MATRIKS 
Rhully Irawan Ansori S.Pd.
Setelah menyaksikan 
tayangan ini anda dapat 
menentukan penyelesaian 
persoalan matriks 
dengan menggunakan 
operasi perkalian matriks 
dan invers matriks 
beserta sifat-sifatnya. 
rhullykhuya
Perkalian matriks 
dengan matriks 
Perhatikan ilustrasi berikut: 
Randy dan Lya ingin membeli 
buku dan pensil. Randy membeli 
3 buku dan 1 pensil. Lya membe-li 
4 buku dan 2 pensil. 
http://meetabied.wordpress.com
Jika harga sebuah buku 
Rp500,00 dan 
sebuah pensil Rp150,00; 
Berapa masing-masing mereka 
harus membayar? 
http://meetabied.wordpress.com
Jawab: 
Randy = 3 x 500 + 1 x 150 
= Rp1.650,00 
Lya = 4 x 500 + 2 x 150 
= Rp2.300,00 
Penyelesaian di atas dapat 
diselesaikan dengan perkalian 
matriks sebagai berikut: 
http://meetabied.wordpress.com
 
  
 
3 1 
4 2 
 
  
 
 
  
 
 
  
 
kolom = baris 
3 x 500 + 1 x 150 
4 x 500 + 2 x 150 
= 
= 
500 
150 
 
  
 
  
 
1650 
2300 
 
  
 
 
 
(2 x 2) (2 x 1) 
(2 x 1) 
http://meetabied.wordpress.com
Syarat Perkalian Matriks 
Matriks A dapat dikalikan 
dengan matriks B 
jika 
banyak kolom matriks A = 
banyak baris matriks B 
http://meetabied.wordpress.com
Jika matriks A berordo m x n 
dan matriks B berordo n x p 
maka A x B = C 
dengan C berordo m x p 
Am x n x Bn x p = Cm x p 
http://meetabied.wordpress.com
Cara Mengalikan Matriks 
misal A x B = C 
maka 
elemen matriks C 
adalah penjumlahan dari hasil kali 
elemen baris matriks A 
dengan elemen kolom matriks B 
yang bersesuaian 
http://meetabied.wordpress.com
Am x n x Bn x p = Cm x p 
 
Baris 1 
Baris 2  
 
 
 
 
 
 
 K 
K 
ol 
o 
m 
1 
 
 
ol 
o 
m 
2 
 
 
Baris 1 x kolom 1 Baris 1 x kolom 2 
 
Baris 2 x kolom 1 Baris 2 x kolom 2 
= 
x 
… … … 
… 
… 
… 
… 
… 
Baris 1 x……. 
……….x kolom1 
…………….. 
………….. 
http://meetabied.wordpress.com
Contoh 1: 
 1 2 
3 4 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7 
5 
6 
 
 
8 
 
 
 
1 x 5 + 2 x 6 1 x 7 + 2 x 8 
 
 
3 x 5 + 4 x 6 3 x 7 + 4 x 8 
= 
x 
http://meetabied.wordpress.com
 
 
1 x 5 + 2 x 6 1 x 7 + 2 x 8 
 
3 x 5 + 4 x 6 3 x 7 + 4 x 8 
= 
 
 
 
 
 
 
= 
17 23 
39 53 
http://meetabied.wordpress.com
Contoh 2: 
 
5 7 
6 8  
 
 
 
 
 
 
 2 
1 
3 
 
 
4 
 
 
 5 x 1 + 7 x 3 5 x 2 + 7 x 4 
6 x 1 + 8 x 3 6 x 2 + 8 x 4 
= 
x 
 
 
 
 
= 
26 38 
30 44 
http://meetabied.wordpress.com
A = 
Contoh 3: 
3 1 
 
  
 
  
2 4 
  
 
 
  
 
  
1 8 
  
 
2 5 
dan B = 
Hitunglah: A x B dan B x A 
http://meetabied.wordpress.com
A x B = 
= 
= 
-1 
3 
2 4 
 
  
 
 
  
 
 
-2 5 
1 8 
 
  
 
