บทที่ 7 การเขียนบทร้อยกรอง

บทที่ 7
การเขียนบทร้อยกรอง
อาจารย์มัลลิกา ผ่องแผ้ว

หลักและวิธีการเเต่งบทร้อยกรอง
ร้อยกรองเป็นมรดกทางภาษาที่คนไทยควรภาคภูมิใจ และอนุรักษ์ไว้ร้อยกรองมี
ลักษณะบังคับที่เรียกว่า "ฉันทลักษณ์" มีความเเตกต่างกันตามลักษณะของร้อยกรองทั้ง ๕
ประเภท ได้แก่ โคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน และร่าย

ลักษณะบังคับของบทร้อยกรอง
ลักษณะบังคับของบทร้อยกรอง
มี 9 ประการ ดังนี้
พยางค์
คณะ
สัมผัส
คาครุ-ลหุ
 คาเอก คาโท
คาเป็น คาตาย
 เสียงวรรณยุกต์
คานา

ลักษณะบังคับของบทร้อยกรอง (ต่อ)
1. พยางค์ คือ เสียงที่เปล่งออกมา 1 ครั้ง จะมีความหมาย หรือไม่มีความหมายก็ได้
พยางค์ เกิดจากการเปล่งเสียงพยัญชนะเสียงสระและเสียงวรรณยุกต์ตามกันออกมา
อย่างกระชั้นชิด จนฟังดูเหมือนกับเปล่งเสียงออกมาในครั้งเดียวกัน ซึ่งเรียกว่า การ
ประสมเสียงในภาษา เสียงที่เกิดจากการประสมเสียง จึงเรียกว่า พยางค์

1. พยางค์ (ต่อ)
พระยาอุปกิตศิลปสาร (๒๕๓๓ : ๑๘) กล่าวว่า “ถ้อยคาที่เราใช้พูดกันนั้น บางทีก็
เปล่งเสียงออกครั้งเดียว บางทีก็หลายครั้ง เสียงที่เปล่งออกมาครั้งหนึ่งๆ นั้น ท่านเรียกว่า
“พยางค์” คือ ส่วนของคาพูด”
กาญจนา นาคสกุล (๒๕๒๐ : ๑๐๔) กล่าวว่า
“พยางค์จึงหมายถึง จานวนเสียงที่ดังเด่น ซึ่งปรากฏ
ในกลุ่มเสียงที่เรียงเป็นคาพูดเสียงอื่นๆ ที่อยู่ข้างเคียง
ก็จะประกอบเข้าเป็นส่วนของพยางค์… โดยปกติเสียง
สระเป็นเสียงที่มีลักษณะประจาตัว เป็นเสียงก้องที่ดัง
กว่าเสียงอื่น ฉะนั้นเสียงสระจึงมักจะเป็นเสียงทาให้
เกิดพยางค์”

1. พยางค์ (ต่อ)
จากคาอธิบายความหมายของพยางค์ดังกล่าว สรุปได้ว่าพยางค์คือ เสียงที่เปล่ง
ออกมาครั้งหนึ่งๆ
ซึ่งมีเสียงสระเป็นเสียงที่ดังเด่น ๑ เสียง และเสียงที่อยู่ข้างเคียงอย่างน้อย ๒ เสียง
ได้แก่ เสียงพยัญชนะและ
เสียงวรรณยุกต์พยางค์อาจจะเป็นคาก็ได้ถ้าพยางค์นั้นมีความหมายดังตัวอย่าง
ต่อไปนี้
นา มี 1 พยางค์ 1 คา
นาที มี 2 พยางค์ 1 คา
นาฬิกา มี 3 พยางค์ 1 คา ฯลฯ

2. คณะ คือ ข้อกาหนดของบทร้อยกรองแต่ละประเภทว่าจะต้องมีจานวนคา จานวนวรรค
จานวนบาท และจานวนบทเท่าหมด เช่น
กลอนแปด
1 บท มี 2 บาท
1 บาท มี 2 วรรค
1 วรรค มี 8 คา (อาจมี 7-9 คาก็ได้)
กาพย์ยานี
1 บท มี 2 บาท
1 บาท มี 2 วรรค
วรรคหน้ามี 5 คา วรรคหลังมี 6 คา

