SlideShare a Scribd company logo
Ἐπεφάνη σήμερον...Ἔθιμα τῶν Θεοφανείων Κουρῆ Στυλιανῆς / Τριώδιο-Μ.
Τεσσαρακοστὴ Πρωτ. Γεωργίου Θανάσουλα / Ἡ ἑορτὴ τοῦ Ευαγγελισμοῦ τῆς
Θεοτόκου καὶ ἡ Λειτουργία τοῦ Μ. Βασιλείου Περσυνάκη Ἐμμανουήλ / Διδαχὲς
τοῦ γέροντος Πορφυρίου / Τὸ παιχνίδι Κουρῆ Ἀναστασίας / Βοηθάω...καὶ θὰ βοηθηθῶ!
Ὀρφανίδου Παρθένας / «Ἡ χρι­στια­νι­κή συ­ζυ­γί­α» Ἁ­γ. Ἰ­ω­άν­νου Χρυ­σο­στό­μου / Ἱ. Μ. Ὁσίου
Παταπίου Σβίλλια Διονυσίου / Μάρκος Μπότσαρης Κοκκίνου Διονυσίου / «Ἡ ἑλληνικὴ
ὅμως γλῶσσα ἔχει «γλῶσσα» ἀπὸ τὶς πύρινες Γλῶσσες τῆς Πεντηκοστῆς!» Γέροντος
Παϊσίου / Εὐαγγελισμός - ἑλληνισμός Ἀριστοτέλη Βαλαωρίτη / Μιὰ ματιὰ στὸ σήμερα
Καραμέτα Ἀλεξάνδρου / Ἀς μιλήσουμε γιὰ ἥρωες Σούκουλη Γεωργίας / Ἀπόδειπνο χωρὶς
δεῖπνο Γρηγοριάδη  Στυλιανοῦ / Οἱ Νῶε καὶ ἡ «ΚΙΒΩΤΟΣ»
ΔιμηνιαῖοΝεανικὸπεριοδικὸτοῦΚΕΝΤΡΟΥΕΝΟΤΗΤΟΣΚΑΙΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣΤΩΝΑΞΙΩΝΜΑΣ‘’ΕΝΩΜΕΝΗΡΩΜΗΟΣΥΝΗ’’|2€
Τεῦχος 11
ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013
Ρωμνιός
Neanikeσ εκδοσεισ
ΙΑΜΑΤΙΚΑ ΝΑΜΑΤΑ
«Ὁ Ἀλέξανδρος ἦταν
ἕνας πιστὸς ἄνθρωπος,
ποὺ ἀναγνώριζε
τὴ δύναμη τοῦ θείου
καὶ τὸν σεβασμὸ ποὺ
πρέπει νὰ τοῦ δείχνει
ὁ ἄνθρωπος.
Σὲ κάθε ἀπόφαση
ποὺ λάμβανε
στὴν εἰρήνη
καὶ στὸν πόλεμο πρῶτα
σκεφτόταν καὶ
μετὰ προσευχόταν.
Ἡ πίστη στὶς δυνάμεις
καὶ στὶς γνώσεις του
συνδυαζόταν
μὲ τὴν ἔντονη
θρησκευτική
του πίστη.»
Προσφέρεται ΔΩΡΕΑΝ
νεα εκδοση
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ
ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΝΟΜΟ
Παπαδόπουλος Θεόφιλος-Πρόεδρος
Κιν. 6985085012
ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΚΤΗΣ
Κατσιαμάνης Δημήτριος
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΥΛΗΣ
Βασίλας Μιχάλης
ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Κεσελόπουλος Γεώργιος
Κουρῆ Στυλιανὴ
Λουπίδου Θωμαΐς
Μιχαήλ Κατερίνα
Πρωτόπαππας Σπύρος
ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ
Παπαδόπουλος Γεώργιος,
Τσαλικίδου Μακρίνα, Κουρῆ Ἀναστασία
ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ
Ἀνανιάδης Γεώργιος
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ & ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ’IἹωαννίδου Μαρία
Tηλ. 2310 552719
Καπετάνιου Ἀγγελικὴ
Tηλ. 210 5227967
«ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ»
ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ
Μοναστηρίου 225, 54 628 Μενεμένη-Θεσσαλονίκη,
Τηλ. 2310 55 2207, Τηλεμοιότυπο: 2310 55 2209
http://romnios.gr - E-mail romnios@enromiosini.gr.
http://www.enromiosini.gr - E-mail contact@enromiosini.gr
ISSN: 1792-9431
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΝΕΟΤΗΤOΣ
IΔΙΟΚΤΗΤΗΣ-ΕΚΔΟΤΗΣ
«ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ»
ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ
Ἡ ἐπικοινωνία καί συνεργασία μέ νέους εἶναι ἂμεση ἐπιθυμία καί ἐπιδίωξη τοῦ
περιοδικοῦ μας. Ἐλπίζουμε ὃτι θά ἀνταποκριθεῖτε κομίζοντας προτάσεις καί ἂρθρα.
Ρωμνιός
Φίλοι ἀναγνῶστες,
ἐνημερώνουμε ὅτι τὸ περιοδικό μας θὰ ἐκδίδεται στὸ ἑξῆς κάθε τρεῖς μῆνες,
ἀρχῆς γενομένης μὲ τὸ παρὸν τεῦχος. Περιμένουμε πάντοτε τὶς ἰδέες,
τὶς προτάσεις ἀλλὰ καὶ τὰ ἄρθρα σας στὸ e-mail: romnios@enromiosini.gr. 
4
Οἰκογένεια, μιὰ γωνιὰ τοῦ παραδείσου
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013
4	
6
10	
	
12	
14	
16
Ἐπεφάνη σήμερον...
Ἔθιμα τῶν Θεοφανείων
Κουρῆ Στυλιανῆς
Τριώδιο -Μ. Τεσσαρακοστὴ
Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Θανάσουλα
Ἡ ἑορτὴ τοῦ Ευαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου
καὶ ἡ Λειτουργία τοῦ Μ. Βασιλείου
Περσυνάκη Ἐμμανουήλ
Λόγοι ἁγίων πατέρων
Διδαχὲς
τοῦ γέροντος Πορφυρίου
Τὸ λιοντάρι τῆς ἐρήμου
Ρωμνιὸς
Ἑορτολογικὰ
Ἁγία Ματρώνα ἡ ἐν Θεσσαλονίκῃ
Τσακτσίρα Μαρίας
Ὀρθόδοξη πίστη & βίωμα
Τὸ παιχνίδι: ψυχαγωγία
καὶ νοητικὴ ἄσκηση
Κουρῆ Ἀναστασίας
Βοηθάω...καὶ θὰ βοηθηθῶ!
Ὀρφανίδου Παρθένας
«Ἡ χρι­στια­νι­κή συ­ζυ­γί­α»
Ἁ­γί­ου Ἰ­ω­άν­νου Χρυ­σο­στό­μου
18	
19	
20
5
Ρωμνιός τεῦχος 11
22
26	
30
	
32	
34
38	
λόγος ἐκ τοῦ κόσμου
Μιὰ ματιὰ στὸ σήμερα
Καραμέτα Ἀλεξάνδρου
Ἀς μιλήσουμε γιὰ ἥρωες
Σούκουλη Γεωργίας
Ἀληθινὲς ἱστορίες ποὺ διδάσκουν
Ἀπόδειπνο χωρὶς δεῖπνο
Γρηγοριάδη  Στυλιανοῦ
σχολια-ζωντας
Οἱ Νῶε καὶ ἡ «ΚΙΒΩΤΟΣ»
συ­νέν­τευ­ξη μέ δύ­ο νέ­ου­ς ­κτη­νο­τρό­φους
Παρουσίαση
Τὰ μοναστήρια τῆς Ἑλλάδας www.monastiria.gr
ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων
Σταυρόλεξο
Πατριδογνωσία
Ἱερὰ Μονὴ Ὁσίου Παταπίου
Σβίλλια Διονυσίου
	
