1. မင္းေသ့
1
ေမ ၂၀၁၅ / အတြဲ(၁) အမွတ္ (၂)
ႏိုင္ငံေရးသိပၸံနိဒါန္း
မင္းေသ့
ဤစာတမ္းသည္ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံနိဒါန္းဆိုသည္ထက္ ဒီမိုကေရစီကို ႏိုင္ငံေရးသိပၸံရႈေထာင့္မွ ခ်ည္းကပ္ထားသည့္
စာမ်ားျဖစ္သည္ကို ေတြ႕ရသည္။ ေခတ္သစ္ဒီမိုကေရစီ၏ သေဘာကို နားလည္သေဘာေပါက္ေစရန္ အဓိက
ေဝါဟာရစုမ်ားကို ဗဟိုျပဳ ရွင္းလင္းထားသည္။ ဒီမိုကေရစီႏွင့္ တြင္က်ယ္စြာ အသံုးျပဳထားသည့္ ႏိုင္ငံေရး
ေဝါဟာရစုမ်ားကို ဖြင့္ျပထားသည့္ စာတမ္းငယ္ျဖစ္ေၾကာင္း ယူဆပါသည္။
အယ္ဒီတာ
မင္းေသ့
1
ေမ ၂၀၁၅ / အတြဲ(၁) အမွတ္ (၂)
ႏိုင္ငံေရးသိပၸံနိဒါန္း
မင္းေသ့
ဤစာတမ္းသည္ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံနိဒါန္းဆိုသည္ထက္ ဒီမိုကေရစီကို ႏိုင္ငံေရးသိပၸံရႈေထာင့္မွ ခ်ည္းကပ္ထားသည့္
စာမ်ားျဖစ္သည္ကို ေတြ႕ရသည္။ ေခတ္သစ္ဒီမိုကေရစီ၏ သေဘာကို နားလည္သေဘာေပါက္ေစရန္ အဓိက
ေဝါဟာရစုမ်ားကို ဗဟိုျပဳ ရွင္းလင္းထားသည္။ ဒီမိုကေရစီႏွင့္ တြင္က်ယ္စြာ အသံုးျပဳထားသည့္ ႏိုင္ငံေရး
ေဝါဟာရစုမ်ားကို ဖြင့္ျပထားသည့္ စာတမ္းငယ္ျဖစ္ေၾကာင္း ယူဆပါသည္။
အယ္ဒီတာ
မင္းေသ့
1
ေမ ၂၀၁၅ / အတြဲ(၁) အမွတ္ (၂)
ႏိုင္ငံေရးသိပၸံနိဒါန္း
မင္းေသ့
ဤစာတမ္းသည္ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံနိဒါန္းဆိုသည္ထက္ ဒီမိုကေရစီကို ႏိုင္ငံေရးသိပၸံရႈေထာင့္မွ ခ်ည္းကပ္ထားသည့္
စာမ်ားျဖစ္သည္ကို ေတြ႕ရသည္။ ေခတ္သစ္ဒီမိုကေရစီ၏ သေဘာကို နားလည္သေဘာေပါက္ေစရန္ အဓိက
ေဝါဟာရစုမ်ားကို ဗဟိုျပဳ ရွင္းလင္းထားသည္။ ဒီမိုကေရစီႏွင့္ တြင္က်ယ္စြာ အသံုးျပဳထားသည့္ ႏိုင္ငံေရး
ေဝါဟာရစုမ်ားကို ဖြင့္ျပထားသည့္ စာတမ္းငယ္ျဖစ္ေၾကာင္း ယူဆပါသည္။
အယ္ဒီတာ

2. မင္းေသ့
2
ႏိုင္ငံေရးသိပၸံနိဒါန္း
ႏိုင္ငံေရးသိပၸံ
ႏိုင္ငံေရးသိပၸံသည္ ႏိုင္ငံေရးကိုစနစ္တက်ေလ့လာရေသာပညာရပ္ျဖစ္သည္။ တနည္းအားျဖင့္
အစိုးရ၏ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ ခ်မွတ္သည့္နည္းစဥ္ကို ေလ့လာျခင္းလည္းျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ႏိုင္ငံေရးသိပၸံ
ကို ေအာက္ပါအတိုင္း အဓိပၸာယ္ သတ္မွတ္ထားသည္။ “Political Science is the systematic study
of Politics, or the process by which governmental decisions are made.”
ထို႔အတူ ႏိုင္ငံေရးကို အဓိပၸာယ္သတ္မွတ္ပံုလည္း ရိွေနေသးသည္။
“ Politics is determining who gets what, where, when, and how. ”
ႏိုင္ငံေရးဟူသည္ ဘယ္ေနရာမွာ ဘာကို ဘယ္အခ်ိန္မွာ ဘယ္လိုရဖို႔ဆိုတာကို ဆံုးျဖတ္ျခင္း
ဟုဖြင့္ဆိုျခင္းလည္း ရိွသည္။
ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာရွင္မ်ားသည္ အစိုးရစနစ္မ်ား၏ တည္ေဆာက္ပံုကြဲျပားေသာေၾကာင့္
မည္ကဲ့သို႔အက်ဳိးသက္ ေရာက္မႈမ်ားျဖစ္ေပၚသည္ကို ေလ့လာသည္။
ႏိုင္ငံေရးသိပၸံသည္ ႏိုင္ငံ၊ အစိုးရ ႏွင့္ အာဏာစေသာ အေၾကာင္းခ်င္းရာမ်ားကို ေလ့လာေသာ
ပညာရပ္ျဖစ္သည္။ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာသည္ ႏိုင္ငံ၏အဓိက အခ်င္းအရာႏွစ္ခုျဖစ္ေသာ အာဏာ
ရရိွေရးႏွင့္ အာဏာက်င့္သံုးေရးတို႔ကို ေလ့လာျခင္းျဖစ္သည္။ ႏိုင္ငံေရးအာဏာကို အေၾကာင္းျပဳ၍
လက္ဝဲႏိုင္ငံေရးႏွင့္ လက္ယာႏိုင္ငံေရးဟူ၍ ကြဲျပားလာခဲ့ၾကသည္ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံသည္ လူမႈေရးသိပံၸ
နယ္ပယ္တြင္ ပါဝင္သည္။ ႏိုင္ငံေရးသေဘာတရားႏွင့္ လက္ေတြ႕ဆိုင္ရာမ်ားကို ေလ့လာသည္။
ႏိုင္ငံေရးစနစ္မ်ားႏွင့္ ႏိုင္ငံေရးအျပဳအမူမ်ားကို ဆန္းစစ္သံုးသပ္သည္။ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံဘာသာရပ္မ်ား
တြင္ ႏိုင္ငံေရး သေဘာတရား၊ ျပည္သူ႕ေရးရာမူဝါဒ၊ အမ်ဳိးသားႏိုင္ငံေရး၊ ႏႈိင္းယွဥ္ႏိုင္ငံေရးစေသာ
က႑မ်ားပါဝင္သည္။ သေဘာတရား မ်ားႏွင့္ ဂႏ ၱဝင္ႏိုင္ငံေရးဒႆနမ်ားကိုလည္းေလ့လာၾကရသည္။
ႏိုင္ငံေရးသိပၸံသင္ၾကားရာတြင္ ဆက္ႏႊယ္ဘာသာရပ္မ်ား အျဖစ္ ဥပေဒ၊ ေဘာဂေဗဒ၊ သမိုင္း၊
