Санхүүгийн эрсдэл ба өгөөж

/Зарим үнэлгээний арга/

Хөрөнгийн зах зээл цуврал хичээл... 2010 он

МУ-ын ирээдүй болсон
оюунлаг оюутан залууст
энэхүү хичээлийг зориулав.

Хүндэтгэсэн: А.Гэлэгжамц

Оюунлаг үйлсийг дэмжигч:
“ГЭЛЭГ-ХӨГЖИЛ” сан
Вэб сайт: www.gelegjamts.org
Блог: www.gelegjamts.blogspot.com
Е-мэйл: gelegjamts_teach@yahoo.com

Хөрөнгө оруулалтын эрсдэл гэж юу?

Хөрөнгө оруулалтын эрсдэл нь ямар
нэгэн тааламжгүй үйл явдал тохиолдох
эсвэл хамгийн бага үр өгөөжтэй байх
боломж юм. Өөрөөр хэлбэл ямар нэгэн
тааламжгүй үйл явдал тохиох боломж юм.
Эрсдэл гэдэг нь ирээдүйд ашиг олох зорилгоор
бизнесийн үйл ажиллагаанд тодорхой
хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийж, тодорхой бус
үр дүнд найдсан зоримог үйл ажиллагаа мөн.

Эрсдэл ба өгөөж
B

0
0
Эрсдэл

А
G
E

H
C
D
F

K

0 Өгөөж

Эрсдлийн хэмжүүр /1938 – 2005/
Хөрөнгө оруулалтын хэлбэрээр АНУ, Канад

Өгөөж ба эрсдэл
Нэг долларын хөрөнгө оруулалт 1926-1996 он

Хэмжээ ($)
10000 Жижиг компанийн
хувьцаа $4,495.99
$1,370.95
1000

Том компанийн
100 хувьцаа
Урт хугацааны $33.73
ЗГ-ын бонд
10 $13.54
$8.85

1
Инфляци
Сангийн билл
0.1
1925 1935 1945 1955 1965 1975 1985 1995 Жил

Өгөөж
Хөрөнгө оруулалт
хийснээр олж болох
ашигтай холбогдон
тохиолдож болох
бүх үр дүнг буюу
ашиг эсвэл
алдагдлыг өгөөж
гэнэ.

Магадлалын тархалт
* Магадлалын тархалтын тухай ойлголт...
Үйл явдал Магадлал
Үйл явдал
Бороогүй 0,4 = 40%
Бороотой 0,6 = 60%
тохиолдож
1,0 = 100% болох боломж...

* Жишээ...
Эдийн засгийн Сонголт
Магадлал
байдал Y X
ЭЗ-ийн өсөлт 0.30 100% 40%
ЭЗ хэвийн 0.40 15% 15%
ЭЗ-ийн уналт 0.30 -70% -10%
1.00

Магадлалын тархалт ба хүлээгдэж
буй өгөөж
Хүлээгдэж буй үр өгөөжийг тооцох нь:
k
^ = Хүлээгдэж буй өгөөж

∑k P.
n
ˆ
k= i i
i=1

Эдийн засгийн Сонголт
Магадлал
байдал Y-өгөөж Үр дүн Х-өгөөж Үр дүн
ЭЗ-ийн өсөлт 0.30 100% 30% 40% 12%
ЭЗ хэвийн 0.40 15% 6% 15% 6%
ЭЗ-ийн уналт 0.30 -70% -21% -10% -3%
1.00 15% 15%

буй өгөөж
Магадлалын ЗГ-ын
нягтрал бонд X Бизнес

Магадлал
0.30
0.40
0.30
1.00
Y Бизнес

-70 0 9 15 100 Өгөөж (%)

Хүлээгдэж буй үр өгөөж

Эрсдлийн тухай ойлголт
Эрсдэл нийгмийн амьдралын бүхий л салбарыг
хамарсан байдаг бөгөөд хүний хийж буй үйлдэл бүрт
ямар нэг хэмжээгээр агуулагдаж байдаг.
Бизнесийн байгууллагын санхүүгийн удирдагчийн
эцсийн зорилго нь хувь нийлүүлэгчдийн хөрөнгө
баялгийг боломжит хамгийн их хэмжээгээр
нэмэгдүүлэх замаар өөрийн компанийнхаа үнэ
цэнийг нэмэгдүүлэх явдал байдаг.
Энэ зорилгодоо хүрэхэд урьдчилан тооцоологдоогүй,
төлөвлөгдөөгүй саад бэрхшээлүүд учирч болно. Иймд
тохиолдох саад бэрхшээлүүдийг урьдчилан төлөвлөж,
түүнд зохицсон арга хэмжээ авч байх нь чухал байдаг.

