Inclúe unha ampla área de montaña entre o norte de Portugal e o suroeste da Provincia de Ourense, en Galiza, dominada polas serras do Xurés-Gerês, Amarela e A Peneda, e cunha rede fluvial que se articula fundamentalmente arredor do Limia/Lima. É un grande espazo cun enorme valor ecolóxico, paisaxístico e cultural.

1. RESERVA DA BIOSFERA
Gerês-Xurés

2. Inclúe unha ampla área de montaña entre o norte de Portugal e o suroeste
da Provincia de Ourense, en Galiza, dominada polas serras do Xurés-
Gerês, Amarela e A Peneda, cunha rede fluvial que se articula
fundamentalmente arredor do Limia/Lima e o Cávado.

3. SUPERFICIE: Total 330.874 ha:
GALIZA: 62.916 ha. Concellos: Lobios, Entrimo, Muiños, Lobeira, Calvos de
Randín e Bande.
PORTUGAL: 267.958 ha. Concellos: Melgaço, Arcos de Valdevez, Ponte da
Barca, Terra de Bouro e Montealegre.

4. TIPO DE PROTECCIÓN
-RESERVA DA BIOSFERA (26/5/ 2009)
Inclúe ademais (totalmente ou en parte):
-Parque Natural Baixa Limia serra do Xurés
-LIC Baixa Limia
-ZEPA Baixa Limia – Serra do Xurés
-Parque Nacional da Peneda - Gerês
-SIC Serras da Peneda e Gerês
-Zona de Protecção Especial (ZPE) da Serra
do Gerês
-Reserva Biogenética Matas de Palheiros-
Albergaria
VALORES NATURAIS
E CULTURAIS:
Ecosistemas de montaña, ríos,
bosques, formacións glaciarias, unha
gran variedade de flora e fauna
atlánticas e mediterráneas, arte,
arqueoloxía, etnografía...

5. Zona Núcleo
34.434,31 ha (13%). Zonas de reserva integral e zonas de protección especial
establecidas nos Plans Portugués e Galego. Territorios cun valor de conservación
moi alto onde no existen núcleos de poboación e case non hai actividades
humanas.
Cumes da serra

6. O Parque Natural da Baixa Limia-Serra do Xurés ocupa 20.920 ha no suroeste
da provincia de Ourense nos concellos de Entrimo, Lobios, e Muíños, lindando con Portugal
e unido ao Parque Nacional Portugués da Peneda-Gerês.
O LIC Baixa Limia inclúe, ademais dos terreos do parque natural, a Serra da Pena e a
Serra do Laboreiro nos concellos de Bande, Calvos de Randín, Entrimo, Lobeira, Lobios,
Muíños, Padrenda, Quintela de Leirado e Verea.
Cartel informativo da Serra do Xurés no Miradoiro do Pedreiriño (Entrimo).

7. PARQUE NACIONAL DA PENEDA-GERÊS
CONCELLOS: Terras de Bouro, Melgaço, Arcos de Valdevez, Ponte da Barca e
Montalegre.
Esténdese polas serras do Gerês, Amarela, Soajo e A Peneda.
SUPERFICIE: 70 290 hectares

8. Zona Tampón
89.564,91 ha (35 %). Zonas con distinta consideración integradas no Parque
Natural Baixa Limia-Serra do Xurés, no LIC e ZEPA, no SIC Peneda Gerês e a Zona
de Protecção Especial de Avifauna (Serra do Gerês). Territorios cun valor de
conservación alto, unha elevada naturalidade e diversidade, con actividades
compatibles coa conservación dos hábitats, a flora e a fauna.
Gando nos arredores de Pitões das Junias.

9. Zona de Transición
135.46,78 ha (52 %) Integrada polo territorio non incluido nas categorías
anteriores, onde se pretende fomentar as actividades económicas que potencien
a conservación dos valores naturais e o desenvolvemento sostible, así como a
cultura e as tradicións.
A Terrachá, capital do concello de Entrimo vista desde o miradoiro do Pedreiriño (na
estrada de A Terrachá a Queguas), desde o que se ve case toda a comarca.