ပထဝီဝင္ႏွင့္ ဒႆနေဗဒတို႔ကိုပါ သင္ၾကားေလ့ရိွသည္။
ႏိုင္ငံေရးသိပၸံ၏ သမိုင္းအက်ဥ္း
ႏိုင္ငံေရးသိပၸံကို ေရွးဂရိလူမ်ဳိးမ်ားက အစျပဳခဲ့သည္။ ထိုအခ်ိန္တြင္ ဂရိအေတြးအေခၚပညာရွင္
ပေလတိုသည္ ႏိုင္ငံေရးအဆိုအမိန္႔မ်ား၊ တရားမွ်တျခင္း/မမွ်တျခင္းဆိုတဘာလဲ၊ ေကာင္းမြန္တဲ့
အစိုးရ၏ စည္းမ်ဥ္းေတြက ဘာေတြလဲ၊ လူသားမ်ဳိးႏြယ္အတြက္ အေကာင္းဆံုးအမွန္တရားဆိုတာ
ဘာလဲ ဆိုသည့္ အေၾကာင္းမ်ားကို က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ေရးသားလာခဲ့သည္။ အရစၥတိုတယ္သည္

3. မင္းေသ့
3
သိပၸံနည္းက် အစိုးရအမ်ဳိးအစားမ်ားကို ရွာေဖြေတြ႕ရိွခဲ့သည္။ ထို႔ေနာက္ အစိုးရအမ်ဳိးအစားမ်ား
(Types of Government) ကို စနစ္တက်ေဖာ္ထုတ္ခဲ့သည္။
အစိုးရ ပံုစံ (၆) မ်ဳိးရိွသည္။
- Monarch သက္ဦးဆံပိုင္ ဘုရင္တစ္ဦးတည္းက အုပ္ခ်ဳပ္ျခင္း
- Aristocracy သူေကာင္းမ်ဳိး၊ အထက္တန္းလႊာတစ္စုက အုပ္ခ်ဳပ္ျခင္း
- Polity အေကာင္းဆံုးအုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္
- Tyranny အာဏာရွင္၊ မင္းဆိုး မင္းညစ္ တစ္ဦးတည္းက အုပ္ခ်ဳပ္ျခင္း
- Oligarchy အက်င့္ပ်က္ လူနည္းစု အုပ္စိုးေသာစနစ္
- Democracy ျပည္သူကိုယ္စားျပဳအုပ္ခ်ဳပ္ေရးပံုစံ
၁၇ရာစုအစပိုင္းကစတင္၍ ျပည္သူလူထုသည္ ႏိုင္ငံေရးကို သိပၸံနည္းက်ေတာ္လွန္ေရး အျဖစ္ စတင္
အသံုးခ်ခဲ့ၾကသည္။ ေသာမတ္ဟုပ္(စ)သည္ အလုပ္သမား၏သေဘာကို အေျခခံအစိတ္အပိုင္းအျဖစ္
နားလည္လွ်င္ အစိုးရတစ္ရပ္ကို ျဖဳတ္ခ်ႏိုင္စြမ္းရိွသည္ဆိုသည့္ သေဘာကို ေဖာ္ထုတ္ခဲ့သည္။
၁၉ရာစုတြင္ အေတြးအေခၚရွင္ကားမတ္(စ)ႏွင့္ မတ္ဝီဘာ တို႔သည္ လူမႈလႈပ္ရွားမႈနည္းနာမ်ား
အသံုးျပဳ၍ ႏိုင္ငံေရးကို ပံုေဖာ္ခဲ့သည္။
ယေန႔ႏိုင္ငံေရးသိပၸံ
ႏိုင္ငံေရးသိပၸံသည္ စနစ္တက်အေျခတည္လာခဲ့သည္။ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာရွင္မ်ားသည္
မဲေပးျခင္း၊ လႊတ္ေတာ္၊ သမၼတစြမ္းရည္ စသည့္ေရးရာမ်ားအေပၚ အရည္အေသြးစံႏႈံးမ်ားသတ္မွတ္၍
တြက္ခ်က္ေလ့လာၾကသည္။ ႏိုင္ငံေရးကၽြမ္းက်င္သူမ်ားသည္ မဲဆြယ္ပြဲမ်ားတြင္ မဲအႏိုင္ရရိွေရး
အတြက္ မူဝါဒမ်ားကို ေဖာ္ထုတ္ျပသရန္ ႏိုင္ငံေရးသမားမ်ားႏွင့္ပူးေပါင္း အလုပ္လုပ္ကိုင္ၾကသည္။
Legitimate Forms: Corrupt Forms:
Who governs Rule in the interest of all Rule in the interest of selves
One Monarch Tyranny
Few Aristocracy Oligarchy
Many Polity Democracy

4. မင္းေသ့
4
အဓိကေဝါဟာရမ်ား
ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာရွင္မ်ားသည္ ေအာက္ပါသေဘာတရားမ်ားကို အဓိကအေျခခံထားၾက
သည္။
- (Power) ပါဝါ၊ လိုခ်င္တာ ရေအာင္ လုပ္ႏိုင္စြမ္းသည္ ပါဝါျဖစ္သည္။ ပါဝါက်င့္သံုးသူအေပၚ
မူတည္၍ ပါဝါပံုစံမ်ား ကြဲျပားလာျပီး အမ်ဳိးအစားမ်ားမ်ားျပားလာသည္။
- (Government) အစိုးရ၊ လူမႈအသိုက္အဝန္းၾကီး၏ ပါဝါအစုအေဝးသည္ အစုိးရတြင္ရိွသည္။
အထူးသျဖင့္ ဘယ္လိုပါဝါမ်ဳိးကို အသံုးျပဳမည္ဆိုသည္ကို ျပဌာန္းသတ္မွတ္ထားသည့္
ယႏၱရားၾကီး ျဖစ္သည္။ ဥပမာ-အေမရိကန္ႏိုင္ငံတြင္ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥေပျဖင့္ အေမရိကန္
အစိုးရကို ဒီမိုကေရစီျဖစ္ေစသည္။
- (Regime) အုပ္ခ်ဳပ္ပံု၊ အုပ္ခ်ဳပ္နည္း၊ အစိုးရ၏အုပ္ခ်ဳပ္ပံု၊ အုပ္ခ်ဳပ္သည့္နည္းစနစ္ကို Regime
ဟုေခၚသည္။
- (Legitimacy) တရားဝင္မႈ၊ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးယႏၱရားသည္ ႏိုင္ငံသားကို ႏိုင္ငံေရးအဆံုးအျဖတ္တြင္
ပါဝင္ျခင္းကို လက္ခံမႈ၊ လက္မခံမႈျဖင့္ တရားဝင္မႈကို တိုင္းတာသည္။ ႏိုင္ငံသားမ်ားသည္
ဥပေဒကိုလိုက္နာသည္၊ ႏိုင္ငံသားအျဖစ္ မွန္ကန္စြာလုပ္ကိုင္ေနသည္ဆိုလွ်င္ အာဏာကိုင္
ထားေသာအစိုးရသည္ အဆိုပါႏိုင္ငံသား၏ လုပ္ရပ္မ်ားကို တရားဝင္သည္ဟု သတ္မွတ္
သည္။
- (Authority) အာဏာ၊ အစိုးရ၏အာဏာက်င့္သံုးႏိုင္စြမ္းကို အာဏာဟုေခၚသည္။ အာဏာတြင္
ျခိမ္းေျခာက္မႈမ်ား ကင္းလြတ္ရမည္။ အျမင့္ဆံုးေသာတရားဝင္မႈသည္ အစိုးရကို အာဏာ
