Лекц. 3

ЗАХ ЗЭЭЛИЙН ЭРЭЛТ,
НИЙЛҮҮЛЭЛТ

© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

2-1
Сэдвийн хүрээнд:
1. Эрэлт, түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлс
2. Нийлүүлэлт, түүнд нөлөөлөх хүчин
зүйлс
3. Эрэлт, Нийлүүлэлтийн функцийн
хэрэглээ
4. Засгийн газрын нөлөөлөл.

© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

2-2
Зах зээлийн тэнцвэрт нөлөөлөх хүчин
зүйл
1. Эрэлтийн үнийн бус хүчин зүйл
2. Нийлүүлэлтийн үнийн бус хүчин зүйл
1. Эрэлтийн өөрчлөлт – Эрэлтийн үнийн бус хүчин хүчин зүйлс нөлөөлснөөр эрэлт
баруун, зүүн тийш шилжилт хийдэг. Нийлүүлэлт тогтмол хэвээр байхад.
2. Нийлүүлэлтийн өөрчлөлт – Нийлүүлэлтийн үнийн бус хүчин хүчин зүйлс
нөлөөлснөөр нийлүүлэлт баруун, зүүн тийш шилжилт хийдэг. Эрэлт тогтмол хэвээр
байхад.
Төрийн бодлогоор зах зээлийн тэнцвэрт нөлөөлөх – Эдийн засагт оролцогч
гол субъект бол төр юм. Төр өмнө нь хэлсэнчлэн дараах 5 байдлаар ЗЗ-ийн тэнцвэрт
нөлөө үзүүлнэ
1. Үнийн тааз тогтоох
2. Үнийн шалыг тогтоох
3. Татвар ноогдуулах
4. Татаасын хөнгөлөлт үзүүлэх
5. Квот тогтоох
© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

2-3
Зах зээлийн тэнцвэр
 Тэнцвэр – Эрэлт нийлүүлэлтийн харилцан
огтлолцлын цэгийг юм.
 Илүүдэл эрэлт: Тодорхой заагдсан үнийн
түвшин нийт эрэлтийн тоо хэмжээ
нийлүүлэлтээс давах үзэгдэл/Хомсдол/
 Илүүдэл нийлүүлэлт: Тодорхой үнийн
түвшинд нийт нийлүүлэлт, эрэлтийн тоо
хэмжээнээс давах үзэгдэл/Илүүдэл/

© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

2-4
Тэнцвэр түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлс:
1. Эрэлтийн үнийн бус хүчин зүйлсийн
өөрчлөлт
2. Нийлүүлэлт үнийн бус хүчин
зүйлсийн өөрчлөлт

© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

2-5
p , $ per kg

График 2.6 Зах зээлийн тэнцвэр
Тэнцвэрээс дээгүүр
үнэ

Тэнцвэрийн цэг!
Excess supply = 39
S

3.95
e

3.30
2.65

Excess demand = 39

Тэнцвэрээс
доогуур үнэ

0

176

Тэнцвэрээс дээгүүр
нийлүүлтийн хэмжээ

194

Тэнцвэрээс доогуур
нийлүүлэлтийн хэмжээ
© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

207

220

Тэнцвэрээс доогуур
D
эрэлтийн хэмжээ

233
246
Q , Million kg of pork per year

Эрэлтийн тоо хэмжээ...
2-6
Тэнцвэрийн хүчин зүйлсийн математик
загварчлал
 Эрэлтийн функц: Qd = 286 − 20p
 Нийлүүлэлтийн функц: Qs = 88 + 40p
 Тэнцвэр нь:
Qd = Qs
286 − 20p = 88 + 40p
60p = 198
P = $3.30
Q = 286 – 20(3.3) = 220
© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

2-7
График 2.7a Эрэлтийн муруйн өөрчлөлтөөс
хамаарсан тэнцвэрийн нөлөөлөл
p , $ per kg

A $0.60 Үнийн өөрчлөлтөөс хамааран
эрэлтийн муруй гадагш шилжсэн.
Шинэ тэнцвэрийн
цэг
e2

3.50
3.30

S
D2

e1

D1

Анхны үнийн түвшин
дэх илүүдэл эрэлт….

