อัตราเร็ว (Speed

1. 1
รายวิชาฟิสิกส์พื้นฐาน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4
โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์
สานักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 26

2. เมื่อวัตถุการเคลื่อนที่ ปริมาณที่จะบอกได้ว่าวัตถุนั้นเคลื่อนที่เร็วมากหรือน้อย คือ
อัตราเร็ว ซึ่งโดยทั่วไป อัตราเร็ว คือ ระยะที่วัตถุเคลื่อนที่ได้ในหนึ่งหน่วยเวลา เป็น
ปริมาณสเกลาร์ มีหน่วยเป็นเมตรต่อวินาที (m/s) สัญลักษณ์ คือ v
เราสามารถคานวณหาอัตราเร็วได้ดังนี้
2นายสมพร เหล่าทองสาร โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์ สพม. 26
อัตราเร็ว =
ระยะที่วัตถุเคลื่อนที่ได้
เวลาที่ใช้ในการเคลื่อนที่
)1(.......
t
S
v 
เมื่อ v = อัตราเร็ว หน่วย เมตรต่อวินาที (m/s)
S = ระยะทาง หน่วย เมตร (m)
t = เวลา หน่วย วินาที (s)

3. 3นายสมพร เหล่าทองสาร โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์ สพม. 26
ตัวอย่าง 1 รถคันหนึ่งวิ่งได้ไกลเป็นระยะ 40 กิโลเมตร ใช้เวลา 30 นาที จงหาอัตราเร็ว
ของรถคันนี้
วิธีทา จากโจทย์ ระยะทาง = S = 40 km = 40 x 1,000 = 40,000 m
เวลา = t = 30 min = 30 x 60 = 1,800 s
อัตราเร็ว = v = ?
ดังนั้น อัตราเร็วหา ได้จาก สูตร (1)
แทนค่าลงในสมการ
ตอบ รถคันนี้มีอัตราเร็ว 22.22 เมตร/วินาที
t
S
v 
t
S
v 
m/s22.22
1,800
40,000
v 

4. คาถาม 1 รถมอเตอร์ไซต์คันหนึ่งขับไปได้ระยะทาง15 กิโลเมตร โดยใช้เวลา
10 นาที จงหาอัตราเร็วของรถมอเตอร์ไซต์คันนี้
4นายสมพร เหล่าทองสาร โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์ สพม. 26

5. คาตอบ รถมอเตอร์ไซต์คันนี้ มีอัตราเร็ว 25 เมตรต่อวินาที
5นายสมพร เหล่าทองสาร โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์ สพม. 26

6. อัตราเร็วเฉลี่ย (Average speed) หมายถึง ระยะทางทั้งหมดที่วัตถุเคลื่อนที่ได้ใน
หนึ่งหน่วยเวลา เมื่อนับตั้งแต่จุดเริ่มต้นไปยังจุดสิ้นสุด อัตราเร็วเฉลี่ย มีหน่วยเป็นเมตร
ต่อวินาที (m/s) สัญลักษณ์ คือ vav
เราสามารถคานวณหาอัตราเร็วได้ดังนี้
6นายสมพร เหล่าทองสาร โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์ สพม. 26
อัตราเร็วเฉลี่ย =
ระยะที่วัตถุเคลื่อนที่ได้ทั้งหมด
เวลาที่ใช้ในการเคลื่อนที่ทั้งหมด
)2(.......
tt
SS
t
S
v
21
21
tot
tot
av



เมื่อ vav = อัตราเร็วเฉลี่ย หน่วย เมตรต่อวินาที (m/s)
S1,S2 = ระยะทางในแต่ละช่วง หน่วย เมตร (m)
t1,t2 = เวลาในแต่ละช่วง หน่วย วินาที (s)

