SlideShare a Scribd company logo
1 of 2
Download to read offline
Ашгийг жолоодохуй
Бизнесийн байгууллагын хувьд ашиг нь үйл ажиллагааных нь үр дүнгийн бодит хэмжээс юм.Тиймээс
ашиг өмнөх оны мөн үеийнхээс эсвэл төсөвлөсөн хэмжээнээс хэрхэн өөрчлөгдсөн, түүний өөрчлөлтөнд
орлого болон зардал хэрхэн нөлөөлж байгааг судалдаг.
Харин хуваарилалт болон зарцуулалт талаас нь орлогыг юунд хуваарилсан, тэр хуваарилсан орлогын
хэдэн хувь нь цэвэр ашгийг бий болгосон, нөгөө талаас зардлыг оновчтой хэмжээнд зарцуулсан, зардлын
хэдэн хувь нь өртөгт шингэсэн гэдгийг нарийвчлан судалдаг.
Үүний тулд дараах зүйлсийг нарийвчлан судална.
Борлуулалтын орлого: Ашгийн өөрчлөлтөнд борлуулсан бүтээгдэхүүний тоо хэмжээний өөрчлөлт
болон борлуулалтын үний өөрчлөлт хэрхэн нөлөөлж байгааг дараах томъёог ашиглана.
1. Борлуулалтын үнийн хэлбэлзэл = ГБО – ГННТБО
2. Борлуулалтын тоо хэмжээний хэлбэлзэл = ГННТБО – ТБО
Энд: ГННТБО – Гүйцэтгэлээрх нэгжид ноогдох төсөвлөсөн(өмнөх оны) борлуулалтын орлого, ТБО – Төсөвлөсөн(өмнөх оны) борлуулалтын орлого,
ГБО - Гүйцэтгэлээрх борлуулалтын орлого
Бизнесийн байгууллагын удирдлагууд шийдвэр гаргахын тулд нийт зардлаа хувьсах ба тогтмол
хэсгээр нь ангилдаг.
Хувьсах зардал: Ашгийн өөрчлөлтөнд хувьсах зардал хэрхэн нөлөөлж байгааг дараах байдлаар
тооцно.
3. Хувьсах зардлын хэлбэлзэл = ГБӨ – ГННТБӨ
4. Хувьсах зардлын тоо хэмжээний хэлбэлзэл = ГННТБӨ – ТБӨ
Энд: ГБӨ – Гүйцэтгэлээр тооцсон бүтээгдэхүүний өртөг (хувьсах зардлаар тооцсон), ГННТБӨ – Гүйцэтгэлээрх нэгжид ноогдох төсөвлөсөн(өмнөх
оны) бүтээгдэхүүний өртөг (хувьсах зардлаар тооцсон), ТБӨ - Төсөвлөсөн(өмнөх оны) бүтээгдэхүүний өртөг (хувьсах зардлаар тооцсон)
Тогтмол зардал: Энэ нь ашигт нөлөөлсөн нөлөөллийг дараах байдлаар тооцно.
5. Тогтмол зардлын хэлбэлзэл = ГТЗ-ТТЗ
Энд:ГТЗ – Гүйцэтгэлээр гарсан тогтмол зардал, ТТЗ – Төсөвлөгдсөн(өмнөх оны) тогтмол зардал
Үйлдвэрлэл эрхэлсэн байгууллагын хувьд нийт зардлын дийлэнх хэсгийг бүтээгдэхүүнүйлдвэрлэхэд
шууд оролцдог түүхий эд материал, үйлдвэрийн ажилчдын цалин, үйлдвэрлэлтэй холбоотой бусад шууд бус
зардлууд эзэлдэг.
Бүтээгдэхүүний өртгийн өөрчлөлтөнд түүхий эд материал, хөдөлмөрийн зардал, үйлдвэрлэлийн
нэмэгдэл зардлууд нөлөөлдөг. Эдгээрийн нөлөөллийн дараах байдлаар тооцно.
1. Түүхий эд материал: Бүтээгдэхүүний өртгийн өөрчлөлтөнд түүхий эд материал нь үний өөрчлөлт
болон үйлдвэрлэлд зарцуулсан биет хэмжээний өөрчлөлт нөлөөлдөг.
a. Материалын тоо хэмжээний өөрчлөлт = ( ГТХ – ТТХ) * ТНӨ
b. Материалын үнийн өөрчлөлт = (ГНӨ – ТНӨ) * ЗТХ
Материалын нийт хэлбэлзэл = Материалын тоо хэмжээний өөрчлөлт + Материалын үнийн өөрчлөлт
Энд:ЗТХ – Зарцуулсан тоо хэмжээ, ТТХ - Төсөвлөсөн тоо хэмжээ, ТНӨ – Төсөвлөсөн нэгжийн өртөг,ГНӨ – Гүйцэтгэлээрх нэгжийн өртөг
2. Хөдөлмөрийн зардал: Нэг цагийн хөлс болон нэгж бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд зарцуулах цаг
төсөвлөснөөс өөрчлөгдсөн тохиолдолд хөдөлмөрийн зардал хэлбэлздэг.
a. Хөдөлмөрийн үр ашгийн өөрчлөлт = ( ГЦ - ТЦ ) * ТНЦХ
b. Хөдөлмөрийн үнэлгээний өөрчлөлт = ( ГНЦХ - ТНЦХ ) * ГЦ
Хөдөлмөрийн нийт хэлбэлзэл = Хөдөлмөрийн үр ашгийн өөрчлөлт + Хөдөлмөрийн үнэлгээний өөрчлөлт
Энд:ГЦ - Гүйцэтгэлээрх цаг, ТЦ – Төсөвлөсөн цаг,ТНЦХ – Төсөвлөсөн нэг цагийн хөлс,ГНЦХ - Гүйцэтгэлээрх нэг цагийн хөлс
3. Үйлдвэрийн нэмэгдэл зардал: Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын өөрчлөлтийг дараах байдлаар
тооцно.
a. ҮНЗ-ын өөрчлөлт = ГҮНЗ – ТоҮНЗ
Энд: ГҮНЗ – Гүйцэтгэлээрх үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал,ТоҮНЗ – Тооцоолсон үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал
Эдгээр зардлуудын өөрчлөлтийн нийлбэрээр бүтээгдэхүүний өртгийн нийт өөрчлөлт
тодорхойлогдоно.
“Сансар” компаний жишээн дээр авч үзье. Тус компани нь захиалгаар хувцас үйлдвэрлэдэг бөгөөд тус
компани хүүхдийн цамцаас олох ашиг 2010 онд төлөвлөж байснаас 6097000 төгрөгөөр буурсан байна.
