Хэллэг ба хэллэгжих хэлбэр
Жишээ
• МНТ зохиолд “а” үсэг 3809 ширхэг орсон.
• 3+1<8
• 5 ба 0 цифрээр төгссөн натурал тоонууд 5-д
хуваагдана.
• x+6=10
• 1028 оны 6-р сарын 24-нд Доржийн халзан
хонь хургалав.
Тодорхойлолт
• Математикт үнэн, эсвэл худал утга санааг
илэрхийлсэн хүүрнэх өгүүлбэрийг хэллэг
гэнэ.
• 7-4=7
• Хэллэгийг латин цагаан толгойн том үсгээр
тэмдэглэдэг. A,B,C,…,Z
Хэллэгийн үнэний утга
• “Үнэн” ба “худал” байх боломжийг
хэллэгийн үнэний утга гэдэг.
• Хэллэг бүр эсвэл үнэн, эсвэл худал байх ба
нэгэн зэрэг үнэн, худал байж болохгүй.
Логик холбоосууд
• Логикт “ба”, “эсвэл”, “Хэрэв.... бол”,
“зайлшгүй бөгөөд хүрэлцээтэй нөхцөл нь”
зэрэг үг болон “гүй”, “гэдэг нь худал”зэрэг
төгсгөлүүдийг ашиглан шинэ өгүүлбэр
үүсгэдэг.
• Жишээ гарга.
Хэллэгийн конъюнкц
• А ба В хэллэг “ба” холбоосоор холбогдож
нийлмэл хэллэг үүсгэснийг тэдний
конъюнкц гээд АВ гэж тэмдэглэдэг.
• Уншихдаа “А ба В” гэдэг.
• Жишээ: 40 нь тэгш тоо ба 5-д хуваагдана.
Конъюнкцын үнэний хүснэгт
А В АВ
Ү Ү Ү
Ү х х
х Ү х
х х х
Хэллэгийн дизъюнкц
• А ба В хэллэг “эсвэл” холбоосоор
холбогдож нийлмэл хэллэг үүссэнийг
хэллэгийн дизъюнкц гээд АВ гэж
тэмдэглэдэг.
• Уншихдаа “А эсвэл В” гэдэг.
• Жишээ: 34 нь 2-т хуваагдана эсвэл 3-д
хуваагдана.
Дизъюнкцын үнэний хүснэгт
• Өөрсдөө зохионо уу?
А В А  В
Хэллэгийн үгүйсгэл
• А хэллэг үнэн байхад худал байдаг, худал
байхад үнэн байдаг хэллэгийг А хэллэгийн
үгүйсгэл гээд гэж тэмдэглэдэг.
• Жишээ гарга.
A
Хэллэгжих хэлбэр (Предикат)
• x+6=9 өгүүлбэрийн хувьд үнэн, эсвэл худал
байхыг шууд хэлэх боломжгүй учир хэллэг
болох болохгүй.
• Гэвч х-ийн оронд тоо орлуулахад хэллэг
болно.
• х=2 үед худал, х=3 үед үнэн хэллэг болно.
Тодорхойлолт
• Хувьсагч нь Х олонлогоос утгаа авахад
хэллэг болох хувьсагчтай өгүүлбэрийг Х
олонлогт өгөгдсөн нэг байрт хэллэгжих
хэлбэр гээд А(x)гэж тэмдэглэдэг.
• Хэллэгжих хэлбэрийн хувьсагчийн авч болох
боломжит бүх утгаас түүнийг үнэн хэллэгт
шилжүүлэх утгуудын олонлогийг түүний
үнэний утгын олонлог(T) гэнэ.
Нийлмэл предикатууд
• А(х) ба В(х) хэллэгжих хэлбэрүүдийн коньюнкц гэж А(x) ба В(x)
хэллэгжих хэлбэрүүд хоёулаа үнэн байхад л үнэн байх нийлмэл
хэллэгжих хэлбэрийг хэлнэ. А(x)  В(x) хэллэгжих хэлбэрийн үнэний
утгын олонлогийг Т гэе. A(x) хэллэгжих хэлбэрийн үнэний утгын
олонлогийг ТА гэе. В(x) хэллэгжих хэлбэрийн үнэний утгын олонлогийг
ТВ гэе. Тэгвэл Т= ТА ∩ ТВ байна.
• А(х) ба В(х) хэллэгжих хэлбэрүүдийн дизьюнкц гэж А(x) ба В(x)
хэллэгжих хэлбэрүүд аль нэг нь үнэн байхад л үнэн байх нийлмэл
хэллэгжих хэлбэрийг хэлнэ. А(x)  В(x) хэллэгжих хэлбэрийн үнэний
утгын олонлогийг Т гэе. A(x) хэллэгжих хэлбэрийн үнэний утгын
олонлогийг ТА гэе. В(x) хэллэгжих хэлбэрийн үнэний утгын олонлогийг
ТВ гэе. Тэгвэл Т= ТА  ТВ байна.
Харьцуул
Хэллэг Хэллэгжих хэлбэр
Тодорхой-
лолт
Жишээ
Тэмдэглэгээ
Утга ү х
Үнэний утгын
олонлог
Үнэний хүснэгтийг гүйцээ
A B C AB AC ABC (AB)C ABC

Olonlog n6

  • 1.
