36gf cWoog k|ltj]bg


               ;d'bfodf cfwfl/t k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0faf6
               xouf] sfo{of]hgfdf of]ubfg
                  "




               s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?

               km]a'|j/L,@))(


 EUROPEAN COMMISSION




                                                   Nepal Red Cross
   Humanitarian Aid                                 Society, Kailali
gbL lsgf/ ;+/If0 sfo{
n]vsM
w'|j /fh uf}td
:jtGq cg';Gwfgstf{ tyf k/fdz{bftf
email: drgautam@wlink.com.np


;'bz{g vgfn
ljBfyL{, jg tyf jftfj/0f cWoog :s"n
on ljZjljBfno, ;+oQm /fHo cd]l/sf
                    "

ljz]if of]ubfg M
pNnf 8f]G;, r]t axfb'/ tfdf·, ;fu/ kf]v|]n, lxdfn cf]emf

kmf]6f] M ;fu/ kf]v|]n, r]t axfb'/ tfdf·, lxdfn cf]emf, w'|j /fh uf}td / pNnf8f]G;

;Dkfbs M s[i0f clwsf/L

cfj/0f t:jL/ M ;d'bfo:t/sf] 5nkmn
leqL cfj/0f M gbL lsgf/ ;+/If0f sfo{
leqL k5fl8 M jfnjflnsfn] ;"rgf ;fdfu|LnfO{ cjnf]sg ub}{


clGtd cfj/0f -z'?jft af6_ M ;Lk ljsf; tflnd, ;fO/g– k"j{ ;"rgf k|0ffnLsf] k|of]u, nfO{km Hofs]6sf] d2taf6
p4f/ ul/+b,} uflj;sf] ;xof]udf 8'¨fsf]] tof/L, hn tyf df};d lj1fg ljefusf k|fljlwsx?;šusf] 5nkmn, gbL lsgf/
;+/If0f sfo{ .


l8hfOg / k|sfzg M dfO08 ;]o/ ;~rf/ k|f= ln=
k|sfzs M d;L{ sf]/ g]kfn, nlntk'/, g]kfn .

o; k|ltj]bgdf pNn]lvt ljrf/x?n] o'/f]knL cfof]u;šu s'g} klg ;DaGw /fVb}gg / o; k|ltj]bgsf ;"rgf tyf
                                      ]
hfgsf/Lx?sf] k|of]usf] ;DaGwdf klg cfof]usf] lhDd]jf/L /xg]] 5}g .
ljifo ;"rL
k|fSsyg s
cfef/ v
sfo{sf/L ;f/f+z u

!= ;Gbe{ !

@= ljlw @

#= xouf] sfo{of]hgf -;g @))%–@)!%_ @
      "

$= xouf] sfo{of]hgfsf] k|fylds nIox? xfl;n ug{ kl/of]hgfsf of]ubfgx? #
      "
        $=! k|fyldstf ! #
        $=@ k|fyldstf @ %
        $=# k|fyldstf # *
        $=$ k|fyldstf $ !#
        $=% Kf|fyldstf % !^

%= xouf] sfo{of]hgfsf] /0fgLlts nIox? xfl;n ug{ kl/of]hgfsf of]ubfgx? !&
      "
        %=! /0fgLlts nIo ! !&
        %=@ /0fgLlts nIo @ !*
        %=# /0fgLlts nIo # !*

tflnsfx?
tflnsf ! M ;d'bfo / uflj;df /x]sf] 3/ ;ªVof / hghfltsf] l:ylt !
tflnsf @ M k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?sf] n}ªl us tyf hftLo ;+/rgf #
                     {
tflnsf # M ljleGg If]qdf cfpg] af9Lsf] cg'dflgt ;do ^
tflnsf $ M vt/fdf /x]sf] kfgLsf] ;tx ^
tflnsf % M ljleGg tflndx?df ;xefuLx?sf] ;ªVof !!
tflnsf ^ M Go"gLs/0fsf] sfo{, ;fd'bflos g;{/L / j[If/f]k0fsf] cj:yfrL !$
Foreword


 k|fSsyg
s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? kl/of]hgfaf6          o; 36gf cWoogn] s}nfnL lhNnfdf ;d'bfodf cfwfl/t
xouf] sfo{of]hgfdf k'¥ofPsf] of]ubfg;DaGwL 36gf cWoog
    "                                                        k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf ultljlwx?dfkm{t xo"uf]
k|sfzg ug{ kfpšbf d;L{ sf]/ g]kfnnfO{ Hofb} v'zL             sfo{of]hgfsf d"ne"t kIfx?df of]ubfg k'¥ofPsf] s'/fnfO{
nfu]sf] 5 . of] 36gf cWoog o"/f]knL cfof]usf] dfgjLo
                                     ]                       ljz]if lrq0f u/]sf] 5 . o; kl/of]hgfn] /fli6«o / :yfgLo
;xfotf ljefusf] blIf0f Plzofsf nflu rf} y f]                 k|fyldstf cg';f/ ;+:yfut ;'b9Ls/0fsf cfwf/df k|sf]k
                                                                                              [
sfo{of]hgfcGtu{t d;L{ sf]/ g]kfn / g]kfn /]8qm;              hf]lvd Go"gLs/0fsf sfo{ ;~rfng ePsf] ;'lglZrttf
;f];fO6L, s}nfnL zfvf4f/f ;~rflnt s}nfnL k|sf]k              ug{] -k|fyldstf !_, k|sf]ksf] hf]lvd klxrfg, d"Nofªsg
hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? kl/of]hgfsf] glthf xf] . of]        / cg'udg ug]{ tyf k"j;rgf k|0ffnLnfO{ k|efjsf/L agfpg]
                                                                                    { "
36gf cWoog :jtGq cg';Gwfgstf{ tyf k/fdz{bftf                 -k|fyldstf @_, 1fg, vf]h / lzIffsf] pkof]u u/]/ ;a}
w'j /fh uf}tdn] tof/ kfg'{ ePsf] xf] . o; cWoogdf on
  |                                                          txdf ;'/IffTds ;+:s[lt / k|sf]k ;fdgf ug]{ Ifdtf
ljZjljBfno, jg tyf jftfj/0fLo cWoog :s"nsf ljBfyL{           clej[l4 ug{] -k|fyldstf #_, hf]lvdsf cfwf/e"t sf/s
;'bz{g vgfnsf] klg ;xof]u k|fKt ePsf] 5 . o; 36gf            tTj Go"gLs/0f ug]{ -k|fyldstf $_ / ;a} txdf k|sf]ksf]
cWoogsf] nflu o"/f]knL cfof]usf] dfgjLo ;xfotf               k|efjsf/L ;Djf]wgsf nflu ;zQm k"jtof/L ug]{ -k|fyldstf
                                                                                                   {
ljefusf] cfly{s ;xof]u pknAw u/fOPsf] lyof], ;fy;fy}         %_ h:tf k|fylds sfo{x?sf] k"lt{ ug{df ;xof]u k'¥ofPsf]
dl;{ sf]/ g]kfnsf] ;Dk"0f{ kl/of]hgf 6f]nLsf] ;xof]u klg     5 . o;}u/L kl/of]hgfn] lbuf] ljsf; gLlt tyf of]hgfdf
cWoogsf] qmddf k|efjsf/L /x]sf] lyof] .                      k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fnfO{ PsLs[t ug]{ -/0fgLlts nIo
                                                             !_ k|sf]ksf] ;fdgf ug]{ Ifdtf clej[l4sf] nflu /fli6«o
of] 36gf cWoogn] kl/of]hgfaf6 cl3 ;fl/Psf d"ne"t             tyf ;fd'bflos tx;Dd ;+:yfut ;+/rgfdf ;3fp k'¥ofpg]
p2]Zox?sf] d"Nofªsg gu/]/ kl/of]hgfåf/f ;d'bfodf            -/0fgLlts nIo @_ / k|efljt ;d'bfosf] ;xof]usf] nflu
cfwfl/t k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf ultljlwx?af6 xouf]  "     cfkTfsfnLg k"j{tof/L, p4f/, /fxt tyf k'g{:yfkgfsf]
sfo{of]hgfdf k'¥ofPsf] of]ubfgnfO{ d'Vo ljifoj:t' agfPsf]    k|Tofe"lt lbg hf]lvd Go"gLs/0fsf cEof;x?nfO{ cfTd;ft
5 . ;g @)!% ;Dd k|sf]k;DjGwL dfgjLo, ;fdflhs,               ug]{ -/0fgLlts nIo #_ h:tf /0fgLlts nIox? xšfl;n
cfly{s tyf jftfj/0fLo c;/x? sd ub}{ ljZjnfO{ k|fs[lts        ug{ ;d]t d2t u/]sf] 5 . d;L{ sf]/sf] tkm{af6 o:f
k|sf]kaf6 ;'/lIft ug{ ;+;f/el/sf !^* j6f /fi6«n] bzjif]{     cWoogdf ;xof]u k'¥ofpg] ;a}kl| t xflb{s cfef/ JoQm
xouf] sfo{of]hgfnfO{ cg'df]bg u/]sf 5g . hfkfgsf]
      "                                                      ug{ rfxfG5' . vf;u/L o"/f]knL cfof]usf] dfgjLo ;xof]u
                                                                                          ]
xouf]df ePsf] ljZj ;Dd]ngn] o; sfo{of]hgfnfO{ kfl/t
    "                                                        ljefusf] blIf0f Plzofsf nflu rf}yf] sfo{of]hgf cGtu{t
u/]sf] 5 / of] g} k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf] lbzfdf          d;L{ sf]/ g]kfn / g]kfn /]8qm; ;f];fO6L s}nfnL zfvf,
ljZjs} dxTjk"0f{ b:tfj]h ag]sf] 5 . d;L{ sf]/åf/f            :yfgLo, lhNnf / /fli6«o ;/sf/L lgsfox?, l8k]sf] g]kfnsf
;~rflnt sfo{qmdx?af6 ljleGg ;/f]sf/jfnfx?;šusf]              ;fem]bf/ ;+:yfx?, k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f kl/of]hgf
;dGjo dfkm{t xouf] sfo{of]hgfsf d"ne"t l;4fGtx?nfO{
                   "                                         6f]nL / ;a}eGbf dxTjk"0f{ kl/of]hgfsf ;d'bfox? wGojfbsf
k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf ultljlwx?n] ;xof]u k'¥ofPsf]       kfq x'gxG5 .
                                                                       ''
5 . xfdLnfO{ s] ljZjf; 5 eg] :yfgLo, /fli6«o / cGt/f{li6«o
ljsf; ;fem]bf/dfkm{t xo"uf] sfo{of]hgfsf] sfof{Gjogdf                                                         hf]; 8]jN8
yk ;xof]u k'¥ofpg d2t k'Ub5 .                                                                              /fli6«o lgb]zs
                                                                                                                       {
                                                                                                          d;L{ sf]/, g]kfn




                                                                                   kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{ of]hgfdf of]ubfg s
                                                                                   s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?
cfef/

   o; 36gf cWoogsf] k|sfzg / cfly{s ;xof]usf] nflu ;xof]u k'¥ofPsf]df / s}nfnL k|sf]k
   hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? kl/of]hgfnfO{ blIf0f Pl;ofsf nflu rf}yf] sfo{of]hgfcGtu{t
   cfly{s ;xof]u k|fKt ePsf]df o'/f]k]nL cfof]usf] dfgjLo ;xfotf ljefunfO{ wGojfb lbg
   rfxG5f}+ .

   o; 36gf cWoogsf] l;nl;nfdf ;"rgf / hfgsf/L dfq glbP/, leqL x[boaf6 ;xof]u k|bfg
   ug'xg] s}nfnL lhNnfsf kl/of]hgf ;d'bfox? vf;u/L ljzgk'/, hf]slxofk'/, nlntk'/,
      { '
   dlgsfk'/, df]xgk'/ / lzj/tgk'/;šu xfdL Hofb} cfef/L 5f}+ . of] kl/of]hgfn] xouf] sfo{of]hgfnfO{
                                                                                 "
   s;/L of]ubfg ug{ ;s]sf] 5 eGg] a'emg k|sf]k k"jtof/L ;ldlt, ;d'bfosf ;b:ox? /
                                                       {
   ;/f]sf/jfnfx?, lzIfs tyf ljBfyL{, uflj; tyf lhNnf:t/Lo ;/f]sf/jfnfx?sf] oy]i6
   ;xof]u k|fKt ePsf] lyof] . To;sf/0f of] cWoognfO{ oy]i6 ;do, k[i7kf]if0f / ;'emfj lbP/
   ;xof]u ug'xg] ;a} ju{ / txsf ;Dk"0f{ ;d'bfo wGojfbsf] kfq x'gxG5 .
              { '                                                         ' '

   s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? kl/of]hgf ;+oQm ?kdf sfof{Gjog ug'xg] d;L{
                                                        '                      { '
   sf]/ g]kfn / g]kfn /]8qm; ;f];fO6L s}nfnL zfvfk|lt klg xfdL cfef/L 5f}+ . 36gf
   cWoogsf] l;nl;nfdf lkmN8sfo{sf] ;Gbe{df / wgu9Ldf lhNnf:t/Lo ;/f]sf/jfnfx?;šusf]
   5nkmnsf] qmddf pxfšx?sf] dxTjk"0f{ ;xof]u k|fKt ePsf] lyof] . of] 36gf cWoogsf]
   cjwf/0ffut ;+/rgf, cWoog ljlw / d:of}bf k|ltj]bgdf yk k[i7kf]if0f / ;'emfj lbg'
   ePsf]df d;L{ sf]/ g]kfn / kl/of]hgf Joj:yfkg 6f]nLnfO{ wGojfb glbO/xg ;Sb}gf}+ .
   cGTodf, of] 36gf cWoognfO{ k"/f ug]{ lhDdf xfdLnfO{ lbg' ePsf]df d;L{ sf]/ g]kfnk|lt
   xfdL cfef/L 5f}+ .

   w'j /fh uf}td / ;'bz{g vgfn
     |




v 36gf cWoog k|ltj]bg
sfo{sf/L ;f/f+;
g]kfn /]8qm; ;f];fO6L;šusf] ;fem]bf/Ldf d;L{ sf]/ g]kfnn]   tyf ;ªs6fled'vtfsf] klxrfg ul/Psf] 5 . hn tyf
s}nfnL lhNnfsf ^ j6f ;d'bfodf s}nfnL k|sf]k hf]lvd          df};d lj1fg ljefusf] lkmN8 sfof{no;šusf] ;dGjodf
Go"gLs/0fsf kxnx? kl/of]hgf sfof{Gjogdf NofPsf]             ;d'bfosf] nflu k"j;rgf lbg] Joj:yf ldnfOPsf] 5 /
                                                                                 { "
5 . o; kl/of]hgfnfO{ o"/f]knL cfof]usf] dfgjLo ;xof]u
                            ]                               k|To]s kl/of]hgf cGtu{tsf ;d'bfox?df ;d'bfo:t/Lo
ljefusf] blIf0f Plzofsf nflu rf}yf] sfo{of]hgf cGt{ut       k"j;rgf k|0ffnL ;d]t :yfkgf ul/Psf] 5 . af9Lsf] txsf]
                                                               { "
cfly{s ;xof]u pknAw u/fOPsf] xf] . of] 36gf cWoog           af/] d f :yfgLo afl;GbfnfO{ ;" r gf lbgsf] nflu
xouf] sfo{of]hgfsf] nflu nIo k|fKt ug{ s] , lsg /
    "                                                       ;d'bfo:t/df c3l/of -;d'bfosf] ;"rgf cfbfg–k|bfg
s;/L o; kl/of]hgfn] of]ubfg lbPsf] 5 eGGf] af/]df           ug]{ JolQm _ jf k|sf]k k"jtof/L ;ldltn] JolQmx? 5gf}6
                                                                                      {
s]Gb|Lt /x]sf] 5 . g]kfn /]8qm; ;f];fO6L / d;L{ sf]/sf      ul/] kl/rfng u/]sf] 5 . x/]s ;d'bfodf cfsl:ds /
sd{ r f/Lx?;š u sf] 5nkmn, d' V o ;" r gfbftf;š u sf]       k|fylds pkrf/ ;fdu|Lx? pknAw u/fO;lsPsf] 5 /
cGtjf{tfx?, nlIft ;d"x 5nkmn / ljZn]if0f Pjd :ynut         ;L8LPdP kmf]g / xftn] g} rnfpg ;lsg] ;fO/gx?n]
k|ltj]bgx?sf] cWoogsf] cfwf/df of] k|ltj]bg tof/ ul/Psf]    dflg;x?nfO{ af9Lsf] hf]lvdaf6 aRg ;xof]u k'¥ofPsf]
5.                                                          5 . cfsl:ds ;dfrf/ / df};d;DaGwL a'nl] 6gx? ;do
                                                            ;dodf :yfgLo PkmPdx?af6 ;Dk|if0f ul/Psf 5g, h;n]
                                                                                              ]
xouf] sfo{of]hgfsf] k|fyldstfnfO{ xfl;n ug{ kl/of]hgfsf]
   "                                                        k|sf]k k"jtof/Lsf] nflu lgs} k|efjsf/L ;xof]u k'usf]
                                                                      {                                       ]
of]ubfg M o; kl/of]hgfn] /fli6«o / :yfgLo k|fyldstf         5.
cg';f/ ;+:yfut ;'b9Ls/0fsf cfwf/df k|sf]k hf]lvd
                        [
Go"gLs/0fdf ePsf sfo{x?sf] ;~rfngsf] ;'lglZrttf             1fg, vf]h / lzIffsf] pkof]u u/]/ ;a} txdf ;'/IffTds
ug{ vf]hsf] 5 -k|fyldstf !_ af9Lsf] hf]lvd / dflg;x?sf]
         ]                                                  ;+:s[lt / k|sf]k ;fdgf ug]{ Ifdtf clea[l4 ug{ - k|fyldstf
;ªs6fled'vtfnfO{ sd ug{ kl/of]hgfn] k|To]s ;d'bfodf        #_ kl/of]hgfn] ;"rgf, lzIff tyf ;~rf/ ;fdu|Lx? k|sfzg
:ki6 e"ldsf / bfloTj;lxt k|sf]k k"jtof/L ;ldltx? /
                                       {                    u/L Jofks ?kdf ljt/0f u/]sf] 5 . h; cGt{ut k|sf]k
pk;ldltx? u7g u/]sf] 5 . ;fy} Jojl:yt ;fdflhs               hf]lvd Go"gLs/0f;šu ;DjlGwt lel8of] / ;8s gf6sx¿
n]vfk/LIf0fsf] dfWodaf6 ljQLo kf/blz{tf sfod ul/Psf]        k|b{zgL ul/Psf 5g . 1fgsf] Joj:yfkgdf k"j{;"rgf
5 . cfsl:ds sf]if / ;fd'bflos k|sf]k Joj:yfkg k|of;         k|0ffnLaf6 lgs} nfe k'usf] b]lvG5 . o:t}, :yfgLo hgtf,
                                                                                    ]
k|sf]khGo vt/fx?af6 aRg k"j{tof/Lsf nflu ;xof]uL            ;/f]sf/jfnfx? / ljBfyL{x? u/L sl/a Ps xhf/ hgfn]
ag]sf] 5 . oL sfo{x? ug{sf nflu ^ j6f ;d'bfon]              k|sf]k ;DaGwL Ifdtf clej[l4sf ljleGg tflndx? k|fKt
xfn;Dd ?= &$,#))÷– art klg ul/;s]sf 5g .                   u/]sf 5g . ljBfyL{ / lzIfsx? Kfl/jt{gsf ;Djfxs
;d'bfo:t/Lo k|sf]k k"j{tof/L of]hgfnfO{ uflj;:t/Lo          ePsf]n] kl/of]hgfn] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f;šu} ;+/If0f
k|sf]k k"j{tof/L of]hgf;šu cfj4 ul/Pkl5 ;d'bfox?            lzIffnfO{ nlIft u/L ljBfno txdf ljleGg sfo{qmdx?
of]hgf sfof{Gjogsf nflu cfjZos ;|ft h'6g]df 9'Ss
                                         ]                  ;d]t ;~rfng u/]sf] 5 .
ePsf 5g .
                                                            kl/of]hgfn] hf]lvdsf cfwf/e"t sf/s tTj Go"gLs/0f
of] kl/of]hgfn] ;d'bfonfO{ k|sf]ksf] hf]lvd klxrfg,         ug{ -k|fyldstf $_ sd vr{df g} ug{ ;lsg] afš; /
d"Nofªsg / cg'udg ug]{ tyf k"j{;"rgf k|0ffnLnfO{           afn'jfsf] af]/f el/Psf y}nfx?sf] k|of]u ug]{ / jfof]–
k|efjsf/L agfpg ;xof]u u/]sf] 5 -k|ffyldstf @_ .            OlGhlgol/¨sf] af/]df klg hfgsf/L lbP/ ;d'bfonfO{ yk
x/]s ;d'bfodf ;ªs6fled'v tyf Ifdtf ljZn]if0fsf]            ;Ifd agfPsf] 5 . gbL] lsgf/sf] pAhfp hldg arfpg
dfWodaf6 ;d'bfosf] ef}lts, wf/0ffut / ;fdflhs hf]lvd        / jfof]–OlGhlgol/¨ k|ljlwnfO{ a9fjf lbg @&,#)) ju{ld6/


                                                                                  kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg
                                                                                  s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?      u
hldgdf ljleGGf hftsf $#,))) la¿jfx? /f]lkPsf 5g .         nIo ! -bLuf] ljsf; gLlt tyf of]hgfdf k|sf]k hf]lvd
    o:tf sfo{x¿n] af9L, klx/f] / u|fdL0f hgtfsf] s[lif If]q    Go"gLs/0fnfO{ PsLs[t ug]_ xfl;n ug{ of]ubfg k'usf] 5 .
                                                                                          {                      ]
    / ;d'bfosf] ;'/Iff ug{ 7"nf] ;xof]u k'usf] 5 . af9Lsf]
                                             ]                 ;d'bfo:t/df agfOPsf k|sf]k k"j{tof/L of]hgfnfO{ ufpš
    ;dodf ;fd'bflos 8'ªufn] ;'/Iffsf] cg'el" t u/fPsf] 5
                                                              ljsf; ;ldlt -uflj;_ / lhNnf ljsf; ;ldlt-lhlj;_
    eg] 8'jfgsf] ;dodf ;fd'bflos cf>o:ynx¿n] ;'/lIft           x?;šusf] ;dGjoaf6 ;fd'bflos of]hgf sfof{Gjog ug{
    9¨af6 afšRg ;3fp u/]sf] 5 . o:t}, ;'/lIft dfu{sf]          rflxg] ;|ftsf] Joj:yf ug{ ufx|f] x'g] 5}g . o;/L :yfgLo
                                                                          ]
    lgdf{0fn] hgtfnfO{ cf>o:ynx¿;Dd k'Ug cyjf ;'/lIft          txsf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? /fli6«o:t/df
    7fpšdf hfg ;xof]u u/]sf] 5 . jiff{ofddf :jR5 vfg]kfgLsf]   bLuf] ljsf; gLlt tyf of]hgf;šu PsLs[t x'g] cj:yf
    ;'lglZrttf u/fpg / cg]s kfgLhGo /f]ux? A.9g glbg          5 . ;fd'bflos 8'ªuf Pjd ;'/lIft 3/ tyf ;'/lIft
                                                                                      
    cUnf xft] kDkx?sf] k|of]u Jofks ?kdf ePsf] kfOG5 .         af6f]sf] Joj:yfaf6 ;d'bfosf] k|sf]k;šu n8g ;Sg]
                                                               Ifdtfsf] ljsf; ePsf] 5 . o;/L k|sf]ksf] ;fdgf ug]{
    kl/of] h gfn] k" j { t of/Lsf lqmofsnfkx?, /fxt /          Ifdtf clej[l4sf] nflu /fli6«o tyf ;fd'bflos tx;Dd
    k'g:yf{kgsf sfo{df ;sf/fTds of]ubfg k'¥ofPsf] 5            ;+:yfut ;+/rgfdf ;3fp k'¥ofpg kl/of]hgfn] xouf]      "
    - Kf|fyldstf %_ . /fli6«o tyf lhNnf:t/df cfof]lht tflnd    sfo{of]hgfsf] /0fgLlts nIo @ -k|sf]ksf] ;fdgf ug]{
    / sfo{zfnfdf :yfgLo ;d'bfosf] ;xeflutfn] ;"rgf             Ifdtf clej[l4sf nflu /fli6«o / ;fd'bflos tx;Dd
    cfbfg–k|bfg, ;|ftsf] afš8kmfš8, gLltsf] jsfntsf] ;fy;fy}
                    ]                                          ;+:yfut ;+/rgfdf ;xof]u k'¥ofpg]_ nfO{ xfl;n ug{
    k|fljlws / ;fªu7lgs Ifdtf a9fpg ;xof]ul;4 ePsf]           d2t u/]sf] 5 . ;~hfn lgdf{0f, ;dGjo / ;xsfo{af6
    5 . jfof]–OlGhlgol/¨ k|ljlwaf6 pT;flxt eP/ ;d'bfon]        kl/of]hgf If]qsf ;d'bfonfO{ k|efjsf/L k"j;rgf k|0ffnLsf]
                                                                                                         { "
    lhNnf hnpTkGg k|sf]k sfof{non] :k/x? lgdf{0f ug{sf         k|of]u ug{, k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f tyf k|sf]ksf] ;dodf
    nflu ?= %) xhf/ 5'6ofPsf] 5 . o;}u/L lhNnf                /fxt / ;xof]u ug{ cem yk an k|bfg u/]sf] 5 .
    e"–;+/If0f sfof{non] klg jfof]–OlGhlgol/¨ k|ljlw lj:tf/    kl/of]hgfn] ;d'bfonfO{ k|sf]k k"jtof/Lsf cEof;dfkm{t
                                                                                                 {
    ug{ % j6f ;d'bfonfO{ yk ?= &) xhf/ k|bfg u/]sf] 5 .        pgLx?sf] Ifdtf a9fpg lg/Gt/ ;xof]u u/]sf] 5 . vfB
                                                               tyf u}/vfB ;fdu|Lx?sf] ljt/0faf6 k|sf]ksf] a]nfdf
    xouf] sfo{of]hgfsf] /0fgLlts nIo xfl;n ug{ kl/of]hgfn]
       "                                                       tTsfn} /fxt / ;xof]u pknAw u/fpg ;Dej ePsf] 5 .
    k'¥ofPsf] of]ubfg M ;d'bfodf cfwfl/t ;+:yfx?nfO{ k|sf]k    oL ;Dk"0f{ ultljlwaf6 xo"uf] sfo{of]hgfsf] /0fgLlts
    hf]lvd Go"gLs/0fsf ultljlwx? ;~rfng ug{ ;jn /              nIo # -k|efljt ;d'bfosf] ;xof]usf] nflu cfkTsfnLg
    ;Ifd agfpg], 1fgsf] Joj:yfkg;DaGwL k|0ffnLsf] ljsf;        k"j{tof/L, p4f/, /fxt tyf k'g:yf{kgfsf] k|Tofe"lt lbg
    ug]{ tyf ljQLo kf/blz{tf sfod ug]{ sfo{x? Pjd ;+:yfut     hf]lvd Go"gLs/0fsf cEof;x?nfO{ cfTd;ft ug{_ nfO{    ]
    ?kdf ;'zf;g sfod ug]h:tf s'/fx?n] ;d'bfosf] Ifdtf
                              {                                ;fsf/ kfg{ kl/of]hgfn]] dxTjk"0f{ of]ubfg k'¥ofPsf] 5 .
    clej[l4 u/]sf] 5 . o;af6 xouf] sfo{of]hgfsf] /0fgLlts
                                  "




3    36gf cWoog k|ltj]bg
s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?
  kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg
!= ;Gbe{                                                    tflnsf ! ;d'bfo / uflj;df /x]sf] 3/;ªVof / hghfltsf] l:ylt

                                                                Ufflj;      ;d'bfo               3/ ;ªVof                  hghflt
 ;g @))& gf]eDa/b]lv g]kfn /]8qm; ;f];fO6L;+usf]
                 ]                                                                                              Yff?        a|fDx0f÷If]qL   blnt
                                                                Kfj]/f      dgsfk'/                     &#          &@          )           !
 ;dGjodf d;L{ sf] / n] s} n fnL lhNnfsf rf/j6f                              lj;gk'/                     ##          ##          )           )
 uflj;x?sf ^ j6f ;d'bfodf s}nfnL k|sf]k hf]lvd                  Kf"mnjf/L   nlntk'/                     &*          %)          $           @$
 Go"gLs/0fsf kxnx? gfds kl/of]hgf ;~rfng ub}{ cfPsf]            x;'lnof     lzj/tgk'/                   ^$          ^@          !           !
                                                                            Df]xgk'/                    &*          &*          )           )
 5 . o; kl/of]hgfnfO{ o"/f]knL cfof]usf] dfgjLo ;xfotf
                            ]                                   /tgk'/      Hff]vlxofk'/                %@          %@          )           )
 ljefun] blIf0f Plzofsf nflu rf}yf] sfo{of]hgf cGtu{t                              s"n                  #&*         #$&         %           @^
 cfly{s ;xof]u u/]sf] 5 .                                  >f] t M kl/of] h gf /] s 8{ @))&÷)*



 :yfgLo lgsfox? / cGo ;/f]sf/jfnfx?sf] ;fd'lxs             k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf k|of;x?nfO{ nfu" ug{ ;lsg]
 k|of;df k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxndfkm{t ;d'bfonfO{   u/L ;d'bfo 5gf}6 ePsf 5g .
 ;Ifd Pj+ ;'/lIft t'Nofpg' o; kl/of]hgfsf] p2]Zo /x]sf]
 5 . kl/of]hgfn] :yfgLo Ifdtf clej[l4 tyf tflnd,           kl/of]hgf nfu" ePsf ;d'bfox?df (!=* k|ltzt cflbjf;L
                                                           yf? hfltsf] j;f]jf; /x]sf] 5 . oxFf s]xL dfqfdf ljleGg
 k|sf]k Go"gLs/0fsf ;–;fgf sfo{x?, lzIff tyf ;xhLs/0f      kxf8L lhNnfx?af6 a;fO{ ;/L cfPsf a|fDx0f, If]qL /
 Pjd ;dGjo h:tf If]qx?df ;xof]u k'¥ofPsf] 5 .             blntx?sf] klg j;f]jf; /x]sf] 5 . jx';ªVos dflg;n]
  lrq ! s}nfnL lhNnf / kl/of]hgf If]q                      P]nfgL cyf{t btf{ gePsf] hUuf cfjfbL u/]sf 5g .
                                                           cfkmg} hldg x'g;u klg @ s77fb]lv # ljufxf;Dd hUuf
                                                                            ] š
                                                           /x]sf] kfOG5 . k/Dk/fut kz'kfng, clwofš a6}ofaf6 hLjg
                                                           lgjf{x ug]{ kl/jf/sf] ;ªVof klg k|z:t /x]sf] 5 . w]/h;f]
                                                                                                                }
                                                           o'jfx? ef/tdf Hofnfbf/Ldf sfd ug{ >ldssf] ?kdf
                                                           hfg] ub{5g . o;/L sdfPsf] k};faf6 pgLx?n] kl/jf/
                                                           sf b}lgs vfglkgsf nflu vfBfGgsf] Joj:yf ug'{sf]
                                                           ;fy} ljleGGf rf8kj{df x'g] vr{ nufot 3/fo;L cfjZostf
                                                           k"/f ug]{ ub{5g .

                                                           kl/of]hgf nfu" ePsf ;d'bfodf af9Lsf] d'Vo vt/f /x]sf]
                                                           5 . df]xgf gbL / o;sf s6}gL, v'l6of, 3'/fxfh:tf ;xfos
                                                           gbLx?n] cf;kf;sf pTkfbgof]Uo hldg s6fg ug]{ u/]sf]
                                                           5 . af9Ln] ubf{ dflg;x?sf]] Hofg} hfg] tyf 3/,
                                                           ufO{j:t'nufot ax'dNo wg;DklQ u'dfpg' kg]{ x'G5 . af9Ln]
                                                                              "
                                                           Psflt/ ;8s, s'nf], ljBfno, :jf:Yo rf}sLh:tf k"jf{wf/
                                                           x? gf]S;fg ug]{ ub{5 eg] csf]l{ t/ :jR5 vfg]kfgLsf
 kl/of]hgf nfu" ePsf uflj;x? ;'b/klZrd ljsf; If]qsf]
                                "                          ;|ftx? tyf ;/;kmfO{df ;d]t ;d:of Nofpg] ub{5 . h;sf]
                                                              ]
 s}nfnL lhNnfdf kb{5g . oL uflj;x? @*) #$’$^=#!           kmn:j?k af9Ln] hgtfsf] hLljsf]kfh{gdf ;d:of Nofpg'sf]
                                                           ;fy} pgLx?nfO{ ;ªs6fled'vtftkm{ ws]nsf] 5 . af9Ln]
                                                                                                     ]
 b]lv @*) #)’#(=&( cIff+z / *)) $$’%(=@! b]lv *))          lgDTofpg] gf]S;fgLn] ubf{ :yfgLo dflg;x? ;w}h;f] eo
 %)’%@=^# b]zfGt/df cjl:yt 5g . kl/of]hgf If]q ;d'b|      / qf;df cfkmgf] hLjg Joltt ug{ jfWo 5g .
 ;txb]lv &) ld6/sf] prfO{df /x]sf] 5 . ljBdfg vt/
 fx?, ;ªs6fled'vtf / hf]lvddf /x]sf j:tLx? / gbL          d;L{ sf]/n] kl/of]hgfsf] d'Vo pknlAwx¿ / l;sfO{sf
 s6fgaf6 3/ / hldg Iflt ePsf] cfwf/df kl/of]hgfn]          cg'ejx?nfO{ /fli6«o / cGt/f{li6«o:t/df k|;f/ ug{sf
 ;d'bfox?sf] 5gf}6 u/]sf] lyof] . ljutsf] Oltxf;,          nflu 36gfd"ns cg';Gwfgdf cfwfl/t eP/ of] ;fdu|L
                                                           tof/ u/]sf] 5 . o; k|ltj]bgn] xouf] sfo{of]hgftkm{
                                                                                              "
 ;d'bfosf] cfly{s–;fdflhs l:ylt tyf ;]jf k|bfos            kl/of]hgfn] s] s;/L of]ubfg k'¥ofPsf] 5 eGg] s'/fnfO{
 ;+:yfx?df pgLx?sf] kxšr Pjd l5d]sL ;d'bfodf ;d]t
                         '                                 ;d]t phfu/ u/]sf] 5 .


                                                                                           kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg
                                                                                           s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?
                                                                                                                                        1
@= ljlw
     of] k|ltj]bg ^ j6f ;d'bfodf u/]sf] :ynut cWoogdf               k'usf] lyof] . d'Vo hflgkmsf/x?;šusf] cGtjftf{ / nlIft
                                                                       ]
     cfwfl/t 5 . of] cWoog k|ltj]bg tof/ ug]{ qmddf k|ZgfjnL        ;d"x 5nkmnh:tf ;xeflutfTds dfWod / ljlwsf] k|of]u
     / lgb]l{ zsf tof/ ul/g'sf ;fy} ;DalGwt ljifodf ul/Psf          u/]/ k|fylds tYofªsx? ;ªsng ul/Psf] lyof] . ;fy}
     ljutsf cWoogx?sf] k'g/fjnf]sg ul/Psf] lyof] .                  h'lgo/ /]8qm; ;s{nx? / k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?;šu
                                                                                                        {
                                                                    nlIft ;d"x 5nkmn ul/Psf] lyof] . yf? ;d'bfosf
     :ynut sfo{ yfNg' cufl8 d;L{ sf]/ / g]kfn /]8qm;                k/Dk/fut g]tf eNfdG;f / pgsf ;xof]uL c3l/of,
     ;f];fO6L;šu 5nkmn ul/Psf] lyof] . :yfgLo ;d'bfon] k|sf]k       pk;ldltsf ;+of]hsx?, k"j;rgf k|0ffnLsf :jo+;jsx?,
                                                                                                 { "                ]
     hf]lvd Go"gLs/0fsf nflu ckgfpšb} cfPsf ;kmn k|of;x?sf]         ljBfnosf lzIfs / ljBfyL{x?;šusf] s'/fsfgLaf6
     ;dLIff ul/Psf] lyof] . x;'lnofdf ePsf] kl/of]hgfsf :yfgLo      pgLx?sf] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0ftkm{sf] wf/0ff a'emg
     sd{rf/Lx?;šusf] ;+lIfKt e]63f6df c;n cEof; / ;kmn              ;xof]u k'usf] lyof] . k|sf]k Joj:yfkg / g;{/L Joj:yfkg
                                                                               ]
     syfx?h:tf dxTjk"0f{ pknlAwx?af/] hfgsf/L k|fKt ePsf]           ;ldltx?sf ;b:o;šusf] lx+8fOn] klg ;d'bfosf] oyfy{
     lyof] . To:t}, lhNnf:t/Lo ;/f]sf/jfnfx?;šu ul/Psf]             cj:yf a'emg ;xof]u k'usf] lyof] .
                                                                                               ]
     a}7saf6 cfk;L ;dGjo / ;+oGq klxrfg ug{ lgs} ;xof]u




#= xo"uf] sfo{of]hgf -;g @))%–@)!%_
     xo"uf] sfo{of]hgfn] k|fyldstf k|fKt sfo{x? ug{df ;/sf/ /      -$_ hf]lvdsf sf/s tTj Go"gLs/0f ug]{ .
     o;sf :yfgLo, If]qLo lgsfox? / cGt/f{li6«o u}/;/sf/L            -%_ k|sf]ksf] k"j{tof/Lsf nflu k|efjsf/L ?kdf ;anLs[t
     ;+:yf;šusf] ;dGjoaf6 alnof] cfwf/ lgdf{0f u/]sf] 5 . xo"uf]       ug]{ .
     sfo{of]hgf cGt{ut kfšrj6f k|fylds sfo{x? kb{5g .
     tL x'g–                                                       xouf] sfo{of]hgfsf tLgj6f /0fgLlts nIox? /x]sf 5g M
                                                                       "
     -!_ /fli6«o / :yfgLo k|fyldstf cg';f/ ;+:yfut                  -s_ lbuf] ljsf; gLlt / of]hgfdf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fnfO{
          ;'b[9Ls/0fsf cfwf/df k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf sfo{            PsLs[t ug]{ .
          ;~rfng ePsf] ;'lglZrt ug{] .                              -v_ k|sf]ksf] ;fdgf ug]{ Ifdtf clej[l4sf] nflu /fli6«o tyf
     -@_ k|sf]ksf] hf]lvd klxrfg, d"Nofªsg / cg'udg ug]{ tyf            ;fd'bflos tx;Dd ;+:yfut ;+/rgfdf ;3fp k'¥ofpg] .
          k"j{;"rgf k|0ffnLnfO{ k|efjsf/L agfpg] .                  -u_ k|efljt ;d'bfosf] ;xof]usf] nflu cfkTsfnLg k"j{tof/L,
     #_ 1fg, vf]h / lzIffsf] pkof]u u/]/ ;a} txdf ;'/IffTds              p4f/, /fxt tyf k'g{:yfkgfsf] k|Tofe"lt lbg hf]lvd
          ;+:s[lt / k|sf]k ;fdgf ug]{ Ifdtf clej[l4 ug{] .               Go"gLs/0fsf cEof;x?nfO{ cfTd;ft ug]{ .