“Сансар” компаний ашгийг тооцож үзвэл:
Төсөв Гүйцэтгэл Өөрчлөлт
Тоо хэмжээ 8200н 9100н
Борлуулах үнэ 22000₮ 21200₮
Нэгжийн хувьсах зардал 11550₮ 12295₮
Орлого 180400000 192920000 12520000
Хувьсах зардал 94710000 111884500 17174500
Ахиуц ашиг 85690000 81035500 -4654500
Тогтмол зардал 11070000 12512500 1442500
ҮАО 74620000 68523000 -6097000
Эндээс ашгийн өөрчлөлтийн шинжилж үзвэл:
1. Борлуулалтын үнийн өөрчлөлт = ГБО-ГННТБО =192920000-(9100*22000₮) = -7280000
2. Борлуулалтын тоо хэмжээний өөрчлөлт = ГННТБО-ТБО= (9100*22000₮)-180400000= 19800000
Нийт борлуулалтыг өөрчлөлт 12520000 тааламжтай
3. Хувьсах зардлын хэлбэлзэл = ГБӨ – ГННТБӨ=111884500-(9100*12295₮)= 6779500
4. Хувьсах зардлын тоо хэмжээний хэлбэлзэл = ГННТБӨ – ТБӨ=(9100*12295₮)-94710000= 10395000
Нийт хувьсах зардлын өөрчлөлт 17174500 тааламжгүй
5. Тогтмол зардлын өөрчлөлт = ГТЗ – ТТЗ= 12512500 – 11070000= 1442500 тааламжгүй
Ашгийн өөрчлөлт -6097000
Эндээс харахад нэг цамцыг борлуулах үнэ 800 төгрөгөөр буурсан нь нийт орлогын хэмжээг
7280000 төгрөгөөр бууруулж байгаа боловч борлуулсан бүтээгдэхүүний тоо хэмжээ (9100-8200) 900
нэгжээр нэмэгдсэн нь борлуулалтын орлогыг 19800000 төгрөгөөр өсгөсөн бөгөөд нийт борлуулалтын
орлого 12520000 төгрөгөөр өссөн байна. Харин хувьсах зардлаар тооцсон бүтээгдэхүүний өртөг 17174500
төгрөгөөр өссөн нь борлуулсан бүтээгдэхүүний тоо 900 нэгжээр өссөн нь нийт зардлыг 10395000
төгрөгөөр, нэгж бүтээгдэхүүнд ноогдох хувьсах зардал (12295-11550) 745 төгрөгөөр өссөн нь нийт хувьсах
зардлыг 6779500 төгрөгөөр өсгөхөд тус тус өсгөхөд хүргэсэн байна. Эдгээр өөрчлөлтийн улмаас ашиг
6097000 төгрөгөөр буурсан байна.
Бүтээгдэхүүний өртөг (17174500+1442500) 18617000 төгрөгөөр өсөхөд материалын зардал,
хөдөлмөрийн зардал болон үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал хэрхэн нөлөөлснийн авч үзвэл:
Төсөвлөсөн
Нэгжийн
өртөг
Орц Нийт Гүйцэтгэл
Нэгжийн
өртөг
Орц Нийт
Материал 7500 0,4 3000 Материал 7300 0,4 2920
Хөдөлмөр 2100 3 6300 хөдөлмөр 2800 2,5 7000
Хувьсах ҮНЗ 750 3 2250 Хувьсах ҮНЗ 950 2,5 2375
Тогтмол ҮНЗ 450 3 1350 Тогтмол ҮНЗ 550 2,5 1375
10800 12900 11600 13670
1.Материалын тоо хэмжээний өөрчлөлт =( ГТХ –ТТХ)*ТНӨ =(9100*0,4-8200*0,4)* 7500₮= 2700000 Тааламжгүй
2. Материалын үнийн өөрчлөлт =(ГНӨ – ТНӨ) * ГТХ = (7300₮-7500₮)*0,4*9100 = -728000 Тааламжтай
Нийт материалын зардлын хэлбэлзэл 1972000 Тааламжгүй
3.Хөдөлмөрийн үр ашгийн хэлбэлзэл =( ГЦ - ТЦ ) * ТНЦХ = 9100*2,5 -8200*3)*2100₮ = -3885000 тааламжтай
4.Хөдөлмөрийн үнэлгээний хэлбэлзэл =( ГНЦХ - ТНЦХ )*ГЦ=(2800₮-2100₮)*9100*0,4 = 15925000 тааламжгүй
Нийт хөдөлмөрийн хэлбэлзэл 12040000 тааламжгүй
5.ҮНЗ-ын өөрчлөлт =ГҮНЗ–ТоҮНЗ =(2375*9100+12512500)-(2250*8200+11070000)= 4605000 тааламжгүй
Нийт өртгийн өөрчлөлт 18617000 тааламжгүй
Энд: ГТХ-Гүйцэтгэлээрх тоо хэмжээ,ТТХ-Төсөвлөсөн (суурь оны)тоо хэмжээ, ТНӨ- Төсөвлөсөн (суурь оны) нэгжийн өртөг, ГНӨ-Гүйцэтгэлээрх тоо
хэмжээ, ГЦ – Гүйцэтгэлээрх цаг, ТЦ- Төсөвлөсөн цаг, ТНЦХ-Төсөвлөсөн нэг цагийн хөлс, ГНЦХ- Гүйцэтгэлээрх нэг цагийн хөлс.
Эндээс харахад нийт өртөг өсөхөд нэгж материалын үнэ (7500-7300) 200 төгрөгөөр буурсан нь нийт
материалын зардлыг 728000 төгрөгөөр буулгасан хэдий ч үйлдвэрлэлд зарцуулсан материалын хэмжээ
борлуулсан бүтээгдэхүүний тоо хэмжээнээс хамаарч 2700000 төгрөгөөр өссөн нь нийт маиериалын
зардлыг 1972000 төгрөгөөр өсгөхөд хүрсэн байна.
Нэг цамц үйлдвэрлэх цагийн норм 0,5 цагаар буурсан боловч үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний тоо
хэмжээ өссөн мөн нэг цагийн хөлс (2100₮-өөс 2800₮) болж өссөн нь нийт хөдөлмөрийн зардлыг 12040000
төгрөгөөр өсгөхөд хүсэн байна. Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал мөн өссөн байгаа нь харагдаж байна.
Эдгээр зардлуудын өсөлтөөс болж нийт борлуулсан бүтээгдэхүүний өртөг 18617000 төгрөгөөр өссөн
байна.
МУИС-ийн Орхон сургуулийн НББ-ийн тэнхмийн багш: Д.Отгонцэцэг / ММНБ, БУМ /