  
 
 
  
 
 
  
 
3 x 5 + ( -1 ) x 8 
3 x (-2) + (-1) x 1 
2 x (-2) + 4 x 1 2 x 5 + 4 x 8 
 -7 
7 
0 42 
 
  
 
  
 
http://meetabied.wordpress.com
 
  
 
-2 5 -1 
1 8  
 
(-2) x 3 + 5 x 2 
 
  
 
B x A = 
= 
 
3 
2 4 
 
 
  
 
  
 
 
  
 
 4 
22 
19 31 
(-2) x (-1) + 5 x 4 
1 x 3 + 8 x 2 1 x (-1) + 8 x 4 
= 
 
  
 
  
 
http://meetabied.wordpress.com
kesimpulan 
A x B  B x A 
artinya 
perkalian matriks 
tidak bersifat komutatif 
http://meetabied.wordpress.com
Contoh 4: 
Nilai a dari persamaan matriks: 
 
  
 
 
 
  
 
 
3 
1 
b 
d 
 
  
 
4 5 
 
 
  
 
 
3 b 
2 1 
 
  
 
 
 
  
 
 
4 3 
 
  
 
 
  
 
2 1 
c a 
1 
c 
+ = 
adalah…. 
http://meetabied.wordpress.com
 
  
 
-1 d 
-b 3 
  
 
Bahasan 
 4 -5 
-3 b =   
 
+   
 
  
 
 
 
2 
-4 
  
 
  
-1 
2c 1 
3 c a +1 
 
 
 
 
 
  
 
3 d - 5 
-b - 3 3 + b 
  
 
4c + (-c) 2 + (-1)(a + 1) 
-8c + 3c -4+ 3(a + 1) 
 
=   
 
  
 
 
  
 
3 d 5 
 
   
   
 
b 3 3 b 
 
  
 
 
 5c  4  3a  3 
  
 
3c 2 - a -1 
= 
http://meetabied.wordpress.com
3 = 3c  c = 1 
-b – 3 = -5c 
-b – 3 = -5 
-b = -2  b = 2 
3 + b = -1 + 3a 
3 + 2 = -1 + 3a 
5 = -1 + 3a 
6 = 3a 
Jadi nilai a = 2 
http://meetabied.wordpress.com
Invers Matriks 
Pengertian: 
Jika hasil kali dua buah matriks 
adalah matriks identitas, 
(A x B = B x A = I) 
maka 
matriks A adalah invers matriks B 
atau sebaliknya 
matriks B invers matriks A 
http://meetabied.wordpress.com
Contoh 1 
 
  
 
 
 2  5 
  
 
1 3 
 
  
2 1 
A = dan B =  
 
  
 
5 3 
 
 
 2  5 
A x B =   
 
  
 
1 3 
 
  
 
  
2 1 
  
 
5 3 
-5+6 -3+3 
10-10 6-5 
 
=   
 
  
 
 
 
0 1 
=   
 
  
 
1 0 
= I 
http://meetabied.wordpress.com
Contoh 2 
 
  
 
 
 2  5 
  
 
1 3 
 
  
2 1 
A = dan B =  
 
  
 
5 3 
 
 
 2  5 
 
  
2 1 
B x A =   
 
  
 
1 3 
  
 
  
 
5 3 
 
-5+6 -15+15 
2-2 6-5 
=   
 
  
 
 
 
0 1 
=   
 
  
 
1 0 
= I 
http://meetabied.wordpress.com
karena A x B = B x A = I 
berarti 
B = invers A, atau A = invers B. 
Jika B = invers A dan di tulis A-1 
maka 
A. A-1 = A-1. A = I 
http://meetabied.wordpress.com
Invers Matriks (2 x 2) 
Jika A = 
 
  
 
 
  
 
b a 
d c 
maka invers matriks A 
 
  
1  
d -b 
adalah A-1 = 
ad – bc = determinan matriks A 
 
  
 
ad - bc 
-c a 
http://meetabied.wordpress.com
Jika 
ad – bc = 0 
berarti 
matriks tsb tidak mempunyai invers. 
Sebuah matriks yang tidak 
mempunyai invers disebut 
matriks singular 
http://meetabied.wordpress.com
Contoh 
 
  
 
1 2 
Jika A = 
 
maka invers matriks A 
adalah…. 
  