 2
      36gf cWoog k|ltj]bg
      k]ma|c/L, @))(
          '
$= xo"uf] sfo{of]hgfsf] k|fyldstf
                xfl;n ug{ kl/of]hgfsf] of]ubfg
o; cWoog k|ltj]bgdf o; kl/of]hgfn] xouf] sfo{of]hgfn]
                                            "                              :ki6 e"ldsf / pQ/bfloTjsf] jf]w u/fpg / k|sf]k hf]lvd
lnPsf cfkmgf k|fyldstf k|fKt sfo{ / /0fgLlts nIox?nfO{                    Go"gLs/0fsf ultljlwx?df a9L lhDd]jf/ u/fpg k|To]s
s;/L of]ubfg k'¥ofPsf] 5 eGg]af/]df oyfy{ lrq0f u/]sf] 5 .                 k|sf]k k"jtof/L ;ldlt cGtu{t kfšrj6f pk;ldltx? Uf7g
                                                                                     {
                                                                           ul/Psf 5g . h;cGtu{t k|sf]k k"jtof/L ;ldltsf] ;b:o
                                                                                                             {
$=! k|fyldstf !M /fli6«o / :yfgLo                                          pk;ldltsf] kb]g ;b:o /xg] k|fjwfg 5 . o;n] k|sf]k
k|fyldstf cg';f/ ;+:yfut ;'b9Ls/0fsf]
                             [                                             k"jtof/L ;ldlt / pk;ldltx?aLr hfgsf/L / cg'ejsf]
                                                                              {
cfwf/df k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf sfo{                                     cfbfg–k|bfg ug]{ ;+:s[ltsf] ljsf; x'Gf] u/]sf] 5 . Ifdtf
;~rfng ePsf] ;'lglZrt ug{] .                                               clej[l4 tflndx? / cGt/–;d'bfo e|d0fx?Dffk{mt oL
                                                                           ;ldltx?sf] ;anLs/0f ePsf] 5 . clxn] ;d'bfo / k|sf]k
s_ k|sf]k k"jtof/L / k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f
             {                                                             k"jtof/L ;ldlt pgLx?;šu k|ofKt 1fg / ;Lk /x]sf] 5 eg]
                                                                                {
ultljlwx? ;~rfngsf nflu ;d'bfodf cfwfl/t                                   tL ;ldltx?n] :yfgLo:t/df af9Lsf] hf]lvd sd ug{ /
;+:yfx?sf] ;anLs/0f                                                        ;ªs6fled'vtf 36fpg ;Ifd ePsf 5g .
Kfl/of]hgf nfu" ePsf ;d'bfodf :yfgLo dflg;x?nfO{ k|sf]k
k"jtof/L ;DaGwL ultljlwx?df k|fT;fxg u/L ;d'bfodf
      {                               ]                                    v_ 1fg cfbfg–k|bfg ;+oGqsf] ljsf;
af9Lsf] hf]lvd sd ug{{ ^ j6f n}ªl us / ;fdflhs ;dfj]zLk"0f{               o; kl/of]hgfn] 1fgsf] l;sfO{ / cfbfg–k|bfgsf] nflu
k|sf]k k"jtof/L ;ldltx? Uf7g ul/Psf 5g -tflnsf @
              {                                                            k|efjsf/L ;+oGqsf] lgdf{0f u/]sf] 5 . sfo{qmdx?sf nflu
x]gf];_ . o;sf] cltl/Qm, lzj/tgk'/ ;d'bfon] ckfªutf
          {                                                               k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?sf a}7sn] g} ;xefuL] 5gf}6 ug]{
                                                                                     {
ePsf] JolQm / Ps ljw'jf tyf Ps lgjf{lrt dlxnf endG;f                       k|lqmofn] ;fdflhs P]Soj4tf a9fpg'sf ;fy} lje]bLs/0fnfO{
;lxtsf] k|sf]k k"jtof/L ;ldlt ;d]t u7g u/]sf] 5 . k|sf]k
                   {                                                       sd u/]sf] 5 / tflnd tyf cled'vLs/0fsf nflu 5gf}6
k"jtof/L ;ldltn] ufpš:t/Lo ;/f]sf/jfnfx?;šu ;dGjo /
    {                                                                      ePsf ;xefuLx?n] yfxf kfPsf gofš ;"rgf, 1fg / ;LknfO{
;DjGw lj:tf/ ub{5g . oL ;+oGqx?n] kfn};šu ;|ftsf]    ]                    k"jtof/L ;ldltsf ;b:ox?nfO{ cfbfg–k|bfg ug]{ ub{5g .
                                                                               {
afš8kmfš8nfO{ k|fT;fxg ub{5g . o; jfx]s, nlntk'/ k|sf]k
                 ]
k"jtof/L ;ldlt / km"njf/L uflj;aLrsf] ;dGjoaf6
        {                                                                  u_ kl/of]hgfsf x/]s ultljlwx?df cfly{s
;d'bfonfO{ ;xof]u ug]{ @ hgf 8'ªuf rfnsnfO{ ;'/lIft
                                                                          kf/blz{tf sfod
Hofs]6 k|bfg ug{ ;Dej ePsf] xf] . h;af6 cfsl:ds                            k|To]s k|sf]k k"jtof/L ;ldltn] ;fwf/0f t/ k|efjsf/L
                                                                                            {
;dodf ;d'bfonfO{ cfjZos ;]jf lbg ;xof]u k'usf] 5 .
                                                 ]                         pkfoaf6 cfly{s kf/blz{tfnfO{ sfod /fv]sf 5g . x/]s
                                                                           ;ldltsf] cfÎg} a+s vftf /x]sf] 5 . ;f] vftfdf kl/of]hgf
                                                                                              }
  tflnsf @ k|sf]k k"j{tof/L ;ldltsf] n}+lus / hghflt l:ylt                 jf lhNnfsf cGo lgsfox?af6 pkNfAw u/fOPsf] /sd
 uflj;         ;d'bfox?            ;b:ox?             hghflt               hDdf ul/Gf] ub{5 . vl/b tyf n]vf pk;ldltn] ;a} ljQLo
                             k'?if dlxnf s'n   Yff?   Af|f÷If] blnt s" n
  km'njf/L    nlntk'/        *     %     !#    *       @      #     !#     sf/f]jf/nfO{ kl/of]hgfsf] cfly{s lgod jdf]lhd Jojl:yt
  x;'lnof     df]xgk'/       *     %     !#    !#      )      )     !#     u/]sf] 5 . ;d'bfo:t/df ;fdflhs n]vfk/LIf0fnfO{ k"0f{
              lzj/tgk'/      ^     &     !#    !@      !      )     !#
  kj]/f       lj;dk'/        (     $     !#    !#      )      )     !#     ?kdf :yflkt ul/Psf] 5 h:fdf kl/of]hgfsf ultljlwx?df
              dgsfk'/        &     ^     !#    !@      )      !     !#     x'g] ;a} vr{sf] af/]df k|f/lDes / clGtd r/0fdf Jofks
  /tgk'/      Hf]lvofk'/     *     %     !#    !#      )      )     !#
               s"n           $^    #@    &*    &!      #      $     &*     5nkmn x'g] ub{5 . x/]s dxTjk"0f{ lg0f{ox? / sf/f]jf/x?nfO{
>f]t M kl/of]hgf /]s8{ @))&÷)*
b|i6AoM af÷If]– a|fDx0f÷If]qL




                                                                                                 kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg
                                                                                                 s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?
                                                                                                                                             3
;fd'bflos ;"rgfkf6Ldf tyf k|sf]k k"jtof/L ;ldltsf
                                        {                                       5 . k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fdf o:tf] cfsl:ds sf]ifnfO{
    sfof{nox?sf leQfdf 6fš:g] ul/Psf] 5 . k|sf]k k"jtof/L
                                                    {                           cfzfsf] ls/0fsf] ?kdf ufpšnx?n] lnPsf 5g . ljleGg
                                                                                                               ]
    ;ldlt / vl/b pk;ldltsf ;b:ox? ;fdfg vl/b k|lqmofdf                          k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?nfO{ dfl;s ?kdf k|To]s kl/jf/n]
                                                                                          {
    ;xefuL x'g] ub{5g . h;af6 ljQLo kf/bzL{tf / hf]lvd                         ?= % b]lv !)) ;Dd / k|lt s77f hldgsf] Ps s]hL ux'š
    afš8g] s'/f pRr x'G5 .
                                                                               ;xof]u ug{ :jLsf/ u/]sf 5g . o;/L ^ j6f kl/of]hgfsf
                                                                                ;d'bfox?af6 ?=&$,#)) art eO;s]sf] 5 . ;a}eGbf a9L
                                                                                lj;gk'/ ;d'bfon] ?= @%,&)* / ;a}eGbf yf]/} hf]vlxofk'/
     aS; !       ;fdu|Lsf] ;xof]u eGbf ;"rgf, hfgsf/L, 1fg /
                                                                                ;d'bfon] ?=%,(!( art u/]sf 5g . k|sf]k k"jtof/L        {
                 ;Lk a9L dxTjk"0f{ x'G5g
       ;'?sf] ;dodf xfdL kl/of]hgfsf sd{rf/L;šu vf;} v';L lyPgf} . pgLx?        ;ldltx?n] cfsl:ds sf] i fnfO{ a9fpg ljleGg
       xfdLnfO{ tflnd tyf cled'vLs/0f uf]i7Ldf ;xefuL x'g lgdGq0ff ub{y] .      cjwf/0ffx?nfO{ cg'z/0f u/]sf 5g . df]xgk'/ ;d'bfon]
       hasL xfd|f] OR5f kl/of]hgfn] gbL lsgf/df tf/hfnLsf] 7f]Ss/ agfP/
       ;xof]u ul/of]; eGg] lyof] . t/ kl/of]hgfn] ;~rfng u/]sf x/]s tflnd
                                                                                jiff{ofddf 8'ªuf ;~rfng u/]/ /sd ;ªsng ug]{ u/]sf] 5
                                                                                              
       tyf cled'vLs/0f uf]i7Ldf ;xefuL x'šbf xfdLn] :yfgLo:t/df pknAw           . o:t}, lzj/Tfgk'/ ;d'bfon] klg kmfu', b]p;L–e}nf] sfo{qmdx?
       1fg, ;|ft / ;fdu|Lsf] k|of]uaf6 s;/L k|sf]ksf] hf]lvdnfO{ sd ug{
               ]
       ;lsG5 eg]/ j}slNks lqmofsnfkx?sf] af/]df a'‰g] df}sf kfof}+ . cem
                                                                                ;~rfng u/L ?= %^$ ;ªsng u/]sf] 5 . oBlk, o:tf
       o:tf sfo{qmdx?df ;xefuL x'g kfpšbf tflndaf6 k|fKt 1fg s;/L               sfo{qmdx? k/Dk/fut ePklg kl/of]hgfsf nflu /sd
       cfbfg–k|bfg ug],{ ljQLo kf/blz{tf s;/L sfod ug],{ ;|ftsf] afš8kmfš8
                                                               ]                ;ªsngdf pkof]uL x'g ;Sb5 . lzj/tgk'/ ;d'bfon] /sd
       s;/L ;dtfd"ns agfpg] / :yfgLo txdf agfOPsf gLlt lgodx?nfO{
       s;/L sfof{Gjog ug]{ eGg] af/]df w]/} s'/f hfGg] df}sf kfof}+ . jf:tjdf   h'6fpg g;{/Laf6 lj?jf laqmL ug{] of]hgf ;d]t agfPsf] 5 .
       ;fdu|Lsf] ;xof]u eGbf klg ;"rgf, hfgsf/L, 1fg, ;Lk a9L dxTjk"0f{ x'g]
       /x]5 .
                                           >L vf]h /fd rf}w/L, dgsfk'/
                                           -pkfWoIf, d'Qm sd}of ;dfh, s}nfnL_
                                                                                kl/of]hgf nfu" ePsf oL ^ j6f ;d'bfox?af6 k|sf]ksf]
                                                                                ;dodf l5d]sL ;ªs6fled'v ;d'bfox?n] ;xof]u kfPsf
    3_ ;d'bfo:t/df :jLs[t gLlt lgodsf] cg';/0f                                  5g . pbfx/0fsf nflu, hªunL xfQLx¿n] ufpšdf cfP/
    k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?n] k|sf]k k"jtof/Lsf ultljlwx?
              {                            {                                    cGgafnL / 3/x¿ gi6 u/]kl5 kLl8t aGg k'usf l5d]sL ]
    ;~rfng ug{ ljleGg gLlt lgodx? Nffu" u/]sf 5g . gbL                         j;Gtf ufpšnfO{ lzj/Tfgk'/ / dgsfk'/ ;d'bfon] cfkmgf]
    lsgf/sf ;+/lIft If]q / j[If/f]k0f ul/Psf If]qdf rl/r/0f ug{                 cfkTsfnLg sf]ifaf6 qmdzM &@ / &% s]hL wfg pkNfAw
    glbg k|sf]k k"jtof/L ;ldlt / pk;ldltsf ;b:ox?sf]
                    {                                                           u/fPsf lyP . o;/L oL ;d'bfox? cfk"m;šu cfsl:ds
    lhDd]jf/L tf]lsPsf] 5 . pbfx/0fsf] nflu, lzj/tgk'/ ;d'bfon]                 sf]if ePsf] sf/0f t'?Gt ;xof]u ug{ ;Ifd ePsf lyP
    a}7sdf l9nf] cfpg] / ;fKtflxs ?kdf ul/g] ;/;kmfO{                           . lj;gk'/ k|sf]k k"jtof/L ;ldltn] sf]zL af9LkLl8tnfO{
                                                                                                       {
    cleofgdf ;xefuL c:jLsf/ ug]{ ;b:ox?nfO{ hl/jfgf                             b'O{ lSjG6n ux'š ;xof]u ug]{ lg0f{o u/]sf] lyof] t/ c;f]h
    ug]{ ub{5 . vf]h tyf p4f/ pk;ldltsf ;b:ox?sf] Aff9Lsf]                      dlxgfdf pgLx? cfk}m af9Laf6 kLl8t ePkl5 ;f] lg0f{onfO{
    cg'udg tyf cfjZostf cg';f/ ;fO/g ahfpg' kg]{ bfloTj                         :ylut ug{ afWo ePsf lyP . o:tf k|of;x?n] pgLx?df k|sf]k
    /x]sf] x'G5 . To:t}, vl/b tyf n]vf ;ldltsf ;b:ox?                           hf]lvd Go"gLs/0fsf nflu ;fd'lxs efjgfsf] ljsf; ePsf] b]Vg
    ;fdflhs n]vfk/LIf0fk|lt pQ/bfoL x'g] ub{5g . ;d'bfo:t/df                   ;lsG5 . To:t}, oL k|of;x?n] ufpšnx?aLr ;fdflhs P]Soa4tfsf]
                                                                                                                 ]
    :jLs[t d"No dfGotfsf] cg';/0faf6 ;d'bfox?nfO{ k|sf]k                        efjgf hfu[t x'g ;xof]u k'usf] 5 / k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf
                                                                                                            ]
    hf]lvd Go"gLs/0fdf d2t k'usf] 5 .
                                   ]                                            kxnx?df ;fd"lxs efjgfnfO{ cem a9fpg d4t k'usf] 5 .  ]

    8=_ ;dGoflos 9ªuaf6 ;|ftsf] af“8kmf“8 u/L
                            ]                                                   r_ ;d'bfo / uflj;:t/df k|sf]k k"jtof/L
                                                                                                                 {
    cfsl:ds sf]if :yfkgf                                                        of]hgfx?sf] th'df
                                                                                               {
    ;dGoflos ;|ft ;+oGqn] cfkTfsflng cj:yfsf nflu gub
                 ]                                                              x/]s k|sf]k k"jtof/L ;ldltn] ;d'bfo:t/df k|sf]k k"jtof/L
                                                                                               {                                   {
    tyf lhG;L ;ªsng ug]{ sfo{nfO{ ;xh agfPsf] 5 . x/]s                         of]hgf th'df ubf{ ;'/lIft :yfgfGt/0f, p4f/ tyf /fxtsf
                                                                                           {
    k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?n] k|sf]k k"jtof/L / p4f/sf
              {                            {                                    sfo{, ;fd'bflos g;{/L Joj:yfkg, gbL lsgf/sf] ;+/If0f,
    ultljlwsf] ;~rfngsf nflu cfsl:ds sf]ifx?sf] :yfkgf                          ;'/lIft dfu{sf] lgdf{0f, gbL cg'udgsf] nflu e"ldsf
    u/]sf 5g . o:tf] sf]ifaf6 k|sf]ksf] ;dodf tTsfn p4f/                       tyf pQ/bfloTjx?sf] afš8kmfš8 / k"j;rgf ;fdu|Lx?sf]
                                                                                                                     { "
    tyf /fxtsf nflu :yfgLo ;|ftsf] k|of]u ug{ ;lhnf] ePsf]
                                 ]                                              Joj:yfkg tyf dd{t h:tf ultljlwx?nfO{ ;dfj]z u/]sf


4
     36gf cWoog k|ltj]bg
     k]ma|c/L, @))(
         '
5g . o:tf of]hgfx? :yfgLo:t/df g} th'df eO{ :yfgLo
                                      {
;|ftsf] kl/rfng u/L sfof{Gjog ePsf] oxfšsf] ;d'bfosf]
   ]
nflu of] klxnf] k6s xf] . tL of]hgfx?sf] sfof{Gjogdf
uflj; / lhNnf txaf6 yk ;xof]u k|fKt ug]{ pgLx?n]
cfzf /fv]sf 5g .

kl/of]hgfn] x/]s uflj;df ufpš k|sf]k Joj:yfkg
;ldltx?sf] u7g u/L uflj;sf of]hgfx?df ;d'bfo:t/sf
k"j{tof/Lsf of]hgfx?nfO{ cfj4 ug]{ sfo{sf] ;xhLs/0f
u/]sf] 5 . ^ j6f kl/of]hgf ;d'bfox?sf] e|d0fkl5
uflj;sf ;fem]bf/x? o; lsl;dsf] ;dGjo u/fpg
pT;flxt ePsf 5g . lgZro g} eljiodf ;d'bfo txsf
k|sf]k k"j{tof/L of]hgfx? Ufflj;sf ljsf; of]hgfx?df
;dfj]z x'g5g . uflj;sf ;lrjx? Uffpš k|sf]k Joj:yfkg
             ]
;ldltsf] ;+of]hssf] ?kdf /x]sf x'G5g / uflj;:t/sf]           uflj;:t/Lo ;/f]sf/jfnfsf] a}7s
k|sf]k k"jtof/L of]hgfx?sf] th{'df ubf{ ;d'bfo:t/sf
           {                                                  hf]lvd / ;ªs6fled'vtfsf] klxrfg u/]sf] 5 . :yfgLo
of]hgfx?nfO{ Plss[t ul/g] Joj:yf ldnfOPsf] 5 . o;             hgtfn] af9LnfO{ pgLx?sf] If]qdf k|dv vt/fsf] ?kdf
                                                                                                    '
k| o f;n] ;fd' b flos k| s f] k k" j { t of/L of] h gfx?sf]   klxrfg ug{ yfn]sf 5g . pgLx?sf] ;ªs6fled'vtf a[l4
sfof{Gjogdf uflj; txdf ;|f]t kl/rfng ug]{ 9f]sf               ug]{ d'Vo sf/0f pgLx?df /x]sf] c1fgtf, ;fdflhs cg]stf,
v'nsf] 5 . x;'lnof uflj;n] lzj/tgk'/ k|sf]k k"jtof/L
      ]                                                {      xf]rf] e"efu, gbL lsgf/f glhs cJojl:yt a;fO, sdhf]/
;ldltnfO{ 8'ªuf lgdf{0fsf nflu ?= %,))) /sd pknAw
                                                             ;fdflhs ;ªu7g / k|ofKt k"jtof/Lsf] sdL /x]sf] 5 .
                                                                                             {
u/fPsf] lyof] . lzj/tgk'/af6 pTk|l] /t eO{ cGo k|sf]k
k"jtof/L ;ldltx?n] klg cfkmgf uflj;x?af6 /sd
    {                                                          aS; @ ;|f]tsf] vf]hL ug{ ca xfdLnfO{ 8/ 5}g
Nofpg] of]hgf agfPsf 5g . Pp6f ;fd'bflos k|sf]k                 ha lzj/tgk'/ ;d'bfon] x;'lnof uflj;af6 8'¨f agfpg ;xof]u k|fKt
                                                                 u¥of], xfdLn] klg jfof]–OlGhlgol/Ësf] sfo{ yk 7fp“df ;~rfng ug{sf
k"j{tof/L of]hgfx? Ufflj;sf] of]hgfdf cfj4 x'g'n] tL             nflu uflj;;“u ;xof]u dfUg] t/v/df 5f}+ . o;af6 jf:tjdf uflj;sf]
of]hgfx? :jtM s}nfnL lhNnfsf] of]hgfdf klg cfj4                  ;|ftdf xfd|f] clwsf/ x'G5 eGg] klg xfdLnfO{ yfxf eof] . ha ;fd'bflos
                                                                    ]
x'g]5g / k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf] ljifo lhNnfsf               k|sf]k of]hgfx? Ufflj;:t/Lo of]hgfdf ;dflxt x'G5g, ta ;fd'bflos
                                                                 k|sf]k of]hgfsf] sfof{Gjog ug{ uflj;sf] ;|ft k|of]u ug{ ;lsg] l:ylt
                                                                           ]                                     ]
gLlt, of]hgf / sfof{Gjogx?df d"nk|jfxLs/0f x'g5 .        ]       /xg]5 . xfdLnfO{ ;|ftsf] vf]hL ug{ Tolt ufx|f] x'g] 5}g lsgsL uflj;:t/Lo
                                                                                     ]
                                                                 k|sf]k of]hgfsf] ;DaGw lhlj;;“u x'g5 .]
;+If]kdf, ;d'bfodf cfwfl/t ;+:yfx?sf] ;jnLs/0fn] k|sf]k          >L 5]b/fd rf}w/L, ;+of]hs, k|sf]k k"jtof/L ;ldlt, hf]vlxofk'/
                                                                       '                              {
hf]lvd Go"gLs/0fsf sfo{qmdx?nfO{ ;~rfng ug{, 1fg cfbfg–
k|bfgsf] ljsf; ug{, kl/of]hgfsf x/]s ultljlwx?df ljQLo        o;/L ;ªs6fled'v / Ifdtf klxrfgsf cEof;x¿af6
kf/blz{tf sfod /fVg tyf ;d'bfo Pjd uflj; txdf k|sf]k         vt/fnfO{ sd ug]{ lbzfdf k|efjsf/L kmfObf k'usf] 5 .
                                                                                                            ]
k"jtof/L of]hgfx?nfO{ ;dfj]z ug{ ;lhnf] ePsf] 5 .
    {                                                         kl/of]hgfsf ;d'bfox? af9L k|efljt If]qsf] klxrfg ug{ /
                                                              ;Defljt af9Lsf] c;/nfO{ sd ug{ ;r]t ePsf 5g .
$=@ k|fyldstf @ M k|sf]ksf] hf]lvd klxrfg,                    Ifdtf clej[l4af6 ;d'bfodf af9Lsf] lx;fjn] sd, dWod /
d"Nofªsg / cg'udg ug]{ tyf k"j{;"rgf                         pRr vt/fo'Qm If]q klxrfg ug{ ;Dej ePsf] 5 .
k|0ffnLnfO{ k|efjsf/L agfpg] .
s= hf]lvdsf] klxrfg / kx'rsf nflu 1fg /
                         “                                    olb af9Lsf] kfgL dWod / pRr hf]lvd If]qdf k:of] eg]
;Lksf] ljsf;                                                  hLjg / dxTjk"0f{ wg;DklQ arfpgsf] nflu tof/Lx¿ z'?
kl/of]hgfn] x/]s ;d'bfodf ;ªs6fled'v / Ifdtf ljZn]if0f       ug{ cfjZos x'G5 . ;g @))* ;]K6]Da/sf] af9Lsf] ;dodf
cEof;sf] dfWodaf6 ;d'bfosf] ef}lts, wf/0ffut / ;fdflhs        :yfgLo jfl;Gbfx¿n] af9Lsf] hf]lvdnfO{ sd ug{ l;s]sf


                                                                                            kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg
                                                                                            s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?
                                                                                                                                            5
tflnsf # ljleGg If]qdf cfpg] af9Lsf] cg'dflgt ;do                                       cg'udg s;/L ug{ ;lsG5 / To;af/] s;/L ;"rgf ;Dk|if0f]
            gbL                          :yfg                cg'dflgt 306f ;'emfj lbOPsf]   x'g] ub{5 eGg]af/]df :ki6 ePsf 5g . ltgLx?n] jiff{sf]
                                                                               ;do
          Dff]xf]gf               Dfnfv]tLb]lv lj;gk'/            (             *           ;fdfGo / vt/fsf] txsf af/]df hfGg'sf ;fy} s;/L
                                  Dfnfv]tLb]lv aG;f/              #             @=%
                                  eG;f/b]lv la;gk'/               ^             %           ;d'bfonfO{ k"jtof/Lsf cj:yfdf k'¥ofpg ;lsG5 eGg] af/]df
                                                                                                          {
          v'6Lof                  v'l6of d'8L aG;f/b]lv           !)            (           klg ;r]t ePsf 5g . -tflnsf $ x]gf];_{ 
                                  la;gk'/
          Uff}/L uªuf            /fhdfu{bl] v nlntk'/            #             @=%
          s6}gL                   /fhdfu{bl] v dlgsfk'/           $=@           #=%
                                                                                            af9Lsf] vt/fsf] af/]df ;"rgf ;Dk|if0fsf] ;+oGq tof/ ePsf]
                                                                                                                               ]
    ;|ft M kl/of]hgf /]s8{ @))*
       ]
                                                                                            5 . ;d'bfo:t/df c3l/of jf k|sf]k k"jtof/L ;ldltn]
                                                                                                                                        {
    ;Lk / 1fgx¿sf] clwstd k|of]u u/]sf lyP . :yfgLo ;d'bfo                                  tf]ssf] s'g} JolQmn] af9Lsf] txaf/] cg'udg ug]{ ub{5 .
                                                                                                ]
    dflyNnf] hnfwf/ If]qdf cfPsf] af9L kl/of]hgf If]qdf cfO{ k'Ug                           k/Dk/fut k"j;rgf k|0ffnLsf cEof;x? ljkl/t sfo{ ug'{
                                                                                                            { "
    slt ;do nfU5 eGg] af/]df ;d]t hflgkmsf/ ePsf 5g . hn                                   kl/of]hgfsf] k|fjwfg xf]Og . x/]s ;d'bfodf vt/f cg'udgsf
    tyf df};d lj1fg ljefu lkmN8 clkm;;šusf] ;xsfo{df af9L                                   cEof;x? km/s km/s x'g] ub{5g . h:t} M lzj/tgk'/
    ;DaGwL k"j;rgf tNnf]t6Lo ;d'bfosf] nflu pknAw u/fPsf]
               { "                                                                          ;d'bfodf ljxfg ( ah] / a]nsf * ah] u/L lbgdf b'O{ k6s
                                                                                                                          '
    5 . vt/fsf] ;Defjgf sd ug{sf nflu af9Lsf] ;"rgf                                         af9Lsf] cg'udg ug{ Pp6f 6f]nL g} u7g ul/Psf] 5 eg]
    cg'dfg ul/Psf] ;doeGbf cfwf 306f klxn] kl/of]hgf /x]sf]                                 lj;gk'/ ;d'bfodf ljxfg % ah], lbp;f] ! ah] / /flt ( ah]
    ;d'bfodf Psaf6 csf]{ ub}{ km}nfOPsf] lyof] . oL ;"rgfx?n]                               u/L b}lgs # k6s k"j;rgf k|0ffnLsf ;+of]hs cfkm}n] af9Lsf]
                                                                                                                  { "                        +
    ;dodf g} ;Dk|if0f ePdf pgLx?nfO{ ;'/lIft :yfgdf hfg w]/}
                   ]                                                                        cg'udg ug]{ ub{5g . cg'udgstf{sf] ;'/Iffsf] nflu Pp6f
    ;xof]uL x'g] ;d'bfon] ;f]rsf 5g .
                              ]                                                             5ftf, Knfli6ssf] h'Qf, 6r{nfO6 / jiff{bL pknAw u/fPsf]
                                                                                            5 . clzlIft JolQmn] klg a'‰g] u/L ;d'bfodf cfwfl/t
    v= vt/f cg'udg                                                                          :yfgLo cEof;x? th'df ul/Psf 5g . x/]s ;d'bfon] gbL
                                                                                                                     {
    kl/of]hgfn] vt/f cg'udgsf nflu hnfwf/ / ;d'bfo:t/Lo                                     lsgf/df kx]nf] tyf /ftf] /ªu nufOPsf] sf7af6 lgld{t
    cjwf/0ffnfO{ cufl8 a9fPsf] 5 . kfšrj6f dflyNnf]t6Lo                                     vDafsf] :yfkgf ul/Psf] 5 .
    If]qdf jiff{dfkg s]Gb| / ^ j6f dflyNnf]t6Lo tyf tLgj6f
    tNnf]t6Lo hndfkg s]Gb|sf] k|of]u u/]kl5 af9Lsf] hf]lvdx?sf]                             kx]nf] lrGxdf kfgLsf] ;tx k'ukl5 k"jtof/L ug'kg]{ ;ªst
                                                                                               +                            ]       {        {         ]
    cg'udg ug{ ;d'bfosf jfl;Gbfx? ;Ifd ePsf 5g .                                           ub{5 eg] /ftf] lrGxdf k'ukl5 t'?Gt ;'/lIft :yfgdf hfg'kg]tkm{
                                                                                                                     ]                               {
    kl/of]hgfn] tNnf]t6Lo ;d'bfox?nfO{ kfgLsf] ;txsf] af/]df                                ;r]t ub{5 . o:t}, k|lt 306f !!) b]lv !%) ldlnld6/ jiff{
    306}lkR5] tYofªsx? pknAw u/fpg ;xof]u k'¥ofPsf] 5 .
    k|sf]k k"jtof/L ;ldlt / k"j;rgf k|0ffnLsf ;+of]hsx?n]]
              {                  { "                                                          aS; #           ljutsf af9Laf6 xfd|f] ;d'bfodf sf]xL xtfxt
                                                                                                              gePsf]df xfdLnfO{ uj{ 5
    dflyNnf]t6Lo jiff{dfkg s]Gb|x?;šu ;"rgf lng / To;af/]                                     k"j;rgf k|0ffnLsf] ;kmntd k|of; / ljleGg Ifdtfd"ns ultljlwx?sf] ;o+Qm
                                                                                                 { "                                                               '
    ;d'bfox?nfO{ hfgsf/L u/fpg lhDd]jf/ ePsf 5g . rf/j6f                                     k|of;af6 kl/of]hgf If]qsf ;d'bfox?df ljut af9Lsf] ;dodf sf]xL klg xtfxt
                                                                                              ePgg . hasL kl/of]hgfsf] l5d]sL ufpšx?df @$ hgfsf] af9Lsf] sf/0faf6
    jiff{dfkg s]Gb| / rf/j6f hndfkg s]Gb|x?sf] cjnf]sg                                        Hofg uof] . o;af6 s] :ki6 x'G5 eg] :yfgLo jfl;Gbf k"0f{?kdf tof/Lsf ;fy
    e|d0fkl5 k|sf]k k"jtof/L tyf k"j;rgf k|0ffnLsf pk;ldltsf
                       {             { "                                                      /xg ;s]sf] v08df af9Lsf] hf]lvdnfO{ w]/} xb;Dd sd ug{ ;lsG5 .
                                                                                              >L 5]b'/fd rf}w/L, lzIfs x;'lnof
    ;b:ox? Kflg s;/L jiff{kl5 kfgLsf] ;tx a95, To;sf]


     tflnsf $ vt/fdf /x]sf] kfgLsf] ;tx
           gbL                       :yfg                 ;/b/ af9Lsf] tx                        af9Lsf] r]tfjgL tx -klxnf] r/0f_   af9Lsf] r]tfjgL tx-bf]>f]r/0f_
                                                            tof/L cj:yf                                    hfg z'?                              hfg]
           Dff]xf]gf               Dffnfv]tL                   @=) ld                                      @=% ld                              #=$ ld
           v'6Lof                  d'8L aG;f/                  @=! ld                                      #=^ ld                              $=* ld
           lzj uªuf               /fhdfu{sf] k'n              !=% ld                                      !=* ld                              @=% ld
           u'?xf                   /fhdfu{sf] k'n              !=@ ld                                      !=% ld                              @ ld
           s6}gL                   /fhdfu{sf] k'n              !=* ld                                      @=@ ld                              @=* ld
    >f]t M kl/of]hgf /]s8{ @))*




6
      36gf cWoog k|ltj]bg
      k]ma|c/L, @))(
          '
af9Ldfks sf7]vDaf




                                                                                     af9Lsf] hf]lvdsf] cj:yfdf ;'/lIft :yfgdf n}hfg ;lsG5
                                                                                     . oBlk, ;'/lIft jf;:yfgsf] b'/L, ;d'bfosf] cfsf/sf cfwf/df
                                                                                     pgLx?nfO{ ;'/lIft :yfgdf n}hfg] ;do eg] km/s x'g ;S5
                                                                                     . h]xf];, ^ j6} ;d'bfox? pgLx?sf ;a} ;b:ox?nfO{
                                                                                     To:tf vt/fsf] cj:yfdf klg ;'/lIft :yfgdf n}hfg ;Ifd
                                                                                     ePsf 5g .

                                                                                     aS; %        nfO{km Hofs]6 b'Mvsf] a]nfsf] ;fyL ;fljt ePsf] 5 .
                                                                                         cfkTsfnLg afs; pknAw u/fpg]h:tf] kl/of]hgfsf] sfo{nfO{ xfdLn]
ePdf dflg;nfO{ klxnf] ;r]t u/fpš5 eg] !%! b]lv @))                                       ;x|fxgf u/]sf 5f}+ . To;df klg nfO{km Hofs]6 b'Mvsf] a]nfsf] ;fyL
ldlnld6/;Dd k/]df bf];f| ] / @)) ldlnld6/ eGbf a9L jiff{                                 ;fljt ePsf] 5 . ut jif{sf] jiff{tsf] /ftsf] ;do ePsf]n] 3'/fxf
                                                                                                                          
ePdf t];f| ] k6s ;r]t u/fOG5 . o:tf] ;r]ttf :yfgLo                                       gbLdf 8'ªuf rnfpg ;Dej lyPg . >LdtLsf] clGtd ;+:sf/ ug]{
                                                                                                    
                                                                                         ;do;Dd pgL 3/ k'Ug ;kmn eP . ha pgL;+u xfd|f] e]6 x'G5, Tof]
PkmPd /]l8of]dfkm{t u/fOG5 .                                                            lbg Hofs]6n] k'¥ofPsf] d2tnfO{ pgL ;+Demgf u5{g . jf:tjdf nfO{km
                                                                                         Hofs]6n] af9Lsf] avtdf w]/} JolQmsf] Hofg arfpg'sf] ;fy} o:tf]
                                                                                         k|sf]ksf] ;dodf k|x/LnfO{ p4f/ ug{ ;d]t ;xof]uL ag]sf] 5 .
u_ k"j;rgf ;Dk|if0f
      { "     ]                                                                          >LdtL /fhs'df/L rf}w/L nlntk'/, km'njf/L
lhNnf:t/Lo ;/f]sf/jfnfx?;šusf] ;dGjodf kl/of]hgfn]
tflnd tyf ;fdfu|L Pjd :yfgLo 1fgdf cfwfl/t k"j;rgf{ "
k|0ffnLx?sf cEof;x?dfkm{t ;d'bfosf] Ifdtf clej[l4df                                 ;"rgf ;Dk|if0fdf :yfgLo PkmPd /]l8of]x? lgs} k|efjsf/L
                                                                                                  ]
hf]8 lbPsf] 5 . k"j;rgfsf ;Gb]zx? ;Dk|if0fnfO{ ;xh
                     { "                     ]                                       /x]sf 5g . kl/of]hgfn] cfkTsfnLg ;dfrf/x? tyf df};d
agfpgsfnflu kl/of]hgfaf6 rf/j6f tNnf]t6Lo / kfšrj6f                                  ;DaGwL a'nl] 6gx? :yfgLo ;d'bfox?df k|efjsf/L 9ªuaf6
dflyNnf] t6Lo jiff{ tyf kfgLsf] ;tx dfkg s]Gb|df gf} j6f                             ;Dk|if0f ug]{ sfo{df :yfgLo PkmPdnfO{ kl/rfng u/]sf] 5 .
                                                                                            ]
;L8LPdP kmf]g / x/]s ;d'bfodf Ps÷Psj6f xftn] ;~rfng                                  la=; @)^% c;f]hdf cfPsf] af9Lsf] ;dodf klg kl/of]hgf
ug{ ;lsg] ;fO/g klg pknAw u/fOPsf] 5 . la=; @)^%                                     ;~rflnt ;d'bfosf dflg;x?n] ;d'bfosf] cj:yfsf af/]df
c;f]hdf cfPsf] af9Lsf af/]df k"j;rgf ;Dk|if0f ug{ oL b'O{
                                 { "       ]                                         PkmPd, /]l8of]x?dfkm{t ;DjlGwt cflwsfl/s lgsfox?df
k|ljlw lgs} k|efjsf/L ePsf] lyof] . To:t}, af9Lsf] k|sf]k                            k'¥ofpg / tTsfn /fxt ;xof]usf sfo{x? ug{ bjfa lbPsf]
cfPsf] cj:yfdf To;af/]df hfgsf/L u/fpg ;d'bfonfO{                                    lyof] . k"j;rgf k|0ffnLnfO{ k|efjsf/L ?kdf sfof{Gjog
                                                                                                    { "
cfjZos 6]lnkmf]g gDa/ / ;~rf/ dfWodx?sf af/]df klg                                   ug{sf nflu :yfgLo ;~rf/ dfWodx?;šu ;xsfo{ ug'{
hfgsf/L u/fOPsf] lyof] .                                                             k|efjsf/L pkfo x'g;Sb5 . lhNnf:t/Lo lgsfox?;šusf]
                                                                                     ;+oQm k|of;df hnfwf/ txdf k"j;rgf k|0ffnL :yfkgf ug{
                                                                                          '                            { "
o:tf ;fdfGo ;+oGqx?n] klg a'9fa'9L, uef{j:yfsf dlxnf,
                                '                                                    ;lhnf] ePsf] 5 . lhNnfsf ;DalGwt ;/f]sf/jfnfx?sf]
:tgkfg u/fpg' kg]{ cfdfx?, jfnjflnsf, ufO{j:t'nfO{                                   k|ltlglwTj /xg] u/L lhNnf k|fljlws sfof{nosf] ;+of]hsTjdf
                                                                                     k"j;rgf l8hfOg ;ldltsf] u7g ul/Psf] lyof] . o; ;ldltn]
                                                                                         { "
 aS; $ k"j{;"rgf k|0ffnLaf/] ;fgf 1fgsf k|j4{gfTds 1fg                               hnfwf/ txsf] k"j;rgf k|0ffnLsf] ;jnLs/0fdf cfjZos
                                                                                                          { "
  cjnf]sg e|d0fdf uPsf] a]nf kfgLsf] ;tx / af9L cg'udg s]Gb| tyf hn tyf              >f]tx? k|bfg ug'sf ;fy} tNnf]t6Lo ;d'bfox?sf] ;jnLs/0f
                                                                                                        {
  df};d ljefusf k|fljlws Pjd :yfgLo sd{rf/Lx?;šu cGt{lqmof ug'cl3;Dd  {
  /]l8of] / 6]lnlehgaf6 k|zfl/t k|ltj]bgx?af6 dfq xfdLn] df};dsf] af/]df a'em]sf     ug{ klg ;xof]u u/]sf] 5 .
  lyPgf}+ . tL k|ltj]bgx? xfd|f nflu pkof]uL 5}gg lsgsL xfdLn] o;sf k|fljlws
  zAbx?sf] cy{ a'embgf}+ . /ftf] / kx]nf] vfnsf sf7af6 lgld{t kf]i6x?sf] :yfkgf
                         }             +
  ePsf b]Vbf xfdL cfZro{rlst ePsf 5f}+ . h'g rfxL++ k"j;rgf k|0ffnLsf] nflu
                                                            { "
                                                                                     kl/of]hgfn] ^ j6} ;d'bfox?nfO{ cfkTsfnLg tyf k|fylds
  ;"rgf ;ªsng ug{ pkof]uL /x]5g . cWoog e|d0faf6 af9Lsf] ;txaf/] a'emg            pkrf/ ;fdfu|Lx? klg pknAw u/fPsf] 5 . tL ;fdfu|Lx?
  tyf dflyNnf] efudf cfPsf] 7"nf] af9L xfd|f] ;d'bfo;šu k'Ug nfUg] cg'dflgt
  ;dosf] af/]df klg xfdLnfO{ 1fg eof] . k"j;rgf k|0ffnLsf] nflu o:tf ;"rgfx?
                                              { "
                                                                                     Vff]h tyf p4f/ sfo{df ;lhn} n}hfg ;lsG5 . cfkTsflng
  ;fx|} pkof]uL x'G5g . jf:tjdf ;–;fgf kxnx? Kflg k"j;rgf k|0ffnLsf] nflu ;fx|}
                                                        { "                          ;dodf k|of]usf nflu nfOkm Hofs]6x?, ;'/lIft emf]nf,
  dxTjk"0f{ x'G5g .
                                                                                     Sof/fljgf, 6oa, 8f]/L, x]Nd]6, xftn] rnfpg ;lsg] ;fO/g
                                                                                                   "
  >LdtL ufGwjLb]jL rf}w/L, ;+of]hs, k"j{;"rgf k|0ffnL pk;ldlt, dgsfk'/
                                                                                     / :6«r/h:tf ;fdfu|Lx? pknAw u/fOPsf] 5 . ut jif{sf]
                                                                                           ]



                                                                                                                       kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg
                                                                                                                       s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?
                                                                                                                                                                   7
vf]h tyf p4f/sf] jvt nfOkm Hofs]6sf] k|of]u

                                                                       af9L ;DaGwL ljljw hfgsf/Lx?, af9Lsf] hf]lvd / To;af6
                                                                       ;'/lIft x'g ckgfpg' kg]{ /0fgLltsf af/]df ;d]t ;"rgfx?
                                                                       ;Dk|if0f ug]{ u/]sf] 5 . ;"rgfsf] cfbfg–k|bfg / 1fg clej[l4sf
                                                                           ]
                                                                       nflu kl/of]hgfn] ljleGg hfgsf/Lx? Pjd ;"rgf, lzIff /
                                                                       ;~rf/ ;fdu|Lx?sf] k|sfzg u/]sf] 5 . To:t}, lel8of]
                                                                       k|bz{gL, cjnf]sg e|d0fsf] cfof]hgf, ;8s gf6sx? k|bz{gL
                                                                       / k"j;rgf k|0ffnL ;DaGwL k"jf{Eof;df ;xhLs/0f ;d]t
                                                                             { "
                                                                       ul/Psf] kfOG5 .