Үргэлжлэл...

Эрсдэл нь ямар нэгэн боломжит аюул,
нөгөөтэйгүүр амжилтанд найдаж аз туршиж
хийсэн үйлдэл юм.
•Эрсдэл гэдгийг:
• Орчны зүгээс бизнесийн үйл ажиллагаанд
нөлөөлөх тааламжгүй нөлөөлөл.
• Аливаа нэг үзүүлэлтүүдийн хүлээгдэж буй болон
бодит үр дүнгүүдийн хоорондох зөрүү.
• Тааламжгүй үр дүнд хүрэх магадлалын тархалт
гэдгээр ойлгож болно.

•Санхүүгийн хувьд эрсдэл нь орлогын түвшний
хэлбэлзэл буюу оруулсан хөрөнгөө алдах боломж юм.


Бизнесийн үйл ажиллагаанд эрсдэл хэдий
чинээ их байна төлөвлөсөн орлогоо олох
магадлал төдий чинээ буурна.
•Иймд санхүүгийн удирдагч нь эрсдлийг зөв
зохистойгоор удирдаж чаддаг байх шаардлагатай.

•Өөрөөр хэлбэл эрсдлийг таамаглаж,
түүнийг илрүүлж, эрсдлийг хэмжиж,
эрсдлийг хянаж, түүнд зохицсон арга
хэмжээ авч чаддаг байх ёстой.


Эрсдлийг бууруулахын тулд дараах аргуудыг
ашиглаж болно. Үүнд:

• Эрсдлийг даатгах
• Эрсдлээс зайлсхийх
• Эрсдлийг багасгах
• Эрсдэлд дасан зохицох
• Эрсдлийг хойшлуулах
• Сөрөг хамааралтай хөрөнгүүдээр
багц бүрдүүлэх зэрэг аргууд байж болно.


Эрсдлийг багасгах гол арга зам нь
диверсификаци байдаг. Диверсификаци гэдэг нь
боломжит алдагдлаа багасгах зорилгоор
хөрөнгийг янз бүрийн чиглэлээр байршуулах
санхүүгиын удирдлагын арга юм.

Диверсификаци хийгдсэн хөрөнгүүд нь нэгэн
зэрэг алдагдал хүлээх боломжгүй байдаг учир
хөрөнгө оруулагч хөрөнгийн үнэ ханшийн
зөрүүнээс үүсэн алдагдлаас хамгаалж чаддаг.

Диверсификаци нь өгөөж эрсдлийн бодиттой
зохицолдсон харьцааг бий болгодог.

Өгөөж ба эрсдлийн хоорондын
хамаарал
Өгөөж, эрсдлийн хоорондох харьцааг Үнэт цаасны
зах зээлийн шулуун /SML-Security Market Line/-ы
тусламжтайгаар дараах байдлаар графикт дүрсэлж
болно.
Хүлээгдэж буй өгөөж (%)

Үнэт цаасны зах зээлийн шулуун
/SML-Security Market Line/

Эрсдэлгүй хүү

Учирч болох эрсдэл

Өгөөж ба эрсдлийн хоорондын
хамаарал
Үнэт цаасны зах зээлийн шулуун
/SML-Security Market Line/

Санхүүгийн фьечерс
Хүлээгдэж буй өгөөж (%)

Таваарын фьечерс
Опцион
Энгийн хувьцаа
Давуу эрхтэй хувьцаа
Корпорацийн бонд
Орон нутгийн бонд
Засгийн газрын бонд