Илүүдэл эрэлт = 12

0

176

220

228 232

Q, Million kg of pork per year
© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

2-8
p , $ per kg

График 2.7b Нийлүүлэлтийн муруйн
шилжилтээс хамаарсан тэнцвэрийн нөлөөлөл
A $0.25 –өөр өсөж нийлүүлэлтийн муруй
зүүн тийш шилжсэн
Шинэ тэнцвэрийн
цэг
S2
S1

e2

3.55
3.30

e1
D

Анхны үнийн үе
дэхь илүүдэл
нийлүүлэлт

Илүүдэл эрэлт = 15

0

176

205

215 220
Q, Million kg of pork per year

© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

2-9
Хэлэлцэх асуудал 2.3: Шийдэл
1. Гахайн махны тэнцвэрт үнийг тодорхойлоё.

Qd = 286−20p
Qs = 178 + 40p−60ph
286−20p = 178 + 40p−60ph
60p = 108 – 60ph
p = 1.8 – ph

© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

2-10
Хэлэлцэх асуудал 2.4

© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

2-11
p , Pr ice of r ice per pound

График 2.8 Япон улс будааны импортод
хориг тавьж үнэ өссөн бол
–

будааны импортод хориг
тавьснаар нийт нийлүүлтийн
өөрчлөлтийн хэмжээ

(квоттой) S

S (квотгүй байхад)

e2

p2

p1

Шинэ тэнцвэрийн
цэг

e1

D
Q2
© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

Q1

Q, Tons of r ice per year
2-12
Хэлэлцэх асуудал 2.5

© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

2-13
p , $ per gallon

График 2.9 Түлшний үнийн тааз
Нийлүүлэлт зүүн
тийш шилжсэн

S1

S2

Гэхдээ нэг үнийн түвшинд
нийлүүлэлт хийгдсээр байх
болно.…..

e1

–

p p1 = p1

Price ceiling

D

Аль илүүдлийг
үүсгэх вэ?

Q1= Qd

Qs

Илүүдэл эрэлт

© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

Q , Gallons of gasoline per month
2-14
Яагаад эрэлт хэрэгцээ нийлүүлэлттэй
тэнцдэггүй вэ?
 Пүүсүүд тодорхой хэмжээний үнийн түвшинд
тодорхой
хэмжээтэй
бүтээгдэхүүнийг
үйлдвэрлэдэг, мөн хэрэглэгчид тодорхой
хэрэгцээний бараа бүтээгдэхүүний худалдаж
авах сонирхолтой байдаг энэ тэнцвэр бодит
байдлаар огт тогтоогддоггүй.
 Жнь: Үнийн тааз.

© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

2-15
Хэрэглэгч ба үйлдвэрлэгчийн хожоо
Pd,Ps
A

P3

Хэрэглэгчийн
хожоо

Ps=f(Qs)

P2

P*

B

E*

P4

P1

Pd=f(Qd)
Q2

© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

Q*

Qd,Qs
2-16
Үнийн тааз
Pd,Ps

P’s=f(Qs)
Ps=f(Qs)

E1*

Хомсдол

P1*
P*

P

E*

B

A

Pd=f(Qd)
QA Q1* Q*
© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

QB

Qd,Qs
2-17
Үнийн шал
Pd,Ps
Илүүдэл
Ps=f(Qs)
A

P

B

P*

E*
Далд эдийн засаг

P1*

E1*

Pd=f(Qd)
QA Q1*
© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

Q*

QB

Pd=f(Qd)
Qd,Qs
2-18
Төрөөс татвар ногдуулсан
Pd,Ps
P2

P1s=f(Qs)

A

Ps=f(Qs)
Pd

B

P*
P1

C
G

Ps

F

E1 *

P0

E*

R

N
Pd=f(Qd)

K
Q1*

© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

Q*

Qd,Qs
2-19
Төрөөс татаас өгсөн
Pd,Ps
P2
Ps

Ps=f(Qs)

A

B

P*

C

Pd
P2

E*

K
L

P1

P1s=f(Qs)

