έγινε από την Κατερίνα Προκοπίου για το μάθημα της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσας της Β΄ Γυμνασίου

1. Αρχαία Β' τάξη 5η ενότητα
Η ελεημοσύνη βασίλισσα των αρετών
Κώδικας 8, Ιωάννη Χρυσοστόμου Λόγοι,
10ος αι.

2. http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%99%CF%89%CE%AC%CE%BD%CE
%BD%CE%B7%CF%82_%CE%BF_%CE%A7%CF%81%CF%85%CF%83
%CF%8C%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%BF%CF%82#media
viewer/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:Crusade
r_States_Greek.svg

3. Ποιος ήταν ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος;
Ποιο ήταν το όραμά του;
Πώς έκανε πράξη τα κηρύγματά του και πώς
χρησιμοποιούσε τη ρητορική του δεινότητα;
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος
(περ. 354-407 μ.Χ.), επίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, οικουμενικός διδάσκαλος και άγιος
της Χριστιανικής Εκκλησίας, προσπάθησε να καταπολεμήσει την αδικία και τη διαφθορά,
να δώσει κουράγιο σε κάθε ανίσχυρο και να αντιμετωπίσει τις αιρέσεις. Οραματιζόταν την
επάνοδο των πιστών στην απλότητα και την καθαρότητα της πρώτης χριστιανικής εποχής.
Βαθύς ανατόμος της ανθρώπινης ψυχής, πολέμησε κάθε κακό με τη ρητορική του
δεινότητα. Ο ίδιος έκανε πράξη τα κηρύγματά του μοιράζοντας όλα τα υπάρχοντά του σε
όσους είχαν ανάγκη και υπερασπιζόμενος τους αδυνάτους από τις αυθαιρεσίες των
ισχυρών. Τις ομιλίες του παρακολουθούσαν πλήθη κόσμου. Στο απόσπασμα που θα
μελετήσετε επισημαίνει την ανάγκη να είμαστε ελεήμονες.

4. Ο Άγιος Μαρτίνος
και ο ζητιάνος
(Μουσείο Πράδο,
Μαδρίτη)
Ελ Γκρέκο
Ποια πρόσωπα
απεικονίζονται σε αυτό το
έργο του Ελ Γκρέκο;
Να περιγράψετε τη σκηνή που
διαδραματίζεται μεταξύ του
Αγ. Μαρτίνου και του
ζητιάνου.
Μπορείτε να υποθέσετε το
περιεχόμενο του κειμένου
που θα μελετήσουμε με βάση
το έργο του Ελ Γκρέκο που το
συνοδεύει;

5. Ἀγαπητοί, μὴ γινώμεθα τῶν ἀλόγων θηριωδέστεροι.
Ἐκείνοις πάντα κοινὰ καὶ οὐδὲν τοῦ ἄλλου πλέον ἔχει∙

6. Ἀγαπητοί, μὴ γινώμεθα τῶν ἀλόγων θηριωδέστεροι.
Ἐκείνοις πάντα κοινὰ καὶ οὐδὲν τοῦ ἄλλου πλέον ἔχει∙
τῶν ἀλόγων > του επθ. ὁ, ἡ ἄλογος, τὸ ἄλογον = αυτός που δεν έχει μυαλό >
το ζώο
ὁ, ἡ θηριώδης, τὸ θηριῶδες = άγριος
οὐδὲν ἔχει πλέον > κανένα δεν έχει περισσότερο
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
Ἀγαπητοί, μὴ γινώμεθα τῶν ἀλόγων θηριωδέστεροι
Ποιοι μὴ γινώμεθα ; …………………………= ………………………….
Τι λογής μὴ γινώμεθα; ……………………………….=………………………….
Ἀγαπητοί = προσφώνηση
τῶν ἀλόγων = γεν συγκριτική

7. ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
• Ἐκείνοις πάντα κοινὰ (ἐστί)= κύρια πρόταση
Ποια ἐστί; ……………………..=............................
Τι λογής ἐστί; …………………=............................
Σε ποιους τα πάντα είναι κοινά; ………...…= δοτική προσωπική
χαριστική
• καὶ οὐδὲν τοῦ ἄλλου πλέον ἔχει∙ = κύρια πρόταση (παρατακτική
σύνδεση)
Ποιο έχει; ……………………..=……………………………………………..
Τι οὐδέν ἔχει;…………………=..............................
τοῦ ἄλλου = γενική συγκριτική