                                                                       s_ r]tgf clej[l4sf] nflu ;"rgf, lzIff / ;~rf/
                                                                       ;fdu|Lx?sf] cxd e"ldsf x'G5 .
                                                                       ;"rgf Pjd 1fgsf] cfbfg–k|bfgsf nflu ;"rgf, lzIff /
                                                                       ;~rf/ ;fdfu|Lx?sf] dxÎjk"0f e"ldsf x'G5 . kl/of]hgfn]
                                                                                                     {
                                                                       rf/ k|sf/sf kf]i6/x?, b'O{ k|sf/sf rf6{x? k|sfzg /
                                                                       ljt/0f u/]sf] 5 . o:tf ;fdu|Lx?sf] l8hfOg ug'cl3 ;d'bfosf
                                                                                                                    {
                                                                       cu'jfx?, kl/of]hgfsf sd{rf/L, s]o/ g]kfn / ltgsf :yfgLo
                                                                       ;fem]bf/ u}/;/sf/L ;+:yf nufot lhNnfsf ;/f]sf/jfnfx?
                                                                       dfem uf]i7Lsf] klg cfof]hgf ul/Psf] lyof] . pQm uf]i7Ldf
    jiff{ofddf o:tf ;fdfu|Lx? lgs} pkof]uL ePsf lyP . lj=;             ;xefuLx?n] :yfgLo Hffltsf] /xg;xg / ;+:s[ltnfO{ Wofgdf
    @)^% c;f]hdf cfPsf] af9Lsf] ;dodf df]xgk'/sf                       /fvL ;"rgf, lzIff / ;~rf/ ;fdu|Lx?df /flvg'kg]{ lrq tyf
    afl;Gbfx?n] oL ;fdu|Lx?sf] k|of]u u/]/ cfˆgf] hLjg arfpg           ;Gb]zsf] af/]df 5nkmn Pjd lrqx? lgdf{0f u/]sf lyP .
    ;s]sf lyP . lzj/tgk'/df Pshgf JolQm nfOkm Hofs]6sf]                ;f]xL uf]i7Lsf ;xefuLx?4f/f lgdf{0f ul/Psf lrqx?nfO{
    ;xfotfn] 8'Agaf6 aRg ;kmn ePsf lyP . af9Lsf] ;dodf                 ;xL ?kdf ptf/ ug{sf] nflu Ps :yfgLo Ps snfsf/nfO{
    k|fylds pkrf/ ;fdu|Lx?sf] klg lgs} k|of]u x'g] ub{5 .              ;d]t lgo'Qm ul/Psf] lyof] . o;/L o:tf ;fdu|Lx? tof/
    k|fylds pkrf/ ;fdu|Lx?sf] Joj:yfkgsf] lhDdf dlxnf                  ug{eGbf cufl8 ;d'bfosf] k[i7kf]if0f klg lnOPsf] lyof] / k|sf]k
                                                                           '
    :jf:Yo :jod;l] jsfnfO{ lbOPsf] x'G5 h;n] ubf{ :yfgLo              hf]lvd Go"gLs/0f / /f]syfdsf af/]df k9g / a'‰g ;lsg] tyf
    jfl;GbfnfO{ ;]jf lbg ;lhnf] x'g hfG5 .                             dflg;x?nfO{ k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f ug{ pTk]/0ff lbg] /
                                                                                                                        |
                                                                       pT;flxt ug]{ vfnsf ;fdu|Lx? tof/ ul/Psf]] lyof] .
    ;ªIf]kdf, k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f Pjd k|sf]ksf] hf]lvd ;fdgf
                                                                     af9Lsf] k"j{tof/L ;DaGwL ;~rf/ ;fdfu|L
    ug]af/] 1fgsf] ljsf; / pko'Qm lbuf] /0fgLlt cjnDjg ugf{n]
       {
    k|sf]k hf]lvdsf] klxrfg Pj+ k|sf]k Go"gLs/0f ug{ lgs} ;lhnf]
    ePsf] 5 . ljz]if hf]lvd / vt/faf/] ljBdfg :yfgLo 1fgsf
    cfwf/df k"j;rgf k|0ffnLx? :yfkgf u/L ;"rgfx? ;fwf/0f
                  { "
    tyf a'‰g ;lsg] efiffdf ;Dk|if0f ul/Psf] lyof] .
                                   ]

    $=# k|fyldstf # M 1fg, vf]h / lzIffsf]
    pkof]u u/]/ ;a} txdf ;'/IffTds ;+:s[lt /
    k|sf]k ;fdgf ug]{ Ifdtf clej[l4 ug]{ .

    ;"rgfsf] Joj:yfkg Pjd cfbfg–k|bfg M kl/of]hgf cGtu{tsf
    ;d'bfo / To;sf l5d]sL ;d'bfox?df ;d]t kl/of]hgfn]



8
      36gf cWoog k|ltj]bg
      k]ma|c/L, @))(
          '
kl/of]hgfn] ;"rgfsf] k|jfx gofš / rfvnfUbf] 9ªuaf6 ug]{                          s]hLsf b/n] ;ªsng u/L_ af6 cGg j[l4 ug{ yfn]sf 5g .
cjwf/0f agfPsf] 5 . ;fd'bflos ;xhstf{x?n] x/]s ;"rgf,                             ;fš:s[lts / wfld{s kj{x? h:t} df3df kg]{ kmfu' / sflt{sdf
z}lIfs / ;~rf/ ;fdu|Lx?nfO{ k|f9 l;sfO{ ljlw cg';f/ 3/3/df
                                 }                                                kg]{ b]p;L e}nf]af6 gub tyf cGgjfnL ;ªsng ug]{ k/Dk/fdf
uO{ ;Dk|i] f0f u/]sf lyP . ;xhstf{x?n] o;af/]df kof{Kt hfgsf/L                    j[l4 x'g yfn]sf] 5 .
u/fPsf lyP . o;/L cGt{lqmofTds 9ªuaf6 tL ;fdu|Lx?sf]
d'Vo ;Gb]zsf af/]df lbOPsf] hfgsf/Ln] ;d'bfosf dflg;x?sf]                         u_ ;8s gf6s M r]tgf clej[l4sf] nflu Ps
k|sf]k ;DaGwL a'emfO{ cem j[l4 ePsf] 5 .                                          k|efjsf/L dfWod M
                                                                                  ;8s gf6s clzlIft ju{nfO{ dxTjk"0f{ ljifodf ;';l" rt
v_ cGt/–cjnf]sg e|d0f M :yfgLo hgtfsf]                                            u/fpg Ps k|efjsf/L / dxTjk"0f{ dfWod xf] . ;8s gf6s,
l;sfO{ k|of]uzfnf                                                                 k|sf]k k"jtof/L / k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?sf
                                                                                            {
cGo ;d'bfon] u/]sf /fd|f cEof; / cg'ejx? l;Sg /                                   af/]df hfgsf/L u/fpg] ;zQm dfWod ePsf] :yfgLo
cg';/0f ug{ cGt/ ;d'bfo cjnf]sg e|d0f lgs} k|efjsf/L                              hg;d'bfox? atfpš5g . :yfgLo k|lzlIft o"jf ufpšnx?af6}
                                                                                                                                     ]
dfWod xf] . o; kl/of]hgf cGtu{tsf k|To]s ;d'bfonfO{ cGo                           :yfgLo efiffdf k|bz{g ul/g] ePsf]n] ;8s gf6s hLjGt
b'Oj6f ;d'bfosf] e|d0f u/fO{ cGo ;d'bfon] hf]lvd Go"gLs/0fsf
   {                                                                              x'gsf] ;fy} To;sf] ;Gb]z ;lhn};šu u|x0f ug{ ;lsg] vfnsf]
                                                                                     '
nflu u/]sf /fd|f cEof; / l;sfOnfO{ cg';/0f ug{ hf]8                               x'G5 . ;8s gf6s 6f]nLn] :yfgLo lbg]z PkmPdaf6 klg
lbOPsf] 5 . o:tf e|d0fx?nfO{ dflg;x?n] l;sfO{ k|of]uzfnfsf]                       k|sf]k;šu ;DalGwt ;Gb]zx? ;Dk|if0f u/]sf 5g . hf]vlxofk'/
                                                                                                                 ]
?kdf lnPsf 5g lsgeg] b]vsf] s'/f ljZjf; ug{ / cfTd;ft
                              ]                                                   ;d'bfosf] k|sf]k k"jtof/L ;ldltsf] ;+of]hssf cg';f/ ;8s
                                                                                                      {
ug{ ;lhnf] x'G5 . /tgk'/ uflj;sf] kl/of]hgf eGbf aflx/sf]                         gf6sx?af6 l;s]sf] 1fgsf] sf/0fn] ubf{ @)^% ;fn c;f]h
;d'bfo df]xgk'/n] ka]/f uflj;sf] lj;gk'/df ul/Psf] afš;sf]                        dlxgfdf cfPsf] af9Laf6 hf]vlxofk'/ ;d'bfosf dflg;x?
k|of]u4f/f gbL lgoGq0f sfo{sf] cg';/0f u/]/ cfˆgf] ;d'bfodf                       ;'/lIft :yfgdf hfg ;Ifd ePsf lyP . xfn;Dd
ljZj vfB sfo{qmdsf] sfdsf] nflu vfBfGg sfo{qmddfkm{t                              kl/of]hgfaf6 @$ hgf :yfgLo o'jfx? ;8s gf6s k|:t'tLs/0f
afš;af6 ;+/If0f sfo{sf] yfngL ;d]t u/]sf] 5 . ;fy},                               ug{ k|lzlIft ePsf 5g . ;fy}, sl/a !^ xhf/ dflg;x?n]
lj;gk'/df ePsf] cjnf]sg e|d0fsf] l;sfOaf6 km'njf/L                                ljBfno / ;d'bfox?df k|:t't ul/Psf] ;8s gf6sx?
uflj;sf] nlntk'/ ;d'bfon]] jfof]–OlGhlgol/¨ sfo{sf]                               cjnf]sg ul/;s]sf 5g .
;+/If0fsf nflu sf7sf :k/x? lgdf{0f ug{ pT;flxt ePsf
                                                                                  ;8sgf6s cjnf]sgsf] b[Zo
5g . o:tf jfof]–OlGhlgol/¨ sfo{af6 pT;flxt eO{ kl/of]hgf
If]q jflx/ /x]sf] km'njf/L–& lzjtfnn] !)) ld6/sf] jfof]–
OlGhlgol/¨ sfo{ u/]sf] 5 . o;}u/L s[i0fgu/ / let]l/of
;d'bfox?n] klg cfkmgf]] ;d'bfodf jfof]–OlGhlgol/¨ sfo{
sfof{Gjog ug{ lhNnf e"–;+/If0f sfof{no;šu /sd pknAw
u/fpg cg'/f]w u/]sf 5g . lzj/tgk'/sf] pbfx/0faf6 pT;flxt
eO{ cGo ;d'bfox?n] klg cfsl:ds sf]if -k|lt s¶f Ps

aS; ^ :yfgLo ;|ft kl/rfng ug{ ;8s gf6s ;xof]uL ePsf] 5
                ]
  dnfO{ ;fšRr} ;8s gf6s dg k¥of] . gf6sdf p7fPsf ljifoj:t'n]
  d]/f] d'6' 5f]of] . d]/f cfšvf Tolta]nf cfš;n] el/P, hlta]nf gf6ssf]
                                              '
  Pp6f kfqsf] u}/lhDd]jf/Lk"0f{ Jojxf/n] p;sf] / p;sf] kl/jf/ s;/L                3_ lel8of] j[QlrqM c¿sf] cg'ejaf6 l;sfO{
  ;ªs6u|:t cj:yfdf k'Uof] eg]/ b]vfOPsf] lyof] . c?sf] cfšvf klg
  cfš;n] el/Psf lyP . gf6s x]/kl5 jf:tjdf jfXo ;|ftsf] vf]hLdf
        '                            ]                    ]                       lel8of] j[Qlrqx?n] bz{sx?nfO{ k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f
  dfq e/ gk/]/ :yfgLo:t/af6} klg ;|ftsf] vf]hL u/L k|sf]k hf]lvd
                                           ]                                      ug{sf nflu clek|l] /t ub{5 . kl/of]hgf cGt{utsf x/]s
  Go"gLs/0fdf 6]jf lbg ;lsG5 eGg] l;sfO{ eof] . xfdLn] ;'gsf 5f},+
                                                                ]                 k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?n] cfsl:ds sf]ifsf] /sdaf6
                                                                                            {
  kl/of]hgf xfdL;šu ;w}el/ sfd ub}g .   {
  >LdtL ljlgtf rf}w/L, sf]iffWoIf, k|sf]k k"jtof/L ;ldlt, x;'l} nof–$, df]xgk'/
                                            " {
                                                                                  cfkmgf] ;d'bfodf lel8of] j[Qlrq k|bzgL ug]{ u/]sf 5g .
                                                                                                                      {
                                                                                  o:tf j[Qlrqx?df k|sf]kaf6 pRr hf]lvdsf] cj:yfdf /x]sf


                                                                                                            kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg
                                                                                                            s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?
                                                                                                                                                        9
;d'bfosf dflg;n] cjnDag u/]sf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf            lzIff / tflnddfkm{t ;Lk / 1fgdf clej[l4 M
     kxnx?sf] af/]df hfgsf/L u/fOPsf] x'G5 . ;8s gf6sn]                 kl/of]hgfn] vf;u/L ;d'bfosf ;b:ox?, ljBfnosf lzIfs
     h:t} lel8of]n] klg k|sf]k Go"gLs/0fsf ljljw ultljlwx?nfO{          tyf ljBfyL{x?nfO{ k|sf]k k"jtof/L tyf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f
                                                                                                    {
     /fd|f;u ;';l" rt ug]{ x'gfn] o;n] clzlIft ;d'bfoaLr hfu/0f
          ] š                                                           ;DaGwL 1fgx? k|jfx ug]{ nIo /fv]sf] 5 . o;n] ;fd'bfodf
     Nofpg ;kmn b]lvPsf] 5 .                                            cfwfl/t tflndx?dfkm{t :yfgLo Ifdtf clej[l4 u/L ;d'bfosf]
                                                                        k|sf]k;šu ;fdgf ug]{ Ifdtf clej[l4 ug{ d4t u/]sf] 5
     ª_ k"j;rgf k|0ffnL k"jf{Eof;M cfTdljZjf;df
           { "                                                          -tflnsf % x]gf];_ kl/of]hgf4f/f ;~rflnt ul/Psf s]xL
                                                                                       { 
     clej[l4                                                            tflndsf] pknlAwx? tn pNn]v ul/Psf] 5 .
     k"j;rgf k|0ffnL / ;'/lIft :yfgfGt/0fsf k"jf{Eof;x?n]
           { "
     ;d'bfosf dflg;x?sf] ;'/lIft :yfgfGt/0f x'g] / k"j;rgf { "          c_ ;d'bflos kl/rfng tflnd M o; lsl;dsf] tflndn]
     k|0ffnL ;DaGwL 1fg / ;LknfO{ cem j[l4 ug'sf ;fy}    {              af9Lsf] hf]lvdnfO{ Go"g ug{ ;fdflhs Pstf / P]Soa4tfsf]
     :yfgLo of]hgf / cEof;x?df cfjZos kl/dfh{g ug{                      vFfrf] cf}Nofpšb5 . h;sf] kl/0ffd:j?k, k|sf]k k"jtof/L{
     ;xof]u k'¥ofpš5 . ;d'bfon] lgdf{0f u/]sf] ;fd'bflos                ;ldltx? / ltgsf pk;ldltx?sf] u7g ePsf 5g .
     :yfgfGt/0f Pjd cfkTfsfnLg of]hgfsf r/0f cg';f/ /                  tflndsf ;xefuLx?n] cfkm"n] hfg]sf 1fg / ;LknfO{ cf–
     kl/of]hgfcGtu{t pknAw u/fOPsf ;/;fdfgsf] k|of]u u/L                cfˆgf] ;d'bfodf o:t} vfnsf tflndx? cfof]hgf u/L
     kl/of]hgfsf x/]s ;d'bfon] o:tf cEof;x? ug]{ ub{5g .               l;sfpg] ub{5g . o;af6 ;xefuLx?df Pstf g} zlQm xf]
     o:tf] k"jf{Eof;sf] klxnf] r/0fdf dflyNnf]t6Lo cg'udg               eGg] cg'el" t x'gsf] ;fy} ;fdflhs P]Soa4tf / ;f}xfb|tfnfO{
                                                                                         '                                  {
     s]Gb|af6 af9Lsf] vt/fsf] ;Gb]z k7fpg] ul/G5 . To;                  a9fPsf] 5 . o;sf] Pp6f /fd|f] pbfx/0f nlntk'/df b]Vg
     kZrftsf r/0fx?df ;'/lIft :yfgfGt/0f, vf]h tyf p4f/,               ;lsG5, hxfš ;fj{hlgs hUufsf] af/]df yf? / blnt
     k|fylds pkrf/, j;f]jf; Joj:yfkg, /fxt ;fdu|L ljt/0f                ;d'bfoaLr Ps bzsb]lv /x]sf] ljjfb clxn] ;dfwfg ePsf]
     tyf k'glg{df{0f / k'g:yf{kgfsf k"jf{Eof;x? kb{5g . ;d'bfodf       5 . o:tf tflndx?af6 pT;flxt eO{ kl/of]hgf nfu" ePsf
     k"jf{Eof; ul/;s]kZrft dgsfk'/ / lj;gk'/ ;d'bfosf k|sf]k           ;d'bfox?n] cfˆgf] l5d]sL ;d'bfox?nfO{ klg tflnd, ;8s
     k"jtof/L ;ldltx?n] pgLx?sf ;'/lIft :yfgfGt/0f of]hgfnfO{
         {                                                              gf6s, ;"rgf, lzIff / ;~rf/;DaGwL 3/b}nf] cleofgdf
     kl/dfh{g u/L To;nfO{ oyfy{k/s agfPsf 5g . k"j;rgf     { "         ;dfj]z u/]sf 5g . o;}u/L, lzj/tgk'/ / hf]vlxofk'/
     k|0ffnL ;DaGwL k"jf{Eof;n] ubf{ lj=;+= @)^% c;f]hdf cfPsf]         k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?n] vf]gk'/ / letl/of ;d'bfonfO{
                                                                                   {
     af9Ldf vf]h tyf p4f/ sfo{df lgs} ;xh ePsf] lyof] .                 af9Lsf] hf]lvd lj?4 n8g ;fd'lxs ?kdf cufl8 a9g
     Tolta]nf ;'/lIft /xg lgs} cfTdljZjf; a9]sf] s'/f nlntk'/           ;d]t cfu|x u/]sf lyP . ;d'bfo kl/rfng tflndaf6 g}
     / df]xgk'/ ;d'bfosf jfl;Gbfx? atfpš5g .                           cfkTfsfnLg sf]ifsf] ;ªsngsf] dxTjsf] af/]df ;xefuLx?
                                                                        kl/lrt ePsf lyP .

                                                                        cf_ vf]h tyf p4f/ tflnd M o:tf tflndx? cK7of/f]
                                                                        vfnsf] ePklg af9Lsf] ;dodf :yfgLo afl;Gbfsf nflu
                                                                        pkof]uL x'g] ub{5 . nlntk'/df ePsf] tflndsf ;xefuLx?n]
                                                                        y|f] Jofu -8f]/L emf]nf_ / nfOkm Hofs]6sf] k|of]u u/]/ 8'ªufaf6
                                                                                                                                  
                                                                        s;/L Pp6f JolQmsf] p4f/ ug{ ;lsG5 eGg] af/]df l;s]sf
                                                                        lyP . lzj/tgk'/ / hf]vlxofk'/ ;d'bfosf dflg;x?n]] 6oa        "
                                                                        / sf7sf] kmNofsaf6 c:yfoL 8'ªuf agfO{ vfBfGg, afnaflnsf,
                                                                                                          
                                                                        ue{jtL tyf dlxnf / j[4j[4fnfO{ s;/L p4f/ ug{ ;lsG5
                                                                        eGg] af/]df hfgsf/L xšfl;n u/]sf lyP . o:tf tflndx?n]
                                                                        af9Lsf] ;dodf pgLx?sf] hLjg arfpg / dxTjk"0f{
                                                                        ;fdu|Lx?sf] ;'/Iff ug{ ;xof]u k'usf] ;d'bfox?n] cg'ej
                                                                                                              ]
                                    k"j{;"rgf k|0ffnL;DaGwL k"j{cEof;   u/]sf 5g .


10
      36gf cWoog k|ltj]bg
      k]ma|c/L, @))(
          '
O_ k|fylds pkrf/ ;DaGwL tflnd M o; lsl;dsf tflndx?af6                              ckgfO{ e"–Ifo x'g glbg l56f] a9g] vfnsf lj?jfx?
l;s]sf] 1fgn] :yfgLojf;Lx? ;fdfGo vfnsf rf]6k6ssf]                                 nufpg k|fT;flxt ul/Psf] lyof] . u'ndf]x/, vo/, a};,
                                                                                                 ]
pkrf/ ug{ ;Ifd ePsf lyP . nlntk'/sf ;xefuLx?n]                                     clDn;f], afš;, asfOgf], g]lko/, d'h, g/s6, a8x/ /
$)÷%) j6f ;fwf/0f 3fOt]x?nfO{ :yfgLo:t/d} pkrf/ u/]sf]                             OlknOlknh:tf lj?jfx? g;{/Ldf pTkfbg u/L gbL lsgf/df
/ 7"nf rf]6k6s nfu]sfx?nfO{ yk pkrf/sf nflu lhNnf                                  /f]Kg] sfd ePsf] 5 . nlntk'/,df]xgk'/ / la;gk'/n] ;d'bfonfO{
c:ktfndf k7fOPsf] atfpšb5g . lzj/tgk'/, la;gk'/ /                                 cfjZos lj?jfx? cfkm} pTkfbg u/]sf 5g eg] cGo tLg
dgsfk'/sf dflg;x?n] :yfgLo pk:jf:Yo rf}sLaf6 k|fylds                               ;d'bfox?n] s]xL lj?jfx? aflx/af6 ;d]t Nofpg' k/]sf]
pkrf/ afs;df hu]8f /fVgsf nflu cfjZos k|fylds                                      lyof] . dlgsfk'/n] ;'/lIft dfu{df klg ljleGg hftsf
pkrf/sf ;fdu|Lx? k|fKt ug{ ;d]t ;Ifd ePsf 5g .                                    lj?jf /f]ksf 5g .
                                                                                               ]

O{_ k|sf]k hf]lvd Joj:yfkg tflnd M kl/of]hgfsf :yfgLo                              dfly pNn]v ul/Psf tflnd afx]s n]vf Joj:yfkg / Uoflag
sd{rf/Lx?n] ;d'bfodf cfwfl/t k|sf]k hf]lvd Joj:yfkg                                tf/sf] hfnL a'Gg] tflnd klg kl/of]hgf nfu" ePsf ;d'bfox?df
;DaGwL tflnd lnPkl5 :yfgLo:t/df klg k|sf]k hf]lvd                                  k|bfg ul/Psf] lyof] . o;af6 ljQLo sf/f]af/ b'?:t ug{ tyf
Joj:yfkg tflndx?sf] cfof]hgf u/]sf lyP . oL tflndx?n]                              hfnL a'Gg] ;Lk l;sfpg nfebfos ePsf] 5 . o:tf tflndx?n]
;d'bfosf] cfGtl/s ;|ft kl/rfng ;DaGwL wf/0ffdf kl/jt{g
                      ]                                                            :yfgLo txdf sfdsf] cj;/ k|bfg ug{ ;d]t ;xof]u ldn]sf]
Nofpg pkof]uLl;4 ePsf 5g . :yfgLo jfl;Gbfx? clxn]                                 5.
k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf nflu jfxo ;xof]usf] k|ltIffdf
b]lvb}gg . pgLx?sf] 1fg, wf/0ff / cEof;df kl/jt{g cfPsf]                          x/]s tflnd tyf z}lIfs cj;/x?df dlxnf / ;ªs6fled'v
5 . o;afx]s k|sf]k eujfg l/;fP/ cfpš5 eGg] s'/fdf                                  ;d'bfonfO{ a9L k|fyldstf lbg] ul/Psf] 5 . -x]gf]; tflnsf
                                                                                                                                    {
ljZjf; ug]x? klg clxn] af9L k|fs[lts / dfgjLo ultljlwaf6
            {                                                                      %_ kl/of]hgfn] tflnd / cled'vLs/0fdf dlxnfx?nfO{ ljz]if
cfpg] ub{5 eGg] s'/fnfO{ /fd|/L a'‰g yfn]sf 5g . dflg;x?                          ;xefuL u/fpg] /0fgLlt cjnDjg u/]sf] lyof] -vf]h tyf
cem}klg k|fs[lts ljklQ, /f]uJofwL / e"tk|t x6fpg 8f]/jGbL,
                                          ]                                        p4f/ tflnddf afx]s_ / o;/L k|bfg ul/Psf tlndx?n]
x]//L / nfjfªuLh:tf k/Dk/fut sfo{x? ug]{ ub{5g . oBlk,
   ]                                                                               w]/} JolQmx? nfeflGjt x'g k'usf 5g . x/]s tflnddf k|sf]k
                                                                                                                  ]
ca pgLx?nfO{ :yfgLo ;|ftsf] pkof]u tyf ;fd'bflos 1fgdf
                          ]                                                        k"jtof/L ;ldlt jf pk;ldltaf6 Pshgf clgjfo{ ?kdf
                                                                                       {
cfwfl/t /f]syfdsf lqmofsnfkx?af6 af9Lsf] hf]lvd 36fpg                              ;xefuL u/fpg] /0fgLlt agfOPsf] 5 . kl/of]hgfn] lgdf{0f
;lsG5 eGg] s'/fdf ljZjf; ePsf] 5 .                                                 u/]sf ;"rgf, lzIff / ;~rf/sf ;fdfu|Lx?df n}l¨s /
                                                                                   ;fš:s[lts ;Dj]bgzLntfnfO{ klg hf]8 lbOPsf] 5 . ;8s
p_ g;{/L Joj:yfkg tflnd M kl/of]hgfn] k|To]s ;d'bfonfO{                            gf6sdf :yfgLo k/Dk/f / ;+:s[ltnfO{ ljz]if dxTj lbOPsf]
g;{/L Joj:yfkg ;DjGwL ;Lk k|bfg ul/ ;d'bfodf g;{/L                                 5 . o;sf ;fy}, PkmPd /]l8of]sf] k|;f/0fdf klg :yfgLo
:yfkgf ug{ ;xof]u u/]sf] lyof] ;fYf} jfof]–OlGhlgol/ª k|ljlw                       efiffsf] k|of]u ug]{ ul/G5 . :yfgLo 1fg, ;Lk tyf cg'ejnfO{

   tflnsf %        ljleGg tflndx?df ;xefuLx?sf] ;ªVof
       Ufflj;            ;d'bfo                                                               tflnd
                                                   !                  @                 #                  $                %              ^             &
                                               k'        d       k'       d        k'       d         k'       d       k'        d   k'        d    k'       d
        km"njf/L         nlntk'/               !*        !$      !&       !(       $        )         !        !       !        )    !@        @#   (        &
        x;'lnof          df]xgk'/              !$        !%      !%       !^       $        )         !        !       !        )    !(        !)   !)       *
                         lzj/tgk'/             @@        !$      !(       !^       $        )         !        !       !        )    @$        !#   (        *
        kj]/f            lj;dk'/               !(        !#      !&       !%       $        )         !        !       !        )    @!        *    *        &
                         dgsfk'/               !%        !*      !!       @!       $        )         !        !       !        )    !*        !$   (        ^
        /tgk'/           Hf]vlxofk'/           @@        !@      !^       !&       $        )         !        !       !        )    !%        @#   *        *
                             s"n               !!)       *^      (%       !)$      @$       )         ^        ^       %        )    !)(       (!   %#       $$
>f]t M kl/of]hgf /]s8{ @))&÷)*
!= k|fylds pkrf/, @= k|sf]k hf]lvd Joj:yfkg, #= vf]h tyf p2f/, $= g;{/L Joj:yfkg, %= tf/hfnL ^=;d'bfo kl/rfng,
&= n]vf Joj:yfkg




                                                                                                                   kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg
                                                                                                                   s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?
                                                                                                                                                                  11
kf]lnAofu eg]{ sfo{df hg;xeflutf

                                                                       ;xefuL ePsf lyP . o;/L ljleGg tflnd tyf cled'vLs/0fdf
                                                                       ljBfyL{x?nfO{ ;xefuL u/fpgsf] p2]Zo ljBfyL{x?n] k|sf]k
                                                                       hf]lvd Go"gLs/0f ;DaGwL 1fg ;xh ?kdf km}nfpg ;s"g
                                                                       eGg] /x]sf] 5 . k|sf]k hf]lvd Joj:yfkg ;DaGwL
                                                                       cled'vLs/0fkZrft lbk]Gb| pRr dfljsf ljBfyL{x?n] ;k{sf]
                                                                       6f]sfO{sf] hf]lvdaf6 aRg ;/;kmfO{ cleofg ;~rfng u/]sf
                                                                       lyP . o:tf tflndx? ljBfyL{ / pgLx?sf cleefjsx?aLr
                                                                       k|sf]k hf]lvd Go"gLs/s0fsf nflu clek|l] /t ug]{ cf}hf/sf]
                                                                       ?kdf sfd u/]sf] 5 . o;sf ;fy} ljBfyL{x?nfO{ cfÎgf]
                                                                       ;xkf7L tyf kl/jf/hg vf;u/L cfdfx?df k|sf]k hf]lvd
                                                                       Go"gLs/0f ;DaGwL yk 1fg / ;Lksf] ljsf; ug{ ;xof]u k'Ug]
                                                                       u/]sf] 5 .
     cfb/ ;Ddfg ug]{ kl/kf6Ln] ubf{ kl/of]hgfsf x/]s ultljlwx?df
                                                                        aS; &         ljBfyL{x? k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fdf ;xof]u
     ;d'bfosf] :jfldTj a9]sf] kfOG5 . h;n] ubf{ ;d'bfosf                              ub{5g eGg] xfdLn] cg'ej u¥of}+ .
     ;b:ox?df ckgTj, ;xeflutf / :jod ;]jf ug]{ efjgfsf]                    kl/of]hgfn] xfdL ljBfyL{n] klg k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fdf dxTjk"0f{ e"ldsf
     ljsf; ePsf] 5 .                                                        v]Ng ;S5f} eGg] s'/fdf hf]8 lbG5 eGg] xfdLn] slxNo} ;f]rsf lyPgf}+ .
                                                                                                                                          ]
                                                                            jf:tjdf xfdLn] kl/of]hgfn] ;~rfng u/]sf ljleGg tflnd, cled'vLs/0f
                                                                            tyf ;fgf lzIf0f ;qx?af6 y'k}| 1fg, ;Lk, cg'ej xfšl;n ug{ ;kmn ePsf
     ljBfnosf ultljlwx¿Dffkm{t Jojxf/df kl/jt{g                            5f}+ . o;n] xfdLnfO{ k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f ug{ ;xof]u k'¥ofPsf] 5 . xfd|f]
                                                                            1fg clej[l4sf nflu ;+/If0f lzIff, g;{/L Joj:yfkg ;DjGwL hfgsf/L,
     ljBfyL{ / lzIfs kl/jt{gsf ;Djfxs x'g eGg] kl/k|Ifdf  ]                lrqsnf, lgjGw, js[Tjsnf k|ltof]lutf h:tf sfo{qmd lgs} dxTjk"0f{ /x]sf
                                                                            5g . xfd|f] ljBfnodf k|sf]kaf6 x'g ;Sg] hf]lvd sd ug{ xfdLn] k|sf]k
     Kfl/of]hgfn] k|sf]k k"jtof/L tyf k|sf]k hf]lvd Joj:yfkgsf
                            {                                               k"jtof/L of]hgf agfPsf 5f} . h'lgP/ /]8qm; ;s{nsf] ;lqmotfaf6 :s"n
                                                                                 {                                                                  "
     ljljw ultljlwx? ;~rfng ug{ * j6f ljBfnox? Rfog                         jl/kl/sf] jftfj/0f ;kmf /fVg w]/} d4t k'usf] 5 .
                                                                                                                       ]
                                                                        >L k|zfGt 7fs'/, cWoIf, h'lgo/ /]8qm; ;s{n, lbk]Gb| pRr dflj x;'lnof
     u/]sf] 5 . :s"ndf ;~rfng x'g] sfo{qmdx?sf] nIo ljBfnosf
     lzIfs / ljBfyL{nfO{ :yfgLo ;|ft JolQmsf] ?kdf ljsl;t
                                      ]
     ug]{ /x]sf] 5 . t;y{ ljBfyL{ Pjd lzIfsx?n] k|sf]k hf]lvd         v_ ljBfnosf] lzIfsx?sf nflu k|sf]k hf]lvd
     Go"gLs/0f ;DaGwL ;Gb]zx? k|zf/0fnfO{ cfˆgf] ljBfno;Dd             Joj:yfkg tflnd
     dfq l;ldt g/fvL cGo a[xt If]qdf ;d]t lj:tf/ ug{                   :yfgLo ;|ft JolQmsf] ?kdf kl/rflnt x'g ;s"g eGgsf] nflu
                                                                                  ]
     ;Sg]5g .                                                         kl/of]hgfn] lzIfsx?nfO{ k|sf]k hf]lvd Joj:yfkg ;DalGw
                                                                       tflnd k|bfg u/]sf] lyof] . o;/L tflnd k|fKt lzIfsx?af6
     s_ h'lgo/ /]8qm; ;s{nsf] u7g                                      k|sf]k hf]lvd Joj:yfkg ;DaGwL hfgsf/L tyf 1fg
     h'lgo/ /]8qm; ;s{nsf ljBfyL{x?n] ;fyL lzIffsf] d2taf6             ljBfyL{x?;Dd / ljBfyL{x?sf] dfWodaf6 ;d'bfo:t/;Dd
     k|sf]k ;DjGwL 1fg / ;Lk km}nfpgsf] ;fy} ljBfno txdf               k'¥ofpg ;lsPsf] 5 . pQm tflndkZrft kl/of]hgf cGtu{tsf
     k|sf]k k"jtof/L of]hgfdfkm{t k|sf]ksf] hf]lvdnfO{ sd ug{
               {                                                       k|To]s ljBfnodf k|sf]k k"jtof/L of]hgf ag]sf 5g . @)^%
                                                                                                 {
     cxd e"ldsf v]nsf 5g . o:tf h'lgo/ /]8qm; ;s{n x/]s
                      ]                                                ;fn cflZjgdf uPsf] af9Ldf vf;u/L vf]h tyf p4f/
     :s"ndf u7g ul/Psf] 5 . ljBfyL{x¿4f/f cfˆgf ;fyL Pjd              sfo{df lzIfsx?n] lgjf{x u/]sf] e"ldsfnfO{ ;d'bfon] cem;Dd
     ;d'bfodf ;d]t k|sf]ksf sf/0f / c;/ / k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf    klg la;]sf 5}gg . lzIfsx?n] ;Defljt vt/f / hf]lvd
                                                                                {
     pkfox?sf af/]df r]tgf clej[l4 ug{{ ;s'g eGgsf nflu klg           36fpg] k|of;df dxTjk"0f{ e"ldsf v]nsf 5g .
                                                                                                            ]
     h'lgP/ /]8qm; ;s{nsf] u7g ul/Psf] xf] . x/]s h'lgP/ /]8qm;
     ;s{n lzIfs k|ltlglwsf ?kdf lzIfs gfos / ;xlzIfs                   o;}u/L kl/of]hgfn] k|sf]k hf]lvd Joj:yfkg ;DaGwL tLg
     gfossf] dftxtdf ;~rfng ePsf x'G5g . ;DalGwt ljBfnosf             lbg] tflndsf] ljifoj:t' agfpg ;d]t d2t u/]sf] 5 .
     lzIfs tyf kl/of]hgfsf sd{rf/Laf6 ;xhLs/0f ul/Psf                  klxn]sf tflndsf ljifoj:t' tyf tflnd ;~rfng ljlwnfO{
     cled'vLs/0f tyf tflndx?df ;s{nsf x/]s ljBfyL{x?,                  s]xL kl/dfh{g u/L ;d'bfon] k|sf]k k"jtof/L / k|sf]k hf]lvd
                                                                                                            {