10. O RELEVO
Unha sucesión de serras forman un arco que marca a fronteira entre Galiza e
Portugal: Leboreiro, Queguas, Montes do Quinxo, Santa Eufemia, Xurés/Gerès e
Pisco. Na zona galega atópanse os montes de Bande e as lombas da Pena da
Edra, polo norte. Na zona portuguesa as serras da Peneda, Amarela e Soajo.
As cotas máximas son os altos de Nevosa (1.546 m) e Fontefría (1.458 m) situados
no núcleo central dos cumes da serra Gerês-Xurés.
Cumes do Xurés

11. SERRA DO LABOREIRO
Forma un arco con orientación NO-S ao longo da fronteira entre Galiza e Portugal;
desde o val do río Barxas ou Troncoso (onde cae cara ao Miño), ata os vales dos
río Castro Laboreiro e Agro (Limia). De morfoloxía suave, formada por granitos de
dúas micas na zona central, granodioritas no occidental e xistos no oriental.
Os cumes máis altos son o Gestosa (1.344 m), en Portugal e o Codesal -marco 34-
(1.334 m), na fronteira.
Nos cumes do Laboreiro fórmase unha ampla penichaira duns 1.200 m de altitude

12. Desde os cume hai unha vistas impresionantes para os catro puntos cardinais.
Na serra do Laboreiro nacen tributarios do Miño (Deva e Troncoso); e do Limia (Cadós, Grou
e Casal na vertente galega e Castro Laboreiro na portuguesa).
Cumes da Gestosa e serra do Xurés ao fondo.

13. Plantago radicata.
Unha chantaxe de
pequeno tamaño que
só vive nas
montañas da metade
norte da península
Ibérica, en terreos
pobres, pedregosos
e areentos, por
enriba dos 800 m de
altitude.

14. Penedo Grade e Pena de AnamãoPenagache

15. Formacións graníticas na Ameixueira, das derradeiras estribacións do Laboreiro cara ao sur.

16. SERRA DE QUEGUAS
Con orientación N-S, situada entre as serras do Quinxo e Laboreiro, rodeada
polos vales dos ríos Agro e Casal ou da Montaña. Acada as alturas máximas na
fronteira con Portugal, en Corraídos (1.233 m) e Pena Grande (1.208 m).
Conserva restos arqueolóxicos (mámoas) e etnográficos (cabanas) e algunhas
zonas de bosques autóctonos. Desde os cumes hai unhas vistas impresionantes
sobre todo o Xurés.
Vista xeral da serra de Queguas. No centro a poboación do mesmo nome, desde a
que se poden facer varias rutas de sendeirismo.

17. MONTES DO QUINXO
Macizo granítico de orientación N-S, con 1.169 m de altura máxima no Outeiro da
Quintana ou Quinxo. Polo oeste limita co río Barcia ou Castro Leboreiro, que fai
fronteira con Portugal e polo sur co Limia. É unha serra de formas abruptas con
formacións graníticas de bolos e formas acasteladas.
O Barranco de Olelas é unha Reserva Integral.

18. SERRA DE SANTA EUFEMIA
Situada entre os vales dos ríos Caldo e Limia, con orientación N-S, continúa en
Portugal coa Serra Amarela. A altura máxima son 1.107 m no Alto de Santa
Eufemia. Acolle unha importante flora e fauna e varios endemismos. Unha grande
área da serra está declarada Reserva Integral
Vista xeral da serra de Santa Eufemia, co encoro de Lindoso, no río Limia.