8. ὤν = αν και είσαι
Χαλεπός χαλεπή χαλεπόν
=σκληρός, άσπλαχνος
Οἱ μύριοι, αἱ μύριαι, τα
μύρια = δέκα χιλιάδες,
αμέτρητοι
ὁ/ἡ πένης = ο φτωχός
(πενία τέχνας κατεργάζεται)
Κατακλείω = κλείνω ερμητικά
(Κατακλείων =επειδή κλείνεις
ερμητικά)
σὺ δὲ ἄνθρωπος ὤν, θηρίου γίνῃ
χαλεπώτερος, μυρίων πενήτων
τροφὰς μιᾷ κατακλείων οἰκίᾳ.

9. σὺ δὲ ἄνθρωπος ὤν, θηρίου γίνῃ χαλεπώτερος,
μυρίων πενήτων τροφὰς μιᾷ κατακλείων οἰκίᾳ.

10. ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
σὺ δὲ ἄνθρωπος ὤν, θηρίου γίνῃ χαλεπώτερος, μυρίων πενήτων
τροφὰς μιᾷ κατακλείων οἰκίᾳ. (κύρια πρόταση)
ὤν = εναντιωματική μετοχή (=αν και είσαι)
Ποιος ὤν; …………………………..=…………………..
Τι λογής ών;……………………….=……………………
γίνῃ =ρήμα
Ποιος γίνῃ;…………………..=…………………………….
Τι λογής γίνῃ=; …………………….=………………………
Θηρίου = γενική συγκριτική από το χαλεπώτερος
Κατακλείων = αιτιολογική μετοχή (=επειδή κλείνεις ερμητικά )
Ποιος κατακλείων; …………...= ……………………………….
Τι κατακλείων;……………=……………………..
Τίνων τροφάς;…………………………= γενική κτητική στο τροφάς
Μυρίων = ………………………………………….στο πενήτων

11. Καίτοι γε οὐχ ἡ φύσις ἡμῖν μόνη
κοινή (ἐστι),
ἀλλὰ καὶ ἕτερα πλείονα (κοινά)
(ἐστι).
Καίτοι =και βέβαια,
ακόμη και αν
ἕτερα =άλλα (ἕτερος, ἑτέτα,
ἕτερον)
Πλείονα =περισσότερα

12. ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
• Καίτοι γε οὐχ ἡ φύσις ἡμῖν μόνη κοινή (ἐστι), (κύρια πρόταση)
ἐστι =ρήμα
Ποιος,α,ο ἐστί; =…………………….=……………………
Τι λογής ἐστί;=………………………..= ……………………..
Σε ποιους;……………………………………= δοτική προσωπική χαριστική
Μόνη =κατηγορηματικός προσδιορισμός στο φύσις
• ἀλλὰ καὶ ἕτερα πλείονα (κοινά) (ἐστι) (κύρια πρόταση)
(………………………………………………….σύνδεση)
ἐστι =ρήμα
Ποια ἐστί κοινά; ……………………………= …………………………….
Τι λογής ἐστί ἕτερα; ………………………=......................
Πλείονα = ……………στο ἕτερα

13. οὐρανὸς κοινὸς καὶ ἥλιος καὶ
σελήνη καὶ ἀστέρες
καὶ ἀὴρ καὶ θάλασσα καὶ γῆ
καὶ ζωὴ καὶ τελευτὴ
καὶ γῆρας καὶ νόσος καὶ ὑγεία
καὶ χρεία τροφῆς καὶ
ἐνδυμάτων (ἐστί).
τελευτὴ = θάνατος
χρεία = ανάγκη
Ποια άλλα κοινά έχουμε;
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
Ποιος ἐστί κοινός;……………………
=…………………………………………
Τι λογής ἐστί ο ουρανός, ο
ήλιος…; …………………=………………

