω­ α­ ­ ὰ μον­ έ­ α γ ώ τ ρ π ϊκ τ λ θυ­ μό, οἱ κλη­ ι­ οὶ τῶν Ρω­ αι­ ­ α­ σ ρκ μ οκ -τὰ ὁ­ οῖ­ ὅ­ ου τὸ συμ­ έ­ ει τὰ ἐ­ ι­ π α π φ ρ π θο­ ι­ ῶν, τῶν Προ­ ε­ ταν­ ῶν κα­ ὼς λκ τ σ τ θ κα­ εῖ­ αι- τί θὰ γί­ ει; Ἐ­ ῶ θὰ πρέ­ ει λ τ ν δ π καὶ οἱ Ρα­ βίνοι πλη­ ώ­ ον­ αι ἀ­ ὸ τὸ β ρ ν τ π νὰ θυ­ ί­ ου­ ε κά­ ι ἀ­ ὸ τὸ πρό­ φα­ μσ μ τ π σ Δη­ ό­ ιο τα­ εῖ­ τοῦ Κρά­ ους (Trésor μ σ μ ο τ το πα­ ελ­ όν. Τὸ 1988, τὸ Κρά­ ος μὲ ρ θ τ Public)!!!10 τὸν γνω­ τὸ ὡς νό­ ο Τρί­ ση θέ­ η­ ε σ μ τ λ σ - Στὸ Λου­ εμ­ οῦρ­ ο, οἱ κλη­ ι­ οὶ ξ β γ ρκ νὰ ἀ­ αλ­ ο­ ρι­ ­ ει τὴν ἐ­ α­ ο­ εί­ α­ π λ τ ώσ ν π μ ν καὶ οἱ Ραβ­ ίνοι πλη­ ώ­ ον­ αι ἀ­ ὸ τὸ β ρ ν τ π σα Ἐκ­ λη­ ι­ στι­ ὴ ἀ­ ί­ η­ η πε­ ι­ υ­ κ σ α­ κ κν τ ρο Κρά­ ος. 11 τ σί­ . Ὀ­ τὼ Ἱ­ ρὲς Μο­ ές15 προ­ έ­ υ­ αν α κ ε­ ν σ φ γ - Στὴ Ρου­ α­ ί­ οἱ Λει­ ουρ­ οὶ τῶν μ να τ γ τό­ ε στὸ Εὐ­ ω­ α­ ­ ὸ Δι­ α­ τή­ ιο, τὸ τ ρ π ϊκ κ σ ρ ἐ­ εῖ 18 ἀ­ α­ νω­ ι­ μέ­ ων θρη­ κει­ ν κ ν γ ρσ ν σ ῶ ὁ­ οῖ­ τὶς δι­ αί­ ­ ε καὶ ὅ­ ι­ ε ὅ­ ι, ἂν π ο κ ωσ ρσ τ πλη­ ώ­ ον­ αι ἀ­ ὸ τὸ Κρά­ ος 12. ρ ν τ π τ τὸ Κρά­ ος προ­ ω­ οῦ­ ε, θὰ ἔ­ ρε­ ε τ χ ρ σ π π - Στὴ Ν. Σλο­ α­ ί­ τὸ Κρά­ ος ἐ­ ι­ β κα τ π νὰ τὶς ἀ­ ο­ η­ ι­ ­ ει μὲ τὸ πο­ ὸ τῶν π ζ μ ώσ σ δο­ εῖ τοὺς μι­ θοὺς τῶν κλη­ ι­ ῶν 13. τ σ ρκ 7,6 τρίς δραχ­ ῶν (22,5 δίς εὐρώ!!!)16. μ - Στὴν Ἑλ­ ε­ ί­ , στὰ πε­ ισ­ ό­ ε­ α β τα ρ σ τ ρ Ἐ­ ι­ ί­ α­ ε μά­ ι­ τα 8,4 ἑ­ ατ. δραχ­ ὲς πδκ σ λσ κ μ ἀ­ ὸ τὰ 26 καν­ ό­ ια (αὐ­ ο­ ι­ ι­ ού­ ε­ π τ ν τ δοκ μ στὸ ἑλ­ η­ ι­ ὸ κρά­ ος ὡς δι­ α­ τι­ ὰ λ νκ τ κ σ κ νες πε­ ι­ χές), οἱ ἰδι­ ­ ι­ ὲς ἑται­ εῖες ρ ο­ ωτ κ ρ ἔ­ ο­ α. Με­ ὰ ἀ­ ὸ αὐ­ ὸ οἱ ἀ­ αλ­ ο­ ρι­ ξ δ τ π τ π λ τ πλη­ ώ­ ουν ὑ­ ο­ ρε­ ­ ι­ ὰ φό­ ο ὑ­ ὲρ ρ ν π χ ωτ κ ρ π ώ­ εις «πά­ ω­ αν». Ἐ­ ει­ ὴ λοι­ ὸν ἡ σ γ σ π δ π τῆς Ἐκ­ λη­ ί­ ς! (Ρω­ αι­ ­ α­ ο­ ι­ ή, κ σα μ οκ θ λ κ μι­ θο­ ο­ ί­ τῶν κλη­ ι­ ῶν ἔ­ ει ἀν­ σ δ σα ρκ χ Πα­ αι­ ­ α­ ο­ ι­ ή, Προ­ ε­ ταν­ ι­ ὴ καὶ λ οκ θ λ κ τ σ τκ τα­ ο­ ο­ ι­ ὸ χα­ α­ τή­ α, θὰ πρέ­ ει π δ τκ ρ κ ρ π Ἑ­ ρα­ ­ ὴ Κοι­ ό­ η­ α)14. Τὰ ἔ­ ο­ ά τους β ϊκ ν τ τ σ δ σύμ­ ω­ α μὲ τὴν ἀρ­ ὴ τῆς ἀ­ α­ ο­ ι­ ό­ φ ν χ ν λ γκ ἀ­ ὸ τὸν ὑ­ ο­ ρε­ ­ ι­ ὸ φό­ ο καὶ τὶς π π χ ωτ κ ρ τη­ ας -τὴν ὁ­ οί­ ἐ­ άρ­ ο­ ε τὸ Εὐ­ ω­ τ π α φ μ σ ρ ἐ­ ε­ ον­ ι­ ὲς προ­ φο­ ὲς φθά­ ουν τὰ θ λ τκ σ ρ ν πα­ ­ ὸ Δι­ α­ τή­ ιο στὴν πε­ ί­ τω­ η ϊκ κ σ ρ ρπ σ 1,9 δι­ ε­ α­ ομ­ ύ­ ια φράγ­ α (1,44 δὶς σ κ τ μ ρ κ τῶν ὀκτὼ Μο­ ῶν- τὸ Κρά­ ος εἴ­ ε νὰ ν τ τ εὐ­ ώ!) τὸν χρό­ ο. Οὐ­ ι­ ­ τι­ ὰ οἱ κλη­ ρ ν σ ασ κ ἐ­ ι­ τρέ­ ει τὴ γῆ ποὺ ἔ­ ει κα­ α­ χέ­ ει πσ ψ χ τ σ σ ρι­ οὶ μι­ θο­ ο­ οῦν­ αι ἀ­ ὸ τὸ Κρά­ ος! κ σ δ τ τ π τ ἐ­ ῶ καὶ πολ­ ὲς δε­ α­ ­ ί­ ς εἴ­ ε νὰ ἀ­ ο­ δ λ κ ετ ε τ π Θὰ χρει­ ­ ό­ ουν ἀρ­ ε­ ὲς σε­ ί­ ες γιὰ αζ μ κ τ λδ δώ­ ει τὴν ἀ­ ί­ της σὲ χρή­ α­ α (ἀ­ οῦ σ ξα μ τ φ νὰ ἀ­ α­ έ­ ω ὅ­ ες τὶς πα­ ο­ ὲς τῶν πε­ ν φ ρ λ ρ χ πρῶ­ α ἀ­ αι­ έ­ ει τοὺς ἕ­ ς τώ­ α κα­ α­ τ φ ρ σ ω ρ τ ρισ­ ο­ έ­ ων εὐ­ ω­ α­ ­ ῶν κρα­ ῶν πρὸς σ τ ρ ρ π ϊκ τ βλη­ έν­ ες μι­ θοὺς καὶ συν­ ά­ εις καὶ θ τ σ τ ξ τὶς Ἐκ­ λη­ ί­ ς τους, εἴ­ ε μέ­ ῳ φο­ ο­ κ σε τ σ ρ ἔ­ ει­ α προ­ θέ­ ει τὰ πο­ ὰ ποὺ ἔ­ ει εἰ­ π τ σ σ σ χ α­ αλ­ α­ ῶν, εἴ­ ε ὡς ἄ­ ε­ ες ἢ ἔμ­ ε­ ες π λ γ τ μ σ μ σ σπρά­ ει ὅ­ α τὰ χρό­ ια ἀ­ ὸ τὴ φο­ ο­ ξ λ ν π ρ χρη­ α­ ο­ ο­ ή­ εις. Τὸ πα­ ά­ ο­ ο καὶ μ τ δ τ σ ρ λ γ λο­ ί­ 30% ἐ­ ὶ τῶν ἀ­ α­ α­ ί­ των ἐ­ ό­ γα π κ θ ρσ σ συ­ ά­ α ἀ­ ί­ τευ­ ο τῆς ὑ­ ό­ ε­ ης εἶ­ αι ν μ πσ τ π θ σ ν δων τῶν Ἱ. Να­ ν). Ἂν γιὰ τὶς ὀκτὼ ῶ
  • 142.
    140 Μο­ ὲς ἦ­αν 22,5 δὶς εὐ­ ὼ, μπο­ οῦ­ ε ν τ ρ ρ μ 13 6. Ἀ­ α­ υ­ ι­ ά στὸ βι­ λί­ ΛΕΚΚΟΣ ΕΥΑΓ- ν λ τκ β ο νὰ φαν­ α­ τοῦ­ ε τί θὰ συμ­ εῖ ὅ­ αν τ σ μ β τ ΓΕΛΟΣ, Ἐκ­ λη­ ι­ ­ τι­ ή Πε­ ι­ υ­ ί­ , http:// κ σ ασ κ ρο σα τὰ ἑ­ α­ ον­ ά­ ες Ν.Π.Δ.Δ τῆς Ἐκ­ λη­ κ τ τ δ κ efimeriosgr.blogspot.com/2010/09/172.html» σί­ ς (ἐ­ ο­ ί­ ς, Μο­ ὲς κ.λπ.) ἀρ­ ί­ ουν α ν ρε ν χζ 7. ΒΕΛΓΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ, ἄρ­ ρο 181. θ 8. Ἐ­ η­ ε­ ί­ α “PRAGUE DAILY MONITOR”, φ μ ρδ νὰ προ­ φεύ­ ουν μα­ ι­ ὰ στὸ Εὐ­ ω­ σ γ ζκ ρ 9-12-2010. πα­ κὸ Δι­ α­ τή­ ιο καὶ αὐ­ ὸ νὰ τὰ δι­ ϊ­ κ σ ρ τ 9. Ὡς ἀνωτ., 13-1-2011. και­ ­ ει. Καὶ σὲ αὐ­ ὸ τὸ δι­ α­ τή­ ιο ών τ κ σ ρ 10. http://fr.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AAtre catholique δὲν ὑ­ άρ­ ουν «πλά­ ι­ ς» ὁ­ οί. Ταυ­ π χ γε δ 11. ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟΥ, τό­ ρο­ α θὰ πρέ­ ει τὸ Κρά­ ος νὰ δι­ χ ν π τ ἄρ­ ρο 106, 1868, τό ὁ­ οῖο πα­ α­ έ­ ει σέ ἰσχύ. θ π ρ μν α­ ό­ ει τὴ μι­ θο­ ο­ ί­ τῶν θρη­ κευ­ κ ψ σ δ σα σ 12. ROMANIA, Official Journal, Νό­ ος μ 486/2006, ἄρ­ ρο 10, παρ. 4 «On request, the θ τι­ ῶν λει­ ουρ­ ῶν τῶν Μου­ ουλ­ ά­ κ τ γ σ μ State shall support the pay funds for the νων τῆς Θρά­ ης πα­ α­ ι­ ­ ον­ ας ἔ­ σι κ ρ β άζ τ τ clerical and nonclerical staff of recognized τὴ συν­ ή­ η τῆς Λω­ ά­ ης 17σύμ­ ω­ α θ κ ζ ν φ ν denominations through contributions, based on the number of their worshipers who are μὲ τὴν ὁ­ οί­ αὐ­ οὶ πα­ α­ έ­ ουν πάν­ π α τ ρ μ ν Romanian citizens and based on their genuine τα δη­ ό­ ιοι λει­ ουρ­ οί. Ὅ­ οι λοι­ ὸν μ σ τ γ σ π needs of subsistence and activity». Ἐ­ ί­ ης: πσ ἐ­ ι­ έ­ ουν, κα­ ὸ θὰ ἦ­ αν νὰ συμ­ ου­ πμ ν λ τ β «Additionally, they have the right to establish schools, teach religious beliefs in public λευ­ οῦν τὰ «12 ση­ εῖ­ γιὰ τὶς σχέ­ εις τ μ α σ schools where they have a sufficient number of Κρά­ ους-Ἐκ­ λη­ ί­ ς», τοῦ ἔγ­ ρι­ ου τ κ σα κ τ adherents, receive government funds to build Συν­ αγ­ α­ ο­ ό­ ου καὶ Ὑ­ ουρ­ οῦ κ. τ μ τ λ γ π γ places of worship, pay clergy salaries with state funds and subsidize clergy's housing Εὐ­ γ­ ε­ ου Βε­ ι­ έ­ ου. Ἡ Ἐκ­ λη­ ί­ ά γ λ νζ λ κ σα expenses…», ἀ­ α­ ο­ ὰ τοῦ 2009 γιά τὴ Θρη­ ν φ ρ τῆς Ἑλ­ ά­ ος, κλῆ­ ος καὶ λα­ ς, ἔ­ ει λ δ ρ ό χ σκευ­ ι­ ή ἐλευ­ ε­ ί­ ἀπὸ τὸ Ἀ­ ε­ ι­ α­ ι­ ό δι­ τκ θ ρα μ ρκ νκ μί­ πο­ εί­ καὶ μί­ προ­ φο­ ὰ ἀ­ ε­ α ρ α α σ ρ ν πλω­ α­ ι­ ό σῶμα, http://www.state.gov/g/drl/ μ τκ rls/irf/2009/127332.htm» κτί­ η­ η. Συ­ ε­ ί­ ει δὲ νὰ προ­ φέ­ ει μ τ ν χζ σ ρ 13. LUBOMIR MARTIN ONDRASEK, «http:// αὐ­ ὰ ποὺ δω­ ί­ ει ὁ λα­ ς, στὸν λα­ , τ ρζ ό ό www.ekklesia.co.uk/node/11554», 18-3-2010. ἀ­ κών­ ας μί­ ὑ­ ο­ ειγ­ α­ ι­ ὴ δι­ ­ σ τ α π δ μ τκ α 14. BRADLEY SIMON, Swissinfo.ch, 5-12- 2010. χεί­ ι­ η καὶ ἕ­ αν ἐ­ ε­ ον­ ι­ μὸ ποὺ ρσ ν θ λ τσ 15. Πρό­ ει­ αι γιὰ τὶς Ἱ­ ­ ὲς Μο­ ές: Ἄ­ ω Ξε­ ί­ κ τ ερ ν ν ν θὰ ζή­ ευ­ κά­ ε κρα­ ι­ ὴ ὑ­ η­ ε­ ί­ . λ ε θ τκ π ρ σα ας Θεσ­ α­ ί­ ς, Ὁσ. Λου­ ᾶ Βοι­ ­ ί­ ς, Ἁγ.Λαύ­ σ λα κ ωτ α Ὁ­ οι­ σ­ ή­ ο­ ε «χω­ ι­ μός», ὅ­ ως τὸν π ο δ π τ ρσ π ρας καὶ Μεγ. Σπη­ αί­ υ Κα­ α­ ρύ­ ων, Με­ αμ. λ ο λ β τ τ Σω­ ῆ­ ος Με­ ε­ ­ ων, Ἀ­ ω­ ά­ ων Πε­ ρά­ η, τ ρ τ ώρ σ μ τ τ κ ἐν­ ο­ ῦν οἱ θι­ ­ ῶ­ ες τῆς προ­ ­ ευ­ ν ο ασ τ οδ Χρυ­ ο­ ε­ ν­ ισ­ ας Αἰ­ ί­ ης καὶ Φλα­ ου­ ί­ υ σ λό τ σ γν μ ρο τι­ ῆς καὶ με­ α­ ον­ έρ­ ας πο­ ι­ ι­ ῆς κ τ μ τ ν λτκ Βό­ ου. λ σκη­ ῆς, θὰ ἰ­ ο­ υ­ α­ οῦ­ ε μὲ τὸ νὰ ν σ δ ν μ σ 16. EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS, Case of the Holy Monasteries v. προ­ πα­ ή­ ου­ ε νὰ ἀ­ αι­ έ­ ου­ ε εἴ­ σ θ σ μ φ ρ σ μ Greece, Application no.13092/87 ; 13984/88, τε τὸ σκε­ ε­ ι­ ό, εἴ­ ε τὸ μυ­ ­ ὸ ἢ τὸ λ τκ τ ϊκ Strasbourg, 9 Dec 1994, «A. Pecuniary damage νευ­ ι­ ὸ σύ­ τη­ α τοῦ ἀν­ ρω­ ί­ ου ρκ σ μ θ πν 97. Under the head of pecuniary damage, the eight applicant monasteries sought ὀρ­ α­ ι­ μοῦ καὶ νὰ πε­ ι­ έ­ ου­ ε με­ ὰ γ νσ ρμ ν μ τ 7,640,255,213,120 (seven trillion six hundred νὰ συ­ ε­ ί­ ει νὰ πα­ α­ έ­ ει ζων­ α­ ὸς ν χζ ρ μ ν τ ν and forty billion two hundred and fifty-five ἄν­ ρω­ ος.- θ π million two hundred and thirteen thousand one hundred and twenty) drachmas (GRD)». 1. «ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΛΑΟ», τ. 23, Ἀ­ ρί­ ιος 1999. π λ 17. ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΛΩΖΑΝΗΣ, ἄρ­ ρ. 41, θ 2. Ἐ­ η­ ε­ ί­ α «ΤΑ ΝΕΑ», 14-2-2010, σελ. 1, φ μ ρδ 46, 24-7-1923. http://palio.antibaro.gr/religion/ 11-13. venizelos_diaxwrismos.htm_ 3. Ἐφη­ ε­ ί­ α «ΕΜΠΡΟΣ», 27-1-2011, μ ρδ «http://www.emprosnews.gr/news_Full. Ὁ Ἀρ­ ιμ. Πέ­ ρος Μπο­ ί­ ης εἶ­ αι ἐ­ η­ έ­ χ τ ζν ν φ μ asp?articleID=661» ριος στὸν Ἱ. Ν. Ἁγ. Ἰ­ άν­ ου τοῦ Θε­ ­ ό­ ου ω­ ν ολ γ 4. ΑΝΤΙΒΑΡΟ, 14-9-2000, «http://www. Freiburg Γερ­ α­ ί­ ς. Φυ­ ι­ ὸς – Ρα­ ι­ ­ ­ ε­ μ να σκ δ οηλ antibaro.gr/node/746» κτρο­ ό­ ος – Msc Θε­ λο­ ί­ ς. Ὑπ. Δρ. Παν/μί­ λ γ ο­ γ α 5. ΡΟΜΦΑΙΑ, Ἐκ­ λη­ ι­ ­ τικὸ πρακτο­ κ σ ασ ου Στρα­ βούρ­ ου. σ γ ρεῖο εἰδή­ ε­ ν, http://www.romfea.gr/index. σω php?option=comcontent&view=article&id= 7281:------100--&catid=23:2009-12-18-08-37-
  • 143.