Учирч болох эрсдэл

Эрсдлийн төрөл, үнэлгээ
Эрсдлийг үнэлэхдээ хөрөнгийн төрөл хэлбэрээс
хамаарч дараах 2 зарчмыг баримталдаг. Үүнд:
• Тодорхойгүй байдлын төвшин
• Сонголт хийх боломж
Тодорхойгүй Сонголт хийх Эрсдлийн
байдал боломж түвшин
Засгийн
Багатай Багатай БАГА
газрын бонд
Энгийн
Их Их ИХ
хувьцаа
Хонжворт
Маш их Маш их Маш их
сугалаа

Эрсдлийг дараах төрлөөр ангилж болно. Үүнд:
• Бизнесийн буюу үйл ажиллагааны эрсдэл
• Хөрвөх чадварын эрсдэл
• Төлбөрийн чадварын эрсдэл
• Зах зээлийн эрсдэл
• Хүүгийн түвшиний эрсдэл
• Худалдан авах чадварын эрсдэл
• Валютын ханшны эрсдэл гэх мэт...

Системт болон системт бус
эрсдэл
Дээрх эрсдлүүдийг системт болон системт бус эрсдэл
гэж 2 ангилж болно.
Аюулгүй байдлыг бүрэн хангайгүйн улмаас тухайн нэг үнэт
цаасанд хамаарах эрсдлийг системт бус буюу тогтмол бус
эрсдэл гэнэ. Системт бус эрсдлүүдийг диверсификацийн
тусламжтайгаар хянаж, багасгаж болно. Дээр дурьдсан
эрсдлүүдийн эхний 3 нь энэ төрөлд хамаарна.
Девирсификаци хийж болдоггүй эрсдлийг системт эрсдэл
гэнэ. Системт эрсдлүүд нь компаниас үл хамаарах
шалтгааны улмаас үүсдэг бөгөөд компанийн хөрөнгийн
бүхий л төрлүүдэд нэгэн зэрэг үйлчилнэ. Дээр дурьдсан
эрсдлүүдийн сүүлийн 4 нь энэ төрөлд хамаарна. Энэ
төрлийн эрсдлүүд нь аж ахуй нэгжийн санхүүгийн
удирдлагын ур чадвараас хамаарахгүй.

Эрсдлийг үнэлэх нь:

• Өгөөжийн хэлбэлзлийн хүрээ
• Стандарт хэлбэлзэл
• Хазайлтын коэффициент

Өгөөжийн хэлбэлзлийн хүрээ
Эрсдлийг боломжит хамгийн их орлогоос
боломжит хамгийн бага өгөөжийг хасах
замаар өгөөжийн хэлбэлзлийн хүрээг
тодорхойлсоноор үнэлж болно.

μ = R max - R min
Өгөөжийн хэлбэлзлийн хүрээ бага байвал
эрсдэл бага байна, өгөөжийн хэлбэлзлийн
хүрээ их байвал эрсдэл их байна.

Стандарт буюу хэвийн хэлбэлзэл

Ажиглалтад хамрагдаж байгаа
объектийн тогтворгүй байдлыг
харуулдаг статистик үзүүлэлт юм.
σ = Стандарт хэлбэлзэл

σ= Хазайлт = σ 2
n

σ= ∑ ˆ
(ki − k ) 2 Pi
i =1

* Жишээ...
“Y” ХК
Эдийн засгийн Магадлал
байдал ˆ
ki − k ˆ ˆ
( ki − k ) 2 (ki − k ) 2 Pi
ЭЗ-ийн өсөлт 0.30 85% 7225% 2168%
ЭЗ хэвийн 0.40 0% 0% 0%
ЭЗ-ийн уналт 0.30 -85% 7225% 2168%
Нийлбэр 1.00 4335%

σ = 4335 = ± 65,84%
“Х” ХК
Эдийн засгийн Магадлал
байдал ˆ
ki − k ˆ ˆ
( ki − k ) 2 (ki − k ) 2 Pi
ЭЗ-ийн өсөлт 0.30 25% 625% 188%
ЭЗ хэвийн 0.40 0% 0% 0%
ЭЗ-ийн уналт 0.30 -25% 625% 188%
Нийлбэр 1.00 375%

σ= 375 = ± 19,36%

Стандарт хэлбэлзэлийн үзүүлэлт нь бага байх
тусам магадлал нь нарийсч, хувьцааны эрсдэл
буурна.