အျမင့္ဆံုးျဖစ္ေစသည္။ ႏိုင္ငံသားတစ္ဦးသည္ ဥပေဒကို ေလးစားလုိက္နာျခင္းသည္ မွန္ကန္
ေသာအရာကို ျပဌာန္းထားသည္ဟု ယံုၾကည္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ဥပေဒကိုေလးစား
လိုက္နာျခင္းသည္ ျပစ္ဒဏ္ကိုေၾကာက္ရြံ႕၍ လိုက္နာျခင္းေတာ့မဟုတ္ေပ။
- (Sovereignty) အခ်ဳပ္အျခာအာဏာ၊ ပထဝီနယ္နိမိတ္ဧရိယာအတြင္း ႏိုင္ငံေရးအာဏာ
သက္ေရာက္ႏိုင္မႈကို အခ်ဳပ္အျခာအာဏာဟုေခၚသည္။ ျပည္သူလူထုႏွင့္ႏိုင္ငံသားမ်ားက
ႏိုင္ငံ၏အစိုးရကို အယံုအၾကည္မရိွေတာ့လွ်င္ အစိုးရတြင္အခ်ဳပ္အျခာအာဏာမရိွေတာ့ေပ။
ဥပမာ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုတြင္ ႏိုင္ငံေတာ္အစိုးရသည္ အာဏာအျမင့္ဆံုးျဖစ္သည္။
သို႔ေသာ္ ျပည္နယ္အစိုးရမ်ား၏ စုေပါင္းေထာက္ခံမႈျဖင့္ အစိုးရကို ျဖဳတ္ခ်ႏိုင္သည္။

5. မင္းေသ့
5
အုပ္ခ်ဳပ္ပံုနည္းစနစ္ ႏွင့္ အာဏာကိုခ်ဳပ္ကိုင္ထားေသာလူအေရအတြက္
အုပ္ခ်ဳပ္မႈအမ်ဳိးအစား အာဏာခ်ဳပ္ကိုင္ထားေသာ
လူအေရအတြက္
ဥပမာ
သက္ဦးဆံပိုင္ဘုရင္စနစ္ တစ္ဦးတည္း နီေပါ၊ေဆာ္ဒီအာေရဗ်၊ေဂ်ာ္ဒန္၊ဘရုႏိုင္း၊
အလယ္ေခတ္အဂၤလန္ႏိုင္ငံ
အာဏာရွင္စနစ္ တစ္ဦးတည္း လစ္ဗ်ား၊က်ဴးဘား၊ ေျမာက္ကိုရီးယား၊
နာဇီဂ်ာမနီ
အီလစ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ လူနည္းစု ေရွးစပါတာျမိဳ႕ျပႏိုင္ငံ
စုေပါင္းအာဏာရွင္စနစ္ လူနည္းစု
(သူၾကြယ္မ်ားအုပ္စုဖြဲ႕ေလ့ရိွ)
ရီေနးဆန္႔ေခတ္ ဗင္းနစ္ျမိဳ႕ျပႏိုင္ငံ
ဒီမုိကေရစီစနစ္ လူအမ်ားစု (ျပည္သူ႕ကိုယ္စားျပဳ) အေမရိကန္ႏိုင္ငံ၊ ေရွးေအသင္ျမိဳ႕ျပႏိုင္ငံ
အုပ္ခ်ဳပ္ပံုနည္းစနစ္ ႏွင့္ အစိုးရအာဏာ၏ အတိုင္းအတာ
အုပ္ခ်ဳပ္မႈအမ်ဳိးအစား အစိုးရအာဏာ၏အတိုင္းအတာ ဥပမာ
အလံုးစံုအာဏာရွင္ အလံုးစံုအာဏာကိုပိုင္ဆိုထား၊
ျပည္သူအားလံုး၏ဘဝကို ခ်ဳပ္ကိုင္ထား။
ဆိုဗီယက္ျပည္ေထာင္စု၊
ေျမာက္ကိုရီးယား၊
နာဇီဂ်ာမနီ
အာဏာရွင္ အလံုးစံုအာဏာရွင္ထက္အာဏာနည္းပါး၊
သို႔ေသာ္ ျပည္သူ႕ဘဝအစိတ္အပိုင္းၾကီး
မ်ားကို လႊမ္းမိုးခ်ဳပ္ကိုင္ထား၊
တစ္ဦးတည္းသာ ဥပေဒကို ျပဌာန္းတတ္။
အေမရိကန္မက်ဴးေက်ာ္မီ
၂၀၀၃ ခုႏွစ္မတိုင္မီ
အီရတ္ႏိုင္ငံ
အာဏာရွင္လူတစ္စု အလံုးစံုအာဏာရွင္ထက္အာဏာနည္းပါး၊
သို႔ေသာ္ ႏိုင္ငံသားမ်ား၏လူေနမႈဘဝမ်ား
ကိုထိန္းခ်ဳပ္ထား၊ တစ္ခါတရံ ဥပေဒ
ျပဌာန္းသူတစ္ဦးတည္းသာရိွတတ္၊
တရားေရးခံုသမာဓိခန္႔ထားေလ့ရိွ။
တရုတ္၊ အီဂ်စ္
ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံအရ
အစိုးရသူ
အေျခခံဥပေဒအရကန္႔သတ္၊ ျပဌာန္း ထား။
ႏိုင္ငံသားမ်ား လြတ္လပ္စြာ
ေျပာဆိုေရးသားခြင့္၊ ကိုးကြယ္ခြင့္ရိွ
အေမရိကန္၊ ျဗိတိန္၊ ဂ်ာမနီ၊
ဂ်ပန္
မင္းမဲ့စရိုက္ဆန္ဆန္ အာဏာမရိွ၊ အစိုးရမရိွ၊ အစိုးရဩဇာ
အာဏာသက္ေရာက္မႈနည္းပါးစဥ္
ေတြ႕ရတတ္။
ဆိုမာလီယာ

6. မင္းေသ့
6
အုပ္ခ်ဳပ္ပံု၊ အုပ္ခ်ဳပ္နည္းအမ်ဳိးအစားမ်ားသည္ မ်ားစြာရိွေနသည္။ ဥပမာ ျဗိတိန္တြင္ စည္းမ်ဥ္းခံ ဘုရင္
စနစ္ရိွသည္။ ထိုေနရာတြင္ အယ္လိဇဘက္ဘုရင္မၾကီးသည္ ကန္႔သတ္ခံထားရေသာအာဏာကို
ဆုပ္ကိုင္ထားသည္။ သီအိုရီအရ ဘုရင္မသည္ အဂၤလန္၏ႏိုင္ငံဥေသွ်ာင္ျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္
အဂၤလိပ္တို႔၏ ဘုရင္စနစ္သည္ အခမ္းအနားမ်ားတြင္သာ ၾကီးက်ယ္ျမင့္မားသည္။ တကယ္အုပ္ခ်ဳပ္မႈ
အစိုးရအာဏာသည္ လႊတ္ေတာ္တြင္သာရိွသည္။ ပါလီမန္သည္ ဥပေဒျပဳရာဌာနျဖစ္သည္။ ဒုတိယ
ကမာၻစစ္အတြင္း ဂ်ာမနီႏိုင္ငံသည္ အလံုးစံုအာဏာရွင္စနစ္ကိုက်င့္သံုးခဲ့သည္။ ထိုအခ်ိန္က
ဟစ္တလာသည္ နာဇီပါတီျဖင့္ အစိုးရတစ္ရပ္လံုးႏွင့္ ဂ်ာမန္ႏိုင္ငံသားအားလံုးကို ထိန္းခ်ဳပ္ထားသည္။
ဒီမိုကေရစီ
ဒီမိုကေရစီဟူသည့္ေဝါဟာရသည္ ဂရိဘာသာစကား “ ဒီမို႔ ” ဆိုသည့္စကားလံုးမွဆင္းသက္
လာျပီး “ ျပည္သူ ” ဆိုသည့္ အဓိပၸာယ္ကိုေဆာင္သည္။ “ ကေရစီ” ဆိုသည့္ေဝါဟာရသည္
“ အစိုးရျခင္း ” ဆိုသည့္ အဓိပၸာယ္ကို ေဆာင္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ျပည္သူ႕ကိုယ္စားျပဳ ကိုယ္စားလွယ္