    141 ΤΟ ΠΑΠΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ αἰώνα. Τότε ἐπέβαλαν οἱ Πάπες τὶς ἀπολυταρχικὲς κυριαρχικὲς ΕΞΟΥΣΙΑΣ ἀξιώσεις τους ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς Ἐκκλησίας, μὲ τὴν προώθηση ἑνὸς κληρικαλισμοῦ , ὁ ὁποῖος δὲν ἤθελε Μετάφραση ἀπὸ τὸ περιοδικὸ Spiegel νὰ παραχωρήσει στοὺς λαϊκοὺς, (Νο.38/19.9.11) ἡ ὁποία δημοσιεύτηκε ἀπολύτως καμμία δύναμη καὶ στὴν Ἰδιωτικὴ Ὁδό. Τὴ μετάφραση ἐξουσία. Ἡ καθιέρωση ἐπίσης τῆς ἔκανε ὁ ἀρχιμ. Μελέτιος Κουράκλης. ἐπιβολῆς καθολικῆς ἀγαμίας στὸν κλῆρο προέρχεται ἀπὸ ἐκείνη τὴν ἐποχή. Ἡ Ἡ ἐπιθυμία μου ἡ μεγάλη ἐκκλησιαστικὴ ζωὴ τῶν εἶναι νὰ μὴν βουλιάξουμε στὴν Καθολικῶν σὲ πολλὲς ἀπαισιοδοξία, ἀλλὰ ἡ διάγνωσή χῶρες σὲ ἐπίπεδο ἐκκλησιαστικῶν μου ἔδειξε ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι κοινοτήτων (ἐνοριῶν) ἔχει ἄρρωστη, καὶ ἡ ἀρρώστιά της εἶναι ὁλοσχερῶς καταρρεύσει. τὸ παπικὸ σύστημα ἐξουσίας. Δὲν Ἐρώτηση: Στὴ Γερμανία ὑπῆρξαν μπορῶ ἔτσι ἁπλὰ νὰ πῶ, σὰν νὰ τὸ ἔτος 2010, γιὰ πρώτη φορά, ἤμουν κακὸς γιατρὸς ὅτι ὅλα εἶναι περισσότερες ἀποχωρήσεις ἀπὸ τὴν καὶ γίνονται καλά. Ἐκκλησία ἀπ’ ὅ,τι βαπτίσεις. Ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῆς Συνόδου ἔχουμε χάσει δεκάδες χιλιάδες ἱερέων, (Ὁ Hans Küng , μαζὶ μὲ τὸν τότε ἑκατοντάδες πρεβυτέρια (σπίτια γιὰ Καθηγητὴ τῆς Θεολογίας Ἰωσὴφ ἱερεῖς ποὺ διαθέτουν οἱ κοινότητες) Ράτζινγκερ, ἀνήκει σὲ ἐκείνους τοὺς παραμένουν ἄδεια χωρὶς ἱερέα, Καθολικούς, οἱ ὁποῖοι στὶς ἀρχὲς μοναχοὶ καὶ μοναχὲς πεθαίνουν τῆς δεκαετίας τοῦ ΄60 διαμόρφωσαν χωρὶς νὰ ἀφήνουν κανένα διάδοχο ἀποφασιστικὰ τὴ Δεύτερη Σύνοδο πλέον. Τὸ ποσοστὸ προέλευσης στὴ τοῦ Βατικανοῦ καὶ μίλησαν γιὰ ἕνα Θεία Λειτουργία πέφτει συνεχῶς καὶ ἄνοιγμα τῆς Ἐκκλησίας στὸν κόσμο. σταθερά. Βεβαίως ἡ ἐκκλησιαστικὴ Τὸ 1979 δημοσίευσε ὁ Küng, ὁ ὁποῖος ἱεραρχία δὲν ἔχει μέχρι σήμερα δίδασκε Θεολογία στὸ Πανεπιστήμιο βρεῖ τὸ θάρρος νὰ παραδεχτεῖ, τῆς Τυβίγγης, τὴν κριτική του στὸ εἰλικρινὰ καὶ χωρὶς ὡραιοποιήσεις, δόγμα περὶ ἀλάθητου τοῦ Πάπα. Τὸ πῶς πραγματικὰ ἔχει ἡ κατάσταση. Βατικανὸ τοῦ ἀφαίρεσε τὴν ἄδεια Ἀναρωτιέμαι πραγματικά, ποῦ τῆς ἐκκλησιαστικῆς διδασκαλίας. μπορεῖ νὰ βγάλει αὐτό; Ὁ Küng, 83 ἐτῶν σήμερα, Küng: Ἡ καθολικὴ Ἐκκλησία παραμένει, ὅπως πάντοτε, ἕνας ὡς κοινότητα πιστῶν νομίζω ὅτι καθολικὸς ἱερέας καὶ διευθύνει θὰ ἐπιβιώσει μόνον ἂν ἀποτινάξει τὸ Ἰνστιτοῦτο γιὰ τὸ Παγκόσμιο τὸ σύστημα τῆς παπικῆς ἐξουσίας. Ἦθος, τὸ ὁποῖο ἵδρυσε ὁ ἴδιος στὴν Γιὰ χίλια χρόνια ζήσαμε χωρὶς Τυβίγγη). αὐτὸ τὸ ἀπολυταρχικὸ σύστημα. Ἡ ἀθλιότητα ἄρχισε τὸν ἑνδέκατο
  • 144.
    142 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ἡ ἴδια ἡ φοροκάρτα θὰ διανέμεται ἀπὸ τὶς τράπεζες, δηλαδὴ ἰδιῶτες, οἱ ὁποῖες μάλιστα θὰ πράττουν αὐτὸ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ἀφιλοκερδῶς! Γιατί ἄραγε; ΑΠΟ 3-10-2011 ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Ἄρθρα καὶ ρεπορτὰζ σὲ Μ.Μ.Ε. τὴν ΤΗΣ ΦΟΡΟΚΑΡΤΑΣ ἐκθειάζουν ὡς «ἐπανάσταση», «τέλος στὸ χαρτοβασίλειο» καὶ ἄλλα συναφῆ ΠΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΑΡΟΝ χωρὶς τὴν παραμικρὴ ἀναφορὰ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΗ στοὺς κινδύνους καὶ προβλήματα ποὺ προαναφέρθηκαν. Γιατί αὐτὴ ἡ ἐλλιπὴς ἐνημέρωση; Διὰ τῆς φοροκάρτας δεδομένα, ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ ὅπως οἱ καταναλωτικές μας προτι- μήσεις καὶ ὁ τρόπος ποὺ διαθέτουμε τὸ εἰσόδημά μας, μποροῦν νὰ ἀποτε- 3-10-2011 λέσουν ἀντικείμενο κρατικοῦ, καὶ Ἄ ὄχι μόνο, ἐλέγχου. Παρὰ τὸ γεγονὸς ρχισε νὰ κυκλοφορῆ ἀπὸ ὅτι ἡ φοροκάρτα δὲν θὰ ἀναγράφει σήμερα, 3-10-2011 ἡ «Κάρτα τὸ ὄνομα καὶ τὸ Α.Φ.Μ. τοῦ φορο- Ἀποδείξεων» γνωστὴ καὶ ὡς «φορο- λογουμένου, γιὰ τὴν ἐνεργοποί- κάρτα» καὶ θὰ διατίθεται ἀπὸ τὶς ηση τοῦ τσὶπ ποὺ θὰ περιέχη, εἶναι τράπεζες στοὺς φορολογούμενους. ἀπαραίτητη ἡ ὑποβολὴ αὐτῶν, κάτι Σύμφωνα μὲ τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκο- ποὺ σημαίνει ὅτι τὰ στοιχεῖα αὐτὰ νομικῶν οἱ φορολογούμενοι μποροῦν (καὶ ποιὰ ἄλλα;) θὰ ἀναγράφονται νὰ τὴν προμηθευτοῦν προαιρετικὰ στὸ τσίπ της. Οὐδεὶς ἀντιλέγει στὴν ὥστε νὰ καταγράφουν σ’ αὐτὴν ἀνάγκη πάταξης τῆς φοροκλοπῆς καὶ τὶς ἀποδείξεις ἀπὸ τὶς ἀγορές τους. τῆς φοροδιαφυγῆς. Ἐπίσης, σύμφωνα πάντα μὲ τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν, ἡ χρήση Τὸ ἀνωτέρω μέτρο ἐφαρμογῆς τῆς φοροκάρτας στοχεύει νὰ ἀπαλ- τῆς φοροκάρτας ὅμως προβάλλε- λάξη τοὺς φορολογουμένους ἀπὸ ται ὡς ἡ μόνη λύση ἀντιμετώπισής τὴ συλλογὴ τῶν ἀποδείξεων καὶ νὰ τους χωρὶς στὴν πραγματικότητα νὰ πατάξει τὴ φοροδιαφυγή. εἶναι. (Οἱ offshore ἑταιρεῖες βασικὸς Δυστυχῶς ὅμως ἡ σχετικὴ ἀνακοί- τρόπος μεγάλης φοροδιαφυγῆς στὴν νωση δὲν μπαίνει στὸν κόπο νὰ Ἑλλάδα, δὲν ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὸ ἀπαντήσει στὶς ἐνστάσεις ποὺ ἐγεί- μέτρο). ρουν ἐναντίον της πλῆθος ἐπιστημό- νων διαφόρων εἰδικοτήτων. Οὐδεμία Ἐπίσης ὑποτίθεται ὅτι θὰ ἀπαλ- διασφάλιση παρέχεται ἀπέναντι λάξει τὸν πολίτη ἀπὸ τὸ χαρτοβα- στὸν κίνδυνο ὅτι τὰ δεδομένα ποὺ σίλειο τὸ ὁποῖο βεβαίως δὲν θὰ εἶχε θὰ συλλέγονται καὶ θὰ τελοῦν ὑπὸ προκύψει, ἐὰν δὲν εἶχε ἐπιβληθῆ ἡ τὴν ἐποπτεία τοῦ κράτους δὲν θὰ ὑποχρέωση καταγραφῆς τῶν ἀποδεί- γνωστοποιοῦνται καὶ σὲ τρίτους ξεων. Εὔκολα διαπιστώνει κανεὶς ἰδιῶτες. Εἶναι χαρακτηριστικὸ ὅτι ὅτι ἡ φοροκάρτα προσβάλλει ὑπέρ-
  • 145.