Ἡ ἱστορία μας
Μάρκος Μπότσαρης
Διονυσίου Κοκκίνου
Ἑλληνικὴ γλώσσα
”Ἡ ἑλληνικὴ ὅμως γλῶσσα
ἔχει «γλῶσσα» ἀπὸ τὶς
πύρινες Γλῶσσες τῆς Πεντηκοστῆς!”
Γέροντος Παϊσίου
Εὐαγγελισμός - ἑλληνισμός
Ἀριστοτέλη Βαλαωρίτη
Ἑλληνομνημοσύνη
Νεανικοὶ προβληματισμοί
καὶ προκλήσεις
40
42
44
48
6
Κουρῆ Στυλιανῆς, φιλολόγου
ἘΠΕΦΑΝΗ ΣΗΜΕΡΟΝ...
Ἔθιμα τῶν Θεοφανείων
Ὀρθόδοξη πίστη & βίωμα
Σ
τὰ Θεοφάνεια ἢ γνωστὰ καὶ ὡς Ἐπιφά-
νεια ἑορτάζεται ἡ ἀνάμνηση τῆς Βάπτι-
σης τοῦ Κυρίου στὸν Ἰορδάνη ποταμό.
Κατὰ τοὺς πρώτους χριστιανικοὺς χρόνους,
αὐτὴ ἡ μεγάλη ἑορτὴ τῶν Θεοφανείων ἦταν
ἑνωμένη μὲ τὴν ἑορτὴ τῆς
Γέννησης τοῦ Χριστοῦ καὶ δι-
αχωρίστηκε ἐπὶ πάπα Ρώμης
Ἰουλίου (336 - 352 μ. Χ.), καὶ
ἔκτοτε τὰ μὲν Χριστούγεννα
ἑορτάζονται στὶς 25 Δεκεμ-
βρίου, ἐνῷ ἡ Βάπτιση στὶς 6
Ἰανουαρίου. Ὑπῆρχε, ἐπίσης,
ἡ συνήθεια στοὺς πρώτους
χριστιανικοὺς αἰῶνες, οἱ κατη-
χούμενοι νὰ βαπτίζονται τὴν
παραμονὴ τῶν Θεοφανείων.
Τὸ κύριο στοιχεῖο τῆς
ἑορτῆς τῶν Θεοφανείων μὲ τὸ
ὁποῖο συνδέονται τὰ περισσό-
τερα ἔθιμα εἶναι ὁ ἁγιασμὸς
τῶν ὑδάτων.
Ὁ ἁγιασμὸς γίνεται γιὰ
πρώτη φορὰ τὴν παραμονὴ
τῆς ἑορτῆς στὴν ἐκκλησία καὶ
λέγεται πρωτάγιαση, φώτιση,
πρῶτος ἁγιασμός, μικρὸς
ἁγιασμός. Καὶ ἡ παραμονὴ
λέγεται ἐπίσης Πρωτάγιαση,
μέρα τοῦ Σταυροῦ ἢ μέρα τοῦ
Ἁγιασμοῦ, ἐνῷ ἡ καθεαυτὴ
ἡμέρα τῆς ἑορτῆς λέγεται
Ὁλόφωτα ἢ Ἁγιάση.
Ὁ ἱερέας γυρίζει τὴν πα-
ραμονὴ στὰ σπίτια ραντίζοντάς τα μὲ ἁγια-
σμό, διώχνοντας ἔτσι μακριὰ κάθε κακό.
Παλαιότερα, συνέδεαν τὸν «φωτισμὸ» (ρα-
ντισμὸ) τῶν σπιτιῶν μὲ τὴν ἐξαφάνιση τῶν
καλικαντζάρων, τοὺς ὁποίους φαντάζονταν
7
νὰ φεύγουν περίτρομοι στὴν παρουσία τοῦ
παπᾶ.
Στὰ παλιὰ χρόνια, ἕνα πολὺ διαδεδο-
μένο ἔθιμο τῆς ἡμέρας τῶν Φώτων ἦταν ἡ
πλειοδοσία μεταξὺ τῶν πιστῶν γιὰ νὰ ση-
κώσουν τὴν εἰκόνα τῆς Βάπτισης καὶ τὸν
Σταυρό, καθὼς καὶ τὰ ἄλλα εἰκονίσματα,
προτοῦ ξεκινήσουν γιὰ τὸ μέρος ὅπου θὰ
τελεστεῖ ὁ Μεγάλος Ἁγιασμός. Στὰ παραθα-
λάσσια μέρη, οἱ νέοι συναγωνίζονται ἀκόμη
καὶ σήμερα ποιὸς θὰ ἀνασύρει πρῶτος τὸν
σταυρὸ ἀπὸ τὴ θάλασσα, μόλις τὸν ρίξει
ὁ ἱερέας. Καθὼς ἔτσι θὰ ἔχει τὸ προνόμιο
νὰ τὸν περιφέρει πάνω στὸ στολισμένο δί-
σκο καὶ νὰ δέχεται συνάμα τὶς τιμὲς καὶ τὶς
εὐχὲς ὅλων τῶν παρευρισκομένων.
Ἕνα ἀκόμη ἐνδιαφέρον ἔθιμο σχετικὰ
μὲ τὴν κατάδυση τοῦ Σταυροῦ εἶναι τὸ
πλύσιμο τῶν εἰκόνων ἢ καὶ τῶν γεωργικῶν
ἐργαλείων, ὅπως συνηθίζεται σὲ ὁρισμένα
μέρη. Στὴ Λῆμνο π.χ. ὅταν ρίξει ὁ παππὰς
τὸν σταυρὸ στὴ θάλασσα, οἱ γυναῖκες παίρ-
νουν ἀπὸ σαράντα κύματα νερὸ καὶ μὲ αὐτὸ
πλένουν τὰ εἰκονίσματα τοῦ σπιτιοῦ τους
δίχως νὰ μιλοῦν.
Τὸ νερὸ αὐτό, ἐπειδὴ θεωρεῖται ἁγιασμέ-
νο, τὸ ρίχνουν μετὰ στὴν ἐκκλησία σὲ μέρος
ποὺ νὰ μὴν πατιέται.
Ὅπως στὰ Χριστούγεννα καὶ τὴν Πρωτο-
χρονιά, ἔτσι καὶ στὰ Φῶτα συνηθίζεται νὰ
ἑτοιμάζουν εἰδικὰ ψωμιά, ὅπως στὴν Κεφα-
λονιὰ ἡ λεγόμενη φώτιστα, στολισμένη μὲ
σταυρὸ καὶ μὲ σχέδια γενικὰ ποὺ θυμίζουν
ἁγιασμὸ (κουβαδάκι κ.λπ.). Εἰδικὰ ψωμιά,
ἐπίσης, παρασκευάζονται καὶ γιὰ τὰ ζῶα
τοῦ σπιτιοῦ. Στὴ Νάξο π.χ. κάνουν τὸ λεγό-
μενο «βουδόψωμο», καθότι σὲ πολλὰ μέρη
ὑπάρχει ἡ δοξασία ὅτι τὸ βράδυ τῆς παρα-
μονῆς τῶν Φώτων τὰ ζῶα μιλοῦν, γι’ αὐτὸ
οἱ γεωργοὶ φροντίζουν νὰ τὰ περιποιηθοῦν
ὅσο μποροῦν καλύτερα, γιὰ νὰ εἶναι εὐχα-
ριστημένα καὶ νὰ μὴν παραπονεθοῦν στὸν
Θεὸ γιὰ κακοπέραση!
8
Ἡ
μεγαλύτερη σὲ χρονικὴ διάρκεια πε-
ρίοδος τῆς λειτουργικῆς ζωῆς τῆς
Ἐκκλησίας μας εἶναι ἡ περίοδος τοῦ
Τριωδίου.Πρῶτα ἀπ’ ὅλα Τριώδιο εἶναι ἕνα ἀπὸ
τὰ λειτουργικὰ βιβλία τῆς Ἐκκλησίας μας. Ὁ
ὅρος Τριώδιο ὀφείλεται στὸ γεγονὸς ὅτι πολ-
λοὶ ἀπὸ τοὺς κανόνες ποὺ περιέχονται σ’αὐτὸ
ἔχουν μόνον τρεῖς ὠδὲς (=ἱερὸ τραγούδι):
τὴν 8η καὶ 9η πάντοτε καὶ μία ἀπὸ τὶς πρῶτες
ἑπτὰ. Τὸ Τριώδιο καλύπτει τὴν ἐκκλησιαστικὴ
περίοδο ἀπὸ τὴν Κυριακή τοῦ Τελώνου καὶ
τοῦ Φαρισαίου ἕως τὸ Μ. Σάββατο καὶ λέγεται
Τριώδιο Κατανυκτικό, ἐπειδὴ τὸ κύριο χαρα-
κτηριστικὸ τῶν ἀκολουθιῶν καὶ τῶν τροπαρίων
αὐτῆς τῆς περιόδου εἶναι ἡ κατάνυξις. Τὸ δεύ-
τερο μέρος τοῦ Τριωδίου ἀρχίζει τὴν Κυριακή
τοῦ Πάσχα ἕως τὴν Κυριακὴ τῶν Ἁγίων Πάντων
καὶ λέγεται Τριώδιο χαρμόσυνο γιατί καλύπτει
τὴ λαμπρότερη περίοδο στὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησί-
ας, ἡ ὁποία πλέει στὸ φῶς τῆς Ἀναστάσεως καὶ
τῆς οὐράνιας ζωῆς. Εἶναι,ὅπως ὅλοι τὸ γνωρί-
ζουμε, τὸ Πεντηκοστάριο,τὸ ὁποῖο ὀνομάστη-
κε ἔτσι γιατί ὅλη αὐτὴ ἡ περίδος τῶν πενήντα
ἡμερῶν λεγόταν κατὰ τοὺς ἀρχαίους χρό-
νους Πεντηκοστή. Σήμερα ὅταν λέμε Τριώδιο
ἐννοοῦμε τὴν Ἐκκλησιαστικὴ περίοδο ἀπὸ τὴν
Κυριακή τοῦ Τελώνου καὶ τοῦ Φαρισαίου ἕως
τὸ Μ. Σάββατο. Περιλαμβάνει δηλαδὴ α) τὶς
τέσσερες πρῶτες Κυριακὲς καὶ τὶς ἀντίστοιχες
ἑβδομάδες, κατὰ τὶς ὁποῖες ἡ Ἐκκλησία μᾶς
προετοιμάζει γιὰ τὴν περίοδο τῆς Ἁγίας καὶ
Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Θανάσουλα
ΤΡΙΩΔΙΟ - Μ. ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ
Ὀρθόδοξη πίστη & βίωμα
9
Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς.
β) Τὴν περίοδο τῆς νηστείας ποὺ ἀποτελεῖται
ἀπὸ ἕξι Κυριακὲς καὶ ἑπτὰ ἑβδομάδες. Οἱ ἕξι
πρῶτες ἑβδομάδες συνθέτουν τὴν Ἁγίαν καὶ
Μεγάλην Τεσσαρακοστήν, ἐνῷ ἡ ἑβδόμη εἶναι
ἡ Μεγάλη Ἑβδομάδα. Συνοπτικὰ μποροῦμε νὰ
ποῦμε ὅτι τὸ Τριώδιο περιλαμβάνει τὶς κινητὲς
ἑορτὲς ποὺ προηγοῦνται ἀπὸ τὸ Ἅγιο Πάσχα
καὶ ἐξαρτῶνται ἀπὸ αὐτό. Λέγονται δὲ κινητὲς
γιατί ἀλλάζουν ἡμερομηνίες καὶ ἀκολουθοῦν
πότε πρώιμα καὶ πότε ὄψιμα.
Σκοπὸς τοῦ Τριωδίου εἶναι κυρίως νὰ
προετοιμάσει πνευματικά τοὺς πιστοὺς γιὰ
τὴ μεγάλη ἑορτὴ τοῦ Πάσχα. Καὶ πρέπει νὰ
θαυμάσουμε καὶ νὰ ἐκτιμήσουμε τὴν παιδα-
γωγικὴ πρόνοια καὶ ποιμαντικὴ φροντίδα τῆς
Ἐκκλησίας ποὺ μὲ πολλὴ σοφία καὶ ἀγάπη μᾶς
χειραγωγεῖ καί μᾶς φέρνει βῆμα πρὸς βῆμα
σὲ μιὰ ἀναζήτηση τοῦ Χριστοῦ, σὲ μιὰ συ-
νοδοπορεία μὲ Αὐτὸν διὰ τοῦ Πάθους καὶ σὲ
μιὰ προσωπικὴ συνάντηση μὲ τὸν Ἀναστάντα
Κύριο. Ἔτσι τὴν Κυριακή τοῦ Τελώνου καὶ τοῦ
Φαρισαίου μᾶς παρουσιάζει τὴν ὑποκρισία
τοῦ Φαρισαίου, ὁ ὁποῖος ἔχει παραποιήσει τὸ
νόημα τῆς Θρησκείας καὶ τὴν ἔχει περιορίσει
σὲ ἐξωτερικοὺς τύπους, καὶ τὴν αὐτομεμψία
(=τὸ νὰ κατηγορεῖ κανεὶς τὸν ἑαυτὸν του
βλέποντας σὲ τί ἔχει φταίξει ἀπέναντι στὸν
Θεὸ καὶ νὰ μὴν ἔχει μάτια νὰ δεῖ τὰ παρα-
πτώματα τοῦ πλησίον του) Τελώνου. Τὴν Β΄
Κυριακὴ ποὺ διαβάζουμε τὴν παραβολὴ τοῦ
Ἀσώτου μᾶς παρουσιάζεται ἡ μετάνοια σὰν
ἐπιστροφὴ τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὴν ἐξορία καὶ
τὸ μέγεθος τῆς Θείας εὐσπλαχνίας τοῦ Θεοῦ
Πατέρα. Τὴ Γ΄ Κυριακή, ποὺ ὀνομάζεται Κυ-
ριακὴ τῶν Ἀπόκρεω, γιατί στὴ διάρκεια τῆς
ἑβδομάδας ποὺ ἀκολουθεῖ ἀρχίζει μία περιο-
ρισμένη νηστεία (ἀποχὴ κρέατος), ἡ Ἐκκλησία
ἀρχίζει νὰ μᾶς προσαρμόζει καὶ σταδιακὰ νὰ
μᾶς βάζει στὸν μεγάλο ἀγώνα, γιατί γνωρίζει
τὴν εὐπάθειά μας καὶ προβλέπει τὴν πνευμα-
τική μας ἀδυναμία. Τὸ θέμα τῆς Εὐαγγελικῆς
περικοπῆς τῆς Κυριακῆς τῶν ἀπόκρεω, εἶναι
ἡ παραβολὴ τοῦ Χριστοῦ γιὰ τὴν τελευταία
κρίση καὶ ποὺ δίνει ἀπάντηση στὸ ἐρώτημα
ποιὸ θὰ εἶναι τὸ κριτήριό του. Ἡ παραβολὴ
μᾶς δίνει τὴν ἀπάντηση: ἡ ἀγάπη εἶναι ὁ τρό-
πος ζωῆς ποὺ ἀνοίγει στὸν ἄνθρωπο τὶς πύλες
10
τοῦ Παραδείσου.
Τὴν 4η καὶ τελευταία Κυριακή τῆς προ-
παρασκευαστικῆς περιόδου, τὴν ὁποία συ-
νήθως ὀνομάζουμε Κυριακή τῆς συγγνώμης
ἢ τῆς Τυροφάγου, τὸ Εὐαγγελικὸ ἀνάγνω-
σμα αὐτῆς τῆς Κυριακῆς, κατὰ τὴν ὁποία
ἑορτάζουμε τὴν ἀνάμνηση τῆς ἐξορίας τοῦ
Ἀδὰμ ἀπὸ τὸν παράδεισο τῆς τρυφῆς, θέ-
τει τοὺς ὅρους τῆς ἀπελευθέρωσής μας ἀπὸ
τὴ σκλαβιὰ τῆς ἁμαρτίας, ἀπὸ τὴ φυλακὴ
τοῦ κόσμου τούτου. Πρῶτος ὅρος εἶναι ἡ
νηστεία, ἡ ἄρνηση δηλαδὴ νὰ δεχθοῦμε τὶς
ἐπιθυμίες καὶ τὶς ἀνάγκες τῆς φύσης μας
σὰν ὁμαλὲς καὶ ἡ προσπάθεια νὰ ἐλευθε-
ρωθοῦμε ἀπὸ τὴ δικτατορία τῆς σάρκας καὶ
τῆς ὕλης πάνω στὸ πνεῦμα.
Ὁ δεύτερος ὅρος εἶναι ἡ συγγνώμη.
Οὐσιαστικὰ ἡ Μ. Σαρακοστὴ ἀρχίζει μὲ τὸν
Ἑσπερινό τῆς συγγνώμης κατὰ τὴ διάρκεια
τοῦ ὁποίου ἀκούγονται τὰ κατανυκτικὰ στι-
χηρὰ ποὺ ἀναγγέλουν τὸν ἐρχομὸ τῆς Μ.
Τεσσαρακοστῆς, ψάλλεται τὸ μέγα προκεί-
μενο ποὺ ἡ μελωδία του σὰν κραυγὴ γεμίζει
τὴν Ἐκκλησία καὶ τὸ ἀπελπισμένο κάλεσμα
γιὰ θεία βοήθεια, εἶναι ἡ μετάνοια ποὺ
ἐκφράζουμε. Γιὰ πρώτη φορὰ διαβάζεται ἡ
προσευχὴ τοῦ ἁγίου Ἐφραὶμ καὶ στὸ τέλος
τῆς ἀκολουθίας ὅλοι οἱ πιστοὶ πλησιάζουν
τὸν Ἱερέα καὶ ὁ ἕνας τὸν ἄλλον δίνοντας καὶ
παίρνοντας συγχώρηση.
Τὴν πρώτη ἑβδομάδα τῶν Νηστειῶν, σὰν
ἐγκαίνια, ἔχουμε τὸν Μεγάλο Κανόνα τοῦ
ἁγίου Ἀνδρέου τῆς Κρήτης,τὸν κατ’ ἐξοχὴν
κανόνα τῆς μετανοίας χωρισμένον σὲ τέσσε-
ρα μέρη, ποὺ διαβάζεται στὸ Μεγάλο Ἀπό-
δειπνο τὸ ἀπόγευμα κατὰ τὶς τέσσερες ἡμέ-
ρες αὐτῆς τῆς ἑβδομάδος. Τὴν Τετάρτη καὶ
τὴν Παρασκευὴ τελοῦνται Θεῖες Λειτουργίες
τῶν Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων, ἐνῷ τὴν
Παρασκευὴ τὸ ἀπόγευμα μὲ τὴν ἀκολου-
θία τοῦ Μικροῦ Ἀποδείπνου ψάλλονται ὁ
κανόνας καὶ οἱ Χαιρετισμοὶ στὴν Ὑπεραγία
Θεοτόκο, τὸ ζωντανὸ ὑπόδειγμα ὑπακοῆς
καὶ ταπείνωσις. Τὰ Σάββατα τῆς Μ. Τεσ-
σαρακοστῆς ἔχουν διπλὴ διάσταση. Ἀπὸ
πλευρᾶς τυπικοῦ δὲν εἶναι ἡμέρες νηστείας
ἀλλὰ γιορτῆς, γιατί ὁ Θεὸς τὸ καθιέρωσε σὰν
γιορτή. Εἶναι ἡ ἡμέρα ποὺ χαρακτηρίστηκε
ἡ Δημιουργία σὰν καλὴ λίαν. Ἡ δεύτερη δι-
άσταση, τὸ δεύτερο θέμα εἶναι ὁ θάνατος.
Ἐκτὸς ἀπὸ τὸ Σάββατο τῆς Α΄ ἑβδομάδας,
ποὺ εἶναι ἀφιερωμένο στὸν ἅγιο Θεόδωρο
Ὀρθόδοξη πίστη & βίωμα
11
τὸν Τύρωνα και τὸ Σάββατο τῆς Ε’ ἑβδομά-
δας ,τὸ Σάββατο τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου, τὰ
ἄλλα τρία εἶναι ἀφιερωμένα στὴ μνήμη τῶν
ἀπ’ αἰῶνος ἐπ’ ἐλπίδι ἀναστάσεως κεκοιμη-
μένων. Ἡ μνήμη τῶν κεκοιμημένων, ἐκτὸς ἀπὸ
πράξη ἀγάπης, μᾶς προετοιμάζει καὶ μᾶς
ἀναγγέλει τὸ Σάββατο τῆς Ἀνάστασης τοῦ
Λαζάρου καὶ τὸ Μεγάλο καὶ Ἅγιο Σάββατο
τῆς ἑβδομάδας τῶν Παθῶν. Οἱ Κυριακὲς τέλος
τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς ἒχουν καὶ αὐτὲς δύο
θέματα, δύο νοήματα. Τὸ πρῶτο καὶ οὐσι-
αστικὸ θέμα ποὺ ἔχουν, μᾶς τὸ ἀποκαλύ-
πτουν τὰ ἁγιογραφικὰ ἀναγνώσματα. Μᾶς
ἐπαναφέρουν στὴν ἀρχικὴ σχέση ἀνάμεσα
στὴν Ἁγία Σαρακοστὴ καὶ τὸ Βάπτισμα καὶ
ἀποτελοῦν ἕνα συμπληρωματικὸ μέρος ἀπὸ
τὴν κατήχηση τῆς Πρώτης Ἐκκλησίας καὶ ἐξη-
γοῦν καὶ συνοψίζουν τὴν προετοιμασία τοῦ
κατηχουμένου γιὰ τὸ πασχαλινὸ μυστήριο
τοῦ Βαπτίσματος. Ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος σύμ-
φωνα μὲ τὴν ἱστορικὴ ἐξέλιξη τῆς Ἐκκλησίας
σχεδὸν κάθε Κυριακὴ ἀπέκτησε καὶ δεύτερο
θέμα.Ἔτσι τὴν Α΄ Κυριακὴ τῶν Νηστειῶν ἡ
Ἐκκλησία γιορτάζει τὸν θρίαμβο τῆς Ὀρθο-
δοξίας ἐναντίον τῶν εἰκονοκλαστῶν.
Τὸ ἴδιο ἰσχύει καὶ τὴ Δεύτερη Κυριακὴ
ποὺ εἶναι ἀφιερωμένη στὸν ἃγιο Γρηγόριο τὸν
Παλαμᾶ, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸν ΙΔ΄ αἰώνα μὲ τὰ
θεόπνευστα συγγράματά του ὑπερασπίστη-
κε τὴν Ὀρθοδοξία ἀπὸ αἱρετικὲς πλάνες ποὺ
προέρχονταν ἀπὸ τὴ δύση. Ἡ τρίτη Κυριακὴ
ὀνομάζεται Κυριακή τῆς Σταυροπροσκύ-
νησης καὶ τὸ θέμα τοῦ Σταυροῦ κυριαρχεῖ
στὴν ὑμνολογία αὐτῆς, ὄχι ὅμως μέσα στὰ
πλαίσια τοῦ πόνου, ἀλλὰ τῆς νίκης καὶ τῆς
χαρᾶς. Η Δ΄ Κυριακὴ εἶναι ἀφιερωμένη στὸν
ἃγιο Ἰωάννη τῆς Κλίμακας καὶ ἡ Ε΄ στὴν ὁσία
Μαρία τὴν Αἰγυπτίαν καὶ εἶναι περισσότερο
ἐνσωματωμένες στὸ πνεῦμα τῆς Μ. Τεσσαρα-
κοστῆς. Ὁ μὲν ἃγιος Ἰωάνης διατύπωσε τὴν
ἀσκητικὴ Διδαχή του στὰ γραπτά του καὶ ἡ
ὁσία Μαρία στὴ ζωή της. Ἡ ΣΤ΄ καὶ τελευ-
ταία Κυριακή, εἶναι ἡ Κυριακὴ τῶν Βαΐων, ἡ
ὁποία οὐσιαστικὰ εἶναι ἡ πρώτη ἡμέρα τῆς
Μ. Ἑβδομάδας καὶ καλούμεθα νὰ συμπορευ-
τοῦμε μὲ τὸν Χριστὸ στὰ Πάθη του καὶ στὴν
ἐκ νεκρῶν Ἀνάστασή Του.
12
Κ
ατὰ τὸ σωτήριο ἔτος 2012 ποὺ δια-
νύουμε, ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ
συμπίπτει μὲ τὴν Δ΄ Κυριακὴ τῶν Νη-
στειῶν. Ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἑορτά-
ζεται ὁποιαδήποτε ἡμέρα καὶ ἂν τύχει καὶ
δὲν μετατίθεται, ἐπειδὴ εἶναι ἐπικεφαλῆς τῶν
Δεσποτικῶν ἑορτῶν καὶ βάση τοῦ προσδιο-
ρισμοῦ τους. Ἂν μετατεθεῖ, θὰ προκληθεῖ
μεγάλη σύγχυση στὸν κύκλο τῶν Δεσποτικῶν
Ἑορτῶν1
.
Γνωρίζουμε ὅτι, σύμφωνα μὲ ἀρχαιότατη
παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μας, ἡ λειτουργία
τοῦ Μεγ. Βασιλείου τελεῖται δέκα φορὲς τὸν
χρόνο ὡς ἑξῆς2
:
1. Τὴν ἡμέρα τῆς μνήμης τοῦ Μεγ. Βασι-
λείου, ὁποιαδήποτε ἡμέρα καὶ ἂν πέσει,
2. Τὶς πέντε Κυριακὲς τῆς Μεγάλης Τεσ-
σαρακοστῆς,
3. Τὶς παραμονὲς τῶν Χριστουγέννων καὶ
τῶν Θεοφανείων,
4. Τὴ Μεγάλη Πέμπτη,
5. Τὸ Μέγα Σάββατο.
Εἶναι δυνατὸν νὰ συμπέσει ἡ ἑορτὴ ἡμέ-
ρα ποὺ τελοῦνται οἱ Λειτουργίες τοῦ Μεγ.
Βασιλείου.
Εἶναι γνωστὸ ὅτι μὲ τὴν ἀκολουθία τοῦ
Ὄρθρου τιμᾶται ἡ ἑορτὴ καὶ ὅτι ἡ Λειτουρ-
γία εἶναι ἀνεξάρτητη ἀπὸ τὴν ἀκολουθία τοῦ
Ὄρθρου.
Παρὰ ταῦτα, τὰ «Δίπτυχα τῆς Ἐκκλησί-
ας τῆς Ἑλλάδος», τὸ «Μικρὸ Τυπικό» (ἔκδο-
ση Παναγόπουλος) ὁρίζουν νὰ τελεσθεῖ ἡ
Λειτουργία τοῦ ἁγ. Χρυσοστόμου κατὰ τὴν
ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ γιὰ τὸ ἔτος ποὺ δι-
ανύουμε, ποὺ συμπίπτει μὲ τὴν Δ΄ Κυριακὴ
τῶν Νηστειῶν, κατὰ παράβαση τοῦ ἀρχαίου
ἔθους, ποὺ ὁρίζει ὅτι ἡ Λειτουργία τοῦ Μεγ.
Βασιλείου τελεῖται δέκα φορὲς τὸν χρόνο.
Ἂν ἀνατρέξουμε στὰ σπουδαιότερα ἀρχαῖα
τυπικὰ, θὰ διαπιστώσουμε τὰ ἑξῆς:
1. Τὸ τυπικὸ τοῦ Ἁγίου Σάββα δὲν ἀνα-
φέρει τίποτε γι’ αὐτὴν τὴν περίπτωση καὶ
τοῦτο γιατὶ θεωρεῖ δεδομένο ὅτι τελεῖται ἡ
Λειτουργία τοῦ Μεγ. Βασιλείου δέκα φορὲς
τὸν χρόνο, ἐκ τῶν ὁποίων τὶς πέντε Κυριακὲς
τῆς Μεγ. Τεσσαρακοστῆς. Παρὰ τὸ μέγεθος
καὶ τὴ λαμπρότητα τῆς ἑορτῆς, ποὺ μπο-
ροῦν νὰ προκαλέσουν κάποιον προβληματι-
σμό, ὅταν ἡ ἑορτὴ συμπέσει Μεγάλη Πέμπτη
ἢ Μεγάλο Σάββατο, ὁρίζει νὰ τελεῖται ἡ Λει-
τουργία τοῦ Μεγ. Βασιλείου3
.
2. Τὸ τυπικὸ τῆς Μονῆς Διονυσίου4
ὁρίζει
νὰ τελεῖται ἡ Λειτουργία τοῦ Μεγ. Βασιλείου,
ἐναρμονιζόμενο μὲ τὴν ἀρχαία παράδοση.
3. Τὸ τυπικὸ τῆς ΜτΕ5
ἀναφέρει ὅτι κατὰ
τὶς Κυριακὲς τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς
τελεῖται ἡ Λειτουργία τοῦ Μεγ Βασιλείου.
Συγκεκριμένα, κατὰ τὴν Δ΄ Κυριακὴ τῶν
Νηστειῶν, ἂν συμπέσει ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγε-
λισμοῦ, ὁρίζει νὰ τελεῖται ἡ Λειτουργία τοῦ
Μεγ. Βασιλείου, ἐφόσον δὲν διαφοροποιεῖται
ἀπὸ τὶς ἄλλες Κυριακές.
Ἀπὸ τὰ παραπάνω συμπεραίνεται ὅτι ἡ
Η ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΜΕΓ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
Περσυνάκη Ἐμμανουήλ, Ἱεροψάλτου
Ὀρθόδοξη πίστη & βίωμα
13
λαμπρότητα καὶ τὸ μέγεθος τῆς ἑορτῆς τοῦ
Εὐαγγελισμοῦ δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι αἰτιολο-
γία γιὰ νὰ παραβιασθεῖ τὸ «ἀρχαῖο ἔθος»
γιὰ τὴ Λειτουργία τοῦ Μεγ. Βασιλείου.
Κατὰ συνέπεια, τόσο τὰ «Δίπτυχα
τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος», ὅσο καὶ τὸ
«Μικρὸ Τυπικό», ἀλλὰ καὶ ἄλλα κυκλοφο-
ροῦντα τυπικὰ ποὺ ὁρίζουν νὰ τελεσθεῖ ἡ
Λειτουργία τοῦ ἁγ. Χρυσοστόμου κατὰ τὴν
25η Μαρτίου 2012 Δ΄ Κυριακή τῶν Νη-
στειῶν, μειώνουν σὲ ἐννέα ἀπὸ δέκα φορὲς
τὸν ἀριθμὸ τῶν Λειτουργιῶν τοῦ Μεγ. Βα-
σιλείου. Ἐφόσον γιὰ τὴ ρύθμιση αὐτὴ δὲν
ἐπικαλοῦνται πηγὲς οὔτε συνοδικὲς ἀπο-
φάσεις ἢ ἄλλους λόγους, παραβιάζουν
αὐθαίρετα τὴν ἀρχαία τυπικὴ παράδοση
τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ ὁρίζει ὅτι ἡ Λειτουρ-
γία τοῦ Μεγ. Βασιλείου τελεῖται δέκα φορὲς
τὸν χρόνο.
Ἐπειδὴ μὲ τὶς ἐκδόσεις τους λειτουρ-
γοῦν ὡς πρότυπο, συντελοῦν σημαντικὰ
στὴν ἐξασθένιση τῆς εὐαισθησίας καὶ τοῦ
σεβασμοῦ πρὸς τὶς ἀρχαῖες τυπικὲς δια-
τάξεις.
1: Ἑορτοδρόμια Ἁγ. Νικοδήμου Α381.
2. ΘΗΕ τόμος 8, 185.
3. ΤΑΣ ἀφορούμενα κεφάλαια μα, μγ.
4. Τυπικὸ Μονῆς Διονυσίου 265, 269, 276.
5. Τυπικὸ τῆς ΜτΕ 1888, 223.
14
Διδαχὲς
τοῦγέροντοςΠορφυρίου
››Ἄφησε ἁπαλὰ καὶ ἀβίαστα τὸν ἑαυτόν
σου στὰ χέρια τοῦ Θεοῦ κι ἐκεῖνος θἄρχεται
καὶ θὰ χαριτώνει τὴν ψυχήν σου.
››Ἅμα ἀγαπήσεις μ’ ὅλη τὴν δύναμη τῆς
καρδιᾶς σου τὸν Χριστό μας, ὅλα θὰ εἶναι
εὔκολα καὶ ἡ ὑπακοὴ καὶ ἡ ταπείνωση. Τότε
ὅλους τοὺς ἀδελφοὺς θὰ τοὺς ἀγαπᾶς ἀβί-
αστα καὶ αὐθόρμητα μὲ τὴν ἴδια ἀγάπη τοῦ
Χριστοῦ. Διότι δὲν θὰ εἶσαι ἐσὺ ποὺ ἀγαπᾶς,
ἀλλὰ ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς ποὺ θὰ κατέχει τὴν
καρδιά σου.
››Τὰ «μὴ» ἦσαν πρὸ Χριστοῦ. Τὰ κατήρ-
γησε ὁ Χριστὸς καὶ ἔφερε τὴν ἀγάπη. Παρά-
δεισος εἶναι ἡ ζωὴ τοῦ Χριστοῦ, ἡ ὑπακοή, ἡ
ταπείνωση.
››Ὅσο κάνει κανεὶς τὸ καλὸ γίνεται ἕνα
μ’αὐτὸ καὶ δὲν μπορεῖ πιὰ νὰ κάνει τὸ κακό.
Καὶ νὰ θέλει δὲν μπορεῖ.
››Χωρὶς σωματικὸ κόπο δὲν κερδίζεται ἡ
ἀρετὴ ξάπλα στὸ κρεββάτι. Ὁ σωματικὸς κό-
πος εἶναι τὸ μεγαλύτερο δῶρο τοῦ Θεοῦ γιὰ
τὴ σωτηρία μας. Γιὰ τὴν ἀπόκτηση τῆς θείας
χάριτος.
››Τὰ ἅγια συναισθήματα τῆς μάνας καὶ ἡ
ἁγία ζωὴ της ἁγιάζουν τὸ παιδί της ἀπὸ τὴν
ὥρα τῆς συλλήψεως ἀκόμη.
λΟΓΟΙ
ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ
Ὀρθόδοξη πίστη & βίωμα
15
››Ἡ προσευχὴ εἶναι μυστικὴ δύναμη ποὺ
μεταδίδεται μυστικὰ στὴν ψυχὴ τοῦ ἄλλου.
››Μὲ τὴν ἁγιότητα ἀλλάζει ὁ ἄνθρωπος.
Φεύγουν τὰ ψυχικὰ τραύματα. Σήμερα οἱ
ψυχίατροι τὰ λένε ψυχασθένεια, ἐνῷ στὴν
πραγματικότητα εἶναι δαιμονικὴ ἐνέργεια ποὺ
ὀφείλεται στὶς ἁμαρτίες.
››Τὸ πᾶν εἶναι νὰ ἀγαπήσει ὁ ἄνθρωπος
τὸν Χριστό. Ὅταν ἔρθει καὶ κατοικήσει σ’ὅλο
τὸν χῶρο τῆς ψυχῆς μας ὁ Χριστὸς, τότε
φεύγουν ὅλα τὰ προβλήματα, ὅλες οἱ πλά-
νες, ὅλες οἱ στεναχώριες. Τότε φεύγει καὶ ἡ
ἁμαρτία.
››Αὐτὸ ποὺ ὀνομάζουν εὐτυχία ὑπάρχει
μέσα στὸν γάμο ἀλλὰ πρέπει οἱ σύζυγοι νὰ
ἀγαποῦν τὸν Χριστὸ καὶ νὰ τηροῦν τὶς ἐντο-
λές του. Ἔτσι θὰ φθάσουν νὰ ἀγαπιοῦνται
ἀληθινὰ μεταξύ τους καὶ νὰ εἶναι εὐτυχισμέ-
νοι. Διαφορετικὰ θὰ εἶναι ψυχικὰ πτωχοί, δὲν
θὰ μποροῦν νὰ δώσουν ἀγάπη καὶ θὰ ἔχουν
δαιμονικὰ προβλήματα ποὺ θὰ τοὺς κάνουν
δυστυχισμένους.
››Ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ ἀγαπᾶ ὅλα. Ἡ
ἔχθρα εἶναι τῶν ἀγρίων. Ἡ ἔχθρα εἶναι τῆς
παλαιᾶς ἐποχῆς «ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ».
Τοῦ παραδείσου ἡ ζωὴ εἶναι ἀγάπη γιὰ ὅλα.
16
Τὸ λιοντάρι
τῆς ἐρήμου
«Οὗτος ἦλθεν ἳνα
μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ Φωτὸς»
(Ἰωάν. 1, 8)
Τ
ὸν Πρόδρομο Ἰωάννη, τὸ πιὸ λαμπερὸ
ἀστέρι πρὶν ἀπ’ τὸν Ἥλιο, τὸ «πρῶτο φῶς
τῆς αὐγῆς», τὸν πιὸ ξεχωριστὸ ἀνάμεσα
στοὺς φίλους τοῦ Θεοῦ, ὁ Χριστὸς ὁ Ἴδιος ἀνυ-
πέρβλητα ἐγκωμίασε, λέγοντας πὼς «εἶν’ ὁ πιὸ
σπουδαῖος ποὺ γεννήθηκε ἀπὸ γυναίκα» (Ματθ.
11, 11). Ἡ συμμετοχή του στὸ σχέδιο τῆς Θεί-
ας Οἰκονομίας γιὰ τὴ σωτηρία τῶν ἀνθρώπων
ἀποδείχτηκε καθοριστική. Μετὰ τὸ πρόσωπο
τοῦ Ἰησοῦ, ἡ Καινὴ Διαθήκη γιὰ ἐκεῖνον μιλᾶ
πιὸ συχνά.
Τὰ τάγματα τῶν Ἀγγέλων τὸν θαυμάζουν,
ἀφοῦ ἐπέδειξε ζωὴ «ἐφάμιλλον τοῖς ἀσωμάτοις»,
καὶ τὸν «ἐκ μήτρας Προφήτην» σέβονται ὡς
ἀνώτερο ὅλοι οἱ Προφῆτες! Πολλὲς φορὲς μνη-
μονεύεται μέσα στὸ ἐκκλησιαστικὸ ἔτος: Στὶς
24 Ἰουνίου ἡ Ἐκκλησία μας τιμᾶ τὴ θαυμαστὴ
γέννησή του, στὶς 7 Ἰανουαρίου τὴ σύναξή του
καὶ στὶς 29 Αὐγούστου τὴν ἀποτομή τῆς τιμίας
κεφαλῆς του. Ἅγιοι σὰν τὸν Γρηγόριο τὸν Θεο-
λόγο καὶ τὸν Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ στολίζουν
τὴ μορφή του μὲ κείμενα γλαφυρὰ καὶ ποιη-
τικά. Ὁ ὑμνογράφος ἀναρωτιέται, πῶς ἄραγε
ἀξίζει νὰ τὸν ἀποκαλέσει: Προφήτη, Ἄγγελο,
Ἀπόστολο ἢ Μάρτυρα; «Ἔσται γὰρ μέγας ἐνώ-
πιον τοῦ Κυρίου», ὅπως εἶπε ὁ Γαβριὴλ στὸν
Ζαχαρία, κατὰ τὴν ἀναγγελία τῆς ἐγκυμοσύνης
τῆς Ἐλισάβετ. Καταλήγει πὼς ὅλα αὐτὰ μαζὶ
εἶναι κατάλληλα γι’ αὐτὴν τὴν πραγματικὰ μο-
ναδικὴ προσωπικότητα, τὸν κατεξοχὴν Δίκαιο,
ποὺ ἐργάστηκε γιὰ τὸν πιὸ σημαντικὸ σκοπό:
νὰ γίνει Ἀγγελιοφόρος τοῦ Μεσσία καὶ νὰ προ-
ετοιμάσει ὡς ἐπίγειος ἄγγελος τὸν δρόμο Ἐκεί-
νου. Ἔγινε μύστης τῆς Χάριτος καὶ «ἔνσαρκος
Λύχνος» ποὺ ἔκαιγε ὁ ἴδιος, σκορπίζοντας γύρω
του φῶς (Ἰωάν. 5, 35), τραβώντας σὰν μαγνή-
της χιλιάδες ψυχές. Βρέθηκε νωρὶς ὁ Ἰωάννης
πολὺ μακριὰ ἀπ’ τοῦ κόσμου τὸ φθοροποιὸ
πνεῦμα: «Ἦν ἐν τοῖς ἐρήμοις ἕως ἡμέρας ἀνα-
δείξεως αὐτοῦ πρὸς τὸν Ἰσραήλ». Ὡρίμασε μὲ
σκληρότατους ἀγῶνες. Ἑτοίμασε τὸν ἑαυτό του,
δαμάζοντας σχεδὸν ἀπόλυτα κάθε βιολογικὴ
ἀνάγκη. Ὑπῆρξε ἀληθινὰ πρόδρομος τῆς ἀσκη-
τικῆς παράδοσης, πατέρας τοῦ μοναχισμοῦ καὶ
τοῦ ἀναχωρητισμοῦ. Σὲ διαρκῆ, ἀπ’ εὐθείας
σύνδεση μὲ τὸν Οὐρανό, μελέτησε τὸ μέσα του
καὶ τὴ φύση, σπούδασε βαθιὰ τὴ Γραφὴ καὶ
Ὀρθόδοξη πίστη & βίωμα
17
ὅταν ἔφτασε ὁ καιρός, μὲ παρρησία, σθένος
καὶ φλόγα ἄρχισε νὰ μαρτυρεῖ τὰ περὶ τοῦ Ἰη-
σοῦ, νὰ κηρύττει τὴν ἀλήθεια ἀνόθευτη καὶ νὰ
προτρέπει σὲ μετάνοια. Θαυμάζουμε μαζὶ μὲ
τὸν Χρυσόστομο τὴν ἀκλόνητη καὶ ἀσάλευτη
σταθερότητα τοῦ Ἰωάννη: ἀναφέρει ὁ ἱερὸς
πατὴρ ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἔτρεχαν κοντὰ στὸν
Πρόδρομο προσδοκώντας ν’ ἀντικρίσουν κά-
ποιον πιὸ σταθερὸ καὶ ἀπὸ πέτρα!
Διέθετε αὐτοσυνειδησία καὶ ταπείνωση
σὲ ὕψιστο βαθμό, ὥστε νὰ προσελκύσει τὸ
θαυμασμὸ τοῦ Κυρίου. Ἀρνήθηκε τὸ
«ἐγώ» του, δὲν ἔκανε ἐπιδίωξή του τὴν
προσωπικὴ προβολή. Ἀντίθετα, ἔθεσε
ὅρια στὸν ὑπερβολικὸ θαυμασμὸ καὶ
τὴν ἀφοσίωση ποὺ ἔβλεπε νὰ ἔχει πρὸς
τὸ πρόσωπό του ὁ λαός. «Δὲν εἶμαι αὐτὸ
ποὺ νομίζετε…», εἶπε πολλὲς φορές. Δὲν
ἔπαψε νὰ τονίζει ὅτι δικός του ρόλος
εἶναι μόνο νὰ προετοιμάσει τὴν ὁδό γιὰ
τὸν ἐρχομὸ Ἐκείνου, ὁ Ὁποῖος θὰ ση-
κώσει τὶς ἁμαρτίες τοῦ κόσμου καὶ θὰ
βαπτίσει μὲ τὸ οὐσιαστικὸ βάπτισμα,
τὸ πύρινο βάπτισμα τοῦ Ἁγίου Πνεύμα-
τος. «Ἔρχεται ὁ ἰσχυρότερός μου ὀπίσω