မ်ားျဖင့္ ႏိုင္ငံအုပ္ခ်ဳပ္ေရး၊ ဥပေဒျပဳေရးသို႔ ဝင္ေရာက္လာေသာ အစိုးရႏွင့္ လႊတ္ေတာ္ကို ဒီမိုကေရစီ
အုပ္ခ်ဳပ္နည္းျဖင့္ အုပ္ခ်ဳပ္ေသာႏိုင္ငံဟု ေခၚဆိုၾကသည္။ ဒီမိုကေရစီ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္တြင္ ျပည္သူ႕
မွာ ႏိုင္ငံေရးအာဏာရိွသည္။ ဒီမိုကေရစီကို အမ်ဳိးအစား(၂) မ်ဳိးခြဲျခားထားသည္။
(၁) တိုက္ရိုက္ဒီမိုကေရစီ Direct Democracy
(၂) ကိုယ္စားျပဳ ဒီမိုကေရစီ Representative Democracy စသည့္
ဒီမိုကေရစီ မ်ဳိးကြဲ (၂) မ်ဳိးျဖစ္သည္။
(၁) တိုက္ရိုက္ဒီမိုကေရစီ; ႏိုင္ငံသားအားလံုး ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ်ႏိုင္ခြင့္ရိွေသာသေဘာရိွသည္။
ဥပေဒျပဳျခင္း၊ စည္းမ်ဥ္း စည္းကမ္းမ်ားသတ္မွတ္ျခင္းႏွင့္ ရာထူးခန္႔ထားျခင္းတို႔ကို တစ္ေနရာ
တည္းတြင္ စုေပါင္းမဲခြဲ၍ ဆံုးျဖတ္ေသာနည္းစနစ္ကို တိုက္ရိုက္ဒီမိုကေရစီဟု ေခၚသည္။
အထူးသျဖင့္ ေရွးေခတ္ဂရိျမိဳ႕ျပႏိုင္ငံမ်ားတြင္ က်င့္သံုးခဲ့သည္။ တိုက္ရိုက္ဒီမိုကေရစီတြင္
ေရြးေကာက္ထားေသာ ကိုယ္စားလွယ္မွာ မရိွေပ။ ေရြးေကာက္ခံကိုယ္စားလွယ္မ်ားလည္း
မလိုအပ္ေပ။ ယေန႔ေခတ္တြင္ လူထုဆႏၵခံယူပြဲမ်ားမ်ားသည္ တိုက္ရိုက္ဒီမိုကေရစီအသြင္မ်ဳိးကို
ေဆာင္သည္။
(၂) ကိုယ္စားျပဳ ဒီမိုကေရစီ; ႏိုင္ငံသားမ်ားက တရားဝင္ေရြးေကာက္ထားေသာ ကိုယ္စားလွယ္ျဖင့္
အုပ္ခ်ဳပ္သူကို ေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္ေသာစနစ္ကို ကိုယ္စားျပဳဒီမိုကေရစီဟုေခၚသည္။ ျပည္သူ
မ်ားက ကိုယ္စားလွယ္ကို ၾကိဳက္ႏွစ္သက္ျခင္းမရိွေတာ့လွ်င္ ေနာက္ထပ္ေရြးေကာက္ပြဲတစ္ခုတြင္

7. မင္းေသ့
7
ကန္႔ကြက္၍ အျခားကိုယ္စားလွယ္တစ္ဦးကို ေရြးခ်ယ္ခန္႔အပ္ျခင္းျပဳႏိုင္သည္။ ကိုယ္စားျပဳ
ဒီမိုကေရစီျဖင့္ ေရြးေကာက္ထားေသာအစိုးရကို ျပည္သူ႕အစိုးရဟု ေခၚႏိုင္သည္။ ျပည္သူ႔အစိုးရ
အုပ္ခ်ဳပ္နည္းစနစ္တြင္ ႏိုင္ငံသားမ်ားက ႏိုင္ငံေရးအာဏာကို ခ်ဳပ္ကိုင္ထားသည္။ ကိုယ္စားျပဳ
ဒီမိုကေရစီစနစ္တြင္ အဓိကအမ်ဳိးအစား (၂) မ်ဳိးရိွသည္။
(က) လႊတ္ေတာ္ဗဟိုျပဳ ဒီမိုကေရစီ Parliamentary Democracy (ပါလီမန္ဒီမိုကေရစီ)
(ခ) သမၼတဗဟိုျပဳ ဒီမိုကေရစီ Presidential Democracy ဟူ၍
ကိုယ္စားျပဳဒီမိုကေရစီ စနစ္ (၂) မ်ဳိးရွိသည္။
ဒီမိုကေရစီႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ပါလီမန္ဒီမိုကေရစီကို ပါလီမန္စနစ္ဟုေခၚဆို၍ သမၼတဗဟိုျပဳ
ဒီမိုကေရစီကို သမၼတစနစ္ဟု အတိုေကာက္ေခၚဆိုၾကသည္။
(က) လႊတ္ေတာ္ဗဟိုျပဳ ဒီမိုက္ေရစီ (ပါလီမန္ဒီမိုကေရစီ); ပါလီမန္ဒီမိုကေရစီစနစ္တြင္
ႏိုင္ငံသားမ်ားက ဥပေဒျပဳမည့္ကိုယ္စားလွယ္မ်ားကို တရားဝင္ေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္ထား
သည္။ ထိုသူမ်ားသည္ ဥပေဒျပဳလႊတ္ေတာ္တြင္ လႊတ္ေတာ္အမတ္မ်ားျဖစ္လာၾကျပီး ထိုဥပေဒျပဳ
လႊတ္ေတာ္အတြင္းရိွ အမတ္မ်ားထဲမွ အုပ္ခ်ဳပ္သူကို အေရြးေကာက္ခံလႊတ္ေတာ္အမတ္မ်ားကပင္
ထပ္မံေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္သည္။ ထိုေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္သူသည္ ဝန္ၾကီးခ်ဳပ္ျဖစ္လာ
သည္။ ထို႕ေၾကာင့္ ပါလီမန္ဒီမိုကေရစီစနစ္တြင္ ဝန္ၾကီးခ်ဳဳပ္သည္ ႏိုင္ငံေရးဩဇာအာဏာ
အျမင့္မားဆံုးျဖစ္သည္။ ပါလီမန္ဒီမိုကေရစီစနစ္တြင္ ဥပေဒျပဳသူႏွင့္ အုပ္ခ်ဳပ္သူကို ေပါင္းစပ္ထား
သည္။
ဥပမာ- ဥေရာပတြင္ရိွေသာဒီမိုကေရစီႏိုင္ငံအမ်ားစုသည္ ပါလီမန္ဒီမိုကေရစီစနစ္ကို က်င့္သံုးၾက
သည္။ ပါလီမန္ ဒီမိုကေရစီစနစ္၏ အားသာခ်က္တစ္ခုသည္ ျပည္သူလူထု၏ သေဘာထားကို
လ်င္လ်င္ျမန္ျမန္ထင္ဟပ္ေစႏိုင္စြမ္းရိွျခင္းပင္ျဖစ္သည္။ ပါလီမန္ဒီမုိကေရစီစနစ္တြင္ ဝန္ၾကီးခ်ဳပ္
သည္ ျပည္သူ၏ ယံုၾကည္မႈကို ဆံုးရံႈးသြားလွ်င္ ေရြးေကာက္ပြဲအသစ္ကို ရုတ္တရက္ခ်က္ခ်င္း
ျပဳလုပ္ႏိုင္စြမ္းရိွျခင္းပင္ျဖစ္သည္။ လႊတ္ေတာ္အတြင္း ဝန္ၾကီးခ်ဳပ္ကို အယံုအၾကည္မရိွအဆို
တင္သြင္းႏုိင္သည္။ ထိုအခါ လႊတ္ေတာ္အမတ္မ်ား မဲခြဲဆံုးျဖတ္ၾကသည္။ အဆိုပါမဲကို အႏိုင္ရ