More Related Content

What's hot

Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 5 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 5 ШИДСНягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 5 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 5 ШИДСChuluun Zulaa
 
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэлүйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэлEnebish Vandandulam
 
Зардлын бүртгэл Лекц 2
Зардлын бүртгэл Лекц 2Зардлын бүртгэл Лекц 2
Зардлын бүртгэл Лекц 2Bbujee
 
"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7
"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7
"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7E-Gazarchin Online University
 
урт хугацаат өр төлбөрийн бүртгэл
урт хугацаат өр төлбөрийн  бүртгэл урт хугацаат өр төлбөрийн  бүртгэл
урт хугацаат өр төлбөрийн бүртгэл Bachkana Enhbat
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС Chuluun Zulaa
 
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16Bbujee
 
Lecture11
Lecture11Lecture11
Lecture11Bbujee
 
Lecture №1.2.3.4
Lecture №1.2.3.4Lecture №1.2.3.4
Lecture №1.2.3.4ariunubu
 
Decentralized organization
Decentralized organizationDecentralized organization
Decentralized organizationOdko Ts
 
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлтBatjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлтBachkana Enhbat
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 3 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 3 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 3 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 3 ШИДС Chuluun Zulaa
 
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээзардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээEnebish Vandandulam
 
Lecture 13,14
Lecture 13,14Lecture 13,14
Lecture 13,14Bbujee
 
6 medeelel tsugluulah
6  medeelel tsugluulah6  medeelel tsugluulah
6 medeelel tsugluulahTimon CL
 
Lecture4,5
Lecture4,5Lecture4,5
Lecture4,5Bbujee
 

What's hot (20)

бизнесийн үнэлгээ
бизнесийн үнэлгээбизнесийн үнэлгээ
бизнесийн үнэлгээ
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 5 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 5 ШИДСНягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 5 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 5 ШИДС
 
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэлүйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
 
Lecture 9
Lecture 9Lecture 9
Lecture 9
 
Зардлын бүртгэл Лекц 2
Зардлын бүртгэл Лекц 2Зардлын бүртгэл Лекц 2
Зардлын бүртгэл Лекц 2
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай ойлголт
Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай ойлголтНягтлан бодох бүртгэлийн тухай ойлголт
Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай ойлголт
 
"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7
"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7
"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7
 
урт хугацаат өр төлбөрийн бүртгэл
урт хугацаат өр төлбөрийн  бүртгэл урт хугацаат өр төлбөрийн  бүртгэл
урт хугацаат өр төлбөрийн бүртгэл
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
 
Ias 8
Ias 8Ias 8
Ias 8
 
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
 
Lecture11
Lecture11Lecture11
Lecture11
 
Lecture №1.2.3.4
Lecture №1.2.3.4Lecture №1.2.3.4
Lecture №1.2.3.4
 
Decentralized organization
Decentralized organizationDecentralized organization
Decentralized organization
 