19. SERRA DO XURÉS/GERÊS
Con orientación NE-SO. Compartida por Galiza (Ourense) e Portugal. Destaca pola
súas paisaxes graníticas de cumes irregulares e agrestes, en contraste coas dos
arredores, de contornos máis suaves. Os cumes máis altos son A Nevosa (1.546
m) e Fontefría (1.458 m). A maioría das rochas son granodioritas intrusivas tardías
(granito rosado de mica negra) que dan lugar ao seu relevo característico de
picos espectaculares e grandes bolos. A liña fronteiriza é rica en wolframita que
foi explotada no tempo da II Guerra Mundial.
Vista xeral da serra do Xurés desde o mirador do Pedreiriño na estrada de
A Terrachá a Queguas. Á dereita a serra de Santa Eufemia.

20. Val de Vilameá e A Nevosa
Nestas serras consérvanse formas traballadas polos glaciares cuaternarios máis
occidentais de Europa: circos glaciares, vales, moreas, rochas estriadas, acumulacións de
depósitos fluvioglaciais... (Vilameá, Homen, Coucelinho, Cervas...)

21. A Penafurada, nas proximidads das Albas.

22. O Sobreiro e, ao fondo, A Nevosa desde Portugal

23. A Fontefría

24. As Gralleiras

25. A Pica das Gralleiras

26. Cabras feras nas Gralleiras

27. As Gralleiras

28. A Fontefría e Brazaleite

29. Val glaciar do río Homen, en Portugal

30. A Roca Negra (á esquerda) e o Caucãu (á dereita) en Portugal

31. Domo granítico da Rocalva (Portugal)

32. A maior parte do terreo dos cumes da serra do Xurés é rocha espida ou está cuberto por un mato espeso
de uces, xestas, toxos e carqueixas acompañado de piñeiros de repoboación.
Nas zonas de difícil acceso consérvanse pequenos bosques con carballos, érbedos, sobreiras e algúns
loros. Nas partes máis altas cerquiños, teixos, bidueiros e acivros. Destaca a presenza de numerosas
especies endémicas.

33. LOMBAS DA PENA DA EDRA
Prolongación cara ao nordeste da Serra do Laboreiro no concello de Verea. É
unha serra de cumes achairados e desprovistos de vexetación arbórea. O punto
máis alto é Pena da Edra, con 1.025 m. Desde os cumes hai unhas vistas
espectaculares para toda a contorna: Serra do Xurés, O Laboreiro, terras de
Bande e Celanova...

34. SERRA DO PISCO
Compartida entre o concello de Muíños e Portugal, con orientación NE-SO e unida
ao Xurés polo oeste. O punto máis destacado é o Alto do Pisco, con 1.398 m. As
formas en xeral son suaves e os materiais dominantes son os granitos rosados
de mica negra que conforman unha paisaxe moi erosionada. Na súa maior parte
está cuberta de mato de breixos e carqueixas e algúns pasteiros. Hai unha zona
repoboada con piñeiros e algúns bosques de cerquiños nas partes baixas, cara a
ao val do Salas.
Desde os cumes hai unha vistas espectaculares do Xurés e do Encoro do río
Salas e arredores.
Vista xeral da serra do Pisco desde Portugal.

35. Vista do Encoro do Salas desde os cumes da Serra do Pisco.

36. MONTES DE BANDE
Pequeno macizo entre os concellos de Verea, Rairiz de Veiga e Bande que se
prolonga cara ao norte ata A Bola polo Forriolo (857 m) e o Monte Calvo. O punto
máis alto é o Coto da Fonte Santa, con 1.088 m.

37. SERRA DA PENEDA
Esténdese con dirección N-S e a máxima elevación é o Outeiro Alvo con 1.314
metros. Está formada por rochas graníticas espidas.

38. Serra da Peneda desde o Laboreiro.

39. Penameda na Serra da Peneda

40. Serra da Peneda

41. SERRA DE SOAJO
Esténdese con dirección NE-SO e está formada por masas graníticas que
sobresaen nos cumes e forman curiosas paisaxes de penedos. O monte máis alto
é A Pedrada, con 1.416 m.