 
3 5 
http://meetabied.wordpress.com
 
 
-5   
 
  
 
 
d b 
1 
3 1 
 
 
  
 
 
Bahasan 
 
 
 
5 2 
1 
6 - 5 
3 
-1 
2 
 
  
 
1 
  
2.3 - 1.5 
A 1 
 
  
 
3 1 
 
 
  
 
 
 
5 2 
  
 
  
 
 
  
c a 
ad - bc 
A 1 
 
   
 
 
 
  
 
2 1 
5 3 
A 
http://meetabied.wordpress.com
Sifat-sifat Invers Matriks: 
1. A.A-1 = A-1.A = I 
(A. B)-1 = B-1. A-1 
(A-1 )-1 = A 
2. 
3. 
http://meetabied.wordpress.com
 
  
 
Contoh 1 
 
  
 
2 1 
4 3 
Diketahui A = 
 
3 1 
 
  
 
 
  
 
2 0 
 
dan B = 
maka (AB)-1 adalah…. 
http://meetabied.wordpress.com
Bahasan 
 
 
2 1 
AB =   
 
  
 
4 3 
 
2 0 
3 1 
 
  
 
 
  
 
 
 
-2 + 6 0 - 2 
-6 + 12 
 
  
 
  
 
 
0 - 4 
 
  
 
 
  
 
4  
2 
 
 
6 4 
http://meetabied.wordpress.com
 
  
 
 
  
 
4  
2 
 
 
6 4 
AB 
 
2 
  
 
 
(AB) 1 -4 
  
 
1 
   
  
16 ( 12) 
4 
-6 
 
  
 
 
 
  
 
 
1 
 
 
4 2 
6 4 
4 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1 
1 
1 
1 1 
Jadi (AB) 
2 
2 
-1 
http://meetabied.wordpress.com
 
  
 
 
  
 
1 3 
2 4 
Contoh 2 
Jika invers matriks A = 
maka matriks A adalah…. 
http://meetabied.wordpress.com
A = (A-1 )-1 
3 1 
4 2 
 
  
A 1 
 
  
 
  
 
-1 
 
  
 
 
2 
(A 1 ) 1   
 
1 
 
   
3.2 1.4 
3 
-4 
Bahasan 
2 1 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
4 3 
1 
2 
http://meetabied.wordpress.com
2 1 
 
  
 
 
 
  
 
 
    
4 3 
1 
2 
(A ) A 1 1 
 
 
 
 
1 
 
 
 
 
 
 
 
3 
2 
1 
2 
2 
Jadi matriks A 
http://meetabied.wordpress.com
Penyelesian 
Persamaan Matriks 
Jika A, B dan M adalah 
matriks ordo (2x2) 
dan A bukan matriks singular 
maka 
penyelesaian persamaan matriks 
☻AM = B adalah M = A-1.B 
☺MA = B adalah M = B.A-1 
http://meetabied.wordpress.com
Contoh 1 
 
 
3 5 
Jika A = dan B = 
 
  
5 0 
Tentukan matriks M berordo (2x2) 
yang memenuhi: a. AM = B 
b. MA = B 
  
 
  
 
1 2 
  
 
  
 
2 1 
http://meetabied.wordpress.com
 
  
 
Bahasan 
 
5 3 
1 3 
 
 
 
 
  
 
 
  
2 5 
1 
5.1 -3.2 
A 1 
 
  
 
 
  
 
1 3 
 
 
 
   
 
1 3 
 
 
  
 
 
 
2 5 
2 5 
1 
-1 
  
 
  
 
2 1 
A 
http://meetabied.wordpress.com
a.Jika AM = B 
maka M = A-1.B 
 
  
 
  
  
 
 
  
 
 
  
 
1 3 
 
 
 
2 1 
5 0 
x 
2 5 
 
  
 
 
  