μου» (Μάρκ. 1,7), βροντοφώναζε. Ἀπο-
καλυπτικό τῆς γνήσιας ταπείνωσής του
εἶναι ὅτι νιώθει τὴν ἀνάγκη νὰ βαπτιστεῖ
ἐκεῖνος ἀπὸ τὸν Χριστὸ καὶ τὸ ὁμολογεῖ
καθὼς διαμαρτύρεται ὅταν Ἐκεῖνος τοῦ
ζητᾶ νὰ Τὸν βαπτίσει. Θεωρώντας τὸν
ἑαυτὸ του ἀνάξιο καὶ τὰ σανδάλια ἀκό-
μη τοῦ Χριστοῦ νὰ λύσει (Πράξ. 13, 25),
ἀξιώθηκε νὰ διακονήσει καὶ νὰ λειτουρ-
γήσει τὸ μυστήριο τῆς φανέρωσης τῆς
Ἁγίας Τριάδος. Ὁ Ἰωάννης ἀδιαφοροῦσε
γιὰ τὸ ἂν θὰ εἶναι εὐχάριστος στὸν κόσμο.
Ἤθελε νὰ εἶναι ἀληθινός. Δὲν δίστασε νὰ ἐλέγ-
ξει καυστικά, συχνὰ καὶ δημόσια τὴν κοσμικὴ
ἐξουσία, στηλιτεύοντας παράνομες πράξεις
καὶ ἐνέργειές της. Κανεὶς δὲν τὸν ὑποχρέωνε,
παρὰ ἡ βαθιὰ συνείδηση τῆς ἀποστολῆς του.
Ὁδηγήθηκε ἔτσι στὸ μαρτυρικό του τέλος, μὲ
τὸ δραματικὸ σκηνικό τοῦ ἀποκεφαλισμοῦ, καὶ
ὑπῆρξε πρόδρομος καὶ τῆς Σταυρικῆς θυσίας
τοῦ Χριστοῦ.
Ὁ πιστὸς λαὸς βαθιὰ εὐλαβεῖται καὶ τιμᾶ
τὸν ἅγιο Ἰωάννη τὸν Βαπτιστή, συχνὰ βιώνει
τὴν εὐλογία καὶ τὴν προστασία του, καθὼς καὶ
τὰ συγκλονιστικὰ θαύματά του. Ἡ μεσιτεία
του πρὸς τὸν Θεὸ εἶναι πολὺ ἰσχυρή, μετὰ τὴν
Παναγία μας. Τὸ δεξὶ χέρι του φυλάσσεται στὸ
Ἅγιον Ὂρος, στὴν Ἱερὰ Μονὴ Διονυσίου.
Ἡ εἰκόνα του βρίσκεται τοποθετημένη
στὸ τέμπλο κάθε Ναοῦ, πλάι στὴν εἰκόνα τοῦ
Χριστοῦ. Παρουσιάζεται συνήθως σὲ τοπίο
βραχῶδες, ἰδιαίτερα ἀσκητικός, μὲ ἄγρια μαλ-
λιὰ καὶ γένια. Φοράει μιὰ προβιὰ καὶ κρατᾶ
τὸν Σταυρὸ καὶ τὸ πινάκιο μὲ τὴν ἀποτμηθεῖσα
κεφαλή. Τὰ χαρακτηριστικά του θυμίζουν τὸ
Πρόσωπο τοῦ Κυρίου καὶ μαρτυροῦν πὼς
ἔζησε σὰν «υἱός τῆς ἐρήμου». Τὸ βλέμμα του
εἶναι αὐστηρὸ καὶ καρτερικὸ καὶ ἔχει φτερὰ
ἀγγελικά. Σύμφωνα μὲ τὴν παράδοση τῆς
Ἐκκλησίας μας, κατὰ τὴ Δευτέρα Παρουσία
ὅλοι οἱ μοναχοὶ καὶ ἀσκητές, μὲ ἀρχηγὸ τὸν
Ἅγιο Ἰωάννη τὸν Πρόδρομο θὰ ἀντικαταστή-
σουν τὸ ἐκπεσὸν δέκατο ἀγγελικὸ τάγμα καὶ
θὰ δοξάζουν αἰώνια ὡς ἰσάγγελοι τὸν Θεό.
Ἂς ζητοῦμε πάντοτε τὶς πρεσβεῖες του!
Ρωμνιὸς
18
Ἁγία Ματρώνα ἡ ἐν Θεσσαλονίκῃ
Σ
ὰν ἀστραφτερὸ διαμάντι λάμπει στὸν οὐρανὸ
ἡ Μάρτυς Ματρώνα, ποὺ γιορτάζει ἡ Ἐκκλη-
σία μας στὶς 27 Μαρτίου. Ἔζησε
στὴ Θεσσαλονίκη τὰ πρωτοχριστιανικὰ
χρόνια, ὅταν οἱ πιστοὶ ὑπέφεραν φο-
βεροὺς καὶ ἄγριους διωγμούς, στοὺς
ὁποίους συμμετεῖχαν συχνὰ ὄχι μόνο
εἰδωλολάτρες, ἀλλὰ καὶ Ἰουδαῖοι. Ἡ
Ματρώνα ἐργαζόταν ὡς ὑπηρέτρια
στὸ σπίτι ἑνὸς ἀνώτερου Ἑβραίου
ἀξιωματούχου, τοῦ στρατοπεδάρχη
τῆς πόλης. Ἡ σύζυγός του ὀνομα-
ζόταν Παντίλλα, καὶ ἡ Ματρώνα τὴν
ἀκολουθοῦσε παντοῦ· ἐκτελοῦσε κάθε
της ἐντολὴ κατὰ γράμμα. Ἡ ἀφοσίωση
τῆς ὑπηρέτριας καὶ ἡ ἀκρίβεια ποὺ τὴ
χαρακτήριζε στὰ καθήκοντά της ἱκανο-
ποιοῦσε ἰδιαίτερα τὴν ἀριστοκρατικὴ
οἰκοδέσποινα. Ἔδωσε ὁ Θεὸς καὶ φωτί-
στηκε κάποτε ἡ εὐλογημένη Ματρώνα
μὲ τὸ φῶς τῆς ἀληθινῆς πίστης, τὸ Φῶς
τοῦ Εὐαγγελίου· κατηχήθηκε λοιπὸν
καὶ βαπτίστηκε. Ὅλα αὐτὰ ὅμως δὲν
τὰ γνώριζαν οἱ κύριοί της, ἀλλὰ καὶ κα-
νεὶς ἄλλος στὸ σπίτι ποὺ ὑπηρετοῦσε.
Ὄχι σπάνια, ἡ Ματρώνα ἔπρεπε νὰ συνοδεύει τὴν
κυρία της στὴ συναγωγὴ τῆς Θεσσαλονίκης. Ὡστό-
σο ἡ ἴδια δὲν ἔμπαινε καὶ ἐπωφελοῦταν ἀπὸ τὴν
εὐκαιρία, ὥστε, κατὰ τὸ διάστημα ποὺ ἡ Παντίλλα
βρισκόταν ἐκεῖ, ἐκείνη νὰ καταφεύγει κρυφὰ στὸν
ναὸ τῶν Χριστιανῶν ἐκεῖ κοντά, γιὰ νὰ προσευχη-
θεῖ μὲ θερμὴ καρδιά! Τόσο μεγάλη ἦταν ἡ ἀγάπη
της στὸν Κύριο, ἀλλὰ καὶ ἡ τόλμη της! Αὐτὸ συνε-
χιζόταν γιὰ πολὺ καιρό, μέχρι ποὺ κάποιες ἀπὸ τὶς
ἄλλες ὑπηρέτριες τῆς Παντίλλας, ὑποψιασμένες,
παρακολούθησαν τὴ Ματρώνα καὶ κατήγγειλαν
στὴν κυρία τους τὴν ἐνέργειά της αὐτή. Πλησίαζε
δὲ ἐκεῖνες τὶς μέρες ἡ ἰουδαϊκὴ γιορτὴ
τῶν Ἀζύμων. Τὴν ἡμέρα τῆς γιορτῆς
ἡ Παντίλλα, συνοδευόμενη ἀπὸ τὶς
ὑπηρέτριές της, ἔφτασε στὴ συνα-
γωγή. Ἡ Ματρώνα, προσέχοντας νὰ
μὴν τὴ δεῖ κανείς, γιὰ ἀκόμα μιὰ φορὰ
ὀδήγησε τὰ βήματά της μὲ πολλὴ λα-
χτάρα στὸν ναό. Ἐντελῶς ἀπορροφη-
μένη καὶ συνεπαρμένη ἀπὸ τὴν προ-
σευχή της δὲν παρατήρησε ὅτι ἡ ὥρα
πέρασε καὶ ἔτσι ἐπέστρεψε μὲ ἀρκετὴ
καθυστέρηση στὴ συναγωγή. Ἐκεῖ
ὅμως τὴν περίμενε πολὺ θυμωμένη
ἡ Παντίλλα, ποὺ τὴ ρώτησε ἀμέσως
ἂν ἀληθεύει ὅτι εἶναι Χριστιανὴ καὶ
ὅτι κρυφὰ πήγαινε στὴν Ἐκκλησία.
Ἡ Ματρώνα ὁμολόγησε τότε τὴν πί-
στη της στὸν Χριστό. Ἔξαλλη ἡ κυ-
ρία της, ποὺ ἦταν φανατικὴ Ἑβραία,
ἀφοῦ τὴν ἁλυσόδεσε, διέταξε νὰ τὴν
χτυπήσουν μὲ πολλὴ σκληρότητα καὶ
νὰ τὴν κλείσουν στὴ φυλακὴ χωρὶς
τροφὴ καὶ νερό. Ἔπειτα ἀπὸ τρεῖς
ἡμέρες, νωρὶς τὸ πρωί, πῆγε ἡ ἴδια νὰ δεῖ ἂν ἡ Μα-
τρώνα ζεῖ. Μὲ ἔκπληξη εἶδε ὅτι εἶχε ἐλευθερωθεῖ
ἀπὸ τὰ δεσμά της καὶ στεκόταν ἱλαρὴ καὶ γαλήνια
ψάλλοντας καὶ ὑμνώντας τὸν Θεό. Ἡ Παντίλλα,
ποὺ εἶχε συνέλθει ἀπὸ τὴν ὀργή της καὶ ἔχοντας
μετανοιώσει γιὰ τὴ βαναυσότητα μὲ τὴν ὁποία εἶχε
μεταχειριστεῖ τὴ δούλη της, προσπάθησε τώρα μὲ
κολακεῖες καὶ πολὺ δελεαστικὲς ὑποσχέσεις νὰ τὴν
κάνει νὰ ἀρνηθεῖ τὴν πίστη της…
Ἡ μακάρια Ματρώνα ὅμως, ἀκλόνητη, ὁμολό-
19
γησε καὶ πάλι μὲ θάρρος μπροστὰ στὴν κυρία
της, χωρὶς νὰ τῆς κρατᾶ καμιὰ κακία. Εἶχε μέσα
της πράγματι «ἀγάπη ἐκ καθαρᾶς καρδίας καὶ
συνειδήσεως ἀγαθῆς καὶ πίστεως ἀνυποκρίτου»
(Α΄ πρὸς Τιμόθεον, α΄, 5). Ἡ Παντίλλα τότε,
ἀλύγιστη, διέταξε νὰ τὴ μαστιγώσουν ἀλύπητα,
ἀφοῦ τὴ δέσουν σὲ δρύινα ξύλα. Ἡ Ἁγία ὑπέμενε
μὲ καρτερία τοὺς βασανισμοὺς καὶ τὴν ἔλλειψη
τροφῆς γιὰ ἀρκετὲς ἡμέρες καὶ δὲν σταματοῦσε
νὰ προσεύχεται. Πόσο ἐλεύθερο φρόνημα εἶχε
μιὰ ταπεινὴ καὶ ἀσήμαντη δούλη. Ὕστερα,
ἐντελῶς πλέον ἐξαντλημένη καὶ καταπονημένη,
παρέδωσε τὸ πνεῦμα της στὸν Κύριο μέσα στὸ
σκοτεινὸ κελὶ τῆς φυλακῆς, γιὰ νὰ λάβει δίκαια τὸ
μαρτυρικὸ στεφάνι, ποὺ εἶναι λαμπρότερο ἀπὸ
κάθε στέμμα, καὶ γιὰ νὰ συμμετάσχει ἐπάξια
στὴν «τράπεζα τῆς ἀθανασίας» (Ὄρθρος ἑορτῆς,
ᾠδὴ δ΄). Ὅταν ἡ Παντίλλα πληροφορήθηκε τὸ
γεγονός, ἔδωσε ἐντολὴ σὲ κάποιον ποὺ λεγόταν
Στρατόνικος, νὰ τυλίξει τὸ λείψανο τῆς Ἁγίας σὲ
δέρμα καὶ νὰ τὸ ρίξει ἔξω ἀπὸ τὰ τείχη τῆς πόλης.
Τὸ ἱερὸ λείψανό της τὸ παρέλαβαν οἱ Χριστιανοὶ
καὶ τὸ ἐνταφίασαν μὲ εὐλάβεια κοντὰ στὴ Λεω-
φόρο, δηλαδὴ τὴν Ἐγνατία ὀδό. Μετὰ τὸ τέλος
τῶν διωγμῶν, ὁ Ἐπίσκοπος Θεσσαλονίκης Ἀλέ-
ξανδρος πῆρε τὸ σκήνωμα τῆς Μάρτυρος καὶ τὸ
μετέφερε μέσα στὴν πόλη καί, ἀφοῦ ἔκτισε ναό,
τὸ ἀπέθεσε μὲ τιμὲς μέσα σ’ αὐτόν. Τὴν ἐποχὴ
τῆς Φραγκοκρατίας, ὅμως, τὸ σκήνωμα τῆς Ἁγίας
μεταφέρθηκε στὴ Βαρκελώνη καὶ ἐναποτέθηκε σὲ
ναό, ποὺ καταστράφηκε κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ Β’
Παγκοσμίου Πολέμου. Ἀναφέρεται ὅτι ἐκτὸς τῶν
τειχῶν τῆς Θεσσαλονίκης ὑπῆρχε καὶ μονὴ ἀφιε-
ρωμένη στὴν ἁγία Ματρώνα. Ὅπως περιγράφει
ἕνα ἀπὸ τὰ στιχηρὰ τοῦ Ἑσπερινοῦ τῆς γιορτῆς
της, τίποτε δὲν στάθηκε ἐμπόδιο στὴ Ματρώνα νὰ
μιμηθεῖ τὴν ἀνδρεία στάση καὶ τὴ σταθερότητα
τῶν Μαρτύρων: οὔτε τὸ γεγονὸς ὅτι ἦταν δούλη
οὔτε τὸ φύλο της οὔτε τὰ τρομερὰ βασανιστήρια,
διότι ἡ προθυμία τῆς ψυχῆς της ἦταν μεγάλη!
Καὶ στὸν ὄρθρο ἀναφέρεται ὅτι ἡ Θεία Χάρη τῆς
ἔδωσε τὴ γενναιότητα ποὺ θὰ ἐπεδείκνυε ἕνας
ἄνδρας. Τὸ αἶμα της ἔσβησε τὴ φωτιὰ τῆς ἀσέ-
βειας καὶ τῆς θρασύτητας τῶν κυρίων της! Ἡ ζωὴ
τῆς Ἁγίας Ματρώνας εἶναι μιὰ δυνατὴ ἀπόδειξη
τῆς ἐξαγγελίας τοῦ Κυρίου μας, ὅτι, ὅσοι Τὸν ὁμο-
λογήσουν μὲ κάθε τρόπο, θὰ κληρονομήσουν τὴν
οὐράνια Βασιλεία καὶ θὰ τοὺς ὑπερασπιστεῖ καὶ
Ἐκεῖνος μπροστὰ στὸν θρόνο τοῦ Θεοῦ. Ὅπου
βρεθοῦμε, λοιπόν, ἂς μεταδίδουμε μὲ παρρησία
καὶ ἀγάπη τὸ μήνυμα τοῦ Χριστοῦ. Αὐτὸ ζητᾶ
Ἐκεῖνος ἀπὸ μᾶς σήμερα! Μὴν μᾶς φοβίζουν τὰ
σχόλια τοῦ κόσμου καὶ ἡ σκοτεινιὰ τῆς ἐποχῆς!
Ἰδιαίτερα ἐμεῖς οἱ νέοι, ἀγόρια καὶ κορίτσια, μὲ
ὅλες μας τὶς ἰδιότητες, ἂς κάνουμε τὴν καθημερι-
νότητά μας μιὰ συνεχῆ ὁμολογία καὶ δοξολογία
τοῦ Θεοῦ! Ἂς γίνουμε σύγχρονοι Μάρτυρες! Νὰ
παρακαλοῦμε τὴν Ἁγία τοῦ Θεοῦ νὰ πρεσβεύει
πάντα γιὰ ὅλους.
Γνώμην ἀήττητον, Ματρώνα φέρουσα, πίστιν
τὴν ἔνθεον, ἄσυλον ἔσωσας, μὴ δουλωθεῖσα τὴν
ψυχήν, Ἑβραίων τῇ ἀπηνείᾳ ὅθεν ἀριστεύσασα,
καὶ τὸν δόλιον κτείνασα, μυστικῶς νενύμφευσαι, τῷ
Δεσπότῃ τῆς κτίσεως. Αὐτὸν οὖν ἐκτενῶς ἐκδυσώ-
πει, πάσης ἡμᾶς ῥυσθῆναι βλάβης. Ἀπολυτίκιον
Φωτὶ νοητῷ, Ματρῶνα ἀτενίζουσα, εἱρκτῆς
τὴν φρουράν, ὡς θάλαμον λελόγισαι, ἐξ ἧς Μάρ-
τυς ἔδραμες, πρὸς παστάδα πάμφωτον κράζου-
σα· Τῇ σῇ Λόγε θείᾳ στοργῇ, μαστίγων τὴν πεῖραν,
καθυπέστην φαιδρῶς. Κοντάκιον
Οὐδόλως δεδούλωσαι τὴν ψυχὴν, ἀλλ’ ἐλευθε-
ρίᾳ, ἐνδιέπρεψας εὐσεβεῖ, καὶ ἀρρενωθεῖσα, τὴν
φρένα ὦ Ματρῶνα, ἠγώνισαι ἀνδρείως, κατὰ τοῦ
ὄφεως. Μεγαλυνάριον
Τσακτσίρα Μαρίας, νηγπιαγωγοῦ
20
Τὸ παιχνίδι:
ψυχαγωγία καὶ νοητικὴ ἄσκηση
Κουρῆ Ἀναστασίας,
φιλολόγου
Ἡ
λέξη παιχνίδι σημαίνει τὴν ὀργα-
νωμένη ἢ αὐθόρμητη ἀπασχόλη-
ση ἑνὸς ἀτόμου ἢ μιᾶς
ὁμάδας, ποὺ ἀποβλέπει στὴ δι-
ασκέδαση καὶ τὴν ψυχαγωγία.
Σὲ κάθε παιχνίδι συμμετέχει τὸ
σῶμα, ἀλλὰ καὶ τὸ μυαλὸ τοῦ
συμμετέχοντος. Εἶναι τὸ μέσο γιὰ
τὴν ψυχαγωγία τοῦ παιδιοῦ. Τὸ
παιχνίδι συμβάλλει στὴν ἀγωγὴ
καὶ στὴ σωματική, ψυχικὴ καὶ
πνευματικὴ διάπλαση τοῦ παιδι-
οῦ. Μέσα ἀπ’ αὐτὸ γνωρίζει τὸν
ἑαυτό του καὶ τὸν κόσμο γύρω
του. Εἶναι μέσο ἐπικοινωνίας
τόσο μὲ τοὺς συνομηλίκους του,
ὅσο καὶ μὲ τοὺς μεγαλυτέρους.
Μέσα ἀπὸ τὸ παιχνίδι ἀναπτύσ-
σεται ἡ κοινωνικότητα τοῦ παιδι-
οῦ καὶ οἱ ἱκανότητές του.
Τὸ παιχνίδι, μὲ τὴν κατάλ-
ληλη καθοδήγηση ἑνὸς παιδα-
γωγοῦ, διεγείρει τὴ φαντασία,
ἀναπτύσσει τὴν ἐφευρετικότητα
καὶ συμβάλλει στὴ διάπλαση τοῦ
χαρακτήρα τοῦ παιδιοῦ. Πολλὲς ἑρμηνεῖες
ὑπάρχουν γιὰ τὴν προέλευση τοῦ παιχνιδι-
οῦ καὶ τὴν ἱστορική του ἐξέλιξη. Εἶναι σημα-
ντικὸ νὰ τονίσουμε ὅτι ὅμοια καὶ ἀνάλογα
παιχνίδια συναντᾶμε σὲ ὅλους τοὺς λαοὺς
τῆς γῆς. Αὐτὸ ὀφείλεται στὸν κοινωνικό του
χαρακτήρα καὶ τὸν καθοριστικό του ρόλο
στὴ διανοητικὴ καὶ σωματικὴ ἀνάπτυξη τοῦ
παιδιοῦ.
Ὁ Piaget, Σουηδὸς παιδοψυχολόγος καὶ
φιλόσοφος, διακρίνει τρεῖς βασικὲς μορφὲς
παιχνιδιοῦ:
1. Τὸ παιχνίδι ἄσκησης τῆς
αἴσθησης καὶ τῆς νοημοσύνης.
2. Τὸ συμβολικὸ παιχνίδι (π.χ.
τὸ παιδὶ ποὺ παίζει μὲ ἕνα κουτὶ
σπίρτα, τὸ ὁποῖο βλέπει σὰν
αὐτοκίνητο).
3. Τὸ παιχνίδι κανόνων, τὸ ὁποῖο
ὅμως ἀπαιτεῖ ὑψηλότερο βαθμὸ
προσαρμογῆς.
Τὸ παιδικό-ὁμαδικὸ παιχνίδι
ἀπαιτεῖ συνήθως κίνηση καὶ διεκδί-
κηση. Δίνει χαρὰ καὶ ψυχικὴ πληρό-
τητα. Κάνει τὰ παιδιὰ νὰ ἐπινοοῦν
διεξόδους καὶ νὰ ἀναζητοῦν δημι-
ουργικὲς παρεμβάσεις. Ἐπιλέγουν
τοὺς συμπαῖκτες τους καὶ μαθαί-
νουν νὰ ἀντιμετωπίζουν τοὺς φό-
βους τους.
Πολὺ σημαντικὴ εἶναι ἡ παρέμ-
βαση καὶ ἡ καθοδήγηση τῶν γονέων
καὶ τῶν παιδαγωγῶν. Ἂν ἡ διαπαι-
δαγώγηση ποὺ ἀσκοῦν στὸ παιδὶ
εἶναι σωστὴ καὶ στηρίζεται στὴν
ἀγάπη, στὴν κατανόηση καὶ σ’ ὅ,τι πρε-
σβεύει ἡ ἑλληνορθόδοξη παράδοση, τότε
τὸ παιδὶ θὰ ἀποκτήσει ἀπὸ μικρὴ ἡλικία
σωστὲς σχέσεις μὲ τοὺς συνομηλίκους του
καὶ θὰ δέχεται τὴν αὐθεντία τῶν γονέων καὶ
τῶν παιδαγωγῶν του.
Οἰκογένεια, μιὰ γωνιὰ τοῦ παραδείσου
21
Βοηθάω...
καὶ θὰ βοηθηθῶ!
Ὀρφανίδου Παρθένας,
φοιτήτριας
Ἐ
γωισμός, πονηριά, ψέμα, ὑποκρισία,
εἶναι μόνο μερικὰ ἀπὸ τὰ δυσάρεστα
χαρακτηριστικά τοῦ σύγ-
χρονου βίου. Στὴ σύγχρονη κοι-
νωνία μας συναντᾶ κανεὶς ἀνθρώ-
πους ποὺ μετὰ βίας ἐπιβιώνουν
κι ἀπὸ τὴν ἄλλη ἀνθρώπους ποὺ
τὰ ἔχουν ὅλα στὰ πόδια τους,
παρατηρεῖ ἀνθρώπους νὰ ἀπο-
κτοῦν ὑλικὴ εὐμάρεια καὶ ἰσχὺ
«πατώντας» πάνω σὲ ἄλλους ,
ἀλλὰ  καὶ ἀνθρώπους ποὺ προ-
σπαθοῦν μὲ νύχια καὶ μὲ δόντια
νὰ ξεπεράσουν τὴν κάθε δυσκο-
λία ἠθικὰ καὶ τίμια.
Τὸ θέμα ὅμως εἶναι πὼς ὅ,τι
πράττει  ὁ καθένας ἀπό μᾶς,
αὐτὸ πρῶτο ἀπ’ὅλα ἐπιδρᾶ στὴν
δική μας ψυχὴ καὶ πὼς τὴν εὐθύ-
νη γιὰ τὴν προσωπικὴ  εἰρήνη καὶ
σωτηρία ὀφείλουμε νὰ τὴν ἀπο-
ζητοῦμε   ἀποκλειστικὰ σχεδὸν
στὸν ἑαυτό μας. Δὲν ἔχει οὐσία
νὰ ἀσκοῦμε κριτική, νὰ ζηλεύου-
με, νὰ φθονοῦμε, μὰ καὶ πολλὲς
φορὲς νὰ προσπαθοῦμε νὰ ἀντιγράψουμε
τὸν διπλανὸ ἢ ἀκόμα καὶ νὰ ἐπιδιώκουμε
νὰ καταστρέψουμε κάτι οὐσιαστικὰ ὡραῖο.
Σὲ κάθε πρόκληση τῆς ζωῆς καλὸ εἶναι νὰ
ἀφήνουμε τὸ προσωπικό μας στίγμα, νὰ δη-
μιουργοῦμε τὴ δική μας «ὀμορφιὰ» μὲ εἰλι-
κρίνεια καὶ ἐντιμότητα.
Ἀρκεῖ καθένας ἀπὸ ἐμᾶς νὰ προσπαθεῖ,
νὰ ἐνδιαφέρεται, νὰ προστατεύει-καὶ ὅλα
αὐτὰ ὡς ἀκόλουθα τῆς ἀγάπης –τὸν ἑαυ-
τό του, τὴν οἰκογένειά του, τὴν πατρίδα
του, τοὺς ἀνθρώπους ποὺ ἔχει δίπλα του,
ἀλλὰ καὶ ἀγνώστους! Ὑπάρχουν
ἄνθρωποι ποὺ κατὰ κάποιο τρό-
πο θὰ βοηθηθοῦν ἁπλὰ μόνο
ἂν τοὺς ἀκούσουμε, ἂν λάβουν
μία ἐνθαρρυντικὴ κουβέντα ἀπὸ
ἐμᾶς. Φτάνει νὰ θέλουμε  νὰ βοη-
θήσουμε καὶ ἂς τὸ κάνουμε χωρὶς
ἐνδοιασμούς, ἂν ὁ ἄλλος ἔχει
πραγματικὰ τὴν τάδε ὑλικὴ ἢ ψυ-
χικὴ ἀνάγκη. Οὔτε νὰ διστάσουμε
νὰ σταθοῦμε στὸν διπλανό μας,
ἐπειδὴ δὲν ἔχουμε κάτι συγκεκρι-
μένο νὰ τοῦ προσφέρουμε. Ἔχει
ὁ Θεός! Ἔτσι θὰ βοηθήσουμε καὶ
θὰ βοηθηθοῦμε, αὐτὰ εἶναι ἀλλη-
λένδετα. Πόσοι συνάνθρωποί μας
ἐξάλλου ἔχουν τὰ πάντα ἀλλὰ
δὲν ἔχουν ἕναν ἄνθρωπο δίπλα
τους;
Ἂς βοηθᾶ ὁ καθένας ἀπὸ
ἐμᾶς μὲ ἁπλότητα καὶ χαρά,
δίχως νὰ σκεφτόμαστε τί ἰσχύει
ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά. Ἐμεῖς ἂς
κάνουμε αὐτὸ ποὺ θέλουμε νὰ κάνουμε καὶ
ἂν ὁ ἄλλος ἔχει σκοπὸ ἁπλὰ καὶ μόνο νὰ
τὸ ἐκμεταλλευτεῖ, θὰ τὸν φωτίσει ὁ Θεὸς νὰ
μάθει νὰ καταλάβει καὶ νὰ ἐκτιμήσει. Δὲν
ἀξίζει γιὰ κανένα λόγο –συχνὰ ὑπεροπτικὸ ἢ
ἐγωιστικὸ-γιὰ καμιὰ ἀμφιβολία νὰ ἀφήνουμε
τὸν διπλανό μας...
Οἰκογένεια, μιὰ γωνιὰ τοῦ παραδείσου
22
«Ἡ χρι­στια­νι­κή συ­ζυ­γί­α»
Ἁ­γί­ου Ἰ­ω­άν­νου Χρυ­σο­στό­μου
Ἕ
­να συ­νε­τό κο­ρί­τσι, ποὺ ζεῖ μέ εὐ­σέ­
βει­α, ἀ­ξί­ζει ὅ­σο ὅ­λη ἡ οἰ­κου­μέ­νη. Γι’
αὐ­τό σ’ ἀ­γά­πη­σα, σ’ ἀ­γα­πῶ καί πά­νω
ἀπ’ τή ζω­ή μου σέ βά­ζω. Τί­πο­τα δέν εἶ­ναι ἡ
πα­ροῦ­σα ζω­ή. Προ­σεύ­χο­μαι, λοι­πόν, καί πα­
ρα­κα­λῶ τόν Θε­ό καί κά­νω ὅ,­τι μπο­ρῶ γιά ν’
ἀ­ξι­ω­θοῦ­με τή ζω­ή μας ἔ­τσι νά τήν πε­ρά­σου­με,
ὥ­στε καί στή Βα­σι­λεί­α τῶν Οὐ­ρα­νῶν νά εἴ­μα­
στε μα­ζί. Για­τί ἡ πα­ροῦ­σα ζω­ή καί σύν­το­μη καί
προ­σω­ρι­νή εἶ­ναι· ἄν ὅ­μως ἀ­ξι­ω­θοῦ­με νά τήν
πε­ρά­σου­με εὐ­α­ρε­στών­τας τὸν Θε­ό, καί μα­ζί
καί μέ τὸν Χρι­στό θά εἴ­μα­στε αἰ­ώ­νι­α, μέ­σα σέ
ἀ­πε­ρί­γρα­πτη εὐ­φρο­σύ­νη.
Έγώ πά­νω ἀπ’ ὅ­λα βά­ζω τήν ἀ­γά­πή μου
γιά σέ­να, καί τί­πο­τα δέν θά μοῦ εἶ­ναι τό­σο
δυ­σά­ρε­στο καί βα­ρύ ὅ­σο τό νά τά χά­σω καί
πάμ­φτω­χος νά γί­νω καί σέ με­γά­λο κίν­δυ­νο νά
βρε­θῶ καί ὁ,­τι­δή­πο­τε νά πά­θω, ὅ­λα ὑ­πο­φερ­τά
καί ἀ­νε­κτά θά μοῦ εἶ­ναι, φτά­νει οἱ σχέ­σεις μου
μα­ζί σου νά εἶ­ναι κα­λές. Εἶ­ναι ὅ­μως ἀ­νάγ­κη νά
κά­νεις κι ἐ­σύ τά ἴ­δια. Ὁ Θε­ός θέ­λει νά εἴ­μα­στε
δε­μέ­νοι ἀ­μοι­βαῖ­α καί ἀ­δι­ά­σπα­στα μέ τον δε­
σμό τῆς ἀ­γά­πης. Ἄ­κου τί λέ­ει ἡ Γρα­φή: “Θά
ἐγ­κα­τα­λεί­ψει ὁ ἄν­δρας τόν πα­τέ­ρα του καί τή
μη­τέ­ρα του, γιά νά ζή­σει μα­ζί μέ τή γυ­ναί­κα
του”. Ἄς μήν ἔ­χου­με, λοι­πόν, κα­μι­ά μι­κρό­ψυ­
χη πρό­φα­ση. Δέν πᾶν’ νά χα­θοῦν τά χρή­μα­τα,
οἱ ὑ­πη­ρέ­τες καί οἱ τι­μές! Ἐ­γώ πά­νω ἀπ’ ὅ­λα
βά­ζω τήν ἀ­γά­πη μου γιά σέ­να».
Ἀ­πό πό­σα πλού­τη, ἀ­πό πό­σους θη­σαυ­
ρούς δέν θά εἶ­ναι πο­θει­νό­τε­ρα τά λό­γι­α τοῦ­τα
στή γυ­ναί­κα! Νά τῆς λές ὅ­τι τήν ἀ­γα­πᾶς, χω­
ρίς νά φο­βᾶ­σαι μή­πως κά­πο­τε τό πά­ρει πά­νω
της καί τό ἐκ­με­ταλ­λευ­θεῖ. Οἱ ἄ­σε­μνες γυ­ναῖ­κες,
ποὺ πη­γαί­νουν μέ τόν ἕ­να καί μέ τόν ἄλ­λο εἶ­
ναι φυ­σι­κό νά τό παίρ­νουν ἐ­πά­νω τους μέ τέ­
τοια λό­γι­α. Μιὰ κα­λή κο­πέ­λα, ὅ­μως, ὄ­χι μό­νο
δέν θά ξι­πα­στεῖ, ἀλ­λά καί θά τα­πει­νω­θεῖ. Δεῖ­ξε
μά­λι­στα ὅ­τι σοῦ ἀ­ρέ­σει πο­λύ νά μέ­νεις μα­ζί
της, ὅ­τι προ­τι­μᾶς νά μέ­νεις στό σπί­τι γιά χά­ρη
της, πα­ρά νά βρί­σκε­σαι μέ τούς φί­λους σου.
Νά τήν τι­μᾶς πε­ρισ­σό­τε­ρο ἀ­πό τούς φί­
λους σου, πε­ρισ­σό­τε­ρο ἀ­κό­μα κι ἀ­πό τά παι­
διά σας. Καί αὐ­τά γιά χά­ρη της νά τ’ ἀ­γα­πᾶς.
Ἄν κά­νει κά­τι κα­λό, νά τήν παι­νεύ­εις καί νά τή
θαυ­μά­ζεις. Ἄν πέ­σει σέ κά­ποιο σφάλ­μα, νά τή
συμ­βου­λεύ­εις καί νά τή δι­ορ­θώ­νεις μέ κα­λό
τρό­πο. Προ­σευ­χές κοι­νές νά κά­νε­τε. Στόν νά­ο
νά ἐκ­κλη­σι­ά­ζε­στε καί οἱ δύ­ο. Ἄν τύ­χει νά σᾶς
βρεῖ φτώ­χεια, θύ­μι­σε στή γυ­ναί­κα σου πὼς οἱ
κο­ρυ­φαῖ­οι ἅ­γι­οι ἀ­πό­στο­λοι Πέ­τρος καί Παῦ­
λος, ποὺ εἶ­ναι ἀ­νώ­τε­ροι ἀπ’ ὅ­λους τοὺς βα­σι­
λιά­δες καί τούς πλου­σί­ους, πέ­ρα­σαν τή ζω­ή
τους μέ πεί­να καί δί­ψα. Δί­δα­ξέ την ὅ­τι κα­μι­ά
συμ­φο­ρά τοῦ βί­ου δέν εἶ­ναι φο­βε­ρή, πα­ρά μό­
νο ἡ ἐ­ναν­τί­ω­ση στόν Θε­ό καί τό θέ­λη­μά Του.
Ἄν ἔ­τσι πο­ρεύ­ε­σαι στόν γά­μο σου καί τέ­
τοια δι­δά­σκεις τή γυ­ναί­κα σου, δέν θά εἶ­σαι
κα­τώ­τε­ρος ἀ­πό ἕ­ναν μο­να­χό. Καί ἄν θέ­λεις νά
προ­σφέ­ρεις γεύ­μα­τα καί νά κά­νεις συμ­πό­σι­α,
μήν κα­λέ­σεις ἄν­θρω­πο ἄ­σε­μνο καί ἀ­νή­θι­κο.
Βρές ἕ­ναν ἅ­γι­ο φτω­χό, πού, μπαί­νον­τας στό
σπί­τι σου, θά φέ­ρει μέ­σα ὅ­λη τήν εὐ­λο­γί­α τοῦ
Θε­οῦ, καί αὐ­τόν κά­λε­σε.
Νά πῶ καί κά­τι ἄλ­λο; Κα­νείς ἄς μήν κά­νει
τό λά­θος νά πά­ρει γυ­ναί­κα πλου­σι­ό­τε­ρη ἀπ’
αὐ­τόν. Φτω­χό­τε­ρη νά πά­ρει. Για­τί ἡ πλου­σι­
ό­τε­ρη, μπαί­νον­τας στό σπί­τι, θά δη­μι­ουρ­γή­
σει δυ­σά­ρε­στες συν­θῆ­κες. Μέ τόν ἀ­έ­ρα τοῦ
πλού­του της, θά μι­λά­ει ἄ­σχη­μα, θά ἀ­παι­τεῖ
πολ­λά, θά σπα­τα­λά­ει ἄ­σκο­πα. Κι ἄν τολ­μή­σει
ὁ ἄν­δρας της νά τῆς πεῖ κα­μι­ά κου­βέν­τα, θά
τοῦ ἀ­παν­τή­σει μέ ἀ­ναί­δει­α: “Δέν ξο­δεύ­ω ἀ­πό
τά δι­κά σου, ἀλλ’ ἀ­πό τά δι­κά μου!”.
Οἰκογένεια, μιὰ γωνιὰ τοῦ παραδείσου
23
Τί λές, κυ­ρά μου; Τά δι­κά σου; Ποιά δι­κά
σου; Ὑ­πάρ­χει πι­ό αἰ­σχρός λό­γος ἀπ’ αὐ­τόν;
Τώ­ρα, ποὺ παν­τρεύ­τη­κες, δέν ἔ­χεις σῶ­μα δι­κό
σου, καί ἔ­χεις χρή­μα­τα δι­κά σου; Μι­ά σάρ­κα,
ἕ­νας ἄν­θρω­πος ἔ­χε­τε γί­νει μέ τόν γά­μο ἐ­σύ καί
ὁ ἄν­δρας σου, καί λές ἀ­κό­μα “τά δι­κά μου”;
Τόν κα­τα­ρα­μέ­νο καί ἀ­παί­σι­ο αὐ­τόν λό­γο τόν
ἔ­βα­λε ὁ διά­βο­λος στόν κό­σμο. Ὅ­λα ὅ­σα εἶ­ναι
ἀ­ναγ­καῖ­α στή ζω­ή, μᾶς τά ἔ­κα­νε κοι­νά ὁ Θε­ός.
Κα­νείς δέν μπο­ρεῖ νά πεῖ “τό δι­κό μου φῶ­ς”
, ὁ δι­κός μου ἥ­λι­ο­ς”,
“τό δι­κό μου νε­ρό”.
Ὅ­λα εἶ­ναι κοι­νά, καί
τά χρή­μα­τα νά μήν
εἶ­ναι κοι­νά; Ἄχ, αὐ­τή
ἡ φι­λαρ­γυ­ρί­α! Νά χα­
θοῦν χί­λι­ες φο­ρές τά
χρή­μα­τα· ἤ μᾶλ­λον
ὄ­χι τά χρή­μα­τα, ἀλ­λά
ἡ νο­ο­τρο­πί­α ἐ­κεί­νων
ποὺ δέν ξέ­ρουν νά τά
με­τα­χει­ρι­στοῦν σω­
στά τά χρή­μα­τα καί
τά προ­τι­μοῦν ἀπ’ ὅ­λα
τ’ ἄλ­λα πράγ­μα­τα.
Καί αὐ­τά νά δι­δά­
σκεις τή γυ­ναί­κα σου,
μέ πολ­λή ὅ­μως χά­
ρη. Αὐ­τή κα­θε­αυ­τή
ἡ συμ­βου­λή γιά τήν
ἀ­ρε­τή εἶ­ναι βα­ρει­ά
καί δύ­σπε­πτη, γι’ αὐ­
τό πρέ­πει νά δί­νε­ται
μέ τρό­πο εὐ­χά­ρι­στο.
Τοῦ­το πά­νω ἀπ’ ὅ­λα
νά ξε­ρι­ζώ­σεις ἀ­πό τήν
ψυ­χή της, τό “δι­κό μου” καί τό “δι­κό σου”. Κι
ἄν πο­τέ σοῦ πεῖ, “τά δι­κά μου”, ἀ­πάν­τη­σέ της:
Ποιά εἶ­ναι τά δι­κά σου; Για­τί δέν τά ξέ­ρω. Ἐ­γώ
τί­πο­τα δέν ἔ­χω δι­κό μου. Πῶς, λοι­πόν, λές “τά
δι­κά μου”, ἀ­φοῦ ὅ­λα εἶ­ναι δι­κά σου;”. Χά­ρι­σέ
τής τα ὅ­λα. Αὐ­τό δέν κά­νου­με καί μέ τά παι­
διά; Ὅ­ταν ἁρ­πά­ξουν κά­τι ποὺ κρα­τᾶ­με καί με­
τά θε­λή­σουν νά πά­ρουν καί ἄλ­λο, τούς λέ­με μέ
συγ­κα­τά­βα­ση: “Ναί, καί τοῦ­το δι­κό σου εἶ­ναι
καί ἐ­κεῖ­νο δι­κό σου εἶναι”. Ἔ­τσι νά κά­νεις καί
στήν πε­ρί­πτω­ση τῆς γυ­ναί­κας, για­τί ἔ­χει μυα­λό
παι­διά­στι­κο. Σοῦ εἶ­πε, “τά δι­κά μου”; Πές της,
“ὅ­λα δι­κά σου εἶ­ναι, καί ἐ­γώ δι­κός σου”. Δέν εἶ­
ναι λό­γι­α κο­λα­κευ­τι­κά, ἀλ­λά λό­γι­α συ­νε­τά. Μ’
αὐ­τόν τόν τρό­πο θά μπο­ρέ­σεις νά χα­λα­ρώ­σεις
τόν θυ­μό της καί νά σβή­σεις τήν ἀ­θυ­μί­α της.
Λέ­γε της, λοι­πόν: “Κι ἐ­γώ δι­κός σου!”.
Αὐ­τό, ἄλ­λω­στε, τό ἄ­φη­σε καί σάν ἐν­το­λή
ὁ ἀ­πό­στο­λος Παῦ­λος: “Ὁ ἄν­δρας δέν ἐ­ξου­
σι­ά­ζει τό σῶ­μα του ὁ ἴ­διος, ἀλ­λά ἡ γυ­ναί­κα
του” (Α΄Κορ. 7, 4). Ἄν δέν ἐ­ξου­σι­ά­ζω τό σῶ­μα
μου ἐ­γώ, ἀλ­λά ἐ­σύ, πο­λύ πε­ρισσ­σό­τε­ρο δέν εἶ­
μαι κύ­ρι­ος τῶν χρη­μά­των. Αὐ­τά λέ­γον­τας, τήν
ἠ­ρέ­μη­σες, δού­λα σου
τήν ἔ­κα­νες, σφι­χτά τήν
ἔ­δε­σες, μά καί τόν διά­
βο­λο ντρό­πι­α­σες.
Καί πο­τέ νά μήν
τῆς μι­λᾶς στε­γνά καί
μέ ψυ­χρό­τη­τα, ἀλ­λά
μέ τρό­πο γλυ­κό, μέ τι­
μή καί μέ πολ­λή ἀ­γά­
πη. Ἄν τήν τι­μᾶς ἐ­σύ,
δέν θά ἔ­χει ἀ­νάγ­κη
ἀ­πό τήν τι­μή τῶν ἄλ­
λων.
Νά τή βά­ζεις πά­
νω ἀπ’ ὅ­λους, νά τήν
κα­λο­πιά­νεις, νά τήν
παι­νεύ­εις. Ἔ­τσι δέν θά
προ­σέ­χει πα­ρά μό­νο
ἐ­σέ­να. Βά­λε στήν ψυ­
χή της τόν φό­βο τοῦ
Θε­οῦ, καί ὅ­λα τ’ ἄλ­λα
θά τρέ­ξουν ἄ­φθο­να
σάν ἀ­πό πη­γή. Τό σπί­
τι θά γε­μί­σει μέ ἀ­να­
ρίθ­μη­τα ἀ­γα­θά. Ὅ­ταν
ζη­τᾶ­τε τά ἄ­φθαρ­τα,
θά σᾶς ἔρ­θουν καί τά φθαρ­τά. “Ζητᾶτε πρῶ­τα
ἀπ’ ὅ­λα τή Βα­σι­λεί­α τοῦ Θε­οῦ, καί ὅ­λα αὐ­τά
θ’ ἀ­κο­λου­θή­σου­ν” (Ματθ. 6, 33).
Ἄν ἔ­τσι ζεῖ­τε, καί παι­διά κα­λά θ’ ἀ­πο­κτή­
σε­τε καί εὐ­ά­ρε­στοι στόν Θε­ό θά γί­νε­τε καί τά
αἰ­ώ­νι­α ἀ­γα­θά θά κλη­ρο­νο­μή­σε­τε μέ τή χά­ρη
καί τή φι­λαν­θρω­πί­α τοῦ Κυ­ρί­ου μας.
Τέ­λος καί τῷ Θε­ῷ δό­ξα!
Ἀ­πό τό βι­βλί­ο «ΘΕΜΑΤΑ ΖΩΗΣ»
Ὁ­μι­λί­ες τοῦ ἁ­γί­ου Ἰ­ω­άν­νου τοῦ Χρυ­σο­στό­μου, τ. Α΄,
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ ΩΡΩΠΟΣ ΑΤΤΙΚΗ
24
Ἱερὰ Μονὴ
Ὁσίου Παταπίου
Ἡ
Ἱερὰ Μονὴ τοῦ Ὁσίου
Παταπίου στὰ Γεράνεια
Ὄρη, ἀπέχει 14 χιλιόμε-
τρα ἀπὸ τὸ Λουτράκι καὶ ἀνήκει
στὴν Ἱερὰ Μητρόπολη Κορίνθου,
Σικυῶνος, Ζεμένου, Ταρσοῦ καὶ
Πολυφέγγους. Ἡ Μονὴ ἔχει κτι-
σθεῖ σὲ μία πλαγιὰ τῆς κορυφῆς
σὲ ὕψος 650 μέτρων γύρω ἀπὸ
ἕνα μικρὸ σπήλαιο τὸ ὁποῖο χρη-
σιμοποιοῦταν ἀρχικὰ σὰν ἀσκη-
τήριο ἐνῷ στὴν συνέχεια μὲ τὴν
φροντίδα κληρικῶν καὶ λαϊκῶν
ἔλαβε τὴ μορφὴ ναϋδρίου. Μέσα
στὸ σπήλαιο καὶ στὰ δυτικὰ κοι-
λώματά του, ἀπεκαλύφθη ἄθικτο
καὶ ὁλόσωμο τὸ χαριτόβρυτο λεί-
ψανο τοῦ ὁσίου Παταπίου.   
 