12
      36gf cWoog k|ltj]bg
      k]ma|c/L, @))(
          '
Go"gLs/0f ;DaGwL hfgsf/L ;lhn} a'emg ;Sg] vfnsf]                    cf7j6f :s"ndf k|sf]k, To;sf k|sf/, sf/0f / c;/nfO{ sd
tflndsf ljifoj:t' tof/ ul/Psf] 5 . w]/} cEof;, 5nkmn                 ug{ ;lsg] yk k|of;x?sf] af/]df @ 306fsf] sIff ;~rfng
tyf cGtlqm{ofaf6 tflndnfO{ a9L k|efjsf/L agfpg] k|of;                ug]{ ul/Psf] 5 . :s"nsf lzIfsx?sf] k|ToIf ;xeflutfdf
ePsf] 5 . ;fy} a9L k|fljlws zAbfjnLx? x6fOPsf 5g .                  k|sf]k ;DaGwL xfnsf] kf7ok':tsnfO{ ;dLIff u/L @ 306fsf]
                                                                     sIffsf] nflu ljifoj:t' tof/ ul/Psf] 5 . o;df k|sf]k
u_ :s"n] ljBfyL{x?sf] nflu ;+/If0f lzIffsf] 1fg                      Joj:yfkg rqmnfO{ ljz]if nlIft ul/Psf] 5 . k|sf]k;DaGwL
;+/If0f lzIffsf] 1fgaf6 ljBfyL{nfO{ ;d'bfodf cfwfl/t                 sIffx? ;~rfng ubf{ snf, lgjGw, efif0f, v]n, rf6{ /
jftfj/0f Joj:yfkgsf nflu kxn ug{ Pjd ;f] sfo{df                     t:jL/x?sf] Jofks k|of]u ul/g] ePsfn] ljBfyL{x?nfO{
;xefuL x'g d4t ub{5 . ljBfyL{x?nfO{ k|bfg ul/Psf]                    ljifoj:t'af/] a'‰g / l;Sg yk d2t k'usf] 5 .
                                                                                                           ]
;+/If0f lzIff tflnddf vf;u/L k|fs[lts ;|ft Joj:yfkg,
                                               ]
g;{/L Joj:yfkgsf kmfO{bfx?, ;fd'bflos g;{/Lsf] dxTj                  ;du|df ;"rgfsf] cfbfg–k|bfg tyf Joj:yfkg Pjd tflnd /
h:tf ljifoj:t'x? ;dfj]z ul/Psf lyP lsgeg] log}                       lzIffaf6 k|fKt 1fg / ;Lksf] d4tn] x/]s txdf ;'/lIft
ljifoj:t'x? xfnsf] / eljiosf] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f;šu             /xgsf nflu Ifdtf clej[l4 ug{ dxTjk"0f{ ;xof]u k'usf]] 5 .
                                                                                                                      ]
;DalGwt 5g . o; tflndsf] pknlAwsf] ?kdf kl/of]hgf
cGtu{tsf ;d'bfodf af9L lgoGq0fsf nflu ul/Psf] g;{/L                  $=$ k|fyldstf $M hf]lvdsf cfwf/e"t
:yfkgf Pjd j[If/f]k0f sfo{qmdsf a]nf g;{/Ln] v]Ng ;Sg]              sf/stTj Go"gLs/0f ug]]{
e"ldsfsf] af/]df cfTd;ft ug{ ljBfyL{x? ;Ifd ePsf lyP
. nlntk'/df ljBfyL{x?n] g;{/L Joj:yfkgsf] a]nfdf j[If/f]k0f          s_ jfof]–OlGhlgol/· sfo{4f/f ;fgf] txsf
ug]{ tyf lj;gk'/df kf]nLAofu eg]{ sfddf Jofks ;xeflutf               Go"gLs/0fsf lqmofsnfkx?
/x]sf] lyof] . o:tf lsl;dsf sfdx?df ljBfyL{x?sf] rf;f]nfO{           kl/of]hgfn] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf] nflu ljleGg :yfgLo
x]bf{ ljBfyL{x? klg k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf sfddf PslrQ            ;|ft, ;fdu|L, ;Lk, k|ljlw / tf}/tl/sfx? cjnDag u/]sf] 5
                                                                        ]
eP/ nfu]sf 5g eGg] k'i6L x'G5 .                                     . kl/of]hgfsf] k|fyldstf eg]sf] ;d'bfon] ;lhn} ckgfpg]
                                                                     ;fgf] nfutdf ;DkGg ug{ ;lsg] / :yfgLo ;Lk / cg'ejn]
                                                                     Eofpg ;Sg] k|ljlw leqofpg' /x]sf] 5 . kl/of]hgfn] d'VotM
                                                                     jfof]–OlGhlgol/¨sf sfdx? ;DkGg u/]sf] ePklg s]xL dfqfdf
                                                                     :k/h:tf ;+/rgfut OlGhlgol/¨ sfo{x? ;d]t ;DkGg ul/Psf]
                                                                     5 . jfof]–OlGhlgol/¨ k|ljlw cGtu{t sd nfutdf g} ug{
                                                                     ;lsg] afš;sf] sfd ug],{ af]/fdf afn'jf eg]{ / vf]nf lsgf/df
                                                                     j[If/f]k0f ug]{ sfd kb{5g . xfn;Dd gbLlsgf/sf a9L
                                                                     hf]lvd If]qdf sl/a !#(* dL6/ nfdf] jfof]–OlGhlgol/¨sf]
                                                                     sfd ;DkGg e};s]sf] 5 . o:tf] jfof]–OlGhlgol/¨ sfo{sf]
                                                                     lbuf]kgsf nflu tyf gbL lsgf/sf] v]tLof]Uo hldgsf]
                                                                     ;+/If0fsf nflu sl/a @&,#)) ju{ dL6/ If]qdf ljleGg
                                                                     hftsf $#,))) lj?jf nufOPsf] 5 -x]gf]; tflnsf ^_
                                                                                                                 {

               ljBfyL{sf] nflu k|sf]k k"j{tof/L ;DaGwL cled'vLs/0f   o:tf Go"gLs/0fsf sfo{x?n] gbL lsgf/sf v]tLof]Uo hldg,
3_ ljBfondf k|sf]k k"jtof/L ;DjGwL
                      {                                              j:tL tyf :yfgLo k"jf{wf/sf] ;+/If0fdf lgs} ;xof]u k'usf]
                                                                                                                            ]
cled'vLs/0f cleofg                                                   5 . nlntk'/df #)) dL6/ nfdf] jfof]–OlGhlgol/¨ sfo{jf6
ljBfyL{x? dfem k|sf]k k"jtof/L ;DaGwL r]tgf clej[l4
                         {                                           gf} 3/kl/jf/n] sl/j !% ljufxf hldg arfpg ;Ifd ePsf
cleofgx?n] pgLx?df ePsf] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f                     5g . o;}u/L df]xgk'/df o:t} k|ljlwdfkm{t @) ljufxf hldg
;DaGwL ljBdfg 1fgnfO{ a9fpg lgs} g} d2t u/]sf] 5 .                   gbL s6fgjf6 ar]sf] 5 .



                                                                                            kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg
                                                                                            s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?
                                                                                                                                        13
jfof]–OlGhgLol/¨sf] dxTjaf6 :yfgLo afl;Gbfx?nfO{ cfkmgf]                   aS; * v]tL / v]tLof]Uo hdLg arfpg ul/Psf] ;+/If0f
     ;'/Iff / v]tLof]Uo hldgsf] arfj6sf] nflu cfTdan a9]sf]                            sfo{af6 xfdL v';L 5f} .
                                                                                   ut jif{;Dd af9L k:g] 8/n] /fd|f;šu gkfs]sf] wfgafnL leqofpg xfdL jfWo
                                                                                                                   ]
     5 . ;'?df ;d'bfox?nfO{ of] k|ljlwaf/]df vf;} rfv /                            lyof} lsgeg] af9Ln] s'g} klg a]nf afnL gi6 ug{ ;Sg] vt/f lyof] . o;/L
     ljZjf; lyPg t/ pgLx?nfO{ wgu9Lsf] klZrddf kg]{                                /fd|f;šu afnL gkfSb} yGSofpg' kbf{ pAhgL /fd|f] x'bgYof] . ha gbL lsgf/sf]
                                                                                        ]                                             š" }
                                                                                   ;+/If0fsf] sfd ul/of] To;kl5 xfdLnfO{ afnL l5§} leqofpg' kg]{ h?/L k/]g .
     >Lnªsf ufpšdf cWoog e|d0fdf nluPkl5 eg] pgLx?n]                              o:tf ;+/If0f sfo{n] ca af9Lsf] hf]lvd w]/} 36]sf] 5 . o:tf k|ljlwx? cem w]/}
     o; k|ljlwsf ;jn kIf / ;kmn k|of;x?sf] af/]df hfGg]                            If]qdf k'¥ofP/ v]tL / v]tLof]Uo hldgsf] ;+/If0f ug]{ xfd|f] rfxgf 5 .
     df}sf kfP / o;af6 pgLx?df cfTdjn klg a9of] .                                >L k|]d axfb'/ rf}w/L, ;+of]hs, k|sf]k k"j{tof/L ;ldlt, nlntk'/

     >Lnªsf ufpšsf] e|d0fkl5 of] k|ljlwsf] k|of]u u/L v]tLof]Uo
     hldgsf] ;fy} ;d'bfonfO{ klg arfpg ;lsG5 eGg]af/]df
     :yfgLo afl;GbfnfO{ dfu{bz{g k|fKt ePsf] 5 .                                ;d'bfon] o; k|ljlwsf] dxÎjaf6 df]xgf gbLnfO{ csf]{ efult/
                                                                                kmsf{pg ;kmn ePsf 5g . la;gk'/ ;d'bfodf sfe|,] afšs]
     jfof]–OlGhlgol/¨ k|ljlw÷k4ltnfO{ l5d]sL ufpšx?df klg                       / alb{ofaf6 ;f] ;d'bfon] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fdf u/]sf
     cg';/0f ul/Psf] 5 . v]tLof]Uo hldg arfpg / gbLt6Lo                         kxnx?, sf7] :k/sf] k|efjsfl/tf / :yfgLo ;|ftx?sf]  ]
     hUuf s6fgaf6 hf]ufpg o; k|ljlwsf] k|efjsfl/tf b]vkl5
                                                       ]                        kl/rfngaf6 s;/L sd vr{ nfUg] jfof]–OlGhlgol/¨ sfo{
     nlntk'/ / df]xgk'/ ;d'bfon] o; k4ltsf] cg';/0faf6 !%)                      ug{ ;lsG5 eGg] af/]df hfGg a'emg cWoog e|d0fdf ;d]t
     dL6/ gbL lsgf/f arfpg ;Ifd ePsf 5g . la;gk'/                              cfPsf lyP .

                                                                                jfof]–OlGhlgol/¨sf] o; k|ljlwaf6 hf]lug ;kmn ePsf]
                                                                                hUufdf xfn ls;fgx?n] j]df};dL t/sf/L v]tL, v/j'hf,
                                                                                abfd cflb nufP/ cfkmgf] j}slNks cfDbfgLnfO{ klg a9fpg
                                                                                z'? u/]sf 5g .



                                                                                jS; (          xfdLnfO{ af“;sf] sfdsf] k|efjsfl/tfsf] af/]df
                                                                                               s'g} zªsf 5}g .
                                                                                 jf9L Go"gLs/0fsf] nflu kl/of]hgfn] cufl8 ;f/]sf] afš;sf] k|ljlw af/]df ;'?sf
                                                                                 lbgdf xfdLnfO{ w]/} zªsf lyof] . kl/of]hgfsf sd{rf/L;šusf] 5nkmndf klg
                                                                                 xfdLn] afš;sf] ;§f tf/hfnLsf] 7f]Ss/ jgfpg w]/} k6s cg'/f]w u/]sf lyof}+ .
                                                                                 xfd|f] ufpšdf Pp6f pvfg k|rlnt 5 æcfšwLsf] cufl8 kªvfsf] s] sfdÆ xfdLnfO{
                                                                                 afš;sf] k|ljlwsf] af/]df s'/f p7]kl5 o:t} pvfgsf] ;Demgf eof] . t/ jf:tjdf
                                                                                 ha xfdLn] afš;sf] 7f]Ss/ jf6 klg gbL lsgf/fsf] hUuf arfpg ;lsG5 eGf]/
                                                                                 cfkm}n] b]vkl5 crDd k¥of}+ . clxn] xfdLx? lhNnf e"–;+/If0f sfof{nosf]
                                                                                             ]
                                                                                 ;xof]udf yk afš;sf] 7Ss/x? dflyNnf] efudf agfpg z'? u/]sf 5f} . ca
                                                                                 xfdLx? cGo lgsfox?;šu klg jfof]–OlGhlgol/¨sf] k|ljlwnfO{ a9fjf lbg
                                                                                 o:t} vfn] ;xof]usf] nflu cg'/f]w ug]{ ;f]r /fv]sf 5f} . lsgeg] of] k|ljlw xfd|f]
                                                                                 kx'rleq / yf]/} k};fn] klg Eofpg] vfnsf] 5 . jfof]–OlGhlgol/¨ sfo{sf]
                                                                                    š
                                                                                 k|efjsfl/tf b]v/ xfn Uoflag tf/ ;DalGw sfo{df xfdLnfO{ Tolt rf;f] 5}g .
                                                                                                   ]
                                                                                  >L dfof/fd rf}w/L, ;+of]hs, k|sf]k k"j{tof/L ;ldlt, df]xgk'/, x;f}lgog—$
                          ;d'bfoåf/f Joj:yfkg ul/Psf] h}ljs k|ljlw sfo{
     tflnsf ^ Go"gLs/0fsf] sfo{, ;fd'bflos g;{/L / j[If/f]k0fsf] cj:yf
      Ufflj;       ;d'bfo       afof]–OlGhlgol/¨-dL6/_       g;{/L -ju{ dL6/_         a]gf{ ;+Vof           j[If/f]k0f-ju{dL6/_
      Kf"mnjf/L   nlntk'/                  #))                       @%)               !))))                        *)))
      x;'lnof     lzj/tgk'/                !))                       !))               ^)))                         @)))
                  dxgk'/                   #))                       !))               ^)))                         #)))
      Kfj]/f      dgsfk'/                  @*)                       !))               $)))                         @*))
                  lj;gk'/                  !%)                       !%)               %)))                         !%))
      /tgk'/      Hff]vlxofk'/             @^*                       @&%               !@)))                        !))))
                  s"n                      !#(*                      (&%               $#)))                        @&#))




14
      36gf cWoog k|ltj]bg
      k]ma|c/L, @))(
          '
;d'bfoåf/f Joj:yfkg ul/g] 8'ªufsf] tof/L x'šb}

                                                                         !% 3/ kl/jf/ & lbg;Dd lj:yflkt ePsf] a]nf df]xgk'/
                                                                         ;d'bfonfO{ ;'/lIft cf>o:ynsf] dxTjsf] af/]df cg'el" t
                                                                         ePsf] lyof] .

                                                                         3_ ;'/lIft af6f]sf] lgdf{0f
                                                                         d'Vo vt/fsf] ;fdgf ug'{ cufl8 ;'/lIft :yfg;Dd k'Ug
                                                                         ;'/lIft af6f]sf] dxTjk"0f{ e"ldsf x'g] ub{5 . o:tf af6fx?sf]
                                                                         lgdf{0fdf kl/of]hgfn] ;d'bfonfO{ ;xhLs/0f u/]sf] 5 .
                                                                         sfdsf] nflu Hofnf sfo{qmd cGtu{t xfn;Dd $=@ ls=dL=
                                                                         af6f] -!=& ls=dL nlntk'/ / !=% ls=dL hf]lvofk'/_ lgdf{0f
                                                                         ul/;lsPsf] 5 . laut %) jif{sf] af9Lsf] prfO{nfO{ ;dLIff
v_ k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fdf ;d'bfo4f/f                                  u/L o:tf af6fx?sf] prfO{ sfod ul/Psf] 5 . lzj/tgk'/
Jojl:yt 8'ªufsf] k|of]u
                                                                        ;d'bfon] ef/tLo e"–efuaf6 au]/ cfpg] kfgLnfO{ ;d]t
af9Lsf] ;dodf ;d'bfo4f/f Joj:yfkg ul/Psf] 8'ªufn]                       /f]syfd ug]{ lx;fjn] cUnf] af6f] agfPsf 5g .
;d'bfosf dflg;x?sf] hLjgnfO{ ;'/lIft ug{ w]/} d2t k'usf]     ]
5 . kl/of]hgfsf] ;fgf] nfut / ;d'bfosf] k|ToIf of]ubfgdf
^ j6f ;d'bfon] o:tf 8'ªuf ;~rfng u/]sf 5g . gbL
                           
tg]h:tf ;fdfGo sfo{df dfq k|of]u geP/ o:tf 8'ªufx?
     {                                                 
af9Lsf] ;dodf ;'/lIft :yfgdf k'Ug ;d]t nfebfos ePsf
5g . o;af6 afnaflnsf, j[4, ;'Ts]/L, ule{0fL / :tgkfg
u/fpg] dlxnfx?nfO{ yk ;'/Iffsf] cg"el" t x'gsf ;fy} ;d'bfosf]
                                            '
dxTjk"0f{ ;fdfgx? klg ;'/lIft ePsf] 5 . lzj/tgk'/
;d'bfosf] ljrf/df o:tf] 8'¨fsf] Joj:yf gePsf] eP v'Nnf                   ;'/lIft af6f]sf] k"j{cEof; sfo{df hg;xeflutf
ufpšsf] !)÷!@ hgf JolQmnfO{ af9Lsf] ;dodf arfpg
;lsg] s'g} cfwf/ g} x'g] lyPg . o:tf] 8'ªufsf] ;xof]u
                                                                        aS; !) ;'/lIft j;f]jf;sf lglDt a;fO;/fO{ ug]{ xfd|f] ;f]rdf
                                                                                sdL cfPsf] 5 .
kfpg'kj{ lzj/tgk'/ ;d'bfon] j:t' efpnfO{ vfgf lbg]
       "                                                                  aif}l{ kR5] cfpg] af9Lsf] sf/0faf6 cfqmfGt eP/ xfdLn] x;'lnof–# sf] sdnkf]v/Lsf]
sf7sf] efš8f]nfO{ 8'¨fsf] ?kdf k|of]u ug]{ ub{y] h'g s'gklg}              klZrddf kg]{ vfnL efudf ;a} ufpš g} a;fO;/fO{ ug]{ ;f]rdf lyof}+ . o;sf] nflu
;do klN6g ;SbYof] / w]/} 3ghgsf] Iflt x'g ;SYof] .                        uflj;sf s]xL kbflwsf/Lx?;šu klg xfd|f] 5nkmn rn]sf] lyof] . hj kl/of]hgf
                                                                          xfd|f] ufpšdf z'? eof], xfdLn] s;/L a9L 8'afg x'G5 / s] u/]sf] v08df af9Laf6
af9Laf6 5f]6sL kflnofsf] cfˆgf] 8'ªuf 8'akl5 ljzgk'/
                                              ]                          aRg ;lsG5 eGg] af/]df yfxf kfof}+ . xfdLn] ;'/lIft cf>o:yn / ;'/lIft af6f]sf]
                                                                                                                         '
;d'bfon] pQm ;d'bfonfO{ ;'/lIft :yfgtkm{ k'¥ofpg cfˆgf]                   dxTjsf] af/]df a'‰of}+ . ;fgf, :yfgLo 1fg ;Lk k|of]u u/]/ x'g] k|ljlwsf] ;xfotfaf6
                                                                          af9Laf6 aRg ;lsG5 eGg] s'/fdf clxn] xfdLdf cfTdljZjf; a9]sf] 5 . To;sf/0fn]
8'ªufsf] ;xfotfaf6 d2t u/]sf] lyof] . nlntk'/ / la;gk'/
                                                                         xfdLn] k"/} ufpš a;fO;/fO{ ug{] k'/fgf] ;f]rdf kl/jt{g u/]sf 5f}+ . ca :yfoL 3/
;d'bfosf] egfOdf pgLx?n] s]xL k|x/Lx?nfO{ ;d]t ;'/lIft                    agfP/ oxL ufpšdf a:g ;lsG5 eGg] cfTdan a9]/ cfPsf] 5 .
                                                                            >LdtL h'dfgL b]jL rf}w/L, dnefG;f, lzj/tgk'/, x;'lnof—%
7fpšdf n}hfg d2t u/]sf lyP .

u_ af9Lsf] ;dodf ;fd'bflos cf>o:yn Pp6f                                  ª_ cUnf gNsfx?sf] lgdf{0f
lzlj/sf] ?kdf k|of]u                                                     af9L / 8'jfgsf] ;dodf ;'/lIft kfgL kfpg / kfgLhGo
af9L / 8'jfgsf] ;dodf 8/ qf; sd ug{ ;fd'bflos                            ;?jf /f]ux?sf] k|sf]k sd ug{ o:tf cUnf gNsf cToGt}
cf>o:ynsf] dxÎjk"0f{ e"ldsf x'G5 . To;}n] df]xgk'/ /                     nfebfos x'Gf] ub{5 . kl/of]hgfsf] ;xof]udf % j6f ;d'bfodf
lzj/tgk'/ ;d'bfon] ;fd'bflos cf>o:yn lgdf{0f u/]sf                       o:tf wf/fx? agfOPsf] 5 . @)^% ;fn cflZjgsf] af9Laf6
5g . yk ;'/Iffsf] b[li6sf]0faf6 o:tf cf>o:ynx? ;'/lIft                  nlntk'/ / df]xgk'/ ;d'bfo k"/} 8'afgdf k/]sf] lyof] t/ o:tf
af6f]sf] d2taf6 ;d'bfo;šu hf]l8Psf 5g . ut jif{ af9Laf6                 cUnf gNsfsf] lgdf{0f ul/Psf]n] af9L / 8'afgsf] ;dodf klg



                                                                                                               kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg
                                                                                                               s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?
                                                                                                                                                               15
cUnf] u/L agfOPsf] gNsf

                                                                 -$() o'/f]_ k|bfg u/]sf] 5 . o;}u/L ;f]xL sfdsf] nflu
                                                                 lhNnf e"–;+/If0f sfof{non] ?= &),))) -^*^ o'/f]_ ;xof]u
                                                                 u/]sf] 5 . o; sfof{noaf6 j[Iff/f]k0fsf] nflu a]gf{ klg
                                                                 ;xof]u ePsf] 5 . jfof]–OlGhlgol/¨sf] k4ltnfO{ kl/of]hgf
                                                                 ;d'bfosf jfl;Gbfn] cfTd;ft u/sf 5g . lhNnf e"–;+/If0f
                                                                 sfof{non] tflndsf ;xefuLx?nfO{ ;f] ;d'bfoaf6
                                                                 k|ljlwsf]af/]df a'‰g ;d]t k7fpg] u/]sf] 5 .

                                                                  aS; !! xfdLn] :yfgLo 1fg / k4ltnfO{ ;Ddfg ug'kb{5 .
                                                                                                               {
                                                                  d]/f] ljrf/df :yfgLo k|ljlw 1fg / ;Lkdf cfwfl/t sd nfut / afš; :yfgLo 7fpšdf
                                                                  k|ofKt kfpg] ePsf]n] klg jfof]–OlGhlgol/¨sf] k|efjsfl/tfsf] af/]df ;d'bfonfO{
                                                                  s]xL klg zªsf 5}g . ;d'bfosf] o; k|ljlwk|ltsf] rfv b]v/ xfdLn] kl/of]hgf
                                                                                                                              ]
                                                                  cGt{utsf ;d'bfox?nfO{ o:t} k|ljlw cGo :yfgdf klg cg';/0f ug{ yk
                                                                  ?= &),))) lbg ah]6df 5'§fPsf 5f}+ . kl/of]hgf If]qdf o; k|ljlwsf] ;kmntfn] ubf{
                                                                  xfdLnfO{ oxL k|ljlw cGo uflj;x?df n}hfg xf};nf k|bfg u/]sf] 5 . jf:tjdf
     :yfgLojf;LnfO{ ;'/lIft kfgL kfpg ufx|f] ePg . Tolta]nf       :yfgLo 1fg / k4ltdf cfwfl/t gofš k|ljlw n}hfg ;s]sf] v08df ;d'bfon]
     ;a} JolQmut gNsfx? Aff9Lsf] 8'jfgdf k/]sf lyP . Tolta]nf     To;nfO{ Jofks ?kdf cg';/0f ub{5g .
                                                                  >L gef]gf/fo0f ld>, k|d'v, lhNnf e"–;+/If0f sfof{no
     Pp6} ePklg cUnf] gNsf ;d'bfodf x'gkbf]{ /x]5 eGg] af/]df
                                         '
     / o;sf] dxTjsf] ljifodf ;d'bfon] /fd|/L a'em]sf lyP .
     ;d'bfox?n] o:tf yk gNsfx? Afgfpg ;xof]usf nflu              v_ 5nkmn cGtlqm{of, ;"rgfsf] cfbfg–k|bfg tyf
     uflj; / cGo lgsfox?nfO{ cg'/f]w ug{ z'? u/]sf 5g .         ;dGjodf ;xof]u
                                                                 kl/of]hgfn] 5nkmn, cGtlqm{of, ;"rgfsf] cfbfg–k|bfg tyf
     lgisif{df, ;fgf :t/sf Go"gLs/0f sfo{, ;d'bfodf cfwfl/t      ;dGjosf] nflu x/;Dej k|of;x? hf/L /fv]sf] 5 . o;sf]
     8'ªuf Joj:yfkg, ;'/lIft cf>o:yn tyf af6f] lgdf{0f / cUnf
                                                                kmn:j?k s]o/ g]kfn;šu ldn]/ d;L{ sf]/n] ;+oQm ?kdf
                                                                                                                '
     gNsfsf] d2taf6 ;d'bfosf] hf]lvd a9fpg e"ldsf v]Ng]          of]hgf ;+rfng ;ldlt agfPsf] 5 . ;f] ;ldltdf g]kfn
     cGtlg{lxt sf/s tTjx?nfO{ sd ug{ lgs} d2t k'usf] 5 .
                                                      ]          /]8qm; ;f];fO6L ;+of]hs /xg] u/L lhlj;, hn pTkGg k|sf]k
                                                                 lgoGq0f l8lehg sfof{no, a];, ;fdflhs ljsf;sf] nflu
     $=% k|fyldstf %M ;a} txdf k|sf]ksf]                         ;r]t ;dfh, g]kfn kqsf/ dxf;+3 nufotsf lgsfox?
     k|efjsf/L /f]syfdsf nflu ;zQm k"jtof/L
                                         {                       ;b:osf] ?kdf /x]sf 5g . o; ;ldltsf] ;xof]uaf6 k|fljlws
                                                                 ;xof]u, ;|ft / cg'ejsf] cfbfgk|bfg / tTsfn} s]xL ug{
                                                                      ]       ]
     s_ :yfgLo k|sf]k Joj:yfkgsf] nflu gLlt,                     k/]df /fd|f] jftfj/0f agfpg yk d2t k'usf] 5 . :yfgLo
                                                                                                         ]
     k|fljlws tyf ;+:yfut Ifdtfsf] ;jnLs/0f                      ;fem]bf/ / ejg lgdf{0f ljefu;šusf] ;xsfo{df d;L{ sf]/
     :yfgLo, If]qLo tyf /fli6«o:t/df ljleGg tflnd, uf]i7L,       g]kfn / s]o/ g]kfnn] ;+oQm ?kdf e"sDk lbj; dgfPsf
                                                                                           '
     sfo{zfnf a}7sx?df pkl:yt eP/ kl/of]hgfn] :yfgLo             lyP . ;"rgf ;fdfu|L agfpg] sfddf ;d]t d;L{ sf]/ / s]o/
     k|sf]k Joj:yfkgsf] nflu gLlt, k|fljlws tyf ;+:yfut          g]kfnaLr k|ToIf ;Djfb / cGt{lqmof ePsf] lyof] . vf]h tyf
     IfdtfnfO{ dha't ug{ d2t k'¥ofPsf] 5 . ;d'bfosf              p4f/ tflndsf] bf}/fg ;}lgs tyf k|x/L k|zf;g;+u k|ToIf
     dflg;x?aLr cg'ejsf] cfbfg–k|bfgx?af6 klg y'k}| s'/fx?       ;dGjo ul/Psf] 5 . pgLx?sf] cg'ej tyf l;sfOx?n]
     l;Sg] jftfj/0f ldn]sf] 5 . :yfgLo txsf o:tf tflnd,          tflndnfO{ k|efjsf/L agfpg d2t ldn]sf] lyof] . 8sdL{
     uf]i7Lx?n] afxo ;|ftsf] kl/rfng / Joj:yfkg ug{ tyf
                           ]                                     tflnd ;+rfng ubf{ klg a]nfotL ;xof]u lgof]usf] ;fd'bflos
     kl/of]hgfsf ;kmntd cEof;x?nfO{ lbuf] ?kdf lg/Gt/tf         ;xof]u sfo{qmd;šu k|ToIf ;dGjo ul/Psf] lyof] .
     lbg yk d2t k'usf] 5 . jfof]–OlGhlgol/¨sf] ;kmntd
                         ]
     k|of;af6 pTk|l] /t eP/ lhNnf hn pTkGg sfof{non] nlntk'/     k"j;rgf k|0ffnLsf /fd|f cEof;x? tyf To;sf kmfObfx?sf
                                                                    { "
     / lj;gk'/ ;d'bfodf af";sf 7f]Ss/x? agfpg ?= %),)))          af/]df Kfl/of]hgf cGtu{tsf jf jflx/sf cGo ;d'bfonfO{



16
      36gf cWoog k|ltj]bg
      k]ma|c/L, @))(
          '
lhNnf:t/Lo ;/f]sf/fnf;+usf] a}7s
                                                               ug{, k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f ug{ tyf k|sf]ksf a]nfdf plrt
                                                               /fxt / ;xof]u ug{ cem yk an k|bfg u/]sf] 5 .
                                                                aS; !@ k"j{;"rgf k|0ffnLsf] lg/Gt/tfsf] ;'lglZrttfsf
                                                                       nflu ;+:yfut ;+/rgfsf] dxTj
                                                                of] kl/of]hgf ;dflKt x'g' cl3 g} xfdLn] :yfgLo txdf k"j;rgf k|0ffnLsf
                                                                                                                       { "
                                                                /fd|f cEof;x?nfO{ l5d]sL ufpšdf klg cg';/0f ug{sf] nflu e/kbf]{ ;+:yfut
                                                                                                         '
                                                                ;+/rgf agfpg' cfjZos 5 . sf]if v8f u/]/ / pko'Qm ;+:yfut ;+/rgfdfkm{t
                                                                klg k"j;rgf k|0ffnLsf /fd|f cEof;x?nfO{ lg/Gt/tf lbg ;lsG5 . lsgeg]
                                                                        { "
                                                                To:tf /fd|f cEof;x?af6 dfq gbL lsgf/df a:g] JolQm / ltgsf] ;DklQ
                                                                arfpg ;lsG5 . k"/} gbL lsgf/df jfof]–OlGhlgol/¨ ug{ ;Dej klg 5}g .
                                                                t;y{ k"j;rgf k|0ffnLsf] :yfkgf ug'{ cfjZos 5 .
                                                                          { "
                                                                    >L nf]sgfy /]UdL, lhNnf k|fljlws sfof{no, s}nfnL
hfgsf/L u/fpg jiff{ tyf af9L;DaGwL ;"rgfx? Hfn
tyf df};d lj1fg ljefu;šusf] ;dGjodf :yfgLo PkmPd
                                                               u_ k|sf]k k"jtof/Lsf cEof;x?sf] lgoldt k|j4{g ug{]
                                                                            {
/]l8of]dfkm{t k|;f/0f ug]{ ul/Psf] 5 . k"j;rgf k|0ffnLsf
                                           { "
                                                               kl/of]hgfåf/f ;d'bfonfO{ pgLx?sf] Ifdtf a9fpg k|sf]k
nflu ;d'bfon] ckgfpšb} cfPsf] /fd|f cEof;x?af6 l;Sg
                                                               k"jtof/Lsf cEof;x?sf] lgoldt k|of]u ug]{ s'/fdf ;xof]u
                                                                  {
k|flS6sn PS;g, 8]lg; /]8qm; / s]o/ g]kfnn] kl/of]hgf
                                                               ul//x]sf 5g . j}slNks sf]ifsf] Joj:yf u/]/ af9Laf6
If]qdf cWoog e|d0f klg ul/;s]sf] 5 . e|d0fsf] a]nf
                                                               k|efljt ;d'bfosf] nflu cfkTfsfnLg / k'gl{ gdf{0f;šu
;d'bfoaf6 s;/L sd nfutsf k|ljlwaf6 klg pj{/
                                                               ;DalGwt ;xof]u k|bfg ul/Psf] 5 . @)^% ;fn cflZjgdf
hldg, 3/kl/jf/, ufpš arfpg ;lsG5 eGg]af/]df k|ToIf
                                                               cfPsf] ljgf;sf/L af9Ln] Jofks ?kdf Iflt ug'sf] ;fy}
                                                                                                                {
hfgsf/L k|fKt ePsf] lyof] . ;fy}, tflndx?, k"jtof/L {
                                                               cGgkft / v]taf/Ldf 5g]{ lap;d]t aufP/ gi6 u/]kl5
ultljlwx?, ;'/lIft :yfg;Dd k'Ug] of]hgf, k"j{;"rgf
                                                               kl/of]hgfn] o:tf] j}slNks sf]ifsf] cjwf/0ff cufl8 NofPsf]
k| 0 ffnLsf cEof;x?n] s;/L hLjg arfpg /
                                                               lyof] . of] Joj:yfaf6 vf;u/L sd cfo ePsf
hLljsf]kfh{gdf ;'wf/ Nofpg k|efjsf/L e"ldsf v]Nb5g
                                                               3/kl/jf/nfO{ af9Lsf] c;/ sd ug{ klg lgs} g} /fxt
eGg] af/]df cjnf]sg e|d0fsf cj;/df ;d'bfon] 6f]nLnfO{
                                                               k'usf] 5 .
                                                                    ]
hfgsf/L u/fPsf lyP . dfgjLo ;xof]u ;dGjo ug]{
/fi6«;ª3Lo lgof]un] klg ;d'bfodf cfwfl/t k"j{tof/L
                                                               o;/L :yfgLo ?kdf k|sf]k Joj:yfkgsf] nflu gLlt,
lqmofsnfkx? / k"j;rgf k|0ffnLx?sf] af/]df Jofks
                        { "
                                                               k|fljlws tyf ;+:yfut IfdtfnfO{ dha't agfO{ 5nkmn,
k|rf/k|;f/ ug{ ;lsg] s'/f pNn]v u/]sf] 5 .
                                                               cGtlqm{of, hfgsf/L cfbfg–k|bfg tyf ;xsfo{ / k|sf]k
                                                               k"jtof/Lsf cEof;x?sf] lgoldt k|of]uaf6 kl/of]hgfn]
                                                                   {
o; k|sf/sf ;~hfn, ;dGjo / ;xsfo{n] kl/of]hgf If]qsf
                                                               k|sf]k k"j{tof/L / k|efjsf/L cGtlq{mofdf /fd|f] of]ubfg
;d'bfonfO{ k|efjsf/L 9ªuaf6 k"j;rgf k|0ffnLsf] k|of]u
                                { "
                                                               ug{ ;Ifd ePsf] b]lvG5 .




                                                                                                 kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg
                                                                                                 s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?
                                                                                                                                             17
%= xo"uf] sfo{of]hgfsf] /0fgLlts nIo k|fKt
   ug{ kl/of]hgfn] k'¥ofPsf] of]ubfg
      %=! /0fgLlts of]hgf !M lbuf] ljsf; gLlt                        k|sf]k Joj:yfkg ;ldltx? / h'glo/ /]8qm; ;s{nsf] Ifdtf
      tyf of]hgfdf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fnfO{                       a9fpg klg yk d2t k'usf] 5 . jfof]–OlGHflgol/¨ k|ljlwsf
                                                                                            ]
      PsLs[t ug]{ .                                                  ;fgf :t/sf Go"gLs/0fsf sfo{, g;{/L Joj:yfkgsf
                                                                     ultljlwx?af6 jftfj/0fLo tyf k|fs[lts ;|ft Joj:yfkg ug{
                                                                                                             ]
      ;d'bfodf cfwfl/t ;+:yfx?nfO{ k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf         tyf e"–pkof]u of]hgf agfpg k|ToIf ;xof]u ldn]sf] 5 .
      ultljlwx? ;~rfng ug{ ;jn / ;Ifd agfpg], 1fgsf]
      Joj:yfkg;DaGwL k|0ffnLsf] ljsf; ug]{ tyf ljQLo kf/blz{tf       ;fd'bflos 8'ªuf , ;'/lIft 3/ tyf ;'/lIft af6f]sf] Joj:yfaf6
                                                                                   
      sfod ug]{ sfo{x? Pjd ;+:yfut ?kdf ;'zf;g sfod                 ;d'bfosf] k|sf]k;šu n8g ;Sg] Ifdtfsf] ljsf; ePsf] 5 .
      ug{h:tf s'/fx? kl/of]hgfsf d'Vo ;/f]sf/sf ljifox? x'g
         ]                                                           oL ;Dk"0f{ ultljlwx?n] xo"uf] sfo{of]hgfsf] bf];f| ] nIonfO{
      . ;d'bfo:t/df agfOPsf k|sf]k k"jtof/L of]hgfnfO{ uflj;
                                          {                          k|ToIf ?kdf of]ubfg k'¥ofPsf] 5 .
      / lhlj;sf sfo{qmdx?df ;dGjo ul/g] ePsf]n] ;fd'bflos
      of]hgf sfof{Gjog ug{ cfjZos cfly{s ;|ftsf] Joj:yf ug{
                                                  ]                  %=# /0fgLlts nIo #M k|efljt ;d'bfosf]
      ufx|f] x'g] 5}g . o;/L :yfgLo txsf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf   ;xof]usf] nflu cfktsfnLg k"jtof/L, p4f/,
                                                                                                    {
      kxnx? /fli6«o :t/df lbuf] ljsf; gLlt tyf of]hgf;šu             /fxt tyf k'g:yf{kgfsf] k|Tofe"lt lbg hf]lvd
      PsLs[t x'g] cj:yf 5 . o;af6 sfo{of]hgfsf] /0fgLlts             Go"gLs/0fsf cEof;x?nfO{ cfTd;ft ug]{ .
      nIo ! nfO{ of]ubfg ug{ kl/of]hgf ;kmn ePsf] 5 .
                                                                     kl/of]hgfn] gLlt, k|fljlws tyf ;+:yfut Ifdtf tyf :yfgLo
      %=@ /0fgLlts nIo @ M k|sf]ksf] ;fdgf ug]{ Ifdtf                k|sf]k Joj:yfkg ug{ /fli6«o :t/sf tflnd, uf]i7L tyf
      clej[l4sf] nflu /fli6«o tyf ;fd'bflos tx;Dd                    ;]ldgf/x?sf] d4taf6 1fg tyf cg'ejsf] cfbfg–k|bfgdfkm{t
      ;+:yfut ;+/rgfdf ;3fp k'¥ofpg] .                               ;xof]u u/]sf] 5 . :yfgLo txdf ul/Psf o:tf lsl;dsf
                                                                     5nkmn / ;dGjon] kl/of]hgfaf6 ;~rflnt ultljlwx?sf]
      Kfl/of]hgf If]qsf ;d'bfosf] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?    lgoldt sfof{Gjogsf] nflu :yfgLo:t/df jfxo ;|ft h'6fpg]
      ;DaGwL xfnsf] Ifdtf tyf 1fgnfO{ ;dLIff ub}{ cem k|efjsf/L      / kl/rfng ug{ ;xof]uL ePsf] 5 . cGtlqm{of a}7s cfof]hgf
      ?kdf 1fgsf] Joj:yfkg ug{ Ifdtf clej[l4 ug]{ sfddf              ug],{ ;"rgfsf] cfbfg–k|bfg tyf ;dGjo ug{ ;xhLs/0f ug]{
      hf]8 lbOPsf]] 5 . ;d'bfodf hf]lvd kQf nufpg, hf]lvdsf]         h:tf ultljlwx?af6 ;d'bfonfO{ k|fljlws ;xof]u ug{,
      ;dLIff ug{, vt/fsf] cg'udg ug{ / k"j;rgf k|0ffnLsf
                                                    { "              ;|ftsf] k|efjsf/L 9ªuaf6 ;|ftsf] afš8kmfš8 ug{ / ug'kg]{
                                                                        ]                              ]                          {
      /fd|f cEof;x?nfO{ k|rf/ k|;f/ ug{ ;d'bfosf] 1fg / Ifdtf        sfo{ tTsfn} sfof{Gjog ug{ yk d2t k'Ug] u/]sf] 5 .
      b'a} a9fpg kl/of]hgfn] ;xof]u hf/L /fv]sf] 5 . ;"rgf           ;~hfn, ;dGjo / ;xsfo{af6 kl/of]hgf If]qsf ;d'bfonfO{
      ;fdu|Lsf] k|of]u, cWoog e|d0f, ;8s gf6s, lel8of] k|bzg   {     k|efjsf/L k"j;rgf k|0ffnLsf] k|of]u ug{, k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f
                                                                                  { "
      / k"j;rgf k|0ffnLsf cEof;x?n] ;d'bfosf] 1fg, ;Lk /
             { "                                                     tyf k|sf]ksf] a]nfdf /fxt / ;xof]u ug{ cem yk an k|fKt
      cg'ejnfO{ cem kl/is[t ug]{ tyf cfTdan a9fpg ;xof]u             ePsf] 5 . kl/of]hgfn] ;d'bfonfO{ k|sf]k k"jtof/Lsf      {
      ePsf] 5 . k|sf]k k"jtof/L tyf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf]
                             {                                       cEof;dfkm{t pgLx?sf] Ifdtf a9fpg lg/Gt/ ;xof]u u/]sf]
      nflu hgr]tgfd"ns sfo{qmdx? / :s"nsf sfo{qmdx?n] yk             5 . vfB tyf u}/vfB ;fdu|Lx?sf] ljt/0faf6 k|sf]ksf] a]nf
      e"ldsf v]nsf] 5 . o:tf ultljlwx?af6 :yfgLo ;+:yfx?
                   ]                                                 tTsfn} /fxt / ;xof]u pknAw u/fpg ;Dej EfPsf]n]
      vf;u/L k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?, pk;ldltx?, Ufflj;:t/Lo
                        {                                            /0fgLlts nIo # k"/f ug{ of]ubfg k'¥ofPsf] 5 .