14. Πῶς οὖν οὔκ (ἐστιν) ἄτοπον
ἄτοπον (α στερ. + τόπος)
= παράλογο
τοὺς ἐν τοσούτοις κοινωνοῦντας
ἀλλήλοις = αυτοί που μοιράζονται
τόσα πολλά μεταξύ τους
εἶναι οὕτως πλεονέκτας ἐν τοῖς χρήμασιν,
οὕτως = τόσο
καὶ μὴ διατηρεῖν τὴν αὐτὴν ἰσονομίαν;
τὴν αὐτὴν = την ίδια

15. ΥΠΟΚ
Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπόν (ἐστι) τοὺς ἐν τοσούτοις κοινωνοῦντας ἀλλήλοις
ἐν τοῖς χρήμασιν οὕτως εἶναι πλεονέκτας, καὶ τὴν αὐτὴν μὴ
διατηρεῖν ἰσονομίαν;
Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπόν (ἐστι)
τοὺς ἐν τοσούτοις κοινωνοῦντας ἀλλήλοις ἐν τοῖς χρήμασιν
οὕτως εἶναι πλεονέκτας
καὶ τὴν αὐτὴν μὴ διατηρεῖν ἰσονομίαν
ΥΠΟΚ
Ποιο ἄτοπόν ἐστι; (α) ……………………. (β) …………………….. =………………………στην απρ εκφρ
Ποιοι εἶναι πλεονέκτας;……………………………………..=…………………………………….
Τι λογής είναι τούς κοινωνοῦντας; …………………………………=……………………………..
Ποιοι μη διατηρεῖν την αὐτην ἰσονομίαν; ………………………....= ……………………………
Τι μη διατηρεῖν τους κοινωνοῦντας; …………………………………=................................

16. Ὁ γὰρ θάνατος τῆς μὲν
ἀπολαύσεως ἀπάγει,
πρὸς δὲ τὰς εὐθύνας ἄγει.
• ἀπάγει > του ρ. ἀπάγω (ἀπό +
ἄγω) = απομακρύνω
(πρβλ. απαγωγή, απαγωγέας)
• ἄγει > του ρ. ἄγω = οδηγώ
• εὐθύνη = τιμωρία
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
Ποιος ἀπάγει; …………………….=…………………………..
Τι ἀπάγει;……………………..=………………………………..
Ποιος ἄγει;……………………=………………………………….
Σε τι ἄγει;………………………………..…= εμπρόθετος προσδιορισμός της
κατεύθυνσης

17. Ἵν’ οὖν μὴ τοῦτο γένηται,
χρησώμεθα πολλῇ τῇ ἐλεημοσύνῃ.
Αὔτη γάρ ἐστιν ἡ βασίλισσα τῶν ἀρετῶν,
ἥ καὶ ἑξαιρήσεται ἡμᾶς τῆς τιμωρίας.
ἑξαιρήσεται > μέλ. του ρ. ἐξαιρέομαι -
ἐξαιροῦμαι = απαλλάσσω > θα απαλλάξει
(πρβλ. εξαίρεση, εξαίρετος)
ἵνα > τελικός σύνδεσμος = για να
γένηται > του ρ. γίγνομαι > γίνει
χρησώμεθα > του ρ. ρ. χρήομαι,
χρῶμαι = ας χρησιμοποιήσουμε,
ας εφαρμόσουμε
(πρβλ. χρήση, άχρηστος, χρήσιμος)

18. Ἵν’ οὖν μὴ τοῦτο γένηται, Δευτερεύουσα τελική πρόταση
Ποιο μη γένηται; …………………………..=…………………………………
Αὔτη γάρ ἐστιν ἡ βασίλισσα τῶν ἀρετῶν,
χρησώμεθα πολλῇ τῇ ἐλεημοσύνῃ Κύρια πρόταση
Ποιοι χρησώμεθα; ………………………….=……………………………
Τι χρησώμεθα;………………………………..=……………………………
Τι λογής χρησώμεθα τῇ ἐλεημοσύνῃ;…………………=………………………
Ποια ἐστίν η βασίλισσα;…………………=……………………….
Τι λογής ἐστίν αὔτη; ………………………=……………………….
ἥ καὶ ἑξαιρήσεται ἡμᾶς τῆς τιμωρίας. Δευτερεύουσα αναφ προτ
Ποια ἑξαιρήσεται; …………………………=……………………………….
Ποιους ἑξαιρήσεται; ………………………………………..= ……………….
Κύρια πρόταση