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлтBatjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 3 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 3 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 3 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 3 ШИДС
 
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээзардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
 
Lecture 13,14
Lecture 13,14Lecture 13,14
Lecture 13,14
 
6 medeelel tsugluulah
6  medeelel tsugluulah6  medeelel tsugluulah
6 medeelel tsugluulah
 
Lecture4,5
Lecture4,5Lecture4,5
Lecture4,5
 

Similar to Ашгийн өөрчлөлтийн шинжилгээ

Batjargal-tusuwlult төсөвлөлт
Batjargal-tusuwlult төсөвлөлтBatjargal-tusuwlult төсөвлөлт
Batjargal-tusuwlult төсөвлөлтBachkana Enhbat
 
Оруулсан хөрөнгө капиталын шин
Оруулсан хөрөнгө капиталын шинОруулсан хөрөнгө капиталын шин
Оруулсан хөрөнгө капиталын шинByambadrj Myagmar
 
Lecture 1. Хэрэглэгчийн төсвийн хязгаарлалт
Lecture 1. Хэрэглэгчийн төсвийн хязгаарлалт Lecture 1. Хэрэглэгчийн төсвийн хязгаарлалт
Lecture 1. Хэрэглэгчийн төсвийн хязгаарлалт hicheel2020
 
Lecture 1 2019-2020
Lecture 1 2019-2020Lecture 1 2019-2020
Lecture 1 2019-2020hicheel2020
 
Lecture 1-2022-2023.pdf
Lecture 1-2022-2023.pdfLecture 1-2022-2023.pdf
Lecture 1-2022-2023.pdfssuserca5598
 
Н.Гэрэлням - Сумдын цахилгааны хэрэглээг нэмэгдүүлсэнээр ЦДАШ-Ын хөрөнгө оруу...
Н.Гэрэлням - Сумдын цахилгааны хэрэглээг нэмэгдүүлсэнээр ЦДАШ-Ын хөрөнгө оруу...Н.Гэрэлням - Сумдын цахилгааны хэрэглээг нэмэгдүүлсэнээр ЦДАШ-Ын хөрөнгө оруу...
Н.Гэрэлням - Сумдын цахилгааны хэрэглээг нэмэгдүүлсэнээр ЦДАШ-Ын хөрөнгө оруу...batnasanb
 
Зардал үйлдвэрлэл агшийн хамаарлын шинжилгээ
Зардал үйлдвэрлэл агшийн хамаарлын шинжилгээЗардал үйлдвэрлэл агшийн хамаарлын шинжилгээ
Зардал үйлдвэрлэл агшийн хамаарлын шинжилгээerdenesoyol duudgai
 
Лекц 3
Лекц 3Лекц 3
Лекц 3Etugen
 
лекц № 10 уян хатан төсөв зохиолд
лекц № 10  уян хатан төсөв зохиолдлекц № 10  уян хатан төсөв зохиолд
лекц № 10 уян хатан төсөв зохиолдSeku Hurel
 
Ma lecture-5
Ma lecture-5Ma lecture-5
Ma lecture-5Odko Ts
 
Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7Bbujee
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 10 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл  10 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл  10 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 10 ШИДС Chuluun Zulaa
 
Econ l5.2020 2021on
Econ l5.2020 2021onEcon l5.2020 2021on
Econ l5.2020 2021onhicheel2020
 

Similar to Ашгийн өөрчлөлтийн шинжилгээ (20)

Batjargal-tusuwlult төсөвлөлт
Batjargal-tusuwlult төсөвлөлтBatjargal-tusuwlult төсөвлөлт
Batjargal-tusuwlult төсөвлөлт
 
лекц 6 7
лекц 6 7лекц 6 7
лекц 6 7
 
Оруулсан хөрөнгө капиталын шин
Оруулсан хөрөнгө капиталын шинОруулсан хөрөнгө капиталын шин
Оруулсан хөрөнгө капиталын шин
 
Nemelt tandah, magadlal
Nemelt tandah, magadlalNemelt tandah, magadlal
Nemelt tandah, magadlal
 
Lecture 1. Хэрэглэгчийн төсвийн хязгаарлалт
Lecture 1. Хэрэглэгчийн төсвийн хязгаарлалт Lecture 1. Хэрэглэгчийн төсвийн хязгаарлалт
Lecture 1. Хэрэглэгчийн төсвийн хязгаарлалт
 
Lecture 1 2019-2020
Lecture 1 2019-2020Lecture 1 2019-2020
Lecture 1 2019-2020
 
Lecture 1-2022-2023.pdf
Lecture 1-2022-2023.pdfLecture 1-2022-2023.pdf
Lecture 1-2022-2023.pdf
 
лекц 2
лекц 2 лекц 2
лекц 2
 
Н.Гэрэлням - Сумдын цахилгааны хэрэглээг нэмэгдүүлсэнээр ЦДАШ-Ын хөрөнгө оруу...
Н.Гэрэлням - Сумдын цахилгааны хэрэглээг нэмэгдүүлсэнээр ЦДАШ-Ын хөрөнгө оруу...Н.Гэрэлням - Сумдын цахилгааны хэрэглээг нэмэгдүүлсэнээр ЦДАШ-Ын хөрөнгө оруу...
Н.Гэрэлням - Сумдын цахилгааны хэрэглээг нэмэгдүүлсэнээр ЦДАШ-Ын хөрөнгө оруу...
 