σ = 19,36

σ = 65,84

өгөөж

Хэвийн тархалтын магадлалын
ранг /далайц/
99.72%
95.44%
68.26%

∧ x
∧
κ– 3σ
∧
κ – 1σ κ κ + 1σ
∧ ∧
κ + 3σ
∧ ∧
κ – 2σ κ + 2σ

Хэвийн тархалтын хувьд стандарт хэлбэлзэл их байх тусам ранг нь ихэсч
бодит үйл явдлын биелэгдэх магадлал нь тодорхой биш болдог.

Магадлалын талаар ямар нэгэн мэдээлэл
байхгүй, зөвхөн хугацаа нь мэдэгдэж
байгаа тохиолдолд өгөөжийн стандарт
хэлбэлзэлийг дараах томъёог ашиглан
тооцдог.
σ = Стандарт хэлбэлзэл
n

∑ ˆ
(ki − k AVG ) 2
σ= i =1
n −1

Он Өгөөж
2005 15%
2006 -5%
2007 20%

ˆ (15 − 5 + 20)
k AVG = = 10%
3

(15 − 10) 2 + (−5 − 10) 2 + (20 − 10) 2
σ= 3 −1
= 13,2%

Вариацийн коеффициент
• Эрсдлийг хэмжихэд хэрэглэдэг өөр нэг
үзүүлэлт нь вариацийн кэоффициент юм.
Ста.хэл σ
CV = Өгөөж = ^
k
Ста.хэл өгөөж CV
Y 65.84% 15% 4.39
X 19.36% 15% 1.29

Энэ нь нэгж өгөөжийн эрсдлийг харуулдаг.
Вариацийн коэффициентын үзүүлэлт нь риск, өгөөж хоёрыг
хамтад нь хамруулдгаараа давуу талтай байдаг.

/Шийдэл-1/

B
A

0
σA = σB , А нь эрсдлийн түвшин ?????
σ
= CVA > CVB
k
^

/Шийдэл-2/

B

A

0
σA < σB , А нь эрсдлийн түвшин ?????
σ
= CVA > CVB
k
^

^/
Портфелийн өгөөж /kp
^
kp нь портфелийн хүлээгдэж буй өгөөж:

n
^ ^
k p = Σ w ik i
i=1

wi- i дэх хувьцаанд оруулсан мөнгөний хувийн жин (wi- ийн
нийлбэр нь 1-тэй тэнцүү байна).
^
ki- i дэх хувьцааны хүлээгдэж буй өгөөжийн хэмжээ.
^
kp = 0.5(17.4%) + 0.5(1.7%) = 9.6%

Урвуу хамааралтай (r = -1.0) хоёр
хувьцаа болон WM портфелийн
өгөөжийн хэмжээний тархалт
W хувьцаа M хувьцаа WM портфель
25 .
. .
25 . 25

15 . 15 . 15 . . . . .
0 0 0
. .
-10
. -10
. -10

Шууд хамааралтай (r = +1.0) хоёр
хувьцаа болон МM’ портфелийн
өгөөжийн хэмжээний тархалт

M хувьцаа M’ хувьцаа MM’ портфель
25 25 25

15 15 15

0 0 0

-10 -10 -10

буй өгөөж
Магд.
Том

2

1

0 15

Портфелийн хэмжээ, түүний
эрсдэлт нөлөөлөх нь
σp (%)
Компаний тараан
35
байршуулж болох эрсдэл
Системт бус эрсдэл /σ /, байж болох эрсдэл
p
/компанийн/

20
Системт эрсдэл, зах зээлийн тогтмол эрсдэл

0
10 20 30 40 2,000+
Портфельд хамрагдсан хувьцааны тоо
Нийт эрсдэл = Системт эрсдэл + Системт бус эрсдэл