Ὁ ὁσιος Πατάπιος (380-450
μ.χ.) γεννήθηκε στὴν Αἴγυπτο
ἀπὸ εὐσεβεῖς χριστιανοὺς γονεῖς.
Πληροφορίες γιὰ τὸν βίο του δί-
νουν ὁ Συμεὼν ὁ Μεταφραστὴς
καὶ ὁ ὑμνολόγος ἅγιος Ἀνδρέ-
ας Κρήτης. Μὲ τὴν ὁλοκλήρωση
Σβίλλια Διονυσίου
Ἑλληνομνημοσύνη
25
τῆς ἐγκύκλιας μόρφωσής του, ἀκολούθησε
ἄλλους ἀσκητὲς στὴν ἔρημο βιώνοντας τὴν
ἁγνότητα, τὴν ὑπακοὴ καὶ τὴν ἀκτημοσύνη
ἀποκτώντας ταυτόχρονα καὶ φήμη σοφοῦ
γέροντα, προσελκύοντας κοντὰ του πλήθη
λαϊκῶν καὶ μοναχῶν. Προκειμένου νὰ συνε-
χίσει τὴν ἀσκητικὴ ζωή του, ἀναγκάστηκε
νὰ φύγει γιὰ τὴν Κωνσταντινούπολη καὶ νὰ
ἐγκατασταθεῖ στὶς Βλαχέρνες στὸν Κεράτιο
κόλπο. Λόγῳ τῆς ἀρετῆς του συγκεντρώθηκαν
γύρω του ἀρκετοὶ μοναχοὶ καὶ συγκροτήθηκε
τὸ κοινόβιο τῆς Μονῆς τῶν Αἰγυπτίων ἡ ὁποία
ἔγινε ἰδιαίτερα γνωστὴ λόγῳ τῶν θαυμάτων
τοῦ ὁσίου Παταπίου. Μετὰ τὸ ὁσιακὸ τέλος
του τὸ τίμιο σκήνωμα παρέμεινε ἀλώβητο
στὸν χρόνο καὶ πιθανότατα μεταφέρθηκε
στὴν Κωνσταντινούπολη. 
Ὁ ἅγιος Συμεὼν ὁ Μεταφραστὴς καὶ ὁ
ὑμνολόγος ἅγιος Ἀνδρέας Κρήτης ἀναφέ-
ρουν ὅτι ὁ ὅσιος Πατάπιος κοιμήθηκε εἰρη-
Πατριδογνωσία
Τὸ τίμιο λείψανο τοῦ ὁσίου Παταπίου.
26
νικὰ σὲ βαθιὰ γηρατειὰ καὶ ἐνταφιάστηκε
στὸν ναὸ τοῦ Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου στὴν
Κωνσταντινούπολη. Ὑποστηρίζεται ὅτι μετα-
γενέστερα τοῦ Ι΄αἰώνα καὶ κατὰ τοὺς πρώ-
τους χρόνους μετὰ τὴν Ἅλωση τῆς Πόλης,
εὐσεβεῖς μοναχοὶ μετέφεραν τὸ ἅγιο λείψα-
νο καὶ τὸ τοποθέτησαν στὸ ἀσκητήριο τῶν
Γερανείων.
Ἕνα στοιχεῖο ποὺ ἐνισχύει καὶ τὴν ἄπο-
ψη αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπεικόνιση τῆς ἁγίας Ὑπο-
μονῆς στὸ τέμπλο, ἡ ὁποία πρὶν γίνει μοναχὴ
ὑπῆρξε αὐτοκράτειρα καὶ λέγεται ὅτι ἦταν
σύζυγος τοῦ Μανουὴλ Β’ Παλαιολόγου.
Εἶναι λοιπὸν πολὺ πιθανὸ ἄνθρωποι τῆς ὁσί-
ας Ὑπομονῆς καὶ πρώην ἀνακτορικοὶ φεύγο-
ντας κρυφὰ ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη, νὰ
μετέφεραν στὰ Γεράνεια τὸ ἱερὸ λείψανο καὶ
νὰ ἵδρυσαν ἐκεῖ τὸ ἀσκητήριο στὸ ὁποῖο καὶ
κρυβόντουσαν ἀπὸ τὸν φόβο τῶν Τούρκων.
Ἀφορμὴ γιὰ τὴν ἀποκάλυψη τοῦ τιμίου
λειψάνου τοῦ ὁσίου Παταπίου στάθηκε τὸ
ὕψος τοῦ ἱερέα Κωνσταντίνου Σουνάκη, ὁ
ὁποῖος ἐπισκεπτόμενος συχνὰ τὸ ἀσκητήριο,
ὅταν λειτουργοῦσε, ἦταν ὑποχρεωμένος νὰ
σκύβει διότι τὸ σπήλαιο ἦταν χαμηλό. Ἔτσι
τὸ 1904 ζήτησε ἀπὸ τὸν μαρμαρὰ Βασίλειο
Πρωτόπαπα ἀπὸ τὸ Λουτράκι, νὰ σκάψει
καὶ νὰ διευρύνει τὸ σπήλαιο πρὸς  ὅλες τὶς
πλευρές.
Στὴν δυτικὴ πλευρά, μέσα σὲ κρύπτη,
ἀποκαλύφθηκε τὸ ἅγιο λείψανο ὁλόσωμο. Τὸ
σκήνωμα στηριζόταν σὲ κέδρινη βάση πρὸς
τὸ κεφάλι καὶ μαρμάρινη πρὸς τὰ πόδια καὶ
καλυπτόταν μὲ σειρὰ ἀπὸ κεραμίδια.
Τὴν ταυτότητα τοῦ λειψάνου μαρτυ-
ροῦσε δερμάτινη μεμβράνη στὴν ὁποία ἦταν
γραμμένο τὸ ὄνομα τοῦ ὁσίου Παταπίου.
  