лекц №3
лекц №3лекц №3
лекц №3
 
Sedev 7 unshih
Sedev 7 unshihSedev 7 unshih
Sedev 7 unshih
 
Зардал үйлдвэрлэл агшийн хамаарлын шинжилгээ
Зардал үйлдвэрлэл агшийн хамаарлын шинжилгээЗардал үйлдвэрлэл агшийн хамаарлын шинжилгээ
Зардал үйлдвэрлэл агшийн хамаарлын шинжилгээ
 
Лекц 3
Лекц 3Лекц 3
Лекц 3
 
лекц №3
лекц №3лекц №3
лекц №3
 
лекц № 10 уян хатан төсөв зохиолд
лекц № 10  уян хатан төсөв зохиолдлекц № 10  уян хатан төсөв зохиолд
лекц № 10 уян хатан төсөв зохиолд
 
Ma lecture-5
Ma lecture-5Ma lecture-5
Ma lecture-5
 
Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 10 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл  10 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл  10 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 10 ШИДС
 
7 costs & production
7 costs & production7 costs & production
7 costs & production
 
Econ l5.2020 2021on
Econ l5.2020 2021onEcon l5.2020 2021on
Econ l5.2020 2021on
 

More from DOtgontsetseg

МАТЕРИАЛЫН ХЭРЭГЦЭЭГ ТОДОРХОЙЛОХ
МАТЕРИАЛЫН ХЭРЭГЦЭЭГ ТОДОРХОЙЛОХМАТЕРИАЛЫН ХЭРЭГЦЭЭГ ТОДОРХОЙЛОХ
МАТЕРИАЛЫН ХЭРЭГЦЭЭГ ТОДОРХОЙЛОХDOtgontsetseg
 
Банкны санхүүгийн тайлан, бусад мэдээллийг олон нийтэд мэдээлэх загвар маягт
Банкны санхүүгийн тайлан, бусад мэдээллийг олон нийтэд мэдээлэх загвар маягтБанкны санхүүгийн тайлан, бусад мэдээллийг олон нийтэд мэдээлэх загвар маягт
Банкны санхүүгийн тайлан, бусад мэдээллийг олон нийтэд мэдээлэх загвар маягтDOtgontsetseg
 
Банкнаас батлан даалт гаргахад дагаж мөрдөх түр журам
Банкнаас батлан даалт гаргахад дагаж мөрдөх түр журамБанкнаас батлан даалт гаргахад дагаж мөрдөх түр журам
Банкнаас батлан даалт гаргахад дагаж мөрдөх түр журамDOtgontsetseg
 
Активыг ангилах, активын эрсдэлийн сан байгуулж зарцуулах журам
Активыг ангилах, активын эрсдэлийн сан байгуулж зарцуулах журамАктивыг ангилах, активын эрсдэлийн сан байгуулж зарцуулах журам
Активыг ангилах, активын эрсдэлийн сан байгуулж зарцуулах журамDOtgontsetseg
 
Банкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материал
Банкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материалБанкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материал
Банкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материалDOtgontsetseg
 
Санхүүгийн ба санхүүгийн бус хөрөнгө
Санхүүгийн ба санхүүгийн бус хөрөнгөСанхүүгийн ба санхүүгийн бус хөрөнгө
Санхүүгийн ба санхүүгийн бус хөрөнгөDOtgontsetseg
 
Зээлийн бүртгэл
Зээлийн бүртгэлЗээлийн бүртгэл
Зээлийн бүртгэлDOtgontsetseg
 
Үнэт цаасаарх ХО-ын бүртгэл
Үнэт цаасаарх ХО-ын бүртгэлҮнэт цаасаарх ХО-ын бүртгэл
Үнэт цаасаарх ХО-ын бүртгэлDOtgontsetseg
 
Мөнгөн хөрөнгийн бүртгэл
Мөнгөн хөрөнгийн бүртгэлМөнгөн хөрөнгийн бүртгэл
Мөнгөн хөрөнгийн бүртгэлDOtgontsetseg
 
Үл хөдлөх хөрөнгийг өртгийн хандлагаар үнэлэх өргө зүй
Үл хөдлөх хөрөнгийг өртгийн хандлагаар үнэлэх өргө зүйҮл хөдлөх хөрөнгийг өртгийн хандлагаар үнэлэх өргө зүй
Үл хөдлөх хөрөнгийг өртгийн хандлагаар үнэлэх өргө зүйDOtgontsetseg
 
Үл хөдлөх хөрөнгийн үнэлгээнд зах зээлийн жишиг үнийн хандлагыг хэрэглэх нь
Үл хөдлөх хөрөнгийн үнэлгээнд зах зээлийн жишиг үнийн хандлагыг хэрэглэх ньҮл хөдлөх хөрөнгийн үнэлгээнд зах зээлийн жишиг үнийн хандлагыг хэрэглэх нь
Үл хөдлөх хөрөнгийн үнэлгээнд зах зээлийн жишиг үнийн хандлагыг хэрэглэх ньDOtgontsetseg
 

More from DOtgontsetseg (11)

МАТЕРИАЛЫН ХЭРЭГЦЭЭГ ТОДОРХОЙЛОХ
МАТЕРИАЛЫН ХЭРЭГЦЭЭГ ТОДОРХОЙЛОХМАТЕРИАЛЫН ХЭРЭГЦЭЭГ ТОДОРХОЙЛОХ
МАТЕРИАЛЫН ХЭРЭГЦЭЭГ ТОДОРХОЙЛОХ
 