2. คณะ (ต่อ)
ตัวอย่าง กลอนเเปด
ถึงบางพูดพูดดีเป็นศรีศักดิ์ มีคนรักรสถ้อยอร่อยจิต
เเม้พูดชั่วตัวตายทาลายมิตร จะชอบผิดในมนุษย์
เพราะพูดจา
สุนทรภู่

3. สัมผัส คือ ลักษณะบังคับให้ใช้คาคล้องจองกันมี 4 ชนิด ได้แก่
1. สัมผัสสระ คือ คาที่ใช้สระคล้องจองเป็ฯเสียงเดียวกัน และถ้ามีตัวสะกด
มาตราเดียวกัน เช่น
สระอา มา-จา-ฝา-หา-ป่า
สระโอะ สะกดแม่กน จน-คน-ฝน-หน-ป่น
สระอา สะกดเเม่เกย กราย-ชาย-ลาย-หาย-อาย

3. สัมผัส (ต่อ)
2. สัมผัสพยัญชนะหรือสัมผัสอักษร คือ คาที่ใช้พยัญชนะต้นตัวเดียวหรือเสียง
เดียวกัน โดยไม่คานึงถึงตัวสะกด
เช่น จ - จิต ใจ จด จอด แจ๋ว
ด - เด็ก ดื่น ดึก ดื่ม ดาว
น - นก นอน แนบ น้า นิ่ง

3. สัมผัสนอก คือ สัมผัสบังคับของร้อยกรองทุกประเภท เป็นคาที่มีเสียงคล้อง
จองจากวรรคหนึ่ง ใช้เเต่สัมผัสสระไม่ใช้สัมผัสอักษร เช่น
มาถึงบางธรณีทวีโศก ยามวิโยคยากใจให้สะอื้น
โอ้สุธาหนาเเน่นเป็นแผ่นพื้น ถึงสี่หมื่นสองเเสนทั้งเเดนไตร
เมื่อเคราะห์ร้ายกายเราก็เท่านี้ ไม่มีที่พสุธาจะอาศัย
ล้วนหนามเหน็บเจ็บเเสบคับเเคบใจ
เหมือนนกไร้รังเร่อยู่เอกา ฯ

4. สัมผัสใน คือ คาที่มีเสียงสระหรือเสียงพยัญชนะคล้องจองในวรรคเดียวกัน ทา
ให้บทร้อยกรองไพเราะ เช่น
จักจั่นเเจ้วเเว่วหวีดจังหรีดหริ่ง ปี่แก้วตริ่งตรบเสียงสาเนียงหนาว
ยิ่งเย็นฉ่าน้าค้างลงพร่าวพราว พระพายผ่าวพัดไหวทุกใบโพธิ์
สัมผัสสระ เเจ้ว-แว่ว, หวีด-หรีด, เสียง-เนียง,
ฉ่า-น้า, ไหว-ใบ
สัมผัสอักษร จัก-จั่น-เเจ้ว, หวีด-หริ่ง, ยิ่ง-เย็น,
พร่าว-พราว

4. คาครุ-ลหุ คือ คาที่ที่เสียงหนักและเสียงเบา บังคับใช้ในบทร้อยกรองประเภทฉันท์
คาครุ มี 3 ลักษณะ ดังนี้
1. คาที่ประสมด้วยสระเสียงยาวในเเม่ ก กา เช่น เเม่จ๋า ฟ้าใส
2. คาที่มีตัวสะกด เช่น เด็กน้อย เขียนอ่าน
3. คาที่ประสมด้วย อา ไอ ใอ เอา เช่น ขา ได้ ให้ เขา

4. คาครุ-ลหุ (ต่อ)
คาลหุ คือ คาที่ประสมด้วยสระเสียงสั้นในเเม่ ก กา เช่น
กระทะ กะทิ ปะทุ สติ อริ กระบะ ขยะ
ตัวอย่าง คาประพันธ์ที่บังคับครุ ลหุ
เเสงสูรย์สาดส่องเเสง จรัสเเจ้งจรูญตา
เทียนทองส่องทาบฟ้า ประโลมหล้าภิรมย์ชม
ชวนคิดให้ไตร่ตรอง นราผอง ณ ยามตรม
ตกอับทุกข์ทับถม บ ฝังจมเสมอไป
ศักดิ์ศรี แย้มนัดดา