    143 μετρα τὶς ἀτομικὲςἐλευθερίες κατὰ τῶν μετρητῶν; παραβίαση τῆς ἀρχῆς τῆς ἀναλογι- Μία τόσο σοβαρὴ ἀπόφαση ποὺ κότητας. Πέραν αὐτῶν ὅμως, εἶναι σχετίζεται μὲ ὁρατοὺς κινδύνους σαφὲς ὅτι ὑπάρχουν καὶ πνευμα- ἀποκλεισμοῦ ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴ τικὲς ἐνστάσεις ποὺ ἀφοροῦν ὅλους ζωὴ ἑνὸς μεγάλου ἀριθμοῦ συναν- ἐμᾶς τοὺς Ὀρθοδόξους Χριστιάνους, θρώπων μας, προεξαγγέλθηκε ποτὲ ἀφοῦ, ὅπως προειδοποιοῦσε ἰδιοχεί- προεκλογικὰ σὲ κάποιο πολιτικὸ ρως ὁ Γέροντας Παΐσιος τὸ 1987 (τὸ πρόγραμμα; Ἐτέθη ποτὲ σὲ συζή- κείμενό του «Τὰ Σημεῖα τῶν Καιρῶν» τηση στὴ Βουλή; Ἐρωτήθηκε ποτὲ ὁ μπορεῖτε νὰ τὸ δεῖτε ἐδῶ http://www. Ἑλληνικὸς Λαός; enromiosini.gr/E84E15FE.el.aspx), ἡ φοροκάρτα δὲν ἀποτελεῖ τίποτε ἄλλο Εἶναι σαφὲς ὅτι τὰ ἐρωτήματα καὶ ἀπὸ ἕνα πρῶτο βῆμα στὴν πορεία οἱ ἐνστάσεις ποὺ ἐγείρονται κατὰ τῆς πρὸς τὸ γνωστὸ «σφράγισμα». φοροκάρτας εἶναι πολλὰ καὶ ἀνησυ- Γράφει χαρακτηριστικὰ «Μετὰ χητικά. Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρὰ ἡ λοιπὸν ἀπὸ τὴν κάρτα καὶ τὴν λήψη τῆς φοροκάρτας δὲν ἔχει νὰ ταυτότητα, «τὸ φακέλλωμα», γιὰ νὰ προσφέρει παρὰ λίγο κερδισμένο προχωρήσουν πονηρὰ στὸ σφράγι- χρόνο ἀπὸ τὴν ἀποφυγὴ καταγραφῆς σμα θὰ λένε συνέχεια στὴν τηλεό- τῶν ἀποδείξεων. ραση ὅτι πῆρε κάποιος τὴν κάρτα τοῦ δείνα καὶ σήκωσε τὰ χρήματα ἀπὸ Τὴν ἴδια στιγμὴ ὅμως οἱ χρῆστες τὴν τράπεζα». τῆς φοροκάρτας θὰ ἐπιβαρύνονται σὲ κάθε ἀγορά τους μὲ περαιτέρω Ἔχοντας ὡς δεδομένο ἀπὸ τὶς ἀναμονὴ στὴν ἐξυπηρέτησή τους σχετικὲς ἀνακοινώσεις τοῦ Ὑπουρ- γιὰ τὴν ἀνάγνωση, ἀναγνώριση καὶ γείου Οἰκονομικῶν ὅτι ἡ φοροκάρτα καταγραφὴ τῆς συναλλαγῆς τους ἀπὸ θὰ ἐνσωματωθῆ στὴν ἐπερχόμενη τοὺς σχετικοὺς ἀναγνῶστες - μηχα- Κάρτα τοῦ Πολίτη ποὺ θὰ ἀντικατα- νήματα τῆς φοροκάρτας τους (καὶ στήση τὴν ἀστυνομική μας ταυτό- φυσικὰ μαζί τους καὶ ὅλοι οἱ ὑπόλοι- τητα καὶ θὰ καταστῆ ὑποχρεωτικὴ ποι ποὺ τυχὸν θὰ περιμένουμε στὴν γιὰ ὅλους καθὼς καὶ τὴν ἀπὸ οὐρά). 28-9-2010 δήλωση τοῦ τότε Ὑπουρ- γοῦ Οἰκονομικῶν, ποὺ αὐτολεξεὶ Σᾶς καλοῦμε λοιπὸν νὰ μὴ λάβετε δήλωσε γιὰ τὴ φοροκάρτα ὅτι «εἶναι τὴν κάρτα ἀποδείξεων, ἀφοῦ, οὕτως ἕνας τρόπος νὰ ἐξοικειωθεῖ ὁ πολίτης ἢ ἄλλως εἶναι προαιρετική. μὲ τὴ λογικὴ τῆς χρεωστικῆς κάρτας γιατί ἔτσι περνᾶμε ὅλο καὶ περισσό- Ἡ πρότασή μας αὐτὴ εἶναι σὲ τερο στὴ μὴ χρήση μετρητῶν, ποὺ ἁρμονία μὲ τὶς ἀποφάσεις τῆς Ἱερᾶς εἶναι ἀπαραίτητο γιὰ τὸ ἑλληνικὸ Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλά- οἰκονομικὸ σύστημα» ἀντιλαμβανό- δος καὶ τῆς Συνάξεως τῶν Ἱερῶν μαστε ὅτι ἡ διαδικασία γιὰ τὴν ὁποία Μονῶν τοῦ Ἁγίου Ὄρους (τὶς ὁποῖες μᾶς προειδοποιεῖ τόσο ξεκάθαρα ὁ μπορεῖτε νὰ διαβάσετε ἐδῶ http:// Γέροντας Παΐσιος ἔχει ἤδη ξεκι- www.enromiosini.gr/456179FC. νήσει. Εὔλογα διερωτᾶται κανείς: el.aspx ) Πότε, ποῦ καὶ πῶς ἐλήφθη ἡ πολι- τικὴ ἀπόφαση γιὰ τὴν κατάργηση
  • 146.
    144 ΣΧΕΣΕΙΣ Χριστούγεννα) ἢ ὅταν προσκα- λοῦνταν σὲ γάμους καὶ βαφτίσια ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ-ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ κ.λπ. Οἱ πολιτικοὶ αὐτοί, ὅταν ἐκλε- γοῦν βουλευτὲς ἢ ἀναλάβουν ὑπουρ- γικὰ καθήκοντα, πηγαίνουν συχνό- τερα στὶς ἐκκλησίες στὴν ἐκλογική τους περιφέρεια, ὄχι μόνο σὲ ἐθνικὲς Μανόλη Γ. Δρεττάκη ἑορτές, σὲ ἑορτὲς πολιούχων πόλεων πρ. Ἀντιπροέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ στὴν περιφορὰ τοῦ Ἐπιταφίου, Ὑπουργοῦ, Καθηγητοῦ ΑΣΟΕΕ. στὶς ὁποῖες ἐπιβάλλεται ἢ συνηθίζε- ται ἡ παρουσία πολιτικῶν, ἀλλὰ καὶ σὲ πανηγύρια, σὲ περιφορὲς εἰκόνων κ.λπ. Ὁρισμένοι ἀπὸ τοὺς πολιτικοὺς τῆς ὁμάδας αὐτῆς καλλιεργοῦν φι- λικὲς σχέσεις μὲ ἱερεῖς καὶ ἀρχιερεῖς τῆς ἐκλογικῆς τους περιφέρειας μὲ Ο στόχο νὰ ἐπηρεάσουν τὸ ἐκκλησία- ἱ σχέσεις πολιτικῶν- σμά τους (οἱ ἱερεῖς) ἢ τοὺς πιστοὺς Ἐκκλησίας στὴ χώρα μας τῆς Μητρόπολης (οἱ ἀρχιερεῖς) γιὰ ἔχουν διαμορφωθεῖ στὸ πλαίσιο τῶν νὰ τοὺς ψηφίσουν στὶς ἑπόμενες διατάξεων τοῦ Συντάγματος γιὰ τὶς ἐκλογές. Μερικοί, μάλιστα, ἀπὸ σχέσεις Κράτους-Ἐκκλησίας καὶ τῶν αὐτούς, κάνουν ἐξυπηρετήσεις καὶ ἐκλογικῶν συστημάτων ποὺ προβλέ- δωρεὲς γιὰ νὰ πετύχουν τὸν ἴδιο πουν τὴν ἐκλογὴ τῶν βουλευτῶν μὲ σκοπό. σταυρὸ προτίμησης. Μέσα σ’ αὐτὸ Εἶναι σαφὲς ὅτι οἱ πολιτικοὶ ποὺ τὸ πλαίσιο οἱ πολιτικοὶ κάνουν τὶς συμπεριφέρονται μὲ τοὺς παραπά- ἐπιλογές τους καὶ παίρνουν τὶς ἀπο- νω τρόπους χρησιμοποιοῦν τὴν φάσεις τους σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὶς σχέσεις Ἐκκλησία γιὰ καθαρὰ πολιτικούς- τους μὲ τὴν Ἐκκλησία. κομματικοὺς σκοπούς, ἀξιοποιώντας Τοὺς πολιτικοὺς μποροῦμε νὰ τὸ ἰσχύον θεσμικὸ πλαίσιο σχέσεων τοὺς κατατάξουμε σὲ δύο, ἄνισες Κράτους-Ἐκκλησίας. σὲ ἀριθμό, ὁμάδες σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ Δυστυχῶς ὑπάρχουν ἱερεῖς καὶ τὶς σχέσεις τους μὲ τὴν Ἐκκλησία ἀρχιερεῖς οἱ ὁποῖοι, γιὰ δικούς τους πρὶν ἀναμειχθοῦν στὴν πολιτική: λόγους, συμπράττουν στὸ νὰ γίνε- Αὐτοὺς ποὺ δὲν εἶναι ἐνεργὰ μέλη ται αὐτὴ ἡ ἀνίερη ἐκμετάλλευση τῆς τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἐκείνους ποὺ Ἐκκλησίας ἀπὸ τοὺς συγκεκριμέ- εἶναι. νους πολιτικούς. Οἱ πολιτικοὶ τῆς πρώτης ὁμά- Οἱ πολιτικοὶ τῆς δεύτερης ὁμάδας δας ποὺ δὲν εἶναι ἐνεργὰ μέλη τῆς ποὺ εἶναι ἐνεργὰ μέλη τῆς Ἐκκλησί- Ἐκκλησίας, ποὺ εἶναι καὶ οἱ πο- ας, πρὶν ἐκλεγοῦν, ἐκκλησιάζονταν λυπληθέστεροι, πρὶν ἀναμειχθοῦν τακτικὰ καὶ μετεῖχαν στὰ μυστή- στὴν πολιτική, μπορεῖ νὰ μὴν εἶχαν ρια τῆς Ἐκκλησίας. Ὅταν ἐκλεγοῦν καμμιὰ σχέση μὲ τὴν Ἐκκλησία ἢ μπορεῖ νὰ μποῦν στὸν πειρασμὸ νὰ μπορεῖ νὰ ἐκκλησιάζονταν περιστα- ἀκολουθήσουν, σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὴ δη- σιακά, σὲ μεγάλες γιορτὲς (Πάσχα, μόσια συμπεριφορά τους, τὸ «παρά-
  • 147.
    145 δειγμα» τῶν συναδέλφωντους τῆς ἴδια ἐκκλησία κ.λπ.. πρώτης ὁμάδας. Πρόκειται γιὰ ἕναν Σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ στὶς σχέσεις τους πολὺ ἰσχυρὸ πειρασμὸ στὸν ὁποῖο μὲ ἱερεῖς καὶ ἀρχιερεῖς οἱ πολιτικοὶ πρέπει νὰ ἀντισταθοῦν, διότι, ἂν τῆς δεύτερης ὁμάδας πρέπει νὰ εἶναι ὑποκύψουν σ’ αὐτόν, θὰ ἰσχύουν γι’ πολὺ προσεκτικοὶ καὶ νὰ περιορίζο- αὐτοὺς τὰ ὅσα εἶπε ὁ Κύριος γιὰ τοὺς νται σ’ αὐτὰ ποὺ ἐπιβάλλει τὸ ἀξίωμά Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους. Γιὰ νὰ τους. Θὰ πρέπει, δηλαδή, νὰ ἀποφεύ- ἀποφύγουν τὸν πειρασμὸ αὐτὸν θὰ γουν νὰ ἐκμεταλλευθοῦν τὶς ἐπαφές πρέπει νὰ συμπεριφέρονται μὲ δι- τους μὲ αὐτοὺς γιὰ νὰ ἀποκομίσουν άκριση καὶ μὲ γνώμονα τὴν πίστη πολιτικὰ ὀφέλη. τους. Πιὸ συγκεκριμένα: Οἱ πολιτικοὶ τόσο τῆς πρώτης ὅσο Σὲ ὅσες περιπτώσεις ἐπιβάλλε- καὶ τῆς δεύτερης ὁμάδας καλοῦνται ται ἢ συνηθίζεται ἡ παρουσία πο- καθημερινὰ νὰ λάβουν ἀποφάσεις λιτικῶν, οἱ πολιτικοὶ τῆς δεύτερης εἴτε μόνοι τους εἴτε συλλογικὰ μὲ ὁμάδας πρέπει, φυσικά, νὰ μετέχουν ἄλλους συναδέλφους τους στὴν καὶ νὰ καταλαμβάνουν τὶς θέσεις Ὁλομέλεια καὶ στὶς Ἐπιτροπὲς τῆς ποὺ προορίζονται γιὰ ὅσους ἔχουν Βουλῆς, στὴν Κυβέρνηση (ἂν εἶναι τὸ ἀξίωμά τους, ἀποφεύγοντας, ὅμως μέλη της), σὲ ὄργανα τοῦ κόμματος νὰ κάνουν ἐπιδεικτικὰ τὴν παρουσία στὸ ὁποῖο ἀνήκουν κ.λπ. τους. Σὲ ὅλες, ὅμως, τὶς ἄλλες ἑορτὲς Στὶς ἀποφάσεις ποὺ παίρνουν τῆς Ἐκκλησίας ἡ συμπεριφορά τους μόνοι τους οἱ πολιτικοὶ τῆς πρώτης θὰ πρέπει νὰ ἐξακολουθήσει νὰ εἶναι ὁμάδας ἐνεργοῦν μὲ βάση τὰ προσω- ἐκείνη ποὺ ἦταν πρὶν ἀναμειχθοῦν πικά τους «πιστεύω», τὰ ὁποῖα, φυ- στὴν πολιτικὴ (ἐκκλησιασμὸς στὴν σικά, διαφέρουν ἀπὸ πολιτικὸ σὲ πο-
  • 148.
    146 λιτικό. Ἀνεξάρτητα, ὅμως,ἀπὸ αὐτὰ κινδύνου νὰ διαγραφοῦν, τὶς ὑπερ- τὰ «πιστεύω», πολλοὶ ἀπὸ τοὺς πολι- ψηφίζουν, ἀκόμα καὶ στὴν περίπτω- τικοὺς αὐτοὺς παίρνουν ἀποφάσεις ση ποὺ δὲν συμφωνοῦν μὲ αὐτές. μὲ κριτήριο τὸ κόστος ποὺ θὰ ἔχουν Οἱ πολιτικοὶ τῆς δεύτερης ὁμά- στὴν ἐπανεκλογή τους, δηλαδὴ τὸ δας, στὶς ἀποφάσεις ποὺ λαμβάνο- προσωπικὸ πολιτικό τους ὄφελος. νται συλλογικὰ πρέπει νὰ ἔχουν ὡς Ἀποφάσεις, ὅμως, ποὺ παίρνονται ὁδηγὸ τὴν πίστη τους καὶ τὸ ἐθνικὸ μὲ βάση αὐτὸ τὸ κριτήριο μπορεῖ νὰ καὶ τὸ κοινὸ συμφέρον. Ἂν ἀνήκουν εὐνοοῦν πρόσωπα ἢ ὁμάδες προσώ- στὸ κυβερνῶν κόμμα σὲ καμμιὰ πε- πων ποὺ τοὺς ὑποστηρίζουν, εἶναι, ρίπτωση δὲν θὰ πρέπει νὰ δώσουν ὅμως, εἰς βάρος ἄλλων ὑπὲρ τῶν θετικὴ ψῆφο σὲ νομοσχέδια ποὺ δὲν ὁποίων θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθοῦν οἱ ὑπηρετοῦν τὸ συμφέρον αὐτὸ ἢ σὲ ἀποφάσεις αὐτὲς μὲ βάση ἀντικειμε- διατάξεις νομοσχεδίων ποὺ εἶναι εἰς νικὰ κριτήρια. βάρος τῆς Ἐκκλησίας. Σὲ ἀντίθεση μὲ τὸ παραπάνω κρι- Ἂν ἐπιβληθεῖ κομματικὴ πειθαρ- τήριο πολλῶν πολιτικῶν τῆς πρώτης χία, δηλαδὴ ἀπαιτηθεῖ ἀπὸ αὐτοὺς νὰ ὁμάδας, οἱ πολιτικοί τῆς δεύτερης τὰ ὑπερψηφίσουν, οἱ πολιτικοὶ αὐτοὶ στὶς ἀποφάσεις ποὺ παίρνουν μόνοι θὰ πρέπει νὰ παραιτηθοῦν, ὥστε τὴν τους, ὁδηγός τους, ὅπως καὶ στὴ συ- ἕδρα τους νὰ καταλάβει ὁ πρῶτος μπεριφορά τους, θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἐπιλαχών. πίστη τους, θεμέλιο τῆς ὁποίας εἶναι Συμπερασματικὰ οἱ πολιτικοὶ τῆς ἡ ἀγάπη, ἡ κοινωνικὴ δικαιοσύνη δεύτερης ὁμάδας σὲ καμμιὰ περίπτω- καὶ ἡ ἀλληλεγγύη πρὸς τοὺς συναν- ση δὲν πρέπει νὰ παίρνουν ἀποφάσεις θρώπους μας. μὲ βάση τὸ προσωπικό-κομματικὸ Σὲ ὅλες τὶς περιπτώσεις οἱ ἀπο- ὄφελος ἢ νὰ συναινοῦν σὲ ἀποφάσεις φάσεις τους πρέπει νὰ παίρνονται ἢ νομοσχέδια σὲ βάρος τοῦ ἐθνικοῦ μὲ ἀξιοκρατικὰ καὶ ἀντικειμενικὰ καὶ τοῦ κοινοῦ συμφέροντος ἢ σὲ κριτήρια καὶ ποτὲ μὲ βάση τὸ προσω- διατάξεις νομοσχεδίων σὲ βάρος τῆς πικὸ-πολιτικό τους ὄφελος. Ἐκκλησίας. Ἂν ἐξαιτίας τοῦ τρόπου Στὶς ἀποφάσεις ποὺ λαμβάνομται, μὲ τὸν ὁποῖο πολιτεύτηκαν, δὲν ἐπα- συλλογικὰ οἱ πολιτικοὶ τῆς πρώτης νεκλεγοῦν, θὰ ἔχουν ἥσυχη τὴ συ- ὁμάδας κριτήριο ἔχουν τὸ νὰ μὴν νείδησή τους ὅτι ἔκαναν τὸ καθῆκον ἔρθουν σὲ σύγκρουση εἴτε μὲ τὸν τους καὶ δὲν πρόδωσαν τὶς ἀρχές ἀρχηγὸ τοῦ κόμματός τους (ἂν αὐτὸ τους.- εἶναι στὴν Ἀντιπολίτευση) ἢ μὲ τὸν Πρωθυπουργὸ (ἂν τὸ κόμμα τους εἶναι στὴν ἐξουσία), δεδομένου μία τέτοια σύγκρουση μπορεῖ νὰ τοὺς κοστίσει τὸν ἀποκλεισμό τους ἀπὸ τὴ λίστα τῶν ὑποψηφίων τοῦ κόμμα- τος στὴν ἐκλογική τους περιφέρεια. Στὴν περίπτωση ψηφοφοριῶν στὴ Βουλὴ σὲ διατάξεις νομοσχεδίων ποὺ εἶναι εἰς βάρος τῆς Ἐκκλησίας, οἱ πο- λιτικοὶ ποὺ ἀνήκουν στὸ κόμμα ποὺ βρίσκεται στὴν ἐξουσία, ἐνόψει τοῦ
  • 149.
    147 ΑΠΟΠΟΙΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ Κυβερνήσεως τοῦ κόμματός του, εἶχε πεὶ ὅτι μποροῦν οἱ Ἕλληνες ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ νὰ καλλιεργοῦν χασίς σὲ γλάστρες, στὰ μπαλκόνια τους. ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ Ἔτσι, λογικά, τὰ πράγματα δείχνουν ὅτι μὲ πρωθυπουργικὴ Η ΠΡΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ἐντολὴ καὶ συναίνεση ἐκδόθηκε ἡ ἐξωφρενικὴ αὐτὴ ἀπόφαση, ποὺ βάζει τρομακτικὴ βόμβα στὶς οἰκο- γένειες καὶ στὴν κοινωνία. Μητροπολίτου Δρυϊνουπόλεως, Διαμαρτύρομαι ἐντόνως. Καὶ διερωτῶμαι μήπως στὴν Πωγωνιανῆς καὶ Κονίτσης Κυβέρνηση ἔχουν χάσει τὰ λογικά κ. ΑΝΔΡΕΑ τους; Γιατὶ μόνο παράφρονες διάνοιες πρέπει νὰ ἔβγαλαν τὴν ἀπόφαση τῆς ἀποποινικοποιήσεως τῶν ναρκωτικῶν. Π Περιμένω ἀπὸ τὴν Ἱερὰ Σύνοδο ροκαλεῖ ὄχι μόνο κατάπληξη, καὶ σύμπασα τὴν Ἱεραρχία νὰ ἀλλὰ ὀργὴ καὶ ἀγανάκτηση ἡ διαμαρτυρηθῇ καὶ νὰ κινήσῃ πάντα ἀπόφαση τοῦ Ὑπουργείου Δικαιο- λίθον γιὰ νὰ ἀποτραπῇ ἡ σίγουρη σύνης γιὰ τὴν ἀποποινικοποίηση δολοφονία τοῦ Ἔθνους ἀπὸ τοὺς τῆς χρήσεως ναρκωτικῶν καὶ τὴ καιροσκόπους πολιτικοὺς καὶ ἀπὸ διαβάθμιση τῶν ποινῶν γιὰ τοὺς ὅσους ἐνδεχομένως κρύβονται πίσω διακινητές. τους. Μάλιστα, ὅπως δήλωσε ὁ Περιμένω, ἀκόμη, ἀπὸ τοὺς ὑπουργὸς Δικαιοσύνης, ἡ προμή- Συλλόγους τῶν Πολυτέκνων, τὴν θεια καὶ κατοχὴ ναρκωτικῶν, καθὼς πνευματικὴ ἡγεσία τοῦ τόπου καὶ καὶ ἡ καλλιέργεια φυτῶν κάννα- ἀπὸ ἄλλους παράγοντες νὰ κινη- βης ἀποκλεισιστικὰ γιὰ προσωπικὴ θοῦν ἐναντίον τῆς ἐγκληματικῆς χρήση, θὰ ἔχουν πλέον πταισματικὸ αὐτῆς ἀποφάσεως. χαρακτήρα, ἐνῷ διάφορες ποινὲς Τὰ «σημεῖα τῶν καιρῶν», ποὺ - κατὰ περίπτωση - θὰ ἐπιβάλλο- πληθαίνουν συνεχῶς καὶ περισσό- νται στοὺς ἐμπόρους ναρκωτικῶν. τερο, μᾶς καλοῦν νὰ ξυπνήσουμε Μέσα στὴ γενικὴ ἀναστάτωση, καὶ νὰ σκεφθοῦμε, ὅτι πέρα ἀπὸ ἡ ὁποία ταλανίζει τὴν Ἑλλάδα, τὸ οἰκονομικὸ πρόβλημα ὑπάρχει ὅπως ἐπίσης τὴν Εὐρώπη καὶ τὴν ἡ νεολαία μας, τὴν ὁποία κυρίως Ἀμερική, ἔρχεται ἡ ἀψυχολόγητη θὰ πλήξη ὁ κακοῦργος νόμος. Ἄς αὐτὴ ἀπόφαση γιὰ νὰ καταφέρῃ ἀναλάβουμε ὅλοι τὶς εὐθύνες μας ἕνα θανάσιμο πλῆγμα στὴν κοινω- προτοῦ νὰ εἶναι ἀργά.- νία, ἰδιαίτερα ὅμως στὴ νεότητα καὶ στὴν ἑλληνικὴ οἰκογένεια. Βέβαια, θυμόμαστε ὅτι ὁ σημε- ρινὸς πρωθυπουργός, πρὶν ἀπὸ μερικὰ χρόνια ὡς ὑπουργὸς κάποιας
  • 150.
    148 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΟΝΤΑ τοὺς κατὰ καιροὺς προεστώτας, καὶ τὴν κοινότητα, ἵνα προστατεύσωσι ΣΤΟΥΣ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ καὶ διατηρήσωσι διὰ πάντα αὐτὸ τὸ Πτωχοδοχεῖον, καθὼς καὶ οἱ δημογέ- ΤΟ ΓΗΡΟΚΟΜΕΙΟ ροντες τῆς ἡμετέρας πατρίδος». Τὸ 1925, ὁ Δῆμος Ἰωαννιτῶν ΖΩΣΙΜΑΔΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ἀνταποκρινόμενος σὲ αἴτημα τῶν Ἀγαθοεργῶν Καταστημάτων, μὲ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 18/1925 ἀπόφαση τοῦ Δη- μοτικοῦ Συμβουλίου Ἰωαννίνων ποὺ ἐγκρίθηκε μὲ τὴν ἀπὸ 30-06-1925 Τσόδουλου Ἀ. Πέτρου ἀπόφαση τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονο- Γενικοῦ Διευθυντῆ μικῶν καὶ δημοσιεύθηκε στὸ ὑπ’ Γηροκομείου Ζωσιμάδων ἀριθ. 84/1925 Φ.Ε.Κ., τεῦχος πρῶτο, παραχωρεῖ «τμῆμα τοῦ ἐντὸς τῆς ἡμε- Ἰωαννίνων τέρας πόλεως κειμένου δημοτικοῦ γηπέδου Ζεβαδιὲ τὸ κείμενον πρὸς τὴ Ἡ Βορειοδυτικὴν πλευρὰν ἐκτάσεως λειτουργία πτωχοκομείου 8.500 τ.μ.» μὲ ἀποκλειστικὸ σκοπὸ ἀρχικὰ καὶ ἀργότερα γη- τὴν ἀνέγερση νέου Γηροκομείου. ροκομείου ἢ γεροντοκομείου στὰ Ὄντως, τὰ Ἀγαθοεργὰ Καταστή- Ἰωάννινα χρονολογεῖται πρὶν ἀπὸ ματα μὲ δικές τους δαπάνες φρόντι- τὸ 1800. Στὰ λογιστικὰ βιβλία ποὺ σαν γιὰ τὴν ἀνέγερση τοῦ νέου κτη- φυλάσσονται στὸ ἀρχεῖο τῆς Ἱερᾶς ρίου ποὺ θὰ στέγαζε τὸ Γηροκομεῖο. Μητροπόλεως καὶ τῶν Ἀγαθοεργῶν Τὰ ἐγκαίνια τοῦ νέου Γηροκομείου Καταστημάτων Ἰωαννίνων ὑπάρ- ἔγιναν τὸ 1929 καὶ λειτούργησε χουν λογιστικὲς καταχωρήσεις χρη- στὸν χῶρο αὐτὸ ἕως τὸ 1941 ποὺ τὸ ματικῶν ἐμβασμάτων ἀπὸ διάφορους ἐπέταξαν οἱ δυνάμεις κατοχῆς. Μετὰ εὐεργέτες καὶ δωρητὲς ὑπὲρ τοῦ Γη- τὴν ἀπελευθέρωση ὁ ἀείμνηστος Μη- ροκομείου Ἰωαννίνων. Ἄλλωστε, τὸ τροπολίτης κ. ΣΠΥΡΙΔΩΝ θέτει ἐκ νοσοκομεῖο ποὺ εἶχαν ἱδρύσει οἱ ἀδελ- νέου σὲ λειτουργία τὸ λεηλατημένο φοὶ Βρεττοῦ στὰ Ἰωάννινα στὰ τέλη Γηροκομεῖο τὸ ὁποῖο λειτούργησε τοῦ 18ου αἰώνα εἶχε πάρει τὴ μορφὴ ἀδιάκοπα ἕως τὸ 1977. Στὴ συνέχεια τοῦ πτωχομείου, ὅπου ἔβρισκαν κα- μεταστεγάστηκε σὲ ἰδιόκτητο κτήριο ταφύγιο οἱ ἄστεγοι καὶ οἱ ἐπαῖτες τῶν Ἀγαθοεργῶν Καταστημάτων ἐπὶ τὶς ἐποχῆς. Ἀπὸ τὸ 1841 καὶ ἕως τὸ τῆς ὁδοῦ Δημουλίτσα – Πατατούκου, 1925 τὸ «Πτωχοδοχεῖο» στεγάστηκε ὅπου σήμερα στεγάζονται δύο σχο- σὲ οἴκημα τῶν Ἀδελφῶν Ζωσιμάδων λεῖα τῆς μέσης ἐκπαίδευσης. ποὺ ὀνομαζόταν «ἑπτάπολις» καὶ Τὸ 1986 μεταφέρθηκε στὸ κτήριο βρισκόταν πλησίον τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Π. Μαυρογιάννη ἀρ. 1 Ἁγίου Νικολάου Ἀγορᾶς. ἰδιοκτησίας τῶν Ἀγαθοεργῶν Κατα- Ὁ Νικόλαος Ζωσιμᾶς στὸ ἄρθρο στημάτων Ἰωαννίνων, ὅπου παραμέ- 9 τῆς διαθήκης του ἀναφέρει χαρα- νει μέχρι σήμερα. Οἱ ἐργασίες ἀνέγερ- κτηριστικά: «παρακαλῶ ταπεινῶς σης τοῦ κτηρίου εἶχαν ὁλοκληρωθεῖ τοὺς κατὰ καιροὺς πανιερωτάτους τὸ 1976, τὸ κόστος ἀνῆλθε στὰ δέκα Μητροπολίτας τῶν Ἰωαννίνων, ἑκατομμύρια δρχ. καὶ καλύφθηκε ἐξ
  • 151.
    149 ὁλοκλήρου ἀπὸ τὰἈγαθοεργὰ Κατα- φους ὅπου βρίσκονται οἱ 120 κλίνες, στήματα Ἰωαννίνων. τὰ εἰδικὰ λουτρά, τὸ ὑδρομασάζ, τὰ Ἀρχικὰ τὸ κτήριο χρησιμοποιήθη- καθιστικά, οἱ ὑποδοχὲς κ.τλ., β) τὸ κε ὡς «Οἴκος Φοιτήτριας», δηλαδὴ ὡς ἰσόγειο ὅπου βρίσκονται τὰ γραφεῖα χῶρος ὅπου ἔμεναν ἄπορες φοιτήτρι- διοίκησης, τὸ καθιστικό, ἡ τραπεζα- ες ποὺ σπούδαζαν στὸ Πανεπιστήμιο ρία, τὰ ἰατρεῖα, τὸ φαρμακεῖο, ὁ χῶρος Ἰωαννίνων. Ὅμως, τὸ 1986, ὕστερα καπνιστῶν, καὶ γ) τὸ ὑπόγειο ὅπου ἀπὸ ἀπόφαση τῆς Ἐφοροεπιτροπεί- βρίσκονται τὸ φυσιοθεραπευτήριο, ἡ ας τῶν Ἀγαθοεργῶν Καταστημάτων κουζίνα, οἱ ἀποθῆκες, τὰ πλυντήρια, Ἰωαννίνων, ἀνεστάλη ὑπ’ ἀόριστον ὁ νεκροθάλαμος καὶ τὰ ἀποδυτήρια ἡ λειτουργία τοῦ «Οἴκου Φοιτήτρι- προσωπικοῦ. ας» καὶ τὸ κτήριο παραχωρήθηκε γιὰ Πράγματι, μὲ τὴν ὁλοκλήρωση τὴν μετεγκατάσταση τοῦ Γηροκομεί- τῶν ἐργασιῶν, τὸ ἀποτέλεσμα ἦταν ου Ζωσιμάδων. Φυσικά, τὸ κτήριο ἕνα ὑπερσύγχρονο κτήριο ποὺ τηρεῖ αὐτὸ ἦταν καταλληλότερο σὲ σχέση ὅλες τὶς κατασκευαστικὲς προδια- μὲ τὸ παλαιὸ καὶ ἡ μετεγκατάσταση γραφὲς καὶ διακρίνεται γιὰ τὴ λει- τοῦ γηροκομείου εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα τουργικότητα καὶ τὴ σαφήνεια τῶν τὴν καλυτέρευση τῶν συνθηκῶν δι- χώρων του. Πρόκειται γιὰ ἕνα ἰδα- αβίωσης τῶν ἡλικιωμένων, τουλάχι- νικὸ περιβάλλον, ὅπου σὲ συνδυασμὸ στον ἀπὸ ἄποψη ὑποδομῶν. μὲ τὶς ὑπηρεσίες ποὺ προσφέρονται Τὸ 2004, ὕστερα ἀπὸ πρόταση καθημερινὰ ἀπὸ τὸ ἐπιστημονικὸ καὶ τοῦ προέδρου Μητροπολίτη κ. ΘΕ- τὸ λοιπὸ εἰδικευμένο προσωπικό, οἱ ΟΚΛΗΤΟΥ, ἡ Ἐφοροεπιτροπεία τῶν ἡλικιωμένοι του Νομοῦ Ἰωαννίνων Ἀγαθοεργῶν Καταστημάτων ἀποφά- βρίσκουν κάθε δυνατὴ φροντίδα καὶ σισε τὴν ἐξ ὁλοκλήρου ἀνακαίνιση περίθαλψη. Ἡ γνώση, ἡ ἐμπειρία τοῦ Γηροκομείου Ζωσιμάδων προκει- καὶ ἡ εὐαισθησία τῶν πενήντα πέ- μένου οἱ νέες ἐγκαταστάσεις νὰ ἀντα- ντε ἐργαζομένων, σὲ συνδυασμὸ μὲ ποκρίνονται στὶς ἀπαιτήσεις καὶ στὶς τὴν ἀδιαπραγμάτευτη βούληση τῆς ἀνάγκες τῆς ἐποχῆς μας. Παράλληλα, διοίκησης σχετικὰ μὲ τὸν τρόπο λει- ἀπαιτήθηκε ἀπὸ τοὺς μελετητὲς ποὺ τουργίας τοῦ Ἱδρύματος, ἀποτελοῦν ἀνέλαβαν τὴ σύνταξη τῆς μελέτης ἐγγύηση τῆς ὑποδειγματικῆς ὀργά- καὶ τὴν ἐπίβλεψη τῶν ἐργασιῶν ἀνα- νωσης καὶ λειτουργίας. Τὰ περίλα- καίνισης, νὰ τηρηθοῦν αὐστηρὰ ὅλες μπρα ἐγκαίνια τοῦ νέου Γηροκομεί- οἱ προδιαγραφὲς ἀσφαλείας καὶ κα- ου Ζωσιμάδων ἔγιναν στὶς 6 Ἰουνίου ταλληλότητας τῶν ὑλικῶν ποὺ προ- 2005 ἀπὸ τὸν Πρόεδρο τῆς Ἑλληνικῆς βλέπονται σὲ αὐτὲς τὶς περιπτώσεις Δημοκρατίας κ. Κάρολο Παπούλια. καθὼς καὶ ἡ διαμόρφωση ὅλων τῶν Τὸ Γηροκομεῖο Ζωσιμάδων εἶναι Νο- χώρων ποὺ ἀπαιτοῦνται καὶ προβλέ- μικὸ Πρόσωπο Ἰδιωτικοῦ Δικαίου πονται ἀπὸ τὴν ἐθνικὴ καὶ κοινοτικὴ μὴ Κερδοσκοπικοῦ Χαρακτήρα καὶ νομοθεσία. ὑπάγεται στὴ δικαιοδοσία τῆς Ἐφο- Ἐπιπλέον, στὸ ὑφιστάμενο κτή- ροεπιτροπείας τῶν Ἀγαθοεργῶν Κα- ριο προστέθηκε καὶ τέταρτος ὄροφος, ταστημάτων Ἰωαννίνων. Ἡ διοίκησή οὐσιαστικὰ πρόκειται γιὰ τὴ σοφίτα. του ἀσκεῖται ἀπὸ τριμελῆ ἐπιτροπὴ Ἔτσι, τὸ κτηριακὸ συγκρότημα κα- μὲ πρόεδρο τὸν ἑκάστοτε Μητροπο- λύπτει συνολικὰ 4.200 τ.μ. περίπου λίτη Ἰωαννίνων ἢ τὸν νόμιμο ἀνα- καὶ ἀποτελεῖται ἀπό: α) τέσσερις ὀρό- πληρωτή του. Ἡ ἄδεια ἵδρυσης καὶ
  • 152.