 18
       36gf cWoog k|ltj]bg
       k]ma|c/L, @))(
           '
jfnjflnsf4f/f ;~rf/ ;fdfu|Lsf] cjnf]sg ub}{


                                              kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg
                                              s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?
                                                                                          19
l8k]sf], o'/f]knL cfof]usf] dfgjLo ;xof]u ljefu -ljZjsf]
     Psdfq ;a}eGbf 7"nf] dfgjLo bftf_ cGtu{tsf] k|sf]k
     k"jtof/L sfo{qmd xf] . o; sfo{qmd cGtu{t vf;u/L
         {
     gd"gf kl/of]hgfnfO{ ;xof]u ug]{ ul/Psf] 5 . ;fwf/0f,
     sd nfutsf] / vf;u/L ;d'bfodf ;~rfng x'g]                                                   d;L{ sf]/ g]kfn
     kl/of]hgfx? o;sf] k|fyldstfdf kb{5g . o;df k|sf]ksf]                                    kf]=j= g+= @$#&$
     IfltnfO{ sd ug],{ k|sf]ksf] c;/ k/]sf] ;d'bfosf] Ifdtf                      ;fg]kf rf]s, nlntk'/, g]kfn .
     k"j{ cj:yfdf Nofpg] / hLjgsf] ;'/Iff ug]{ kl/of]hgfx?nfO{                  6]lnkmf]g M (&& ! %%% %%#@
     dxÎjsf ;fy x]g{] ul/G5 .                                                   kmofS; M (&& ! %%% $#&)
                                                                             email: info@np.mercycorps.org
     d;L{ sf]/ Ps cGt/fli6«o u}/;/sf/L, dfgjLo /fxt k|bfg
     ug]{ ljsf;d'vL ;+:yf xf] . o;sf] d'Vo sfof{no cd]l/sf                         d;L{ sf]/sf] o'/f]knL d'Vofno
                                                                                                      ]
     / a]nfotdf /x]sf] 5 . o;n] vf;u/L ?kfGt/0fsf] qmddf         $) ;]Og];, O8gju{ # Pr ( ! Pgh], a]nfot
     /x]sf b]zx?nfO{ d2t ub{5 . d;L{ sf]/n] b'MvL, ul/aL /                    6]lnkmf]g M $$-)_!#! ^^@ %!^)
     lyrf]ldrf]df kfl/Psf ju{nfO{ ;'/lIft / Gofok"0f{ ;d'bfo                 kmofS; M $$-)_!#! ^^@ ^^$*
     lgdf{0fdf ;xof]u ub{5 . o;sf] k|d'v sfo{ eg]sf]                                     www.mercycorps.org
     cfktsfnLg /fxt k'¥ofpg', cfly{s ljsf; ug'{ / gful/s
     ;dfhsf] ;Dj4{g ug'{ /x]sf] 5 . d;L{ sf]/ g]kfnsf] k|dv'                               ISBN 993721361-4

     nIo eg]sf] kL8fdf k/]sf] ;d'bfosf] IfdtfnfO{ k"j{
     cj:yfdf Nofpg], cfly{s cj;/x?sf] lj:tf/ ug]{ tyf
     ;fdflhs ;dfj]zL cEof;x?nfO{ a9fjf lb+b} ul/aL lgjf/0f
                                                                                         9 789937 213615
     ug'{ /x]sf] 5 .




20
      36gf cWoog k|ltj]bg
      k]ma|c/L, @))(
          '