42. SERRA AMARELA
Esténdese con dirección NE-SO entre os ríos Lima e Homen, en Portugal. Acada
1.362 m na Louriça.
A Serra Amarela, detrás do monte de Santa Eufemia

43. GLACIARISMO:
No Wurmiense desenvolveuse nos cumes do Xurés un sistema glaciar de meseta cunha
superficie duns 60 km2
, entre os 1300 e os 1500 m de altura. Por todo o espazo,
especialmente na serra do Xurés, consérvanse vestixios destes fenómenos: Circos glaciares
(Ramisquedo, Coucelinho, Cervas); vales glaciares (Homen, O Cabril, Vilameá - punto de
interese xeolóxico-, Alto Vez); moreas glaciares (Ramisquedo, val do Vez, O Cabril, Vilameá,
Muíño Vello -San Paio, Lobios-).
Depósito glaciario
no Val de Vilameá
(Xurés)

44. OS RÍOS
O río principal, eixe do espazo, que o atravesa de NE a SO en toda a súa
lonxitude, é o Limia, e completan a rede todos os afluentes (Salas, Grou, Caldo,
Castro Laboreiro, Vez, Adrão, Froufe, Germil e Cabril) que baixan a el desde a
serras que o rodean. O Cávado percórreo polo sur. O Miño serve de linde ao
espazo polo norte, no concello de Melgaço e recolle as augas do Barxa o Mouro e
outros afluentes. No leste do espazo nace o río Vilaza (Támega).

45. En xeral, os ríos teñen cursos
curtos e con fortes pendentes, nos
que se forman series de rápidos e
algunhas fervenzas importantes.
Están retidos en varios encoros
para a produción de enerxía
hidroeléctrica.

46. RÍO LIMIA/LIMA
Nace no monte Talariño (Sarreaus) e despois de atravesar a Limia cun discorer
maino entra na Baixa Limia, onde, obrigado polo relevo, ten un curso sinuoso e
rápido, que é freado polos encoros das Cunchas e Lindoso. Desde os 600 m de
altitude da Limia baixa aos 250 m na fronteira portuguesa. Desemboca en Viana
do Castelo. Recibe pola dereita as augas do Cadós, Grou, río do Casal ou da
Montaña, Castro Laboreiro, Adrão e Vez; e pola esquerda o Rousa, Salas, Lobios,
Caldo, Cabril, Froufe e Germil.
Encoro de Lindoso, compartido con Portugal. O Limia, neste
espazo, está encorado en case todo o seu percorrido.

47. Encoro das Cunchas, na Baixa Limia.

48. RÍO CADÓS
Recolle as augas das Lombas da
Edra e lévaas ao encoro das
Cunchas, drenando unha grande
parte do concello de Bande. Está
explotado por unha minicentral.
Fervenza en Ponte Cadós.

49. RÍO GROU
Recolle as augas do concello de Lobeira e baixa cara ao sur ata o Limia. Está explotado por
unha minicentral.

50. RÍO DA MONTAÑA, DE PACÍN OU DO CASAL
Nace entre o Codesal e a Gestosa e recolle auga da serra de Queguas. O principal afluente é
o Agro que nace entre o Pedroso e a Ameixueira. Xúntase co Limia no encoro de Lindoso, en
Lantamil.

51. O Río da Montaña na serra de Queguas
Un afluente do Agro na serra do Laboreiro

52. RÍO BARCIA ou CASTRO LEBOREIRO
Nace en Portugal e durante unha grande parte do seu percorrido fai fronteira cos concellos
de Lobios e Entrimo. Discorre moi encaixado entre as serras da Peneda e do Quinxo e
recibe as augas do río da Peneda (co Pomba). Xúntase co Limia no encoro de Lindoso.
O río Castro Leboreiro no barranco de Olelas.

53. O río Castro Leboreiro en Castro Laboreiro (Portugal)

54. O río da Peneda e un afluente que cae
nun gran salto ao pé do Santuario da
Nosa Señora da Peneda.

55. RÍO SALAS
Nace na Serra do Larouco e xúntase ao Limia no encoro de Lindoso. Os afluentes
máis importantes son o Lobios, Cabaleiros e Mao. Está axplotado por unha
central eléctrica. Ten numerosas fervenzas.
Desembocadura do Salas no Limia, no encoro de Lindoso.