    150 λειτουργίας του δημοσιεύθηκεστὸ ΠΡΩΤΟΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ὑπ’ ἀριθμὸν 816/15-06-2005 Φ.Ε.Κ., τεῦχος δεύτερο. ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ ΣΤΗ ΜΑΧΗ Σήμερα, τὸ Γηροκομεῖο ἔχει τὴ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ δυνατότητα νὰ φιλοξενήσει συνο- λικὰ 120 ἡλικιωμένους καὶ χωρί- Χ ζεται σὲ δυὸ τμήματα: στὸ πρῶτο φιλοξενοῦνται οἱ αὐτοεξυπηρετού- άρη σὲ μία νέα τεχνικὴ ποὺ μενοι ἡλικιωμένοι ἄνω τῶν 65 ἐτῶν κάνει τὰ καρκινικὰ κύτταρα νὰ (1ος καὶ 2ος ὄροφος) καὶ στὸ δεύτερο λάμπουν καὶ νὰ ξεχωρίζουν ἀπὸ τὰ φιλοξενοῦνται ἄτομα ποὺ πάσχουν ὑγιῆ κατέστη δυνατὴ γιὰ πρώτη φορὰ ἀπὸ χρόνια κινητικὰ προβλήματα, ἡ χειρουργικὴ ἀφαίρεση μὲ μεγάλη μὴ αὐτοεξυπηρετούμενοι (3ος καὶ 4ος ἀκρίβεια καρκινικῶν κυττάρων ἀπὸ ὄροφος ). ὠοθῆκες, τὰ ὁποῖα σὲ ἄλλη περίπτωση Ἐπιπλέον, στὸ Ἵδρυμα ἐργάζο- θὰ εἶχαν μείνει ἀπαρατήρητα καὶ δὲν νται συνολικὰ 56 ἐργαζόμενοι καὶ θὰ εἶχαν ἀφαιρεθεῖ κατὰ τὴν ἐπέμ- καλύπτουν ὅλες τὶς ἀνάγκες σὲ εἰκο- βαση, ὁδηγώντας πιθανῶς σὲ ἐπανεμ- σιτετράωρη βάση. Ἡ διάρθρωση καὶ φάνιση τοῦ καρκίνου μετὰ ἀπὸ ἕνα ἡ κατανομὴ τοῦ προσωπικοῦ ἔχει χρονικὸ διάστημα. Ἡ νέα μέθοδος, ὡς ἑξῆς: ἕνας Γενικὸς Διευθυντής, μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν ἑλληνικῆς κατα- ἕνας Διευθυντὴς προσωπικοῦ, τρεῖς γωγῆς Βασίλη Ντζιαχρῆστο, ἐπικε- ἰατροί, δυὸ κοινωνικοὶ λειτουργοί, φαλῆς τοῦ Ἰνστιτούτου Βιολογικῆς ἕνας στὴ γραμματεία, ἕνας λογιστής, καὶ Ἰατρικῆς Ἀπεικόνισης τοῦ Τεχνι- τρεῖς στὴν ὑποδοχὴ – τηλεφωνικὸ κοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Μονάχου καὶ κέντρο, μία φυσιοθεραπεύτρια, ἕνας τοῦ Κέντρου Χέλμχολτς στὴ Γερμα- ὁδηγός, ἕνας ἀποθηκάριος, ἕνας γε- νία, ἀνοίγει τὸν δρόμο γιὰ πιὸ ἀποτε- νικῶν καθηκόντων, δέκα τέσσερις λεσματικὲς ἀφαιρέσεις καρκινικῶν νοσηλεύτριες, δέκα τρεῖς βοηθοὶ θα- ἱστῶν καὶ γιὰ τὸ καλύτερο «καθάρι- λάμου, τρεῖς τραπεζοκόμοι, τέσσερις σμα» ἑνὸς ἀσθενοῦς ἀπὸ τὸν καρκίνο, στὴν κουζίνα, τέσσερις καθαρίστριες ὅπως μετέδωσε τὸ ΑΠΕ. Σὲ αὐτὸ τὸ καὶ δύο στὰ πλυντήρια – στεγνωτή- δοκιμαστικὸ στάδιο, σύμφωνα μὲ τὸν ρια. Ντζιαχρῆστο, ἁπλῶς ἐπιβεβαιώθηκε Πάντως εἶναι γεγονὸς ὅτι σήμε- ὅτι ἡ τεχνικὴ «δουλεύει» στοὺς ἀσθε- ρα τὸ Γηροκομεῖο Ζωσιμάδων δὲν νεῖς, ἂν καὶ στὴν πορεία θὰ πρέπει νὰ μπορεῖ νὰ καλύψει τὸ σύνολο τῶν βελτιωθεῖ κι ἄλλο, ὥστε νὰ διασφαλι- ἀναγκῶν τοῦ Νομοῦ Ἰωαννίνων στεῖ ὅτι σὲ ὅλους τοὺς καρκινοπαθεῖς καὶ ὑπάρχει μεγάλος ἀριθμὸς αἰτή- θὰ λάμπουν τὰ κύτταρά τους. σεων σὲ ἐκκρεμότητα. Παράλληλα, Τὸ ἑπόμενο βῆμα ἐπίσης θὰ εἶναι τὸ ἵδρυμα ἀντιμετωπίζει καὶ σοβαρὰ νὰ ἐξακριβωθεῖ ὅτι ὄντως ἡ τεχνικὴ οἰκονομικὰ προβλήματα, ἀφοῦ ἡ κυ- βελτιώνει τὴν κατάσταση τῆς ὑγείας ριότερη πηγὴ τῶν ἐσόδων του εἶναι τῶν ἀσθενῶν μετὰ τὴ χειρουργικὴ τὰ μερίσματα μετοχῶν τῆς Ἐθνικῆς ἐπέμβαση καὶ αὐτὸ ἀπαιτεῖ μία νέα Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἡ ὁποία, ὡς μεγάλη κλινικὴ δοκιμὴ σὲ τυχαῖο γνωστόν, ἐδῶ καὶ τρία χρόνια, δὲν δεῖγμα.- ἔχει διανείμει μέρισμα.- (Πηγή: tromaktiko)
  • 153.
    151 «ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΟΣ ΟΝΟΜΟΣ ταφανῆ διάστασι τοῦ ψηφισθέντος Νόμου μὲ τὴν ἀνθρώπινη ὀντολο- ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ γία, τὴν ὀρθόδοξη θεολογία καὶ τὴ θεόσδοτη ἀνθρώπινη ἐλευθερία. ΓΙΑ ΤΗ ΔΩΡΕΑ ΟΡΓΑΝΩΝ» Βιολογικὴ ζωὴ χωρὶς τὴν ὕπαρ- ξη τῆς ψυχῆς μέσα στὸ σῶμα δὲν νο- εῖται. Στὴν περίπτωση ἀποκοπῆς, καταστροφῆς ἢ νεκρώσεως ἑνὸς Μητροπολίτου Πειραιῶς καὶ Φαλήρου ζωτικοῦ ὀργάνου, ὅποτε ὁ ἄνθρω- κ. Σ Ε Ρ Α Φ Ε Ι Μ πος ἐπιβιώνει μὲ ὑποστηρικτικὲς ἐνέργειες, ἐξακολουθεῖ ἡ ψυχὴ νὰ παραμένει συνδεδεμένη μὲ τὸ σῶμα καὶ νὰ ἐνεργεῖ σὲ ἄλλα σωματικὰ ὄργανα. Στὴν κατάσταση τοῦ ἐγκεφαλι- Ποιμαντορικὴ ἐγκύκλιος πρὸς τὸν κοῦ θανάτου ἡ ἰατρικὴ κατορθώνει ἱερὸ κλῆρο καὶ τὸν φιλόχριστο λαὸ τοῦ μὲ τὴ βοήθεια τῆς τεχνολογίας νὰ Πειραιᾶ, μὲ ἀφορμὴ τὸν νόμο 3984/2011 διατηρεῖ τὴ βιολογικὴ ζωή, ἀφοῦ περὶ δωρεᾶς καὶ μεταμοσχεύσεως ὀργά- ὁ ὑπόλοιπος ὀργανισμός, πλὴν τοῦ νων. ἐγκεφάλου, λειτουργεῖ. Ἡ διατήρηση τῆς βιολογικῆς Λόγῳ τῆς ἐκτάσεως τῆς ἐγκυκλίου, παρατίθε- ζωῆς προϋποθέτει τὴν ὕπαρξη τῆς νται ἐπιλεκτικὰ τὰ βασικότερα σημεῖα. ψυχῆς μέσα στὸ σῶμα καὶ δείχνει ὅτι δὲν λύθηκε ἀκόμη ὁ μεταξύ τους δεσμός, δὲν ἐπισυνέβη δηλαδὴ ὁρι- Τ στικῶς καὶ καθ’ ὁλοκληρίαν ὁ θά- έκνα μου ἐν Κυρίῳ ἀγαπητὰ νατος. Συνεπῶς ἡ διακοπὴ τῆς ὑπο- καὶ περιπόθητα, στηρικτικῆς λειτουργίας, ἀκόμη καὶ μὲ τὸν Νόμο 3984/27.6.2011 μὲ τὴ συγκατάθεση τοῦ ἀσθενοῦς, ποὺ ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴ Βουλὴ τῶν πολὺ περισσότερο ἡ λήψη ὀργάνων Ἑλλήνων ρυθμίζεται, μὲ ἀρχὲς ποὺ γιὰ μεταμόσχευση ἀπὸ τοὺς «ἐγκε- ἀπάδουν στὴν ἰδιοπροσωπεία τοῦ φαλικὰ νεκρούς», ἀποτελοῦν ἐνερ- Γένους μας καὶ τὴν ἱερότητα τῆς γητικὴ πρόκληση θανάτου, ἡ ὁποία ἀνθρώπινης ζωῆς, τὸ πολυσήμα- κατὰ τὴν κανονικὴ παράδοση τῆς ντο θέμα τῆς δωρεᾶς καὶ μεταμο- Ἐκκλησίας ἰσοδυναμεῖ μὲ φόνο, σχεύσεως τῶν ἀνθρωπίνων ὀργά- καὶ μάλιστα ἀσθενοῦς καὶ ἀνυπερα- νων. Ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος σπίστου ἀνθρώπου κατ’ ἀναλογίαν ὑπέβαλε κατὰ τὴ διαβούλευση τοῦ πρὸς τὴν ἔκτρωση τῶν ἐμβρύων. εἰρημένου Νόμου θέσεις Ὀρθοδό- ξου Ἐκκλησιαστικῆς βιοηθικῆς οἱ Ἡ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους χρι- ὁποῖες προδήλως περιφρονήθησαν στιανικὴ ἀγάπη εἶναι ἀνιδιοτελής, καὶ ἑπομένως διὰ τὸ μέγιστο αὐτὸ συνειδητή, καὶ ἔχει τὸν χαρακτήρα θέμα καθηκόντως ὀφείλομε νὰ τῆς θυσίας. Δὲν ἐκτιμᾶται μὲ τὴν ἐνημερώσουμε τοὺς πάντας καὶ νὰ ἀντικειμενικὴ ἀξία τοῦ προσφερο- καταδείξουμε οἱ Ἱεράρχαι τὴν κα- μένου ἢ μὲ τὴν ἀξία ποὺ ἔχει αὐτὸ
  • 154.
    152 γιὰ τοὺς ἀποδέκτεςτου, ἀλλὰ μὲ τὸ τικὸ θάνατο ἀπὸ αὐτὸν ποὺ διδάσκει πόσο στοιχίζει στὸν δότη ἡ προσφο- ἐπὶ αἰῶνες, στηριζόμενη στὴν Ἁγία ρά του, σύμφωνα καὶ μὲ ὅσα διδά- Γραφὴ καὶ στὴν Πατερικὴ Παράδο- σκει ὁ Χριστὸς γιὰ τὸ δίλεπτο τῆς ση, παρασυρόμενη ἀπὸ ἐπισφαλεῖς χήρας, μὲ τὸ ἐὰν δηλαδὴ στερεῖται παραδοχὲς καὶ προσβάλλουσα τὸ κανεὶς κάτι ποὺ τοῦ εἶναι χρήσιμο, «φοβερώτατον μυστήριον τοῦ θα- ἐὰν θυσιάζει κάτι χρήσιμο αὐτός, νάτου»; Θὰ κλείσουμε τὰ μάτια μας γιὰ νὰ ὠφεληθεῖ ὁ ἄλλος. Ἐὰν ὅμως μπροστὰ στὶς καταγεγραμμένες δι- ὁ «ἐγκεφαλικὰ νεκρός» εἶναι νε- εθνῶς ἀνανήψεις θεωρουμένων ὡς κρός, ἡ προσφορὰ τῶν ὁποιωνδή- ἐγκεφαλικὰ νεκρῶν; [...] ποτε ὀργάνων του στερεῖται τοῦ χαρακτήρα τῆς ἀγάπης, ἐφ’ ὅσον Ἡ ἔννοια τῆς «εἰκαζομένης συ- αὐτὴ δὲν τοῦ στοιχίζει τίποτε, γιατί ναινέσεως» τοῦ ἀσθενοῦς ποὺ ἐφευ- προσφέρει ἄχρηστα γι’ αὐτὸν ὄργα- ρίσκεται μὲ τὸν νέο νόμο καὶ εἰσά- να, δὲν στερεῖται οὔτε θυσιάζει κάτι γεται κατὰ πρόδηλο παράβαση τῶν χρήσιμο γιὰ τὸν ἑαυτό του. ἄρθρων 2 παραγρ. 1 καὶ 5 παραγρ. 1 Πρόκειται γιὰ πράξη συμφερο- τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος τίθεται ντολογική, ἰδιοτελῆ καὶ ἐγωιστική, σὲ ἰσχὺ ἀπὸ 1/6/2013 καὶ ἀποτελεῖ διότι περιμένει κανεὶς ἀμοιβὲς καὶ αὐθαίρετη κατάλυση τῆς ἐλευθερί- ἀνταπόδοση ἐκ μέρους τοῦ Θεοῦ, ας τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου. χωρὶς νὰ στερηθεῖ ἢ νὰ θυσιάσει Ἡ εἰκαζομένη συναίνεση βρίσκε- κάτι ἀπὸ τὸν ἑαυτό του. ται σὲ ἀπόλυτη ἀντίθεση μὲ τὴ δω- Ἀντίθετα οἱ ἀρετὲς τῆς θυσίας ρεὰ ὀργάνων ἡ ὁποία εἶναι αὐτόβου- καὶ τῆς ἀγάπης πρὸς τὸν πλησίον λη πράξη ποὺ δὲν εἰκάζεται, ὅπως ἐφαρμόζονται ἀπόλυτα στὴν προ- δὲν εἰκάζεται καὶ ἡ συναίνεση. σφορὰ ὀργάνων ἀπὸ ζῶντες δότες, Ἡ εἰκαζομένη συναίνεση ἑστιά- ὅταν πρόκειται γιὰ διπλὰ ὄργανα ζεται στὸν λήπτη καὶ ἀδικεῖ τὴν καὶ ἱστοὺς ὅπως καὶ στὴν αἱμοδο- πράξη τοῦ δότη, τὸν ὁποῖο μετα- σία. Προσφέρουν τότε θυσιάζοντες μορφώνει ἀπὸ πρόσωπο ποὺ ἀβία- καὶ ἐλαττούμενοι.[...] στα δωρίζει σὲ ἄτομο ἀπὸ τὸ ὁποῖο αὐθαίρετα ἀφαιροῦμε καὶ ὁδηγεῖ Δὲν ὑπάρχει μέχρι σήμερα ἀπό- σὲ τραγικὴ ἐκκοσμίκευση, ποὺ θὰ λυτη ὁμοφωνία τῶν ἰατρῶν διεθνῶς διευκολύνη σὲ περαιτέρω ἀμφισβή- γιὰ τὸν «ἐγκεφαλικὸ θάνατο». Πολ- τηση τῶν ἠθικῶν φραγμῶν, σὲ σχε- λοὶ ἰατροὶ ἔχουν ἀναπτύξει ἔγκυρη τικοποίηση τῶν ἀφθάρτων καὶ αἰω- καὶ συγκροτημένη ἐπιχειρηματο- νίων ἀληθειῶν, μὲ τὴ θεοποίηση λογία, περὶ τοῦ ὅτι ὁ «ἐγκεφαλικὸς τῆς ἐπιστημονικῆς ἔρευνας, καὶ σὲ θάνατος» δὲν συνιστᾶ τὸν βιολογικὸ ὑποκατάσταση τῆς Ὀρθόδοξης ἀπὸ θάνατο. Ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ὑποκα- τὴ «μηχανιστικὴ ἀνθρωπολογία». ταστήσει τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἢ νὰ παρεμποδίσει τὴ θαυματουργικὴ Ἑπομένως καὶ μὲ βάση τὰ ὅσα ἐπέμβαση τῶν Ἁγίων πρὸς ἐπανόρ- προαναφέρθηκαν: θωση καὶ θεραπεία ὁποιασδήποτε σωματικῆς βλάβης, ἀκόμη καὶ ἐγκε- α) Διαπιστώνουμε ὅτι ὁ «ἐγκε- φαλικῆς; Θὰ δεχθεῖ καὶ θὰ νομιμο- φαλικὸς θάνατος» ποὺ ὁρίζει ὁ ποιήσει ἡ Ἐκκλησία ἕναν διαφορε- νέος Νόμος ὡς θάνατο γιὰ τὴ λῆψι
  • 155.