 
(  1)x(  2)  3x5 (  1)x1  
3x0 
     
 
2x( 2) ( 5)x5 2x1 ( 5)x0 
17 1 
 
  
 
 
 
  
 
 
 
29 2 
Jadi M 
http://meetabied.wordpress.com
b. Jika MA = B 
maka M = B.A-1 
 
  
 
 
-1 3 
x 
  
 
 
  
 
  
 
  
 
2 5 
2 1 
5 0 
2 2 ( 6) ( 5) 
 
   
4 11 
 
  
 
 
 
  
 
 
 
5 15 
Jadi M 
 
  
 
  
 
    
 
( 5) 0 15 0 
http://meetabied.wordpress.com
Contoh 2 
Diketahui hasil kali matriks 
 
  
 
 
16 3 
 
   
 
  
 
 
  
 
 
  
 
 
  
 
9 7 
x 
4 3 
1 2 
a b 
c d 
Nilai a + b + c + d sama 
dengan…. 
http://meetabied.wordpress.com
Bahasan 
 
  
 
16 3 
 
   
 
  
 
 
 
  
 
 
  
 
 
  
 
9 7 
x 
4 3 
1 2 
a b 
c d 
 
  
 
 
16 3 
 
  
  
 
 
2 3 
 
 
  
 
 
1 
 
 
   
 
 
  
 
9 7 
1 4 
8 3 
a b 
c d 
 
  
 
32 27 6 21 
 
    
  
 
  
 
   
 
 
  
 
16 36 3 28 
1 
5 
a b 
c d 
 
  
 
  
  
 
 
5 15 
20 25 
1 
5 
http://meetabied.wordpress.com
 
  
 
  
  
 
 
   
 
 
 
 
5 15 
20 25 
1 
5 
a b 
c d 
 
  
 
  
   
 
  
 
 
 
  
 
1 3 
4 5 
a b 
c d 
diperoleh 
a = 1, b = -3, c = 4 dan d = 5 
berarti 
a + b + c + d = 1 – 3 + 4 + 5 = 7 
http://meetabied.wordpress.com