56. Pozo Negro ou Pozo da Seima no
río Salas (Cela, Lobios).

57. RÍO CALDO
Nace na Portela do Home e
descende nun curso recto cheo
de rápidos e pequenos saltos
ata o Limia, no encoro de
Lindoso. O principal afluente é
o Vilameá.
O río Caldo recibe o seu nome da
surxencia de augas termais que se
producen na mesma canle do río e
que son aproveitadas con fins
medicinais.

58. Val do río Caldo entre as serras do Xurés (á esquerda) e Santa Eufemia (á dereita).
Na parte alta atópase o paso fronteirizo da Portela do Home.

59. FERVENZA DE CORGA DA FECHA
Na parroquia de Riocaldo do concello
de Lobios.
O regato da Fecha, afluente do río
Caldo pola dereita, salva varios saltos
cun total de 200 m de altura en rochas
graníticas.

60. RÍO VILAMEÁ
É un afluente pola dereita do río Caldo que nace no Alto dos Cabrós e baixa por un val
profundo no que se aprecian claramente as pegadas do glaciarismo.

61. RÍO NAU
Nace nos montes de Santa Eufemia e baixa ao Limia no encoro do Lindoso. En
parte do seu curso hai rápidos e pequenos saltos.

62. RÍO VEZ: nace na serra de Soajo e ten un percorrido de 36 km. Xúntase co
Lima preto de Ponte da Barca.
Arcos de Valdevez

63. RÍO CÁVADO
Nace nas abas portuguesas da serra do Larouco e desemboca en Esposende. Os
principais afluentes son o Beredo, Cabril, Fafião, Arado e Homen pola dereita; e o
Rabagào, o e o Saltadouro, pola esquerda.
Río Homen

64. Cascata do Arado
Cascata no rego do Campesinho, un afluente
do río Beredo en Pitões das Junias.

65. Poço Azul no río Conho (Fafião)

66. RÍO MIÑO
Neste tramo discorre polo norte de Melgaço, facendo linde con Arbo e Crecente.
recolle as augas do río Barxas e do Riveiro do Porto.

67. RÍO BARXAS
Un afluente do Miño que nace na serra do Laboreiro e ao longo de case todo o seu percorrido fai
fronteira entre Ourense (Padrenda) e Portugal.
Río Barxas en Ponte Barxas

68. RÍO MOURO
Nace na serra da Peneda e xúntase co Miño preto de Mato (Monçao) .
Val do Mouro entre a Serra da Peneda
e a Fonte Seca
Río Mouro en Lamas de Mouro

69. LAGOAS:
Nos cumes achairados das serras consérvanse algunhas lagoas naturais (Marinho) e outras
reforzadas por pequenas presas (A Peneda, Os Carríns, Olelas).
Lagoa da Meadinha na serra da Peneda.

70. AS AUGAS TERMAIS
Xorden en distintos puntos do espazo aproveitando as liñas de fallas: ás beiras
do Limia (Bande), Caldo (Riocaldo) e Gerès (Caldas de Gerés).
Surxencia na canle do río Caldo.
As augas saen a unha temperatura
entre 55 e 67ºC, son bicarbonatadas,
sódicas e fluoradas.

71. FLORA
As especiais características físicas e xeolóxicas das serras e a súa ubicación no
límite entre as áreas de influencia climática atlántica e mediterránea, converten a
esta área nun lugar no que se mesturan as especies de ámbalas dúas zonas
ademais de área de reserva de especies residuais e outras endémicas únicas.
No espazo Xerés-Gerês atópanse 807 especies vexetais cun número considerable de especies
endémicas ou raras Destaca a presenza de dous endemismos lusitano-galaicos: Armeria sampaioi e
Ceratocapnos claviculata subsp. picta, e 117 endemismos ibéricos
Armeria humilis, endemismo dos cumes do Xerés-Gerês.