ရိွသြားလွ်င္ ဝန္ၾကီးခ်ဳပ္အသစ္ကို ေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္ႏိုင္သည္။ သို႔ေသာ္ ပါလီမန္အစိုးရ
စနစ္၏ အားနည္းခ်က္တစ္ခုကား အစိုးရတစ္ရပ္ တည္ျငိမ္ရန္ ခက္ခဲျခင္းပင္ျဖစ္သည္။ တိုင္းျပည္
သည္ အုပ္ခ်ဳပ္သူအစိုးရအေျပာင္းအလဲေၾကာင့္ ႏိုင္ငံအက်ဳိးစီးပြားကို အေကာင္အထည္ေဖာ္သည့္
ေနရာမ်ားတြင္ ေႏွာင့္ေႏွးၾကန္႔ၾကာမႈမ်ားျဖစ္လာႏိုင္သည္။ အီတလီႏိုင္ငံသည္ ဒုတိယကမာၻစစ္

8. မင္းေသ့
8
အတြင္း တစ္ႏွစ္တည္းႏွင့္ အစိုးရအေျပာင္းအလဲကို (၁၅)ၾကိမ္ေျပာင္းလဲခဲ့ေသာ သာဓကရိွခဲ့
သည္။
(ခ) သမၼတဗဟိုျပဳ ဒီမိုကေရစီ (သမၼတစနစ္); သမၼတစနစ္က်င့္သံုးေသာ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္
ႏိုင္ငံသားမ်ားသည္ ဥပေဒျပဳလႊတ္ေတာ္ႏွင့္ အုပ္ခ်ဳပ္သူအစိုးရကို ခြဲျခားေရြးခ်ယ္သည္။ သမၼတ
စနစ္တြင္ ဥပေဒျပဳသူသည္ တစ္ခ်ိန္တည္း တစ္ျပိဳင္တည္းတြင္ အုပ္ခ်ဳပ္သူျဖစ္မလာႏိုင္ေပ။
ဥပမာ - အေမရိကန္သည္ သမၼတစနစ္က်င့္သံုးေသာဒီမိုကေရစီႏိုင္ငံျဖစ္သည္။ သမၼတစနစ္တြင္
ျပည္သူလူထု၏ သေဘာထားသည္ အစိုးရအေပၚ သက္ေရာက္မႈေႏွးေကြးေသာ္လည္း သမၼတ
စနစ္သည္ ပါလီမန္စနစ္ထက္ အစိုးရ တစ္ရပ္ကို တည္ျငိမ္မႈ ပိုမိုေပးစြမ္းႏိုင္သည္။
ဒီမိုကေရစီ၏ အားသာခ်က္၊ အားနည္းခ်က္မ်ား
ဒီမိုကေရစီ တိုက္ရိုက္ဒီမိုကေရစီ ကိုယ္စားျပဳဒီမိုကေရစီ
အားသာခ်က္မ်ား အသန္႔စင္ဆံုးေသာဒီမိုကေရစီအစိုးရစနစ္၊ ႏိုင္ငံၾကီးမ်ားတြင္ သံုးႏိုင္၊ ႏိုင္ငံသား
တိုင္းသည္တစ္ဦးခ်င္းအက်ဳိးစီးပြားကို
လုပ္ေဆာင္ရန္ အခ်ိန္ပိုမိုရရိွ။
အားနည္းခ်က္မ်ား ျမိဳ႕ျပႏိုင္ငံအဆင့္မွာသာသံုးႏိုင္၊
လႈမႈအသိုင္းအဝန္းၾကီးတစ္ခုလံုးထက္
ႏိုင္ငံသားမ်ား၏ လိုအင္အေပၚတြင္သာ
တစ္သတ္မတ္တည္းအာရံုစိုက္ေနရ။
ျပည္သူလူထုသေဘာထားတိုင္းကို
တံုျပန္မႈ ေႏွးႏိုင္၊ တစ္ခါတစ္ရံ လူထု
သေဘာထားကို လ်စ္လ်ဴရႈျခင္းခံရ။
ဒီမိုကေရစီ၏ အဓိကလကၡဏာမ်ား
သီအိုရီအရ၊ ဒီမိုကေရစီတိုင္းတြင္ အေျခခံအဂၤါရပ္ၾကီး(၄) ရပ္ႏွင့္ ျပည့္စံုရမည္။
 လံုျခံဳေရး - ႏိုင္ငံသားတိုင္းကို ျခိမ္းေျခာက္မႈျပဳျခင္း၊ အႏ ၱရာယ္ျပဳျခင္းမွကာကြယ္ရန္ ဆိုသည့္
အခ်က္သည္ ဒီမိုကေရစီအစိုးရတိုင္း၏ အဓိကတာဝန္ျဖစ္သည္။ ႏိုင္ငံသားမ်ားဟုဆိုရတြင္
ျပည္တြင္းမွာ မွီတင္းေနထိုင္ၾကေသာလူမ်ဳိးစုမ်ားအပါအဝင္၊ ျပည္ပေရာက္မိမိႏိုင္ငံသားမ်ားကို
လည္း အကာအကြယ္ေပးႏိုင္ရမည္ျဖစ္သည္။
 လြတ္လပ္မႈ - လြတ္လပ္စြာေျပာဆိုေရးသားခြင့္၊ လြတ္လပ္စြာ ေတြးေခၚခြင့္၊ လြတ္လပ္စြာ
ကိုးကြယ္ခြင့္၊ လြတ္လပ္စြာ စုေဝးခြင့္၊ လြတ္လပ္စြာအသင္းအပင္းဖြဲ႕စည္းပိုင္ခြင့္သည္
လြတ္လပ္မႈ၏ဘံုအႏွစ္သာရပင္ျဖစ္သည္။ ႏိုင္ငံသားမ်ားသည္ မွန္သည့္အရာကို လုပ္ကိုင္ေန
သည္ဆိုလွ်င္ အစိုးရသည္ႏိုင္ငံသားမ်ားဆီမွ အေျခခံလြတ္လပ္ခြင့္မ်ားကို ဝင္ေရာက္
စြက္ဖက္ပိုင္ခြင့္မရိွေခ်။ ဒီမုိကရက္တစ္ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ႏိုင္ငံသားမ်ားထံမွ ဒီမိုကေရစီစံႏႈန္း

9. မင္းေသ့
9
အရသတ္မွတ္ထားေသာ အေျခခံအခြင့္အေရးမ်ားကို အစိုးရက မရယူႏိုင္ေအာင္ ကန္႔သတ္
ထားသည္။
 ႏိုင္ငံေရးညီမွ်မႈ - ႏိုင္ငံသားအားလံုးတူညီေသာအခြင့္အေရးမ်ားရရိွသင့္သည္။ ေရြးေကာက္ပြဲ
တြင္ ႏိုင္ငံသားတစ္ဦးလွ်င္ ဆႏၵမဲတစ္မဲသာေပးခြင့္ရိွရမည္။ ဥပေဒ၏ေအာက္တြင္ ႏိုင္ငံသား
အားလံုးသည္ တန္းတူညီမွ်ေသာ အခြင့္အေရးႏွင့္ တာဝန္ယူမႈရိွေစရမည္။
 ျပည္သူ႕အာဏာ - ဒီမိုကေရစီစနစ္တြင္ ႏိုင္ငံ၏အထြတ္အထိပ္ေသာအခ်ဳပ္အျခာ အာဏာ
သည္ ျပည္သူလူထုမွာသာရိွေနရမည္။ ျပည္သူသည္ အစိုးရကို ေရြးခ်ယ္ရမည္။ ျပည္သူသည္
အစိုးရကို ျဖဳတ္ခ်ႏိုင္ရမည္။ ထို႔ေနာက္ မိမိလိုလားလက္ခံႏွစ္သက္ေသာအစိုးရကို ျပန္လည္
ေရြးခ်ယ္ႏိုင္စြမ္းရိွရမည္။ ျပည္သူသည္အစိုးရကို ေျပာင္းလဲႏိုင္စြမ္းရိွရမည္။
အမွန္တကယ္တြင္ ဒီမိုကေရစီ၏အဓိကလကၡဏာတိုင္းသည္ အားလံုးတူညီစြာ အျမဲလိုလိုရရိွသည္
ေတာ့ မဟုတ္ေပ။ ဒီမိုကေရစီ၏အလုပ္သည္ မွ်တမႈကို ဖန္တီးရန္ပင္ျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ မွ်တမႈ