Банкны санхүүгийн тайлан, бусад мэдээллийг олон нийтэд мэдээлэх загвар маягт
Банкны санхүүгийн тайлан, бусад мэдээллийг олон нийтэд мэдээлэх загвар маягтБанкны санхүүгийн тайлан, бусад мэдээллийг олон нийтэд мэдээлэх загвар маягт
Банкны санхүүгийн тайлан, бусад мэдээллийг олон нийтэд мэдээлэх загвар маягт
 
Банкнаас батлан даалт гаргахад дагаж мөрдөх түр журам
Банкнаас батлан даалт гаргахад дагаж мөрдөх түр журамБанкнаас батлан даалт гаргахад дагаж мөрдөх түр журам
Банкнаас батлан даалт гаргахад дагаж мөрдөх түр журам
 
Активыг ангилах, активын эрсдэлийн сан байгуулж зарцуулах журам
Активыг ангилах, активын эрсдэлийн сан байгуулж зарцуулах журамАктивыг ангилах, активын эрсдэлийн сан байгуулж зарцуулах журам
Активыг ангилах, активын эрсдэлийн сан байгуулж зарцуулах журам
 
Банкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материал
Банкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материалБанкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материал
Банкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материал
 
Санхүүгийн ба санхүүгийн бус хөрөнгө
Санхүүгийн ба санхүүгийн бус хөрөнгөСанхүүгийн ба санхүүгийн бус хөрөнгө
Санхүүгийн ба санхүүгийн бус хөрөнгө
 
Зээлийн бүртгэл
Зээлийн бүртгэлЗээлийн бүртгэл
Зээлийн бүртгэл
 
Үнэт цаасаарх ХО-ын бүртгэл
Үнэт цаасаарх ХО-ын бүртгэлҮнэт цаасаарх ХО-ын бүртгэл
Үнэт цаасаарх ХО-ын бүртгэл
 
Мөнгөн хөрөнгийн бүртгэл
Мөнгөн хөрөнгийн бүртгэлМөнгөн хөрөнгийн бүртгэл
Мөнгөн хөрөнгийн бүртгэл
 
Үл хөдлөх хөрөнгийг өртгийн хандлагаар үнэлэх өргө зүй
Үл хөдлөх хөрөнгийг өртгийн хандлагаар үнэлэх өргө зүйҮл хөдлөх хөрөнгийг өртгийн хандлагаар үнэлэх өргө зүй
Үл хөдлөх хөрөнгийг өртгийн хандлагаар үнэлэх өргө зүй
 
Үл хөдлөх хөрөнгийн үнэлгээнд зах зээлийн жишиг үнийн хандлагыг хэрэглэх нь
Үл хөдлөх хөрөнгийн үнэлгээнд зах зээлийн жишиг үнийн хандлагыг хэрэглэх ньҮл хөдлөх хөрөнгийн үнэлгээнд зах зээлийн жишиг үнийн хандлагыг хэрэглэх нь
Үл хөдлөх хөрөнгийн үнэлгээнд зах зээлийн жишиг үнийн хандлагыг хэрэглэх нь
 