72. Lirio do Xurés (Iris boissieri), endemismo do
noroeste Ibérico, en perigo de extinción. En
Galiza só se atopa no Xurés e ocasionalmente
no Courel.
Cardo do Xurés (Eringium duriaei subsp.
juresianum), especie endémica do Xurés.

73. AS ÁRBORES
Nalguhas zonas atópanse pequenas
masas boscosas de calidade:
Carballeira da Barxa (Muíños), unha
das poucas carballeiras naturais da
serra do Xurés; Mata de Alberguería,
Parque Nacional Peneda-Gerês con
carballos centenarios, faias, teixos e
acivros; Fraga de Brazalite, Mata do
río Mau, Mata do Beredo, Mata do
Cabril, Mata do Mezio, Mata do
Ramiscal, mata de Fieiras.
Destaca a presenza de Loro ou
acereiro (Prunus lusitanica), recordo
da flora de épocas pasadas (única
localización en Galiza).
Faias na mata da Albergaría

74. Loro ou acereiro (Prunus lusitanica).

75. Carballeira da Barcia, na Reserva Integral

76. Reboleira en Muíños, na beira do encoro das Cunchas.

77. Mata de Albergaría (Portugal)

78. Carballos da Praza de San Roque en Bande.
ÁRBORES
SENLLEIRAS
Carballos (Quercus robur):
-Praza de San Roque en Bande.
Dous exemplares de 5,5 e 6,5 m de
perímetro. Incluídos no catálogo de
Árbores Senlleiras da Xunta de Galiza.
-Monte da Clamadoira, no Barrío de
Muíños (concello de Muíños) (5 m de
perímetro).
-Calvos de Randín, a carón da
Igrexa, (5,70 m de perímetro)
-Capela de San Antón, Randín (o
máis groso mide 5,70 m de
perímetro)
-San Pedro de Ludeiros, en Manín,
Lobios.
-Capela de San Bieito de Grou
(Lobios), varios exemplares.
-Capela da Nosa Señora do Xurés en
Vilameá, Lobios (varios exemplares
de ata 5,57 m de perímetro).
-Mata da Albergaría.

79. Cerquiño en Queguas.
Cerquiños ou rebolos (Quercus
pyrenaica).
-Capela da Clamadoira, do Barrio de
Muíños.
-Ermida do Xurés en Vilameá, Lobios
(3,53 m de perímetro)
-Casas da Carballeira en Queguas,
Entrimo (4,65 m de perímetro). Incluído
no catálogo de Árbores Senlleiras da Xunta
de Galiza.

80. Castiñeiro
(Castanea sativa)
-Mugueimes, Muíños
(8 m de perímetro)

81. Sobreiras (Quercus suber)
-Bubán, en Ludeiros, Lobios (varios exemplares, a máis grosa mide 5.60 m de
perímetro).

82. Érbedo (Arbutus unedo) á beira do río Conho (Portugal)

83. FAUNA
Este territorio proporciona refuxio
a fauna de gran valor natural
como consecuencia da
interacción entre as
características orográficas e as
diversas comunidades vexetais
presentes: 268 vertebrados
(61.4% aves) e 1.196 especies de
invertebrados, entre as que se
atopan numerosas especies en
perigo de extinción.
A cabra brava (Capra pyrenaica
lusitanica), subespecie endémica do
Gêres-Xurés desapareceu hai máis
dun século. Actualmente hai un
programa de recuperación con Capra
pirenaica victoriae.

84. Bolboreta Euphydryas aurinia.

85. Lagarta rabuda (Psammodromus algirus). Gosta de lugares cálidos,
cubertos de mato baixo, polo que só se atopa na metade sur de Galiza.

86. As cachenas son as vacas típicas do Xurés e as máis pequenas de
Galiza, as femias non pasan dos 300 kg. Ata hai uns anos
estiveron a piques de desaparecer. Unha campaña de protección
das razas autóctonas está impulsando a súa recuperación.