သည္ပင္ မမွ်တမႈကို အေထာက္အပံ့ျပဳေနႏိုင္ေပသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဒီမိုကေရစီစံႏႈန္းမ်ားသည္
တစ္ခုအားေကာင္းလာလွ်င္ အျခားတစ္ခုသည္ အားေပ်ာ့ ယုတ္ေလ်ာ့လာႏိုင္ေသာ သေဘာရိွ
သည္။
လြတ္လပ္မႈ ႏွင့္ လံုျခံဳေရး
လြတ္လပ္မႈဟုဆိုရာတြင္ အေမရိကန္ႏိုင္ငံ၏လြတ္လပ္မႈသည္ အျခားႏိုင္ငံမ်ားထက္ပိုမိုရရိွ
သည္။ သို႔ေသာ္ စက္တင္ဘာ ၁၁ တြင္ အေမရိကန္ႏိုင္ငံအတြက္ လံုျခံဳေရးသည္ လြတ္လပ္မႈ
ထက္ပိုမိုအေရးၾကီးလာသည္။ ပိုမို အခရာက်လာသည္။ အစိုးရသည္ လံုျခံဳေရးကို တိုးျမွင့္လိုက္
သည့္အတြက္ လြတ္လပ္မႈကို ကန္႔သတ္လိုက္သလိုျဖစ္သြားသည္။ ထိုဥပမာသည္ပင္ ဒီမိုကေရစီ
စံႏႈန္းအခ်င္းခ်င္း အျပန္အလွန္ ေျပာင္းျပန္အေထာက္အကူျပဳေနျခင္း ျဖစ္သည္။ စံႏႈန္းတစ္ခု
အားေကာင္းလာလွ်င္ အျခားေသာစံႏႈန္းတစ္ခုကို အက်ဳိးယုတ္ေလ်ာ့ေစသည္။ လံုျခံဳေရးကို တိုးျမွင့္
လိုက္ျခင္းအားျဖင့္ လြတ္လပ္မႈေလ်ာ့ပါးသြားေစေသာသေဘာပင္ျဖစ္သည္။
ႏိုင္ငံေရးပါဝါအရင္းအျမစ္
ႏိုင္ငံေရးပါဝါသည္ ဘယ္ကလာသနည္း။ ပညာရွင္မ်ားသည္ ႏိုင္ငံေရးပါဝါအရင္းအျမစ္သည္
ပံုစံႏွစ္မ်ဳိးျဖင့္ ဖြံ႕ျဖိဳး လာသည္ဟု ဆိုသည္။
(၁) ေအာက္မွအထက္သို႔ (Percolation-up Model) - ျပည္သူလူထုဆီမွ လာေသာ ႏိုင္ငံေရး
ပါဝါ ျဖစ္သည္။ ျပည္သူမ်ားသည္ ႏိုင္ငံေရးပါဝါကို စုစည္းထားသည္။ ႏိုင္ငံသားမ်ားသည္

10. မင္းေသ့
10
ႏိုင္ငံေရးပါဝါကို ေရြးေကာက္ပြဲမ်ား က်င္းပ၍ သူတို႔၏ေခါင္းေဆာင္ျဖစ္သူထံေပးအပ္ ၾက
သည္။ ဒီမိုကေရစီက်င့္စဥ္အရ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားျဖင့္ ေခါင္းေဆာင္ ျဖစ္သူထံသို႔ ႏိုင္ငံေရး
အာဏာအပ္ႏွင္းသည္။ ထိုကဲ့သုိ႔ ျပည္သူလူထုဆီမွေရြးေကာက္ခံ၍ ႏိုင္ငံေရးအာဏာရရိွ
လာ ေသာ ပံုစံကို Percolation-up Model ဟုေခၚသည္။
(၂) အထက္မွေအာက္သို႔ (Drip-down Model) - ေခါင္းေဆာင္တစ္ဦးထံမွလာေသာ
ႏိုင္ငံေရးပါဝါအျဖစ္သည္။ထိုေခါင္းေဆာင္သည္ လူ႔မႈအသိုက္အဝန္းၾကီးတစ္ခုလံုးကို အမိန္႔ေပး
ေစစားသည္။ ထိုပံုစံသည္ ႏိုင္ငံသားမ်ားကို ေရြးေကာက္ပြဲျဖင့္ ေခါင္းေဆာင္အသစ္ ေရြးခ်ယ္
ခန္႔အပ္ျခင္းကို ျပစ္ပယ္ထားသည္။ ထိုကဲ့သုိ႔ ေခါင္းေဆာက္တစ္ဦး တစ္ေယာက္ထံမွ ေသာ္
လည္းေကာင္း၊ စုေပါင္းေခါင္းေဆာင္မႈျပဳေသာ လူတစ္စုထံမွေသာ္လည္းေကာင္းလာေသာ
ႏိုင္ငံေရး အာဏာကို Drip-down Model ဟုေခၚသည္။
လက္ေတြ႕ပံုစံ
အေမရိကန္၏အာဏာဆင္းသက္လာပံုတြင္ ႏိုင္ငံသားအခြင့္အေရးလႈပ္ရွားမႈႏွင့္ပက္သက္၍
Percolation-up Model ႏွင့္ Drip-down Model ပါ (၂) မ်ဳိးစလံုးေတြ႕ရသည္။ အထူးသျဖင့္
အာဖရိကန္-အေမရိကန္တို႔၏ လႈပ္ရွားမႈ ျဖစ္သည္။ အာဖရိကန္-အေမရိကန္ႏိုင္ငံသားမ်ားသည္
အေမရိကန္ႏိုင္ငံတြင္ ဒုတိယတန္းစားႏိုင္ငံသားျဖစ္ျခင္း (Second-class Citizen) ကို ဆန္႔က်င္သည္။
ထိုသာဓကတြင္ Percolation-up Model ျဖစ္ေသာ ေအာက္မွအထက္သို႔ အာဏာ ေျပာင္းလဲလာပံုကို
ေတြ႕ရသည္။ အေမရိကန္သမၼတလင္ကြန္းလက္ထက္တြင္ အေမရိကန္လူမည္းကၽြန္မ်ားႏွင့္ပက္သက္
၍ ေတာင္ျခမ္းႏွင့္ ေျမာက္ျခမ္း ျပည္တြင္းစစ္ျဖစ္ပြားခဲ့သည္။ ထိုကဲ့သုိ႔ လူထုလႈပ္ရွားမႈမ်ားေၾကာင့္
အေမရိကန္၏ျပည္နယ္ အစိုးရႏွင့္ ဗဟိုအစိုးရပါျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရးမ်ား ျပဳလုပ္ခဲ့ရသည္။ ေအာက္မွ
လာေသာလူမည္းလႈပ္ရွားမႈမ်ားေၾကာင့္ အေမရိကန္ ဗဟိုအစိုးရသည္ ျပည္နယ္အစိုးရမ်ားကို လူမည္း
မ်ားႏွင့္ ပက္သက္ေသာ ဥပေဒမ်ား၊ တရားေရးဆိုင္ရာ စီရင္ထံုးမ်ားကို ျပင္ဆင္ေျပာင္းလဲရန္ အမိန္႔ေပး
သည္။ အာဖရိကန္-အေမရိကန္တို႔ကို အေမရိကန္လူျဖဴမ်ားနည္းတူ တန္းတူအခြင့္အေရးေပးသည္။
ျပည္နယ္အစိုးရမ်ားတြင္ လူမည္းမ်ားႏွင့္ပက္သက္ေသာဥပေဒမ်ားႏွင့္ တရားစီရင္ထံုးမ်ားကို ျပန္လည္
ျပင္ဆင္ေရးဆြဲခဲ့ရသည္။ ထိုသာဓကတြင္ အာဏာသက္ေရာက္မႈ ပံုစံမ်ားကို ႏွစ္မ်ဳိးစလံုးေတြ႕ရသည္။

11. မင္းေသ့
11
ႏိုင္ငံေရးဆိုင္ရာတရားဝင္မႈအရင္းအျမစ္