Ашгийн өөрчлөлтийн шинжилгээ

  • 1. Ашгийг жолоодохуй Бизнесийн байгууллагын хувьд ашиг нь үйл ажиллагааных нь үр дүнгийн бодит хэмжээс юм.Тиймээс ашиг өмнөх оны мөн үеийнхээс эсвэл төсөвлөсөн хэмжээнээс хэрхэн өөрчлөгдсөн, түүний өөрчлөлтөнд орлого болон зардал хэрхэн нөлөөлж байгааг судалдаг. Харин хуваарилалт болон зарцуулалт талаас нь орлогыг юунд хуваарилсан, тэр хуваарилсан орлогын хэдэн хувь нь цэвэр ашгийг бий болгосон, нөгөө талаас зардлыг оновчтой хэмжээнд зарцуулсан, зардлын хэдэн хувь нь өртөгт шингэсэн гэдгийг нарийвчлан судалдаг. Үүний тулд дараах зүйлсийг нарийвчлан судална. Борлуулалтын орлого: Ашгийн өөрчлөлтөнд борлуулсан бүтээгдэхүүний тоо хэмжээний өөрчлөлт болон борлуулалтын үний өөрчлөлт хэрхэн нөлөөлж байгааг дараах томъёог ашиглана. 1. Борлуулалтын үнийн хэлбэлзэл = ГБО – ГННТБО 2. Борлуулалтын тоо хэмжээний хэлбэлзэл = ГННТБО – ТБО Энд: ГННТБО – Гүйцэтгэлээрх нэгжид ноогдох төсөвлөсөн(өмнөх оны) борлуулалтын орлого, ТБО – Төсөвлөсөн(өмнөх оны) борлуулалтын орлого, ГБО - Гүйцэтгэлээрх борлуулалтын орлого Бизнесийн байгууллагын удирдлагууд шийдвэр гаргахын тулд нийт зардлаа хувьсах ба тогтмол хэсгээр нь ангилдаг. Хувьсах зардал: Ашгийн өөрчлөлтөнд хувьсах зардал хэрхэн нөлөөлж байгааг дараах байдлаар тооцно. 3. Хувьсах зардлын хэлбэлзэл = ГБӨ – ГННТБӨ 4. Хувьсах зардлын тоо хэмжээний хэлбэлзэл = ГННТБӨ – ТБӨ Энд: ГБӨ – Гүйцэтгэлээр тооцсон бүтээгдэхүүний өртөг (хувьсах зардлаар тооцсон), ГННТБӨ – Гүйцэтгэлээрх нэгжид ноогдох төсөвлөсөн(өмнөх оны) бүтээгдэхүүний өртөг (хувьсах зардлаар тооцсон), ТБӨ - Төсөвлөсөн(өмнөх оны) бүтээгдэхүүний өртөг (хувьсах зардлаар тооцсон) Тогтмол зардал: Энэ нь ашигт нөлөөлсөн нөлөөллийг дараах байдлаар тооцно. 5. Тогтмол зардлын хэлбэлзэл = ГТЗ-ТТЗ Энд:ГТЗ – Гүйцэтгэлээр гарсан тогтмол зардал, ТТЗ – Төсөвлөгдсөн(өмнөх оны) тогтмол зардал Үйлдвэрлэл эрхэлсэн байгууллагын хувьд нийт зардлын дийлэнх хэсгийг бүтээгдэхүүнүйлдвэрлэхэд шууд оролцдог түүхий эд материал, үйлдвэрийн ажилчдын цалин, үйлдвэрлэлтэй холбоотой бусад шууд бус зардлууд эзэлдэг. Бүтээгдэхүүний өртгийн өөрчлөлтөнд түүхий эд материал, хөдөлмөрийн зардал, үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлууд нөлөөлдөг. Эдгээрийн нөлөөллийн дараах байдлаар тооцно. 1. Түүхий эд материал: Бүтээгдэхүүний өртгийн өөрчлөлтөнд түүхий эд материал нь үний өөрчлөлт болон үйлдвэрлэлд зарцуулсан биет хэмжээний өөрчлөлт нөлөөлдөг. a. Материалын тоо хэмжээний өөрчлөлт = ( ГТХ – ТТХ) * ТНӨ b. Материалын үнийн өөрчлөлт = (ГНӨ – ТНӨ) * ЗТХ Материалын нийт хэлбэлзэл = Материалын тоо хэмжээний өөрчлөлт + Материалын үнийн өөрчлөлт Энд:ЗТХ – Зарцуулсан тоо хэмжээ, ТТХ - Төсөвлөсөн тоо хэмжээ, ТНӨ – Төсөвлөсөн нэгжийн өртөг,ГНӨ – Гүйцэтгэлээрх нэгжийн өртөг 2. Хөдөлмөрийн зардал: Нэг цагийн хөлс болон нэгж бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд зарцуулах цаг төсөвлөснөөс өөрчлөгдсөн тохиолдолд хөдөлмөрийн зардал хэлбэлздэг. a. Хөдөлмөрийн үр ашгийн өөрчлөлт = ( ГЦ - ТЦ ) * ТНЦХ b. Хөдөлмөрийн үнэлгээний өөрчлөлт = ( ГНЦХ - ТНЦХ ) * ГЦ Хөдөлмөрийн нийт хэлбэлзэл = Хөдөлмөрийн үр ашгийн өөрчлөлт + Хөдөлмөрийн үнэлгээний өөрчлөлт Энд:ГЦ - Гүйцэтгэлээрх цаг, ТЦ – Төсөвлөсөн цаг,ТНЦХ – Төсөвлөсөн нэг цагийн хөлс,ГНЦХ - Гүйцэтгэлээрх нэг цагийн хөлс 3. Үйлдвэрийн нэмэгдэл зардал: Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын өөрчлөлтийг дараах байдлаар тооцно. a. ҮНЗ-ын өөрчлөлт = ГҮНЗ – ТоҮНЗ Энд: ГҮНЗ – Гүйцэтгэлээрх үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал,ТоҮНЗ – Тооцоолсон үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал Эдгээр зардлуудын өөрчлөлтийн нийлбэрээр бүтээгдэхүүний өртгийн нийт өөрчлөлт тодорхойлогдоно. “Сансар” компаний жишээн дээр авч үзье. Тус компани нь захиалгаар хувцас үйлдвэрлэдэг бөгөөд тус компани хүүхдийн цамцаас олох ашиг 2010 онд төлөвлөж байснаас 6097000 төгрөгөөр буурсан байна. “Сансар” компаний