  • 2.
    Жишээ • МНТ зохиолд“а” үсэг 3809 ширхэг орсон. • 3+1<8 • 5 ба 0 цифрээр төгссөн натурал тоонууд 5-д хуваагдана. • x+6=10 • 1028 оны 6-р сарын 24-нд Доржийн халзан хонь хургалав.
  • 3.
    Тодорхойлолт • Математикт үнэн,эсвэл худал утга санааг илэрхийлсэн хүүрнэх өгүүлбэрийг хэллэг гэнэ. • 7-4=7 • Хэллэгийг латин цагаан толгойн том үсгээр тэмдэглэдэг. A,B,C,…,Z
  • 4.
    Хэллэгийн үнэний утга •“Үнэн” ба “худал” байх боломжийг хэллэгийн үнэний утга гэдэг. • Хэллэг бүр эсвэл үнэн, эсвэл худал байх ба нэгэн зэрэг үнэн, худал байж болохгүй.
  • 5.
    Логик холбоосууд • Логикт“ба”, “эсвэл”, “Хэрэв.... бол”, “зайлшгүй бөгөөд хүрэлцээтэй нөхцөл нь” зэрэг үг болон “гүй”, “гэдэг нь худал”зэрэг төгсгөлүүдийг ашиглан шинэ өгүүлбэр үүсгэдэг. • Жишээ гарга.
  • 6.
    Хэллэгийн конъюнкц • Аба В хэллэг “ба” холбоосоор холбогдож нийлмэл хэллэг үүсгэснийг тэдний конъюнкц гээд АВ гэж тэмдэглэдэг. • Уншихдаа “А ба В” гэдэг. • Жишээ: 40 нь тэгш тоо ба 5-д хуваагдана.
  • 7.
    Конъюнкцын үнэний хүснэгт АВ АВ Ү Ү Ү Ү х х х Ү х х х х
  • 8.
    Хэллэгийн дизъюнкц • Аба В хэллэг “эсвэл” холбоосоор холбогдож нийлмэл хэллэг үүссэнийг хэллэгийн дизъюнкц гээд АВ гэж тэмдэглэдэг. • Уншихдаа “А эсвэл В” гэдэг. • Жишээ: 34 нь 2-т хуваагдана эсвэл 3-д хуваагдана.
  • 9.
    Дизъюнкцын үнэний хүснэгт •Өөрсдөө зохионо уу? А В А  В
  • 10.
    Хэллэгийн үгүйсгэл • Ахэллэг үнэн байхад худал байдаг, худал байхад үнэн байдаг хэллэгийг А хэллэгийн үгүйсгэл гээд гэж тэмдэглэдэг. • Жишээ гарга. A
  • 11.
    Хэллэгжих хэлбэр (Предикат) •x+6=9 өгүүлбэрийн хувьд үнэн, эсвэл худал байхыг шууд хэлэх боломжгүй учир хэллэг болох болохгүй. • Гэвч х-ийн оронд тоо орлуулахад хэллэг болно. • х=2 үед худал, х=3 үед үнэн хэллэг болно.
  • 12.
    Тодорхойлолт • Хувьсагч ньХ олонлогоос утгаа авахад хэллэг болох хувьсагчтай өгүүлбэрийг Х олонлогт өгөгдсөн нэг байрт хэллэгжих хэлбэр гээд А(x)гэж тэмдэглэдэг. • Хэллэгжих хэлбэрийн хувьсагчийн авч болох боломжит бүх утгаас түүнийг үнэн хэллэгт шилжүүлэх утгуудын олонлогийг түүний үнэний утгын олонлог(T) гэнэ.
  • 13.
    Нийлмэл предикатууд • А(х)ба В(х) хэллэгжих хэлбэрүүдийн коньюнкц гэж А(x) ба В(x) хэллэгжих хэлбэрүүд хоёулаа үнэн байхад л үнэн байх нийлмэл хэллэгжих хэлбэрийг хэлнэ. А(x)  В(x) хэллэгжих хэлбэрийн үнэний утгын олонлогийг Т гэе. A(x) хэллэгжих хэлбэрийн үнэний утгын олонлогийг ТА гэе. В(x) хэллэгжих хэлбэрийн үнэний утгын олонлогийг ТВ гэе. Тэгвэл Т= ТА ∩ ТВ байна. • А(х) ба В(х) хэллэгжих хэлбэрүүдийн дизьюнкц гэж А(x) ба В(x) хэллэгжих хэлбэрүүд аль нэг нь үнэн байхад л үнэн байх нийлмэл хэллэгжих хэлбэрийг хэлнэ. А(x)  В(x) хэллэгжих хэлбэрийн үнэний утгын олонлогийг Т гэе. A(x) хэллэгжих хэлбэрийн үнэний утгын олонлогийг ТА гэе. В(x) хэллэгжих хэлбэрийн үнэний утгын олонлогийг ТВ гэе. Тэгвэл Т= ТА  ТВ байна.
  • 14.
  • 15.
    Үнэний хүснэгтийг гүйцээ AB C AB AC ABC (AB)C ABC