87. Vaca barrosã portuguesa.

88. Nalgunhas serras da zona (Portugal) críanse cabalos “garranos” en liberdade.

89. HISTORIA E PATRIMONIO CULTURAL
As terras do Xurés-Gerês foron habitadas desde tempos moi antigos. Nelas
deixaron pegadas as xentes da prehistoria, os visigodos e, sobre todo, os
romanos que construiron por este territorio unha das principais vías de
comunicación da provincia Gallaecica. Na actualidade, xunto cos importantes
valores naturais, acolle un rico patrimonio histórico artístico e etnográfico.
DOLMES: Casiña
de Moura e Casola
do Foxo ao pé do
encoro de Salas;
Casa da Moura
(Queguas), Castro
Leboreiro, Outeiro
do Ferro, Mourela,
Lapa da Moura
(Serra Amarela).
Dolme Casiña de
Moura, ao pé do
encoro de Salas.

90. RESTOS ROMANOS
Na época romana foi unha
importante zona de paso. Por
esta zona discorría unha das
catro vías, a que cruzaba pola
Portela do Home, que
atravesaban Galiza para unir
Braga e Astorga.
Calzada e miliarios en Riocaldo (Lobios)

91. Ruínas romanas de Aquis Querquernis, en Bande. Nas proximidades atópase o centro de interpretación
“A Vila Romana”.

92. Restos da vila termal romana de Riocaldo (Lobios)

93. IGREXAS: santuario da Peneda, San Bento da Porta Aberta, Bom Jesus do
Monte, mosteiro de Pitôes das Júnias, capelas da Nosa Señora do Xurés, A
Clamadoira e San Benito de Grou: igrexa visigótica de Santa Comba de Bande,
igrexa de Entrimo...
Capela da Nosa Señora do Xurés

94. Santa Comba de Bande, unha das pricipais
representacións da arte visigótica na
Península, construída a finais do século VII.

95. Restos do mosteiro de Pitões das Junias

96. Pontella en Queguas
(Río da Montaña)
PONTES
Castro Laboreiro, Cava da
Velha (Mezio), Dorna, A
Peneda, Soaxo, río Lobios,
Ferreiros (Entrimo), Arcos de
Valdevez, Ponte da Barca...

97. Ponte da Barca (río Lima)

98. Río Agro (Entrimo)

99. Río Cabril

100. Ponte sobre o río Mouro (Lamas de Mouro).

101. Ponte Cava da Vella, sobre o río Castro Laboreiro (Assureira).

102. Pontella en Portos (Castro Laboreiro).

103. HÓRREOS/ESPIGUEIROS: Vilameá, Soajo, Lindoso, Cidadelhe, Parada...
Espigueiros en Soajo (Portugal)

104. Espigueiros en Lindoso (Portugal)

105. Hórreos en Vilameá (Lobios)

106. FORNOS COMUNAIS:
Tourem, Ameijoeira,
Rubiás dos Mistos...
Forno en Ameijoeira

107. CHIVANAS OU
CASAROTAS:
Refuxios temporais dos
pastores na montaña, ou para
gardar os animais: Cabaniña do
Curro, Curral do Mouro, Pión de
Paredes, Portela da Amoreira,
Curral do Marabaixo, Curral da
Carballa...
Val de Vilameá
Os Carríns
As Gralleiras

108. CORTES:
Asentamentos estacionais para subir co gando aos pastos de verán.
Cortíns da Carballeira (Queguas).

109. Abrigo nos Carríns (Serra do Xurés)

110. BRANDAS:
Asentamentos habitados durante o verán mentres se mantiña o gando nas partes
altas da serra. Actualmente algunhas son residencias permanentes.
O resto do ano habitaban nas inverneiras (asentamentos de máis baixa altitude).
O traslado do gando ás brandas consérvase como tradición e día de celebración
comunitaria.
Brandas de Portos (Castro Laboreiro)