Kdrri case study report nepali 2009 low res

  • 1.
    36gf cWoog k|ltj]bg ;d'bfodf cfwfl/t k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0faf6 xouf] sfo{of]hgfdf of]ubfg " s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? km]a'|j/L,@))( EUROPEAN COMMISSION Nepal Red Cross Humanitarian Aid Society, Kailali
  • 2.
  • 3.
    n]vsM w'|j /fh uf}td :jtGqcg';Gwfgstf{ tyf k/fdz{bftf email: drgautam@wlink.com.np ;'bz{g vgfn ljBfyL{, jg tyf jftfj/0f cWoog :s"n on ljZjljBfno, ;+oQm /fHo cd]l/sf " ljz]if of]ubfg M pNnf 8f]G;, r]t axfb'/ tfdf·, ;fu/ kf]v|]n, lxdfn cf]emf kmf]6f] M ;fu/ kf]v|]n, r]t axfb'/ tfdf·, lxdfn cf]emf, w'|j /fh uf}td / pNnf8f]G; ;Dkfbs M s[i0f clwsf/L cfj/0f t:jL/ M ;d'bfo:t/sf] 5nkmn leqL cfj/0f M gbL lsgf/ ;+/If0f sfo{ leqL k5fl8 M jfnjflnsfn] ;"rgf ;fdfu|LnfO{ cjnf]sg ub}{ clGtd cfj/0f -z'?jft af6_ M ;Lk ljsf; tflnd, ;fO/g– k"j{ ;"rgf k|0ffnLsf] k|of]u, nfO{km Hofs]6sf] d2taf6 p4f/ ul/+b,} uflj;sf] ;xof]udf 8'¨fsf]] tof/L, hn tyf df};d lj1fg ljefusf k|fljlwsx?;šusf] 5nkmn, gbL lsgf/ ;+/If0f sfo{ . l8hfOg / k|sfzg M dfO08 ;]o/ ;~rf/ k|f= ln= k|sfzs M d;L{ sf]/ g]kfn, nlntk'/, g]kfn . o; k|ltj]bgdf pNn]lvt ljrf/x?n] o'/f]knL cfof]u;šu s'g} klg ;DaGw /fVb}gg / o; k|ltj]bgsf ;"rgf tyf ] hfgsf/Lx?sf] k|of]usf] ;DaGwdf klg cfof]usf] lhDd]jf/L /xg]] 5}g .
  • 4.
    ljifo ;"rL k|fSsyg s cfef/v sfo{sf/L ;f/f+z u != ;Gbe{ ! @= ljlw @ #= xouf] sfo{of]hgf -;g @))%–@)!%_ @ " $= xouf] sfo{of]hgfsf] k|fylds nIox? xfl;n ug{ kl/of]hgfsf of]ubfgx? # " $=! k|fyldstf ! # $=@ k|fyldstf @ % $=# k|fyldstf # * $=$ k|fyldstf $ !# $=% Kf|fyldstf % !^ %= xouf] sfo{of]hgfsf] /0fgLlts nIox? xfl;n ug{ kl/of]hgfsf of]ubfgx? !& " %=! /0fgLlts nIo ! !& %=@ /0fgLlts nIo @ !* %=# /0fgLlts nIo # !* tflnsfx? tflnsf ! M ;d'bfo / uflj;df /x]sf] 3/ ;ªVof / hghfltsf] l:ylt ! tflnsf @ M k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?sf] n}ªl us tyf hftLo ;+/rgf # { tflnsf # M ljleGg If]qdf cfpg] af9Lsf] cg'dflgt ;do ^ tflnsf $ M vt/fdf /x]sf] kfgLsf] ;tx ^ tflnsf % M ljleGg tflndx?df ;xefuLx?sf] ;ªVof !! tflnsf ^ M Go"gLs/0fsf] sfo{, ;fd'bflos g;{/L / j[If/f]k0fsf] cj:yfrL !$
  • 5.
    Foreword k|fSsyg s}nfnL k|sf]khf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? kl/of]hgfaf6 o; 36gf cWoogn] s}nfnL lhNnfdf ;d'bfodf cfwfl/t xouf] sfo{of]hgfdf k'¥ofPsf] of]ubfg;DaGwL 36gf cWoog " k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf ultljlwx?dfkm{t xo"uf] k|sfzg ug{ kfpšbf d;L{ sf]/ g]kfnnfO{ Hofb} v'zL sfo{of]hgfsf d"ne"t kIfx?df of]ubfg k'¥ofPsf] s'/fnfO{ nfu]sf] 5 . of] 36gf cWoog o"/f]knL cfof]usf] dfgjLo ] ljz]if lrq0f u/]sf] 5 . o; kl/of]hgfn] /fli6«o / :yfgLo ;xfotf ljefusf] blIf0f Plzofsf nflu rf} y f] k|fyldstf cg';f/ ;+:yfut ;'b9Ls/0fsf cfwf/df k|sf]k [ sfo{of]hgfcGtu{t d;L{ sf]/ g]kfn / g]kfn /]8qm; hf]lvd Go"gLs/0fsf sfo{ ;~rfng ePsf] ;'lglZrttf ;f];fO6L, s}nfnL zfvf4f/f ;~rflnt s}nfnL k|sf]k ug{] -k|fyldstf !_, k|sf]ksf] hf]lvd klxrfg, d"Nofªsg hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? kl/of]hgfsf] glthf xf] . of] / cg'udg ug]{ tyf k"j;rgf k|0ffnLnfO{ k|efjsf/L agfpg] { " 36gf cWoog :jtGq cg';Gwfgstf{ tyf k/fdz{bftf -k|fyldstf @_, 1fg, vf]h / lzIffsf] pkof]u u/]/ ;a} w'j /fh uf}tdn] tof/ kfg'{ ePsf] xf] . o; cWoogdf on | txdf ;'/IffTds ;+:s[lt / k|sf]k ;fdgf ug]{ Ifdtf ljZjljBfno, jg tyf jftfj/0fLo cWoog :s"nsf ljBfyL{ clej[l4 ug{] -k|fyldstf #_, hf]lvdsf cfwf/e"t sf/s ;'bz{g vgfnsf] klg ;xof]u k|fKt ePsf] 5 . o; 36gf tTj Go"gLs/0f ug]{ -k|fyldstf $_ / ;a} txdf k|sf]ksf] cWoogsf] nflu o"/f]knL cfof]usf] dfgjLo ;xfotf k|efjsf/L ;Djf]wgsf nflu ;zQm k"jtof/L ug]{ -k|fyldstf { ljefusf] cfly{s ;xof]u pknAw u/fOPsf] lyof], ;fy;fy} %_ h:tf k|fylds sfo{x?sf] k"lt{ ug{df ;xof]u k'¥ofPsf] dl;{ sf]/ g]kfnsf] ;Dk"0f{ kl/of]hgf 6f]nLsf] ;xof]u klg 5 . o;}u/L kl/of]hgfn] lbuf] ljsf; gLlt tyf of]hgfdf cWoogsf] qmddf k|efjsf/L /x]sf] lyof] . k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fnfO{ PsLs[t ug]{ -/0fgLlts nIo !_ k|sf]ksf] ;fdgf ug]{ Ifdtf clej[l4sf] nflu /fli6«o of] 36gf cWoogn] kl/of]hgfaf6 cl3 ;fl/Psf d"ne"t tyf ;fd'bflos tx;Dd ;+:yfut ;+/rgfdf ;3fp k'¥ofpg] p2]Zox?sf] d"Nofªsg gu/]/ kl/of]hgfåf/f ;d'bfodf -/0fgLlts nIo @_ / k|efljt ;d'bfosf] ;xof]usf] nflu cfwfl/t k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf ultljlwx?af6 xouf] " cfkTfsfnLg k"j{tof/L, p4f/, /fxt tyf k'g{:yfkgfsf] sfo{of]hgfdf k'¥ofPsf] of]ubfgnfO{ d'Vo ljifoj:t' agfPsf] k|Tofe"lt lbg hf]lvd Go"gLs/0fsf cEof;x?nfO{ cfTd;ft 5 . ;g @)!% ;Dd k|sf]k;DjGwL dfgjLo, ;fdflhs, ug]{ -/0fgLlts nIo #_ h:tf /0fgLlts nIox? xšfl;n cfly{s tyf jftfj/0fLo c;/x? sd ub}{ ljZjnfO{ k|fs[lts ug{ ;d]t d2t u/]sf] 5 . d;L{ sf]/sf] tkm{af6 o:f k|sf]kaf6 ;'/lIft ug{ ;+;f/el/sf !^* j6f /fi6«n] bzjif]{ cWoogdf ;xof]u k'¥ofpg] ;a}kl| t xflb{s cfef/ JoQm xouf] sfo{of]hgfnfO{ cg'df]bg u/]sf 5g . hfkfgsf] " ug{ rfxfG5' . vf;u/L o"/f]knL cfof]usf] dfgjLo ;xof]u ] xouf]df ePsf] ljZj ;Dd]ngn] o; sfo{of]hgfnfO{ kfl/t " ljefusf] blIf0f Plzofsf nflu rf}yf] sfo{of]hgf cGtu{t u/]sf] 5 / of] g} k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf] lbzfdf d;L{ sf]/ g]kfn / g]kfn /]8qm; ;f];fO6L s}nfnL zfvf, ljZjs} dxTjk"0f{ b:tfj]h ag]sf] 5 . d;L{ sf]/åf/f :yfgLo, lhNnf / /fli6«o ;/sf/L lgsfox?, l8k]sf] g]kfnsf ;~rflnt sfo{qmdx?af6 ljleGg ;/f]sf/jfnfx?;šusf] ;fem]bf/ ;+:yfx?, k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f kl/of]hgf ;dGjo dfkm{t xouf] sfo{of]hgfsf d"ne"t l;4fGtx?nfO{ " 6f]nL / ;a}eGbf dxTjk"0f{ kl/of]hgfsf ;d'bfox? wGojfbsf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf ultljlwx?n] ;xof]u k'¥ofPsf] kfq x'gxG5 . '' 5 . xfdLnfO{ s] ljZjf; 5 eg] :yfgLo, /fli6«o / cGt/f{li6«o ljsf; ;fem]bf/dfkm{t xo"uf] sfo{of]hgfsf] sfof{Gjogdf hf]; 8]jN8 yk ;xof]u k'¥ofpg d2t k'Ub5 . /fli6«o lgb]zs { d;L{ sf]/, g]kfn kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{ of]hgfdf of]ubfg s s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?
  • 6.
    cfef/ o; 36gf cWoogsf] k|sfzg / cfly{s ;xof]usf] nflu ;xof]u k'¥ofPsf]df / s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? kl/of]hgfnfO{ blIf0f Pl;ofsf nflu rf}yf] sfo{of]hgfcGtu{t cfly{s ;xof]u k|fKt ePsf]df o'/f]k]nL cfof]usf] dfgjLo ;xfotf ljefunfO{ wGojfb lbg rfxG5f}+ . o; 36gf cWoogsf] l;nl;nfdf ;"rgf / hfgsf/L dfq glbP/, leqL x[boaf6 ;xof]u k|bfg ug'xg] s}nfnL lhNnfsf kl/of]hgf ;d'bfox? vf;u/L ljzgk'/, hf]slxofk'/, nlntk'/, { ' dlgsfk'/, df]xgk'/ / lzj/tgk'/;šu xfdL Hofb} cfef/L 5f}+ . of] kl/of]hgfn] xouf] sfo{of]hgfnfO{ " s;/L of]ubfg ug{ ;s]sf] 5 eGg] a'emg k|sf]k k"jtof/L ;ldlt, ;d'bfosf ;b:ox? / { ;/f]sf/jfnfx?, lzIfs tyf ljBfyL{, uflj; tyf lhNnf:t/Lo ;/f]sf/jfnfx?sf] oy]i6 ;xof]u k|fKt ePsf] lyof] . To;sf/0f of] cWoognfO{ oy]i6 ;do, k[i7kf]if0f / ;'emfj lbP/ ;xof]u ug'xg] ;a} ju{ / txsf ;Dk"0f{ ;d'bfo wGojfbsf] kfq x'gxG5 . { ' ' ' s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? kl/of]hgf ;+oQm ?kdf sfof{Gjog ug'xg] d;L{ ' { ' sf]/ g]kfn / g]kfn /]8qm; ;f];fO6L s}nfnL zfvfk|lt klg xfdL cfef/L 5f}+ . 36gf cWoogsf] l;nl;nfdf lkmN8sfo{sf] ;Gbe{df / wgu9Ldf lhNnf:t/Lo ;/f]sf/jfnfx?;šusf] 5nkmnsf] qmddf pxfšx?sf] dxTjk"0f{ ;xof]u k|fKt ePsf] lyof] . of] 36gf cWoogsf] cjwf/0ffut ;+/rgf, cWoog ljlw / d:of}bf k|ltj]bgdf yk k[i7kf]if0f / ;'emfj lbg' ePsf]df d;L{ sf]/ g]kfn / kl/of]hgf Joj:yfkg 6f]nLnfO{ wGojfb glbO/xg ;Sb}gf}+ . cGTodf, of] 36gf cWoognfO{ k"/f ug]{ lhDdf xfdLnfO{ lbg' ePsf]df d;L{ sf]/ g]kfnk|lt xfdL cfef/L 5f}+ . w'j /fh uf}td / ;'bz{g vgfn | v 36gf cWoog k|ltj]bg
  • 7.
    sfo{sf/L ;f/f+; g]kfn /]8qm;;f];fO6L;šusf] ;fem]bf/Ldf d;L{ sf]/ g]kfnn] tyf ;ªs6fled'vtfsf] klxrfg ul/Psf] 5 . hn tyf s}nfnL lhNnfsf ^ j6f ;d'bfodf s}nfnL k|sf]k hf]lvd df};d lj1fg ljefusf] lkmN8 sfof{no;šusf] ;dGjodf Go"gLs/0fsf kxnx? kl/of]hgf sfof{Gjogdf NofPsf] ;d'bfosf] nflu k"j;rgf lbg] Joj:yf ldnfOPsf] 5 / { " 5 . o; kl/of]hgfnfO{ o"/f]knL cfof]usf] dfgjLo ;xof]u ] k|To]s kl/of]hgf cGtu{tsf ;d'bfox?df ;d'bfo:t/Lo ljefusf] blIf0f Plzofsf nflu rf}yf] sfo{of]hgf cGt{ut k"j;rgf k|0ffnL ;d]t :yfkgf ul/Psf] 5 . af9Lsf] txsf] { " cfly{s ;xof]u pknAw u/fOPsf] xf] . of] 36gf cWoog af/] d f :yfgLo afl;GbfnfO{ ;" r gf lbgsf] nflu xouf] sfo{of]hgfsf] nflu nIo k|fKt ug{ s] , lsg / " ;d'bfo:t/df c3l/of -;d'bfosf] ;"rgf cfbfg–k|bfg s;/L o; kl/of]hgfn] of]ubfg lbPsf] 5 eGGf] af/]df ug]{ JolQm _ jf k|sf]k k"jtof/L ;ldltn] JolQmx? 5gf}6 { s]Gb|Lt /x]sf] 5 . g]kfn /]8qm; ;f];fO6L / d;L{ sf]/sf ul/] kl/rfng u/]sf] 5 . x/]s ;d'bfodf cfsl:ds / sd{ r f/Lx?;š u sf] 5nkmn, d' V o ;" r gfbftf;š u sf] k|fylds pkrf/ ;fdu|Lx? pknAw u/fO;lsPsf] 5 / cGtjf{tfx?, nlIft ;d"x 5nkmn / ljZn]if0f Pjd :ynut ;L8LPdP kmf]g / xftn] g} rnfpg ;lsg] ;fO/gx?n] k|ltj]bgx?sf] cWoogsf] cfwf/df of] k|ltj]bg tof/ ul/Psf] dflg;x?nfO{ af9Lsf] hf]lvdaf6 aRg ;xof]u k'¥ofPsf] 5. 5 . cfsl:ds ;dfrf/ / df};d;DaGwL a'nl] 6gx? ;do ;dodf :yfgLo PkmPdx?af6 ;Dk|if0f ul/Psf 5g, h;n] ] xouf] sfo{of]hgfsf] k|fyldstfnfO{ xfl;n ug{ kl/of]hgfsf] " k|sf]k k"jtof/Lsf] nflu lgs} k|efjsf/L ;xof]u k'usf] { ] of]ubfg M o; kl/of]hgfn] /fli6«o / :yfgLo k|fyldstf 5. cg';f/ ;+:yfut ;'b9Ls/0fsf cfwf/df k|sf]k hf]lvd [ Go"gLs/0fdf ePsf sfo{x?sf] ;~rfngsf] ;'lglZrttf 1fg, vf]h / lzIffsf] pkof]u u/]/ ;a} txdf ;'/IffTds ug{ vf]hsf] 5 -k|fyldstf !_ af9Lsf] hf]lvd / dflg;x?sf] ] ;+:s[lt / k|sf]k ;fdgf ug]{ Ifdtf clea[l4 ug{ - k|fyldstf ;ªs6fled'vtfnfO{ sd ug{ kl/of]hgfn] k|To]s ;d'bfodf #_ kl/of]hgfn] ;"rgf, lzIff tyf ;~rf/ ;fdu|Lx? k|sfzg :ki6 e"ldsf / bfloTj;lxt k|sf]k k"jtof/L ;ldltx? / { u/L Jofks ?kdf ljt/0f u/]sf] 5 . h; cGt{ut k|sf]k pk;ldltx? u7g u/]sf] 5 . ;fy} Jojl:yt ;fdflhs hf]lvd Go"gLs/0f;šu ;DjlGwt lel8of] / ;8s gf6sx¿ n]vfk/LIf0fsf] dfWodaf6 ljQLo kf/blz{tf sfod ul/Psf] k|b{zgL ul/Psf 5g . 1fgsf] Joj:yfkgdf k"j{;"rgf 5 . cfsl:ds sf]if / ;fd'bflos k|sf]k Joj:yfkg k|of; k|0ffnLaf6 lgs} nfe k'usf] b]lvG5 . o:t}, :yfgLo hgtf, ] k|sf]khGo vt/fx?af6 aRg k"j{tof/Lsf nflu ;xof]uL ;/f]sf/jfnfx? / ljBfyL{x? u/L sl/a Ps xhf/ hgfn] ag]sf] 5 . oL sfo{x? ug{sf nflu ^ j6f ;d'bfon] k|sf]k ;DaGwL Ifdtf clej[l4sf ljleGg tflndx? k|fKt xfn;Dd ?= &$,#))÷– art klg ul/;s]sf 5g . u/]sf 5g . ljBfyL{ / lzIfsx? Kfl/jt{gsf ;Djfxs ;d'bfo:t/Lo k|sf]k k"j{tof/L of]hgfnfO{ uflj;:t/Lo ePsf]n] kl/of]hgfn] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f;šu} ;+/If0f k|sf]k k"j{tof/L of]hgf;šu cfj4 ul/Pkl5 ;d'bfox? lzIffnfO{ nlIft u/L ljBfno txdf ljleGg sfo{qmdx? of]hgf sfof{Gjogsf nflu cfjZos ;|ft h'6g]df 9'Ss ] ;d]t ;~rfng u/]sf] 5 . ePsf 5g . kl/of]hgfn] hf]lvdsf cfwf/e"t sf/s tTj Go"gLs/0f of] kl/of]hgfn] ;d'bfonfO{ k|sf]ksf] hf]lvd klxrfg, ug{ -k|fyldstf $_ sd vr{df g} ug{ ;lsg] afš; / d"Nofªsg / cg'udg ug]{ tyf k"j{;"rgf k|0ffnLnfO{ afn'jfsf] af]/f el/Psf y}nfx?sf] k|of]u ug]{ / jfof]– k|efjsf/L agfpg ;xof]u u/]sf] 5 -k|ffyldstf @_ . OlGhlgol/¨sf] af/]df klg hfgsf/L lbP/ ;d'bfonfO{ yk x/]s ;d'bfodf ;ªs6fled'v tyf Ifdtf ljZn]if0fsf] ;Ifd agfPsf] 5 . gbL] lsgf/sf] pAhfp hldg arfpg dfWodaf6 ;d'bfosf] ef}lts, wf/0ffut / ;fdflhs hf]lvd / jfof]–OlGhlgol/¨ k|ljlwnfO{ a9fjf lbg @&,#)) ju{ld6/ kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? u
  • 8.
    hldgdf ljleGGf hftsf$#,))) la¿jfx? /f]lkPsf 5g . nIo ! -bLuf] ljsf; gLlt tyf of]hgfdf k|sf]k hf]lvd o:tf sfo{x¿n] af9L, klx/f] / u|fdL0f hgtfsf] s[lif If]q Go"gLs/0fnfO{ PsLs[t ug]_ xfl;n ug{ of]ubfg k'usf] 5 . { ] / ;d'bfosf] ;'/Iff ug{ 7"nf] ;xof]u k'usf] 5 . af9Lsf] ] ;d'bfo:t/df agfOPsf k|sf]k k"j{tof/L of]hgfnfO{ ufpš ;dodf ;fd'bflos 8'ªufn] ;'/Iffsf] cg'el" t u/fPsf] 5 ljsf; ;ldlt -uflj;_ / lhNnf ljsf; ;ldlt-lhlj;_ eg] 8'jfgsf] ;dodf ;fd'bflos cf>o:ynx¿n] ;'/lIft x?;šusf] ;dGjoaf6 ;fd'bflos of]hgf sfof{Gjog ug{ 9¨af6 afšRg ;3fp u/]sf] 5 . o:t}, ;'/lIft dfu{sf] rflxg] ;|ftsf] Joj:yf ug{ ufx|f] x'g] 5}g . o;/L :yfgLo ] lgdf{0fn] hgtfnfO{ cf>o:ynx¿;Dd k'Ug cyjf ;'/lIft txsf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? /fli6«o:t/df 7fpšdf hfg ;xof]u u/]sf] 5 . jiff{ofddf :jR5 vfg]kfgLsf] bLuf] ljsf; gLlt tyf of]hgf;šu PsLs[t x'g] cj:yf ;'lglZrttf u/fpg / cg]s kfgLhGo /f]ux? A.9g glbg 5 . ;fd'bflos 8'ªuf Pjd ;'/lIft 3/ tyf ;'/lIft cUnf xft] kDkx?sf] k|of]u Jofks ?kdf ePsf] kfOG5 . af6f]sf] Joj:yfaf6 ;d'bfosf] k|sf]k;šu n8g ;Sg] Ifdtfsf] ljsf; ePsf] 5 . o;/L k|sf]ksf] ;fdgf ug]{ kl/of] h gfn] k" j { t of/Lsf lqmofsnfkx?, /fxt / Ifdtf clej[l4sf] nflu /fli6«o tyf ;fd'bflos tx;Dd k'g:yf{kgsf sfo{df ;sf/fTds of]ubfg k'¥ofPsf] 5 ;+:yfut ;+/rgfdf ;3fp k'¥ofpg kl/of]hgfn] xouf] " - Kf|fyldstf %_ . /fli6«o tyf lhNnf:t/df cfof]lht tflnd sfo{of]hgfsf] /0fgLlts nIo @ -k|sf]ksf] ;fdgf ug]{ / sfo{zfnfdf :yfgLo ;d'bfosf] ;xeflutfn] ;"rgf Ifdtf clej[l4sf nflu /fli6«o / ;fd'bflos tx;Dd cfbfg–k|bfg, ;|ftsf] afš8kmfš8, gLltsf] jsfntsf] ;fy;fy} ] ;+:yfut ;+/rgfdf ;xof]u k'¥ofpg]_ nfO{ xfl;n ug{ k|fljlws / ;fªu7lgs Ifdtf a9fpg ;xof]ul;4 ePsf] d2t u/]sf] 5 . ;~hfn lgdf{0f, ;dGjo / ;xsfo{af6 5 . jfof]–OlGhlgol/¨ k|ljlwaf6 pT;flxt eP/ ;d'bfon] kl/of]hgf If]qsf ;d'bfonfO{ k|efjsf/L k"j;rgf k|0ffnLsf] { " lhNnf hnpTkGg k|sf]k sfof{non] :k/x? lgdf{0f ug{sf k|of]u ug{, k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f tyf k|sf]ksf] ;dodf nflu ?= %) xhf/ 5'6ofPsf] 5 . o;}u/L lhNnf /fxt / ;xof]u ug{ cem yk an k|bfg u/]sf] 5 . e"–;+/If0f sfof{non] klg jfof]–OlGhlgol/¨ k|ljlw lj:tf/ kl/of]hgfn] ;d'bfonfO{ k|sf]k k"jtof/Lsf cEof;dfkm{t { ug{ % j6f ;d'bfonfO{ yk ?= &) xhf/ k|bfg u/]sf] 5 . pgLx?sf] Ifdtf a9fpg lg/Gt/ ;xof]u u/]sf] 5 . vfB tyf u}/vfB ;fdu|Lx?sf] ljt/0faf6 k|sf]ksf] a]nfdf xouf] sfo{of]hgfsf] /0fgLlts nIo xfl;n ug{ kl/of]hgfn] " tTsfn} /fxt / ;xof]u pknAw u/fpg ;Dej ePsf] 5 . k'¥ofPsf] of]ubfg M ;d'bfodf cfwfl/t ;+:yfx?nfO{ k|sf]k oL ;Dk"0f{ ultljlwaf6 xo"uf] sfo{of]hgfsf] /0fgLlts hf]lvd Go"gLs/0fsf ultljlwx? ;~rfng ug{ ;jn / nIo # -k|efljt ;d'bfosf] ;xof]usf] nflu cfkTsfnLg ;Ifd agfpg], 1fgsf] Joj:yfkg;DaGwL k|0ffnLsf] ljsf; k"j{tof/L, p4f/, /fxt tyf k'g:yf{kgfsf] k|Tofe"lt lbg ug]{ tyf ljQLo kf/blz{tf sfod ug]{ sfo{x? Pjd ;+:yfut hf]lvd Go"gLs/0fsf cEof;x?nfO{ cfTd;ft ug{_ nfO{ ] ?kdf ;'zf;g sfod ug]h:tf s'/fx?n] ;d'bfosf] Ifdtf { ;fsf/ kfg{ kl/of]hgfn]] dxTjk"0f{ of]ubfg k'¥ofPsf] 5 . clej[l4 u/]sf] 5 . o;af6 xouf] sfo{of]hgfsf] /0fgLlts " 3 36gf cWoog k|ltj]bg
  • 9.
    s}nfnL k|sf]k hf]lvdGo"gLs/0fsf kxnx? kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg != ;Gbe{ tflnsf ! ;d'bfo / uflj;df /x]sf] 3/;ªVof / hghfltsf] l:ylt Ufflj; ;d'bfo 3/ ;ªVof hghflt ;g @))& gf]eDa/b]lv g]kfn /]8qm; ;f];fO6L;+usf] ] Yff? a|fDx0f÷If]qL blnt Kfj]/f dgsfk'/ &# &@ ) ! ;dGjodf d;L{ sf] / n] s} n fnL lhNnfsf rf/j6f lj;gk'/ ## ## ) ) uflj;x?sf ^ j6f ;d'bfodf s}nfnL k|sf]k hf]lvd Kf"mnjf/L nlntk'/ &* %) $ @$ Go"gLs/0fsf kxnx? gfds kl/of]hgf ;~rfng ub}{ cfPsf] x;'lnof lzj/tgk'/ ^$ ^@ ! ! Df]xgk'/ &* &* ) ) 5 . o; kl/of]hgfnfO{ o"/f]knL cfof]usf] dfgjLo ;xfotf ] /tgk'/ Hff]vlxofk'/ %@ %@ ) ) ljefun] blIf0f Plzofsf nflu rf}yf] sfo{of]hgf cGtu{t s"n #&* #$& % @^ cfly{s ;xof]u u/]sf] 5 . >f] t M kl/of] h gf /] s 8{ @))&÷)* :yfgLo lgsfox? / cGo ;/f]sf/jfnfx?sf] ;fd'lxs k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf k|of;x?nfO{ nfu" ug{ ;lsg] k|of;df k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxndfkm{t ;d'bfonfO{ u/L ;d'bfo 5gf}6 ePsf 5g . ;Ifd Pj+ ;'/lIft t'Nofpg' o; kl/of]hgfsf] p2]Zo /x]sf] 5 . kl/of]hgfn] :yfgLo Ifdtf clej[l4 tyf tflnd, kl/of]hgf nfu" ePsf ;d'bfox?df (!=* k|ltzt cflbjf;L yf? hfltsf] j;f]jf; /x]sf] 5 . oxFf s]xL dfqfdf ljleGg k|sf]k Go"gLs/0fsf ;–;fgf sfo{x?, lzIff tyf ;xhLs/0f kxf8L lhNnfx?af6 a;fO{ ;/L cfPsf a|fDx0f, If]qL / Pjd ;dGjo h:tf If]qx?df ;xof]u k'¥ofPsf] 5 . blntx?sf] klg j;f]jf; /x]sf] 5 . jx';ªVos dflg;n] lrq ! s}nfnL lhNnf / kl/of]hgf If]q P]nfgL cyf{t btf{ gePsf] hUuf cfjfbL u/]sf 5g . cfkmg} hldg x'g;u klg @ s77fb]lv # ljufxf;Dd hUuf ] š /x]sf] kfOG5 . k/Dk/fut kz'kfng, clwofš a6}ofaf6 hLjg lgjf{x ug]{ kl/jf/sf] ;ªVof klg k|z:t /x]sf] 5 . w]/h;f] } o'jfx? ef/tdf Hofnfbf/Ldf sfd ug{ >ldssf] ?kdf hfg] ub{5g . o;/L sdfPsf] k};faf6 pgLx?n] kl/jf/ sf b}lgs vfglkgsf nflu vfBfGgsf] Joj:yf ug'{sf] ;fy} ljleGGf rf8kj{df x'g] vr{ nufot 3/fo;L cfjZostf k"/f ug]{ ub{5g . kl/of]hgf nfu" ePsf ;d'bfodf af9Lsf] d'Vo vt/f /x]sf] 5 . df]xgf gbL / o;sf s6}gL, v'l6of, 3'/fxfh:tf ;xfos gbLx?n] cf;kf;sf pTkfbgof]Uo hldg s6fg ug]{ u/]sf] 5 . af9Ln] ubf{ dflg;x?sf]] Hofg} hfg] tyf 3/, ufO{j:t'nufot ax'dNo wg;DklQ u'dfpg' kg]{ x'G5 . af9Ln] " Psflt/ ;8s, s'nf], ljBfno, :jf:Yo rf}sLh:tf k"jf{wf/ x? gf]S;fg ug]{ ub{5 eg] csf]l{ t/ :jR5 vfg]kfgLsf kl/of]hgf nfu" ePsf uflj;x? ;'b/klZrd ljsf; If]qsf] " ;|ftx? tyf ;/;kmfO{df ;d]t ;d:of Nofpg] ub{5 . h;sf] ] s}nfnL lhNnfdf kb{5g . oL uflj;x? @*) #$’$^=#! kmn:j?k af9Ln] hgtfsf] hLljsf]kfh{gdf ;d:of Nofpg'sf] ;fy} pgLx?nfO{ ;ªs6fled'vtftkm{ ws]nsf] 5 . af9Ln] ] b]lv @*) #)’#(=&( cIff+z / *)) $$’%(=@! b]lv *)) lgDTofpg] gf]S;fgLn] ubf{ :yfgLo dflg;x? ;w}h;f] eo %)’%@=^# b]zfGt/df cjl:yt 5g . kl/of]hgf If]q ;d'b| / qf;df cfkmgf] hLjg Joltt ug{ jfWo 5g . ;txb]lv &) ld6/sf] prfO{df /x]sf] 5 . ljBdfg vt/ fx?, ;ªs6fled'vtf / hf]lvddf /x]sf j:tLx? / gbL d;L{ sf]/n] kl/of]hgfsf] d'Vo pknlAwx¿ / l;sfO{sf s6fgaf6 3/ / hldg Iflt ePsf] cfwf/df kl/of]hgfn] cg'ejx?nfO{ /fli6«o / cGt/f{li6«o:t/df k|;f/ ug{sf ;d'bfox?sf] 5gf}6 u/]sf] lyof] . ljutsf] Oltxf;, nflu 36gfd"ns cg';Gwfgdf cfwfl/t eP/ of] ;fdu|L tof/ u/]sf] 5 . o; k|ltj]bgn] xouf] sfo{of]hgftkm{ " ;d'bfosf] cfly{s–;fdflhs l:ylt tyf ;]jf k|bfos kl/of]hgfn] s] s;/L of]ubfg k'¥ofPsf] 5 eGg] s'/fnfO{ ;+:yfx?df pgLx?sf] kxšr Pjd l5d]sL ;d'bfodf ;d]t ' ;d]t phfu/ u/]sf] 5 . kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? 1
  • 10.
    @= ljlw of] k|ltj]bg ^ j6f ;d'bfodf u/]sf] :ynut cWoogdf k'usf] lyof] . d'Vo hflgkmsf/x?;šusf] cGtjftf{ / nlIft ] cfwfl/t 5 . of] cWoog k|ltj]bg tof/ ug]{ qmddf k|ZgfjnL ;d"x 5nkmnh:tf ;xeflutfTds dfWod / ljlwsf] k|of]u / lgb]l{ zsf tof/ ul/g'sf ;fy} ;DalGwt ljifodf ul/Psf u/]/ k|fylds tYofªsx? ;ªsng ul/Psf] lyof] . ;fy} ljutsf cWoogx?sf] k'g/fjnf]sg ul/Psf] lyof] . h'lgo/ /]8qm; ;s{nx? / k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?;šu { nlIft ;d"x 5nkmn ul/Psf] lyof] . yf? ;d'bfosf :ynut sfo{ yfNg' cufl8 d;L{ sf]/ / g]kfn /]8qm; k/Dk/fut g]tf eNfdG;f / pgsf ;xof]uL c3l/of, ;f];fO6L;šu 5nkmn ul/Psf] lyof] . :yfgLo ;d'bfon] k|sf]k pk;ldltsf ;+of]hsx?, k"j;rgf k|0ffnLsf :jo+;jsx?, { " ] hf]lvd Go"gLs/0fsf nflu ckgfpšb} cfPsf ;kmn k|of;x?sf] ljBfnosf lzIfs / ljBfyL{x?;šusf] s'/fsfgLaf6 ;dLIff ul/Psf] lyof] . x;'lnofdf ePsf] kl/of]hgfsf :yfgLo pgLx?sf] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0ftkm{sf] wf/0ff a'emg sd{rf/Lx?;šusf] ;+lIfKt e]63f6df c;n cEof; / ;kmn ;xof]u k'usf] lyof] . k|sf]k Joj:yfkg / g;{/L Joj:yfkg ] syfx?h:tf dxTjk"0f{ pknlAwx?af/] hfgsf/L k|fKt ePsf] ;ldltx?sf ;b:o;šusf] lx+8fOn] klg ;d'bfosf] oyfy{ lyof] . To:t}, lhNnf:t/Lo ;/f]sf/jfnfx?;šu ul/Psf] cj:yf a'emg ;xof]u k'usf] lyof] . ] a}7saf6 cfk;L ;dGjo / ;+oGq klxrfg ug{ lgs} ;xof]u #= xo"uf] sfo{of]hgf -;g @))%–@)!%_ xo"uf] sfo{of]hgfn] k|fyldstf k|fKt sfo{x? ug{df ;/sf/ / -$_ hf]lvdsf sf/s tTj Go"gLs/0f ug]{ . o;sf :yfgLo, If]qLo lgsfox? / cGt/f{li6«o u}/;/sf/L -%_ k|sf]ksf] k"j{tof/Lsf nflu k|efjsf/L ?kdf ;anLs[t ;+:yf;šusf] ;dGjoaf6 alnof] cfwf/ lgdf{0f u/]sf] 5 . xo"uf] ug]{ . sfo{of]hgf cGt{ut kfšrj6f k|fylds sfo{x? kb{5g . tL x'g– xouf] sfo{of]hgfsf tLgj6f /0fgLlts nIox? /x]sf 5g M " -!_ /fli6«o / :yfgLo k|fyldstf cg';f/ ;+:yfut -s_ lbuf] ljsf; gLlt / of]hgfdf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fnfO{ ;'b[9Ls/0fsf cfwf/df k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf sfo{ PsLs[t ug]{ . ;~rfng ePsf] ;'lglZrt ug{] . -v_ k|sf]ksf] ;fdgf ug]{ Ifdtf clej[l4sf] nflu /fli6«o tyf -@_ k|sf]ksf] hf]lvd klxrfg, d"Nofªsg / cg'udg ug]{ tyf ;fd'bflos tx;Dd ;+:yfut ;+/rgfdf ;3fp k'¥ofpg] . k"j{;"rgf k|0ffnLnfO{ k|efjsf/L agfpg] . -u_ k|efljt ;d'bfosf] ;xof]usf] nflu cfkTsfnLg k"j{tof/L, #_ 1fg, vf]h / lzIffsf] pkof]u u/]/ ;a} txdf ;'/IffTds p4f/, /fxt tyf k'g{:yfkgfsf] k|Tofe"lt lbg hf]lvd ;+:s[lt / k|sf]k ;fdgf ug]{ Ifdtf clej[l4 ug{] . Go"gLs/0fsf cEof;x?nfO{ cfTd;ft ug]{ . 2 36gf cWoog k|ltj]bg k]ma|c/L, @))( '
  • 11.
    $= xo"uf] sfo{of]hgfsf]k|fyldstf xfl;n ug{ kl/of]hgfsf] of]ubfg o; cWoog k|ltj]bgdf o; kl/of]hgfn] xouf] sfo{of]hgfn] " :ki6 e"ldsf / pQ/bfloTjsf] jf]w u/fpg / k|sf]k hf]lvd lnPsf cfkmgf k|fyldstf k|fKt sfo{ / /0fgLlts nIox?nfO{ Go"gLs/0fsf ultljlwx?df a9L lhDd]jf/ u/fpg k|To]s s;/L of]ubfg k'¥ofPsf] 5 eGg]af/]df oyfy{ lrq0f u/]sf] 5 . k|sf]k k"jtof/L ;ldlt cGtu{t kfšrj6f pk;ldltx? Uf7g { ul/Psf 5g . h;cGtu{t k|sf]k k"jtof/L ;ldltsf] ;b:o { $=! k|fyldstf !M /fli6«o / :yfgLo pk;ldltsf] kb]g ;b:o /xg] k|fjwfg 5 . o;n] k|sf]k k|fyldstf cg';f/ ;+:yfut ;'b9Ls/0fsf] [ k"jtof/L ;ldlt / pk;ldltx?aLr hfgsf/L / cg'ejsf] { cfwf/df k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf sfo{ cfbfg–k|bfg ug]{ ;+:s[ltsf] ljsf; x'Gf] u/]sf] 5 . Ifdtf ;~rfng ePsf] ;'lglZrt ug{] . clej[l4 tflndx? / cGt/–;d'bfo e|d0fx?Dffk{mt oL ;ldltx?sf] ;anLs/0f ePsf] 5 . clxn] ;d'bfo / k|sf]k s_ k|sf]k k"jtof/L / k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f { k"jtof/L ;ldlt pgLx?;šu k|ofKt 1fg / ;Lk /x]sf] 5 eg] { ultljlwx? ;~rfngsf nflu ;d'bfodf cfwfl/t tL ;ldltx?n] :yfgLo:t/df af9Lsf] hf]lvd sd ug{ / ;+:yfx?sf] ;anLs/0f ;ªs6fled'vtf 36fpg ;Ifd ePsf 5g . Kfl/of]hgf nfu" ePsf ;d'bfodf :yfgLo dflg;x?nfO{ k|sf]k k"jtof/L ;DaGwL ultljlwx?df k|fT;fxg u/L ;d'bfodf { ] v_ 1fg cfbfg–k|bfg ;+oGqsf] ljsf; af9Lsf] hf]lvd sd ug{{ ^ j6f n}ªl us / ;fdflhs ;dfj]zLk"0f{ o; kl/of]hgfn] 1fgsf] l;sfO{ / cfbfg–k|bfgsf] nflu k|sf]k k"jtof/L ;ldltx? Uf7g ul/Psf 5g -tflnsf @ { k|efjsf/L ;+oGqsf] lgdf{0f u/]sf] 5 . sfo{qmdx?sf nflu x]gf];_ . o;sf] cltl/Qm, lzj/tgk'/ ;d'bfon] ckfªutf { k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?sf a}7sn] g} ;xefuL] 5gf}6 ug]{ { ePsf] JolQm / Ps ljw'jf tyf Ps lgjf{lrt dlxnf endG;f k|lqmofn] ;fdflhs P]Soj4tf a9fpg'sf ;fy} lje]bLs/0fnfO{ ;lxtsf] k|sf]k k"jtof/L ;ldlt ;d]t u7g u/]sf] 5 . k|sf]k { sd u/]sf] 5 / tflnd tyf cled'vLs/0fsf nflu 5gf}6 k"jtof/L ;ldltn] ufpš:t/Lo ;/f]sf/jfnfx?;šu ;dGjo / { ePsf ;xefuLx?n] yfxf kfPsf gofš ;"rgf, 1fg / ;LknfO{ ;DjGw lj:tf/ ub{5g . oL ;+oGqx?n] kfn};šu ;|ftsf] ] k"jtof/L ;ldltsf ;b:ox?nfO{ cfbfg–k|bfg ug]{ ub{5g . { afš8kmfš8nfO{ k|fT;fxg ub{5g . o; jfx]s, nlntk'/ k|sf]k ] k"jtof/L ;ldlt / km"njf/L uflj;aLrsf] ;dGjoaf6 { u_ kl/of]hgfsf x/]s ultljlwx?df cfly{s ;d'bfonfO{ ;xof]u ug]{ @ hgf 8'ªuf rfnsnfO{ ;'/lIft kf/blz{tf sfod Hofs]6 k|bfg ug{ ;Dej ePsf] xf] . h;af6 cfsl:ds k|To]s k|sf]k k"jtof/L ;ldltn] ;fwf/0f t/ k|efjsf/L { ;dodf ;d'bfonfO{ cfjZos ;]jf lbg ;xof]u k'usf] 5 . ] pkfoaf6 cfly{s kf/blz{tfnfO{ sfod /fv]sf 5g . x/]s ;ldltsf] cfÎg} a+s vftf /x]sf] 5 . ;f] vftfdf kl/of]hgf } tflnsf @ k|sf]k k"j{tof/L ;ldltsf] n}+lus / hghflt l:ylt jf lhNnfsf cGo lgsfox?af6 pkNfAw u/fOPsf] /sd uflj; ;d'bfox? ;b:ox? hghflt hDdf ul/Gf] ub{5 . vl/b tyf n]vf pk;ldltn] ;a} ljQLo k'?if dlxnf s'n Yff? Af|f÷If] blnt s" n km'njf/L nlntk'/ * % !# * @ # !# sf/f]jf/nfO{ kl/of]hgfsf] cfly{s lgod jdf]lhd Jojl:yt x;'lnof df]xgk'/ * % !# !# ) ) !# u/]sf] 5 . ;d'bfo:t/df ;fdflhs n]vfk/LIf0fnfO{ k"0f{ lzj/tgk'/ ^ & !# !@ ! ) !# kj]/f lj;dk'/ ( $ !# !# ) ) !# ?kdf :yflkt ul/Psf] 5 h:fdf kl/of]hgfsf ultljlwx?df dgsfk'/ & ^ !# !@ ) ! !# x'g] ;a} vr{sf] af/]df k|f/lDes / clGtd r/0fdf Jofks /tgk'/ Hf]lvofk'/ * % !# !# ) ) !# s"n $^ #@ &* &! # $ &* 5nkmn x'g] ub{5 . x/]s dxTjk"0f{ lg0f{ox? / sf/f]jf/x?nfO{ >f]t M kl/of]hgf /]s8{ @))&÷)* b|i6AoM af÷If]– a|fDx0f÷If]qL kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? 3
  • 12.
    ;fd'bflos ;"rgfkf6Ldf tyfk|sf]k k"jtof/L ;ldltsf { 5 . k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fdf o:tf] cfsl:ds sf]ifnfO{ sfof{nox?sf leQfdf 6fš:g] ul/Psf] 5 . k|sf]k k"jtof/L { cfzfsf] ls/0fsf] ?kdf ufpšnx?n] lnPsf 5g . ljleGg ] ;ldlt / vl/b pk;ldltsf ;b:ox? ;fdfg vl/b k|lqmofdf k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?nfO{ dfl;s ?kdf k|To]s kl/jf/n] { ;xefuL x'g] ub{5g . h;af6 ljQLo kf/bzL{tf / hf]lvd ?= % b]lv !)) ;Dd / k|lt s77f hldgsf] Ps s]hL ux'š afš8g] s'/f pRr x'G5 . ;xof]u ug{ :jLsf/ u/]sf 5g . o;/L ^ j6f kl/of]hgfsf ;d'bfox?af6 ?=&$,#)) art eO;s]sf] 5 . ;a}eGbf a9L lj;gk'/ ;d'bfon] ?= @%,&)* / ;a}eGbf yf]/} hf]vlxofk'/ aS; ! ;fdu|Lsf] ;xof]u eGbf ;"rgf, hfgsf/L, 1fg / ;d'bfon] ?=%,(!( art u/]sf 5g . k|sf]k k"jtof/L { ;Lk a9L dxTjk"0f{ x'G5g ;'?sf] ;dodf xfdL kl/of]hgfsf sd{rf/L;šu vf;} v';L lyPgf} . pgLx? ;ldltx?n] cfsl:ds sf] i fnfO{ a9fpg ljleGg xfdLnfO{ tflnd tyf cled'vLs/0f uf]i7Ldf ;xefuL x'g lgdGq0ff ub{y] . cjwf/0ffx?nfO{ cg'z/0f u/]sf 5g . df]xgk'/ ;d'bfon] hasL xfd|f] OR5f kl/of]hgfn] gbL lsgf/df tf/hfnLsf] 7f]Ss/ agfP/ ;xof]u ul/of]; eGg] lyof] . t/ kl/of]hgfn] ;~rfng u/]sf x/]s tflnd jiff{ofddf 8'ªuf ;~rfng u/]/ /sd ;ªsng ug]{ u/]sf] 5 tyf cled'vLs/0f uf]i7Ldf ;xefuL x'šbf xfdLn] :yfgLo:t/df pknAw . o:t}, lzj/Tfgk'/ ;d'bfon] klg kmfu', b]p;L–e}nf] sfo{qmdx? 1fg, ;|ft / ;fdu|Lsf] k|of]uaf6 s;/L k|sf]ksf] hf]lvdnfO{ sd ug{ ] ;lsG5 eg]/ j}slNks lqmofsnfkx?sf] af/]df a'‰g] df}sf kfof}+ . cem ;~rfng u/L ?= %^$ ;ªsng u/]sf] 5 . oBlk, o:tf o:tf sfo{qmdx?df ;xefuL x'g kfpšbf tflndaf6 k|fKt 1fg s;/L sfo{qmdx? k/Dk/fut ePklg kl/of]hgfsf nflu /sd cfbfg–k|bfg ug],{ ljQLo kf/blz{tf s;/L sfod ug],{ ;|ftsf] afš8kmfš8 ] ;ªsngdf pkof]uL x'g ;Sb5 . lzj/tgk'/ ;d'bfon] /sd s;/L ;dtfd"ns agfpg] / :yfgLo txdf agfOPsf gLlt lgodx?nfO{ s;/L sfof{Gjog ug]{ eGg] af/]df w]/} s'/f hfGg] df}sf kfof}+ . jf:tjdf h'6fpg g;{/Laf6 lj?jf laqmL ug{] of]hgf ;d]t agfPsf] 5 . ;fdu|Lsf] ;xof]u eGbf klg ;"rgf, hfgsf/L, 1fg, ;Lk a9L dxTjk"0f{ x'g] /x]5 . >L vf]h /fd rf}w/L, dgsfk'/ -pkfWoIf, d'Qm sd}of ;dfh, s}nfnL_ kl/of]hgf nfu" ePsf oL ^ j6f ;d'bfox?af6 k|sf]ksf] ;dodf l5d]sL ;ªs6fled'v ;d'bfox?n] ;xof]u kfPsf 3_ ;d'bfo:t/df :jLs[t gLlt lgodsf] cg';/0f 5g . pbfx/0fsf nflu, hªunL xfQLx¿n] ufpšdf cfP/ k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?n] k|sf]k k"jtof/Lsf ultljlwx? { { cGgafnL / 3/x¿ gi6 u/]kl5 kLl8t aGg k'usf l5d]sL ] ;~rfng ug{ ljleGg gLlt lgodx? Nffu" u/]sf 5g . gbL j;Gtf ufpšnfO{ lzj/Tfgk'/ / dgsfk'/ ;d'bfon] cfkmgf] lsgf/sf ;+/lIft If]q / j[If/f]k0f ul/Psf If]qdf rl/r/0f ug{ cfkTsfnLg sf]ifaf6 qmdzM &@ / &% s]hL wfg pkNfAw glbg k|sf]k k"jtof/L ;ldlt / pk;ldltsf ;b:ox?sf] { u/fPsf lyP . o;/L oL ;d'bfox? cfk"m;šu cfsl:ds lhDd]jf/L tf]lsPsf] 5 . pbfx/0fsf] nflu, lzj/tgk'/ ;d'bfon] sf]if ePsf] sf/0f t'?Gt ;xof]u ug{ ;Ifd ePsf lyP a}7sdf l9nf] cfpg] / ;fKtflxs ?kdf ul/g] ;/;kmfO{ . lj;gk'/ k|sf]k k"jtof/L ;ldltn] sf]zL af9LkLl8tnfO{ { cleofgdf ;xefuL c:jLsf/ ug]{ ;b:ox?nfO{ hl/jfgf b'O{ lSjG6n ux'š ;xof]u ug]{ lg0f{o u/]sf] lyof] t/ c;f]h ug]{ ub{5 . vf]h tyf p4f/ pk;ldltsf ;b:ox?sf] Aff9Lsf] dlxgfdf pgLx? cfk}m af9Laf6 kLl8t ePkl5 ;f] lg0f{onfO{ cg'udg tyf cfjZostf cg';f/ ;fO/g ahfpg' kg]{ bfloTj :ylut ug{ afWo ePsf lyP . o:tf k|of;x?n] pgLx?df k|sf]k /x]sf] x'G5 . To:t}, vl/b tyf n]vf ;ldltsf ;b:ox? hf]lvd Go"gLs/0fsf nflu ;fd'lxs efjgfsf] ljsf; ePsf] b]Vg ;fdflhs n]vfk/LIf0fk|lt pQ/bfoL x'g] ub{5g . ;d'bfo:t/df ;lsG5 . To:t}, oL k|of;x?n] ufpšnx?aLr ;fdflhs P]Soa4tfsf] ] :jLs[t d"No dfGotfsf] cg';/0faf6 ;d'bfox?nfO{ k|sf]k efjgf hfu[t x'g ;xof]u k'usf] 5 / k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf ] hf]lvd Go"gLs/0fdf d2t k'usf] 5 . ] kxnx?df ;fd"lxs efjgfnfO{ cem a9fpg d4t k'usf] 5 . ] 8=_ ;dGoflos 9ªuaf6 ;|ftsf] af“8kmf“8 u/L ] r_ ;d'bfo / uflj;:t/df k|sf]k k"jtof/L { cfsl:ds sf]if :yfkgf of]hgfx?sf] th'df { ;dGoflos ;|ft ;+oGqn] cfkTfsflng cj:yfsf nflu gub ] x/]s k|sf]k k"jtof/L ;ldltn] ;d'bfo:t/df k|sf]k k"jtof/L { { tyf lhG;L ;ªsng ug]{ sfo{nfO{ ;xh agfPsf] 5 . x/]s of]hgf th'df ubf{ ;'/lIft :yfgfGt/0f, p4f/ tyf /fxtsf { k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?n] k|sf]k k"jtof/L / p4f/sf { { sfo{, ;fd'bflos g;{/L Joj:yfkg, gbL lsgf/sf] ;+/If0f, ultljlwsf] ;~rfngsf nflu cfsl:ds sf]ifx?sf] :yfkgf ;'/lIft dfu{sf] lgdf{0f, gbL cg'udgsf] nflu e"ldsf u/]sf 5g . o:tf] sf]ifaf6 k|sf]ksf] ;dodf tTsfn p4f/ tyf pQ/bfloTjx?sf] afš8kmfš8 / k"j;rgf ;fdu|Lx?sf] { " tyf /fxtsf nflu :yfgLo ;|ftsf] k|of]u ug{ ;lhnf] ePsf] ] Joj:yfkg tyf dd{t h:tf ultljlwx?nfO{ ;dfj]z u/]sf 4 36gf cWoog k|ltj]bg k]ma|c/L, @))( '