    153 τῶν σωματικῶν ὀργάνωνεἶναι μία θανάτου» ἀσθενεῖς καὶ ὄχι νεκρούς, κατάσταση ἐννοιολογικῶς καὶ δι- σεβόμενοι πλήρως τὴν ἱερότητα, αγνωστικῶς ρευστή, ὅλο δὲ καὶ ἴσως καὶ κρισιμότητα γιὰ τὸ αἰώνιο περισσότερο ἀμφισβητούμενη. μέλλον, τῶν τελευταίων στιγμῶν Μᾶλλον πρόκειται γιὰ κλινικὸ κα- τῆς ἐντεῦθεν τοῦ τάφου ζωῆς των, τασκεύασμα ποὺ ἐξυπηρετεῖ τὴν δὲν μποροῦμε νὰ συμφωνήσουμε ἀποσυμφόρηση τῶν μονάδων ἐντα- μὲ τὴν ἀπὸ αὐτοὺς ἀφαίρεση πρὸς τικῆς θεραπείας καὶ τὴν ἀπόκτηση μεταμόσχευση τῶν ζωτικῶν τους ὀργάνων γιὰ μεταμόσχευση. ὀργάνων καθ’ ἥν στιγμὴν πάλλεται ἡ καρδία των. β) Καὶ ἂν ἀκόμη ἠμποροῦσε νὰ Ἡ μόνη ἠθικὰ καὶ κοινωνικὰ διαγνωσθεῖ ἀναμφισβήτητα ὁλο- ἀδιάβλητη περίπτωση δωρεᾶς ὀργά- σχερὴς καταστροφὴ τοῦ ἐγκεφά- νων γιὰ μεταμόσχευση εἶναι ἡ ἀπὸ λου, αὐτὸ δὲν ταυτίζεται μὲ τὸν ὑγιεῖς δότες μεταμόσχευση ἱστῶν σωματικὸ θάνατο, ἀφοῦ πάλλεται ἡ ἢ ἑνὸς ἀπὸ τὰ διπλᾶ ὄργανα ἢ μυ- καρδιά. ελοῦ τῶν ὀστέων προκειμένου δὲ περὶ ἀσθενῶν ἢ τραυματιῶν δοτῶν γ) Ἐφ’ ὅσον ἡ ἐσωτερικὴ συ- ἡ μεταμόσχευση ὅσων μποροῦν νὰ νειδητὴ ζωὴ καὶ τὸ πρόσωπο δι- μεταμοσχευθοῦν μετὰ τὴ μόνιμη ατηροῦνται, ὅπως οἱ Χριστιανοὶ παύση τῆς καρδιοαναπνευστικῆς πιστεύουμε, καὶ μετὰ τὸν θάνατο λειτουργίας». τοῦ συνόλου σώματος, δὲν ἔχουμε κανένα λόγο νὰ δεχθοῦμε ὅτι αὐτὰ Συνεπῶς ἡ ἀπαράδεκτος νομο- παύουν νὰ ὑπάρχουν ἐπὶ νεκρώσε- θετικὴ πρωτοβουλία τῆς Κυβερνή- ως μόνο τοῦ ἐγκεφάλου (ἐγκεφαλι- σεως, ποὺ δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν κοῦ θανάτου). αὐτῆς τὰ ἀνωτέρω καὶ ποὺ εἰσαγά- γει τὴ λειτουργία ἰδιωτικῶν συμφε- δ) Ἑπομένως ἐπὶ ἐγκεφαλικοῦ ρόντων Κέντρων Μεταμοσχεύσεων, θανάτου δὲν τίθεται θέμα συνει- μὲ ὅ,τι ἰδιοτελὲς αὐτὸ συνεπάγεται δητῆς ζωῆς καὶ προσώπου, ἀλλὰ τὸ μᾶς ὑποχρεώνει νὰ προτρέψουμε τὸ μόνο θέμα εἶναι ἐὰν ἐξακολουθεῖ νὰ πλήρωμα τῆς τοπικῆς Ἐκκλησίας, ὑπάρχει ἡ συνάφεια ψυχῆς καὶ σώ- πρὸς διασφάλισι τῆς ἱερότητος τῆς ματος, ἡ ὁποία ὅμως (διατήρηση τῆς ζωῆς του νὰ προβῆ στὶς σχετικὲς δη- συνάφειας) καταδεικνύεται ἀπὸ τὴ λώσεις στὰ ἁρμόδια Κέντρα Ἐξυπη- ζωὴ τοῦ ὑπολοίπου σώματος. ρετήσεως Πολιτῶν (Κ.Ε.Π.) ὅτι δὲν συναινεῖ διὰ τὴν ἐφαρμογὴ σ’αὐτὸ ε) Γενικῶς ὡς φιλόστοργος μητέ- τοῦ σχετικοῦ Νόμου. ρα ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ εἶναι ὑπὲρ τῶν μεταμοσχεύσεων, ὅπως καὶ ὑπὲρ τῆς αἱμοδοσίας, μάλιστα στὴ Μητρόπολή μας λειτουργεῖ τράπεζα αἵματος μὲ 600 φιάλες αἵματος προσφερόμενο δωρεὰν σὲ ἔχοντας σχετικὴ ἀνάγκη. Ἐπειδὴ ὅμως θεωροῦμε τοὺς εὑρισκομένους στὴν κατάσταση τοῦ «ἐγκεφαλικοῦ
  • 156.
    154 ΕΙΔΗΣΕΙΣ ἀπὸ τὴν παγκόσμια Ὀρθοδοξία καὶ τὸν Οἰκουμενικὸ Ἑλληνισμὸ Τὸ περιοδικό μας, σὲ κάθε τεῦχος, σὲ αὐτὴν τὴν ἑνότητα, θὰ ἀφιερώνει αὐτὲς τὶς σελίδες σὲ διάφορες συλλογικές, καλές, ἐθνωφελεῖς καὶ πνευματικὲς προσπάθειες καθὼς καὶ σὲ πρόσωπα ποὺ εἶχαν ἢ ἔχουν ἀνάλογη προσφορά.. Η ΕΡΤ ΚΑΤΑΡΓΕΙ Λειτουργία ἀπὸ τὸν Καθεδρικὸ ΤΗ ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ! Ναὸ τῶν Ἀθηνῶν ἕως τὸ κλείσιμό του γιὰ τὴν ἐπισκευὴ ποὺ χρονί- Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου ζει καὶ στὴ συνέχεια ἀπὸ τὸν Ναὸ τοῦ Ἁγίου Διονυσίου τοῦ Ἀρεοπα- γίτου τῆς ὁδοῦ Σκουφᾶ, στὸ Κολω- νάκι. Ἐπίσης μεταδίδει ποικίλες Ἡ κατάργηση τῆς ΕΤ1 παρα- λατρευτικὲς ἐκδηλώσεις καὶ ἀπὸ σύρει σὲ κατάργηση τὴ μετάδοση ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος. τῆς Θείας Λειτουργίας καὶ ἄλλων Ἡ κίνηση αὐτὴ τῆς ΕΡΤ λατρευτικῶν ἐκδηλώσεων τῆς εἶναι σὲ συνέχεια τῆς κατάργη- Ἐκκλησίας! σης τῆς ἐκπομπῆς «Ἀρχονταρίκι», Πρόκειται γιὰ πολὺ σοβαρὴ τὴν ὁποία παρουσίαζε ὁ Μητρο- ἐξέλιξη, διότι γιὰ πρώτη φορὰ ἀπὸ πολίτης Δημητριάδος κ. Ἰγνά- τὴν ἵδρυσή της ἡ ΕΡΤ καταργεῖ τιος. Προφανῶς ἡ ΕΡΤ πῆρε τὴ τὴν ἐκπομπὴ ποὺ ἔχει ἀπήχηση σκυτάλη τῆς περιθωριοποίησης μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων σὲ ὅλο τὸν τῆς Ἐκκλησίας καὶ περιορίζει κόσμο καὶ εἶναι ἡ παρηγοριὰ χιλιά- σὲ σημαντικὸ βαθμὸ τὴν παρου- δων πιστῶν ποὺ δὲν μποροῦν γιὰ σία της στὰ τηλεοπτικὰ προγράμ- διαφόρους λόγους νὰ βρίσκονται ματα. Περιμένουμε τὴν ἀντίδραση στὴν Ἐκκλησία. τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου στὴ Ὅπως εἶναι γνωστὸ ἡ ΕΤ1 δυσάρεστη αὐτὴ ἐξέλιξη. κάθε Κυριακὴ ἀπὸ τὶς 8 ἕως τὶς 10.30 τὸ πρωὶ μεταδίδει τὴ Θεία
  • 157.
    155 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ συνεκτιμᾶ διαφορετικοὺς παράγο- ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ντες, ὅπως ἡ ἔρευνα, ἡ ἰδιωτικὴ χρηματοδότηση, ἡ ποιότητα τοῦ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ διδακτικοῦ προσωπικοῦ, ἡ διεθνὴς δραστηριότητα καὶ οἱ δημοσιεύ- σεις σὲ εἰδικὲς ἐπιθεωρήσεις. Αὐτὰ καλὸ εἶναι νὰ τὸ λάβουν   ὑπ’ ὄψιν οἱ ὅποιοι ἰθύνο- Τὴν ὥρα ποὺ οἱ Ἕλληνες ντες καὶ διευθύνοντες τῆς ἑλλη- φοιτητὲς πασχίζουν γιὰ μία ἔστω νικῆς κυβέρνησης. καλὴ παιδεία, γιὰ τὰ ἑλληνικὰ δεδομένα, τὴν ἴδια ἀκριβῶς ὥρα (Πηγή: my channel.gr) οἱ Times κατατάσσουν τὸ Πανεπι- στήμιο τῆς Κρήτης στὰ καλύτερα τοῦ κόσμου. Πρόκειται γιὰ τὸ μοναδικὸ ἑλλη- νικὸ ἵδρυμα στὴ λίστα τῶν βρετα- νικῶν «Τάιμς» μὲ τὰ 400 καλύτερα ΘΑΥΜΑΣΤΗΣ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ Ο ΝΑΠΟΛΕΩΝ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου Ἡ μεγάλη ἔκθεση γιὰ τὸν Μέγα Ἀλέξανδρο καὶ τὸν ἑλληνικὸ πολι- τισμὸ ποὺ διέδωσε σὲ ὅλη τὴν Οἰκουμένη φιλοξενεῖται ἕως τὶς 14 Ἰανουαρίου 2012 σὲ αἴθουσες τοῦ Μουσείου τοῦ Λούβρου, στὸ ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα στὸν κόσμο Παρίσι, ποὺ φέρουν τὸ ὄνομα τοῦ γιὰ τὸ 2011, καὶ συγκεκριμένα Ναπολέοντα. ἡ ἑλληνικὴ παρουσία βρίσκεται Ἡ Ἔκθεση συμπίπτει μὲ τὰ 180 (ἀταξινόμητη) μεταξὺ τῶν θέσεων χρόνια ἀπὸ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἑλλη- 276 καὶ 300, μαζὶ μὲ πολλὰ ἄλλα νικῆς Ἐπανάστασης, ποὺ ὁδήγησε πανεπιστημιακὰ ἱδρύματα. στὴν ἐλευθερία τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ Ἐπισημαίνεται δὲ ὅτι ἡ   εἰδικὴ τὴν Πελοπόννησο ἕως τὴν Ἤπειρο, ἔκδοση τῶν «Τάιμς» μὲ τὴν ἀξιο- τὴ Μακεδονία, τὴ Θράκη, τὴν λόγηση τῶν καλύτερων πανεπι- Κρήτη καὶ τὰ νησιὰ τοῦ Ἀνατο- στημιακῶν ἱδρυμάτων στὸν κόσμο λικοῦ Αἰγαίου, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν ἀποτελεῖ πλέον «λίστα-θεσμό», ποὺ θάνατο τοῦ Ναπολέοντα, ποὺ τὸν
  • 158.