111. ALBARIZAS OU SILHAS DOS URSOS:
Estruturas de pedra que protexen os cortizos: Olelas, Alvite, Silhas do Moninho,
Sarillão, Várcea, Xertelo...
As producións das abellas, que aproveitan a gran cantidade e variedade de flores que
producen os matos, son unha achega para a economía das persoas que viven nestas áreas.
Albariza tradicional en Alvite.
Lapelas

112. FOXOS DO LOBO:
Construcións para cazar
lobos.
Pitões das Junias
Fafião

113. CASTELOS:
Lindoso, Castro Laboreiro, Araúxo...
Castro Laboreiro
Lindoso

114. Baños de Bande (río Limia).
As augas abrollan a unha
temperatura de 48ºC.
TERMAS:
Riocaldo, Bande, Caldas de Gerès.
Un dos valores da Baixa Limia, aprezado xa polos romanos, son as augas termais
que xorden en distintos puntos da comarca ao longo do curso dos ríos Limia
Caldo e Gerès.

115. Surxencias do río Caldo. As augas saen a unha temperatura entre 55 e 67ºC, son bicarbonatadas,
sódicas e fluoradas. Na actualidade están aproveitadas pola Vila Termal de Riocaldo. Unha parte da
surxencia termal do río Caldo é recollida nunha piscina de uso público moi frecuentada por veciños da
zona galegos e portugueses, xa que son augas recomendadas para tratar problemas da pel, vías
respiratorias e reúma.

116. EXPLOTACIÓNS MINEIRAS:
Especialmente para a explotación do volframio, moi activas durante a II Guerra
Mundial, pecharon definitivamente na década de 1970.
Os Carríns (Portugal), Mina das Sombras (Lobios).
Os Carríns

117. MUÍÑOS HIDRÁULICOS:
Na maioría dos ríos do espazo.
Río Nau (Lobios)

118. Conxunto etnográfico de Paredes do Río

119. LAGARES DE ACEITE
Para moer as olivas
As Olas (Portugal)

120. Peto de ánimas en Grou
Fonte, pía e lavadoiro en Paredes do Río

121. PRINCIPAIS ACTIVIDADES:
Agrogandeira, forestal, turismo, producción enerxía eléctrica...
Unha das principais actividades das serras é o pastoreo.
Na serra do laboreiro consérvase unha raza autóctona de can, o can da serra.

122. Presa e encoro das Cunchas no río Limia

123. Albufeira da Caniçada, no encontro dos ríos Gerês e Cávado

124. Pitóes das Junias (Montalegre, Portugal)

125. Cainheiras (Portugal)

126. Rouças (Arcos de Valdevez, Portugal)

127. Torneiros e Riocaldo (Lobios).

128. Alvite (Lobios), unha das poboacións máis altas do Xurés.

129. Salgueiros na década de 1980, antes de comezar a súa rehabilitación. Esta poboación foi abandoada a
mediados do século XX e na actualidade é propiedade da Xunta de Galiza que está rehabilitándoa para
servizo do Parque Nacional.

130. Casas tradicionais en Venceáns (Entrimo)

131. Local do centro de
Interpretación do Parque
Natural “Baixa Limia-Serra
do Xurés”.
INFORMACIÓN VISITANTES, MUSEOS
-Sede do Parque Natural Baixa Limia Serra do Xerés (Lovios)
-Parque Natural Peneda-Gerês: varias Casas do Parque, centro de interpretación de Lamas
de Mouro.
-Ecomuseo: Barroso (Gerês)
-Museo etnográfico da auga: Paredes do Río (Gerês)
-Centro de Educación Ambientel: Vidoeiro (Gerês)
-Centro de Interpretación Aquis Querquernis

132. Por todo o espazo hai indicadas numerosas rutas de sendeirismo de diferente dificultade
para visitar os lugares de maior interese natural, etnográfico, histórico...

133. Montaxe: Adela Leiro, Mon Daporta
Fotos: Adela Leiro, Mon Daporta, Luchi Leiro
Xuño 2016
Pena de Anamão e Penedo Grande,
na serra do Laboreiro