Matriks Perkalian

  • 1.
  • 2.
    Setelah menyaksikan tayanganini anda dapat menentukan penyelesaian persoalan matriks dengan menggunakan operasi perkalian matriks dan invers matriks beserta sifat-sifatnya. rhullykhuya
  • 3.
    Perkalian matriks denganmatriks Perhatikan ilustrasi berikut: Randy dan Lya ingin membeli buku dan pensil. Randy membeli 3 buku dan 1 pensil. Lya membe-li 4 buku dan 2 pensil. http://meetabied.wordpress.com
  • 4.
    Jika harga sebuahbuku Rp500,00 dan sebuah pensil Rp150,00; Berapa masing-masing mereka harus membayar? http://meetabied.wordpress.com
  • 5.
    Jawab: Randy =3 x 500 + 1 x 150 = Rp1.650,00 Lya = 4 x 500 + 2 x 150 = Rp2.300,00 Penyelesaian di atas dapat diselesaikan dengan perkalian matriks sebagai berikut: http://meetabied.wordpress.com
  • 6.
        3 1 4 2             kolom = baris 3 x 500 + 1 x 150 4 x 500 + 2 x 150 = = 500 150        1650 2300       (2 x 2) (2 x 1) (2 x 1) http://meetabied.wordpress.com
  • 7.
    Syarat Perkalian Matriks Matriks A dapat dikalikan dengan matriks B jika banyak kolom matriks A = banyak baris matriks B http://meetabied.wordpress.com
  • 8.
    Jika matriks Aberordo m x n dan matriks B berordo n x p maka A x B = C dengan C berordo m x p Am x n x Bn x p = Cm x p http://meetabied.wordpress.com
  • 9.
    Cara Mengalikan Matriks misal A x B = C maka elemen matriks C adalah penjumlahan dari hasil kali elemen baris matriks A dengan elemen kolom matriks B yang bersesuaian http://meetabied.wordpress.com
  • 10.
    Am x nx Bn x p = Cm x p  Baris 1 Baris 2         K K ol o m 1   ol o m 2   Baris 1 x kolom 1 Baris 1 x kolom 2  Baris 2 x kolom 1 Baris 2 x kolom 2 = x … … … … … … … … Baris 1 x……. ……….x kolom1 …………….. ………….. http://meetabied.wordpress.com
  • 11.
    Contoh 1: 1 2 3 4          7 5 6   8    1 x 5 + 2 x 6 1 x 7 + 2 x 8   3 x 5 + 4 x 6 3 x 7 + 4 x 8 = x http://meetabied.wordpress.com
  • 12.
      1x 5 + 2 x 6 1 x 7 + 2 x 8  3 x 5 + 4 x 6 3 x 7 + 4 x 8 =       = 17 23 39 53 http://meetabied.wordpress.com
  • 13.
    Contoh 2:  5 7 6 8         2 1 3   4    5 x 1 + 7 x 3 5 x 2 + 7 x 4 6 x 1 + 8 x 3 6 x 2 + 8 x 4 = x     = 26 38 30 44 http://meetabied.wordpress.com
  • 14.
    A = Contoh3: 3 1       2 4          1 8    2 5 dan B = Hitunglah: A x B dan B x A http://meetabied.wordpress.com
  • 15.
    A x B= = = -1 3 2 4          -2 5 1 8                3 x 5 + ( -1 ) x 8 3 x (-2) + (-1) x 1 2 x (-2) + 4 x 1 2 x 5 + 4 x 8  -7 7 0 42        http://meetabied.wordpress.com
  • 16.
        -2 5 -1 1 8   (-2) x 3 + 5 x 2     B x A = =  3 2 4              4 22 19 31 (-2) x (-1) + 5 x 4 1 x 3 + 8 x 2 1 x (-1) + 8 x 4 =        http://meetabied.wordpress.com
  • 17.
    kesimpulan A xB  B x A artinya perkalian matriks tidak bersifat komutatif http://meetabied.wordpress.com
  • 18.
    Contoh 4: Nilaia dari persamaan matriks:           3 1 b d     4 5       3 b 2 1           4 3         2 1 c a 1 c + = adalah…. http://meetabied.wordpress.com
  • 19.
        -1 d -b 3    Bahasan  4 -5 -3 b =    +         2 -4      -1 2c 1 3 c a +1         3 d - 5 -b - 3 3 + b    4c + (-c) 2 + (-1)(a + 1) -8c + 3c -4+ 3(a + 1)  =           3 d 5         b 3 3 b       5c  4  3a  3    3c 2 - a -1 = http://meetabied.wordpress.com
  • 20.
    3 = 3c c = 1 -b – 3 = -5c -b – 3 = -5 -b = -2  b = 2 3 + b = -1 + 3a 3 + 2 = -1 + 3a 5 = -1 + 3a 6 = 3a Jadi nilai a = 2 http://meetabied.wordpress.com
  • 21.
    Invers Matriks Pengertian: Jika hasil kali dua buah matriks adalah matriks identitas, (A x B = B x A = I) maka matriks A adalah invers matriks B atau sebaliknya matriks B invers matriks A http://meetabied.wordpress.com
  • 22.