Τὸν Αὔγουστο τοῦ 1952 ἐγκαταστάθηκε
ἡ πρώτη μοναχὴ καὶ ἄρχισε ἀνεπίσημα ἡ λει-
Ἑλληνομνημοσύνη
27
τουργία τῆς Μονῆς. Οἱ χριστιανοὶ τῆς Κο-
ρινθίας περιέβαλαν τὸ μοναστήρι μὲ ἀγάπη
καὶ σεβασμὸ καὶ βοήθησαν στὴν λειτουργία
τῆς Μονῆς ὅπου κυριαρχοῦσαν ὁ κόπος καὶ
ὁ μόχθος τῶν μοναζουσῶν.
Ἀπὸ τότε ἡ Μονὴ λειτουργεῖ ὡς κοινοβι-
ακὸ Μοναστήρι καὶ ἁπλώνεται γύρω ἀπὸ τὸ
σπήλαιο-ναὸ ὅπου φυλάσσεται καὶ τὸ ἅγιο
λείψανο.
 
   Ἡ Μονὴ περιλαμβάνει τὸ Καθολικὸ
πρὸς τιμὴν τῆς Κοιμήσεως τῆς ὑπεραγίας
Θεοτόκου σὲ βυζαντινὸ ρυθμό, τὸ ναΰδριο
τῆς Ἁγίας Τριάδος στὸν χῶρο ποὺ περικλεί-
ουν τὰ κελιὰ καὶ ὁ ναὸς τῆς ὁσίας Μαρί-
ας τῆς Αἰγυπτίας, νεκροταφειακός, ἐκτός
τοῦ περιβόλου τῆς Μονῆς, ἐξυπηρετοῦν
τὶς λατρευτικὲς ἀνάγκες  τῶν μοναχῶν καὶ
προσκυνητῶν.
  Τὰ πολλὰ καὶ ἐξακριβωμένα θαύματα
τοῦ ὁσίου Παταπίου καθὼς καὶ ἡ μοναδικὴ
τοποθεσία του, συντελοῦν ὥστε πολλοὶ προ-
σκυνητὲς νὰ καταφεύγουν στὴν Ἱερὰ Μονὴ
τοῦ Ὁσίου Παταπίου γιὰ νὰ προσκυνήσουν
τὸ τίμιο λείψανό του καὶ νὰ βιώσουν, ἔστω
καὶ λίγο, τοὺς καρποὺς τῆς πνευματικῆς συ-
ναναστροφῆς μὲ τὶς ἀδελφὲς μοναχές.
Πλὴν  τοῦ τιμίου σκηνώματος τοῦ ὁσίου
Παταπίου, ἡ Μονὴ ἔχει ἀποθησαυρισμέ-
να καὶ λείψανα (τμῆμα σιαγόνας) τοῦ ἁγί-
ου Νίκωνος καθὼς καὶ τὴν κάρα τῆς ἁγίας
Ὑπομονῆς.
Ἡ Μονὴ τιμᾶ τὴ μνήμη τοῦ Ἁγίου στὶς 8
Δεκεμβρίου.
 
Ὅσιε τοῦ Θεοῦ πρέσβευε ὑπὲρ ἡμῶν.
  
Πατριδογνωσία
28
Μάρκος Μπότσαρης
Διονυσίου Κοκκίνου,
ἱστορικοῦ
Ε
ἶναι στιγμαί, πράγματι, κατὰ τὰς ὁποί-
ας ὁ ἱστορικὸς εἰς τὸ βαρὺ καὶ ξηρὸν
ἔργον του θὰ ἤθελε νὰ γίνη διὰ μιὰν
σελίδα ποιητής. Νὰ δώση μὲ τὴν συγκίνη-
σίν του ζωὴν εἰς τὴν εἰκόνα ἑνὸς ὑπέροχου
ἀνδρός, ποὺ συναντᾶ μεταξὺ τοῦ δρῶντος
πλήθους, τοῦ κινουμένου εἰς τὸν δρόμον
τῶν ἱστορουμένων ἀνθρωπίνων πράξεων,
τῶν γεμάτων ἀπὸ ἀντιθέσεις, ἀπὸ λαμπρὰς
ἐνεργείας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν ἀντίδρασιν
καὶ τὰς θλιβερὰς κινήσεις τῶν ἐνστίκτων,
τῶν πιεζομένων ἢ παρωθουμένων ἐκ τοῦ
ζωικοῦ ἀνταγωνισμοῦ. Αὐτὸν τὸν ὑψηλὸν
πόθον καὶ τὴν ψυχικὴν ἀνάτασιν προκαλεῖ
ἡ μορφὴ τοῦ Μάρκου Μπότσαρη. Λάμπει
ἀπὸ ἀρετὴ καὶ ἡρωισμόν.
Ἐγεννήθη καὶ ἐξετράφη εἰς τὴν φω-
λεὰν τῶν ἀετῶν τῆς Ἠπείρου, τέκνον τῆς
ἐνδόξου ἤδη φάρας τῶν Μποτσαραίων,
ἀναγόντων τὴν καταγωγήν των εἰς ὑπερη-
φάνους πολεμιστὰς τῆς στρατιᾶς τοῦ Σκε-
ντέρμπεη, οἱ ὁποῖοι διὰ νὰ διατηρήσουν
τὴν ἀνεξαρτησίαν των κατέφυγαν εἰς τοὺς
ἐντεῦθεν τῶν Ἰωαννίνων ἀπροσπελάστους
βράχους καὶ ἔκτισαν τὸ Σοῦλι. Υἱὸς τοῦ
Κίτσου Μπότσαρη, ἔζησεν ἔφηβος εἰς τὴν
Κέρκυραν τὴν δραματικὴν προσφυγικὴν
ζωὴν καὶ πολὺ νέος ὑπηρέτησεν ὡς ὑπαξι-
ωματικὸς εἰς τὸ συσταθὲν ὑπὸ τῶν Γάλλων
ἀλβανικὸν τάγμα τῆς Ἑπτανήσου, ὅπου ὁ
πατέρας του εἶχε τὸν βαθμὸν ταγματάρ-
χου. Ἐκεῖ ἔλαβε στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν,
ἐπικοινώνησε μὲ σημαντικοὺς Ἕλληνας,
ἀνέπτυξεν ὁμιλῶν τὰ ὀλίγα γράμματα ποὺ
τοῦ εἶχε διδάξει ὁ περίφημος Σαμουήλ,
ἔμαθε νὰ συνεννοῆται ἰταλιστί καὶ ἐγνώρι-
σε τὴν νοσταλγίαν τῆς πατρίδος, ἡ ὁποία
διὰ τοὺς Σουλιώτας ἦτο ταυτόσημος μὲ
τὸν πόθον τῆς ἐλευθερίας, ἀφοῦ τὸ Σοῦλι
κατεπατεῖτο ἀπὸ τὸν κατακτητήν.
Ὁ φόνος τοῦ πατέρα του κατ’ ἐντολὴν
τοῦ σατράπου τῶν Ἰωαννίνων ἐπρόσθεσεν
εἰς τὸν πόθον αὐτὸν καὶ τὸν βαθὺ πόνον.
Καὶ τὸ αἴσθημα τοῦτο κατέστη διὰ τὸν
Μᾶρκον πάθος κυριαρχῆσαν εἰς ὅλην
τὴν ζωήν του. Ἐπέρασεν ἀπὸ τὴν αὐλὴν
Ἑλληνομνημοσύνη
29
τῶν Ἰωαννίνων, ὅπου ὅλοι οἱ Ρουμελιῶται
ὀπλαρχηγοὶ διετέλεσαν ἀξιωματικοί, ἀλλὰ
καὶ εἶχαν ταυτοχρόνως εἰς τὴν πρώτην δυ-
σμένειαν τὴν τύχην αἰχμαλώτων τοῦ φοβε-
ροῦ πασᾶ, καὶ ὅπου ἐδημιουργοῦντο πολε-
μικοὶ ἄνδρες, ἀλλὰ
καὶ διεστρέφοντο
οἱ χαρακτῆρες.
Ὁ Μᾶρκος
ἐσώθη ἀπὸ αὐτὴν
τὴν φθοράν. Μο-
ναδικὸν φαινό-
μενον ἁγνοῦ καὶ
ἀδιάφθορου χα-
ρακτῆρος, παρὰ
τὸ καταθλιπτικὸν
ἐκεῖνο περιβάλλον,
ὅπου ὅλοι ὅσοι τὸ
ὑφίσταντο, εἶχαν
τὴν μοῖραν σιδή-
ρου βυθιζομένου
εἰς διαβρωτικὰ
ὀξέα, ἀνιδιοτελής,
πιστὸς εἰς τοὺς φί-
λους, ἀξιοπρεπὴς
πρὸ τῶν ἐχθρῶν,
γενναῖος καὶ με-
τριόφρων ἠνδρώθη
σιωπῶν καὶ ἀνα-
μένων. Δὲν ἐδολι-
εύθη οὔτε αὐτὸν
τὸν Ἀλήν. Δὲν τὸν
ἤκουσαν ποτὲ
νὰ ὁμιλῆ διὰ τὰς
πράξεις του. Ὅταν
κάποτε πρὸ τοῦ
πασᾶ καὶ παρου-
σίᾳ πολλῶν ἄλλων
ἐξεθειάζετο ὁ Κώ-
στας Μπότσαρης
ὡς ὁ ἀνδρειότερος
τῶν Σουλιωτῶν, ὁ Ἀλὴς ἔδειξε τὸν παρά-
μερα καθήμενον Μᾶρκον Μπότσαρην καὶ
εἶπε: “Ὄχι. Αὐτὸς ἐκεῖ ποὺ δὲν λέει μιλιά,
θὰ φάει πολλὴ Τουρκιά”. Ὁ Ἀλὴς ἐγνώρι-
ζε νὰ ζυγίζει τὰ μέταλλα τῶν ἀνθρωπίνων
ἀξιῶν. Καὶ πράγματι.
Ὅλη ἡ ἱστορία τοῦ Σουλίου κατὰ τὰ
τελευταῖα δέκα πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως
χρόνια εἶναι γεμάτη ἀπὸ πολεμικὰ κατορ-
θώματα τοῦ Μπότσαρη. Καὶ ὅταν κατὰ τὸ
τέλος τοῦ 1821 συμμαχῶν ἀκόμη, ὅπως
καὶ οἱ ἄλλοι Σουλιῶται μὲ τὸν Ἀλὴν ἐνα-
ντίον τῶν σουλτανικῶν στρατευμάτων καὶ
χάριν τοῦ Σουλίου πάντοτε, κατώρθωσε νὰ
ἔλθη εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς Αἰτωλοακαρνά-
Ἡ ἱστορία μας
30
νας ὀπλαρχηγούς, ἐθεώρησε τὸν τοπικὸν
ἀγῶνα του μέρος μόνον τοῦ γενικοῦ τῆς
ἑλληνικῆς πατρίδος καὶ ἐτάχθη ὑπὲρ τού-
του ὁριστικῶς.
Ἀρχίζει ἔκτοτε ἡ γεμάτη πάθος δρᾶσις
του ὡς Ἕλληνος ἀρχηγοῦ. Αὐτὴν τὴν
δρᾶσιν τὴν ἐχαρακτήρισεν ἡ στρατηγικὴ
ἔμπνευσις, ἡ πολιτικὴ διορατικότης καὶ
ἡ ἀρετή, ποὺ δὲν τοῦ ἔλειψε ποτέ. Κα-
ταπνίγων τὰ προσωπικά του αἰσθήματα
ἐσυγχώρησε τὸν φονέα τοῦ πατρός του
Μπακόλαν χάριν τοῦ γενικοῦ συμφέρο-
ντος. Αὐτὸς εὐρῆκε τὸν τρόπον νὰ ἐπι-
χειρήση τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἑλλη-
νοαλβανικῆς συμπράξεως. Ἡ ματαίωσίς
της δὲν εἶναι λάθος του.
Τὸ σχέδιον τῆς ἐκστρατείας πρὸς τὴν
Ἤπειρον καὶ τῆς προσβολῆς τοῦ ἐχθροῦ
εἰς τὸ κέντρον του ἦτο ἰδικόν του. Ἀλλ’
εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ συνεκστρατευθεῖ μὲ
τὸν Βαρνακιώτην, ὁ ὁποῖος δὲν τοῦ ἐσυγ-
χωροῦσε τὴν εὔνοιαν τοῦ Μαυροκορδά-
του, διὰ τὴν συμφορὰν δὲ τοῦ Πέτα δὲν
ἦτο ὑπεύθυνος αὐτός, ὑποδείξας τουνα-
ντίον τὴν προκάλυψιν τοῦ στρατοπέδου
ὑπὸ τῶν ἀτάκτων ἑλληνικῶν σωμάτων, καὶ
ὄχι ὑπὸ τῶν φιλελλήνων τῶν ἐκτεθέντων
εἰς βέβαιον κίνδυνον ἐκ τῆς ἀγνοίας καὶ
τοῦ τόπου καὶ τῶν μεθόδων τοῦ ἐχθροῦ.
Τὰς πλαστὰς διαπραγματεύσεις μὲ τὸν
Ὀμὲρ Βρυώνην, ποὺ ἔσωσαν τὸ Μεσολόγ-
γι κατὰ τὴν πρώτην πολιορκίαν, τὰς ἐπε-
νόησε καὶ τὰς διεξήγαγεν ὁ Μᾶρκος. Ἡ
κατὰ τοῦ Μουσταῆ ἐκστρατεία ἐνηργήθη
ἐγκαίρως χάρις εἰς τὴν εὐψυχίαν καὶ τὴν
δραστηριότητά του. Κατὰ τὸν ἐσωτερικὸν
δὲ ἀνταγωνισμὸν διὰ τὴν προσωπικὴν ἢ
κομματικὴν ἐπικράτησιν, ποὺ εἶχεν ἀρχί-
σει ἀπὸ τοῦ προηγουμένου ἔτους καὶ εἶχε
παρασύρει εἰς τὴν δίνην του ὅλους σχεδὸν
τοὺς κορυφαίους Ἕλληνας, ὁ Μπότσαρης
κατώρθωσε νὰ μείνη στρατιώτης πιστὸς εἰς
τὸ καθῆκον. Τὸ καθῆκον τοῦτο καὶ ὁ ἱερὸς
πόθος διὰ τὴν ἐλευθερίαν τὸν ὠδήγησε εἰς
τὴν τελευταίαν του ἐπιχείρησιν κατὰ τοῦ
ἐχθροῦ πρὸς τὸ Καρπενῆσι, καὶ ὁ θάνατός
του λαμβάνει τὸν χαρακτῆρα τῆς αὑτοθυ-
σίας, διότι ἐγνώριζε πρὸς ποῖον πιθανώτα-
τον κίνδυνον ἔτρεχε.
Ἡ δόξα του ἐπέρασε τὰ ἑλληνικὰ ὅρια.
Ἡ συγκινημένη πρὸ τοῦ ἑλληνικοῦ ἀγῶνος
Εὐρώπη ὕψωσε τὴν μορφήν του εἰς σύμ-
βολον ἡρωισμοῦ. Εἶδε νὰ ἀναγεννῶνται
εἰς τὸν Μπότσαρην οἱ ὁμηρικοὶ ἥρωες, οἱ
ἁγνότεροι τῶν Σταυροφόρων καὶ οἱ Νιμπε-
λοῦγκεν.
Ὁ ζωηρὸς ρωμαντισμὸς τῆς ἐποχῆς
εὐρῆκε νέον βωμὸν διὰ τοὺς θαυμασμούς
του.
Τὰ εὐρωπαϊκὰ κέντρα ἐγέμισαν ἀπὸ
εἰκόνας του. Ἐνέπνευσε τὴν ποίησιν καὶ
τὴν τέχνην. Ἕνας διάσημος εἰς τὴν ἐπο-
χήν του γλύπτης, ὁ Δαβὶδ ντ’ Ἀνζέρ, ἔκαμε
ὡραῖον ἔργον διὰ τὸν τάφον του. Γάλλοι
Ἑλληνομνημοσύνη
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)

More Related Content

What's hot

¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015) ¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
γ γυμν μάθ 8 2η ιεραποστ περιοδ παυλου
γ γυμν μάθ 8 2η ιεραποστ περιοδ παυλουγ γυμν μάθ 8 2η ιεραποστ περιοδ παυλου
γ γυμν μάθ 8 2η ιεραποστ περιοδ παυλου
Roy Akanthopoulou
 
ΜΑΚΑΡΙΖΟΜΕΝ ΣΕ, ΘΕΟΤΟΚΕ ΑΓΝΗ, ΚΑΙ ΤΙΜΩΜΕΝ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΣΟΥ ΚΟΙΜΗΣΙΝ
ΜΑΚΑΡΙΖΟΜΕΝ ΣΕ, ΘΕΟΤΟΚΕ ΑΓΝΗ,  ΚΑΙ ΤΙΜΩΜΕΝ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΣΟΥ ΚΟΙΜΗΣΙΝΜΑΚΑΡΙΖΟΜΕΝ ΣΕ, ΘΕΟΤΟΚΕ ΑΓΝΗ,  ΚΑΙ ΤΙΜΩΜΕΝ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΣΟΥ ΚΟΙΜΗΣΙΝ
ΜΑΚΑΡΙΖΟΜΕΝ ΣΕ, ΘΕΟΤΟΚΕ ΑΓΝΗ, ΚΑΙ ΤΙΜΩΜΕΝ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΣΟΥ ΚΟΙΜΗΣΙΝ
ΠΑΖΛ ΕΠΙΛΟΓΕΣ
 
Εργασίες Α' Γυμνασίου για το μάθημα των θρησκευτικών.
Εργασίες Α' Γυμνασίου για το μάθημα των θρησκευτικών.Εργασίες Α' Γυμνασίου για το μάθημα των θρησκευτικών.
Εργασίες Α' Γυμνασίου για το μάθημα των θρησκευτικών.
Μαρία Διακογιώργη
 
ΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
ΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
ΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
Papanikolaou Dimitris
 
A GYMNASIOY THRISKEFTIKA
A GYMNASIOY THRISKEFTIKAA GYMNASIOY THRISKEFTIKA
A GYMNASIOY THRISKEFTIKA
klery78
 
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο  ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)¨ΡωμΝιός¨ - 23ο  ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
Η ΚΑΤΑΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΤΙΜΙΑΣ ΖΩΝΗΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
Η ΚΑΤΑΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΤΙΜΙΑΣ ΖΩΝΗΣ  ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥΗ ΚΑΤΑΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΤΙΜΙΑΣ ΖΩΝΗΣ  ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
Η ΚΑΤΑΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΤΙΜΙΑΣ ΖΩΝΗΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
ΠΑΖΛ ΕΠΙΛΟΓΕΣ
 
Θ.Ε..3.3 Πολυπολιτισμικότητα
Θ.Ε..3.3 ΠολυπολιτισμικότηταΘ.Ε..3.3 Πολυπολιτισμικότητα
Θ.Ε..3.3 Πολυπολιτισμικότητα
Papanikolaou Dimitris
 
Ελληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμων
Ελληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμωνΕλληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμων
Ελληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμων
Papanikolaou Dimitris
 
Ι. ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ
Ι. ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗΙ. ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ
Ι. ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ
Papanikolaou Dimitris
 
B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ
B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑB ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ
B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ
klery78
 
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
9η ώρα καππαδοκες πατερες
9η ώρα καππαδοκες πατερες9η ώρα καππαδοκες πατερες
9η ώρα καππαδοκες πατερες
Ελενη Ζαχου
 
ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΤΗ-ΣΤ' ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ
ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΤΗ-ΣΤ' ΔΗΜΟΤΙΚΟΥΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΤΗ-ΣΤ' ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ
ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΤΗ-ΣΤ' ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ
klery78
 
Ἀνάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι ...
Ἀνάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι ...Ἀνάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι ...
Ἀνάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι ...
ΠΑΖΛ ΕΠΙΛΟΓΕΣ
 

What's hot (20)

¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015) ¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
 
γ γυμν μάθ 8 2η ιεραποστ περιοδ παυλου
γ γυμν μάθ 8 2η ιεραποστ περιοδ παυλουγ γυμν μάθ 8 2η ιεραποστ περιοδ παυλου
γ γυμν μάθ 8 2η ιεραποστ περιοδ παυλου
 
ΜΑΚΑΡΙΖΟΜΕΝ ΣΕ, ΘΕΟΤΟΚΕ ΑΓΝΗ, ΚΑΙ ΤΙΜΩΜΕΝ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΣΟΥ ΚΟΙΜΗΣΙΝ
ΜΑΚΑΡΙΖΟΜΕΝ ΣΕ, ΘΕΟΤΟΚΕ ΑΓΝΗ,  ΚΑΙ ΤΙΜΩΜΕΝ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΣΟΥ ΚΟΙΜΗΣΙΝΜΑΚΑΡΙΖΟΜΕΝ ΣΕ, ΘΕΟΤΟΚΕ ΑΓΝΗ,  ΚΑΙ ΤΙΜΩΜΕΝ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΣΟΥ ΚΟΙΜΗΣΙΝ
ΜΑΚΑΡΙΖΟΜΕΝ ΣΕ, ΘΕΟΤΟΚΕ ΑΓΝΗ, ΚΑΙ ΤΙΜΩΜΕΝ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΣΟΥ ΚΟΙΜΗΣΙΝ
 
Εργασίες Α' Γυμνασίου για το μάθημα των θρησκευτικών.
Εργασίες Α' Γυμνασίου για το μάθημα των θρησκευτικών.Εργασίες Α' Γυμνασίου για το μάθημα των θρησκευτικών.
Εργασίες Α' Γυμνασίου για το μάθημα των θρησκευτικών.
 
ΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
ΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
ΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
 
A GYMNASIOY THRISKEFTIKA
A GYMNASIOY THRISKEFTIKAA GYMNASIOY THRISKEFTIKA
A GYMNASIOY THRISKEFTIKA
 
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο  ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)¨ΡωμΝιός¨ - 23ο  ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
 
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
 
Η ΚΑΤΑΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΤΙΜΙΑΣ ΖΩΝΗΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
Η ΚΑΤΑΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΤΙΜΙΑΣ ΖΩΝΗΣ  ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥΗ ΚΑΤΑΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΤΙΜΙΑΣ ΖΩΝΗΣ  ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
Η ΚΑΤΑΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΤΙΜΙΑΣ ΖΩΝΗΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
 
En syneidhsei 1
En syneidhsei 1En syneidhsei 1
En syneidhsei 1
 
Θ.Ε..3.3 Πολυπολιτισμικότητα
Θ.Ε..3.3 ΠολυπολιτισμικότηταΘ.Ε..3.3 Πολυπολιτισμικότητα
Θ.Ε..3.3 Πολυπολιτισμικότητα
 
Ελληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμων
Ελληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμωνΕλληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμων
Ελληνισμός και Χριστιανισμός. Η συνάντηση δύο κόσμων
 
Ι. ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ
Ι. ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗΙ. ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ
Ι. ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ
 
B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ
B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑB ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ
B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ
 
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
 
9η ώρα καππαδοκες πατερες
9η ώρα καππαδοκες πατερες9η ώρα καππαδοκες πατερες
9η ώρα καππαδοκες πατερες
 
ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΤΗ-ΣΤ' ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ
ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΤΗ-ΣΤ' ΔΗΜΟΤΙΚΟΥΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΤΗ-ΣΤ' ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ
ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΤΗ-ΣΤ' ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ
 
Ἀνάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι ...
Ἀνάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι ...Ἀνάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι ...
Ἀνάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι ...
 