M

E1 *

R
Pd=f(Qd)
Q*

P0

N

Q1*

Qd,Qs
2-20
© 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

2-21

зах зээлийн тэнцвэр

  • 1.
    Лекц. 3 ЗАХ ЗЭЭЛИЙНЭРЭЛТ, НИЙЛҮҮЛЭЛТ © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 2-1
  • 2.
    Сэдвийн хүрээнд: 1. Эрэлт,түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлс 2. Нийлүүлэлт, түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлс 3. Эрэлт, Нийлүүлэлтийн функцийн хэрэглээ 4. Засгийн газрын нөлөөлөл. © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 2-2
  • 3.
    Зах зээлийн тэнцвэртнөлөөлөх хүчин зүйл 1. Эрэлтийн үнийн бус хүчин зүйл 2. Нийлүүлэлтийн үнийн бус хүчин зүйл 1. Эрэлтийн өөрчлөлт – Эрэлтийн үнийн бус хүчин хүчин зүйлс нөлөөлснөөр эрэлт баруун, зүүн тийш шилжилт хийдэг. Нийлүүлэлт тогтмол хэвээр байхад. 2. Нийлүүлэлтийн өөрчлөлт – Нийлүүлэлтийн үнийн бус хүчин хүчин зүйлс нөлөөлснөөр нийлүүлэлт баруун, зүүн тийш шилжилт хийдэг. Эрэлт тогтмол хэвээр байхад. Төрийн бодлогоор зах зээлийн тэнцвэрт нөлөөлөх – Эдийн засагт оролцогч гол субъект бол төр юм. Төр өмнө нь хэлсэнчлэн дараах 5 байдлаар ЗЗ-ийн тэнцвэрт нөлөө үзүүлнэ 1. Үнийн тааз тогтоох 2. Үнийн шалыг тогтоох 3. Татвар ноогдуулах 4. Татаасын хөнгөлөлт үзүүлэх 5. Квот тогтоох © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 2-3
  • 4.
    Зах зээлийн тэнцвэр Тэнцвэр – Эрэлт нийлүүлэлтийн харилцан огтлолцлын цэгийг юм.  Илүүдэл эрэлт: Тодорхой заагдсан үнийн түвшин нийт эрэлтийн тоо хэмжээ нийлүүлэлтээс давах үзэгдэл/Хомсдол/  Илүүдэл нийлүүлэлт: Тодорхой үнийн түвшинд нийт нийлүүлэлт, эрэлтийн тоо хэмжээнээс давах үзэгдэл/Илүүдэл/ © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 2-4
  • 5.
    Тэнцвэр түүнд нөлөөлөххүчин зүйлс: 1. Эрэлтийн үнийн бус хүчин зүйлсийн өөрчлөлт 2. Нийлүүлэлт үнийн бус хүчин зүйлсийн өөрчлөлт © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 2-5
  • 6.
    p , $per kg График 2.6 Зах зээлийн тэнцвэр Тэнцвэрээс дээгүүр үнэ Тэнцвэрийн цэг! Excess supply = 39 S 3.95 e 3.30 2.65 Excess demand = 39 Тэнцвэрээс доогуур үнэ 0 176 Тэнцвэрээс дээгүүр нийлүүлтийн хэмжээ 194 Тэнцвэрээс доогуур нийлүүлэлтийн хэмжээ © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 207 220 Тэнцвэрээс доогуур D эрэлтийн хэмжээ 233 246 Q , Million kg of pork per year Эрэлтийн тоо хэмжээ... 2-6
  • 7.
    Тэнцвэрийн хүчин зүйлсийнматематик загварчлал  Эрэлтийн функц: Qd = 286 − 20p  Нийлүүлэлтийн функц: Qs = 88 + 40p  Тэнцвэр нь: Qd = Qs 286 − 20p = 88 + 40p 60p = 198 P = $3.30 Q = 286 – 20(3.3) = 220 © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 2-7
  • 8.
    График 2.7a Эрэлтийнмуруйн өөрчлөлтөөс хамаарсан тэнцвэрийн нөлөөлөл p , $ per kg A $0.60 Үнийн өөрчлөлтөөс хамааран эрэлтийн муруй гадагш шилжсэн. Шинэ тэнцвэрийн цэг e2 3.50 3.30 S D2 e1 D1 Анхны үнийн түвшин дэх илүүдэл эрэлт…. Илүүдэл эрэлт = 12 0 176 220 228 232 Q, Million kg of pork per year © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 2-8