19. Τὰ περιττὰ δὴ ποιήσωμεν χρήσιμα,
προέμενοι τὸν πολὺν πλοῦτον,
καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως,
κἄν μυρία ὧμεν πεπλημμεληκότες,
ὁ Θεὸς μεταδώσει ἡμῖν συγγνώμης .
• ποιήσωμεν > μέλ. του ρ. ποιέω - ποιῶ = κάνω
• προέμενοι > μτχ. αορ. β΄ ρ.
προΐεμαι = παραμερίζω > αφού παραμερίσουμε
κἄν = παραχωρητικός σύνδεσμος = κι αν ακόμη
• μυρία > του επθ. οἱ μυρίοι, αἱ μυρίαι,
τά μυρία = δέκα χιλιάδες > αμέτρητα
• ὧμεν πεπλημμεληκότες > υποτ. παρκ. του ρ.
πλημμελέω, πλημμελῶ = διαπράττω
παράπτωμα, κάνω λάθη
(πρβλ. πλημμέλημα, πλημμελής)
κἄν ὧμεν πεπλημμεληκότες:
ακόμα και αν έχουμε διαπράξει παραπτώματα

20. Τὰ περιττὰ δὴ ποιήσωμεν χρήσιμα,
Ποιοι ποιήσωμεν; ………………………..=………………………..
Τι ποιήσωμεν; ………………………………=……………………….
Τι λογής ποιήσωμεν τα περιττά; ……………………..=…………………………
προέμενοι τὸν πολὺν πλοῦτον
Προέμενοι = επιρρηματική τροπική μετοχή
Ποιοι προεόμενοι; …………………………=…………………………
Τι προεόμενοι;……………………………….=………………………….
κἄν μυρία ὧμεν πεπλημμεληκότες Δευτερεύουσα εναντιωματική προτ
Ποιοι ὧμεν πεπλημμεληκότες;……………………=………………………………
καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως, ὁ Θεὸς μεταδώσει ἡμῖν συγγνώμης
Ποιος μεταδώσεις;…………………………..=………………………………..
Τι μεταδώσει; ……………………………=………………………………
Σε ποιους; ………………………………..=…………………………………

21. Τα ζώα τα έχουν όλα κοινά
Ο άνθρωπος γίνεται αγριότερος από τα ζώα, επειδή
………………………………………………………………………………..
Οι άνθρωποι έχουμε κοινά τη φύση μας, τον ουρανό, τον
ήλιο, ….………………………………………………………………..
Όμως δε θέλουμε να έχουμε κοινά τα …………….
Αν θέλουμε να μην τιμωρηθούμε γι αυτή την πλεονεξία και αν
θέλουμε να μας συγχωρέσει ο θεός μετά το θάνατό μας, θα πρέπει
στη ζωή να εφαρμόσουμε την ………………………..

22. Να συμπληρώσετε το σταυρόλεξο ανατρέχοντας στα γλωσσικά σχόλια της ενότητας 5

23. Παράλληλο κείμενο
https://www.youtube.com/watch?v=Glny4jSciVI
We Are The World 25 For Haiti

25. Να υπογραμμίσετε προτάσεις και λέξεις που σας θυμίζουν το κείμενο
του Ιωάννη του Χρυσόστομου