  • 13.
    5g . o:tfof]hgfx? :yfgLo:t/df g} th'df eO{ :yfgLo { ;|ftsf] kl/rfng u/L sfof{Gjog ePsf] oxfšsf] ;d'bfosf] ] nflu of] klxnf] k6s xf] . tL of]hgfx?sf] sfof{Gjogdf uflj; / lhNnf txaf6 yk ;xof]u k|fKt ug]{ pgLx?n] cfzf /fv]sf 5g . kl/of]hgfn] x/]s uflj;df ufpš k|sf]k Joj:yfkg ;ldltx?sf] u7g u/L uflj;sf of]hgfx?df ;d'bfo:t/sf k"j{tof/Lsf of]hgfx?nfO{ cfj4 ug]{ sfo{sf] ;xhLs/0f u/]sf] 5 . ^ j6f kl/of]hgf ;d'bfox?sf] e|d0fkl5 uflj;sf ;fem]bf/x? o; lsl;dsf] ;dGjo u/fpg pT;flxt ePsf 5g . lgZro g} eljiodf ;d'bfo txsf k|sf]k k"j{tof/L of]hgfx? Ufflj;sf ljsf; of]hgfx?df ;dfj]z x'g5g . uflj;sf ;lrjx? Uffpš k|sf]k Joj:yfkg ] ;ldltsf] ;+of]hssf] ?kdf /x]sf x'G5g / uflj;:t/sf] uflj;:t/Lo ;/f]sf/jfnfsf] a}7s k|sf]k k"jtof/L of]hgfx?sf] th{'df ubf{ ;d'bfo:t/sf { hf]lvd / ;ªs6fled'vtfsf] klxrfg u/]sf] 5 . :yfgLo of]hgfx?nfO{ Plss[t ul/g] Joj:yf ldnfOPsf] 5 . o; hgtfn] af9LnfO{ pgLx?sf] If]qdf k|dv vt/fsf] ?kdf ' k| o f;n] ;fd' b flos k| s f] k k" j { t of/L of] h gfx?sf] klxrfg ug{ yfn]sf 5g . pgLx?sf] ;ªs6fled'vtf a[l4 sfof{Gjogdf uflj; txdf ;|f]t kl/rfng ug]{ 9f]sf ug]{ d'Vo sf/0f pgLx?df /x]sf] c1fgtf, ;fdflhs cg]stf, v'nsf] 5 . x;'lnof uflj;n] lzj/tgk'/ k|sf]k k"jtof/L ] { xf]rf] e"efu, gbL lsgf/f glhs cJojl:yt a;fO, sdhf]/ ;ldltnfO{ 8'ªuf lgdf{0fsf nflu ?= %,))) /sd pknAw ;fdflhs ;ªu7g / k|ofKt k"jtof/Lsf] sdL /x]sf] 5 . { u/fPsf] lyof] . lzj/tgk'/af6 pTk|l] /t eO{ cGo k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?n] klg cfkmgf uflj;x?af6 /sd { aS; @ ;|f]tsf] vf]hL ug{ ca xfdLnfO{ 8/ 5}g Nofpg] of]hgf agfPsf 5g . Pp6f ;fd'bflos k|sf]k ha lzj/tgk'/ ;d'bfon] x;'lnof uflj;af6 8'¨f agfpg ;xof]u k|fKt u¥of], xfdLn] klg jfof]–OlGhlgol/Ësf] sfo{ yk 7fp“df ;~rfng ug{sf k"j{tof/L of]hgfx? Ufflj;sf] of]hgfdf cfj4 x'g'n] tL nflu uflj;;“u ;xof]u dfUg] t/v/df 5f}+ . o;af6 jf:tjdf uflj;sf] of]hgfx? :jtM s}nfnL lhNnfsf] of]hgfdf klg cfj4 ;|ftdf xfd|f] clwsf/ x'G5 eGg] klg xfdLnfO{ yfxf eof] . ha ;fd'bflos ] x'g]5g / k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf] ljifo lhNnfsf k|sf]k of]hgfx? Ufflj;:t/Lo of]hgfdf ;dflxt x'G5g, ta ;fd'bflos k|sf]k of]hgfsf] sfof{Gjog ug{ uflj;sf] ;|ft k|of]u ug{ ;lsg] l:ylt ] ] gLlt, of]hgf / sfof{Gjogx?df d"nk|jfxLs/0f x'g5 . ] /xg]5 . xfdLnfO{ ;|ftsf] vf]hL ug{ Tolt ufx|f] x'g] 5}g lsgsL uflj;:t/Lo ] k|sf]k of]hgfsf] ;DaGw lhlj;;“u x'g5 .] ;+If]kdf, ;d'bfodf cfwfl/t ;+:yfx?sf] ;jnLs/0fn] k|sf]k >L 5]b/fd rf}w/L, ;+of]hs, k|sf]k k"jtof/L ;ldlt, hf]vlxofk'/ ' { hf]lvd Go"gLs/0fsf sfo{qmdx?nfO{ ;~rfng ug{, 1fg cfbfg– k|bfgsf] ljsf; ug{, kl/of]hgfsf x/]s ultljlwx?df ljQLo o;/L ;ªs6fled'v / Ifdtf klxrfgsf cEof;x¿af6 kf/blz{tf sfod /fVg tyf ;d'bfo Pjd uflj; txdf k|sf]k vt/fnfO{ sd ug]{ lbzfdf k|efjsf/L kmfObf k'usf] 5 . ] k"jtof/L of]hgfx?nfO{ ;dfj]z ug{ ;lhnf] ePsf] 5 . { kl/of]hgfsf ;d'bfox? af9L k|efljt If]qsf] klxrfg ug{ / ;Defljt af9Lsf] c;/nfO{ sd ug{ ;r]t ePsf 5g . $=@ k|fyldstf @ M k|sf]ksf] hf]lvd klxrfg, Ifdtf clej[l4af6 ;d'bfodf af9Lsf] lx;fjn] sd, dWod / d"Nofªsg / cg'udg ug]{ tyf k"j{;"rgf pRr vt/fo'Qm If]q klxrfg ug{ ;Dej ePsf] 5 . k|0ffnLnfO{ k|efjsf/L agfpg] . s= hf]lvdsf] klxrfg / kx'rsf nflu 1fg / “ olb af9Lsf] kfgL dWod / pRr hf]lvd If]qdf k:of] eg] ;Lksf] ljsf; hLjg / dxTjk"0f{ wg;DklQ arfpgsf] nflu tof/Lx¿ z'? kl/of]hgfn] x/]s ;d'bfodf ;ªs6fled'v / Ifdtf ljZn]if0f ug{ cfjZos x'G5 . ;g @))* ;]K6]Da/sf] af9Lsf] ;dodf cEof;sf] dfWodaf6 ;d'bfosf] ef}lts, wf/0ffut / ;fdflhs :yfgLo jfl;Gbfx¿n] af9Lsf] hf]lvdnfO{ sd ug{ l;s]sf kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? 5
  • 14.
    tflnsf # ljleGgIf]qdf cfpg] af9Lsf] cg'dflgt ;do cg'udg s;/L ug{ ;lsG5 / To;af/] s;/L ;"rgf ;Dk|if0f] gbL :yfg cg'dflgt 306f ;'emfj lbOPsf] x'g] ub{5 eGg]af/]df :ki6 ePsf 5g . ltgLx?n] jiff{sf] ;do Dff]xf]gf Dfnfv]tLb]lv lj;gk'/ ( * ;fdfGo / vt/fsf] txsf af/]df hfGg'sf ;fy} s;/L Dfnfv]tLb]lv aG;f/ # @=% eG;f/b]lv la;gk'/ ^ % ;d'bfonfO{ k"jtof/Lsf cj:yfdf k'¥ofpg ;lsG5 eGg] af/]df { v'6Lof v'l6of d'8L aG;f/b]lv !) ( klg ;r]t ePsf 5g . -tflnsf $ x]gf];_{ la;gk'/ Uff}/L uªuf /fhdfu{bl] v nlntk'/ # @=% s6}gL /fhdfu{bl] v dlgsfk'/ $=@ #=% af9Lsf] vt/fsf] af/]df ;"rgf ;Dk|if0fsf] ;+oGq tof/ ePsf] ] ;|ft M kl/of]hgf /]s8{ @))* ] 5 . ;d'bfo:t/df c3l/of jf k|sf]k k"jtof/L ;ldltn] { ;Lk / 1fgx¿sf] clwstd k|of]u u/]sf lyP . :yfgLo ;d'bfo tf]ssf] s'g} JolQmn] af9Lsf] txaf/] cg'udg ug]{ ub{5 . ] dflyNnf] hnfwf/ If]qdf cfPsf] af9L kl/of]hgf If]qdf cfO{ k'Ug k/Dk/fut k"j;rgf k|0ffnLsf cEof;x? ljkl/t sfo{ ug'{ { " slt ;do nfU5 eGg] af/]df ;d]t hflgkmsf/ ePsf 5g . hn kl/of]hgfsf] k|fjwfg xf]Og . x/]s ;d'bfodf vt/f cg'udgsf tyf df};d lj1fg ljefu lkmN8 clkm;;šusf] ;xsfo{df af9L cEof;x? km/s km/s x'g] ub{5g . h:t} M lzj/tgk'/ ;DaGwL k"j;rgf tNnf]t6Lo ;d'bfosf] nflu pknAw u/fPsf] { " ;d'bfodf ljxfg ( ah] / a]nsf * ah] u/L lbgdf b'O{ k6s ' 5 . vt/fsf] ;Defjgf sd ug{sf nflu af9Lsf] ;"rgf af9Lsf] cg'udg ug{ Pp6f 6f]nL g} u7g ul/Psf] 5 eg] cg'dfg ul/Psf] ;doeGbf cfwf 306f klxn] kl/of]hgf /x]sf] lj;gk'/ ;d'bfodf ljxfg % ah], lbp;f] ! ah] / /flt ( ah] ;d'bfodf Psaf6 csf]{ ub}{ km}nfOPsf] lyof] . oL ;"rgfx?n] u/L b}lgs # k6s k"j;rgf k|0ffnLsf ;+of]hs cfkm}n] af9Lsf] { " + ;dodf g} ;Dk|if0f ePdf pgLx?nfO{ ;'/lIft :yfgdf hfg w]/} ] cg'udg ug]{ ub{5g . cg'udgstf{sf] ;'/Iffsf] nflu Pp6f ;xof]uL x'g] ;d'bfon] ;f]rsf 5g . ] 5ftf, Knfli6ssf] h'Qf, 6r{nfO6 / jiff{bL pknAw u/fPsf] 5 . clzlIft JolQmn] klg a'‰g] u/L ;d'bfodf cfwfl/t v= vt/f cg'udg :yfgLo cEof;x? th'df ul/Psf 5g . x/]s ;d'bfon] gbL { kl/of]hgfn] vt/f cg'udgsf nflu hnfwf/ / ;d'bfo:t/Lo lsgf/df kx]nf] tyf /ftf] /ªu nufOPsf] sf7af6 lgld{t cjwf/0ffnfO{ cufl8 a9fPsf] 5 . kfšrj6f dflyNnf]t6Lo vDafsf] :yfkgf ul/Psf] 5 . If]qdf jiff{dfkg s]Gb| / ^ j6f dflyNnf]t6Lo tyf tLgj6f tNnf]t6Lo hndfkg s]Gb|sf] k|of]u u/]kl5 af9Lsf] hf]lvdx?sf] kx]nf] lrGxdf kfgLsf] ;tx k'ukl5 k"jtof/L ug'kg]{ ;ªst + ] { { ] cg'udg ug{ ;d'bfosf jfl;Gbfx? ;Ifd ePsf 5g . ub{5 eg] /ftf] lrGxdf k'ukl5 t'?Gt ;'/lIft :yfgdf hfg'kg]tkm{ ] { kl/of]hgfn] tNnf]t6Lo ;d'bfox?nfO{ kfgLsf] ;txsf] af/]df ;r]t ub{5 . o:t}, k|lt 306f !!) b]lv !%) ldlnld6/ jiff{ 306}lkR5] tYofªsx? pknAw u/fpg ;xof]u k'¥ofPsf] 5 . k|sf]k k"jtof/L ;ldlt / k"j;rgf k|0ffnLsf ;+of]hsx?n]] { { " aS; # ljutsf af9Laf6 xfd|f] ;d'bfodf sf]xL xtfxt gePsf]df xfdLnfO{ uj{ 5 dflyNnf]t6Lo jiff{dfkg s]Gb|x?;šu ;"rgf lng / To;af/] k"j;rgf k|0ffnLsf] ;kmntd k|of; / ljleGg Ifdtfd"ns ultljlwx?sf] ;o+Qm { " ' ;d'bfox?nfO{ hfgsf/L u/fpg lhDd]jf/ ePsf 5g . rf/j6f k|of;af6 kl/of]hgf If]qsf ;d'bfox?df ljut af9Lsf] ;dodf sf]xL klg xtfxt ePgg . hasL kl/of]hgfsf] l5d]sL ufpšx?df @$ hgfsf] af9Lsf] sf/0faf6 jiff{dfkg s]Gb| / rf/j6f hndfkg s]Gb|x?sf] cjnf]sg Hofg uof] . o;af6 s] :ki6 x'G5 eg] :yfgLo jfl;Gbf k"0f{?kdf tof/Lsf ;fy e|d0fkl5 k|sf]k k"jtof/L tyf k"j;rgf k|0ffnLsf pk;ldltsf { { " /xg ;s]sf] v08df af9Lsf] hf]lvdnfO{ w]/} xb;Dd sd ug{ ;lsG5 . >L 5]b'/fd rf}w/L, lzIfs x;'lnof ;b:ox? Kflg s;/L jiff{kl5 kfgLsf] ;tx a95, To;sf] tflnsf $ vt/fdf /x]sf] kfgLsf] ;tx gbL :yfg ;/b/ af9Lsf] tx af9Lsf] r]tfjgL tx -klxnf] r/0f_ af9Lsf] r]tfjgL tx-bf]>f]r/0f_ tof/L cj:yf hfg z'? hfg] Dff]xf]gf Dffnfv]tL @=) ld @=% ld #=$ ld v'6Lof d'8L aG;f/ @=! ld #=^ ld $=* ld lzj uªuf /fhdfu{sf] k'n !=% ld !=* ld @=% ld u'?xf /fhdfu{sf] k'n !=@ ld !=% ld @ ld s6}gL /fhdfu{sf] k'n !=* ld @=@ ld @=* ld >f]t M kl/of]hgf /]s8{ @))* 6 36gf cWoog k|ltj]bg k]ma|c/L, @))( '
  • 15.
    af9Ldfks sf7]vDaf af9Lsf] hf]lvdsf] cj:yfdf ;'/lIft :yfgdf n}hfg ;lsG5 . oBlk, ;'/lIft jf;:yfgsf] b'/L, ;d'bfosf] cfsf/sf cfwf/df pgLx?nfO{ ;'/lIft :yfgdf n}hfg] ;do eg] km/s x'g ;S5 . h]xf];, ^ j6} ;d'bfox? pgLx?sf ;a} ;b:ox?nfO{ To:tf vt/fsf] cj:yfdf klg ;'/lIft :yfgdf n}hfg ;Ifd ePsf 5g . aS; % nfO{km Hofs]6 b'Mvsf] a]nfsf] ;fyL ;fljt ePsf] 5 . cfkTsfnLg afs; pknAw u/fpg]h:tf] kl/of]hgfsf] sfo{nfO{ xfdLn] ePdf dflg;nfO{ klxnf] ;r]t u/fpš5 eg] !%! b]lv @)) ;x|fxgf u/]sf 5f}+ . To;df klg nfO{km Hofs]6 b'Mvsf] a]nfsf] ;fyL ldlnld6/;Dd k/]df bf];f| ] / @)) ldlnld6/ eGbf a9L jiff{ ;fljt ePsf] 5 . ut jif{sf] jiff{tsf] /ftsf] ;do ePsf]n] 3'/fxf ePdf t];f| ] k6s ;r]t u/fOG5 . o:tf] ;r]ttf :yfgLo gbLdf 8'ªuf rnfpg ;Dej lyPg . >LdtLsf] clGtd ;+:sf/ ug]{ ;do;Dd pgL 3/ k'Ug ;kmn eP . ha pgL;+u xfd|f] e]6 x'G5, Tof] PkmPd /]l8of]dfkm{t u/fOG5 . lbg Hofs]6n] k'¥ofPsf] d2tnfO{ pgL ;+Demgf u5{g . jf:tjdf nfO{km Hofs]6n] af9Lsf] avtdf w]/} JolQmsf] Hofg arfpg'sf] ;fy} o:tf] k|sf]ksf] ;dodf k|x/LnfO{ p4f/ ug{ ;d]t ;xof]uL ag]sf] 5 . u_ k"j;rgf ;Dk|if0f { " ] >LdtL /fhs'df/L rf}w/L nlntk'/, km'njf/L lhNnf:t/Lo ;/f]sf/jfnfx?;šusf] ;dGjodf kl/of]hgfn] tflnd tyf ;fdfu|L Pjd :yfgLo 1fgdf cfwfl/t k"j;rgf{ " k|0ffnLx?sf cEof;x?dfkm{t ;d'bfosf] Ifdtf clej[l4df ;"rgf ;Dk|if0fdf :yfgLo PkmPd /]l8of]x? lgs} k|efjsf/L ] hf]8 lbPsf] 5 . k"j;rgfsf ;Gb]zx? ;Dk|if0fnfO{ ;xh { " ] /x]sf 5g . kl/of]hgfn] cfkTsfnLg ;dfrf/x? tyf df};d agfpgsfnflu kl/of]hgfaf6 rf/j6f tNnf]t6Lo / kfšrj6f ;DaGwL a'nl] 6gx? :yfgLo ;d'bfox?df k|efjsf/L 9ªuaf6 dflyNnf] t6Lo jiff{ tyf kfgLsf] ;tx dfkg s]Gb|df gf} j6f ;Dk|if0f ug]{ sfo{df :yfgLo PkmPdnfO{ kl/rfng u/]sf] 5 . ] ;L8LPdP kmf]g / x/]s ;d'bfodf Ps÷Psj6f xftn] ;~rfng la=; @)^% c;f]hdf cfPsf] af9Lsf] ;dodf klg kl/of]hgf ug{ ;lsg] ;fO/g klg pknAw u/fOPsf] 5 . la=; @)^% ;~rflnt ;d'bfosf dflg;x?n] ;d'bfosf] cj:yfsf af/]df c;f]hdf cfPsf] af9Lsf af/]df k"j;rgf ;Dk|if0f ug{ oL b'O{ { " ] PkmPd, /]l8of]x?dfkm{t ;DjlGwt cflwsfl/s lgsfox?df k|ljlw lgs} k|efjsf/L ePsf] lyof] . To:t}, af9Lsf] k|sf]k k'¥ofpg / tTsfn /fxt ;xof]usf sfo{x? ug{ bjfa lbPsf] cfPsf] cj:yfdf To;af/]df hfgsf/L u/fpg ;d'bfonfO{ lyof] . k"j;rgf k|0ffnLnfO{ k|efjsf/L ?kdf sfof{Gjog { " cfjZos 6]lnkmf]g gDa/ / ;~rf/ dfWodx?sf af/]df klg ug{sf nflu :yfgLo ;~rf/ dfWodx?;šu ;xsfo{ ug'{ hfgsf/L u/fOPsf] lyof] . k|efjsf/L pkfo x'g;Sb5 . lhNnf:t/Lo lgsfox?;šusf] ;+oQm k|of;df hnfwf/ txdf k"j;rgf k|0ffnL :yfkgf ug{ ' { " o:tf ;fdfGo ;+oGqx?n] klg a'9fa'9L, uef{j:yfsf dlxnf, ' ;lhnf] ePsf] 5 . lhNnfsf ;DalGwt ;/f]sf/jfnfx?sf] :tgkfg u/fpg' kg]{ cfdfx?, jfnjflnsf, ufO{j:t'nfO{ k|ltlglwTj /xg] u/L lhNnf k|fljlws sfof{nosf] ;+of]hsTjdf k"j;rgf l8hfOg ;ldltsf] u7g ul/Psf] lyof] . o; ;ldltn] { " aS; $ k"j{;"rgf k|0ffnLaf/] ;fgf 1fgsf k|j4{gfTds 1fg hnfwf/ txsf] k"j;rgf k|0ffnLsf] ;jnLs/0fdf cfjZos { " cjnf]sg e|d0fdf uPsf] a]nf kfgLsf] ;tx / af9L cg'udg s]Gb| tyf hn tyf >f]tx? k|bfg ug'sf ;fy} tNnf]t6Lo ;d'bfox?sf] ;jnLs/0f { df};d ljefusf k|fljlws Pjd :yfgLo sd{rf/Lx?;šu cGt{lqmof ug'cl3;Dd { /]l8of] / 6]lnlehgaf6 k|zfl/t k|ltj]bgx?af6 dfq xfdLn] df};dsf] af/]df a'em]sf ug{ klg ;xof]u u/]sf] 5 . lyPgf}+ . tL k|ltj]bgx? xfd|f nflu pkof]uL 5}gg lsgsL xfdLn] o;sf k|fljlws zAbx?sf] cy{ a'embgf}+ . /ftf] / kx]nf] vfnsf sf7af6 lgld{t kf]i6x?sf] :yfkgf } + ePsf b]Vbf xfdL cfZro{rlst ePsf 5f}+ . h'g rfxL++ k"j;rgf k|0ffnLsf] nflu { " kl/of]hgfn] ^ j6} ;d'bfox?nfO{ cfkTsfnLg tyf k|fylds ;"rgf ;ªsng ug{ pkof]uL /x]5g . cWoog e|d0faf6 af9Lsf] ;txaf/] a'emg pkrf/ ;fdfu|Lx? klg pknAw u/fPsf] 5 . tL ;fdfu|Lx? tyf dflyNnf] efudf cfPsf] 7"nf] af9L xfd|f] ;d'bfo;šu k'Ug nfUg] cg'dflgt ;dosf] af/]df klg xfdLnfO{ 1fg eof] . k"j;rgf k|0ffnLsf] nflu o:tf ;"rgfx? { " Vff]h tyf p4f/ sfo{df ;lhn} n}hfg ;lsG5 . cfkTsflng ;fx|} pkof]uL x'G5g . jf:tjdf ;–;fgf kxnx? Kflg k"j;rgf k|0ffnLsf] nflu ;fx|} { " ;dodf k|of]usf nflu nfOkm Hofs]6x?, ;'/lIft emf]nf, dxTjk"0f{ x'G5g . Sof/fljgf, 6oa, 8f]/L, x]Nd]6, xftn] rnfpg ;lsg] ;fO/g " >LdtL ufGwjLb]jL rf}w/L, ;+of]hs, k"j{;"rgf k|0ffnL pk;ldlt, dgsfk'/ / :6«r/h:tf ;fdfu|Lx? pknAw u/fOPsf] 5 . ut jif{sf] ] kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? 7
  • 16.
    vf]h tyf p4f/sf]jvt nfOkm Hofs]6sf] k|of]u af9L ;DaGwL ljljw hfgsf/Lx?, af9Lsf] hf]lvd / To;af6 ;'/lIft x'g ckgfpg' kg]{ /0fgLltsf af/]df ;d]t ;"rgfx? ;Dk|if0f ug]{ u/]sf] 5 . ;"rgfsf] cfbfg–k|bfg / 1fg clej[l4sf ] nflu kl/of]hgfn] ljleGg hfgsf/Lx? Pjd ;"rgf, lzIff / ;~rf/ ;fdu|Lx?sf] k|sfzg u/]sf] 5 . To:t}, lel8of] k|bz{gL, cjnf]sg e|d0fsf] cfof]hgf, ;8s gf6sx? k|bz{gL / k"j;rgf k|0ffnL ;DaGwL k"jf{Eof;df ;xhLs/0f ;d]t { " ul/Psf] kfOG5 . s_ r]tgf clej[l4sf] nflu ;"rgf, lzIff / ;~rf/ ;fdu|Lx?sf] cxd e"ldsf x'G5 . ;"rgf Pjd 1fgsf] cfbfg–k|bfgsf nflu ;"rgf, lzIff / ;~rf/ ;fdfu|Lx?sf] dxÎjk"0f e"ldsf x'G5 . kl/of]hgfn] { rf/ k|sf/sf kf]i6/x?, b'O{ k|sf/sf rf6{x? k|sfzg / ljt/0f u/]sf] 5 . o:tf ;fdu|Lx?sf] l8hfOg ug'cl3 ;d'bfosf { cu'jfx?, kl/of]hgfsf sd{rf/L, s]o/ g]kfn / ltgsf :yfgLo ;fem]bf/ u}/;/sf/L ;+:yf nufot lhNnfsf ;/f]sf/jfnfx? dfem uf]i7Lsf] klg cfof]hgf ul/Psf] lyof] . pQm uf]i7Ldf jiff{ofddf o:tf ;fdfu|Lx? lgs} pkof]uL ePsf lyP . lj=; ;xefuLx?n] :yfgLo Hffltsf] /xg;xg / ;+:s[ltnfO{ Wofgdf @)^% c;f]hdf cfPsf] af9Lsf] ;dodf df]xgk'/sf /fvL ;"rgf, lzIff / ;~rf/ ;fdu|Lx?df /flvg'kg]{ lrq tyf afl;Gbfx?n] oL ;fdu|Lx?sf] k|of]u u/]/ cfˆgf] hLjg arfpg ;Gb]zsf] af/]df 5nkmn Pjd lrqx? lgdf{0f u/]sf lyP . ;s]sf lyP . lzj/tgk'/df Pshgf JolQm nfOkm Hofs]6sf] ;f]xL uf]i7Lsf ;xefuLx?4f/f lgdf{0f ul/Psf lrqx?nfO{ ;xfotfn] 8'Agaf6 aRg ;kmn ePsf lyP . af9Lsf] ;dodf ;xL ?kdf ptf/ ug{sf] nflu Ps :yfgLo Ps snfsf/nfO{ k|fylds pkrf/ ;fdu|Lx?sf] klg lgs} k|of]u x'g] ub{5 . ;d]t lgo'Qm ul/Psf] lyof] . o;/L o:tf ;fdu|Lx? tof/ k|fylds pkrf/ ;fdu|Lx?sf] Joj:yfkgsf] lhDdf dlxnf ug{eGbf cufl8 ;d'bfosf] k[i7kf]if0f klg lnOPsf] lyof] / k|sf]k ' :jf:Yo :jod;l] jsfnfO{ lbOPsf] x'G5 h;n] ubf{ :yfgLo hf]lvd Go"gLs/0f / /f]syfdsf af/]df k9g / a'‰g ;lsg] tyf jfl;GbfnfO{ ;]jf lbg ;lhnf] x'g hfG5 . dflg;x?nfO{ k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f ug{ pTk]/0ff lbg] / | pT;flxt ug]{ vfnsf ;fdu|Lx? tof/ ul/Psf]] lyof] . ;ªIf]kdf, k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f Pjd k|sf]ksf] hf]lvd ;fdgf af9Lsf] k"j{tof/L ;DaGwL ;~rf/ ;fdfu|L ug]af/] 1fgsf] ljsf; / pko'Qm lbuf] /0fgLlt cjnDjg ugf{n] { k|sf]k hf]lvdsf] klxrfg Pj+ k|sf]k Go"gLs/0f ug{ lgs} ;lhnf] ePsf] 5 . ljz]if hf]lvd / vt/faf/] ljBdfg :yfgLo 1fgsf cfwf/df k"j;rgf k|0ffnLx? :yfkgf u/L ;"rgfx? ;fwf/0f { " tyf a'‰g ;lsg] efiffdf ;Dk|if0f ul/Psf] lyof] . ] $=# k|fyldstf # M 1fg, vf]h / lzIffsf] pkof]u u/]/ ;a} txdf ;'/IffTds ;+:s[lt / k|sf]k ;fdgf ug]{ Ifdtf clej[l4 ug]{ . ;"rgfsf] Joj:yfkg Pjd cfbfg–k|bfg M kl/of]hgf cGtu{tsf ;d'bfo / To;sf l5d]sL ;d'bfox?df ;d]t kl/of]hgfn] 8 36gf cWoog k|ltj]bg k]ma|c/L, @))( '
  • 17.
    kl/of]hgfn] ;"rgfsf] k|jfxgofš / rfvnfUbf] 9ªuaf6 ug]{ s]hLsf b/n] ;ªsng u/L_ af6 cGg j[l4 ug{ yfn]sf 5g . cjwf/0f agfPsf] 5 . ;fd'bflos ;xhstf{x?n] x/]s ;"rgf, ;fš:s[lts / wfld{s kj{x? h:t} df3df kg]{ kmfu' / sflt{sdf z}lIfs / ;~rf/ ;fdu|Lx?nfO{ k|f9 l;sfO{ ljlw cg';f/ 3/3/df } kg]{ b]p;L e}nf]af6 gub tyf cGgjfnL ;ªsng ug]{ k/Dk/fdf uO{ ;Dk|i] f0f u/]sf lyP . ;xhstf{x?n] o;af/]df kof{Kt hfgsf/L j[l4 x'g yfn]sf] 5 . u/fPsf lyP . o;/L cGt{lqmofTds 9ªuaf6 tL ;fdu|Lx?sf] d'Vo ;Gb]zsf af/]df lbOPsf] hfgsf/Ln] ;d'bfosf dflg;x?sf] u_ ;8s gf6s M r]tgf clej[l4sf] nflu Ps k|sf]k ;DaGwL a'emfO{ cem j[l4 ePsf] 5 . k|efjsf/L dfWod M ;8s gf6s clzlIft ju{nfO{ dxTjk"0f{ ljifodf ;';l" rt v_ cGt/–cjnf]sg e|d0f M :yfgLo hgtfsf] u/fpg Ps k|efjsf/L / dxTjk"0f{ dfWod xf] . ;8s gf6s, l;sfO{ k|of]uzfnf k|sf]k k"jtof/L / k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx?sf { cGo ;d'bfon] u/]sf /fd|f cEof; / cg'ejx? l;Sg / af/]df hfgsf/L u/fpg] ;zQm dfWod ePsf] :yfgLo cg';/0f ug{ cGt/ ;d'bfo cjnf]sg e|d0f lgs} k|efjsf/L hg;d'bfox? atfpš5g . :yfgLo k|lzlIft o"jf ufpšnx?af6} ] dfWod xf] . o; kl/of]hgf cGtu{tsf k|To]s ;d'bfonfO{ cGo :yfgLo efiffdf k|bz{g ul/g] ePsf]n] ;8s gf6s hLjGt b'Oj6f ;d'bfosf] e|d0f u/fO{ cGo ;d'bfon] hf]lvd Go"gLs/0fsf { x'gsf] ;fy} To;sf] ;Gb]z ;lhn};šu u|x0f ug{ ;lsg] vfnsf] ' nflu u/]sf /fd|f cEof; / l;sfOnfO{ cg';/0f ug{ hf]8 x'G5 . ;8s gf6s 6f]nLn] :yfgLo lbg]z PkmPdaf6 klg lbOPsf] 5 . o:tf e|d0fx?nfO{ dflg;x?n] l;sfO{ k|of]uzfnfsf] k|sf]k;šu ;DalGwt ;Gb]zx? ;Dk|if0f u/]sf 5g . hf]vlxofk'/ ] ?kdf lnPsf 5g lsgeg] b]vsf] s'/f ljZjf; ug{ / cfTd;ft ] ;d'bfosf] k|sf]k k"jtof/L ;ldltsf] ;+of]hssf cg';f/ ;8s { ug{ ;lhnf] x'G5 . /tgk'/ uflj;sf] kl/of]hgf eGbf aflx/sf] gf6sx?af6 l;s]sf] 1fgsf] sf/0fn] ubf{ @)^% ;fn c;f]h ;d'bfo df]xgk'/n] ka]/f uflj;sf] lj;gk'/df ul/Psf] afš;sf] dlxgfdf cfPsf] af9Laf6 hf]vlxofk'/ ;d'bfosf dflg;x? k|of]u4f/f gbL lgoGq0f sfo{sf] cg';/0f u/]/ cfˆgf] ;d'bfodf ;'/lIft :yfgdf hfg ;Ifd ePsf lyP . xfn;Dd ljZj vfB sfo{qmdsf] sfdsf] nflu vfBfGg sfo{qmddfkm{t kl/of]hgfaf6 @$ hgf :yfgLo o'jfx? ;8s gf6s k|:t'tLs/0f afš;af6 ;+/If0f sfo{sf] yfngL ;d]t u/]sf] 5 . ;fy}, ug{ k|lzlIft ePsf 5g . ;fy}, sl/a !^ xhf/ dflg;x?n] lj;gk'/df ePsf] cjnf]sg e|d0fsf] l;sfOaf6 km'njf/L ljBfno / ;d'bfox?df k|:t't ul/Psf] ;8s gf6sx? uflj;sf] nlntk'/ ;d'bfon]] jfof]–OlGhlgol/¨ sfo{sf] cjnf]sg ul/;s]sf 5g . ;+/If0fsf nflu sf7sf :k/x? lgdf{0f ug{ pT;flxt ePsf ;8sgf6s cjnf]sgsf] b[Zo 5g . o:tf jfof]–OlGhlgol/¨ sfo{af6 pT;flxt eO{ kl/of]hgf If]q jflx/ /x]sf] km'njf/L–& lzjtfnn] !)) ld6/sf] jfof]– OlGhlgol/¨ sfo{ u/]sf] 5 . o;}u/L s[i0fgu/ / let]l/of ;d'bfox?n] klg cfkmgf]] ;d'bfodf jfof]–OlGhlgol/¨ sfo{ sfof{Gjog ug{ lhNnf e"–;+/If0f sfof{no;šu /sd pknAw u/fpg cg'/f]w u/]sf 5g . lzj/tgk'/sf] pbfx/0faf6 pT;flxt eO{ cGo ;d'bfox?n] klg cfsl:ds sf]if -k|lt s¶f Ps aS; ^ :yfgLo ;|ft kl/rfng ug{ ;8s gf6s ;xof]uL ePsf] 5 ] dnfO{ ;fšRr} ;8s gf6s dg k¥of] . gf6sdf p7fPsf ljifoj:t'n] d]/f] d'6' 5f]of] . d]/f cfšvf Tolta]nf cfš;n] el/P, hlta]nf gf6ssf] ' Pp6f kfqsf] u}/lhDd]jf/Lk"0f{ Jojxf/n] p;sf] / p;sf] kl/jf/ s;/L 3_ lel8of] j[QlrqM c¿sf] cg'ejaf6 l;sfO{ ;ªs6u|:t cj:yfdf k'Uof] eg]/ b]vfOPsf] lyof] . c?sf] cfšvf klg cfš;n] el/Psf lyP . gf6s x]/kl5 jf:tjdf jfXo ;|ftsf] vf]hLdf ' ] ] lel8of] j[Qlrqx?n] bz{sx?nfO{ k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f dfq e/ gk/]/ :yfgLo:t/af6} klg ;|ftsf] vf]hL u/L k|sf]k hf]lvd ] ug{sf nflu clek|l] /t ub{5 . kl/of]hgf cGt{utsf x/]s Go"gLs/0fdf 6]jf lbg ;lsG5 eGg] l;sfO{ eof] . xfdLn] ;'gsf 5f},+ ] k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?n] cfsl:ds sf]ifsf] /sdaf6 { kl/of]hgf xfdL;šu ;w}el/ sfd ub}g . { >LdtL ljlgtf rf}w/L, sf]iffWoIf, k|sf]k k"jtof/L ;ldlt, x;'l} nof–$, df]xgk'/ " { cfkmgf] ;d'bfodf lel8of] j[Qlrq k|bzgL ug]{ u/]sf 5g . { o:tf j[Qlrqx?df k|sf]kaf6 pRr hf]lvdsf] cj:yfdf /x]sf kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? 9
  • 18.
    ;d'bfosf dflg;n] cjnDagu/]sf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf lzIff / tflnddfkm{t ;Lk / 1fgdf clej[l4 M kxnx?sf] af/]df hfgsf/L u/fOPsf] x'G5 . ;8s gf6sn] kl/of]hgfn] vf;u/L ;d'bfosf ;b:ox?, ljBfnosf lzIfs h:t} lel8of]n] klg k|sf]k Go"gLs/0fsf ljljw ultljlwx?nfO{ tyf ljBfyL{x?nfO{ k|sf]k k"jtof/L tyf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f { /fd|f;u ;';l" rt ug]{ x'gfn] o;n] clzlIft ;d'bfoaLr hfu/0f ] š ;DaGwL 1fgx? k|jfx ug]{ nIo /fv]sf] 5 . o;n] ;fd'bfodf Nofpg ;kmn b]lvPsf] 5 . cfwfl/t tflndx?dfkm{t :yfgLo Ifdtf clej[l4 u/L ;d'bfosf] k|sf]k;šu ;fdgf ug]{ Ifdtf clej[l4 ug{ d4t u/]sf] 5 ª_ k"j;rgf k|0ffnL k"jf{Eof;M cfTdljZjf;df { " -tflnsf % x]gf];_ kl/of]hgf4f/f ;~rflnt ul/Psf s]xL { clej[l4 tflndsf] pknlAwx? tn pNn]v ul/Psf] 5 . k"j;rgf k|0ffnL / ;'/lIft :yfgfGt/0fsf k"jf{Eof;x?n] { " ;d'bfosf dflg;x?sf] ;'/lIft :yfgfGt/0f x'g] / k"j;rgf { " c_ ;d'bflos kl/rfng tflnd M o; lsl;dsf] tflndn] k|0ffnL ;DaGwL 1fg / ;LknfO{ cem j[l4 ug'sf ;fy} { af9Lsf] hf]lvdnfO{ Go"g ug{ ;fdflhs Pstf / P]Soa4tfsf] :yfgLo of]hgf / cEof;x?df cfjZos kl/dfh{g ug{ vFfrf] cf}Nofpšb5 . h;sf] kl/0ffd:j?k, k|sf]k k"jtof/L{ ;xof]u k'¥ofpš5 . ;d'bfon] lgdf{0f u/]sf] ;fd'bflos ;ldltx? / ltgsf pk;ldltx?sf] u7g ePsf 5g . :yfgfGt/0f Pjd cfkTfsfnLg of]hgfsf r/0f cg';f/ / tflndsf ;xefuLx?n] cfkm"n] hfg]sf 1fg / ;LknfO{ cf– kl/of]hgfcGtu{t pknAw u/fOPsf ;/;fdfgsf] k|of]u u/L cfˆgf] ;d'bfodf o:t} vfnsf tflndx? cfof]hgf u/L kl/of]hgfsf x/]s ;d'bfon] o:tf cEof;x? ug]{ ub{5g . l;sfpg] ub{5g . o;af6 ;xefuLx?df Pstf g} zlQm xf] o:tf] k"jf{Eof;sf] klxnf] r/0fdf dflyNnf]t6Lo cg'udg eGg] cg'el" t x'gsf] ;fy} ;fdflhs P]Soa4tf / ;f}xfb|tfnfO{ ' { s]Gb|af6 af9Lsf] vt/fsf] ;Gb]z k7fpg] ul/G5 . To; a9fPsf] 5 . o;sf] Pp6f /fd|f] pbfx/0f nlntk'/df b]Vg kZrftsf r/0fx?df ;'/lIft :yfgfGt/0f, vf]h tyf p4f/, ;lsG5, hxfš ;fj{hlgs hUufsf] af/]df yf? / blnt k|fylds pkrf/, j;f]jf; Joj:yfkg, /fxt ;fdu|L ljt/0f ;d'bfoaLr Ps bzsb]lv /x]sf] ljjfb clxn] ;dfwfg ePsf] tyf k'glg{df{0f / k'g:yf{kgfsf k"jf{Eof;x? kb{5g . ;d'bfodf 5 . o:tf tflndx?af6 pT;flxt eO{ kl/of]hgf nfu" ePsf k"jf{Eof; ul/;s]kZrft dgsfk'/ / lj;gk'/ ;d'bfosf k|sf]k ;d'bfox?n] cfˆgf] l5d]sL ;d'bfox?nfO{ klg tflnd, ;8s k"jtof/L ;ldltx?n] pgLx?sf ;'/lIft :yfgfGt/0f of]hgfnfO{ { gf6s, ;"rgf, lzIff / ;~rf/;DaGwL 3/b}nf] cleofgdf kl/dfh{g u/L To;nfO{ oyfy{k/s agfPsf 5g . k"j;rgf { " ;dfj]z u/]sf 5g . o;}u/L, lzj/tgk'/ / hf]vlxofk'/ k|0ffnL ;DaGwL k"jf{Eof;n] ubf{ lj=;+= @)^% c;f]hdf cfPsf] k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?n] vf]gk'/ / letl/of ;d'bfonfO{ { af9Ldf vf]h tyf p4f/ sfo{df lgs} ;xh ePsf] lyof] . af9Lsf] hf]lvd lj?4 n8g ;fd'lxs ?kdf cufl8 a9g Tolta]nf ;'/lIft /xg lgs} cfTdljZjf; a9]sf] s'/f nlntk'/ ;d]t cfu|x u/]sf lyP . ;d'bfo kl/rfng tflndaf6 g} / df]xgk'/ ;d'bfosf jfl;Gbfx? atfpš5g . cfkTfsfnLg sf]ifsf] ;ªsngsf] dxTjsf] af/]df ;xefuLx? kl/lrt ePsf lyP . cf_ vf]h tyf p4f/ tflnd M o:tf tflndx? cK7of/f] vfnsf] ePklg af9Lsf] ;dodf :yfgLo afl;Gbfsf nflu pkof]uL x'g] ub{5 . nlntk'/df ePsf] tflndsf ;xefuLx?n] y|f] Jofu -8f]/L emf]nf_ / nfOkm Hofs]6sf] k|of]u u/]/ 8'ªufaf6 s;/L Pp6f JolQmsf] p4f/ ug{ ;lsG5 eGg] af/]df l;s]sf lyP . lzj/tgk'/ / hf]vlxofk'/ ;d'bfosf dflg;x?n]] 6oa " / sf7sf] kmNofsaf6 c:yfoL 8'ªuf agfO{ vfBfGg, afnaflnsf, ue{jtL tyf dlxnf / j[4j[4fnfO{ s;/L p4f/ ug{ ;lsG5 eGg] af/]df hfgsf/L xšfl;n u/]sf lyP . o:tf tflndx?n] af9Lsf] ;dodf pgLx?sf] hLjg arfpg / dxTjk"0f{ ;fdu|Lx?sf] ;'/Iff ug{ ;xof]u k'usf] ;d'bfox?n] cg'ej ] k"j{;"rgf k|0ffnL;DaGwL k"j{cEof; u/]sf 5g . 10 36gf cWoog k|ltj]bg k]ma|c/L, @))( '
  • 19.
    O_ k|fylds pkrf/;DaGwL tflnd M o; lsl;dsf tflndx?af6 ckgfO{ e"–Ifo x'g glbg l56f] a9g] vfnsf lj?jfx? l;s]sf] 1fgn] :yfgLojf;Lx? ;fdfGo vfnsf rf]6k6ssf] nufpg k|fT;flxt ul/Psf] lyof] . u'ndf]x/, vo/, a};, ] pkrf/ ug{ ;Ifd ePsf lyP . nlntk'/sf ;xefuLx?n] clDn;f], afš;, asfOgf], g]lko/, d'h, g/s6, a8x/ / $)÷%) j6f ;fwf/0f 3fOt]x?nfO{ :yfgLo:t/d} pkrf/ u/]sf] OlknOlknh:tf lj?jfx? g;{/Ldf pTkfbg u/L gbL lsgf/df / 7"nf rf]6k6s nfu]sfx?nfO{ yk pkrf/sf nflu lhNnf /f]Kg] sfd ePsf] 5 . nlntk'/,df]xgk'/ / la;gk'/n] ;d'bfonfO{ c:ktfndf k7fOPsf] atfpšb5g . lzj/tgk'/, la;gk'/ / cfjZos lj?jfx? cfkm} pTkfbg u/]sf 5g eg] cGo tLg dgsfk'/sf dflg;x?n] :yfgLo pk:jf:Yo rf}sLaf6 k|fylds ;d'bfox?n] s]xL lj?jfx? aflx/af6 ;d]t Nofpg' k/]sf] pkrf/ afs;df hu]8f /fVgsf nflu cfjZos k|fylds lyof] . dlgsfk'/n] ;'/lIft dfu{df klg ljleGg hftsf pkrf/sf ;fdu|Lx? k|fKt ug{ ;d]t ;Ifd ePsf 5g . lj?jf /f]ksf 5g . ] O{_ k|sf]k hf]lvd Joj:yfkg tflnd M kl/of]hgfsf :yfgLo dfly pNn]v ul/Psf tflnd afx]s n]vf Joj:yfkg / Uoflag sd{rf/Lx?n] ;d'bfodf cfwfl/t k|sf]k hf]lvd Joj:yfkg tf/sf] hfnL a'Gg] tflnd klg kl/of]hgf nfu" ePsf ;d'bfox?df ;DaGwL tflnd lnPkl5 :yfgLo:t/df klg k|sf]k hf]lvd k|bfg ul/Psf] lyof] . o;af6 ljQLo sf/f]af/ b'?:t ug{ tyf Joj:yfkg tflndx?sf] cfof]hgf u/]sf lyP . oL tflndx?n] hfnL a'Gg] ;Lk l;sfpg nfebfos ePsf] 5 . o:tf tflndx?n] ;d'bfosf] cfGtl/s ;|ft kl/rfng ;DaGwL wf/0ffdf kl/jt{g ] :yfgLo txdf sfdsf] cj;/ k|bfg ug{ ;d]t ;xof]u ldn]sf] Nofpg pkof]uLl;4 ePsf 5g . :yfgLo jfl;Gbfx? clxn] 5. k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf nflu jfxo ;xof]usf] k|ltIffdf b]lvb}gg . pgLx?sf] 1fg, wf/0ff / cEof;df kl/jt{g cfPsf] x/]s tflnd tyf z}lIfs cj;/x?df dlxnf / ;ªs6fled'v 5 . o;afx]s k|sf]k eujfg l/;fP/ cfpš5 eGg] s'/fdf ;d'bfonfO{ a9L k|fyldstf lbg] ul/Psf] 5 . -x]gf]; tflnsf { ljZjf; ug]x? klg clxn] af9L k|fs[lts / dfgjLo ultljlwaf6 { %_ kl/of]hgfn] tflnd / cled'vLs/0fdf dlxnfx?nfO{ ljz]if cfpg] ub{5 eGg] s'/fnfO{ /fd|/L a'‰g yfn]sf 5g . dflg;x? ;xefuL u/fpg] /0fgLlt cjnDjg u/]sf] lyof] -vf]h tyf cem}klg k|fs[lts ljklQ, /f]uJofwL / e"tk|t x6fpg 8f]/jGbL, ] p4f/ tflnddf afx]s_ / o;/L k|bfg ul/Psf tlndx?n] x]//L / nfjfªuLh:tf k/Dk/fut sfo{x? ug]{ ub{5g . oBlk, ] w]/} JolQmx? nfeflGjt x'g k'usf 5g . x/]s tflnddf k|sf]k ] ca pgLx?nfO{ :yfgLo ;|ftsf] pkof]u tyf ;fd'bflos 1fgdf ] k"jtof/L ;ldlt jf pk;ldltaf6 Pshgf clgjfo{ ?kdf { cfwfl/t /f]syfdsf lqmofsnfkx?af6 af9Lsf] hf]lvd 36fpg ;xefuL u/fpg] /0fgLlt agfOPsf] 5 . kl/of]hgfn] lgdf{0f ;lsG5 eGg] s'/fdf ljZjf; ePsf] 5 . u/]sf ;"rgf, lzIff / ;~rf/sf ;fdfu|Lx?df n}l¨s / ;fš:s[lts ;Dj]bgzLntfnfO{ klg hf]8 lbOPsf] 5 . ;8s p_ g;{/L Joj:yfkg tflnd M kl/of]hgfn] k|To]s ;d'bfonfO{ gf6sdf :yfgLo k/Dk/f / ;+:s[ltnfO{ ljz]if dxTj lbOPsf] g;{/L Joj:yfkg ;DjGwL ;Lk k|bfg ul/ ;d'bfodf g;{/L 5 . o;sf ;fy}, PkmPd /]l8of]sf] k|;f/0fdf klg :yfgLo :yfkgf ug{ ;xof]u u/]sf] lyof] ;fYf} jfof]–OlGhlgol/ª k|ljlw efiffsf] k|of]u ug]{ ul/G5 . :yfgLo 1fg, ;Lk tyf cg'ejnfO{ tflnsf % ljleGg tflndx?df ;xefuLx?sf] ;ªVof Ufflj; ;d'bfo tflnd ! @ # $ % ^ & k' d k' d k' d k' d k' d k' d k' d km"njf/L nlntk'/ !* !$ !& !( $ ) ! ! ! ) !@ @# ( & x;'lnof df]xgk'/ !$ !% !% !^ $ ) ! ! ! ) !( !) !) * lzj/tgk'/ @@ !$ !( !^ $ ) ! ! ! ) @$ !# ( * kj]/f lj;dk'/ !( !# !& !% $ ) ! ! ! ) @! * * & dgsfk'/ !% !* !! @! $ ) ! ! ! ) !* !$ ( ^ /tgk'/ Hf]vlxofk'/ @@ !@ !^ !& $ ) ! ! ! ) !% @# * * s"n !!) *^ (% !)$ @$ ) ^ ^ % ) !)( (! %# $$ >f]t M kl/of]hgf /]s8{ @))&÷)* != k|fylds pkrf/, @= k|sf]k hf]lvd Joj:yfkg, #= vf]h tyf p2f/, $= g;{/L Joj:yfkg, %= tf/hfnL ^=;d'bfo kl/rfng, &= n]vf Joj:yfkg kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? 11