Viewers also liked

¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)¨ΡωμΝιός¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011)¨ΕΡΩ¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012) ¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 

Viewers also liked (12)

¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
 
¨ΡωμΝιός¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)¨ΡωμΝιός¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 7ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
 
¨ΕΡΩ¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011)¨ΕΡΩ¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011)
 
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
 
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
 
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
 
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012) ¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
 

Similar to ¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)

Συνειδητός Ενορίτης Φεβρουάριος 2020 (Syneidhtos enoritihs fevrouarios 2020)
Συνειδητός Ενορίτης Φεβρουάριος 2020 (Syneidhtos enoritihs fevrouarios 2020)Συνειδητός Ενορίτης Φεβρουάριος 2020 (Syneidhtos enoritihs fevrouarios 2020)
Συνειδητός Ενορίτης Φεβρουάριος 2020 (Syneidhtos enoritihs fevrouarios 2020)
Presbyteros Antonios Xrhstou
 
ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ ΤΕΥΧΟΣ 7 (Syneidhtos enoriths 7)
ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ ΤΕΥΧΟΣ 7 (Syneidhtos enoriths 7)ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ ΤΕΥΧΟΣ 7 (Syneidhtos enoriths 7)
ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ ΤΕΥΧΟΣ 7 (Syneidhtos enoriths 7)
Presbyteros Antonios Xrhstou
 
5η Θ. Ε.: Η Εκκλησία του Χριστού μπαίνει στην ιστορία
5η Θ. Ε.: Η Εκκλησία του Χριστού μπαίνει στην ιστορία5η Θ. Ε.: Η Εκκλησία του Χριστού μπαίνει στην ιστορία
5η Θ. Ε.: Η Εκκλησία του Χριστού μπαίνει στην ιστορία
Dimitra Mylonaki
 
η σαρακοστη δεσποινα ξυδα β3
η σαρακοστη  δεσποινα ξυδα β3η σαρακοστη  δεσποινα ξυδα β3
η σαρακοστη δεσποινα ξυδα β3
4Gym Glyfadas
 
5.εθιμα του πασχα
5.εθιμα του πασχα5.εθιμα του πασχα
5.εθιμα του πασχα
Glykeria Kotsani
 
Πάσχα στην Κύπρο
Πάσχα στην ΚύπροΠάσχα στην Κύπρο
Πάσχα στην Κύπρο
Pavlos Papadopoulos
 
Συνειδητός Ενορίτης Απριλίου 2023
Συνειδητός Ενορίτης Απριλίου 2023Συνειδητός Ενορίτης Απριλίου 2023
Συνειδητός Ενορίτης Απριλίου 2023
Presbyteros Antonios Xrhstou
 
GREEK EASTER- H ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΜΠΡΗ
GREEK EASTER- H ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΜΠΡΗGREEK EASTER- H ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΜΠΡΗ
GREEK EASTER- H ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΜΠΡΗ
Aristoteles Greek Credit School
 
ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ -ΤΕΥΧΟΣ 6ο
ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ -ΤΕΥΧΟΣ 6ο ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ -ΤΕΥΧΟΣ 6ο
ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ -ΤΕΥΧΟΣ 6ο
Presbyteros Antonios Xrhstou
 
ηθη εθιμα τοπικη κουζινα 2ο μέρος
ηθη εθιμα τοπικη κουζινα 2ο μέροςηθη εθιμα τοπικη κουζινα 2ο μέρος
ηθη εθιμα τοπικη κουζινα 2ο μέρος
tsioukageorgia
 
το πασχα
το πασχατο πασχα
το πασχα
STALENA
 
Συνειδητός Ενορίτης-Δεκέμβριος 2019 Syneidhtos enoriths dekemvrios 2019
Συνειδητός Ενορίτης-Δεκέμβριος 2019 Syneidhtos enoriths dekemvrios 2019Συνειδητός Ενορίτης-Δεκέμβριος 2019 Syneidhtos enoriths dekemvrios 2019
Συνειδητός Ενορίτης-Δεκέμβριος 2019 Syneidhtos enoriths dekemvrios 2019
Presbyteros Antonios Xrhstou
 
Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης. (Ονομασία- Κτή...
 Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης. (Ονομασία- Κτή... Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης. (Ονομασία- Κτή...
Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης. (Ονομασία- Κτή...
neraidenia
 
Συνειδητός Αυγούστου 2020-Syneidhtos aygoustou 2020
Συνειδητός Αυγούστου 2020-Syneidhtos aygoustou 2020Συνειδητός Αυγούστου 2020-Syneidhtos aygoustou 2020
Συνειδητός Αυγούστου 2020-Syneidhtos aygoustou 2020
Presbyteros Antonios Xrhstou
 
Η χαρά της γιορτής
Η χαρά της γιορτήςΗ χαρά της γιορτής
Η χαρά της γιορτής
Dimitra Mylonaki
 
ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 3
ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 3ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 3
ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 3
Haris Gamvrelis
 
Pasxa orthodox and catholic
Pasxa orthodox and catholicPasxa orthodox and catholic
Pasxa orthodox and catholic
1lyk-kranid
 
Συνειδητός Ενορἰτης Τεύχος 7ο
Συνειδητός Ενορἰτης Τεύχος  7οΣυνειδητός Ενορἰτης Τεύχος  7ο
Συνειδητός Ενορἰτης Τεύχος 7ο
Presbyteros Antonios Xrhstou
 

Similar to ¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013) (20)

Συνειδητός Ενορίτης Φεβρουάριος 2020 (Syneidhtos enoritihs fevrouarios 2020)
Συνειδητός Ενορίτης Φεβρουάριος 2020 (Syneidhtos enoritihs fevrouarios 2020)Συνειδητός Ενορίτης Φεβρουάριος 2020 (Syneidhtos enoritihs fevrouarios 2020)
Συνειδητός Ενορίτης Φεβρουάριος 2020 (Syneidhtos enoritihs fevrouarios 2020)
 
ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ ΤΕΥΧΟΣ 7 (Syneidhtos enoriths 7)
ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ ΤΕΥΧΟΣ 7 (Syneidhtos enoriths 7)ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ ΤΕΥΧΟΣ 7 (Syneidhtos enoriths 7)
ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ ΤΕΥΧΟΣ 7 (Syneidhtos enoriths 7)
 
5η Θ. Ε.: Η Εκκλησία του Χριστού μπαίνει στην ιστορία
5η Θ. Ε.: Η Εκκλησία του Χριστού μπαίνει στην ιστορία5η Θ. Ε.: Η Εκκλησία του Χριστού μπαίνει στην ιστορία
5η Θ. Ε.: Η Εκκλησία του Χριστού μπαίνει στην ιστορία
 
η σαρακοστη δεσποινα ξυδα β3
η σαρακοστη  δεσποινα ξυδα β3η σαρακοστη  δεσποινα ξυδα β3
η σαρακοστη δεσποινα ξυδα β3
 
5.εθιμα του πασχα
5.εθιμα του πασχα5.εθιμα του πασχα
5.εθιμα του πασχα
 
Πάσχα στην Κύπρο
Πάσχα στην ΚύπροΠάσχα στην Κύπρο
Πάσχα στην Κύπρο
 
Sarakosti griechisch fasten
Sarakosti griechisch fastenSarakosti griechisch fasten
Sarakosti griechisch fasten
 
Συνειδητός Ενορίτης Απριλίου 2023
Συνειδητός Ενορίτης Απριλίου 2023Συνειδητός Ενορίτης Απριλίου 2023
Συνειδητός Ενορίτης Απριλίου 2023
 
GREEK EASTER- H ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΜΠΡΗ
GREEK EASTER- H ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΜΠΡΗGREEK EASTER- H ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΜΠΡΗ
GREEK EASTER- H ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΜΠΡΗ
 
ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ -ΤΕΥΧΟΣ 6ο
ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ -ΤΕΥΧΟΣ 6ο ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ -ΤΕΥΧΟΣ 6ο
ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ ΕΝΟΡΙΤΗΣ -ΤΕΥΧΟΣ 6ο
 
ηθη εθιμα τοπικη κουζινα 2ο μέρος
ηθη εθιμα τοπικη κουζινα 2ο μέροςηθη εθιμα τοπικη κουζινα 2ο μέρος
ηθη εθιμα τοπικη κουζινα 2ο μέρος
 
το πασχα
το πασχατο πασχα
το πασχα
 
οι γιορτές της πεντηκοστής
οι γιορτές της πεντηκοστήςοι γιορτές της πεντηκοστής
οι γιορτές της πεντηκοστής
 
Συνειδητός Ενορίτης-Δεκέμβριος 2019 Syneidhtos enoriths dekemvrios 2019
Συνειδητός Ενορίτης-Δεκέμβριος 2019 Syneidhtos enoriths dekemvrios 2019Συνειδητός Ενορίτης-Δεκέμβριος 2019 Syneidhtos enoriths dekemvrios 2019
Συνειδητός Ενορίτης-Δεκέμβριος 2019 Syneidhtos enoriths dekemvrios 2019
 
Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης. (Ονομασία- Κτή...
 Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης. (Ονομασία- Κτή... Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης. (Ονομασία- Κτή...
Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης. (Ονομασία- Κτή...
 
Συνειδητός Αυγούστου 2020-Syneidhtos aygoustou 2020
Συνειδητός Αυγούστου 2020-Syneidhtos aygoustou 2020Συνειδητός Αυγούστου 2020-Syneidhtos aygoustou 2020
Συνειδητός Αυγούστου 2020-Syneidhtos aygoustou 2020
 
Η χαρά της γιορτής
Η χαρά της γιορτήςΗ χαρά της γιορτής
Η χαρά της γιορτής
 
ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 3
ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 3ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 3
ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 3
 
Pasxa orthodox and catholic
Pasxa orthodox and catholicPasxa orthodox and catholic
Pasxa orthodox and catholic
 
Συνειδητός Ενορἰτης Τεύχος 7ο
Συνειδητός Ενορἰτης Τεύχος  7οΣυνειδητός Ενορἰτης Τεύχος  7ο
Συνειδητός Ενορἰτης Τεύχος 7ο
 

More from ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2016) ¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2016)
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ  2014) ¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ  2014)
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014) ¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 16ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 16ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 16ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 16ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 

More from ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ. (16)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
 
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
 
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2016) ¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2016)
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
 
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
 
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
 
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
 
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ  2014) ¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ  2014)
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
 
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014) ¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
 
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
 
¨ΕΡΩ¨ - 16ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 16ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 16ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 16ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
 
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
 
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
 
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
 

¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)