ашгийг тооцож үзвэл: Төсөв Гүйцэтгэл Өөрчлөлт Тоо хэмжээ 8200н 9100н Борлуулах үнэ 22000₮ 21200₮ Нэгжийн хувьсах зардал 11550₮ 12295₮ Орлого 180400000 192920000 12520000 Хувьсах зардал 94710000 111884500 17174500 Ахиуц ашиг 85690000 81035500 -4654500 Тогтмол зардал 11070000 12512500 1442500 ҮАО 74620000 68523000 -6097000 Эндээс ашгийн өөрчлөлтийн шинжилж үзвэл: 1. Борлуулалтын үнийн өөрчлөлт = ГБО-ГННТБО =192920000-(9100*22000₮) = -7280000 2. Борлуулалтын тоо хэмжээний өөрчлөлт = ГННТБО-ТБО= (9100*22000₮)-180400000= 19800000 Нийт борлуулалтыг өөрчлөлт 12520000 тааламжтай 3. Хувьсах зардлын хэлбэлзэл = ГБӨ – ГННТБӨ=111884500-(9100*12295₮)= 6779500 4. Хувьсах зардлын тоо хэмжээний хэлбэлзэл = ГННТБӨ – ТБӨ=(9100*12295₮)-94710000= 10395000 Нийт хувьсах зардлын өөрчлөлт 17174500 тааламжгүй 5. Тогтмол зардлын өөрчлөлт = ГТЗ – ТТЗ= 12512500 – 11070000= 1442500 тааламжгүй Ашгийн өөрчлөлт -6097000
  • 2. Эндээс харахад нэг цамцыг борлуулах үнэ 800 төгрөгөөр буурсан нь нийт орлогын хэмжээг 7280000 төгрөгөөр бууруулж байгаа боловч борлуулсан бүтээгдэхүүний тоо хэмжээ (9100-8200) 900 нэгжээр нэмэгдсэн нь борлуулалтын орлогыг 19800000 төгрөгөөр өсгөсөн бөгөөд нийт борлуулалтын орлого 12520000 төгрөгөөр өссөн байна. Харин хувьсах зардлаар тооцсон бүтээгдэхүүний өртөг 17174500 төгрөгөөр өссөн нь борлуулсан бүтээгдэхүүний тоо 900 нэгжээр өссөн нь нийт зардлыг 10395000 төгрөгөөр, нэгж бүтээгдэхүүнд ноогдох хувьсах зардал (12295-11550) 745 төгрөгөөр өссөн нь нийт хувьсах зардлыг 6779500 төгрөгөөр өсгөхөд тус тус өсгөхөд хүргэсэн байна. Эдгээр өөрчлөлтийн улмаас ашиг 6097000 төгрөгөөр буурсан байна. Бүтээгдэхүүний өртөг (17174500+1442500) 18617000 төгрөгөөр өсөхөд материалын зардал, хөдөлмөрийн зардал болон үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал хэрхэн нөлөөлснийн авч үзвэл: Төсөвлөсөн Нэгжийн өртөг Орц Нийт Гүйцэтгэл Нэгжийн өртөг Орц Нийт Материал 7500 0,4 3000 Материал 7300 0,4 2920 Хөдөлмөр 2100 3 6300 хөдөлмөр 2800 2,5 7000 Хувьсах ҮНЗ 750 3 2250 Хувьсах ҮНЗ 950 2,5 2375 Тогтмол ҮНЗ 450 3 1350 Тогтмол ҮНЗ 550 2,5 1375 10800 12900 11600 13670 1.Материалын тоо хэмжээний өөрчлөлт =( ГТХ –ТТХ)*ТНӨ =(9100*0,4-8200*0,4)* 7500₮= 2700000 Тааламжгүй 2. Материалын үнийн өөрчлөлт =(ГНӨ – ТНӨ) * ГТХ = (7300₮-7500₮)*0,4*9100 = -728000 Тааламжтай Нийт материалын зардлын хэлбэлзэл 1972000 Тааламжгүй 3.Хөдөлмөрийн үр ашгийн хэлбэлзэл =( ГЦ - ТЦ ) * ТНЦХ = 9100*2,5 -8200*3)*2100₮ = -3885000 тааламжтай 4.Хөдөлмөрийн үнэлгээний хэлбэлзэл =( ГНЦХ - ТНЦХ )*ГЦ=(2800₮-2100₮)*9100*0,4 = 15925000 тааламжгүй Нийт хөдөлмөрийн хэлбэлзэл 12040000 тааламжгүй 5.ҮНЗ-ын өөрчлөлт =ГҮНЗ–ТоҮНЗ =(2375*9100+12512500)-(2250*8200+11070000)= 4605000 тааламжгүй Нийт өртгийн өөрчлөлт 18617000 тааламжгүй Энд: ГТХ-Гүйцэтгэлээрх тоо хэмжээ,ТТХ-Төсөвлөсөн (суурь оны)тоо хэмжээ, ТНӨ- Төсөвлөсөн (суурь оны) нэгжийн өртөг, ГНӨ-Гүйцэтгэлээрх тоо хэмжээ, ГЦ – Гүйцэтгэлээрх цаг, ТЦ- Төсөвлөсөн цаг, ТНЦХ-Төсөвлөсөн нэг цагийн хөлс, ГНЦХ- Гүйцэтгэлээрх нэг цагийн хөлс. Эндээс харахад нийт өртөг өсөхөд нэгж материалын үнэ (7500-7300) 200 төгрөгөөр буурсан нь нийт материалын зардлыг 728000 төгрөгөөр буулгасан хэдий ч үйлдвэрлэлд зарцуулсан материалын хэмжээ борлуулсан бүтээгдэхүүний тоо хэмжээнээс хамаарч 2700000 төгрөгөөр өссөн нь нийт маиериалын зардлыг 1972000 төгрөгөөр өсгөхөд хүрсэн байна. Нэг цамц үйлдвэрлэх цагийн норм 0,5 цагаар буурсан боловч үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний тоо хэмжээ өссөн мөн нэг цагийн хөлс (2100₮-өөс 2800₮) болж өссөн нь нийт хөдөлмөрийн зардлыг 12040000 төгрөгөөр өсгөхөд хүсэн байна. Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал мөн өссөн байгаа нь харагдаж байна. Эдгээр зардлуудын өсөлтөөс болж нийт борлуулсан бүтээгдэхүүний өртөг 18617000 төгрөгөөр өссөн байна. МУИС-ийн Орхон сургуулийн НББ-ийн тэнхмийн багш: Д.Отгонцэцэг / ММНБ, БУМ /