7. 7นายสมพร เหล่าทองสาร โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์ สพม. 26
ตัวอย่าง 2 นายทองขับรถออกจากบ้านไปยังอาเภอระยะทาง 20 กิโลเมตร ใช้เวลา
15 นาที แล้วขับต่อไปยังจังหวัดระยะทาง 50 กิโลเมตร ใช้เวลา 40 นาที
จงหาอัตราเร็วในการขับรถในแต่ละช่วง และอัตราเร็วเฉลี่ยของนายทอง
วิธีทา จากโจทย์ ระยะทางช่วงแรก = S1 = 20 km = 20 x 1,000 = 20,000 m
ระยะทางช่วงหลัง = S2 = 50 km = 50 x 1,000 = 50,000 m
เวลาในช่วงแรก = t1 = 15 min = 15 x 60 = 800 s
เวลาในช่วงหลัง = t2 = 40 min = 40 x 60 = 2,400 s
หา อัตราเร็วในช่วงแรก, = v1 = ?
อัตราเร็วในช่วงหลัง, = v2 = ?
อัตราเร็วในช่วงหลัง, = vเฉลี่ย = ?

8. 8นายสมพร เหล่าทองสาร โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์ สพม. 26
ตัวอย่าง 2 (ต่อ) จงหาอัตราเร็วในการขับรถในแต่ละช่วง และอัตราเร็วเฉลี่ยของนายทอง
วิธีทา ก. หา อัตราเร็วในช่วงแรก (v1) จาก สูตร (1)
แทนค่าลงในสมการ
1
1
1
t
S
v 
m/s25
800
20,000
v1 
t
S
v 
ข. หา อัตราเร็วในช่วงหลัง (v2) จาก สูตร (1) เช่นกัน
2
2
2
t
S
v 
m/s20.83
2,400
50,000
v2 

9. 9นายสมพร เหล่าทองสาร โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์ สพม. 26
ตัวอย่าง 2 (ต่อ) จงหาอัตราเร็วในการขับรถในแต่ละช่วง และอัตราเร็วเฉลี่ยของนายทอง
วิธีทา ค. หา อัตราเร็วเฉลี่ย (vเฉลี่ย) จาก สูตร (2)
แทนค่าลงในสมการ
ตอบ รถคันนี้มีอัตราเร็วช่วงแรกเป็น 25 เมตร/วินาที, อัตราเร็วช่วงหลังเป็น
20.83 เมตร/วินาที, และอัตราเร็วเฉลี่ยเป็น 21.88 เมตร/วินาที,
m/s21.88
3,200
70,000
2,400800
50,00020,000
vav 



tot
tot
av
t
S
v 
tot
tot
av
t
S
v 
21
21
av
tt
SS
v




10. คาถาม 2 นางสาวนวลฉวีขับรถยนต์ออกจากบ้านไปยังที่ทางานระยะทาง 25
กิโลเมตร ใช้เวลา 16 นาที แล้วเดินทางไปศูนย์การค้นระยะทาง 8 กิโลเมตร
ใช้เวลา 15 นาที จงหาอัตราเร็วในการขับรถในแต่ละช่วง และอัตราเร็วเฉลี่ย
ของนางสาวนวลฉวี
10นายสมพร เหล่าทองสาร โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์ สพม. 26

11. คาตอบ นางสาวนวลฉวีขับรถโดยมีอัตราเร็วช่วงแรกเป็น 26.04 เมตร/วินาที,
อัตราเร็วช่วงหลังเป็น 8.89 เมตร/วินาที, และอัตราเร็วเฉลี่ยเป็น
12.22 เมตร/วินาที
11นายสมพร เหล่าทองสาร โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์ สพม. 26

12. นิรันดร์ สุวรัตน์. คู่มือสาระการเรียนรู้พื้นฐาน ฟิสิกส์ ม.4 - ม.6. กรุงเทพฯ :
สานักพิมพ์ พ.ศ. พัฒนา , 2553.
พูลศักดิ์ อินทวี และจานง ฉายเชิด. หนังสือเรียน สาระการเรียนรู้พื้นฐาน
สาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ : ฟิสิกส์ แรงและการเคลื่อนที่ พลังงาน
ม.4 - ม.6 ช่วงชั้นที่ 4. กรุงเทพฯ : อักษรเจริญทัศน์, 2550.
12นายสมพร เหล่าทองสาร โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์ สพม. 26