  • 1. Ἐπεφάνη σήμερον...Ἔθιμα τῶν Θεοφανείων Κουρῆ Στυλιανῆς / Τριώδιο-Μ. Τεσσαρακοστὴ Πρωτ. Γεωργίου Θανάσουλα / Ἡ ἑορτὴ τοῦ Ευαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου καὶ ἡ Λειτουργία τοῦ Μ. Βασιλείου Περσυνάκη Ἐμμανουήλ / Διδαχὲς τοῦ γέροντος Πορφυρίου / Τὸ παιχνίδι Κουρῆ Ἀναστασίας / Βοηθάω...καὶ θὰ βοηθηθῶ! Ὀρφανίδου Παρθένας / «Ἡ χρι­στια­νι­κή συ­ζυ­γί­α» Ἁ­γ. Ἰ­ω­άν­νου Χρυ­σο­στό­μου / Ἱ. Μ. Ὁσίου Παταπίου Σβίλλια Διονυσίου / Μάρκος Μπότσαρης Κοκκίνου Διονυσίου / «Ἡ ἑλληνικὴ ὅμως γλῶσσα ἔχει «γλῶσσα» ἀπὸ τὶς πύρινες Γλῶσσες τῆς Πεντηκοστῆς!» Γέροντος Παϊσίου / Εὐαγγελισμός - ἑλληνισμός Ἀριστοτέλη Βαλαωρίτη / Μιὰ ματιὰ στὸ σήμερα Καραμέτα Ἀλεξάνδρου / Ἀς μιλήσουμε γιὰ ἥρωες Σούκουλη Γεωργίας / Ἀπόδειπνο χωρὶς δεῖπνο Γρηγοριάδη  Στυλιανοῦ / Οἱ Νῶε καὶ ἡ «ΚΙΒΩΤΟΣ» ΔιμηνιαῖοΝεανικὸπεριοδικὸτοῦΚΕΝΤΡΟΥΕΝΟΤΗΤΟΣΚΑΙΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣΤΩΝΑΞΙΩΝΜΑΣ‘’ΕΝΩΜΕΝΗΡΩΜΗΟΣΥΝΗ’’|2€ Τεῦχος 11 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013 Ρωμνιός
  • 2. Neanikeσ εκδοσεισ ΙΑΜΑΤΙΚΑ ΝΑΜΑΤΑ «Ὁ Ἀλέξανδρος ἦταν ἕνας πιστὸς ἄνθρωπος, ποὺ ἀναγνώριζε τὴ δύναμη τοῦ θείου καὶ τὸν σεβασμὸ ποὺ πρέπει νὰ τοῦ δείχνει ὁ ἄνθρωπος. Σὲ κάθε ἀπόφαση ποὺ λάμβανε στὴν εἰρήνη καὶ στὸν πόλεμο πρῶτα σκεφτόταν καὶ μετὰ προσευχόταν. Ἡ πίστη στὶς δυνάμεις καὶ στὶς γνώσεις του συνδυαζόταν μὲ τὴν ἔντονη θρησκευτική του πίστη.» Προσφέρεται ΔΩΡΕΑΝ νεα εκδοση
  • 3. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΝΟΜΟ Παπαδόπουλος Θεόφιλος-Πρόεδρος Κιν. 6985085012 ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΚΤΗΣ Κατσιαμάνης Δημήτριος ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΥΛΗΣ Βασίλας Μιχάλης ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Κεσελόπουλος Γεώργιος Κουρῆ Στυλιανὴ Λουπίδου Θωμαΐς Μιχαήλ Κατερίνα Πρωτόπαππας Σπύρος ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Παπαδόπουλος Γεώργιος, Τσαλικίδου Μακρίνα, Κουρῆ Ἀναστασία ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ Ἀνανιάδης Γεώργιος ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ & ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ’IἹωαννίδου Μαρία Tηλ. 2310 552719 Καπετάνιου Ἀγγελικὴ Tηλ. 210 5227967 «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ Μοναστηρίου 225, 54 628 Μενεμένη-Θεσσαλονίκη, Τηλ. 2310 55 2207, Τηλεμοιότυπο: 2310 55 2209 http://romnios.gr - E-mail romnios@enromiosini.gr. http://www.enromiosini.gr - E-mail contact@enromiosini.gr ISSN: 1792-9431 ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΝΕΟΤΗΤOΣ IΔΙΟΚΤΗΤΗΣ-ΕΚΔΟΤΗΣ «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ Ἡ ἐπικοινωνία καί συνεργασία μέ νέους εἶναι ἂμεση ἐπιθυμία καί ἐπιδίωξη τοῦ περιοδικοῦ μας. Ἐλπίζουμε ὃτι θά ἀνταποκριθεῖτε κομίζοντας προτάσεις καί ἂρθρα. Ρωμνιός Φίλοι ἀναγνῶστες, ἐνημερώνουμε ὅτι τὸ περιοδικό μας θὰ ἐκδίδεται στὸ ἑξῆς κάθε τρεῖς μῆνες, ἀρχῆς γενομένης μὲ τὸ παρὸν τεῦχος. Περιμένουμε πάντοτε τὶς ἰδέες, τὶς προτάσεις ἀλλὰ καὶ τὰ ἄρθρα σας στὸ e-mail: romnios@enromiosini.gr. 
  • 4. 4 Οἰκογένεια, μιὰ γωνιὰ τοῦ παραδείσου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013 4 6 10 12 14 16 Ἐπεφάνη σήμερον... Ἔθιμα τῶν Θεοφανείων Κουρῆ Στυλιανῆς Τριώδιο -Μ. Τεσσαρακοστὴ Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Θανάσουλα Ἡ ἑορτὴ τοῦ Ευαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου καὶ ἡ Λειτουργία τοῦ Μ. Βασιλείου Περσυνάκη Ἐμμανουήλ Λόγοι ἁγίων πατέρων Διδαχὲς τοῦ γέροντος Πορφυρίου Τὸ λιοντάρι τῆς ἐρήμου Ρωμνιὸς Ἑορτολογικὰ Ἁγία Ματρώνα ἡ ἐν Θεσσαλονίκῃ Τσακτσίρα Μαρίας Ὀρθόδοξη πίστη & βίωμα Τὸ παιχνίδι: ψυχαγωγία καὶ νοητικὴ ἄσκηση Κουρῆ Ἀναστασίας Βοηθάω...καὶ θὰ βοηθηθῶ! Ὀρφανίδου Παρθένας «Ἡ χρι­στια­νι­κή συ­ζυ­γί­α» Ἁ­γί­ου Ἰ­ω­άν­νου Χρυ­σο­στό­μου 18 19 20
  • 5. 5 Ρωμνιός τεῦχος 11 22 26 30 32 34 38 λόγος ἐκ τοῦ κόσμου Μιὰ ματιὰ στὸ σήμερα Καραμέτα Ἀλεξάνδρου Ἀς μιλήσουμε γιὰ ἥρωες Σούκουλη Γεωργίας Ἀληθινὲς ἱστορίες ποὺ διδάσκουν Ἀπόδειπνο χωρὶς δεῖπνο Γρηγοριάδη  Στυλιανοῦ σχολια-ζωντας Οἱ Νῶε καὶ ἡ «ΚΙΒΩΤΟΣ» συ­νέν­τευ­ξη μέ δύ­ο νέ­ου­ς ­κτη­νο­τρό­φους Παρουσίαση Τὰ μοναστήρια τῆς Ἑλλάδας www.monastiria.gr ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων Σταυρόλεξο Πατριδογνωσία Ἱερὰ Μονὴ Ὁσίου Παταπίου Σβίλλια Διονυσίου Ἡ ἱστορία μας Μάρκος Μπότσαρης Διονυσίου Κοκκίνου Ἑλληνικὴ γλώσσα ”Ἡ ἑλληνικὴ ὅμως γλῶσσα ἔχει «γλῶσσα» ἀπὸ τὶς πύρινες Γλῶσσες τῆς Πεντηκοστῆς!” Γέροντος Παϊσίου Εὐαγγελισμός - ἑλληνισμός Ἀριστοτέλη Βαλαωρίτη Ἑλληνομνημοσύνη Νεανικοὶ προβληματισμοί καὶ προκλήσεις 40 42 44 48
  • 6. 6 Κουρῆ Στυλιανῆς, φιλολόγου ἘΠΕΦΑΝΗ ΣΗΜΕΡΟΝ... Ἔθιμα τῶν Θεοφανείων Ὀρθόδοξη πίστη & βίωμα Σ τὰ Θεοφάνεια ἢ γνωστὰ καὶ ὡς Ἐπιφά- νεια ἑορτάζεται ἡ ἀνάμνηση τῆς Βάπτι- σης τοῦ Κυρίου στὸν Ἰορδάνη ποταμό. Κατὰ τοὺς πρώτους χριστιανικοὺς χρόνους, αὐτὴ ἡ μεγάλη ἑορτὴ τῶν Θεοφανείων ἦταν ἑνωμένη μὲ τὴν ἑορτὴ τῆς Γέννησης τοῦ Χριστοῦ καὶ δι- αχωρίστηκε ἐπὶ πάπα Ρώμης Ἰουλίου (336 - 352 μ. Χ.), καὶ ἔκτοτε τὰ μὲν Χριστούγεννα ἑορτάζονται στὶς 25 Δεκεμ- βρίου, ἐνῷ ἡ Βάπτιση στὶς 6 Ἰανουαρίου. Ὑπῆρχε, ἐπίσης, ἡ συνήθεια στοὺς πρώτους χριστιανικοὺς αἰῶνες, οἱ κατη- χούμενοι νὰ βαπτίζονται τὴν παραμονὴ τῶν Θεοφανείων. Τὸ κύριο στοιχεῖο τῆς ἑορτῆς τῶν Θεοφανείων μὲ τὸ ὁποῖο συνδέονται τὰ περισσό- τερα ἔθιμα εἶναι ὁ ἁγιασμὸς τῶν ὑδάτων. Ὁ ἁγιασμὸς γίνεται γιὰ πρώτη φορὰ τὴν παραμονὴ τῆς ἑορτῆς στὴν ἐκκλησία καὶ λέγεται πρωτάγιαση, φώτιση, πρῶτος ἁγιασμός, μικρὸς ἁγιασμός. Καὶ ἡ παραμονὴ λέγεται ἐπίσης Πρωτάγιαση, μέρα τοῦ Σταυροῦ ἢ μέρα τοῦ Ἁγιασμοῦ, ἐνῷ ἡ καθεαυτὴ ἡμέρα τῆς ἑορτῆς λέγεται Ὁλόφωτα ἢ Ἁγιάση. Ὁ ἱερέας γυρίζει τὴν πα- ραμονὴ στὰ σπίτια ραντίζοντάς τα μὲ ἁγια- σμό, διώχνοντας ἔτσι μακριὰ κάθε κακό. Παλαιότερα, συνέδεαν τὸν «φωτισμὸ» (ρα- ντισμὸ) τῶν σπιτιῶν μὲ τὴν ἐξαφάνιση τῶν καλικαντζάρων, τοὺς ὁποίους φαντάζονταν
  • 7. 7 νὰ φεύγουν περίτρομοι στὴν παρουσία τοῦ παπᾶ. Στὰ παλιὰ χρόνια, ἕνα πολὺ διαδεδο- μένο ἔθιμο τῆς ἡμέρας τῶν Φώτων ἦταν ἡ πλειοδοσία μεταξὺ τῶν πιστῶν γιὰ νὰ ση- κώσουν τὴν εἰκόνα τῆς Βάπτισης καὶ τὸν Σταυρό, καθὼς καὶ τὰ ἄλλα εἰκονίσματα, προτοῦ ξεκινήσουν γιὰ τὸ μέρος ὅπου θὰ τελεστεῖ ὁ Μεγάλος Ἁγιασμός. Στὰ παραθα- λάσσια μέρη, οἱ νέοι συναγωνίζονται ἀκόμη καὶ σήμερα ποιὸς θὰ ἀνασύρει πρῶτος τὸν σταυρὸ ἀπὸ τὴ θάλασσα, μόλις τὸν ρίξει ὁ ἱερέας. Καθὼς ἔτσι θὰ ἔχει τὸ προνόμιο νὰ τὸν περιφέρει πάνω στὸ στολισμένο δί- σκο καὶ νὰ δέχεται συνάμα τὶς τιμὲς καὶ τὶς εὐχὲς ὅλων τῶν παρευρισκομένων. Ἕνα ἀκόμη ἐνδιαφέρον ἔθιμο σχετικὰ μὲ τὴν κατάδυση τοῦ Σταυροῦ εἶναι τὸ πλύσιμο τῶν εἰκόνων ἢ καὶ τῶν γεωργικῶν ἐργαλείων, ὅπως συνηθίζεται σὲ ὁρισμένα μέρη. Στὴ Λῆμνο π.χ. ὅταν ρίξει ὁ παππὰς τὸν σταυρὸ στὴ θάλασσα, οἱ γυναῖκες παίρ- νουν ἀπὸ σαράντα κύματα νερὸ καὶ μὲ αὐτὸ πλένουν τὰ εἰκονίσματα τοῦ σπιτιοῦ τους δίχως νὰ μιλοῦν. Τὸ νερὸ αὐτό, ἐπειδὴ θεωρεῖται ἁγιασμέ- νο, τὸ ρίχνουν μετὰ στὴν ἐκκλησία σὲ μέρος ποὺ νὰ μὴν πατιέται. Ὅπως στὰ Χριστούγεννα καὶ τὴν Πρωτο- χρονιά, ἔτσι καὶ στὰ Φῶτα συνηθίζεται νὰ ἑτοιμάζουν εἰδικὰ ψωμιά, ὅπως στὴν Κεφα- λονιὰ ἡ λεγόμενη φώτιστα, στολισμένη μὲ σταυρὸ καὶ μὲ σχέδια γενικὰ ποὺ θυμίζουν ἁγιασμὸ (κουβαδάκι κ.λπ.). Εἰδικὰ ψωμιά, ἐπίσης, παρασκευάζονται καὶ γιὰ τὰ ζῶα τοῦ σπιτιοῦ. Στὴ Νάξο π.χ. κάνουν τὸ λεγό- μενο «βουδόψωμο», καθότι σὲ πολλὰ μέρη ὑπάρχει ἡ δοξασία ὅτι τὸ βράδυ τῆς παρα- μονῆς τῶν Φώτων τὰ ζῶα μιλοῦν, γι’ αὐτὸ οἱ γεωργοὶ φροντίζουν νὰ τὰ περιποιηθοῦν ὅσο μποροῦν καλύτερα, γιὰ νὰ εἶναι εὐχα- ριστημένα καὶ νὰ μὴν παραπονεθοῦν στὸν Θεὸ γιὰ κακοπέραση!
  • 8. 8 Ἡ μεγαλύτερη σὲ χρονικὴ διάρκεια πε- ρίοδος τῆς λειτουργικῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας μας εἶναι ἡ περίοδος τοῦ Τριωδίου.Πρῶτα ἀπ’ ὅλα Τριώδιο εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ λειτουργικὰ βιβλία τῆς Ἐκκλησίας μας. Ὁ ὅρος Τριώδιο ὀφείλεται στὸ γεγονὸς ὅτι πολ- λοὶ ἀπὸ τοὺς κανόνες ποὺ περιέχονται σ’αὐτὸ ἔχουν μόνον τρεῖς ὠδὲς (=ἱερὸ τραγούδι): τὴν 8η καὶ 9η πάντοτε καὶ μία ἀπὸ τὶς πρῶτες ἑπτὰ. Τὸ Τριώδιο καλύπτει τὴν ἐκκλησιαστικὴ περίοδο ἀπὸ τὴν Κυριακή τοῦ Τελώνου καὶ τοῦ Φαρισαίου ἕως τὸ Μ. Σάββατο καὶ λέγεται Τριώδιο Κατανυκτικό, ἐπειδὴ τὸ κύριο χαρα- κτηριστικὸ τῶν ἀκολουθιῶν καὶ τῶν τροπαρίων αὐτῆς τῆς περιόδου εἶναι ἡ κατάνυξις. Τὸ δεύ- τερο μέρος τοῦ Τριωδίου ἀρχίζει τὴν Κυριακή τοῦ Πάσχα ἕως τὴν Κυριακὴ τῶν Ἁγίων Πάντων καὶ λέγεται Τριώδιο χαρμόσυνο γιατί καλύπτει τὴ λαμπρότερη περίοδο στὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησί- ας, ἡ ὁποία πλέει στὸ φῶς τῆς Ἀναστάσεως καὶ τῆς οὐράνιας ζωῆς. Εἶναι,ὅπως ὅλοι τὸ γνωρί- ζουμε, τὸ Πεντηκοστάριο,τὸ ὁποῖο ὀνομάστη- κε ἔτσι γιατί ὅλη αὐτὴ ἡ περίδος τῶν πενήντα ἡμερῶν λεγόταν κατὰ τοὺς ἀρχαίους χρό- νους Πεντηκοστή. Σήμερα ὅταν λέμε Τριώδιο ἐννοοῦμε τὴν Ἐκκλησιαστικὴ περίοδο ἀπὸ τὴν Κυριακή τοῦ Τελώνου καὶ τοῦ Φαρισαίου ἕως τὸ Μ. Σάββατο. Περιλαμβάνει δηλαδὴ α) τὶς τέσσερες πρῶτες Κυριακὲς καὶ τὶς ἀντίστοιχες ἑβδομάδες, κατὰ τὶς ὁποῖες ἡ Ἐκκλησία μᾶς προετοιμάζει γιὰ τὴν περίοδο τῆς Ἁγίας καὶ Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Θανάσουλα ΤΡΙΩΔΙΟ - Μ. ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ Ὀρθόδοξη πίστη & βίωμα
  • 9. 9 Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς. β) Τὴν περίοδο τῆς νηστείας ποὺ ἀποτελεῖται ἀπὸ ἕξι Κυριακὲς καὶ ἑπτὰ ἑβδομάδες. Οἱ ἕξι πρῶτες ἑβδομάδες συνθέτουν τὴν Ἁγίαν καὶ Μεγάλην Τεσσαρακοστήν, ἐνῷ ἡ ἑβδόμη εἶναι ἡ Μεγάλη Ἑβδομάδα. Συνοπτικὰ μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι τὸ Τριώδιο περιλαμβάνει τὶς κινητὲς ἑορτὲς ποὺ προηγοῦνται ἀπὸ τὸ Ἅγιο Πάσχα καὶ ἐξαρτῶνται ἀπὸ αὐτό. Λέγονται δὲ κινητὲς γιατί ἀλλάζουν ἡμερομηνίες καὶ ἀκολουθοῦν πότε πρώιμα καὶ πότε ὄψιμα. Σκοπὸς τοῦ Τριωδίου εἶναι κυρίως νὰ προετοιμάσει πνευματικά τοὺς πιστοὺς γιὰ τὴ μεγάλη ἑορτὴ τοῦ Πάσχα. Καὶ πρέπει νὰ θαυμάσουμε καὶ νὰ ἐκτιμήσουμε τὴν παιδα- γωγικὴ πρόνοια καὶ ποιμαντικὴ φροντίδα τῆς Ἐκκλησίας ποὺ μὲ πολλὴ σοφία καὶ ἀγάπη μᾶς χειραγωγεῖ καί μᾶς φέρνει βῆμα πρὸς βῆμα σὲ μιὰ ἀναζήτηση τοῦ Χριστοῦ, σὲ μιὰ συ- νοδοπορεία μὲ Αὐτὸν διὰ τοῦ Πάθους καὶ σὲ μιὰ προσωπικὴ συνάντηση μὲ τὸν Ἀναστάντα Κύριο. Ἔτσι τὴν Κυριακή τοῦ Τελώνου καὶ τοῦ Φαρισαίου μᾶς παρουσιάζει τὴν ὑποκρισία τοῦ Φαρισαίου, ὁ ὁποῖος ἔχει παραποιήσει τὸ νόημα τῆς Θρησκείας καὶ τὴν ἔχει περιορίσει σὲ ἐξωτερικοὺς τύπους, καὶ τὴν αὐτομεμψία (=τὸ νὰ κατηγορεῖ κανεὶς τὸν ἑαυτὸν του βλέποντας σὲ τί ἔχει φταίξει ἀπέναντι στὸν Θεὸ καὶ νὰ μὴν ἔχει μάτια νὰ δεῖ τὰ παρα- πτώματα τοῦ πλησίον του) Τελώνου. Τὴν Β΄ Κυριακὴ ποὺ διαβάζουμε τὴν παραβολὴ τοῦ Ἀσώτου μᾶς παρουσιάζεται ἡ μετάνοια σὰν ἐπιστροφὴ τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὴν ἐξορία καὶ τὸ μέγεθος τῆς Θείας εὐσπλαχνίας τοῦ Θεοῦ Πατέρα. Τὴ Γ΄ Κυριακή, ποὺ ὀνομάζεται Κυ- ριακὴ τῶν Ἀπόκρεω, γιατί στὴ διάρκεια τῆς ἑβδομάδας ποὺ ἀκολουθεῖ ἀρχίζει μία περιο- ρισμένη νηστεία (ἀποχὴ κρέατος), ἡ Ἐκκλησία ἀρχίζει νὰ μᾶς προσαρμόζει καὶ σταδιακὰ νὰ μᾶς βάζει στὸν μεγάλο ἀγώνα, γιατί γνωρίζει τὴν εὐπάθειά μας καὶ προβλέπει τὴν πνευμα- τική μας ἀδυναμία. Τὸ θέμα τῆς Εὐαγγελικῆς περικοπῆς τῆς Κυριακῆς τῶν ἀπόκρεω, εἶναι ἡ παραβολὴ τοῦ Χριστοῦ γιὰ τὴν τελευταία κρίση καὶ ποὺ δίνει ἀπάντηση στὸ ἐρώτημα ποιὸ θὰ εἶναι τὸ κριτήριό του. Ἡ παραβολὴ μᾶς δίνει τὴν ἀπάντηση: ἡ ἀγάπη εἶναι ὁ τρό- πος ζωῆς ποὺ ἀνοίγει στὸν ἄνθρωπο τὶς πύλες
  • 10. 10 τοῦ Παραδείσου. Τὴν 4η καὶ τελευταία Κυριακή τῆς προ- παρασκευαστικῆς περιόδου, τὴν ὁποία συ- νήθως ὀνομάζουμε Κυριακή τῆς συγγνώμης ἢ τῆς Τυροφάγου, τὸ Εὐαγγελικὸ ἀνάγνω- σμα αὐτῆς τῆς Κυριακῆς, κατὰ τὴν ὁποία ἑορτάζουμε τὴν ἀνάμνηση τῆς ἐξορίας τοῦ Ἀδὰμ ἀπὸ τὸν παράδεισο τῆς τρυφῆς, θέ- τει τοὺς ὅρους τῆς ἀπελευθέρωσής μας ἀπὸ τὴ σκλαβιὰ τῆς ἁμαρτίας, ἀπὸ τὴ φυλακὴ τοῦ κόσμου τούτου. Πρῶτος ὅρος εἶναι ἡ νηστεία, ἡ ἄρνηση δηλαδὴ νὰ δεχθοῦμε τὶς ἐπιθυμίες καὶ τὶς ἀνάγκες τῆς φύσης μας σὰν ὁμαλὲς καὶ ἡ προσπάθεια νὰ ἐλευθε- ρωθοῦμε ἀπὸ τὴ δικτατορία τῆς σάρκας καὶ τῆς ὕλης πάνω στὸ πνεῦμα. Ὁ δεύτερος ὅρος εἶναι ἡ συγγνώμη. Οὐσιαστικὰ ἡ Μ. Σαρακοστὴ ἀρχίζει μὲ τὸν Ἑσπερινό τῆς συγγνώμης κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ ὁποίου ἀκούγονται τὰ κατανυκτικὰ στι- χηρὰ ποὺ ἀναγγέλουν τὸν ἐρχομὸ τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς, ψάλλεται τὸ μέγα προκεί- μενο ποὺ ἡ μελωδία του σὰν κραυγὴ γεμίζει τὴν Ἐκκλησία καὶ τὸ ἀπελπισμένο κάλεσμα γιὰ θεία βοήθεια, εἶναι ἡ μετάνοια ποὺ ἐκφράζουμε. Γιὰ πρώτη φορὰ διαβάζεται ἡ προσευχὴ τοῦ ἁγίου Ἐφραὶμ καὶ στὸ τέλος τῆς ἀκολουθίας ὅλοι οἱ πιστοὶ πλησιάζουν τὸν Ἱερέα καὶ ὁ ἕνας τὸν ἄλλον δίνοντας καὶ παίρνοντας συγχώρηση. Τὴν πρώτη ἑβδομάδα τῶν Νηστειῶν, σὰν ἐγκαίνια, ἔχουμε τὸν Μεγάλο Κανόνα τοῦ ἁγίου Ἀνδρέου τῆς Κρήτης,τὸν κατ’ ἐξοχὴν κανόνα τῆς μετανοίας χωρισμένον σὲ τέσσε- ρα μέρη, ποὺ διαβάζεται στὸ Μεγάλο Ἀπό- δειπνο τὸ ἀπόγευμα κατὰ τὶς τέσσερες ἡμέ- ρες αὐτῆς τῆς ἑβδομάδος. Τὴν Τετάρτη καὶ τὴν Παρασκευὴ τελοῦνται Θεῖες Λειτουργίες τῶν Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων, ἐνῷ τὴν Παρασκευὴ τὸ ἀπόγευμα μὲ τὴν ἀκολου- θία τοῦ Μικροῦ Ἀποδείπνου ψάλλονται ὁ κανόνας καὶ οἱ Χαιρετισμοὶ στὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο, τὸ ζωντανὸ ὑπόδειγμα ὑπακοῆς καὶ ταπείνωσις. Τὰ Σάββατα τῆς Μ. Τεσ- σαρακοστῆς ἔχουν διπλὴ διάσταση. Ἀπὸ πλευρᾶς τυπικοῦ δὲν εἶναι ἡμέρες νηστείας ἀλλὰ γιορτῆς, γιατί ὁ Θεὸς τὸ καθιέρωσε σὰν γιορτή. Εἶναι ἡ ἡμέρα ποὺ χαρακτηρίστηκε ἡ Δημιουργία σὰν καλὴ λίαν. Ἡ δεύτερη δι- άσταση, τὸ δεύτερο θέμα εἶναι ὁ θάνατος. Ἐκτὸς ἀπὸ τὸ Σάββατο τῆς Α΄ ἑβδομάδας, ποὺ εἶναι ἀφιερωμένο στὸν ἅγιο Θεόδωρο Ὀρθόδοξη πίστη & βίωμα
  • 11. 11 τὸν Τύρωνα και τὸ Σάββατο τῆς Ε’ ἑβδομά- δας ,τὸ Σάββατο τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου, τὰ ἄλλα τρία εἶναι ἀφιερωμένα στὴ μνήμη τῶν ἀπ’ αἰῶνος ἐπ’ ἐλπίδι ἀναστάσεως κεκοιμη- μένων. Ἡ μνήμη τῶν κεκοιμημένων, ἐκτὸς ἀπὸ πράξη ἀγάπης, μᾶς προετοιμάζει καὶ μᾶς ἀναγγέλει τὸ Σάββατο τῆς Ἀνάστασης τοῦ Λαζάρου καὶ τὸ Μεγάλο καὶ Ἅγιο Σάββατο τῆς ἑβδομάδας τῶν Παθῶν. Οἱ Κυριακὲς τέλος τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς ἒχουν καὶ αὐτὲς δύο θέματα, δύο νοήματα. Τὸ πρῶτο καὶ οὐσι- αστικὸ θέμα ποὺ ἔχουν, μᾶς τὸ ἀποκαλύ- πτουν τὰ ἁγιογραφικὰ ἀναγνώσματα. Μᾶς ἐπαναφέρουν στὴν ἀρχικὴ σχέση ἀνάμεσα στὴν Ἁγία Σαρακοστὴ καὶ τὸ Βάπτισμα καὶ ἀποτελοῦν ἕνα συμπληρωματικὸ μέρος ἀπὸ τὴν κατήχηση τῆς Πρώτης Ἐκκλησίας καὶ ἐξη- γοῦν καὶ συνοψίζουν τὴν προετοιμασία τοῦ κατηχουμένου γιὰ τὸ πασχαλινὸ μυστήριο τοῦ Βαπτίσματος. Ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος σύμ- φωνα μὲ τὴν ἱστορικὴ ἐξέλιξη τῆς Ἐκκλησίας σχεδὸν κάθε Κυριακὴ ἀπέκτησε καὶ δεύτερο θέμα.Ἔτσι τὴν Α΄ Κυριακὴ τῶν Νηστειῶν ἡ Ἐκκλησία γιορτάζει τὸν θρίαμβο τῆς Ὀρθο- δοξίας ἐναντίον τῶν εἰκονοκλαστῶν. Τὸ ἴδιο ἰσχύει καὶ τὴ Δεύτερη Κυριακὴ ποὺ εἶναι ἀφιερωμένη στὸν ἃγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸν ΙΔ΄ αἰώνα μὲ τὰ θεόπνευστα συγγράματά του ὑπερασπίστη- κε τὴν Ὀρθοδοξία ἀπὸ αἱρετικὲς πλάνες ποὺ προέρχονταν ἀπὸ τὴ δύση. Ἡ τρίτη Κυριακὴ ὀνομάζεται Κυριακή τῆς Σταυροπροσκύ- νησης καὶ τὸ θέμα τοῦ Σταυροῦ κυριαρχεῖ στὴν ὑμνολογία αὐτῆς, ὄχι ὅμως μέσα στὰ πλαίσια τοῦ πόνου, ἀλλὰ τῆς νίκης καὶ τῆς χαρᾶς. Η Δ΄ Κυριακὴ εἶναι ἀφιερωμένη στὸν ἃγιο Ἰωάννη τῆς Κλίμακας καὶ ἡ Ε΄ στὴν ὁσία Μαρία τὴν Αἰγυπτίαν καὶ εἶναι περισσότερο ἐνσωματωμένες στὸ πνεῦμα τῆς Μ. Τεσσαρα- κοστῆς. Ὁ μὲν ἃγιος Ἰωάνης διατύπωσε τὴν ἀσκητικὴ Διδαχή του στὰ γραπτά του καὶ ἡ ὁσία Μαρία στὴ ζωή της. Ἡ ΣΤ΄ καὶ τελευ- ταία Κυριακή, εἶναι ἡ Κυριακὴ τῶν Βαΐων, ἡ ὁποία οὐσιαστικὰ εἶναι ἡ πρώτη ἡμέρα τῆς Μ. Ἑβδομάδας καὶ καλούμεθα νὰ συμπορευ- τοῦμε μὲ τὸν Χριστὸ στὰ Πάθη του καὶ στὴν ἐκ νεκρῶν Ἀνάστασή Του.
  • 12. 12 Κ ατὰ τὸ σωτήριο ἔτος 2012 ποὺ δια- νύουμε, ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ συμπίπτει μὲ τὴν Δ΄ Κυριακὴ τῶν Νη- στειῶν. Ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἑορτά- ζεται ὁποιαδήποτε ἡμέρα καὶ ἂν τύχει καὶ δὲν μετατίθεται, ἐπειδὴ εἶναι ἐπικεφαλῆς τῶν Δεσποτικῶν ἑορτῶν καὶ βάση τοῦ προσδιο- ρισμοῦ τους. Ἂν μετατεθεῖ, θὰ προκληθεῖ μεγάλη σύγχυση στὸν κύκλο τῶν Δεσποτικῶν Ἑορτῶν1 . Γνωρίζουμε ὅτι, σύμφωνα μὲ ἀρχαιότατη παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μας, ἡ λειτουργία τοῦ Μεγ. Βασιλείου τελεῖται δέκα φορὲς τὸν χρόνο ὡς ἑξῆς2 : 1. Τὴν ἡμέρα τῆς μνήμης τοῦ Μεγ. Βασι- λείου, ὁποιαδήποτε ἡμέρα καὶ ἂν πέσει, 2. Τὶς πέντε Κυριακὲς τῆς Μεγάλης Τεσ- σαρακοστῆς, 3. Τὶς παραμονὲς τῶν Χριστουγέννων καὶ τῶν Θεοφανείων, 4. Τὴ Μεγάλη Πέμπτη, 5. Τὸ Μέγα Σάββατο. Εἶναι δυνατὸν νὰ συμπέσει ἡ ἑορτὴ ἡμέ- ρα ποὺ τελοῦνται οἱ Λειτουργίες τοῦ Μεγ. Βασιλείου. Εἶναι γνωστὸ ὅτι μὲ τὴν ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου τιμᾶται ἡ ἑορτὴ καὶ ὅτι ἡ Λειτουρ- γία εἶναι ἀνεξάρτητη ἀπὸ τὴν ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου. Παρὰ ταῦτα, τὰ «Δίπτυχα τῆς Ἐκκλησί- ας τῆς Ἑλλάδος», τὸ «Μικρὸ Τυπικό» (ἔκδο- ση Παναγόπουλος) ὁρίζουν νὰ τελεσθεῖ ἡ Λειτουργία τοῦ ἁγ. Χρυσοστόμου κατὰ τὴν ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ γιὰ τὸ ἔτος ποὺ δι- ανύουμε, ποὺ συμπίπτει μὲ τὴν Δ΄ Κυριακὴ τῶν Νηστειῶν, κατὰ παράβαση τοῦ ἀρχαίου ἔθους, ποὺ ὁρίζει ὅτι ἡ Λειτουργία τοῦ Μεγ. Βασιλείου τελεῖται δέκα φορὲς τὸν χρόνο. Ἂν ἀνατρέξουμε στὰ σπουδαιότερα ἀρχαῖα τυπικὰ, θὰ διαπιστώσουμε τὰ ἑξῆς: 1. Τὸ τυπικὸ τοῦ Ἁγίου Σάββα δὲν ἀνα- φέρει τίποτε γι’ αὐτὴν τὴν περίπτωση καὶ τοῦτο γιατὶ θεωρεῖ δεδομένο ὅτι τελεῖται ἡ Λειτουργία τοῦ Μεγ. Βασιλείου δέκα φορὲς τὸν χρόνο, ἐκ τῶν ὁποίων τὶς πέντε Κυριακὲς τῆς Μεγ. Τεσσαρακοστῆς. Παρὰ τὸ μέγεθος καὶ τὴ λαμπρότητα τῆς ἑορτῆς, ποὺ μπο- ροῦν νὰ προκαλέσουν κάποιον προβληματι- σμό, ὅταν ἡ ἑορτὴ συμπέσει Μεγάλη Πέμπτη ἢ Μεγάλο Σάββατο, ὁρίζει νὰ τελεῖται ἡ Λει- τουργία τοῦ Μεγ. Βασιλείου3 . 2. Τὸ τυπικὸ τῆς Μονῆς Διονυσίου4 ὁρίζει νὰ τελεῖται ἡ Λειτουργία τοῦ Μεγ. Βασιλείου, ἐναρμονιζόμενο μὲ τὴν ἀρχαία παράδοση. 3. Τὸ τυπικὸ τῆς ΜτΕ5 ἀναφέρει ὅτι κατὰ τὶς Κυριακὲς τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς τελεῖται ἡ Λειτουργία τοῦ Μεγ Βασιλείου. Συγκεκριμένα, κατὰ τὴν Δ΄ Κυριακὴ τῶν Νηστειῶν, ἂν συμπέσει ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγε- λισμοῦ, ὁρίζει νὰ τελεῖται ἡ Λειτουργία τοῦ Μεγ. Βασιλείου, ἐφόσον δὲν διαφοροποιεῖται ἀπὸ τὶς ἄλλες Κυριακές. Ἀπὸ τὰ παραπάνω συμπεραίνεται ὅτι ἡ Η ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΜΕΓ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Περσυνάκη Ἐμμανουήλ, Ἱεροψάλτου Ὀρθόδοξη πίστη & βίωμα
  • 13. 13 λαμπρότητα καὶ τὸ μέγεθος τῆς ἑορτῆς τοῦ Εὐαγγελισμοῦ δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι αἰτιολο- γία γιὰ νὰ παραβιασθεῖ τὸ «ἀρχαῖο ἔθος» γιὰ τὴ Λειτουργία τοῦ Μεγ. Βασιλείου. Κατὰ συνέπεια, τόσο τὰ «Δίπτυχα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος», ὅσο καὶ τὸ «Μικρὸ Τυπικό», ἀλλὰ καὶ ἄλλα κυκλοφο- ροῦντα τυπικὰ ποὺ ὁρίζουν νὰ τελεσθεῖ ἡ Λειτουργία τοῦ ἁγ. Χρυσοστόμου κατὰ τὴν 25η Μαρτίου 2012 Δ΄ Κυριακή τῶν Νη- στειῶν, μειώνουν σὲ ἐννέα ἀπὸ δέκα φορὲς τὸν ἀριθμὸ τῶν Λειτουργιῶν τοῦ Μεγ. Βα- σιλείου. Ἐφόσον γιὰ τὴ ρύθμιση αὐτὴ δὲν ἐπικαλοῦνται πηγὲς οὔτε συνοδικὲς ἀπο- φάσεις ἢ ἄλλους λόγους, παραβιάζουν αὐθαίρετα τὴν ἀρχαία τυπικὴ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ ὁρίζει ὅτι ἡ Λειτουρ- γία τοῦ Μεγ. Βασιλείου τελεῖται δέκα φορὲς τὸν χρόνο. Ἐπειδὴ μὲ τὶς ἐκδόσεις τους λειτουρ- γοῦν ὡς πρότυπο, συντελοῦν σημαντικὰ στὴν ἐξασθένιση τῆς εὐαισθησίας καὶ τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὶς ἀρχαῖες τυπικὲς δια- τάξεις. 1: Ἑορτοδρόμια Ἁγ. Νικοδήμου Α381. 2. ΘΗΕ τόμος 8, 185. 3. ΤΑΣ ἀφορούμενα κεφάλαια μα, μγ. 4. Τυπικὸ Μονῆς Διονυσίου 265, 269, 276. 5. Τυπικὸ τῆς ΜτΕ 1888, 223.
  • 14. 14 Διδαχὲς τοῦγέροντοςΠορφυρίου ››Ἄφησε ἁπαλὰ καὶ ἀβίαστα τὸν ἑαυτόν σου στὰ χέρια τοῦ Θεοῦ κι ἐκεῖνος θἄρχεται καὶ θὰ χαριτώνει τὴν ψυχήν σου. ››Ἅμα ἀγαπήσεις μ’ ὅλη τὴν δύναμη τῆς καρδιᾶς σου τὸν Χριστό μας, ὅλα θὰ εἶναι εὔκολα καὶ ἡ ὑπακοὴ καὶ ἡ ταπείνωση. Τότε ὅλους τοὺς ἀδελφοὺς θὰ τοὺς ἀγαπᾶς ἀβί- αστα καὶ αὐθόρμητα μὲ τὴν ἴδια ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ. Διότι δὲν θὰ εἶσαι ἐσὺ ποὺ ἀγαπᾶς, ἀλλὰ ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς ποὺ θὰ κατέχει τὴν καρδιά σου. ››Τὰ «μὴ» ἦσαν πρὸ Χριστοῦ. Τὰ κατήρ- γησε ὁ Χριστὸς καὶ ἔφερε τὴν ἀγάπη. Παρά- δεισος εἶναι ἡ ζωὴ τοῦ Χριστοῦ, ἡ ὑπακοή, ἡ ταπείνωση. ››Ὅσο κάνει κανεὶς τὸ καλὸ γίνεται ἕνα μ’αὐτὸ καὶ δὲν μπορεῖ πιὰ νὰ κάνει τὸ κακό. Καὶ νὰ θέλει δὲν μπορεῖ. ››Χωρὶς σωματικὸ κόπο δὲν κερδίζεται ἡ ἀρετὴ ξάπλα στὸ κρεββάτι. Ὁ σωματικὸς κό- πος εἶναι τὸ μεγαλύτερο δῶρο τοῦ Θεοῦ γιὰ τὴ σωτηρία μας. Γιὰ τὴν ἀπόκτηση τῆς θείας χάριτος. ››Τὰ ἅγια συναισθήματα τῆς μάνας καὶ ἡ ἁγία ζωὴ της ἁγιάζουν τὸ παιδί της ἀπὸ τὴν ὥρα τῆς συλλήψεως ἀκόμη. λΟΓΟΙ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ Ὀρθόδοξη πίστη & βίωμα
  • 15. 15 ››Ἡ προσευχὴ εἶναι μυστικὴ δύναμη ποὺ μεταδίδεται μυστικὰ στὴν ψυχὴ τοῦ ἄλλου. ››Μὲ τὴν ἁγιότητα ἀλλάζει ὁ ἄνθρωπος. Φεύγουν τὰ ψυχικὰ τραύματα. Σήμερα οἱ ψυχίατροι τὰ λένε ψυχασθένεια, ἐνῷ στὴν πραγματικότητα εἶναι δαιμονικὴ ἐνέργεια ποὺ ὀφείλεται στὶς ἁμαρτίες. ››Τὸ πᾶν εἶναι νὰ ἀγαπήσει ὁ ἄνθρωπος τὸν Χριστό. Ὅταν ἔρθει καὶ κατοικήσει σ’ὅλο τὸν χῶρο τῆς ψυχῆς μας ὁ Χριστὸς, τότε φεύγουν ὅλα τὰ προβλήματα, ὅλες οἱ πλά- νες, ὅλες οἱ στεναχώριες. Τότε φεύγει καὶ ἡ ἁμαρτία. ››Αὐτὸ ποὺ ὀνομάζουν εὐτυχία ὑπάρχει μέσα στὸν γάμο ἀλλὰ πρέπει οἱ σύζυγοι νὰ ἀγαποῦν τὸν Χριστὸ καὶ νὰ τηροῦν τὶς ἐντο- λές του. Ἔτσι θὰ φθάσουν νὰ ἀγαπιοῦνται ἀληθινὰ μεταξύ τους καὶ νὰ εἶναι εὐτυχισμέ- νοι. Διαφορετικὰ θὰ εἶναι ψυχικὰ πτωχοί, δὲν θὰ μποροῦν νὰ δώσουν ἀγάπη καὶ θὰ ἔχουν δαιμονικὰ προβλήματα ποὺ θὰ τοὺς κάνουν δυστυχισμένους. ››Ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ ἀγαπᾶ ὅλα. Ἡ ἔχθρα εἶναι τῶν ἀγρίων. Ἡ ἔχθρα εἶναι τῆς παλαιᾶς ἐποχῆς «ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ». Τοῦ παραδείσου ἡ ζωὴ εἶναι ἀγάπη γιὰ ὅλα.
  • 16. 16 Τὸ λιοντάρι τῆς ἐρήμου «Οὗτος ἦλθεν ἳνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ Φωτὸς» (Ἰωάν. 1, 8) Τ ὸν Πρόδρομο Ἰωάννη, τὸ πιὸ λαμπερὸ ἀστέρι πρὶν ἀπ’ τὸν Ἥλιο, τὸ «πρῶτο φῶς τῆς αὐγῆς», τὸν πιὸ ξεχωριστὸ ἀνάμεσα στοὺς φίλους τοῦ Θεοῦ, ὁ Χριστὸς ὁ Ἴδιος ἀνυ- πέρβλητα ἐγκωμίασε, λέγοντας πὼς «εἶν’ ὁ πιὸ σπουδαῖος ποὺ γεννήθηκε ἀπὸ γυναίκα» (Ματθ. 11, 11). Ἡ συμμετοχή του στὸ σχέδιο τῆς Θεί- ας Οἰκονομίας γιὰ τὴ σωτηρία τῶν ἀνθρώπων ἀποδείχτηκε καθοριστική. Μετὰ τὸ πρόσωπο τοῦ Ἰησοῦ, ἡ Καινὴ Διαθήκη γιὰ ἐκεῖνον μιλᾶ πιὸ συχνά. Τὰ τάγματα τῶν Ἀγγέλων τὸν θαυμάζουν, ἀφοῦ ἐπέδειξε ζωὴ «ἐφάμιλλον τοῖς ἀσωμάτοις», καὶ τὸν «ἐκ μήτρας Προφήτην» σέβονται ὡς ἀνώτερο ὅλοι οἱ Προφῆτες! Πολλὲς φορὲς μνη- μονεύεται μέσα στὸ ἐκκλησιαστικὸ ἔτος: Στὶς 24 Ἰουνίου ἡ Ἐκκλησία μας τιμᾶ τὴ θαυμαστὴ γέννησή του, στὶς 7 Ἰανουαρίου τὴ σύναξή του καὶ στὶς 29 Αὐγούστου τὴν ἀποτομή τῆς τιμίας κεφαλῆς του. Ἅγιοι σὰν τὸν Γρηγόριο τὸν Θεο- λόγο καὶ τὸν Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ στολίζουν τὴ μορφή του μὲ κείμενα γλαφυρὰ καὶ ποιη- τικά. Ὁ ὑμνογράφος ἀναρωτιέται, πῶς ἄραγε ἀξίζει νὰ τὸν ἀποκαλέσει: Προφήτη, Ἄγγελο, Ἀπόστολο ἢ Μάρτυρα; «Ἔσται γὰρ μέγας ἐνώ- πιον τοῦ Κυρίου», ὅπως εἶπε ὁ Γαβριὴλ στὸν Ζαχαρία, κατὰ τὴν ἀναγγελία τῆς ἐγκυμοσύνης τῆς Ἐλισάβετ. Καταλήγει πὼς ὅλα αὐτὰ μαζὶ εἶναι κατάλληλα γι’ αὐτὴν τὴν πραγματικὰ μο- ναδικὴ προσωπικότητα, τὸν κατεξοχὴν Δίκαιο, ποὺ ἐργάστηκε γιὰ τὸν πιὸ σημαντικὸ σκοπό: νὰ γίνει Ἀγγελιοφόρος τοῦ Μεσσία καὶ νὰ προ- ετοιμάσει ὡς ἐπίγειος ἄγγελος τὸν δρόμο Ἐκεί- νου. Ἔγινε μύστης τῆς Χάριτος καὶ «ἔνσαρκος Λύχνος» ποὺ ἔκαιγε ὁ ἴδιος, σκορπίζοντας γύρω του φῶς (Ἰωάν. 5, 35), τραβώντας σὰν μαγνή- της χιλιάδες ψυχές. Βρέθηκε νωρὶς ὁ Ἰωάννης πολὺ μακριὰ ἀπ’ τοῦ κόσμου τὸ φθοροποιὸ πνεῦμα: «Ἦν ἐν τοῖς ἐρήμοις ἕως ἡμέρας ἀνα- δείξεως αὐτοῦ πρὸς τὸν Ἰσραήλ». Ὡρίμασε μὲ σκληρότατους ἀγῶνες. Ἑτοίμασε τὸν ἑαυτό του, δαμάζοντας σχεδὸν ἀπόλυτα κάθε βιολογικὴ ἀνάγκη. Ὑπῆρξε ἀληθινὰ πρόδρομος τῆς ἀσκη- τικῆς παράδοσης, πατέρας τοῦ μοναχισμοῦ καὶ τοῦ ἀναχωρητισμοῦ. Σὲ διαρκῆ, ἀπ’ εὐθείας σύνδεση μὲ τὸν Οὐρανό, μελέτησε τὸ μέσα του καὶ τὴ φύση, σπούδασε βαθιὰ τὴ Γραφὴ καὶ Ὀρθόδοξη πίστη & βίωμα
  • 17. 17 ὅταν ἔφτασε ὁ καιρός, μὲ παρρησία, σθένος καὶ φλόγα ἄρχισε νὰ μαρτυρεῖ τὰ περὶ τοῦ Ἰη- σοῦ, νὰ κηρύττει τὴν ἀλήθεια ἀνόθευτη καὶ νὰ προτρέπει σὲ μετάνοια. Θαυμάζουμε μαζὶ μὲ τὸν Χρυσόστομο τὴν ἀκλόνητη καὶ ἀσάλευτη σταθερότητα τοῦ Ἰωάννη: ἀναφέρει ὁ ἱερὸς πατὴρ ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἔτρεχαν κοντὰ στὸν Πρόδρομο προσδοκώντας ν’ ἀντικρίσουν κά- ποιον πιὸ σταθερὸ καὶ ἀπὸ πέτρα! Διέθετε αὐτοσυνειδησία καὶ ταπείνωση σὲ ὕψιστο βαθμό, ὥστε νὰ προσελκύσει τὸ θαυμασμὸ τοῦ Κυρίου. Ἀρνήθηκε τὸ «ἐγώ» του, δὲν ἔκανε ἐπιδίωξή του τὴν προσωπικὴ προβολή. Ἀντίθετα, ἔθεσε ὅρια στὸν ὑπερβολικὸ θαυμασμὸ καὶ τὴν ἀφοσίωση ποὺ ἔβλεπε νὰ ἔχει πρὸς τὸ πρόσωπό του ὁ λαός. «Δὲν εἶμαι αὐτὸ ποὺ νομίζετε…», εἶπε πολλὲς φορές. Δὲν ἔπαψε νὰ τονίζει ὅτι δικός του ρόλος εἶναι μόνο νὰ προετοιμάσει τὴν ὁδό γιὰ τὸν ἐρχομὸ Ἐκείνου, ὁ Ὁποῖος θὰ ση- κώσει τὶς ἁμαρτίες τοῦ κόσμου καὶ θὰ βαπτίσει μὲ τὸ οὐσιαστικὸ βάπτισμα, τὸ πύρινο βάπτισμα τοῦ Ἁγίου Πνεύμα- τος. «Ἔρχεται ὁ ἰσχυρότερός μου ὀπίσω μου» (Μάρκ. 1,7), βροντοφώναζε. Ἀπο- καλυπτικό τῆς γνήσιας ταπείνωσής του εἶναι ὅτι νιώθει τὴν ἀνάγκη νὰ βαπτιστεῖ ἐκεῖνος ἀπὸ τὸν Χριστὸ καὶ τὸ ὁμολογεῖ καθὼς διαμαρτύρεται ὅταν Ἐκεῖνος τοῦ ζητᾶ νὰ Τὸν βαπτίσει. Θεωρώντας τὸν ἑαυτὸ του ἀνάξιο καὶ τὰ σανδάλια ἀκό- μη τοῦ Χριστοῦ νὰ λύσει (Πράξ. 13, 25), ἀξιώθηκε νὰ διακονήσει καὶ νὰ λειτουρ- γήσει τὸ μυστήριο τῆς φανέρωσης τῆς Ἁγίας Τριάδος. Ὁ Ἰωάννης ἀδιαφοροῦσε γιὰ τὸ ἂν θὰ εἶναι εὐχάριστος στὸν κόσμο. Ἤθελε νὰ εἶναι ἀληθινός. Δὲν δίστασε νὰ ἐλέγ- ξει καυστικά, συχνὰ καὶ δημόσια τὴν κοσμικὴ ἐξουσία, στηλιτεύοντας παράνομες πράξεις καὶ ἐνέργειές της. Κανεὶς δὲν τὸν ὑποχρέωνε, παρὰ ἡ βαθιὰ συνείδηση τῆς ἀποστολῆς του. Ὁδηγήθηκε ἔτσι στὸ μαρτυρικό του τέλος, μὲ τὸ δραματικὸ σκηνικό τοῦ ἀποκεφαλισμοῦ, καὶ ὑπῆρξε πρόδρομος καὶ τῆς Σταυρικῆς θυσίας τοῦ Χριστοῦ. Ὁ πιστὸς λαὸς βαθιὰ εὐλαβεῖται καὶ τιμᾶ τὸν ἅγιο Ἰωάννη τὸν Βαπτιστή, συχνὰ βιώνει τὴν εὐλογία καὶ τὴν προστασία του, καθὼς καὶ τὰ συγκλονιστικὰ θαύματά του. Ἡ μεσιτεία του πρὸς τὸν Θεὸ εἶναι πολὺ ἰσχυρή, μετὰ τὴν Παναγία μας. Τὸ δεξὶ χέρι του φυλάσσεται στὸ Ἅγιον Ὂρος, στὴν Ἱερὰ Μονὴ Διονυσίου. Ἡ εἰκόνα του βρίσκεται τοποθετημένη στὸ τέμπλο κάθε Ναοῦ, πλάι στὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ. Παρουσιάζεται συνήθως σὲ τοπίο βραχῶδες, ἰδιαίτερα ἀσκητικός, μὲ ἄγρια μαλ- λιὰ καὶ γένια. Φοράει μιὰ προβιὰ καὶ κρατᾶ τὸν Σταυρὸ καὶ τὸ πινάκιο μὲ τὴν ἀποτμηθεῖσα κεφαλή. Τὰ χαρακτηριστικά του θυμίζουν τὸ Πρόσωπο τοῦ Κυρίου καὶ μαρτυροῦν πὼς ἔζησε σὰν «υἱός τῆς ἐρήμου». Τὸ βλέμμα του εἶναι αὐστηρὸ καὶ καρτερικὸ καὶ ἔχει φτερὰ ἀγγελικά. Σύμφωνα μὲ τὴν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μας, κατὰ τὴ Δευτέρα Παρουσία ὅλοι οἱ μοναχοὶ καὶ ἀσκητές, μὲ ἀρχηγὸ τὸν Ἅγιο Ἰωάννη τὸν Πρόδρομο θὰ ἀντικαταστή- σουν τὸ ἐκπεσὸν δέκατο ἀγγελικὸ τάγμα καὶ θὰ δοξάζουν αἰώνια ὡς ἰσάγγελοι τὸν Θεό. Ἂς ζητοῦμε πάντοτε τὶς πρεσβεῖες του! Ρωμνιὸς