5. คาเอก คาโท คือ คาหรือพยางค์ที่มีรูปวรรณยุกต์เอกและโท ในตาแหน่งที่กาหนดไว้ใน
บทร้อยกรองประเภทโคลง และร่าย
- คาเอก คือ คาหรือพยางค์ที่มีรูปวรรณยุกต์เอก
- คาโท คือ คาหรือพยางค์ที่มีรูปวรรณยุกต์โท

6. คาเป็น คาตาย เป็นลักษณะบังคับที่ใช้ในการเเต่งโคลง และร่าย โดยเฉพาะโคลงสี่สุภาพ
คาเป็น มี 3 ลักษณะ คือ
1. คาหรือพยางค์ที่ประสมสระเสียงยาวในเเม่ ก กา
2. คาที่มีตัวสะกดในมาตราเเม่ กง กน กม เกย เกอว
3. คาที่ประสมด้วยสระ อา ไอ ใอ เอา
คาตาย มี ๒ ลักษณะ คือ
1. คาที่ประสมสระเสียงสั้นในเเม่ ก กา
2. คาที่มีตัวสะกดในมาตราแม่ กก กด กบ

7. คาเป็น คาตาย เป็นลักษณะบังคับที่ใช้ในการเเต่งโคลง และร่าย โดยเฉพาะโคลงสี่สุภาพ
คาเป็น มี 3 ลักษณะ คือ
1. คาหรือพยางค์ที่ประสมสระเสียงยาวในเเม่ ก กา
2. คาที่มีตัวสะกดในมาตราเเม่ กง กน กม เกย เกอว
3. คาที่ประสมด้วยสระ อา ไอ ใอ เอา
คาตาย มี ๒ ลักษณะ คือ
1. คาที่ประสมสระเสียงสั้นในเเม่ ก กา
2. คาที่มีตัวสะกดในมาตราแม่ กก กด กบ

8. เสียงวรรณยุกต์ คือ เสียงสามัญ เสียงเอก เสียงโท เสียงตรี และเสียงจัตวา ในการเขียน
กลอนต้องรู้ว่าคาท้ายวรรคใดนิยมใช้หรือไม่นิยมใช้เสียงวรรณยุกต์ใด สาหรับโคลงสี่สุภาพมี
การบังคับเอกโทด้วย เช่น
เดินไพรชมหมู่ไม้ มากมี
พักผ่อนอารมณ์ดี ใช่น้อย
บุฟผากลิ่มรมณีย์ เเสนชื่น
ยามบ่ายตะวันคล้อย ร่มแท้ราวไพร
จตุภูมิ วงษ์แก้ว

9. คานา คือ คาขึ้นต้นสาหรับร้อยกรองบางประเภท
กลอนบทละคร คาว่า เมื่อนั้น บัดนั้น
ตัวอย่าง บัดนั้นพระยาเภกพิยักษี
เห็นพระองค์ทรงโศกโศกี
กลอนดอกสร้อย คาว่าเอ๋ย (เป็นคาที่ ๒ ของวรรคเเรก)
ตัวอย่าง เด็กเอ๋ยเด็กน้อย
ความรู้เรายังด้อยเร่งศึกษา

9. คานา (ต่อ)
กลอนเสภา คาว่า ครานั้น
ตัวอย่าง ครานั้นท่านยายทองประศรี
กับยายปลียายเปลอยู่เคหา
นิทานคากลอน ไม่บังคับ

จบการบรรยาย บทที่ 7 บทร้อยกรอง

บทที่ 7 การเขียนบทร้อยกรอง

More Related Content

What's hot

Similar to บทที่ 7 การเขียนบทร้อยกรอง

More from Aj.Mallika Phongphaew

บทที่ 7 การเขียนบทร้อยกรอง