  • 9.
    p , $per kg График 2.7b Нийлүүлэлтийн муруйн шилжилтээс хамаарсан тэнцвэрийн нөлөөлөл A $0.25 –өөр өсөж нийлүүлэлтийн муруй зүүн тийш шилжсэн Шинэ тэнцвэрийн цэг S2 S1 e2 3.55 3.30 e1 D Анхны үнийн үе дэхь илүүдэл нийлүүлэлт Илүүдэл эрэлт = 15 0 176 205 215 220 Q, Million kg of pork per year © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 2-9
  • 10.
    Хэлэлцэх асуудал 2.3:Шийдэл 1. Гахайн махны тэнцвэрт үнийг тодорхойлоё. Qd = 286−20p Qs = 178 + 40p−60ph 286−20p = 178 + 40p−60ph 60p = 108 – 60ph p = 1.8 – ph © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 2-10
  • 11.
    Хэлэлцэх асуудал 2.4 ©2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 2-11
  • 12.
    p , Price of r ice per pound График 2.8 Япон улс будааны импортод хориг тавьж үнэ өссөн бол – будааны импортод хориг тавьснаар нийт нийлүүлтийн өөрчлөлтийн хэмжээ (квоттой) S S (квотгүй байхад) e2 p2 p1 Шинэ тэнцвэрийн цэг e1 D Q2 © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Q1 Q, Tons of r ice per year 2-12
  • 13.
    Хэлэлцэх асуудал 2.5 ©2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 2-13
  • 14.
    p , $per gallon График 2.9 Түлшний үнийн тааз Нийлүүлэлт зүүн тийш шилжсэн S1 S2 Гэхдээ нэг үнийн түвшинд нийлүүлэлт хийгдсээр байх болно.….. e1 – p p1 = p1 Price ceiling D Аль илүүдлийг үүсгэх вэ? Q1= Qd Qs Илүүдэл эрэлт © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Q , Gallons of gasoline per month 2-14
  • 15.
    Яагаад эрэлт хэрэгцээнийлүүлэлттэй тэнцдэггүй вэ?  Пүүсүүд тодорхой хэмжээний үнийн түвшинд тодорхой хэмжээтэй бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэдэг, мөн хэрэглэгчид тодорхой хэрэгцээний бараа бүтээгдэхүүний худалдаж авах сонирхолтой байдаг энэ тэнцвэр бодит байдлаар огт тогтоогддоггүй.  Жнь: Үнийн тааз. © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 2-15
  • 16.
    Хэрэглэгч ба үйлдвэрлэгчийнхожоо Pd,Ps A P3 Хэрэглэгчийн хожоо Ps=f(Qs) P2 P* B E* P4 P1 Pd=f(Qd) Q2 © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Q* Qd,Qs 2-16
  • 17.
    Үнийн тааз Pd,Ps P’s=f(Qs) Ps=f(Qs) E1* Хомсдол P1* P* P E* B A Pd=f(Qd) QA Q1*Q* © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. QB Qd,Qs 2-17
  • 18.
    Үнийн шал Pd,Ps Илүүдэл Ps=f(Qs) A P B P* E* Далд эдийнзасаг P1* E1* Pd=f(Qd) QA Q1* © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Q* QB Pd=f(Qd) Qd,Qs 2-18
  • 19.
    Төрөөс татвар ногдуулсан Pd,Ps P2 P1s=f(Qs) A Ps=f(Qs) Pd B P* P1 C G Ps F E1* P0 E* R N Pd=f(Qd) K Q1* © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Q* Qd,Qs 2-19
  • 20.
  • 21.
    © 2009 PearsonAddison-Wesley. All rights reserved. 2-21