    Contoh 1       2  5    1 3    2 1 A = dan B =      5 3    2  5 A x B =       1 3       2 1    5 3 -5+6 -3+3 10-10 6-5  =         0 1 =       1 0 = I http://meetabied.wordpress.com
  • 23.
    Contoh 2       2  5    1 3    2 1 A = dan B =      5 3    2  5    2 1 B x A =       1 3       5 3  -5+6 -15+15 2-2 6-5 =         0 1 =       1 0 = I http://meetabied.wordpress.com
  • 24.
    karena A xB = B x A = I berarti B = invers A, atau A = invers B. Jika B = invers A dan di tulis A-1 maka A. A-1 = A-1. A = I http://meetabied.wordpress.com
  • 25.
    Invers Matriks (2x 2) Jika A =         b a d c maka invers matriks A    1  d -b adalah A-1 = ad – bc = determinan matriks A     ad - bc -c a http://meetabied.wordpress.com
  • 26.
    Jika ad –bc = 0 berarti matriks tsb tidak mempunyai invers. Sebuah matriks yang tidak mempunyai invers disebut matriks singular http://meetabied.wordpress.com
  • 27.
    Contoh    1 2 Jika A =  maka invers matriks A adalah….    3 5 http://meetabied.wordpress.com
  • 28.
      -5       d b 1 3 1       Bahasan    5 2 1 6 - 5 3 -1 2     1   2.3 - 1.5 A 1     3 1        5 2          c a ad - bc A 1           2 1 5 3 A http://meetabied.wordpress.com
  • 29.
    Sifat-sifat Invers Matriks: 1. A.A-1 = A-1.A = I (A. B)-1 = B-1. A-1 (A-1 )-1 = A 2. 3. http://meetabied.wordpress.com
  • 30.
        Contoh 1     2 1 4 3 Diketahui A =  3 1         2 0  dan B = maka (AB)-1 adalah…. http://meetabied.wordpress.com
  • 31.
    Bahasan   2 1 AB =       4 3  2 0 3 1           -2 + 6 0 - 2 -6 + 12         0 - 4         4  2   6 4 http://meetabied.wordpress.com
  • 32.
            4  2   6 4 AB  2     (AB) 1 -4    1      16 ( 12) 4 -6           1   4 2 6 4 4            1 1 1 1 1 Jadi (AB) 2 2 -1 http://meetabied.wordpress.com
  • 33.
            1 3 2 4 Contoh 2 Jika invers matriks A = maka matriks A adalah…. http://meetabied.wordpress.com
  • 34.
    A = (A-1)-1 3 1 4 2    A 1        -1      2 (A 1 ) 1    1     3.2 1.4 3 -4 Bahasan 2 1           4 3 1 2 http://meetabied.wordpress.com
  • 35.
    2 1               4 3 1 2 (A ) A 1 1     1        3 2 1 2 2 Jadi matriks A http://meetabied.wordpress.com
  • 36.
    Penyelesian Persamaan Matriks Jika A, B dan M adalah matriks ordo (2x2) dan A bukan matriks singular maka penyelesaian persamaan matriks ☻AM = B adalah M = A-1.B ☺MA = B adalah M = B.A-1 http://meetabied.wordpress.com
  • 37.
    Contoh 1   3 5 Jika A = dan B =    5 0 Tentukan matriks M berordo (2x2) yang memenuhi: a. AM = B b. MA = B       1 2       2 1 http://meetabied.wordpress.com
  • 38.
        Bahasan  5 3 1 3           2 5 1 5.1 -3.2 A 1         1 3        1 3        2 5 2 5 1 -1       2 1 A http://meetabied.wordpress.com
  • 39.
    a.Jika AM =B maka M = A-1.B                  1 3    2 1 5 0 x 2 5         (  1)x(  2)  3x5 (  1)x1  3x0       2x( 2) ( 5)x5 2x1 ( 5)x0 17 1            29 2 Jadi M http://meetabied.wordpress.com
  • 40.
    b. Jika MA= B maka M = B.A-1      -1 3 x              2 5 2 1 5 0 2 2 ( 6) ( 5)     4 11            5 15 Jadi M             ( 5) 0 15 0 http://meetabied.wordpress.com
  • 41.
    Contoh 2 Diketahuihasil kali matriks      16 3                     9 7 x 4 3 1 2 a b c d Nilai a + b + c + d sama dengan…. http://meetabied.wordpress.com
  • 42.
    Bahasan    16 3                      9 7 x 4 3 1 2 a b c d      16 3        2 3       1           9 7 1 4 8 3 a b c d     32 27 6 21                    16 36 3 28 1 5 a b c d           5 15 20 25 1 5 http://meetabied.wordpress.com
  • 43.
                     5 15 20 25 1 5 a b c d                   1 3 4 5 a b c d diperoleh a = 1, b = -3, c = 4 dan d = 5 berarti a + b + c + d = 1 – 3 + 4 + 5 = 7 http://meetabied.wordpress.com