  • 20.
    kf]lnAofu eg]{ sfo{dfhg;xeflutf ;xefuL ePsf lyP . o;/L ljleGg tflnd tyf cled'vLs/0fdf ljBfyL{x?nfO{ ;xefuL u/fpgsf] p2]Zo ljBfyL{x?n] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f ;DaGwL 1fg ;xh ?kdf km}nfpg ;s"g eGg] /x]sf] 5 . k|sf]k hf]lvd Joj:yfkg ;DaGwL cled'vLs/0fkZrft lbk]Gb| pRr dfljsf ljBfyL{x?n] ;k{sf] 6f]sfO{sf] hf]lvdaf6 aRg ;/;kmfO{ cleofg ;~rfng u/]sf lyP . o:tf tflndx? ljBfyL{ / pgLx?sf cleefjsx?aLr k|sf]k hf]lvd Go"gLs/s0fsf nflu clek|l] /t ug]{ cf}hf/sf] ?kdf sfd u/]sf] 5 . o;sf ;fy} ljBfyL{x?nfO{ cfÎgf] ;xkf7L tyf kl/jf/hg vf;u/L cfdfx?df k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f ;DaGwL yk 1fg / ;Lksf] ljsf; ug{ ;xof]u k'Ug] u/]sf] 5 . cfb/ ;Ddfg ug]{ kl/kf6Ln] ubf{ kl/of]hgfsf x/]s ultljlwx?df aS; & ljBfyL{x? k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fdf ;xof]u ;d'bfosf] :jfldTj a9]sf] kfOG5 . h;n] ubf{ ;d'bfosf ub{5g eGg] xfdLn] cg'ej u¥of}+ . ;b:ox?df ckgTj, ;xeflutf / :jod ;]jf ug]{ efjgfsf] kl/of]hgfn] xfdL ljBfyL{n] klg k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fdf dxTjk"0f{ e"ldsf ljsf; ePsf] 5 . v]Ng ;S5f} eGg] s'/fdf hf]8 lbG5 eGg] xfdLn] slxNo} ;f]rsf lyPgf}+ . ] jf:tjdf xfdLn] kl/of]hgfn] ;~rfng u/]sf ljleGg tflnd, cled'vLs/0f tyf ;fgf lzIf0f ;qx?af6 y'k}| 1fg, ;Lk, cg'ej xfšl;n ug{ ;kmn ePsf ljBfnosf ultljlwx¿Dffkm{t Jojxf/df kl/jt{g 5f}+ . o;n] xfdLnfO{ k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f ug{ ;xof]u k'¥ofPsf] 5 . xfd|f] 1fg clej[l4sf nflu ;+/If0f lzIff, g;{/L Joj:yfkg ;DjGwL hfgsf/L, ljBfyL{ / lzIfs kl/jt{gsf ;Djfxs x'g eGg] kl/k|Ifdf ] lrqsnf, lgjGw, js[Tjsnf k|ltof]lutf h:tf sfo{qmd lgs} dxTjk"0f{ /x]sf 5g . xfd|f] ljBfnodf k|sf]kaf6 x'g ;Sg] hf]lvd sd ug{ xfdLn] k|sf]k Kfl/of]hgfn] k|sf]k k"jtof/L tyf k|sf]k hf]lvd Joj:yfkgsf { k"jtof/L of]hgf agfPsf 5f} . h'lgP/ /]8qm; ;s{nsf] ;lqmotfaf6 :s"n { " ljljw ultljlwx? ;~rfng ug{ * j6f ljBfnox? Rfog jl/kl/sf] jftfj/0f ;kmf /fVg w]/} d4t k'usf] 5 . ] >L k|zfGt 7fs'/, cWoIf, h'lgo/ /]8qm; ;s{n, lbk]Gb| pRr dflj x;'lnof u/]sf] 5 . :s"ndf ;~rfng x'g] sfo{qmdx?sf] nIo ljBfnosf lzIfs / ljBfyL{nfO{ :yfgLo ;|ft JolQmsf] ?kdf ljsl;t ] ug]{ /x]sf] 5 . t;y{ ljBfyL{ Pjd lzIfsx?n] k|sf]k hf]lvd v_ ljBfnosf] lzIfsx?sf nflu k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f ;DaGwL ;Gb]zx? k|zf/0fnfO{ cfˆgf] ljBfno;Dd Joj:yfkg tflnd dfq l;ldt g/fvL cGo a[xt If]qdf ;d]t lj:tf/ ug{ :yfgLo ;|ft JolQmsf] ?kdf kl/rflnt x'g ;s"g eGgsf] nflu ] ;Sg]5g . kl/of]hgfn] lzIfsx?nfO{ k|sf]k hf]lvd Joj:yfkg ;DalGw tflnd k|bfg u/]sf] lyof] . o;/L tflnd k|fKt lzIfsx?af6 s_ h'lgo/ /]8qm; ;s{nsf] u7g k|sf]k hf]lvd Joj:yfkg ;DaGwL hfgsf/L tyf 1fg h'lgo/ /]8qm; ;s{nsf ljBfyL{x?n] ;fyL lzIffsf] d2taf6 ljBfyL{x?;Dd / ljBfyL{x?sf] dfWodaf6 ;d'bfo:t/;Dd k|sf]k ;DjGwL 1fg / ;Lk km}nfpgsf] ;fy} ljBfno txdf k'¥ofpg ;lsPsf] 5 . pQm tflndkZrft kl/of]hgf cGtu{tsf k|sf]k k"jtof/L of]hgfdfkm{t k|sf]ksf] hf]lvdnfO{ sd ug{ { k|To]s ljBfnodf k|sf]k k"jtof/L of]hgf ag]sf 5g . @)^% { cxd e"ldsf v]nsf 5g . o:tf h'lgo/ /]8qm; ;s{n x/]s ] ;fn cflZjgdf uPsf] af9Ldf vf;u/L vf]h tyf p4f/ :s"ndf u7g ul/Psf] 5 . ljBfyL{x¿4f/f cfˆgf ;fyL Pjd sfo{df lzIfsx?n] lgjf{x u/]sf] e"ldsfnfO{ ;d'bfon] cem;Dd ;d'bfodf ;d]t k|sf]ksf sf/0f / c;/ / k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf klg la;]sf 5}gg . lzIfsx?n] ;Defljt vt/f / hf]lvd { pkfox?sf af/]df r]tgf clej[l4 ug{{ ;s'g eGgsf nflu klg 36fpg] k|of;df dxTjk"0f{ e"ldsf v]nsf 5g . ] h'lgP/ /]8qm; ;s{nsf] u7g ul/Psf] xf] . x/]s h'lgP/ /]8qm; ;s{n lzIfs k|ltlglwsf ?kdf lzIfs gfos / ;xlzIfs o;}u/L kl/of]hgfn] k|sf]k hf]lvd Joj:yfkg ;DaGwL tLg gfossf] dftxtdf ;~rfng ePsf x'G5g . ;DalGwt ljBfnosf lbg] tflndsf] ljifoj:t' agfpg ;d]t d2t u/]sf] 5 . lzIfs tyf kl/of]hgfsf sd{rf/Laf6 ;xhLs/0f ul/Psf klxn]sf tflndsf ljifoj:t' tyf tflnd ;~rfng ljlwnfO{ cled'vLs/0f tyf tflndx?df ;s{nsf x/]s ljBfyL{x?, s]xL kl/dfh{g u/L ;d'bfon] k|sf]k k"jtof/L / k|sf]k hf]lvd { 12 36gf cWoog k|ltj]bg k]ma|c/L, @))( '
  • 21.
    Go"gLs/0f ;DaGwL hfgsf/L;lhn} a'emg ;Sg] vfnsf] cf7j6f :s"ndf k|sf]k, To;sf k|sf/, sf/0f / c;/nfO{ sd tflndsf ljifoj:t' tof/ ul/Psf] 5 . w]/} cEof;, 5nkmn ug{ ;lsg] yk k|of;x?sf] af/]df @ 306fsf] sIff ;~rfng tyf cGtlqm{ofaf6 tflndnfO{ a9L k|efjsf/L agfpg] k|of; ug]{ ul/Psf] 5 . :s"nsf lzIfsx?sf] k|ToIf ;xeflutfdf ePsf] 5 . ;fy} a9L k|fljlws zAbfjnLx? x6fOPsf 5g . k|sf]k ;DaGwL xfnsf] kf7ok':tsnfO{ ;dLIff u/L @ 306fsf] sIffsf] nflu ljifoj:t' tof/ ul/Psf] 5 . o;df k|sf]k u_ :s"n] ljBfyL{x?sf] nflu ;+/If0f lzIffsf] 1fg Joj:yfkg rqmnfO{ ljz]if nlIft ul/Psf] 5 . k|sf]k;DaGwL ;+/If0f lzIffsf] 1fgaf6 ljBfyL{nfO{ ;d'bfodf cfwfl/t sIffx? ;~rfng ubf{ snf, lgjGw, efif0f, v]n, rf6{ / jftfj/0f Joj:yfkgsf nflu kxn ug{ Pjd ;f] sfo{df t:jL/x?sf] Jofks k|of]u ul/g] ePsfn] ljBfyL{x?nfO{ ;xefuL x'g d4t ub{5 . ljBfyL{x?nfO{ k|bfg ul/Psf] ljifoj:t'af/] a'‰g / l;Sg yk d2t k'usf] 5 . ] ;+/If0f lzIff tflnddf vf;u/L k|fs[lts ;|ft Joj:yfkg, ] g;{/L Joj:yfkgsf kmfO{bfx?, ;fd'bflos g;{/Lsf] dxTj ;du|df ;"rgfsf] cfbfg–k|bfg tyf Joj:yfkg Pjd tflnd / h:tf ljifoj:t'x? ;dfj]z ul/Psf lyP lsgeg] log} lzIffaf6 k|fKt 1fg / ;Lksf] d4tn] x/]s txdf ;'/lIft ljifoj:t'x? xfnsf] / eljiosf] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f;šu /xgsf nflu Ifdtf clej[l4 ug{ dxTjk"0f{ ;xof]u k'usf]] 5 . ] ;DalGwt 5g . o; tflndsf] pknlAwsf] ?kdf kl/of]hgf cGtu{tsf ;d'bfodf af9L lgoGq0fsf nflu ul/Psf] g;{/L $=$ k|fyldstf $M hf]lvdsf cfwf/e"t :yfkgf Pjd j[If/f]k0f sfo{qmdsf a]nf g;{/Ln] v]Ng ;Sg] sf/stTj Go"gLs/0f ug]]{ e"ldsfsf] af/]df cfTd;ft ug{ ljBfyL{x? ;Ifd ePsf lyP . nlntk'/df ljBfyL{x?n] g;{/L Joj:yfkgsf] a]nfdf j[If/f]k0f s_ jfof]–OlGhlgol/· sfo{4f/f ;fgf] txsf ug]{ tyf lj;gk'/df kf]nLAofu eg]{ sfddf Jofks ;xeflutf Go"gLs/0fsf lqmofsnfkx? /x]sf] lyof] . o:tf lsl;dsf sfdx?df ljBfyL{x?sf] rf;f]nfO{ kl/of]hgfn] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf] nflu ljleGg :yfgLo x]bf{ ljBfyL{x? klg k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf sfddf PslrQ ;|ft, ;fdu|L, ;Lk, k|ljlw / tf}/tl/sfx? cjnDag u/]sf] 5 ] eP/ nfu]sf 5g eGg] k'i6L x'G5 . . kl/of]hgfsf] k|fyldstf eg]sf] ;d'bfon] ;lhn} ckgfpg] ;fgf] nfutdf ;DkGg ug{ ;lsg] / :yfgLo ;Lk / cg'ejn] Eofpg ;Sg] k|ljlw leqofpg' /x]sf] 5 . kl/of]hgfn] d'VotM jfof]–OlGhlgol/¨sf sfdx? ;DkGg u/]sf] ePklg s]xL dfqfdf :k/h:tf ;+/rgfut OlGhlgol/¨ sfo{x? ;d]t ;DkGg ul/Psf] 5 . jfof]–OlGhlgol/¨ k|ljlw cGtu{t sd nfutdf g} ug{ ;lsg] afš;sf] sfd ug],{ af]/fdf afn'jf eg]{ / vf]nf lsgf/df j[If/f]k0f ug]{ sfd kb{5g . xfn;Dd gbLlsgf/sf a9L hf]lvd If]qdf sl/a !#(* dL6/ nfdf] jfof]–OlGhlgol/¨sf] sfd ;DkGg e};s]sf] 5 . o:tf] jfof]–OlGhlgol/¨ sfo{sf] lbuf]kgsf nflu tyf gbL lsgf/sf] v]tLof]Uo hldgsf] ;+/If0fsf nflu sl/a @&,#)) ju{ dL6/ If]qdf ljleGg hftsf $#,))) lj?jf nufOPsf] 5 -x]gf]; tflnsf ^_ { ljBfyL{sf] nflu k|sf]k k"j{tof/L ;DaGwL cled'vLs/0f o:tf Go"gLs/0fsf sfo{x?n] gbL lsgf/sf v]tLof]Uo hldg, 3_ ljBfondf k|sf]k k"jtof/L ;DjGwL { j:tL tyf :yfgLo k"jf{wf/sf] ;+/If0fdf lgs} ;xof]u k'usf] ] cled'vLs/0f cleofg 5 . nlntk'/df #)) dL6/ nfdf] jfof]–OlGhlgol/¨ sfo{jf6 ljBfyL{x? dfem k|sf]k k"jtof/L ;DaGwL r]tgf clej[l4 { gf} 3/kl/jf/n] sl/j !% ljufxf hldg arfpg ;Ifd ePsf cleofgx?n] pgLx?df ePsf] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f 5g . o;}u/L df]xgk'/df o:t} k|ljlwdfkm{t @) ljufxf hldg ;DaGwL ljBdfg 1fgnfO{ a9fpg lgs} g} d2t u/]sf] 5 . gbL s6fgjf6 ar]sf] 5 . kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? 13
  • 22.
    jfof]–OlGhgLol/¨sf] dxTjaf6 :yfgLoafl;Gbfx?nfO{ cfkmgf] aS; * v]tL / v]tLof]Uo hdLg arfpg ul/Psf] ;+/If0f ;'/Iff / v]tLof]Uo hldgsf] arfj6sf] nflu cfTdan a9]sf] sfo{af6 xfdL v';L 5f} . ut jif{;Dd af9L k:g] 8/n] /fd|f;šu gkfs]sf] wfgafnL leqofpg xfdL jfWo ] 5 . ;'?df ;d'bfox?nfO{ of] k|ljlwaf/]df vf;} rfv / lyof} lsgeg] af9Ln] s'g} klg a]nf afnL gi6 ug{ ;Sg] vt/f lyof] . o;/L ljZjf; lyPg t/ pgLx?nfO{ wgu9Lsf] klZrddf kg]{ /fd|f;šu afnL gkfSb} yGSofpg' kbf{ pAhgL /fd|f] x'bgYof] . ha gbL lsgf/sf] ] š" } ;+/If0fsf] sfd ul/of] To;kl5 xfdLnfO{ afnL l5§} leqofpg' kg]{ h?/L k/]g . >Lnªsf ufpšdf cWoog e|d0fdf nluPkl5 eg] pgLx?n] o:tf ;+/If0f sfo{n] ca af9Lsf] hf]lvd w]/} 36]sf] 5 . o:tf k|ljlwx? cem w]/} o; k|ljlwsf ;jn kIf / ;kmn k|of;x?sf] af/]df hfGg] If]qdf k'¥ofP/ v]tL / v]tLof]Uo hldgsf] ;+/If0f ug]{ xfd|f] rfxgf 5 . df}sf kfP / o;af6 pgLx?df cfTdjn klg a9of] . >L k|]d axfb'/ rf}w/L, ;+of]hs, k|sf]k k"j{tof/L ;ldlt, nlntk'/ >Lnªsf ufpšsf] e|d0fkl5 of] k|ljlwsf] k|of]u u/L v]tLof]Uo hldgsf] ;fy} ;d'bfonfO{ klg arfpg ;lsG5 eGg]af/]df :yfgLo afl;GbfnfO{ dfu{bz{g k|fKt ePsf] 5 . ;d'bfon] o; k|ljlwsf] dxÎjaf6 df]xgf gbLnfO{ csf]{ efult/ kmsf{pg ;kmn ePsf 5g . la;gk'/ ;d'bfodf sfe|,] afšs] jfof]–OlGhlgol/¨ k|ljlw÷k4ltnfO{ l5d]sL ufpšx?df klg / alb{ofaf6 ;f] ;d'bfon] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fdf u/]sf cg';/0f ul/Psf] 5 . v]tLof]Uo hldg arfpg / gbLt6Lo kxnx?, sf7] :k/sf] k|efjsfl/tf / :yfgLo ;|ftx?sf] ] hUuf s6fgaf6 hf]ufpg o; k|ljlwsf] k|efjsfl/tf b]vkl5 ] kl/rfngaf6 s;/L sd vr{ nfUg] jfof]–OlGhlgol/¨ sfo{ nlntk'/ / df]xgk'/ ;d'bfon] o; k4ltsf] cg';/0faf6 !%) ug{ ;lsG5 eGg] af/]df hfGg a'emg cWoog e|d0fdf ;d]t dL6/ gbL lsgf/f arfpg ;Ifd ePsf 5g . la;gk'/ cfPsf lyP . jfof]–OlGhlgol/¨sf] o; k|ljlwaf6 hf]lug ;kmn ePsf] hUufdf xfn ls;fgx?n] j]df};dL t/sf/L v]tL, v/j'hf, abfd cflb nufP/ cfkmgf] j}slNks cfDbfgLnfO{ klg a9fpg z'? u/]sf 5g . jS; ( xfdLnfO{ af“;sf] sfdsf] k|efjsfl/tfsf] af/]df s'g} zªsf 5}g . jf9L Go"gLs/0fsf] nflu kl/of]hgfn] cufl8 ;f/]sf] afš;sf] k|ljlw af/]df ;'?sf lbgdf xfdLnfO{ w]/} zªsf lyof] . kl/of]hgfsf sd{rf/L;šusf] 5nkmndf klg xfdLn] afš;sf] ;§f tf/hfnLsf] 7f]Ss/ jgfpg w]/} k6s cg'/f]w u/]sf lyof}+ . xfd|f] ufpšdf Pp6f pvfg k|rlnt 5 æcfšwLsf] cufl8 kªvfsf] s] sfdÆ xfdLnfO{ afš;sf] k|ljlwsf] af/]df s'/f p7]kl5 o:t} pvfgsf] ;Demgf eof] . t/ jf:tjdf ha xfdLn] afš;sf] 7f]Ss/ jf6 klg gbL lsgf/fsf] hUuf arfpg ;lsG5 eGf]/ cfkm}n] b]vkl5 crDd k¥of}+ . clxn] xfdLx? lhNnf e"–;+/If0f sfof{nosf] ] ;xof]udf yk afš;sf] 7Ss/x? dflyNnf] efudf agfpg z'? u/]sf 5f} . ca xfdLx? cGo lgsfox?;šu klg jfof]–OlGhlgol/¨sf] k|ljlwnfO{ a9fjf lbg o:t} vfn] ;xof]usf] nflu cg'/f]w ug]{ ;f]r /fv]sf 5f} . lsgeg] of] k|ljlw xfd|f] kx'rleq / yf]/} k};fn] klg Eofpg] vfnsf] 5 . jfof]–OlGhlgol/¨ sfo{sf] š k|efjsfl/tf b]v/ xfn Uoflag tf/ ;DalGw sfo{df xfdLnfO{ Tolt rf;f] 5}g . ] >L dfof/fd rf}w/L, ;+of]hs, k|sf]k k"j{tof/L ;ldlt, df]xgk'/, x;f}lgog—$ ;d'bfoåf/f Joj:yfkg ul/Psf] h}ljs k|ljlw sfo{ tflnsf ^ Go"gLs/0fsf] sfo{, ;fd'bflos g;{/L / j[If/f]k0fsf] cj:yf Ufflj; ;d'bfo afof]–OlGhlgol/¨-dL6/_ g;{/L -ju{ dL6/_ a]gf{ ;+Vof j[If/f]k0f-ju{dL6/_ Kf"mnjf/L nlntk'/ #)) @%) !)))) *))) x;'lnof lzj/tgk'/ !)) !)) ^))) @))) dxgk'/ #)) !)) ^))) #))) Kfj]/f dgsfk'/ @*) !)) $))) @*)) lj;gk'/ !%) !%) %))) !%)) /tgk'/ Hff]vlxofk'/ @^* @&% !@))) !)))) s"n !#(* (&% $#))) @&#)) 14 36gf cWoog k|ltj]bg k]ma|c/L, @))( '
  • 23.
    ;d'bfoåf/f Joj:yfkg ul/g]8'ªufsf] tof/L x'šb} !% 3/ kl/jf/ & lbg;Dd lj:yflkt ePsf] a]nf df]xgk'/ ;d'bfonfO{ ;'/lIft cf>o:ynsf] dxTjsf] af/]df cg'el" t ePsf] lyof] . 3_ ;'/lIft af6f]sf] lgdf{0f d'Vo vt/fsf] ;fdgf ug'{ cufl8 ;'/lIft :yfg;Dd k'Ug ;'/lIft af6f]sf] dxTjk"0f{ e"ldsf x'g] ub{5 . o:tf af6fx?sf] lgdf{0fdf kl/of]hgfn] ;d'bfonfO{ ;xhLs/0f u/]sf] 5 . sfdsf] nflu Hofnf sfo{qmd cGtu{t xfn;Dd $=@ ls=dL= af6f] -!=& ls=dL nlntk'/ / !=% ls=dL hf]lvofk'/_ lgdf{0f ul/;lsPsf] 5 . laut %) jif{sf] af9Lsf] prfO{nfO{ ;dLIff v_ k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fdf ;d'bfo4f/f u/L o:tf af6fx?sf] prfO{ sfod ul/Psf] 5 . lzj/tgk'/ Jojl:yt 8'ªufsf] k|of]u ;d'bfon] ef/tLo e"–efuaf6 au]/ cfpg] kfgLnfO{ ;d]t af9Lsf] ;dodf ;d'bfo4f/f Joj:yfkg ul/Psf] 8'ªufn] /f]syfd ug]{ lx;fjn] cUnf] af6f] agfPsf 5g . ;d'bfosf dflg;x?sf] hLjgnfO{ ;'/lIft ug{ w]/} d2t k'usf] ] 5 . kl/of]hgfsf] ;fgf] nfut / ;d'bfosf] k|ToIf of]ubfgdf ^ j6f ;d'bfon] o:tf 8'ªuf ;~rfng u/]sf 5g . gbL tg]h:tf ;fdfGo sfo{df dfq k|of]u geP/ o:tf 8'ªufx? { af9Lsf] ;dodf ;'/lIft :yfgdf k'Ug ;d]t nfebfos ePsf 5g . o;af6 afnaflnsf, j[4, ;'Ts]/L, ule{0fL / :tgkfg u/fpg] dlxnfx?nfO{ yk ;'/Iffsf] cg"el" t x'gsf ;fy} ;d'bfosf] ' dxTjk"0f{ ;fdfgx? klg ;'/lIft ePsf] 5 . lzj/tgk'/ ;d'bfosf] ljrf/df o:tf] 8'¨fsf] Joj:yf gePsf] eP v'Nnf ;'/lIft af6f]sf] k"j{cEof; sfo{df hg;xeflutf ufpšsf] !)÷!@ hgf JolQmnfO{ af9Lsf] ;dodf arfpg ;lsg] s'g} cfwf/ g} x'g] lyPg . o:tf] 8'ªufsf] ;xof]u aS; !) ;'/lIft j;f]jf;sf lglDt a;fO;/fO{ ug]{ xfd|f] ;f]rdf sdL cfPsf] 5 . kfpg'kj{ lzj/tgk'/ ;d'bfon] j:t' efpnfO{ vfgf lbg] " aif}l{ kR5] cfpg] af9Lsf] sf/0faf6 cfqmfGt eP/ xfdLn] x;'lnof–# sf] sdnkf]v/Lsf] sf7sf] efš8f]nfO{ 8'¨fsf] ?kdf k|of]u ug]{ ub{y] h'g s'gklg} klZrddf kg]{ vfnL efudf ;a} ufpš g} a;fO;/fO{ ug]{ ;f]rdf lyof}+ . o;sf] nflu ;do klN6g ;SbYof] / w]/} 3ghgsf] Iflt x'g ;SYof] . uflj;sf s]xL kbflwsf/Lx?;šu klg xfd|f] 5nkmn rn]sf] lyof] . hj kl/of]hgf xfd|f] ufpšdf z'? eof], xfdLn] s;/L a9L 8'afg x'G5 / s] u/]sf] v08df af9Laf6 af9Laf6 5f]6sL kflnofsf] cfˆgf] 8'ªuf 8'akl5 ljzgk'/ ] aRg ;lsG5 eGg] af/]df yfxf kfof}+ . xfdLn] ;'/lIft cf>o:yn / ;'/lIft af6f]sf] ' ;d'bfon] pQm ;d'bfonfO{ ;'/lIft :yfgtkm{ k'¥ofpg cfˆgf] dxTjsf] af/]df a'‰of}+ . ;fgf, :yfgLo 1fg ;Lk k|of]u u/]/ x'g] k|ljlwsf] ;xfotfaf6 af9Laf6 aRg ;lsG5 eGg] s'/fdf clxn] xfdLdf cfTdljZjf; a9]sf] 5 . To;sf/0fn] 8'ªufsf] ;xfotfaf6 d2t u/]sf] lyof] . nlntk'/ / la;gk'/ xfdLn] k"/} ufpš a;fO;/fO{ ug{] k'/fgf] ;f]rdf kl/jt{g u/]sf 5f}+ . ca :yfoL 3/ ;d'bfosf] egfOdf pgLx?n] s]xL k|x/Lx?nfO{ ;d]t ;'/lIft agfP/ oxL ufpšdf a:g ;lsG5 eGg] cfTdan a9]/ cfPsf] 5 . >LdtL h'dfgL b]jL rf}w/L, dnefG;f, lzj/tgk'/, x;'lnof—% 7fpšdf n}hfg d2t u/]sf lyP . u_ af9Lsf] ;dodf ;fd'bflos cf>o:yn Pp6f ª_ cUnf gNsfx?sf] lgdf{0f lzlj/sf] ?kdf k|of]u af9L / 8'jfgsf] ;dodf ;'/lIft kfgL kfpg / kfgLhGo af9L / 8'jfgsf] ;dodf 8/ qf; sd ug{ ;fd'bflos ;?jf /f]ux?sf] k|sf]k sd ug{ o:tf cUnf gNsf cToGt} cf>o:ynsf] dxÎjk"0f{ e"ldsf x'G5 . To;}n] df]xgk'/ / nfebfos x'Gf] ub{5 . kl/of]hgfsf] ;xof]udf % j6f ;d'bfodf lzj/tgk'/ ;d'bfon] ;fd'bflos cf>o:yn lgdf{0f u/]sf o:tf wf/fx? agfOPsf] 5 . @)^% ;fn cflZjgsf] af9Laf6 5g . yk ;'/Iffsf] b[li6sf]0faf6 o:tf cf>o:ynx? ;'/lIft nlntk'/ / df]xgk'/ ;d'bfo k"/} 8'afgdf k/]sf] lyof] t/ o:tf af6f]sf] d2taf6 ;d'bfo;šu hf]l8Psf 5g . ut jif{ af9Laf6 cUnf gNsfsf] lgdf{0f ul/Psf]n] af9L / 8'afgsf] ;dodf klg kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? 15
  • 24.
    cUnf] u/L agfOPsf]gNsf -$() o'/f]_ k|bfg u/]sf] 5 . o;}u/L ;f]xL sfdsf] nflu lhNnf e"–;+/If0f sfof{non] ?= &),))) -^*^ o'/f]_ ;xof]u u/]sf] 5 . o; sfof{noaf6 j[Iff/f]k0fsf] nflu a]gf{ klg ;xof]u ePsf] 5 . jfof]–OlGhlgol/¨sf] k4ltnfO{ kl/of]hgf ;d'bfosf jfl;Gbfn] cfTd;ft u/sf 5g . lhNnf e"–;+/If0f sfof{non] tflndsf ;xefuLx?nfO{ ;f] ;d'bfoaf6 k|ljlwsf]af/]df a'‰g ;d]t k7fpg] u/]sf] 5 . aS; !! xfdLn] :yfgLo 1fg / k4ltnfO{ ;Ddfg ug'kb{5 . { d]/f] ljrf/df :yfgLo k|ljlw 1fg / ;Lkdf cfwfl/t sd nfut / afš; :yfgLo 7fpšdf k|ofKt kfpg] ePsf]n] klg jfof]–OlGhlgol/¨sf] k|efjsfl/tfsf] af/]df ;d'bfonfO{ s]xL klg zªsf 5}g . ;d'bfosf] o; k|ljlwk|ltsf] rfv b]v/ xfdLn] kl/of]hgf ] cGt{utsf ;d'bfox?nfO{ o:t} k|ljlw cGo :yfgdf klg cg';/0f ug{ yk ?= &),))) lbg ah]6df 5'§fPsf 5f}+ . kl/of]hgf If]qdf o; k|ljlwsf] ;kmntfn] ubf{ xfdLnfO{ oxL k|ljlw cGo uflj;x?df n}hfg xf};nf k|bfg u/]sf] 5 . jf:tjdf :yfgLojf;LnfO{ ;'/lIft kfgL kfpg ufx|f] ePg . Tolta]nf :yfgLo 1fg / k4ltdf cfwfl/t gofš k|ljlw n}hfg ;s]sf] v08df ;d'bfon] ;a} JolQmut gNsfx? Aff9Lsf] 8'jfgdf k/]sf lyP . Tolta]nf To;nfO{ Jofks ?kdf cg';/0f ub{5g . >L gef]gf/fo0f ld>, k|d'v, lhNnf e"–;+/If0f sfof{no Pp6} ePklg cUnf] gNsf ;d'bfodf x'gkbf]{ /x]5 eGg] af/]df ' / o;sf] dxTjsf] ljifodf ;d'bfon] /fd|/L a'em]sf lyP . ;d'bfox?n] o:tf yk gNsfx? Afgfpg ;xof]usf nflu v_ 5nkmn cGtlqm{of, ;"rgfsf] cfbfg–k|bfg tyf uflj; / cGo lgsfox?nfO{ cg'/f]w ug{ z'? u/]sf 5g . ;dGjodf ;xof]u kl/of]hgfn] 5nkmn, cGtlqm{of, ;"rgfsf] cfbfg–k|bfg tyf lgisif{df, ;fgf :t/sf Go"gLs/0f sfo{, ;d'bfodf cfwfl/t ;dGjosf] nflu x/;Dej k|of;x? hf/L /fv]sf] 5 . o;sf] 8'ªuf Joj:yfkg, ;'/lIft cf>o:yn tyf af6f] lgdf{0f / cUnf kmn:j?k s]o/ g]kfn;šu ldn]/ d;L{ sf]/n] ;+oQm ?kdf ' gNsfsf] d2taf6 ;d'bfosf] hf]lvd a9fpg e"ldsf v]Ng] of]hgf ;+rfng ;ldlt agfPsf] 5 . ;f] ;ldltdf g]kfn cGtlg{lxt sf/s tTjx?nfO{ sd ug{ lgs} d2t k'usf] 5 . ] /]8qm; ;f];fO6L ;+of]hs /xg] u/L lhlj;, hn pTkGg k|sf]k lgoGq0f l8lehg sfof{no, a];, ;fdflhs ljsf;sf] nflu $=% k|fyldstf %M ;a} txdf k|sf]ksf] ;r]t ;dfh, g]kfn kqsf/ dxf;+3 nufotsf lgsfox? k|efjsf/L /f]syfdsf nflu ;zQm k"jtof/L { ;b:osf] ?kdf /x]sf 5g . o; ;ldltsf] ;xof]uaf6 k|fljlws ;xof]u, ;|ft / cg'ejsf] cfbfgk|bfg / tTsfn} s]xL ug{ ] ] s_ :yfgLo k|sf]k Joj:yfkgsf] nflu gLlt, k/]df /fd|f] jftfj/0f agfpg yk d2t k'usf] 5 . :yfgLo ] k|fljlws tyf ;+:yfut Ifdtfsf] ;jnLs/0f ;fem]bf/ / ejg lgdf{0f ljefu;šusf] ;xsfo{df d;L{ sf]/ :yfgLo, If]qLo tyf /fli6«o:t/df ljleGg tflnd, uf]i7L, g]kfn / s]o/ g]kfnn] ;+oQm ?kdf e"sDk lbj; dgfPsf ' sfo{zfnf a}7sx?df pkl:yt eP/ kl/of]hgfn] :yfgLo lyP . ;"rgf ;fdfu|L agfpg] sfddf ;d]t d;L{ sf]/ / s]o/ k|sf]k Joj:yfkgsf] nflu gLlt, k|fljlws tyf ;+:yfut g]kfnaLr k|ToIf ;Djfb / cGt{lqmof ePsf] lyof] . vf]h tyf IfdtfnfO{ dha't ug{ d2t k'¥ofPsf] 5 . ;d'bfosf p4f/ tflndsf] bf}/fg ;}lgs tyf k|x/L k|zf;g;+u k|ToIf dflg;x?aLr cg'ejsf] cfbfg–k|bfgx?af6 klg y'k}| s'/fx? ;dGjo ul/Psf] 5 . pgLx?sf] cg'ej tyf l;sfOx?n] l;Sg] jftfj/0f ldn]sf] 5 . :yfgLo txsf o:tf tflnd, tflndnfO{ k|efjsf/L agfpg d2t ldn]sf] lyof] . 8sdL{ uf]i7Lx?n] afxo ;|ftsf] kl/rfng / Joj:yfkg ug{ tyf ] tflnd ;+rfng ubf{ klg a]nfotL ;xof]u lgof]usf] ;fd'bflos kl/of]hgfsf ;kmntd cEof;x?nfO{ lbuf] ?kdf lg/Gt/tf ;xof]u sfo{qmd;šu k|ToIf ;dGjo ul/Psf] lyof] . lbg yk d2t k'usf] 5 . jfof]–OlGhlgol/¨sf] ;kmntd ] k|of;af6 pTk|l] /t eP/ lhNnf hn pTkGg sfof{non] nlntk'/ k"j;rgf k|0ffnLsf /fd|f cEof;x? tyf To;sf kmfObfx?sf { " / lj;gk'/ ;d'bfodf af";sf 7f]Ss/x? agfpg ?= %),))) af/]df Kfl/of]hgf cGtu{tsf jf jflx/sf cGo ;d'bfonfO{ 16 36gf cWoog k|ltj]bg k]ma|c/L, @))( '
  • 25.
    lhNnf:t/Lo ;/f]sf/fnf;+usf] a}7s ug{, k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f ug{ tyf k|sf]ksf a]nfdf plrt /fxt / ;xof]u ug{ cem yk an k|bfg u/]sf] 5 . aS; !@ k"j{;"rgf k|0ffnLsf] lg/Gt/tfsf] ;'lglZrttfsf nflu ;+:yfut ;+/rgfsf] dxTj of] kl/of]hgf ;dflKt x'g' cl3 g} xfdLn] :yfgLo txdf k"j;rgf k|0ffnLsf { " /fd|f cEof;x?nfO{ l5d]sL ufpšdf klg cg';/0f ug{sf] nflu e/kbf]{ ;+:yfut ' ;+/rgf agfpg' cfjZos 5 . sf]if v8f u/]/ / pko'Qm ;+:yfut ;+/rgfdfkm{t klg k"j;rgf k|0ffnLsf /fd|f cEof;x?nfO{ lg/Gt/tf lbg ;lsG5 . lsgeg] { " To:tf /fd|f cEof;x?af6 dfq gbL lsgf/df a:g] JolQm / ltgsf] ;DklQ arfpg ;lsG5 . k"/} gbL lsgf/df jfof]–OlGhlgol/¨ ug{ ;Dej klg 5}g . t;y{ k"j;rgf k|0ffnLsf] :yfkgf ug'{ cfjZos 5 . { " >L nf]sgfy /]UdL, lhNnf k|fljlws sfof{no, s}nfnL hfgsf/L u/fpg jiff{ tyf af9L;DaGwL ;"rgfx? Hfn tyf df};d lj1fg ljefu;šusf] ;dGjodf :yfgLo PkmPd u_ k|sf]k k"jtof/Lsf cEof;x?sf] lgoldt k|j4{g ug{] { /]l8of]dfkm{t k|;f/0f ug]{ ul/Psf] 5 . k"j;rgf k|0ffnLsf { " kl/of]hgfåf/f ;d'bfonfO{ pgLx?sf] Ifdtf a9fpg k|sf]k nflu ;d'bfon] ckgfpšb} cfPsf] /fd|f cEof;x?af6 l;Sg k"jtof/Lsf cEof;x?sf] lgoldt k|of]u ug]{ s'/fdf ;xof]u { k|flS6sn PS;g, 8]lg; /]8qm; / s]o/ g]kfnn] kl/of]hgf ul//x]sf 5g . j}slNks sf]ifsf] Joj:yf u/]/ af9Laf6 If]qdf cWoog e|d0f klg ul/;s]sf] 5 . e|d0fsf] a]nf k|efljt ;d'bfosf] nflu cfkTfsfnLg / k'gl{ gdf{0f;šu ;d'bfoaf6 s;/L sd nfutsf k|ljlwaf6 klg pj{/ ;DalGwt ;xof]u k|bfg ul/Psf] 5 . @)^% ;fn cflZjgdf hldg, 3/kl/jf/, ufpš arfpg ;lsG5 eGg]af/]df k|ToIf cfPsf] ljgf;sf/L af9Ln] Jofks ?kdf Iflt ug'sf] ;fy} { hfgsf/L k|fKt ePsf] lyof] . ;fy}, tflndx?, k"jtof/L { cGgkft / v]taf/Ldf 5g]{ lap;d]t aufP/ gi6 u/]kl5 ultljlwx?, ;'/lIft :yfg;Dd k'Ug] of]hgf, k"j{;"rgf kl/of]hgfn] o:tf] j}slNks sf]ifsf] cjwf/0ff cufl8 NofPsf] k| 0 ffnLsf cEof;x?n] s;/L hLjg arfpg / lyof] . of] Joj:yfaf6 vf;u/L sd cfo ePsf hLljsf]kfh{gdf ;'wf/ Nofpg k|efjsf/L e"ldsf v]Nb5g 3/kl/jf/nfO{ af9Lsf] c;/ sd ug{ klg lgs} g} /fxt eGg] af/]df cjnf]sg e|d0fsf cj;/df ;d'bfon] 6f]nLnfO{ k'usf] 5 . ] hfgsf/L u/fPsf lyP . dfgjLo ;xof]u ;dGjo ug]{ /fi6«;ª3Lo lgof]un] klg ;d'bfodf cfwfl/t k"j{tof/L o;/L :yfgLo ?kdf k|sf]k Joj:yfkgsf] nflu gLlt, lqmofsnfkx? / k"j;rgf k|0ffnLx?sf] af/]df Jofks { " k|fljlws tyf ;+:yfut IfdtfnfO{ dha't agfO{ 5nkmn, k|rf/k|;f/ ug{ ;lsg] s'/f pNn]v u/]sf] 5 . cGtlqm{of, hfgsf/L cfbfg–k|bfg tyf ;xsfo{ / k|sf]k k"jtof/Lsf cEof;x?sf] lgoldt k|of]uaf6 kl/of]hgfn] { o; k|sf/sf ;~hfn, ;dGjo / ;xsfo{n] kl/of]hgf If]qsf k|sf]k k"j{tof/L / k|efjsf/L cGtlq{mofdf /fd|f] of]ubfg ;d'bfonfO{ k|efjsf/L 9ªuaf6 k"j;rgf k|0ffnLsf] k|of]u { " ug{ ;Ifd ePsf] b]lvG5 . kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? 17
  • 26.
    %= xo"uf] sfo{of]hgfsf]/0fgLlts nIo k|fKt ug{ kl/of]hgfn] k'¥ofPsf] of]ubfg %=! /0fgLlts of]hgf !M lbuf] ljsf; gLlt k|sf]k Joj:yfkg ;ldltx? / h'glo/ /]8qm; ;s{nsf] Ifdtf tyf of]hgfdf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fnfO{ a9fpg klg yk d2t k'usf] 5 . jfof]–OlGHflgol/¨ k|ljlwsf ] PsLs[t ug]{ . ;fgf :t/sf Go"gLs/0fsf sfo{, g;{/L Joj:yfkgsf ultljlwx?af6 jftfj/0fLo tyf k|fs[lts ;|ft Joj:yfkg ug{ ] ;d'bfodf cfwfl/t ;+:yfx?nfO{ k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf tyf e"–pkof]u of]hgf agfpg k|ToIf ;xof]u ldn]sf] 5 . ultljlwx? ;~rfng ug{ ;jn / ;Ifd agfpg], 1fgsf] Joj:yfkg;DaGwL k|0ffnLsf] ljsf; ug]{ tyf ljQLo kf/blz{tf ;fd'bflos 8'ªuf , ;'/lIft 3/ tyf ;'/lIft af6f]sf] Joj:yfaf6 sfod ug]{ sfo{x? Pjd ;+:yfut ?kdf ;'zf;g sfod ;d'bfosf] k|sf]k;šu n8g ;Sg] Ifdtfsf] ljsf; ePsf] 5 . ug{h:tf s'/fx? kl/of]hgfsf d'Vo ;/f]sf/sf ljifox? x'g ] oL ;Dk"0f{ ultljlwx?n] xo"uf] sfo{of]hgfsf] bf];f| ] nIonfO{ . ;d'bfo:t/df agfOPsf k|sf]k k"jtof/L of]hgfnfO{ uflj; { k|ToIf ?kdf of]ubfg k'¥ofPsf] 5 . / lhlj;sf sfo{qmdx?df ;dGjo ul/g] ePsf]n] ;fd'bflos of]hgf sfof{Gjog ug{ cfjZos cfly{s ;|ftsf] Joj:yf ug{ ] %=# /0fgLlts nIo #M k|efljt ;d'bfosf] ufx|f] x'g] 5}g . o;/L :yfgLo txsf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf ;xof]usf] nflu cfktsfnLg k"jtof/L, p4f/, { kxnx? /fli6«o :t/df lbuf] ljsf; gLlt tyf of]hgf;šu /fxt tyf k'g:yf{kgfsf] k|Tofe"lt lbg hf]lvd PsLs[t x'g] cj:yf 5 . o;af6 sfo{of]hgfsf] /0fgLlts Go"gLs/0fsf cEof;x?nfO{ cfTd;ft ug]{ . nIo ! nfO{ of]ubfg ug{ kl/of]hgf ;kmn ePsf] 5 . kl/of]hgfn] gLlt, k|fljlws tyf ;+:yfut Ifdtf tyf :yfgLo %=@ /0fgLlts nIo @ M k|sf]ksf] ;fdgf ug]{ Ifdtf k|sf]k Joj:yfkg ug{ /fli6«o :t/sf tflnd, uf]i7L tyf clej[l4sf] nflu /fli6«o tyf ;fd'bflos tx;Dd ;]ldgf/x?sf] d4taf6 1fg tyf cg'ejsf] cfbfg–k|bfgdfkm{t ;+:yfut ;+/rgfdf ;3fp k'¥ofpg] . ;xof]u u/]sf] 5 . :yfgLo txdf ul/Psf o:tf lsl;dsf 5nkmn / ;dGjon] kl/of]hgfaf6 ;~rflnt ultljlwx?sf] Kfl/of]hgf If]qsf ;d'bfosf] k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? lgoldt sfof{Gjogsf] nflu :yfgLo:t/df jfxo ;|ft h'6fpg] ;DaGwL xfnsf] Ifdtf tyf 1fgnfO{ ;dLIff ub}{ cem k|efjsf/L / kl/rfng ug{ ;xof]uL ePsf] 5 . cGtlqm{of a}7s cfof]hgf ?kdf 1fgsf] Joj:yfkg ug{ Ifdtf clej[l4 ug]{ sfddf ug],{ ;"rgfsf] cfbfg–k|bfg tyf ;dGjo ug{ ;xhLs/0f ug]{ hf]8 lbOPsf]] 5 . ;d'bfodf hf]lvd kQf nufpg, hf]lvdsf] h:tf ultljlwx?af6 ;d'bfonfO{ k|fljlws ;xof]u ug{, ;dLIff ug{, vt/fsf] cg'udg ug{ / k"j;rgf k|0ffnLsf { " ;|ftsf] k|efjsf/L 9ªuaf6 ;|ftsf] afš8kmfš8 ug{ / ug'kg]{ ] ] { /fd|f cEof;x?nfO{ k|rf/ k|;f/ ug{ ;d'bfosf] 1fg / Ifdtf sfo{ tTsfn} sfof{Gjog ug{ yk d2t k'Ug] u/]sf] 5 . b'a} a9fpg kl/of]hgfn] ;xof]u hf/L /fv]sf] 5 . ;"rgf ;~hfn, ;dGjo / ;xsfo{af6 kl/of]hgf If]qsf ;d'bfonfO{ ;fdu|Lsf] k|of]u, cWoog e|d0f, ;8s gf6s, lel8of] k|bzg { k|efjsf/L k"j;rgf k|0ffnLsf] k|of]u ug{, k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f { " / k"j;rgf k|0ffnLsf cEof;x?n] ;d'bfosf] 1fg, ;Lk / { " tyf k|sf]ksf] a]nfdf /fxt / ;xof]u ug{ cem yk an k|fKt cg'ejnfO{ cem kl/is[t ug]{ tyf cfTdan a9fpg ;xof]u ePsf] 5 . kl/of]hgfn] ;d'bfonfO{ k|sf]k k"jtof/Lsf { ePsf] 5 . k|sf]k k"jtof/L tyf k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf] { cEof;dfkm{t pgLx?sf] Ifdtf a9fpg lg/Gt/ ;xof]u u/]sf] nflu hgr]tgfd"ns sfo{qmdx? / :s"nsf sfo{qmdx?n] yk 5 . vfB tyf u}/vfB ;fdu|Lx?sf] ljt/0faf6 k|sf]ksf] a]nf e"ldsf v]nsf] 5 . o:tf ultljlwx?af6 :yfgLo ;+:yfx? ] tTsfn} /fxt / ;xof]u pknAw u/fpg ;Dej EfPsf]n] vf;u/L k|sf]k k"jtof/L ;ldltx?, pk;ldltx?, Ufflj;:t/Lo { /0fgLlts nIo # k"/f ug{ of]ubfg k'¥ofPsf] 5 . 18 36gf cWoog k|ltj]bg k]ma|c/L, @))( '
  • 27.
    jfnjflnsf4f/f ;~rf/ ;fdfu|Lsf]cjnf]sg ub}{ kl/of]hgfaf6 xo"uf] sfo{of]hgfdf of]ubfg s}nfnL k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf kxnx? 19
  • 28.
    l8k]sf], o'/f]knL cfof]usf]dfgjLo ;xof]u ljefu -ljZjsf] Psdfq ;a}eGbf 7"nf] dfgjLo bftf_ cGtu{tsf] k|sf]k k"jtof/L sfo{qmd xf] . o; sfo{qmd cGtu{t vf;u/L { gd"gf kl/of]hgfnfO{ ;xof]u ug]{ ul/Psf] 5 . ;fwf/0f, sd nfutsf] / vf;u/L ;d'bfodf ;~rfng x'g] d;L{ sf]/ g]kfn kl/of]hgfx? o;sf] k|fyldstfdf kb{5g . o;df k|sf]ksf] kf]=j= g+= @$#&$ IfltnfO{ sd ug],{ k|sf]ksf] c;/ k/]sf] ;d'bfosf] Ifdtf ;fg]kf rf]s, nlntk'/, g]kfn . k"j{ cj:yfdf Nofpg] / hLjgsf] ;'/Iff ug]{ kl/of]hgfx?nfO{ 6]lnkmf]g M (&& ! %%% %%#@ dxÎjsf ;fy x]g{] ul/G5 . kmofS; M (&& ! %%% $#&) email: info@np.mercycorps.org d;L{ sf]/ Ps cGt/fli6«o u}/;/sf/L, dfgjLo /fxt k|bfg ug]{ ljsf;d'vL ;+:yf xf] . o;sf] d'Vo sfof{no cd]l/sf d;L{ sf]/sf] o'/f]knL d'Vofno ] / a]nfotdf /x]sf] 5 . o;n] vf;u/L ?kfGt/0fsf] qmddf $) ;]Og];, O8gju{ # Pr ( ! Pgh], a]nfot /x]sf b]zx?nfO{ d2t ub{5 . d;L{ sf]/n] b'MvL, ul/aL / 6]lnkmf]g M $$-)_!#! ^^@ %!^) lyrf]ldrf]df kfl/Psf ju{nfO{ ;'/lIft / Gofok"0f{ ;d'bfo kmofS; M $$-)_!#! ^^@ ^^$* lgdf{0fdf ;xof]u ub{5 . o;sf] k|d'v sfo{ eg]sf] www.mercycorps.org cfktsfnLg /fxt k'¥ofpg', cfly{s ljsf; ug'{ / gful/s ;dfhsf] ;Dj4{g ug'{ /x]sf] 5 . d;L{ sf]/ g]kfnsf] k|dv' ISBN 993721361-4 nIo eg]sf] kL8fdf k/]sf] ;d'bfosf] IfdtfnfO{ k"j{ cj:yfdf Nofpg], cfly{s cj;/x?sf] lj:tf/ ug]{ tyf ;fdflhs ;dfj]zL cEof;x?nfO{ a9fjf lb+b} ul/aL lgjf/0f 9 789937 213615 ug'{ /x]sf] 5 . 20 36gf cWoog k|ltj]bg k]ma|c/L, @))( '