Үнэт цаасны зах зээлийн
шулуун
SML: ki = 8% + (15% – 8%) bi .
ki (%)
SML

H .
kM = 15 . . USR
kRF = 8 .T
C
.
-1 0 1 2 Эрсдэл /bi/

Дэлхийн зах зээлийн вета
коэффициент

H, T, C хувьцаануудыг
харьцуулсан байдал
_
Хувьцааны өгөөж /%/

ki b = 1.29
H
40

20
T
b=0

_
ЗЗ-ийн өгөөж /%/
-20 0 20 40 kM

b = -0.86 С
-20

Инфляцийн өсөлтөөс хамаарах
үнэт цаасны зах зээлийн шулуун
(SML) шулууны өөрчлөлт
D I = 3%
Шинэ SML SML2

SML1
18
15
11 Анхны нөхцөл
8

0 0.5 1.0 1.5 эрсдэл /Beta/-bi

Эрсдлийн Аверзийн SML шулууны
өсөлтийн дараа өөрчлөлт
Шаардагдах өгөөжийн
хувь (%)
SML2
kM = 18%
kM = 15%
18 SML1

15 D RPM = 3%

8 Анхны нөхцөл

1.0 Эрсдэл /bi/

Портфелийн өгөөж,
эрсдлийн үнэлгээ болон
САМР загвар болон вета
коэффициент хичээлийг
www.gelegjamts.blogspot.com
www.gelegjamts.org – оос
үзнэ үү!

Бид хамтдаа хөгжлийг
бүтээнэ...
Танд амжилт хүсье...

Хүндэтгэсэн: Адилбишийн Гэлэгжамц

Хичээлийг бүрэн эхээр
нь
www.gelegjamts.org
www.gelegjamts.blogspot.com
-оос татаж авна уу!

Холбогдох вэб сайтууд
• http://www.mse.mn/
• http://www.frc.mn/
• www.asx.com.au/
• http://www.wsj.com/
• http://www.reuters.com/
• http://www.google.com/finance
• http://www.yahoo.com/finance
• http://www.cnn.com/
• http://www.forexpros.com/
• https://www.thinkorswim.com/
• http://www.cnbc.com/
• http://www.bloomberg.com/
• http://www.valueline.com/
• www.londonstockexchange.com/
• www.nyse.com/
• http://www.igmarkets.com/
• www.hkex.com.hk/

Ашигласан ном, сурах бичиг, эх сурвалжууд
• Л.Жаргал, Ж.Бат-Өлзий “Санхүүгийн менежмент” 2008 он, УБ хот
• П.Баянсан “Бизнесийн санхүү” 2004 он , УБ хот
• Б.Бүжинлхам “Санхүүгийн удирдлага” 2004 он, УБ хот
• Bradford D.Jordan, Thomas W.Miller “Fundamentals of Investment, valuation and
management” 4 th edition

• Bodie, Kane, Marcus “Investment” 6th edition
• Ross W.Jordan “Fundamentals of corporate finance” 8th edition
• Richard A Brealey, Stewart C Myers “Principles of Corporate Finance” 2007
• Zvi Bodie, Alex Kane, Alan J.Marcus, Alan J.Marcus, Alex Kane “Essentials of Investments”
6 th edition 2005
• Frederic S.Mishkin “Economics of Money, Banking and Financial Markets” 2009
• J.Van Horne, John M.Wachowicz “Fundamentals of Financial Management” 13th edition
2008
• Alan C.Shapiro “Multinational Financial Management” 2009
• Randolph Westerfield “Fundamentals of Corporate Finance” 2009
• Eugene F.Brigham, Joel F.Houston “Fundamentals of Financial Management” 6th edition
2008
2009
• Stanley B.Block, Geoffrey A.Hirt, Bartley R.Danielsen “Foundations of Financial Management”
13 th edition 2008
• Keith Cuthbertson, Dirk Nitzsche “Investments” 2th edition 2008
• Robert Parrino, David S.Kidwell “Fundamentals of Corporate Finance” 2008
• John Tennent “Guide to Financial Management” 2008
• Zvi Bodie, Alex Kane, Alan J.Marcus, Alan J.Marcus, Alex Kane “Essentials of Investments”
2005
2008
2/15/2010 57

Санхүүгийн эрсдэл ба өгөөж

More Related Content

What's hot

Viewers also liked

Similar to Санхүүгийн эрсдэл ба өгөөж

More from Adilbishiin Gelegjamts

Санхүүгийн эрсдэл ба өгөөж