အစိုးရတိုင္းသည္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးလုပ္ငန္းစဥ္ကိုအျပည့္အဝလုပ္ႏိုင္ရန္ တရားဝင္မႈအျပည့္အဝ
ရထားရန္ လိုအပ္သည္။ အစိုးရသည္ အာဏာကိုအျပည့္အဝအသံုးခ်ရန္ဘယ္လိုလုပ္သနည္း။
ႏိုင္ငံသားမ်ားအား အစုိးရ၏ဥပေဒမ်ားကို ေလးစားလိုက္နာရန္မည္သို႔ျပဳလုပ္သနည္း။ ထိုေမးခြန္းမ်ား
အတြက္ ပညာရွင္မ်ားမွာ အေျဖရိွသည္။ ပညာရွင္မ်ားသည္ ႏိုင္ငံေရးဆိုင္ရာ တရားဝင္မႈ အရင္း
အျမစ္သည္ မ်ားစြာေသာအရင္းအျမစ္မ်ားမွ ဆင္းသက္လာသည္ဟု ေကာက္ခ်က္ခ်ၾကသည္။
- ရုိးရာ - ႏိုင္ငံသားမ်ားတြင္ ေရွးအစဥ္အဆက္ကတည္းက အစိုးရ၏အာဏာကို ေလးစား
လိုက္နာခဲ့သည့္ အစဥ္အလာရိုးရာေၾကာင့္ အစိုးရတြင္ အာဏာရိွသည္။ ထိုကဲ့သို႔ ေရွးအခ်ိန္
ကာလမ်ားစြာကတည္းကရိွေနျပီးေသာ ရုိးရာအစဥ္အလာေၾကာင့္ အစိုးရ၏အာဏာသည္
တရားဝင္သည္ဟု အသိအမွတ္ျပဳၾကသည္။
- အမူအက်င့္ - လူအမ်ားစုသည္ ဥပေဒကိုေလးစားလိုက္နာမႈ ျမင့္တက္လာျခင္းႏွင့္ လူတို႔၏
ပင္ကိုယ္ဗီဇစိတ္အရ ေလးစားလိုက္နာတတ္မႈဗီဇရိွျခင္း စသည့္အမူအက်င့္မ်ားေၾကာင့္
အစိုးရ၏အာဏာသည္ လူ႔အမူအက်င့္မွလာသည္ဟု ဆိုႏိုင္သည္။
- သမိုင္းေၾကာင္းအရ - လူမ်ားသည္ ႏိုင္ငံ့သမိုင္းအျဖစ္အပ်က္မ်ားကို စိတ္ထဲတြင္ စြဲစြဲျမဲျမဲ
စူးဝင္ေနျခင္းေၾကာင့္လည္း အစိုးရ၏အာဏာသည္စြဲခိုင္ေနသည္ဟုဆိုႏိုင္သည္။ အစိုးရ၏
အမိန္႔မ်ားကို လိုက္နာခဲ့သည္ဆိုခဲ့သည့္ သမိုင္းေၾကာင္းအျဖစ္အပ်က္မ်ားအရ အစိုးရ၏
အာဏာသည္ သမိုင္းအျဖစ္အပ်က္မ်ားမွလာသည္ဟုဆိုႏိုင္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ သမိုင္းသည္
အစိုးရတစ္ရပ္အာဏာရျခင္းကို တရားဝင္ျဖစ္ေအာင္ အေထာက္အကူျပဳသည့္အရာမ်ား
ထဲတြင္ တစ္ခုအပါအဝင္ျဖစ္သည္။
- ဘာသာေရး - တခါတရံ အစိုးရကို ေလးစားလိုက္နာျခင္းသည္ ဘာသာေရးကိုးကြယ္မႈတစ္ခု
သ႑ာန္ထင္ရေသာ ပံုစံမ်ဳိးကိုလည္းေတြ႕ရသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဘာသာေရးအရကိုးကြယ္သည့္
စရုိက္သည္ အစိုးရတစ္ရပ္ဆီသို႔ အာဏာစီဆင္းသြားျခင္းႏွင့္လည္း ဆက္စပ္သည္ဟု ယူဆရ
သည္။ ဘာသာေရးအရ အစိုးရ၏အာဏာသည္ တရားဝင္သည္ဟု သတ္မွတ္ၾကသည္လည္း
ရိွသည္။
ဥပမာ
အီရန္သည္ ဖဲြ႕စည္းပံုအေျခခံအရျဖစ္လာသည့္ အစၥလာမ္မစ္သမၼတႏိုင္ငံျဖစ္သည္။ အီရန္၏
အုပ္ခ်ဳပ္ေရးယႏ ၱရား တြင္ ဘာသာေရးကို အေၾကာင္းျပဳ၍ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးရာထူး တာဝန္မ်ား
ခန္႔ထားျခင္းမ်ားရိွသည္။

12. မင္းေသ့
12
- လူမ်ဳိးစုလကၡဏာ - လူမ်ဳိးစုတစ္ခုသည္ ႏိုင္ငံတစ္ခုကိုျဖစ္ေစသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အစိုးရတစ္ရပ္
တည္ရိွေနျခင္းသည္လည္း လူမ်ဳိးစုတစ္ရပ္ရွင္သန္ရပ္တည္ႏိုင္ျခင္းႏွင့္ ဆက္စပ္လ်က္ရိွသည္။
ႏိုင္ငံအတြင္း အင္အားၾကီး လူမ်ဳိးစုကၾကီးစိုးထားေသာအစိုးရတစ္ရပ္သည္ အျခားေသာ
လူမ်ဳိးစုႏြယ္မ်ားကို ႏိုင္ငံအတြင္း လူမ်ဳိးစုအဖြဲ႕ဝင္မ်ား အျဖစ္ အသိအမွတ္ျခင္းအားျဖင့္
ထိုလူမ်ဳိးစုကိုအုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရေစသည္။ ႏိုင္ငံအတြင္းလူမ်ဳိးစုမ်ားကို အကာအကြယ္ ေပးႏိုင္ေသာ
အစိုးရတစ္ရပ္အားေကာင္းျခင္းသည္ လူမ်ဳိးစုလကၡဏာမ်ား တည္တံေစေသာ အေၾကာင္း
အခ်က္ ျဖစ္ျခင္းေၾကာင့္ အစိုးရႏွင့္ လူမ်ဳိးစုသည္ အျပန္အလွန္အေထာက္အကူျပဳေနေပသည္။
အစိုးရသည္ လူမ်ဳိးစု တစ္ရပ္ကလက္ခံေနျခင္းေၾကာင့္ တည္ျမဲေနသလို လူမ်ဳိးစုတစ္ရပ္သည္
လည္း အစိုးရတည္ရိွေနျခင္းေၾကာင့္ ရွင္သန္ရပ္တည္ေနႏိုင္ျခင္းမ်ဳိးျဖစ္သည္။ အစိုးရသည္
လူမ်ဳိးေရးလကၡဏာမ်ားကို ေလးစားသကဲ့သုိ႔ လူမ်ဳိးစုမ်ားသည္လည္း အစိုးရ၏အာဏာကို
လိုက္နာျခင္းသည္ အညမညသေဘာဆက္စပ္လ်က္ရိွေနသည္။ လူမ်ဳိးစုမ်ား တည္တံ့ေနျခင္း
သည္ အစိုးရေၾကာင့္… ဟူသည့္ အသိမ်ဳိးကိန္းေအာင္းျခင္းေၾကာင့္ အစိုးရတြင္ အာဏာရိွျခင္း
သည္ တရားဝင္သည္ဟု သတ္မွတ္ၾကသည္။
ဥပမာ အာရပ္ကမာၻတြင္ အီရတ္ႏိုင္ငံသည္ ဥပမာေကာင္းျဖစ္သည္။ အီရတ္တြင္ ဆဒမ္ဟူစိန္