    156 βρῆκε ἐξόριστο στὸνησὶ τῆς Ἁγίας δρος πέθανε ὅταν οἱ σωματικὲς Ἑλένης, στὶς 5 Μαΐου τοῦ 1821. καὶ ψυχικές του δυνάμεις ἦσαν σὲ Δὲν εἶναι γνωστὸ ἂν τυχαία τὰ πλήρη ἀκμή…Ἂν σκοτωνόμουν ἐκθέματα γιὰ τὸν Μέγα Ἀλέξανδρο στὴ Μόσχα (σ.σ. ἐννοεῖ κατὰ τὴν τοποθετήθηκαν στὶς αἴθουσες ποὺ ἐκεῖ ἐκστρατεία), θὰ εἶχα ἕνα τέλος φέρουν τὸ ὄνομα τοῦ Ναπολέοντα. παρόμοιο μὲ αὐτὸ τοῦ Μεγάλου Γιατὶ αὐτὸς θαύμαζε τὸν Ἕλληνα Ἀλεξάνδρου, ἂν σκοτωνόμουν στὸ στρατηλάτη, ὅπως ἀποδεικνύεται Βατερλὸ (σ.σ. στὴ μάχη ὅπου ἡττή- ἀπὸ τὰ ἀποφθέγματα ποὺ ἄφησε θηκε) θὰ ἦταν ἕνας καλὸς θάνατος. καὶ τὰ ὁποῖα κυκλοφοροῦνται στὶς Θλίβομαι ποὺ τελειώνω τὴ ζωή ἐκδόσεις «Les belles lettres»*. μου φυλακισμένος στὴν ἐξορία καὶ Ὁ Βοναπάρτης εἶχε ἐντυπωσια- ὄχι ὡς ἥρωας σὲ ἕνα ἀπὸ τὰ ἔνδοξα στεῖ ἀπὸ τὸ πῶς ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος πεδία τῶν μαχῶν ποὺ ἔδωσα». σὲ τόσο μικρὸ χρονικὸ διάστημα Ἡ ἔκθεση γιὰ τὸν Μέγα Ἀλέξαν- πέτυχε τόσα πολλὰ καὶ σπουδαῖα δρο στὸν Λοῦβρο εἶναι μία σημα- καὶ ἤθελε νὰ τὸν ἁμιλλᾶται στὶς ντικὴ συμβολὴ στὴν ἀλήθεια, ὅτι μοναδικὲς ἱκανότητες ποὺ διέθετε ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος ἦταν Ἕλλη- στὸν στρατηγικὸ καὶ στὸν πολι- νας, ὅτι ἡ Ἀρχαία Μακεδονία τικὸ τομέα. Τὸ 1816, καὶ ἐνῷ ἦταν ἦταν Ἑλλάδα καὶ ὅτι, χάρη στὸν αἰχμάλωτος στὸ νησὶ τῆς Ἁγίας Ἕλληνα στρατηλάτη διαδόθηκε Ἑλένης, ἔγραψε: «Αὐτὸ ποὺ ἀγαπῶ τὸ Ἑλληνικὸ πνεῦμα στὴν Οἰκου- στὸν Μέγα Ἀλέξανδρο δὲν εἶναι οἱ πετυχημένες ἐκστρατεῖες του, ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ τὶς συλλάβει ἀνθρώ- πινος νοῦς, ἀλλὰ τὰ πολιτικὰ μέσα ποὺ χρησιμοποίησε γιὰ νὰ κατορθώσει στὰ τριάντα τρία του χρόνια νὰ ἀφήσει μία καλὰ θεμε- λιωμένη καὶ λειτουργοῦσα αὐτο- κρατορία, στὴν ὁποία κατέφερε νὰ τὸν ἀγαπήσουν οἱ νικημένοι λαοί…Ἡ παρουσία τοῦ στρατηγοῦ εἶναι ἀπαραίτητη: εἶναι ἡ κεφαλή, εἶναι τὸ πᾶν γιὰ ἕνα στράτευμα! Δὲν ἦταν ὁ ρωμαϊκὸς στρατὸς ποὺ ὑπέταξε τὴ Γαλατία, ἀλλὰ ὁ Καίσα- ρας δὲν ἦταν ὁ στρατὸς τῆς Καρθα- γένης ποὺ ἔφτασε στὶς πύλες τῆς Ρώμης, ἀλλὰ ὁ Ἀννίβας δὲν ἦταν ὁ στρατὸς τῶν Μακεδόνων ποὺ ἔφτασε στὸν Ἰνδὸ ποταμό, ἀλλὰ ὁ Ἀλέξανδρος…Ὅ,τι μπορεῖ πρέπει νὰ τὸ κάνει κανεὶς στὰ τριάντα του χρόνια. Μετὰ τὴν ἡλικία αὐτὴ δὲν ὑπάρχουν οἱ ἴδιες δυνάμεις γιὰ νὰ κάνει πόλεμο. Ὁ Μέγας Ἀλέξαν-
  • 159.
    157 μένη, ἡ ἑλληνικὴγλώσσα ἔγινε ἡ Αὐτὸ θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι τὸ κοινὴ γλώσσα ὅλων τῶν λαῶν καὶ ἀπόσταγμα τῆς διαδικτυακῆς ἔρευ- μὲ τὶς δυνατότητες ποὺ διέθετε νας τῆς “To the Point” ποὺ πραγμα- συντέλεσε νὰ γραφοῦν σ’ αὐτὴν τὰ τοποιήθηκε ἀπὸ 15 Σεπτεμβρίου ἱερὰ κείμενα τῶν Χριστιανῶν καὶ ἕως 8 Ὀκτωβρίου ἀνάμεσα στὰ νὰ διατυπωθοῦν τὰ δόγματα ποὺ μέλη τῆς ἠλεκτρονικῆς ἱστοσελί- διέπουν τὴν Πίστη τους. Ἐνδει- δας www.i-point.gr (132 ἄτομα, 18 κτικὰ ἡ ἐπιμελήτρια τῆς Ἔκθεσης ἕως 44 ἐτῶν). κ. Σοφὶ Ντεκὰν ἀπαντώντας στὸν Ἐνῷ τὸ 84% δηλώνει πὼς ἡ συντάκτη τῆς ἐφημερίδας «Τὰ χρήση τῶν λεγόμενων greeklish Νέα» Γιῶργο Ἀρχιμανδρίτη σημεί- ἀλλοιώνει τὴν ἑλληνικὴ γλώσσα ωσε ὅτι ἀντικείμενο τῆς Ἔκθεσης (μόλις τὸ 8% πιστεύει τὸ ἀντί- εἶναι ἡ ἀρχαία Μακεδονία «ποὺ θετο), τὸ 46% τὰ χρησιμοποιεῖ σὲ ἦταν ἑλληνικὴ» καὶ τόνισε πὼς ἕνα τουλάχιστον μέσο. γιὰ τοὺς Γάλλους «Ὁ Ἀλέξανδρος Τὸ 52% πάντως, ἀποφεύγει νὰ τὰ εἶναι Ἕλληνας» καὶ πὼς «ἐπιστη- χρησιμοποιήσει εἴτε στὸν ὑπολογι- μονικὰ ἡ ἀρχαία Μακεδονία εἶναι στή του εἴτε στὰ κινητὰ τηλέφωνα μέρος τῆς Ἑλλάδας, ὁπότε κάθε εἴτε τέλος σὲ smartphone. ἄλλη προσπάθεια οἰκειοποίησης τῶν συμβόλων της εἶναι ἐντελῶς (Πηγή: www.i-poin) ἄτοπη». ΟΙ ΒΛΑΧΟΙ ΜΕΓΑΛΗ ΕΡΕΥΝΑ ΤΙΜΗΣΑΝ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥΣ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΤΩΝ GREEKLISH ΕΥΕΡΓΕΤΕΣ Ἀλλοίωση τῆς ἑλληνικῆς γλώσ- σας τὰ greeklish λένε οἱ χρῆστες Μὲ ξεχωριστὴ λαμπρότητα καὶ τοῦ διαδικτύου. Τὰ μηνύματα ἀπόλυτη ἐπιτυχία διεξήχθησαν στὰ κινητὰ τηλέφωνα (63%) καὶ στὸν χῶρο τοῦ Ζαππείου Μεγάρου ἡ ἐπικοινωνία μέσῳ τῶν Social οἱ μουσικοχορευτικὲς ἐκδηλώ- Media μὲ χρήση πληκτρολογίου σεις τῆς Πανελλήνιας Ὁμοσπον- ὑπολογιστῆ (61%) εἶναι οἱ «πρωτα- δίας Πολιτιστικῶν Συλλόγων θλητὲς» τῶν μέσων , ὅπου χρησι- Βλάχων. Τὴν ἐκδήλωση συνδι- μοποιοῦνται τὰ greeklish.«Ἡ οργάνωσαν ἡ ΠΟΠΣΒ καὶ ἡ εὐκολία σκοτώνει τὴ γλώσσα». «Ἐπιτροπὴ Ὀλυμπίων καὶ Κληρο-
  • 160.
    158 δοτημάτων». Σκοπὸς τῆςἐκδήλω- συμβολὴ τῆς βλαχικῆς Διασπορᾶς σης, ὅπως ἀνέφερε ὁ πρόεδρος τῆς στὸν Ἑλληνισμὸ τονίζοντας: ΠΟΠΣΒ, ἦταν νὰ τιμηθοῦν «οἱ «Βλάχοι γεννημένοι στὴ Διασπορὰ Βλάχοι Ἐθνικοὶ Εὐεργέτες, ποὺ οἱ ἱδρυτὲς τῆς περιώνυμης Ἀθηνα- ἔκαναν τὸ χρέος τους ὡς Ἕλλη- ϊκῆς Τριλογίας Μοσχοπολίτες νες καὶ στάθηκαν πρωτοπόροι βαρῶνοι Σίνα, οἱ Λινοτοπίτες μαζὶ μὲ τοὺς ἄλλους Συνέλληνες βαρῶνος Κωνσταντῖνος Μπέλλιος στὴν Ἐθνικὴ Παλιγγενεσία, στὴν καὶ Στέργιος Δούμπας, καθὼς καὶ ἵδρυση καὶ σύσταση τοῦ νέου ὁ Μετσοβίτης φιλικὸς Δημήτριος Ἑλληνικοῦ Κράτους». Ποστολάκας». Στὸν χαιρετισμό του ὁ πρόεδρος Στὸ τέλος, ὅλοι μαζὶ ἔστειλαν τῆς Ὁμοσπονδίας Μιχάλης Μαγει- μήνυμα Αἰσιοδοξίας καὶ Ἐλπίδας ρίας ἀναφέρθηκε στὴ διαχρο- γιὰ τὴν ΕΛΛΑΔΑ καὶ τὸν ἁπαντα- νικὴ συνεισφορὰ τῶν Βλάχων στὸ χοῦ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ. Γένος λέγοντας ὅτι ἡ ἔννοια Εὐερ- γεσία στὸ ἑλληνικὸ ἔθνος κατέστη συνώνυμη τῆς Βλαχουριᾶς. Σημείωσε εἰδικότερα τὴ συμβολὴ τῶν Βλάχων στὴ συγκρό- τηση τῆς νεωτερικῆς ἑλληνικῆς ἐθνικῆς ταυτότητας, στὴν «ἑλλη- νομάθεια» καὶ τόνισε χαρακτη- ριστικά: «Ἤρθαμε ἀπ’ ὅλη τὴν Ἑλλάδα, Νόι Ἑλλάσλι, νὰ τιμή- σουμε τοὺς Εὐεργέτες τοῦ ΕΛΛΗ- ΝΙΚΟΥ Ἔθνους στὴ χορεία τῶν ὁποίων οἱ ΒΛΑΧΟΙ κατέχουν τὴν ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ πρώτη θέση. ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ & ΘΡΑΚΩΝ Συναντιόμαστε ἐδῶ στὴν Ἀθήνα ΠΑΠΑΓΟΥ-ΧΟΛΑΡΓΟΥ μπροστὰ στὰ ἔργα τῆς εὐποιΐας, τῆς ἐθνικῆς κληρονομιᾶς καὶ τῆς μεγα- λοσύνης τῶν Ἑλλήνων Βλάχων ἐθνικῶν Εὐεργετῶν. Ἀναστοχαζό- Ἡ τοποθέτηση ἀνδριάντα μαστε τὴ δράση τους, τοὺς ἀγῶνες τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου στὴν τους γιὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸν ἑλλη- πρωτεύουσα τῆς Ἑλλάδας ἀποτελεῖ, νικὸ Πολιτισμὸ καὶ τὰ ἑλληνικὰ χρόνια τώρα, πανελλήνιο αἴτημα Γράμματα. καὶ ἀπαίτηση τόσο τῶν Ἑλλήνων Μὲ προδρόμους τοὺς Μοσχοπο- τοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου ὅσο καὶ τῶν λίτες λογίους Δανιὴλ καὶ Ἀναστά- Ἑλλήνων τῆς Διασπορᾶς. σιο, τὸν Μετσοβίτη Δάσκαλο τοῦ Μέχρι σήμερα, παρὰ τὶς προσπά- Γένους Νικόλαο Τζερτζούλη, θειες πολλῶν, δὲν κατέστη δυνατὸ κορυφαῖο ὅλων τὸν Πρωτομάρ- αὐτὸ νὰ γίνει πραγματικότητα. Μὲ τυρα τοῦ Ἔθνους τὸν Περιβολι- πρωτοβουλία τοῦ Συνδέσμου Μακε- ώτη Ρήγα Βελεστινλή». δόνων & Θρακῶν πρόκειται σύντο- Ὁ κ. Μιχάλης Μαγειρίας, κλεί- μα νὰ τοποθετηθεῖ στὸν Δῆμο νοντας, σημείωσε μὲ ἔμφαση τὴ Παπάγου-Χολαργοῦ, ἀνδριάντας
  • 161.
    159 τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου,ὁ τζη-Ἀρβελέρ, μὲ θέμα «Ὁ Μέγας πρῶτος στὴν Ἀττική. Τὸ σύνολο Ἀλέξανδρος καὶ τὸ Βυζάντιο», ὁ τῶν ἐξόδων ἀναλαμβάνεται ἀπὸ Καθηγητὴς κ. Ἐμμανουὴλ Μικρο- τὸν ἀρχιτέκτονα κ. Μπάμπη γιαννάκης μὲ θέμα «Τὸ πικρὸ Στάικο, δημότη Παπάγου, ὁ ὁποῖος παράπονο τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάν- ἐπίσης χρηματοδότησε τὴν κατα- δρου», ὁ κ. Κωνσταντῖνος Χολέ- σκευὴ καὶ τοποθέτηση, τὸν περα- βας, πολιτικὸς ἐπιστήμων, μὲ θέμα σμένο χρόνο, τοῦ ἀνδριάντα τοῦ «Ἐπικαιρότητα καὶ πολιτιστικὴ Φιλίππου Β’, στοῦ Παπάγου. ἐμβέλεια τοῦ Μεγ. Ἀλεξάνδρου» Στὸ πλαίσιο τῆς προετοιμασίας καὶ ὁ κ. Ἀθανάσιος Λερούνης, τῶν ἀποκαλυπτηρίων τοῦ ἀνδρι- ἐκπαιδευτικὸς καὶ πρόεδρος τῆς άντα ὁ Σύνδεσμος ὀργάνωσε τὴν Μ.Κ.Ο. «Ἕλληνες Ἐθελοντές», Τετάρτη 2 Νοεμβρίου 2011 ἐκδή- μὲ θέμα «Ὁ ἀπόηχος τοῦ ὀνόμα- λωση στὴν αἴθουσα τῆς Παλιᾶς τος τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου στὶς Βουλῆς μὲ θέμα «Ὁ Μέγας Ἀλέξαν- χῶρες τῆς Ἀσίας». δρος στὸν Μύθο καὶ τὴν Ἱστορία», Τὴν ὅλη ἐκδήλωση συντόνισε μὲ σκοπὸ νὰ παρουσιαστεῖ τὸ ἔργο ὁ δρ. Ἰωάννης Παρίσης, ὑποστρά- καὶ ἡ προσωπικότητα τοῦ μεγάλου τηγος ἐ.ἀ., διδάκτωρ Πολιτικῆς στρατηλάτη. Ἐπιστήμης, Πρόεδρος τοῦ Συνδέ- Στὴν ἐκδήλωση αὐτὴ μίλη- σμου. σαν ἡ Πρύτανις κ. Ἑλένη Γλύκα- (Πηγή: http://synmakthra. wordpress.com)
  • 162.
    160 Διαφορα Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΦΩΤΙΖΕΙ ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΥ» Ἕνας  ἀπὸ  τοὺς μεγαλύτερους σύγχρονους ἐπιστήμονες  τοῦ εἰκο- στοῦ αἰώνα,  ὁ κ. Λουκᾶς Χριστο- φόρου,   μὲ βαθειὰ πίστη στὸν Θεὸ γίνεται τρανὸ παράδειγμα συμβί- ωσης πίστης - θρησκείας. Γιὰ μία ἀκόμα φορὰ  ἐπιβεβαιώνεται ἀπὸ ἕναν κορυφαῖο διεθνῶς ἐπιστήμονα ὅτι ἡ πίστη εἶναι πέρα  ἀπὸ  τὴν ἐπιστήμη καὶ ὅτι ἡ ἐπιστήμη μπορεῖ νὰ πορευτεῖ καὶ αὐτὴ μὲ τὴν πίστη. (Πηγή: www.pentapostagma.gr) ΑΓΓΕΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΟΔΗΓΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ Τὸ γεγονὸς εἶναι πραγματικὸ μέχρι τὴν τελευταία λεπτομέρεια. Μᾶς τὸ ἀφηγήθηκε ὁ καθηγητὴς τῆς Θερμοδυναμικῆς στὸ Πολυτε-
  • 163.