  • 18. 18 Ἁγία Ματρώνα ἡ ἐν Θεσσαλονίκῃ Σ ὰν ἀστραφτερὸ διαμάντι λάμπει στὸν οὐρανὸ ἡ Μάρτυς Ματρώνα, ποὺ γιορτάζει ἡ Ἐκκλη- σία μας στὶς 27 Μαρτίου. Ἔζησε στὴ Θεσσαλονίκη τὰ πρωτοχριστιανικὰ χρόνια, ὅταν οἱ πιστοὶ ὑπέφεραν φο- βεροὺς καὶ ἄγριους διωγμούς, στοὺς ὁποίους συμμετεῖχαν συχνὰ ὄχι μόνο εἰδωλολάτρες, ἀλλὰ καὶ Ἰουδαῖοι. Ἡ Ματρώνα ἐργαζόταν ὡς ὑπηρέτρια στὸ σπίτι ἑνὸς ἀνώτερου Ἑβραίου ἀξιωματούχου, τοῦ στρατοπεδάρχη τῆς πόλης. Ἡ σύζυγός του ὀνομα- ζόταν Παντίλλα, καὶ ἡ Ματρώνα τὴν ἀκολουθοῦσε παντοῦ· ἐκτελοῦσε κάθε της ἐντολὴ κατὰ γράμμα. Ἡ ἀφοσίωση τῆς ὑπηρέτριας καὶ ἡ ἀκρίβεια ποὺ τὴ χαρακτήριζε στὰ καθήκοντά της ἱκανο- ποιοῦσε ἰδιαίτερα τὴν ἀριστοκρατικὴ οἰκοδέσποινα. Ἔδωσε ὁ Θεὸς καὶ φωτί- στηκε κάποτε ἡ εὐλογημένη Ματρώνα μὲ τὸ φῶς τῆς ἀληθινῆς πίστης, τὸ Φῶς τοῦ Εὐαγγελίου· κατηχήθηκε λοιπὸν καὶ βαπτίστηκε. Ὅλα αὐτὰ ὅμως δὲν τὰ γνώριζαν οἱ κύριοί της, ἀλλὰ καὶ κα- νεὶς ἄλλος στὸ σπίτι ποὺ ὑπηρετοῦσε. Ὄχι σπάνια, ἡ Ματρώνα ἔπρεπε νὰ συνοδεύει τὴν κυρία της στὴ συναγωγὴ τῆς Θεσσαλονίκης. Ὡστό- σο ἡ ἴδια δὲν ἔμπαινε καὶ ἐπωφελοῦταν ἀπὸ τὴν εὐκαιρία, ὥστε, κατὰ τὸ διάστημα ποὺ ἡ Παντίλλα βρισκόταν ἐκεῖ, ἐκείνη νὰ καταφεύγει κρυφὰ στὸν ναὸ τῶν Χριστιανῶν ἐκεῖ κοντά, γιὰ νὰ προσευχη- θεῖ μὲ θερμὴ καρδιά! Τόσο μεγάλη ἦταν ἡ ἀγάπη της στὸν Κύριο, ἀλλὰ καὶ ἡ τόλμη της! Αὐτὸ συνε- χιζόταν γιὰ πολὺ καιρό, μέχρι ποὺ κάποιες ἀπὸ τὶς ἄλλες ὑπηρέτριες τῆς Παντίλλας, ὑποψιασμένες, παρακολούθησαν τὴ Ματρώνα καὶ κατήγγειλαν στὴν κυρία τους τὴν ἐνέργειά της αὐτή. Πλησίαζε δὲ ἐκεῖνες τὶς μέρες ἡ ἰουδαϊκὴ γιορτὴ τῶν Ἀζύμων. Τὴν ἡμέρα τῆς γιορτῆς ἡ Παντίλλα, συνοδευόμενη ἀπὸ τὶς ὑπηρέτριές της, ἔφτασε στὴ συνα- γωγή. Ἡ Ματρώνα, προσέχοντας νὰ μὴν τὴ δεῖ κανείς, γιὰ ἀκόμα μιὰ φορὰ ὀδήγησε τὰ βήματά της μὲ πολλὴ λα- χτάρα στὸν ναό. Ἐντελῶς ἀπορροφη- μένη καὶ συνεπαρμένη ἀπὸ τὴν προ- σευχή της δὲν παρατήρησε ὅτι ἡ ὥρα πέρασε καὶ ἔτσι ἐπέστρεψε μὲ ἀρκετὴ καθυστέρηση στὴ συναγωγή. Ἐκεῖ ὅμως τὴν περίμενε πολὺ θυμωμένη ἡ Παντίλλα, ποὺ τὴ ρώτησε ἀμέσως ἂν ἀληθεύει ὅτι εἶναι Χριστιανὴ καὶ ὅτι κρυφὰ πήγαινε στὴν Ἐκκλησία. Ἡ Ματρώνα ὁμολόγησε τότε τὴν πί- στη της στὸν Χριστό. Ἔξαλλη ἡ κυ- ρία της, ποὺ ἦταν φανατικὴ Ἑβραία, ἀφοῦ τὴν ἁλυσόδεσε, διέταξε νὰ τὴν χτυπήσουν μὲ πολλὴ σκληρότητα καὶ νὰ τὴν κλείσουν στὴ φυλακὴ χωρὶς τροφὴ καὶ νερό. Ἔπειτα ἀπὸ τρεῖς ἡμέρες, νωρὶς τὸ πρωί, πῆγε ἡ ἴδια νὰ δεῖ ἂν ἡ Μα- τρώνα ζεῖ. Μὲ ἔκπληξη εἶδε ὅτι εἶχε ἐλευθερωθεῖ ἀπὸ τὰ δεσμά της καὶ στεκόταν ἱλαρὴ καὶ γαλήνια ψάλλοντας καὶ ὑμνώντας τὸν Θεό. Ἡ Παντίλλα, ποὺ εἶχε συνέλθει ἀπὸ τὴν ὀργή της καὶ ἔχοντας μετανοιώσει γιὰ τὴ βαναυσότητα μὲ τὴν ὁποία εἶχε μεταχειριστεῖ τὴ δούλη της, προσπάθησε τώρα μὲ κολακεῖες καὶ πολὺ δελεαστικὲς ὑποσχέσεις νὰ τὴν κάνει νὰ ἀρνηθεῖ τὴν πίστη της… Ἡ μακάρια Ματρώνα ὅμως, ἀκλόνητη, ὁμολό-
  • 19. 19 γησε καὶ πάλι μὲ θάρρος μπροστὰ στὴν κυρία της, χωρὶς νὰ τῆς κρατᾶ καμιὰ κακία. Εἶχε μέσα της πράγματι «ἀγάπη ἐκ καθαρᾶς καρδίας καὶ συνειδήσεως ἀγαθῆς καὶ πίστεως ἀνυποκρίτου» (Α΄ πρὸς Τιμόθεον, α΄, 5). Ἡ Παντίλλα τότε, ἀλύγιστη, διέταξε νὰ τὴ μαστιγώσουν ἀλύπητα, ἀφοῦ τὴ δέσουν σὲ δρύινα ξύλα. Ἡ Ἁγία ὑπέμενε μὲ καρτερία τοὺς βασανισμοὺς καὶ τὴν ἔλλειψη τροφῆς γιὰ ἀρκετὲς ἡμέρες καὶ δὲν σταματοῦσε νὰ προσεύχεται. Πόσο ἐλεύθερο φρόνημα εἶχε μιὰ ταπεινὴ καὶ ἀσήμαντη δούλη. Ὕστερα, ἐντελῶς πλέον ἐξαντλημένη καὶ καταπονημένη, παρέδωσε τὸ πνεῦμα της στὸν Κύριο μέσα στὸ σκοτεινὸ κελὶ τῆς φυλακῆς, γιὰ νὰ λάβει δίκαια τὸ μαρτυρικὸ στεφάνι, ποὺ εἶναι λαμπρότερο ἀπὸ κάθε στέμμα, καὶ γιὰ νὰ συμμετάσχει ἐπάξια στὴν «τράπεζα τῆς ἀθανασίας» (Ὄρθρος ἑορτῆς, ᾠδὴ δ΄). Ὅταν ἡ Παντίλλα πληροφορήθηκε τὸ γεγονός, ἔδωσε ἐντολὴ σὲ κάποιον ποὺ λεγόταν Στρατόνικος, νὰ τυλίξει τὸ λείψανο τῆς Ἁγίας σὲ δέρμα καὶ νὰ τὸ ρίξει ἔξω ἀπὸ τὰ τείχη τῆς πόλης. Τὸ ἱερὸ λείψανό της τὸ παρέλαβαν οἱ Χριστιανοὶ καὶ τὸ ἐνταφίασαν μὲ εὐλάβεια κοντὰ στὴ Λεω- φόρο, δηλαδὴ τὴν Ἐγνατία ὀδό. Μετὰ τὸ τέλος τῶν διωγμῶν, ὁ Ἐπίσκοπος Θεσσαλονίκης Ἀλέ- ξανδρος πῆρε τὸ σκήνωμα τῆς Μάρτυρος καὶ τὸ μετέφερε μέσα στὴν πόλη καί, ἀφοῦ ἔκτισε ναό, τὸ ἀπέθεσε μὲ τιμὲς μέσα σ’ αὐτόν. Τὴν ἐποχὴ τῆς Φραγκοκρατίας, ὅμως, τὸ σκήνωμα τῆς Ἁγίας μεταφέρθηκε στὴ Βαρκελώνη καὶ ἐναποτέθηκε σὲ ναό, ποὺ καταστράφηκε κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ἀναφέρεται ὅτι ἐκτὸς τῶν τειχῶν τῆς Θεσσαλονίκης ὑπῆρχε καὶ μονὴ ἀφιε- ρωμένη στὴν ἁγία Ματρώνα. Ὅπως περιγράφει ἕνα ἀπὸ τὰ στιχηρὰ τοῦ Ἑσπερινοῦ τῆς γιορτῆς της, τίποτε δὲν στάθηκε ἐμπόδιο στὴ Ματρώνα νὰ μιμηθεῖ τὴν ἀνδρεία στάση καὶ τὴ σταθερότητα τῶν Μαρτύρων: οὔτε τὸ γεγονὸς ὅτι ἦταν δούλη οὔτε τὸ φύλο της οὔτε τὰ τρομερὰ βασανιστήρια, διότι ἡ προθυμία τῆς ψυχῆς της ἦταν μεγάλη! Καὶ στὸν ὄρθρο ἀναφέρεται ὅτι ἡ Θεία Χάρη τῆς ἔδωσε τὴ γενναιότητα ποὺ θὰ ἐπεδείκνυε ἕνας ἄνδρας. Τὸ αἶμα της ἔσβησε τὴ φωτιὰ τῆς ἀσέ- βειας καὶ τῆς θρασύτητας τῶν κυρίων της! Ἡ ζωὴ τῆς Ἁγίας Ματρώνας εἶναι μιὰ δυνατὴ ἀπόδειξη τῆς ἐξαγγελίας τοῦ Κυρίου μας, ὅτι, ὅσοι Τὸν ὁμο- λογήσουν μὲ κάθε τρόπο, θὰ κληρονομήσουν τὴν οὐράνια Βασιλεία καὶ θὰ τοὺς ὑπερασπιστεῖ καὶ Ἐκεῖνος μπροστὰ στὸν θρόνο τοῦ Θεοῦ. Ὅπου βρεθοῦμε, λοιπόν, ἂς μεταδίδουμε μὲ παρρησία καὶ ἀγάπη τὸ μήνυμα τοῦ Χριστοῦ. Αὐτὸ ζητᾶ Ἐκεῖνος ἀπὸ μᾶς σήμερα! Μὴν μᾶς φοβίζουν τὰ σχόλια τοῦ κόσμου καὶ ἡ σκοτεινιὰ τῆς ἐποχῆς! Ἰδιαίτερα ἐμεῖς οἱ νέοι, ἀγόρια καὶ κορίτσια, μὲ ὅλες μας τὶς ἰδιότητες, ἂς κάνουμε τὴν καθημερι- νότητά μας μιὰ συνεχῆ ὁμολογία καὶ δοξολογία τοῦ Θεοῦ! Ἂς γίνουμε σύγχρονοι Μάρτυρες! Νὰ παρακαλοῦμε τὴν Ἁγία τοῦ Θεοῦ νὰ πρεσβεύει πάντα γιὰ ὅλους. Γνώμην ἀήττητον, Ματρώνα φέρουσα, πίστιν τὴν ἔνθεον, ἄσυλον ἔσωσας, μὴ δουλωθεῖσα τὴν ψυχήν, Ἑβραίων τῇ ἀπηνείᾳ ὅθεν ἀριστεύσασα, καὶ τὸν δόλιον κτείνασα, μυστικῶς νενύμφευσαι, τῷ Δεσπότῃ τῆς κτίσεως. Αὐτὸν οὖν ἐκτενῶς ἐκδυσώ- πει, πάσης ἡμᾶς ῥυσθῆναι βλάβης. Ἀπολυτίκιον Φωτὶ νοητῷ, Ματρῶνα ἀτενίζουσα, εἱρκτῆς τὴν φρουράν, ὡς θάλαμον λελόγισαι, ἐξ ἧς Μάρ- τυς ἔδραμες, πρὸς παστάδα πάμφωτον κράζου- σα· Τῇ σῇ Λόγε θείᾳ στοργῇ, μαστίγων τὴν πεῖραν, καθυπέστην φαιδρῶς. Κοντάκιον Οὐδόλως δεδούλωσαι τὴν ψυχὴν, ἀλλ’ ἐλευθε- ρίᾳ, ἐνδιέπρεψας εὐσεβεῖ, καὶ ἀρρενωθεῖσα, τὴν φρένα ὦ Ματρῶνα, ἠγώνισαι ἀνδρείως, κατὰ τοῦ ὄφεως. Μεγαλυνάριον Τσακτσίρα Μαρίας, νηγπιαγωγοῦ
  • 20. 20 Τὸ παιχνίδι: ψυχαγωγία καὶ νοητικὴ ἄσκηση Κουρῆ Ἀναστασίας, φιλολόγου Ἡ λέξη παιχνίδι σημαίνει τὴν ὀργα- νωμένη ἢ αὐθόρμητη ἀπασχόλη- ση ἑνὸς ἀτόμου ἢ μιᾶς ὁμάδας, ποὺ ἀποβλέπει στὴ δι- ασκέδαση καὶ τὴν ψυχαγωγία. Σὲ κάθε παιχνίδι συμμετέχει τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ τὸ μυαλὸ τοῦ συμμετέχοντος. Εἶναι τὸ μέσο γιὰ τὴν ψυχαγωγία τοῦ παιδιοῦ. Τὸ παιχνίδι συμβάλλει στὴν ἀγωγὴ καὶ στὴ σωματική, ψυχικὴ καὶ πνευματικὴ διάπλαση τοῦ παιδι- οῦ. Μέσα ἀπ’ αὐτὸ γνωρίζει τὸν ἑαυτό του καὶ τὸν κόσμο γύρω του. Εἶναι μέσο ἐπικοινωνίας τόσο μὲ τοὺς συνομηλίκους του, ὅσο καὶ μὲ τοὺς μεγαλυτέρους. Μέσα ἀπὸ τὸ παιχνίδι ἀναπτύσ- σεται ἡ κοινωνικότητα τοῦ παιδι- οῦ καὶ οἱ ἱκανότητές του. Τὸ παιχνίδι, μὲ τὴν κατάλ- ληλη καθοδήγηση ἑνὸς παιδα- γωγοῦ, διεγείρει τὴ φαντασία, ἀναπτύσσει τὴν ἐφευρετικότητα καὶ συμβάλλει στὴ διάπλαση τοῦ χαρακτήρα τοῦ παιδιοῦ. Πολλὲς ἑρμηνεῖες ὑπάρχουν γιὰ τὴν προέλευση τοῦ παιχνιδι- οῦ καὶ τὴν ἱστορική του ἐξέλιξη. Εἶναι σημα- ντικὸ νὰ τονίσουμε ὅτι ὅμοια καὶ ἀνάλογα παιχνίδια συναντᾶμε σὲ ὅλους τοὺς λαοὺς τῆς γῆς. Αὐτὸ ὀφείλεται στὸν κοινωνικό του χαρακτήρα καὶ τὸν καθοριστικό του ρόλο στὴ διανοητικὴ καὶ σωματικὴ ἀνάπτυξη τοῦ παιδιοῦ. Ὁ Piaget, Σουηδὸς παιδοψυχολόγος καὶ φιλόσοφος, διακρίνει τρεῖς βασικὲς μορφὲς παιχνιδιοῦ: 1. Τὸ παιχνίδι ἄσκησης τῆς αἴσθησης καὶ τῆς νοημοσύνης. 2. Τὸ συμβολικὸ παιχνίδι (π.χ. τὸ παιδὶ ποὺ παίζει μὲ ἕνα κουτὶ σπίρτα, τὸ ὁποῖο βλέπει σὰν αὐτοκίνητο). 3. Τὸ παιχνίδι κανόνων, τὸ ὁποῖο ὅμως ἀπαιτεῖ ὑψηλότερο βαθμὸ προσαρμογῆς. Τὸ παιδικό-ὁμαδικὸ παιχνίδι ἀπαιτεῖ συνήθως κίνηση καὶ διεκδί- κηση. Δίνει χαρὰ καὶ ψυχικὴ πληρό- τητα. Κάνει τὰ παιδιὰ νὰ ἐπινοοῦν διεξόδους καὶ νὰ ἀναζητοῦν δημι- ουργικὲς παρεμβάσεις. Ἐπιλέγουν τοὺς συμπαῖκτες τους καὶ μαθαί- νουν νὰ ἀντιμετωπίζουν τοὺς φό- βους τους. Πολὺ σημαντικὴ εἶναι ἡ παρέμ- βαση καὶ ἡ καθοδήγηση τῶν γονέων καὶ τῶν παιδαγωγῶν. Ἂν ἡ διαπαι- δαγώγηση ποὺ ἀσκοῦν στὸ παιδὶ εἶναι σωστὴ καὶ στηρίζεται στὴν ἀγάπη, στὴν κατανόηση καὶ σ’ ὅ,τι πρε- σβεύει ἡ ἑλληνορθόδοξη παράδοση, τότε τὸ παιδὶ θὰ ἀποκτήσει ἀπὸ μικρὴ ἡλικία σωστὲς σχέσεις μὲ τοὺς συνομηλίκους του καὶ θὰ δέχεται τὴν αὐθεντία τῶν γονέων καὶ τῶν παιδαγωγῶν του. Οἰκογένεια, μιὰ γωνιὰ τοῦ παραδείσου
  • 21. 21 Βοηθάω... καὶ θὰ βοηθηθῶ! Ὀρφανίδου Παρθένας, φοιτήτριας Ἐ γωισμός, πονηριά, ψέμα, ὑποκρισία, εἶναι μόνο μερικὰ ἀπὸ τὰ δυσάρεστα χαρακτηριστικά τοῦ σύγ- χρονου βίου. Στὴ σύγχρονη κοι- νωνία μας συναντᾶ κανεὶς ἀνθρώ- πους ποὺ μετὰ βίας ἐπιβιώνουν κι ἀπὸ τὴν ἄλλη ἀνθρώπους ποὺ τὰ ἔχουν ὅλα στὰ πόδια τους, παρατηρεῖ ἀνθρώπους νὰ ἀπο- κτοῦν ὑλικὴ εὐμάρεια καὶ ἰσχὺ «πατώντας» πάνω σὲ ἄλλους , ἀλλὰ  καὶ ἀνθρώπους ποὺ προ- σπαθοῦν μὲ νύχια καὶ μὲ δόντια νὰ ξεπεράσουν τὴν κάθε δυσκο- λία ἠθικὰ καὶ τίμια. Τὸ θέμα ὅμως εἶναι πὼς ὅ,τι πράττει  ὁ καθένας ἀπό μᾶς, αὐτὸ πρῶτο ἀπ’ὅλα ἐπιδρᾶ στὴν δική μας ψυχὴ καὶ πὼς τὴν εὐθύ- νη γιὰ τὴν προσωπικὴ  εἰρήνη καὶ σωτηρία ὀφείλουμε νὰ τὴν ἀπο- ζητοῦμε   ἀποκλειστικὰ σχεδὸν στὸν ἑαυτό μας. Δὲν ἔχει οὐσία νὰ ἀσκοῦμε κριτική, νὰ ζηλεύου- με, νὰ φθονοῦμε, μὰ καὶ πολλὲς φορὲς νὰ προσπαθοῦμε νὰ ἀντιγράψουμε τὸν διπλανὸ ἢ ἀκόμα καὶ νὰ ἐπιδιώκουμε νὰ καταστρέψουμε κάτι οὐσιαστικὰ ὡραῖο. Σὲ κάθε πρόκληση τῆς ζωῆς καλὸ εἶναι νὰ ἀφήνουμε τὸ προσωπικό μας στίγμα, νὰ δη- μιουργοῦμε τὴ δική μας «ὀμορφιὰ» μὲ εἰλι- κρίνεια καὶ ἐντιμότητα. Ἀρκεῖ καθένας ἀπὸ ἐμᾶς νὰ προσπαθεῖ, νὰ ἐνδιαφέρεται, νὰ προστατεύει-καὶ ὅλα αὐτὰ ὡς ἀκόλουθα τῆς ἀγάπης –τὸν ἑαυ- τό του, τὴν οἰκογένειά του, τὴν πατρίδα του, τοὺς ἀνθρώπους ποὺ ἔχει δίπλα του, ἀλλὰ καὶ ἀγνώστους! Ὑπάρχουν ἄνθρωποι ποὺ κατὰ κάποιο τρό- πο θὰ βοηθηθοῦν ἁπλὰ μόνο ἂν τοὺς ἀκούσουμε, ἂν λάβουν μία ἐνθαρρυντικὴ κουβέντα ἀπὸ ἐμᾶς. Φτάνει νὰ θέλουμε  νὰ βοη- θήσουμε καὶ ἂς τὸ κάνουμε χωρὶς ἐνδοιασμούς, ἂν ὁ ἄλλος ἔχει πραγματικὰ τὴν τάδε ὑλικὴ ἢ ψυ- χικὴ ἀνάγκη. Οὔτε νὰ διστάσουμε νὰ σταθοῦμε στὸν διπλανό μας, ἐπειδὴ δὲν ἔχουμε κάτι συγκεκρι- μένο νὰ τοῦ προσφέρουμε. Ἔχει ὁ Θεός! Ἔτσι θὰ βοηθήσουμε καὶ θὰ βοηθηθοῦμε, αὐτὰ εἶναι ἀλλη- λένδετα. Πόσοι συνάνθρωποί μας ἐξάλλου ἔχουν τὰ πάντα ἀλλὰ δὲν ἔχουν ἕναν ἄνθρωπο δίπλα τους; Ἂς βοηθᾶ ὁ καθένας ἀπὸ ἐμᾶς μὲ ἁπλότητα καὶ χαρά, δίχως νὰ σκεφτόμαστε τί ἰσχύει ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά. Ἐμεῖς ἂς κάνουμε αὐτὸ ποὺ θέλουμε νὰ κάνουμε καὶ ἂν ὁ ἄλλος ἔχει σκοπὸ ἁπλὰ καὶ μόνο νὰ τὸ ἐκμεταλλευτεῖ, θὰ τὸν φωτίσει ὁ Θεὸς νὰ μάθει νὰ καταλάβει καὶ νὰ ἐκτιμήσει. Δὲν ἀξίζει γιὰ κανένα λόγο –συχνὰ ὑπεροπτικὸ ἢ ἐγωιστικὸ-γιὰ καμιὰ ἀμφιβολία νὰ ἀφήνουμε τὸν διπλανό μας... Οἰκογένεια, μιὰ γωνιὰ τοῦ παραδείσου
  • 22. 22 «Ἡ χρι­στια­νι­κή συ­ζυ­γί­α» Ἁ­γί­ου Ἰ­ω­άν­νου Χρυ­σο­στό­μου Ἕ ­να συ­νε­τό κο­ρί­τσι, ποὺ ζεῖ μέ εὐ­σέ­ βει­α, ἀ­ξί­ζει ὅ­σο ὅ­λη ἡ οἰ­κου­μέ­νη. Γι’ αὐ­τό σ’ ἀ­γά­πη­σα, σ’ ἀ­γα­πῶ καί πά­νω ἀπ’ τή ζω­ή μου σέ βά­ζω. Τί­πο­τα δέν εἶ­ναι ἡ πα­ροῦ­σα ζω­ή. Προ­σεύ­χο­μαι, λοι­πόν, καί πα­ ρα­κα­λῶ τόν Θε­ό καί κά­νω ὅ,­τι μπο­ρῶ γιά ν’ ἀ­ξι­ω­θοῦ­με τή ζω­ή μας ἔ­τσι νά τήν πε­ρά­σου­με, ὥ­στε καί στή Βα­σι­λεί­α τῶν Οὐ­ρα­νῶν νά εἴ­μα­ στε μα­ζί. Για­τί ἡ πα­ροῦ­σα ζω­ή καί σύν­το­μη καί προ­σω­ρι­νή εἶ­ναι· ἄν ὅ­μως ἀ­ξι­ω­θοῦ­με νά τήν πε­ρά­σου­με εὐ­α­ρε­στών­τας τὸν Θε­ό, καί μα­ζί καί μέ τὸν Χρι­στό θά εἴ­μα­στε αἰ­ώ­νι­α, μέ­σα σέ ἀ­πε­ρί­γρα­πτη εὐ­φρο­σύ­νη. Έγώ πά­νω ἀπ’ ὅ­λα βά­ζω τήν ἀ­γά­πή μου γιά σέ­να, καί τί­πο­τα δέν θά μοῦ εἶ­ναι τό­σο δυ­σά­ρε­στο καί βα­ρύ ὅ­σο τό νά τά χά­σω καί πάμ­φτω­χος νά γί­νω καί σέ με­γά­λο κίν­δυ­νο νά βρε­θῶ καί ὁ,­τι­δή­πο­τε νά πά­θω, ὅ­λα ὑ­πο­φερ­τά καί ἀ­νε­κτά θά μοῦ εἶ­ναι, φτά­νει οἱ σχέ­σεις μου μα­ζί σου νά εἶ­ναι κα­λές. Εἶ­ναι ὅ­μως ἀ­νάγ­κη νά κά­νεις κι ἐ­σύ τά ἴ­δια. Ὁ Θε­ός θέ­λει νά εἴ­μα­στε δε­μέ­νοι ἀ­μοι­βαῖ­α καί ἀ­δι­ά­σπα­στα μέ τον δε­ σμό τῆς ἀ­γά­πης. Ἄ­κου τί λέ­ει ἡ Γρα­φή: “Θά ἐγ­κα­τα­λεί­ψει ὁ ἄν­δρας τόν πα­τέ­ρα του καί τή μη­τέ­ρα του, γιά νά ζή­σει μα­ζί μέ τή γυ­ναί­κα του”. Ἄς μήν ἔ­χου­με, λοι­πόν, κα­μι­ά μι­κρό­ψυ­ χη πρό­φα­ση. Δέν πᾶν’ νά χα­θοῦν τά χρή­μα­τα, οἱ ὑ­πη­ρέ­τες καί οἱ τι­μές! Ἐ­γώ πά­νω ἀπ’ ὅ­λα βά­ζω τήν ἀ­γά­πη μου γιά σέ­να». Ἀ­πό πό­σα πλού­τη, ἀ­πό πό­σους θη­σαυ­ ρούς δέν θά εἶ­ναι πο­θει­νό­τε­ρα τά λό­γι­α τοῦ­τα στή γυ­ναί­κα! Νά τῆς λές ὅ­τι τήν ἀ­γα­πᾶς, χω­ ρίς νά φο­βᾶ­σαι μή­πως κά­πο­τε τό πά­ρει πά­νω της καί τό ἐκ­με­ταλ­λευ­θεῖ. Οἱ ἄ­σε­μνες γυ­ναῖ­κες, ποὺ πη­γαί­νουν μέ τόν ἕ­να καί μέ τόν ἄλ­λο εἶ­ ναι φυ­σι­κό νά τό παίρ­νουν ἐ­πά­νω τους μέ τέ­ τοια λό­γι­α. Μιὰ κα­λή κο­πέ­λα, ὅ­μως, ὄ­χι μό­νο δέν θά ξι­πα­στεῖ, ἀλ­λά καί θά τα­πει­νω­θεῖ. Δεῖ­ξε μά­λι­στα ὅ­τι σοῦ ἀ­ρέ­σει πο­λύ νά μέ­νεις μα­ζί της, ὅ­τι προ­τι­μᾶς νά μέ­νεις στό σπί­τι γιά χά­ρη της, πα­ρά νά βρί­σκε­σαι μέ τούς φί­λους σου. Νά τήν τι­μᾶς πε­ρισ­σό­τε­ρο ἀ­πό τούς φί­ λους σου, πε­ρισ­σό­τε­ρο ἀ­κό­μα κι ἀ­πό τά παι­ διά σας. Καί αὐ­τά γιά χά­ρη της νά τ’ ἀ­γα­πᾶς. Ἄν κά­νει κά­τι κα­λό, νά τήν παι­νεύ­εις καί νά τή θαυ­μά­ζεις. Ἄν πέ­σει σέ κά­ποιο σφάλ­μα, νά τή συμ­βου­λεύ­εις καί νά τή δι­ορ­θώ­νεις μέ κα­λό τρό­πο. Προ­σευ­χές κοι­νές νά κά­νε­τε. Στόν νά­ο νά ἐκ­κλη­σι­ά­ζε­στε καί οἱ δύ­ο. Ἄν τύ­χει νά σᾶς βρεῖ φτώ­χεια, θύ­μι­σε στή γυ­ναί­κα σου πὼς οἱ κο­ρυ­φαῖ­οι ἅ­γι­οι ἀ­πό­στο­λοι Πέ­τρος καί Παῦ­ λος, ποὺ εἶ­ναι ἀ­νώ­τε­ροι ἀπ’ ὅ­λους τοὺς βα­σι­ λιά­δες καί τούς πλου­σί­ους, πέ­ρα­σαν τή ζω­ή τους μέ πεί­να καί δί­ψα. Δί­δα­ξέ την ὅ­τι κα­μι­ά συμ­φο­ρά τοῦ βί­ου δέν εἶ­ναι φο­βε­ρή, πα­ρά μό­ νο ἡ ἐ­ναν­τί­ω­ση στόν Θε­ό καί τό θέ­λη­μά Του. Ἄν ἔ­τσι πο­ρεύ­ε­σαι στόν γά­μο σου καί τέ­ τοια δι­δά­σκεις τή γυ­ναί­κα σου, δέν θά εἶ­σαι κα­τώ­τε­ρος ἀ­πό ἕ­ναν μο­να­χό. Καί ἄν θέ­λεις νά προ­σφέ­ρεις γεύ­μα­τα καί νά κά­νεις συμ­πό­σι­α, μήν κα­λέ­σεις ἄν­θρω­πο ἄ­σε­μνο καί ἀ­νή­θι­κο. Βρές ἕ­ναν ἅ­γι­ο φτω­χό, πού, μπαί­νον­τας στό σπί­τι σου, θά φέ­ρει μέ­σα ὅ­λη τήν εὐ­λο­γί­α τοῦ Θε­οῦ, καί αὐ­τόν κά­λε­σε. Νά πῶ καί κά­τι ἄλ­λο; Κα­νείς ἄς μήν κά­νει τό λά­θος νά πά­ρει γυ­ναί­κα πλου­σι­ό­τε­ρη ἀπ’ αὐ­τόν. Φτω­χό­τε­ρη νά πά­ρει. Για­τί ἡ πλου­σι­ ό­τε­ρη, μπαί­νον­τας στό σπί­τι, θά δη­μι­ουρ­γή­ σει δυ­σά­ρε­στες συν­θῆ­κες. Μέ τόν ἀ­έ­ρα τοῦ πλού­του της, θά μι­λά­ει ἄ­σχη­μα, θά ἀ­παι­τεῖ πολ­λά, θά σπα­τα­λά­ει ἄ­σκο­πα. Κι ἄν τολ­μή­σει ὁ ἄν­δρας της νά τῆς πεῖ κα­μι­ά κου­βέν­τα, θά τοῦ ἀ­παν­τή­σει μέ ἀ­ναί­δει­α: “Δέν ξο­δεύ­ω ἀ­πό τά δι­κά σου, ἀλλ’ ἀ­πό τά δι­κά μου!”. Οἰκογένεια, μιὰ γωνιὰ τοῦ παραδείσου
  • 23. 23 Τί λές, κυ­ρά μου; Τά δι­κά σου; Ποιά δι­κά σου; Ὑ­πάρ­χει πι­ό αἰ­σχρός λό­γος ἀπ’ αὐ­τόν; Τώ­ρα, ποὺ παν­τρεύ­τη­κες, δέν ἔ­χεις σῶ­μα δι­κό σου, καί ἔ­χεις χρή­μα­τα δι­κά σου; Μι­ά σάρ­κα, ἕ­νας ἄν­θρω­πος ἔ­χε­τε γί­νει μέ τόν γά­μο ἐ­σύ καί ὁ ἄν­δρας σου, καί λές ἀ­κό­μα “τά δι­κά μου”; Τόν κα­τα­ρα­μέ­νο καί ἀ­παί­σι­ο αὐ­τόν λό­γο τόν ἔ­βα­λε ὁ διά­βο­λος στόν κό­σμο. Ὅ­λα ὅ­σα εἶ­ναι ἀ­ναγ­καῖ­α στή ζω­ή, μᾶς τά ἔ­κα­νε κοι­νά ὁ Θε­ός. Κα­νείς δέν μπο­ρεῖ νά πεῖ “τό δι­κό μου φῶ­ς” , ὁ δι­κός μου ἥ­λι­ο­ς”, “τό δι­κό μου νε­ρό”. Ὅ­λα εἶ­ναι κοι­νά, καί τά χρή­μα­τα νά μήν εἶ­ναι κοι­νά; Ἄχ, αὐ­τή ἡ φι­λαρ­γυ­ρί­α! Νά χα­ θοῦν χί­λι­ες φο­ρές τά χρή­μα­τα· ἤ μᾶλ­λον ὄ­χι τά χρή­μα­τα, ἀλ­λά ἡ νο­ο­τρο­πί­α ἐ­κεί­νων ποὺ δέν ξέ­ρουν νά τά με­τα­χει­ρι­στοῦν σω­ στά τά χρή­μα­τα καί τά προ­τι­μοῦν ἀπ’ ὅ­λα τ’ ἄλ­λα πράγ­μα­τα. Καί αὐ­τά νά δι­δά­ σκεις τή γυ­ναί­κα σου, μέ πολ­λή ὅ­μως χά­ ρη. Αὐ­τή κα­θε­αυ­τή ἡ συμ­βου­λή γιά τήν ἀ­ρε­τή εἶ­ναι βα­ρει­ά καί δύ­σπε­πτη, γι’ αὐ­ τό πρέ­πει νά δί­νε­ται μέ τρό­πο εὐ­χά­ρι­στο. Τοῦ­το πά­νω ἀπ’ ὅ­λα νά ξε­ρι­ζώ­σεις ἀ­πό τήν ψυ­χή της, τό “δι­κό μου” καί τό “δι­κό σου”. Κι ἄν πο­τέ σοῦ πεῖ, “τά δι­κά μου”, ἀ­πάν­τη­σέ της: Ποιά εἶ­ναι τά δι­κά σου; Για­τί δέν τά ξέ­ρω. Ἐ­γώ τί­πο­τα δέν ἔ­χω δι­κό μου. Πῶς, λοι­πόν, λές “τά δι­κά μου”, ἀ­φοῦ ὅ­λα εἶ­ναι δι­κά σου;”. Χά­ρι­σέ τής τα ὅ­λα. Αὐ­τό δέν κά­νου­με καί μέ τά παι­ διά; Ὅ­ταν ἁρ­πά­ξουν κά­τι ποὺ κρα­τᾶ­με καί με­ τά θε­λή­σουν νά πά­ρουν καί ἄλ­λο, τούς λέ­με μέ συγ­κα­τά­βα­ση: “Ναί, καί τοῦ­το δι­κό σου εἶ­ναι καί ἐ­κεῖ­νο δι­κό σου εἶναι”. Ἔ­τσι νά κά­νεις καί στήν πε­ρί­πτω­ση τῆς γυ­ναί­κας, για­τί ἔ­χει μυα­λό παι­διά­στι­κο. Σοῦ εἶ­πε, “τά δι­κά μου”; Πές της, “ὅ­λα δι­κά σου εἶ­ναι, καί ἐ­γώ δι­κός σου”. Δέν εἶ­ ναι λό­γι­α κο­λα­κευ­τι­κά, ἀλ­λά λό­γι­α συ­νε­τά. Μ’ αὐ­τόν τόν τρό­πο θά μπο­ρέ­σεις νά χα­λα­ρώ­σεις τόν θυ­μό της καί νά σβή­σεις τήν ἀ­θυ­μί­α της. Λέ­γε της, λοι­πόν: “Κι ἐ­γώ δι­κός σου!”. Αὐ­τό, ἄλ­λω­στε, τό ἄ­φη­σε καί σάν ἐν­το­λή ὁ ἀ­πό­στο­λος Παῦ­λος: “Ὁ ἄν­δρας δέν ἐ­ξου­ σι­ά­ζει τό σῶ­μα του ὁ ἴ­διος, ἀλ­λά ἡ γυ­ναί­κα του” (Α΄Κορ. 7, 4). Ἄν δέν ἐ­ξου­σι­ά­ζω τό σῶ­μα μου ἐ­γώ, ἀλ­λά ἐ­σύ, πο­λύ πε­ρισσ­σό­τε­ρο δέν εἶ­ μαι κύ­ρι­ος τῶν χρη­μά­των. Αὐ­τά λέ­γον­τας, τήν ἠ­ρέ­μη­σες, δού­λα σου τήν ἔ­κα­νες, σφι­χτά τήν ἔ­δε­σες, μά καί τόν διά­ βο­λο ντρό­πι­α­σες. Καί πο­τέ νά μήν τῆς μι­λᾶς στε­γνά καί μέ ψυ­χρό­τη­τα, ἀλ­λά μέ τρό­πο γλυ­κό, μέ τι­ μή καί μέ πολ­λή ἀ­γά­ πη. Ἄν τήν τι­μᾶς ἐ­σύ, δέν θά ἔ­χει ἀ­νάγ­κη ἀ­πό τήν τι­μή τῶν ἄλ­ λων. Νά τή βά­ζεις πά­ νω ἀπ’ ὅ­λους, νά τήν κα­λο­πιά­νεις, νά τήν παι­νεύ­εις. Ἔ­τσι δέν θά προ­σέ­χει πα­ρά μό­νο ἐ­σέ­να. Βά­λε στήν ψυ­ χή της τόν φό­βο τοῦ Θε­οῦ, καί ὅ­λα τ’ ἄλ­λα θά τρέ­ξουν ἄ­φθο­να σάν ἀ­πό πη­γή. Τό σπί­ τι θά γε­μί­σει μέ ἀ­να­ ρίθ­μη­τα ἀ­γα­θά. Ὅ­ταν ζη­τᾶ­τε τά ἄ­φθαρ­τα, θά σᾶς ἔρ­θουν καί τά φθαρ­τά. “Ζητᾶτε πρῶ­τα ἀπ’ ὅ­λα τή Βα­σι­λεί­α τοῦ Θε­οῦ, καί ὅ­λα αὐ­τά θ’ ἀ­κο­λου­θή­σου­ν” (Ματθ. 6, 33). Ἄν ἔ­τσι ζεῖ­τε, καί παι­διά κα­λά θ’ ἀ­πο­κτή­ σε­τε καί εὐ­ά­ρε­στοι στόν Θε­ό θά γί­νε­τε καί τά αἰ­ώ­νι­α ἀ­γα­θά θά κλη­ρο­νο­μή­σε­τε μέ τή χά­ρη καί τή φι­λαν­θρω­πί­α τοῦ Κυ­ρί­ου μας. Τέ­λος καί τῷ Θε­ῷ δό­ξα! Ἀ­πό τό βι­βλί­ο «ΘΕΜΑΤΑ ΖΩΗΣ» Ὁ­μι­λί­ες τοῦ ἁ­γί­ου Ἰ­ω­άν­νου τοῦ Χρυ­σο­στό­μου, τ. Α΄, ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ ΩΡΩΠΟΣ ΑΤΤΙΚΗ
  • 24. 24 Ἱερὰ Μονὴ Ὁσίου Παταπίου Ἡ Ἱερὰ Μονὴ τοῦ Ὁσίου Παταπίου στὰ Γεράνεια Ὄρη, ἀπέχει 14 χιλιόμε- τρα ἀπὸ τὸ Λουτράκι καὶ ἀνήκει στὴν Ἱερὰ Μητρόπολη Κορίνθου, Σικυῶνος, Ζεμένου, Ταρσοῦ καὶ Πολυφέγγους. Ἡ Μονὴ ἔχει κτι- σθεῖ σὲ μία πλαγιὰ τῆς κορυφῆς σὲ ὕψος 650 μέτρων γύρω ἀπὸ ἕνα μικρὸ σπήλαιο τὸ ὁποῖο χρη- σιμοποιοῦταν ἀρχικὰ σὰν ἀσκη- τήριο ἐνῷ στὴν συνέχεια μὲ τὴν φροντίδα κληρικῶν καὶ λαϊκῶν ἔλαβε τὴ μορφὴ ναϋδρίου. Μέσα στὸ σπήλαιο καὶ στὰ δυτικὰ κοι- λώματά του, ἀπεκαλύφθη ἄθικτο καὶ ὁλόσωμο τὸ χαριτόβρυτο λεί- ψανο τοῦ ὁσίου Παταπίου.      Ὁ ὁσιος Πατάπιος (380-450 μ.χ.) γεννήθηκε στὴν Αἴγυπτο ἀπὸ εὐσεβεῖς χριστιανοὺς γονεῖς. Πληροφορίες γιὰ τὸν βίο του δί- νουν ὁ Συμεὼν ὁ Μεταφραστὴς καὶ ὁ ὑμνολόγος ἅγιος Ἀνδρέ- ας Κρήτης. Μὲ τὴν ὁλοκλήρωση Σβίλλια Διονυσίου Ἑλληνομνημοσύνη
  • 25. 25 τῆς ἐγκύκλιας μόρφωσής του, ἀκολούθησε ἄλλους ἀσκητὲς στὴν ἔρημο βιώνοντας τὴν ἁγνότητα, τὴν ὑπακοὴ καὶ τὴν ἀκτημοσύνη ἀποκτώντας ταυτόχρονα καὶ φήμη σοφοῦ γέροντα, προσελκύοντας κοντὰ του πλήθη λαϊκῶν καὶ μοναχῶν. Προκειμένου νὰ συνε- χίσει τὴν ἀσκητικὴ ζωή του, ἀναγκάστηκε νὰ φύγει γιὰ τὴν Κωνσταντινούπολη καὶ νὰ ἐγκατασταθεῖ στὶς Βλαχέρνες στὸν Κεράτιο κόλπο. Λόγῳ τῆς ἀρετῆς του συγκεντρώθηκαν γύρω του ἀρκετοὶ μοναχοὶ καὶ συγκροτήθηκε τὸ κοινόβιο τῆς Μονῆς τῶν Αἰγυπτίων ἡ ὁποία ἔγινε ἰδιαίτερα γνωστὴ λόγῳ τῶν θαυμάτων τοῦ ὁσίου Παταπίου. Μετὰ τὸ ὁσιακὸ τέλος του τὸ τίμιο σκήνωμα παρέμεινε ἀλώβητο στὸν χρόνο καὶ πιθανότατα μεταφέρθηκε στὴν Κωνσταντινούπολη.  Ὁ ἅγιος Συμεὼν ὁ Μεταφραστὴς καὶ ὁ ὑμνολόγος ἅγιος Ἀνδρέας Κρήτης ἀναφέ- ρουν ὅτι ὁ ὅσιος Πατάπιος κοιμήθηκε εἰρη- Πατριδογνωσία Τὸ τίμιο λείψανο τοῦ ὁσίου Παταπίου.
  • 26. 26 νικὰ σὲ βαθιὰ γηρατειὰ καὶ ἐνταφιάστηκε στὸν ναὸ τοῦ Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου στὴν Κωνσταντινούπολη. Ὑποστηρίζεται ὅτι μετα- γενέστερα τοῦ Ι΄αἰώνα καὶ κατὰ τοὺς πρώ- τους χρόνους μετὰ τὴν Ἅλωση τῆς Πόλης, εὐσεβεῖς μοναχοὶ μετέφεραν τὸ ἅγιο λείψα- νο καὶ τὸ τοποθέτησαν στὸ ἀσκητήριο τῶν Γερανείων. Ἕνα στοιχεῖο ποὺ ἐνισχύει καὶ τὴν ἄπο- ψη αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπεικόνιση τῆς ἁγίας Ὑπο- μονῆς στὸ τέμπλο, ἡ ὁποία πρὶν γίνει μοναχὴ ὑπῆρξε αὐτοκράτειρα καὶ λέγεται ὅτι ἦταν σύζυγος τοῦ Μανουὴλ Β’ Παλαιολόγου. Εἶναι λοιπὸν πολὺ πιθανὸ ἄνθρωποι τῆς ὁσί- ας Ὑπομονῆς καὶ πρώην ἀνακτορικοὶ φεύγο- ντας κρυφὰ ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη, νὰ μετέφεραν στὰ Γεράνεια τὸ ἱερὸ λείψανο καὶ νὰ ἵδρυσαν ἐκεῖ τὸ ἀσκητήριο στὸ ὁποῖο καὶ κρυβόντουσαν ἀπὸ τὸν φόβο τῶν Τούρκων. Ἀφορμὴ γιὰ τὴν ἀποκάλυψη τοῦ τιμίου λειψάνου τοῦ ὁσίου Παταπίου στάθηκε τὸ ὕψος τοῦ ἱερέα Κωνσταντίνου Σουνάκη, ὁ ὁποῖος ἐπισκεπτόμενος συχνὰ τὸ ἀσκητήριο, ὅταν λειτουργοῦσε, ἦταν ὑποχρεωμένος νὰ σκύβει διότι τὸ σπήλαιο ἦταν χαμηλό. Ἔτσι τὸ 1904 ζήτησε ἀπὸ τὸν μαρμαρὰ Βασίλειο Πρωτόπαπα ἀπὸ τὸ Λουτράκι, νὰ σκάψει καὶ νὰ διευρύνει τὸ σπήλαιο πρὸς  ὅλες τὶς πλευρές. Στὴν δυτικὴ πλευρά, μέσα σὲ κρύπτη, ἀποκαλύφθηκε τὸ ἅγιο λείψανο ὁλόσωμο. Τὸ σκήνωμα στηριζόταν σὲ κέδρινη βάση πρὸς τὸ κεφάλι καὶ μαρμάρινη πρὸς τὰ πόδια καὶ καλυπτόταν μὲ σειρὰ ἀπὸ κεραμίδια. Τὴν ταυτότητα τοῦ λειψάνου μαρτυ- ροῦσε δερμάτινη μεμβράνη στὴν ὁποία ἦταν γραμμένο τὸ ὄνομα τοῦ ὁσίου Παταπίου.    Τὸν Αὔγουστο τοῦ 1952 ἐγκαταστάθηκε ἡ πρώτη μοναχὴ καὶ ἄρχισε ἀνεπίσημα ἡ λει- Ἑλληνομνημοσύνη
  • 27. 27 τουργία τῆς Μονῆς. Οἱ χριστιανοὶ τῆς Κο- ρινθίας περιέβαλαν τὸ μοναστήρι μὲ ἀγάπη καὶ σεβασμὸ καὶ βοήθησαν στὴν λειτουργία τῆς Μονῆς ὅπου κυριαρχοῦσαν ὁ κόπος καὶ ὁ μόχθος τῶν μοναζουσῶν. Ἀπὸ τότε ἡ Μονὴ λειτουργεῖ ὡς κοινοβι- ακὸ Μοναστήρι καὶ ἁπλώνεται γύρω ἀπὸ τὸ σπήλαιο-ναὸ ὅπου φυλάσσεται καὶ τὸ ἅγιο λείψανο.      Ἡ Μονὴ περιλαμβάνει τὸ Καθολικὸ πρὸς τιμὴν τῆς Κοιμήσεως τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου σὲ βυζαντινὸ ρυθμό, τὸ ναΰδριο τῆς Ἁγίας Τριάδος στὸν χῶρο ποὺ περικλεί- ουν τὰ κελιὰ καὶ ὁ ναὸς τῆς ὁσίας Μαρί- ας τῆς Αἰγυπτίας, νεκροταφειακός, ἐκτός τοῦ περιβόλου τῆς Μονῆς, ἐξυπηρετοῦν τὶς λατρευτικὲς ἀνάγκες  τῶν μοναχῶν καὶ προσκυνητῶν.   Τὰ πολλὰ καὶ ἐξακριβωμένα θαύματα τοῦ ὁσίου Παταπίου καθὼς καὶ ἡ μοναδικὴ τοποθεσία του, συντελοῦν ὥστε πολλοὶ προ- σκυνητὲς νὰ καταφεύγουν στὴν Ἱερὰ Μονὴ τοῦ Ὁσίου Παταπίου γιὰ νὰ προσκυνήσουν τὸ τίμιο λείψανό του καὶ νὰ βιώσουν, ἔστω καὶ λίγο, τοὺς καρποὺς τῆς πνευματικῆς συ- ναναστροφῆς μὲ τὶς ἀδελφὲς μοναχές. Πλὴν  τοῦ τιμίου σκηνώματος τοῦ ὁσίου Παταπίου, ἡ Μονὴ ἔχει ἀποθησαυρισμέ- να καὶ λείψανα (τμῆμα σιαγόνας) τοῦ ἁγί- ου Νίκωνος καθὼς καὶ τὴν κάρα τῆς ἁγίας Ὑπομονῆς. Ἡ Μονὴ τιμᾶ τὴ μνήμη τοῦ Ἁγίου στὶς 8 Δεκεμβρίου.   Ὅσιε τοῦ Θεοῦ πρέσβευε ὑπὲρ ἡμῶν.    Πατριδογνωσία
  • 28. 28 Μάρκος Μπότσαρης Διονυσίου Κοκκίνου, ἱστορικοῦ Ε ἶναι στιγμαί, πράγματι, κατὰ τὰς ὁποί- ας ὁ ἱστορικὸς εἰς τὸ βαρὺ καὶ ξηρὸν ἔργον του θὰ ἤθελε νὰ γίνη διὰ μιὰν σελίδα ποιητής. Νὰ δώση μὲ τὴν συγκίνη- σίν του ζωὴν εἰς τὴν εἰκόνα ἑνὸς ὑπέροχου ἀνδρός, ποὺ συναντᾶ μεταξὺ τοῦ δρῶντος πλήθους, τοῦ κινουμένου εἰς τὸν δρόμον τῶν ἱστορουμένων ἀνθρωπίνων πράξεων, τῶν γεμάτων ἀπὸ ἀντιθέσεις, ἀπὸ λαμπρὰς ἐνεργείας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν ἀντίδρασιν καὶ τὰς θλιβερὰς κινήσεις τῶν ἐνστίκτων, τῶν πιεζομένων ἢ παρωθουμένων ἐκ τοῦ ζωικοῦ ἀνταγωνισμοῦ. Αὐτὸν τὸν ὑψηλὸν πόθον καὶ τὴν ψυχικὴν ἀνάτασιν προκαλεῖ ἡ μορφὴ τοῦ Μάρκου Μπότσαρη. Λάμπει ἀπὸ ἀρετὴ καὶ ἡρωισμόν. Ἐγεννήθη καὶ ἐξετράφη εἰς τὴν φω- λεὰν τῶν ἀετῶν τῆς Ἠπείρου, τέκνον τῆς ἐνδόξου ἤδη φάρας τῶν Μποτσαραίων, ἀναγόντων τὴν καταγωγήν των εἰς ὑπερη- φάνους πολεμιστὰς τῆς στρατιᾶς τοῦ Σκε- ντέρμπεη, οἱ ὁποῖοι διὰ νὰ διατηρήσουν τὴν ἀνεξαρτησίαν των κατέφυγαν εἰς τοὺς ἐντεῦθεν τῶν Ἰωαννίνων ἀπροσπελάστους βράχους καὶ ἔκτισαν τὸ Σοῦλι. Υἱὸς τοῦ Κίτσου Μπότσαρη, ἔζησεν ἔφηβος εἰς τὴν Κέρκυραν τὴν δραματικὴν προσφυγικὴν ζωὴν καὶ πολὺ νέος ὑπηρέτησεν ὡς ὑπαξι- ωματικὸς εἰς τὸ συσταθὲν ὑπὸ τῶν Γάλλων ἀλβανικὸν τάγμα τῆς Ἑπτανήσου, ὅπου ὁ πατέρας του εἶχε τὸν βαθμὸν ταγματάρ- χου. Ἐκεῖ ἔλαβε στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἐπικοινώνησε μὲ σημαντικοὺς Ἕλληνας, ἀνέπτυξεν ὁμιλῶν τὰ ὀλίγα γράμματα ποὺ τοῦ εἶχε διδάξει ὁ περίφημος Σαμουήλ, ἔμαθε νὰ συνεννοῆται ἰταλιστί καὶ ἐγνώρι- σε τὴν νοσταλγίαν τῆς πατρίδος, ἡ ὁποία διὰ τοὺς Σουλιώτας ἦτο ταυτόσημος μὲ τὸν πόθον τῆς ἐλευθερίας, ἀφοῦ τὸ Σοῦλι κατεπατεῖτο ἀπὸ τὸν κατακτητήν. Ὁ φόνος τοῦ πατέρα του κατ’ ἐντολὴν τοῦ σατράπου τῶν Ἰωαννίνων ἐπρόσθεσεν εἰς τὸν πόθον αὐτὸν καὶ τὸν βαθὺ πόνον. Καὶ τὸ αἴσθημα τοῦτο κατέστη διὰ τὸν Μᾶρκον πάθος κυριαρχῆσαν εἰς ὅλην τὴν ζωήν του. Ἐπέρασεν ἀπὸ τὴν αὐλὴν Ἑλληνομνημοσύνη
  • 29. 29 τῶν Ἰωαννίνων, ὅπου ὅλοι οἱ Ρουμελιῶται ὀπλαρχηγοὶ διετέλεσαν ἀξιωματικοί, ἀλλὰ καὶ εἶχαν ταυτοχρόνως εἰς τὴν πρώτην δυ- σμένειαν τὴν τύχην αἰχμαλώτων τοῦ φοβε- ροῦ πασᾶ, καὶ ὅπου ἐδημιουργοῦντο πολε- μικοὶ ἄνδρες, ἀλλὰ καὶ διεστρέφοντο οἱ χαρακτῆρες. Ὁ Μᾶρκος ἐσώθη ἀπὸ αὐτὴν τὴν φθοράν. Μο- ναδικὸν φαινό- μενον ἁγνοῦ καὶ ἀδιάφθορου χα- ρακτῆρος, παρὰ τὸ καταθλιπτικὸν ἐκεῖνο περιβάλλον, ὅπου ὅλοι ὅσοι τὸ ὑφίσταντο, εἶχαν τὴν μοῖραν σιδή- ρου βυθιζομένου εἰς διαβρωτικὰ ὀξέα, ἀνιδιοτελής, πιστὸς εἰς τοὺς φί- λους, ἀξιοπρεπὴς πρὸ τῶν ἐχθρῶν, γενναῖος καὶ με- τριόφρων ἠνδρώθη σιωπῶν καὶ ἀνα- μένων. Δὲν ἐδολι- εύθη οὔτε αὐτὸν τὸν Ἀλήν. Δὲν τὸν ἤκουσαν ποτὲ νὰ ὁμιλῆ διὰ τὰς πράξεις του. Ὅταν κάποτε πρὸ τοῦ πασᾶ καὶ παρου- σίᾳ πολλῶν ἄλλων ἐξεθειάζετο ὁ Κώ- στας Μπότσαρης ὡς ὁ ἀνδρειότερος τῶν Σουλιωτῶν, ὁ Ἀλὴς ἔδειξε τὸν παρά- μερα καθήμενον Μᾶρκον Μπότσαρην καὶ εἶπε: “Ὄχι. Αὐτὸς ἐκεῖ ποὺ δὲν λέει μιλιά, θὰ φάει πολλὴ Τουρκιά”. Ὁ Ἀλὴς ἐγνώρι- ζε νὰ ζυγίζει τὰ μέταλλα τῶν ἀνθρωπίνων ἀξιῶν. Καὶ πράγματι. Ὅλη ἡ ἱστορία τοῦ Σουλίου κατὰ τὰ τελευταῖα δέκα πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως χρόνια εἶναι γεμάτη ἀπὸ πολεμικὰ κατορ- θώματα τοῦ Μπότσαρη. Καὶ ὅταν κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1821 συμμαχῶν ἀκόμη, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι Σουλιῶται μὲ τὸν Ἀλὴν ἐνα- ντίον τῶν σουλτανικῶν στρατευμάτων καὶ χάριν τοῦ Σουλίου πάντοτε, κατώρθωσε νὰ ἔλθη εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς Αἰτωλοακαρνά- Ἡ ἱστορία μας
  • 30. 30 νας ὀπλαρχηγούς, ἐθεώρησε τὸν τοπικὸν ἀγῶνα του μέρος μόνον τοῦ γενικοῦ τῆς ἑλληνικῆς πατρίδος καὶ ἐτάχθη ὑπὲρ τού- του ὁριστικῶς. Ἀρχίζει ἔκτοτε ἡ γεμάτη πάθος δρᾶσις του ὡς Ἕλληνος ἀρχηγοῦ. Αὐτὴν τὴν δρᾶσιν τὴν ἐχαρακτήρισεν ἡ στρατηγικὴ ἔμπνευσις, ἡ πολιτικὴ διορατικότης καὶ ἡ ἀρετή, ποὺ δὲν τοῦ ἔλειψε ποτέ. Κα- ταπνίγων τὰ προσωπικά του αἰσθήματα ἐσυγχώρησε τὸν φονέα τοῦ πατρός του Μπακόλαν χάριν τοῦ γενικοῦ συμφέρο- ντος. Αὐτὸς εὐρῆκε τὸν τρόπον νὰ ἐπι- χειρήση τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἑλλη- νοαλβανικῆς συμπράξεως. Ἡ ματαίωσίς της δὲν εἶναι λάθος του. Τὸ σχέδιον τῆς ἐκστρατείας πρὸς τὴν Ἤπειρον καὶ τῆς προσβολῆς τοῦ ἐχθροῦ εἰς τὸ κέντρον του ἦτο ἰδικόν του. Ἀλλ’ εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ συνεκστρατευθεῖ μὲ τὸν Βαρνακιώτην, ὁ ὁποῖος δὲν τοῦ ἐσυγ- χωροῦσε τὴν εὔνοιαν τοῦ Μαυροκορδά- του, διὰ τὴν συμφορὰν δὲ τοῦ Πέτα δὲν ἦτο ὑπεύθυνος αὐτός, ὑποδείξας τουνα- ντίον τὴν προκάλυψιν τοῦ στρατοπέδου ὑπὸ τῶν ἀτάκτων ἑλληνικῶν σωμάτων, καὶ ὄχι ὑπὸ τῶν φιλελλήνων τῶν ἐκτεθέντων εἰς βέβαιον κίνδυνον ἐκ τῆς ἀγνοίας καὶ τοῦ τόπου καὶ τῶν μεθόδων τοῦ ἐχθροῦ. Τὰς πλαστὰς διαπραγματεύσεις μὲ τὸν Ὀμὲρ Βρυώνην, ποὺ ἔσωσαν τὸ Μεσολόγ- γι κατὰ τὴν πρώτην πολιορκίαν, τὰς ἐπε- νόησε καὶ τὰς διεξήγαγεν ὁ Μᾶρκος. Ἡ κατὰ τοῦ Μουσταῆ ἐκστρατεία ἐνηργήθη ἐγκαίρως χάρις εἰς τὴν εὐψυχίαν καὶ τὴν δραστηριότητά του. Κατὰ τὸν ἐσωτερικὸν δὲ ἀνταγωνισμὸν διὰ τὴν προσωπικὴν ἢ κομματικὴν ἐπικράτησιν, ποὺ εἶχεν ἀρχί- σει ἀπὸ τοῦ προηγουμένου ἔτους καὶ εἶχε παρασύρει εἰς τὴν δίνην του ὅλους σχεδὸν τοὺς κορυφαίους Ἕλληνας, ὁ Μπότσαρης κατώρθωσε νὰ μείνη στρατιώτης πιστὸς εἰς τὸ καθῆκον. Τὸ καθῆκον τοῦτο καὶ ὁ ἱερὸς πόθος διὰ τὴν ἐλευθερίαν τὸν ὠδήγησε εἰς τὴν τελευταίαν του ἐπιχείρησιν κατὰ τοῦ ἐχθροῦ πρὸς τὸ Καρπενῆσι, καὶ ὁ θάνατός του λαμβάνει τὸν χαρακτῆρα τῆς αὑτοθυ- σίας, διότι ἐγνώριζε πρὸς ποῖον πιθανώτα- τον κίνδυνον ἔτρεχε. Ἡ δόξα του ἐπέρασε τὰ ἑλληνικὰ ὅρια. Ἡ συγκινημένη πρὸ τοῦ ἑλληνικοῦ ἀγῶνος Εὐρώπη ὕψωσε τὴν μορφήν του εἰς σύμ- βολον ἡρωισμοῦ. Εἶδε νὰ ἀναγεννῶνται εἰς τὸν Μπότσαρην οἱ ὁμηρικοὶ ἥρωες, οἱ ἁγνότεροι τῶν Σταυροφόρων καὶ οἱ Νιμπε- λοῦγκεν. Ὁ ζωηρὸς ρωμαντισμὸς τῆς ἐποχῆς εὐρῆκε νέον βωμὸν διὰ τοὺς θαυμασμούς του. Τὰ εὐρωπαϊκὰ κέντρα ἐγέμισαν ἀπὸ εἰκόνας του. Ἐνέπνευσε τὴν ποίησιν καὶ τὴν τέχνην. Ἕνας διάσημος εἰς τὴν ἐπο- χήν του γλύπτης, ὁ Δαβὶδ ντ’ Ἀνζέρ, ἔκαμε ὡραῖον ἔργον διὰ τὸν τάφον του. Γάλλοι Ἑλληνομνημοσύνη