၏ ဆြမ္နီအစိုးရတည္ရိွေနျခင္း အာရပ္ကမာၻတြင္ ဆြမ္နီအာရပ္မ်ားတည္ရိွမႈကို အသိအမွတ္
ျပဳသကဲ့သုိ႔ပင္ျဖစ္သည္။
- ရလဒ္ - အစိုးရတစ္ရပ္သည္ စစ္ပြဲတစ္ခုကို အႏိုင္ရရိွျခင္းျဖင့္ေသာ္လည္းေကာင္း၊ စီးပြားေရး
ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္မႈကို ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ျခင္းျဖင့္ေသာ္လည္းေကာင္း ႏိုင္ငံသားမ်ား၏ယံုၾကည္မႈကို
ရရိွ၍ အစိုးရ၏အာဏာကို ခိုင္ျမဲလာေစသည္။ ထိုကဲ့သုိ႔ စြမ္းေဆာင္ႏိုင္ေသာအစိုးရတြင္
အာဏာကိုယံုယံုၾကည္ၾကည္ေပးအပ္ထားျခင္းသည္ မွန္ကန္သည္ဆိုသည့္ လက္ခံယံုၾကည္မႈ
မ်ဳိးကလည္း အစိုးရ၏အာဏာကို တရားဝင္ျဖစ္လာေစသည္။
- ေရြးေကာက္ပြဲ - အစိုးရတစ္ရပ္သည္ တရားဝင္ေရြးေကာက္ပြဲျဖင့္ အေရြးခ်ယ္ခံ၍ အာဏာ
ရရိွလာႏိုင္သည္။ ေရြးေကာက္ပြဲသည္ အာဏာရလာေသာအစိုးရကို ႏိုင္ငံသားမ်ားက မိမိတို႔ကို
ကိုယ္စားျပဳသည္၊ မိမိတို႔က ေရြးေကာက္လိုက္သည္ ဟု ယံုၾကည္လာေစသည္။ ထို႔ေၾကာင့္
ေရြးေကာက္ပြဲသည္လည္း အစုိးရ၏အာဏာ တရားဝင္ျဖစ္ေစေသာအေၾကာင္းမ်ားထဲမွ တစ္ခု
ျဖစ္သည္။
- ႏိုင္ငံတကာအသိအမွတ္ျပဳမႈ - အျခားေသာအစိုးရမ်ားက အသိအမွတ္ျပဳျခင္းေၾကာင့္ အစိုးရ
တစ္ရပ္သည္ ႏိုင္ငံအတြင္းႏွင့္ ႏိုင္ငံတကာတြင္ တရားဝင္အစိုးရျဖစ္လာသည္။ တရားဝင္

13. မင္းေသ့
13
အစိုးရမ်ားကို ႏိုင္ငံတကာအသိုင္းအဝန္းက လက္ကမ္းၾကိဳဆိုသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ႏိုင္ငံတကာ
အသိအမွတ္ျပဳမႈျဖင့္ အစိုးရ၏အာဏာသည္ တရားဝင္ ျဖစ္လာသည္။ အျခားေသာႏိုင္ငံမ်ား၏
အစိုးရမ်ားက ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံအား ႏိုင္ငံျဖစ္ေၾကာင္း အသိအမွတ္ျပဳျခင္းကို ႏိုင္ငံတကာ
အသိအမွတ္ျပဳမႈရရိွထားေသာႏိုင္ငံဟု ေခၚသည္။ သို႔မွသာ တရားဝင္ႏိုင္ငံဟု ကမာၻက
အသိအမွတ္ ျပဳသည္။
ဥပမာ အေမရိကန္ႏိုင္ငံႏွင့္ ဥေရာပႏိုင္ငံအမ်ားစု၏အသိအမွတ္ျပဳေထာက္ခံမႈျဖင့္ အာရပ္ကမာၻ
တြင္ အစၥေရးႏိုင္ငံ သစ္ထြက္ေပၚလာသည္။ ၁၉၄၈ ခုႏွစ္တြင္ အစၥေရးႏိုင္ငံအျဖစ္ တရားဝင္
ျဖစ္လာသည္။ ႏိုင္ငံအမ်ားစုသည္ အစၥေရးလူမ်ဳိးႏွင့္ အစၥေရးအစိုးရကို အသိအမွတ္ျပဳ ေသာ္
လည္း အီရန္ႏိုင္ငံႏွင့္ အာရပ္ႏိုင္ငံအမ်ားစုက အေရွ႕အလယ္ပိုင္းတြင္ အစၥေရးႏိုင္ငံတည္ရိွမႈကို
အသိအမွတ္မျပဳေသးေခ်။ အေရွ႕အလယ္ပိုင္းသည္ ကမာၻအတြက္ Global Hot Spot တစ္ခု
ျဖစ္သည္ဟု ထင္ျမင္ၾကသည္။
- ဒုတိယ ဥပမာမွာ ထိုင္ဝမ္ကၽြန္းႏွင့္ တရုတ္ျပည္သူ႔ သမၼတႏိုင္ငံ။ ၁၉၄၉ ခုႏွစ္ တရုတ္ျပည္သူ႔
သမၼတႏိုင္ငံ တည္ေထာင္ေၾကာင္း ကမာၻသို႔ ေၾကညာေသာအခါ အေမရိကန္ႏိုင္ငံသည္
၎တရုတ္ျပည္မၾကီးအား ႏိုင္ငံအျဖစ္ သတ္မွတ္ျခင္း မျပဳခဲ့ေခ်။ ၁၉၇၁ခုႏွစ္မွသာ အေမရိကန္
သည္ တရုတ္ျပည္သူ႔သမၼတႏိုင္ငံအား အသိအမွတ္ ျပဳခဲ့ျပီး ၎တရုတ္ႏိုင္ငံသည္လည္း
ကုလသမဂၢလံုျခံဳေရးေကာင္စီတြင္ အျမဲတမ္းအဖြဲ႕ဝင္ႏိုင္ငံျဖစ္လာခဲ့သည္။ ၁၉၇၁ ခုႏွစ္မတိုင္မီ
က တရုတ္ႏိုင္ငံဟုေျပာလွ်င္ ေဖာ္မိုဆာကၽြန္းဟုေခၚေသာ တရုတ္ထိုင္ဝမ္ကိုသာ တရုတ္ႏိုင္ငံ
ဟု ႏိုင္ငံတကာက အသိအမွတ္ျပဳၾကသည္။ ၁၉၇၁ ခုႏွစ္မွာ ကုလသမဂၢတြင္ တရုတ္ထိုင္ဝမ္
ေနရာမွာ တရုတ္ျပည္သူ႔သမၼတႏိုင္ငံအား အစားထိုး အသိအမွတ္ျပဳလိုက္သည္။ ဒုတိယ
ကမာၻစစ္ အျပီးတြင္ ထိုင္ဝမ္ကၽြန္းကို တရုတ္ျပည္မၾကီး၏လက္ေအာက္တြင္ တည္ရိွေနမႈကို
ရပ္စဲလိုက္ ရသည္။ ယေန႔အခ်ိန္အထိ ထိုင္ဝမ္ကၽြန္းကို Nation-state အျဖစ္တည္ရိွ ေနမႈကို
အသိအမွတ္မျပဳေတာ့ေခ်။ အေမရိကန္သည္ ထိုင္ဝမ္ႏိုင္ငံကိုအသိအမွတ္ ျပဳလွ်င္ တရုတ္
ျပည္သူ႔သမၼတႏိုင္ငံႏွင့္ အေမရိကန္ဆက္ဆံေရးကို ထိခိုက္ဆံုးရံႈးသြားေစႏိုင္၍ျဖစ္သည္။
ထိုင္ဝမ္ကၽြန္းသည္ အျငင္းပြားႏိုင္စရာ အမ်ားဆံုးျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ လက္ေတြ႕အရ ထိုင္ဝမ္
အစိုးရႏွင့္ ထိုင္ဝမ္လူထုသည္ ထိုင္ဝမ္ကၽြန္းတြင္ ေနထိုင္ရပ္တည္လ်က္ရိွသည္။ တရုတ္သည္
ထိုင္ဝမ္ကၽြန္းကို စစ္ေရးအင္အားသံုး၍ ထိန္းခ်ဳပ္လွ်င္ မည္သည့္ႏိုင္ငံမွ အကူအညီေပးႏိုင္မည္
မဟုတ္ေပ။