    161 χνεῖο ὁ ἘπιμελητὴςἈ. Καλαμπά- ΒΑΛΤΕ κας, τότε Διευθυντὴς στοῦ Φὶξ καὶ ΤΟ ΤΑΧΙΝΙ αὐτόπτης μάρτυρας. ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΑΣ Σ. Α. Παϊπέτη Ὁμότιμου Καθη- γητοῦ Τὸ 1951, ὅταν πρωθυπουργὸς ἦταν ὁ Νικόλαος Πλαστήρας, ἡ Ταχίνι, σημαίνει πολτὸς σησα- ζυθοποιία ΦΙΞ ἔβαλε ἀγγελία στὶς μιοῦ. ἐφημερίδες καὶ ζητοῦσε ἕναν ὁδηγὸ Ὁ ἀλεσμένος φυσικὸς πολτὸς ἀπὸ αὐτοκινήτου. ἀποφλοιωμένους καὶ ξηροὺς σησα- Μὲ τὴν ἀνεργία ποὺ ὑπῆρχε τότε, μόσπορους στὴ Μεσόγειο παρα- παρουσιάστηκαν δεκάδες ὑποψή- σκευάζεται μὲ ὠμὸ σουσάμι, ἐνῷ φιοι. στὴν Ἀνατολὴ μὲ καβουρδισμένο Ἀνάμεσά τους καὶ ἕνας μεσό- σουσάμι καὶ ἔχει ἐντελῶς διαφορε- κοπος ἄνθρωπος τοῦ μόχθου ποὺ τικὴ γεύση. δήλωσε στὸν ὑπάλληλο τὸν ἐπιφορ- Βέβαια, μπορεῖ νὰ εἶναι πιὸ τισμένο μὲ τὴν πρόσληψη ὅτι νόστιμο καβουρδισμένο, ἀλλὰ ὠμὸ ὀνομάζεται Πλαστήρας. εἶναι πιὸ ὑγιεινό, ἐπειδὴ διατη- Ὁ ὑπάλληλος τοῦ ΦΙΞ κοίταξε ροῦνται τὰ θρεπτικὰ συστατικὰ τὸν ὑποψήφιο πάνω ἀπὸ τὰ γυαλιά καὶ δὲν ἀλλάζει ἡ χημικὴ δομὴ τῶν του καὶ σκέφθηκε ὅτι μποροῦσε νὰ λιπαρῶν του. κάνει καὶ λίγο χιοῦμορ. Τὸ ταχίνι περιέχει πολλὲς βιτα- «Τὸν πρωθυπουργὸ τί τὸν μίνες καὶ πρωτεΐνες καὶ βρίσκεται ἔχετε;», ρώτησε γελώντας. ψηλὰ στὴ λίστα μὲ τὶς πιὸ θρεπτικὲς Ὁ ἄνθρωπος ποὺ ζητοῦσε καὶ γεμάτες σὲ ἐνέργεια τροφές. δουλειὰ δίστασε γιὰ λίγο καὶ μετὰ Εἶναι μία βόμβα πρωτεΐνης (20% εἶπε χαμηλόφωνα, σχεδὸν σὰν νὰ περίπου) καὶ ἀκόρεστων λιπαρῶν ντρεπόταν γι’ αὐτό: καὶ συνεισφέρουν στὴν ὑγεία «Εἶναι ἀδελφός μου. Ἀλλὰ τόσο πολλῶν ὀργάνων, ὅπως τὸ συκώτι ἐκεῖνος, ὅσο κι ἐγώ, ἐπιθυμοῦμε καὶ τὰ νεφρά. αὐτὸ νὰ μὴ σᾶς ἐπηρεάσει, ἂν ὑπάρ- Ἀποτελεῖ ἰδανικὸ ὑποκατάστατο χει κάποιος κατάλληλος γι’ αὐτὴν τῶν ζωικῶν πρωτεϊνῶν, ἰδιαιτέρα τὴ θέση». σὲ περιόδους νηστείας, ἀφοῦ περι- Αὐτὴ ἦταν ἡ πολιτικὴ ἠθικὴ καὶ έχει σημαντικὴ ποσότητα φυτικῶν ἡ ἑλληνικὴ λεβεντιὰ στὴν κοινω- πρωτεϊνῶν ὑψηλῆς, ὅμως, βιολο- νία μας πρὶν ἀπὸ χρόνια. γικῆς ἀξίας, ποὺ δροῦν ἀναζωογο- Μὲ πολλοὺς χαιρετισμοὺς νητικὰ καὶ ἀντιγηραντικὰ γιὰ τὸν Ἀντιναύαρχος ἐ.ἀ. ὀργανισμό. Δρ. Στυλιανὸς Πολίτης (Πηγή: Meacolpa)
  • 164.
    162 οἱ ἄνθρωποι μὲ ἐθελοντικὴ δράση ΟΣΟΙ ΒΟΗΘΟΥΝ ποὺ ἔχουν ὡς βασικό τους κίνητρο τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους ἀπαλλάσ- ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ σονται ἀπὸ πιθανοὺς στρεσογόνους ΑΠΟ ΚΑΘΑΡΗ παράγοντες ποὺ σχετίζονται μὲ τὸν ΑΝΙΔΙΟΤΕΛΕΙΑ ἐθελοντισμό, ὅπως ὁ περιορισμὸς ΕΧΟΥΝ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΥΓΕΙΑ τοῦ χρόνου καὶ ἡ ἔλλειψη ἀμοιβῆς», ΚΑΙ ΖΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ σημείωσε ἡ ἐπικεφαλῆς τῆς μελέτης, δρ. Sara Konrath. Ἡ ἔρευνα δημοσιεύθηκε στὴν ἐπιθεώρηση Health Psychology τῆς Ἀμερικανικῆς Ψυχολογικῆς Ἑται- ρείας. Ὅσοι κάνουν τὸ καλὸ ἔχουν (Πηγή: www.pentapostagm) μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωῆς ἀπὸ τοὺς πιὸ ἄσπλαχνους συνανθρώ- πους τους, ὑποστηρίζει νέα ἀμερι- κανικὴ ἔρευνα, καὶ ὄχι μόνο αὐτό· τὰ ἀποτελέσματα τῆς μελέτης ἔδει- ξαν ὅτι ὅσοι προθυμοποιοῦνται νὰ βοηθήσουν τοὺς ἄλλους «ἀπὸ καθαρὴ ἀνιδιοτέλεια καὶ ὄχι ἀπὸ προσωπικὸ ὄφελος» ἐπίσης ζοῦν περισσότερο. Ἐρευνητὲς ἀπὸ τὸ πανεπιστήμιο τοῦ Μίσιγκαν στὶς Ἡνωμένες Πολι- TΑ ΕΒΡΑΪΚΑ τεῖες μελέτησαν ἕνα τυχαῖο δεῖγμα ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΑ! 10.317 φοιτητῶν ἀπὸ τὴν ἀποφοί- τησή τους τὸ 1957 μέχρι σήμερα. Τὸ 2004 οἱ συμμετέχοντες ἐρωτή- θηκαν ἂν εἶχαν ἐθελοντικὴ δράση τὰ τελευταῖα δέκα χρόνια καὶ πόσο Ὁ Ἑβραῖος Joseph Isaac Jahuda συχνὴ ἦταν αὐτή. ἔγραψε: Προκειμένου νὰ διαπιστωθοῦν «Τὰ Ἑβραϊκὰ δὲν δύνανται νὰ τὰ κίνητρα τῆς ἐθελοντικῆς τους καταστοῦν ἐντελῶς ἀντιληπτὰ δράσης, κλήθηκαν νὰ ἀπαντήσουν παρὰ μόνο μέσῳ τῶν Ἑλληνικῶν»! σὲ δέκα διευκρινιστικὲς ἐρωτήσεις. Οἱ ἐπιστήμονες ἀνακάλυψαν ὅτι Ὁ Joseph Isaac Jahuda γεννή- μετὰ ἀπὸ τέσσερα χρόνια τὸ 4,3% θηκε στὴν Ἱερουσαλήμ, διαπρεπὴς τῶν μὴ ἐθελοντῶν εἶχε πεθάνει, δικηγόρος στὸ Λονδίνο, καθηγητὴς ἐνῷ τὴν ἴδια κατάληξη εἶχε καὶ τὸ τῆς ἑβραϊκῆς γλώσσας στὴν Ἰουδα- 4% ἐθελοντῶν μὲ ἰδιοτελῆ κίνητρα. ϊκὴ σχολὴ τῆς Ταγγέρης. Ἰουδαῖος Ἀντίθετα, μόλις τὸ 1,6% τῶν στὴν ἐθνότητα καὶ τὸ θρήσκευμα, ἀνιδιοτελῶν ἐθελοντῶν εἶχε πεθά- γνωρίζων ἄριστα ἀπὸ στήθους τὴν νει μετὰ ἀπὸ τέσσερα χρόνια. Παλαιὰ Διαθήκη, τὴν ἀρχαία καὶ «Αὐτὸ μπορεῖ νὰ σημαίνει ὅτι νέα ἑβραϊκή, τὸ ἥμισυ τοῦ Κορα-
  • 165.
    163 νίου ἀπὸ στήθους,τὴν ἀρχαία καὶ the difference between them is a νέα Ἀραβική, τὴ Γαλλική, τὴν matter of pronunciation. So much Ἀγγλική, τὴ Λατινική. Μετὰ τὴν that Hebrew cannot be properly ἐπαφή του μὲ τὶς ἑλληνικὲς λέξεις understood except through Greek.» ἀποφάσισε νὰ κάνει συγκριτικὴ (γενικῶς ἡ διαφορὰ μεταξύ τους ἔρευνα τῶν συγγενῶν γλωσσῶν εἶναι θέμα προφορᾶς. Τόσο πολὺ Ἑβραϊκῆς καὶ Ἀραβικῆς πρὸς τὴν ὥστε τὰ Ἑβραϊκὰ δὲν δύνανται Ἑλληνικὴν Ὁμηρική, ποὺ ἐξέμαθε. νὰ καταστοῦν ἐντελῶς ἀντιληπτὰ Ἐπὶ 30 ἔτη ὁ μεγαλοφυὴς ἐρευ- παρὰ μόνο μέσῳ τῶν Ἑλληνικῶν). νητὴς συνέκρινε τὶς τρεῖς γλῶσσες, ὥσπου ἐξέδωσε τὸ 1982 στὸ Λονδίνο (Πηγή: http://www.forums.gr/ (Becket Publications Oxford, 1982, showthread.php ISBN 0-7289-0013-0) ἕνα βιβλίο http://www.grecoreport.com/ 680 σελίδων μὲ τίτλο «HEBREW IS hebrew_is_greek.htm) GREEK» (Τὰ Ἑβραϊκὰ εἶναι Ἑλληνικὰ) καὶ τὰ Ἀραβικά, ποὺ κατ’ οἰκονομία δὲν συμπεριέλαβε στὸν τίτλο. Τὸ βιβλίο προλογίζει ὁ Ἑβραῖος καθηγητὴς Ἀρχαίων Γλωσσῶν στὸ Πανεπιστήμιο τῆς Νέας Ὑόρκης (ἀπὸ 1962) Saul Levin. Ὁ συγγραφέας J. Yahuda ὑποστη- ρίζει ὅτι «Overwhelming evidence proves conclusively that Biblical Hebrew is camouflaged Greek - in grammar as well as vocabulary» (ἀναντίρρητη ἀπόδειξη ἐπιβεβαιώ- νει τελικῶς ὅτι τὰ βιβλικὰ Ἑβρα- ϊκὰ εἶναι κεκαλυμμένα Ἑλληνικὰ τόσον στὴ γραμματικὴ ὅσον καὶ στὸ λεξιλόγιο) καὶ ὅτι «by and large,
  • 166.
    164 ΟΙ EΚΔΟΣΕΙς ΜΑΣ ΟΣΙΟΥΕΦΡΑΙΜ ΤΟΥ ΣΥΡΟΥ Λόγος στὸν Προφήτη Ἰωνᾶ καὶ γιὰ τὴ μετάνοια τῶν Νινευϊτῶν. Προσφέρεται ΔΩΡΕΑΝ Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΜΑΣ Βιομετρικὰ διαβατήρια, Ἠλεκτρονικὲς ταυτότητες... (Δεύτερη ἔκδοση) Τιμή: 7 Εὐρώ Ο ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΠΑΪΣΙΟΣ - ΩΣ ΝΕΟΣ ΚΑΙ ΒΟΗΘΩΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ Προσφέρεται ΔΩΡΕΑΝ
  • 167.
    165 ΟΙ EΚΔΟΣΕΙς ΜΑΣ ΒΙΟΣ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ Ὀπτικοακουστικὴ ψηφιακὴ κασετίνα μὲ τὸν βίο τοῦ Γέροντος Παϊσίου. Προσφέρεται ΔΩΡΕΑΝ ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ «Τό Μυστήριο τοῦ Γάμου - Κοινωνία Ἀγάπης» Προσφέρεται ΔΩΡΕΑΝ ΠΑΝΤΕΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗ (Παντέλ-Ἀγᾶ) «Μνῆμες τοῦ Ποντιακοῦ Ἔπους 1913-1922» Τιμή: 7 Εὐρώ
  • 168.
    166 ΟΙ EΚΔΟΣΕΙς ΜΑΣ ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ ΑΒΒΑ ΙΣΑΑΚ ΤΟΥ ΣΥΡΟΥ Τιμή: 5 Εὐρώ ΜΑΡΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΜΑΣΟΥΛΑ «Ὁ Ἅγιος τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός» Προσφέρεται ΔΩΡΕΑΝ
  • 169.
    167 1 «Ἐρῶ» ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤ ΕΜΒΡΙΟΣ Τεύχη 1-7 2011 / ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟ ΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ / ΤΕΥΧΟΣ 7 /ΤΙΜΗ: 4 ΕΥΡΩ ΙΑΝ. 2010 - ΣΕΠΤ. 2011 χριστόφορος παπουλᾶ κοσ † 18 - 01 - 1861 150 χρόνια ἀπὸ τὴν κοίμησή του. ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΑΥΤΟ ΓΡΑΦΟΥΝ: ΑΡΧΙΜ. ΝΕΚΤΑΡΙΟ Σ ΠΕΤΤΑΣ ΜΕΡΟΠΗ ΣΠΥΡΟΠΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΤΡΙΤΟΣ ΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΕΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟ ΧΟΛΕΒΑΣ ΥΛΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΜΑΡΙΝΗΣ ΣΩΤΗΡΙΟΣ ΚΟΛΛΙΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΡΠΑΤΖΗ ΠΕΤΡΟΣ ΤΣΟΔΟΥΛΟΣ Δρ. Ε. ΖΕΛΛΙΟΥ-ΜΑ ΑΡΧΙΜ. ΝΙΚΟΔ. ΣΤΟΡΟΚΩΣΤΑ ΚΑΝΣΙΖΟΓΛΟΥ ΣΤΑΘΗΣ ΠΕΛΑΓΙΔΗΣ IΩΑΝΝΗΣ ΑΡΜΕΝΑΚΗ π. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Σ ΠΑΡΟΥΤΟΓΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΑΡΤΕΜΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΤΑΠΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ ΧΕΙΛΑΔΑΚ ΗΣ «Ρωμνιός» Τεύχη 1-3 ΜΑΪ. 2011 - ΟΚΤ. 2011
  • 170.
    168 ΔΕΛΤΙΟ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ Πρός: «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ Μοναστηρίου 225, 54628 Μενεμένη-Θεσσαλονίκη, τηλέφωνο.: 2310 552207, τηλεομοιότυπο.: 2310 552209 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΗ (ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΤΕ ΟΛΑ ΤΑ ΠΕΔΙΑ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: Τ. Κ.: ΠΟΛΗ: ΧΩΡΑ: ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ / ΙΔΙΟΤΗΤΑ: ΤΗΛΕΦΩΝΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ: ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ: 20 ΕΥΡΩ, ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ: 40 ΕΥΡΩ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ: Eurobank, IBAN: GR4002603220000140200352972, BIC: EFGBGRAA ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙΤΕ ΤHN ΑΧΕΛΩΟΣ TV «ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ»
  • 171.
    169 Σ" ΣΥΝΗ ΕΚ ΔΟΣΗ ΡΩΜΗΟ ΝΕΑ κλοφόρησε ΝΩΜΕΝΗΣ ις κυ ῆς "Ε Μόλ ἐκδόσεις τ ς ἀπὸ τὶ Τὰ Ἁγιορειτικὰ Μνημεῖα τῆς Φύσεως Μοναχοῦ ΜΑΞΙΜΟΥ Ἰβηρίτου (Νικολοπούλου), Ἐκδόσεις «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ», Ἅγιον Ὄρος 2011
  • 172.
    170 Ἀποστέλλεται δωρεάν, τιμῆς ἕνεκεν. ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» Τηλέφωνo: 2310 55 22 07, Email: contact@enromiosini.gr www.enromiosini.gr