28. Λεξιλογικά
ἄγω =οδηγώ, μεταφέρω
Θέμα : ἀγ-

29. ἀγωγή 1. μάχομαι αγωγιμότητα 18. οδηγός πλοίου
ἀγέλη 2. εύκολος στη μεταφορά αγωγιάτης 19. παιδαγωγός νηπίων
ἀγελαῖος 3. ψυχική αβεβαιότητα αγώγι 20. σχολείο θηλέων
ἀγημα 4. αυτός που πρέπει να εισαχθεί συναξάρι 21. η δυνατότητα μεταφοράς
ἀνταγωνιστής 5. κοπάδι ζώων επιβατηγός 22. πλοίο για μεταφορά οχημάτων
ἀγώγιμος 6. ανατροφή πλοηγός 23. μεταφορέας
ἀγωνία 7. αυτός που ανήκει σε αγέλη, χυδαίος παρθεναγωγειο 24. το φορτίο, η αμοιβή για τη μεταφορά
αγωνίζομαι 8. τμήμα στρατού οχηματαγωγό 25. βιβλίο με βιογραφίες αγίων
διάγω 9. αντίπαλος νηπαγωγός 26. πλοίο για μεταφορά επιβατών
εἰσακτέος 10. συγκέντρωση
κατάγω 11. αυτός που μυεί στα μυστήρια
συνάγω 12. δάσκαλος
σύναξη 13. αυλάκι, σωλήνας
μυσταγωγός 14. διαβιώνω
παιδαγωγός 15. δεξαμενή νερού
υδραγωγός 16. συγκεντρώνω
ὑδραγωγεῖο 17. επιτυγχάνω
Αντιστοιχίζω

30. Ο πλοίαρχος ζήτησε …………………………….για να τον οδηγήσει με ασφάλεια στο λιμάνι
Τον κατέστρεψαν οι ………………………………………….του
…………………………………….λαμπρή νίκη
…………………………………………από λαμπρούς προγόνους
Από αυτά τα δεδομένα ……………………………………..το εξής συμπέρασμα
Οι προεστοί είχαν ……………………………..στο αρχοντικό
Η ηλεκτρική ……………………………………του νερού είναι μεγάλη
Το …………………………………ξυπνά τον αγωγιάτη
Τα βράδια διάβαζε το ……………………….με τους βίους των αγίων
Είναι καπετάνιος σε ………………………….……πλοίο ( που μεταφέρει επιβάτες)
Είναι καπετάνιος σε ………………………….……πλοίο ( που μεταφέρει οχήματα)
Ο ξεναγός με ………………..……στον αρχαιολογικό χώρο της Πέλλας
Τα τελευταία χρόνια ……………………….μια ήρεμη ζωή
Είναι παιδί με καλή ……………./ Ακολουθώ θεραπευτική …………………
Πρέπει να σκεφτόμαστε και συμπεριφερόμαστε ως άτομα και όχι ως …………………
Το χειμώνα οι λύκοι σχηματίζουν …………….., για να κυνηγού ευκολότερα
Το ………………..ένστικτο των ζώων είναι σημαντικό για την επιβίωσή τους
Ένα τιμητικό ………………..συνοδεύει την περιφορά του Επιταφίου
Να συμπληρώσετε τα κενά με λέξεις του λεξιλογικού πίνακα

31. Άσκηση 3, σελίδα 41
κυνηγός (< κύων =σκύλος + ἄγω) = αυτός που οδηγεί τα σκυλιά
ἀγελάς (< αγέλη) =το βόδι που ανήκει στην αγέλη
μυσταγωγία (< μύστης + άγω) =η κατήχηση σε μυστήρια

32. Εισαγωγή σε εκπαιδευτικό ίδρυμα
σε νοσοκομείο
προϊόντων από το εξωτερικό
μιας παραγράφου σε κείμενο (=προσθήκη)
στη φιλοσοφία (=οι βασικές γνώσεις μιας επιστήμης)
πρόλογος (εκτενής, λεπτομερής, κατατοπιστική εισαγωγή)
Εισαγωγικό εμπόριο
Εισαγωγικές εξετάσεις
βαθμός υπαλλήλου (=ο βαθμός με τον οποίο διορίζεται για πρώτη φορά)
Εισαγωγική παράγραφος (= που εισάγει, κατατοπίζει για το περιεχόμενο λόγου, κειμένου
που ακολουθεί)
Εισαγωγικά μαθήματα (= που εισάγει σε επιστήμη, τέχνη)
Προϊόντα που παράγονται τόσο για εγχώρια κατανάλωση όσο και για ……………………
Kαταδικάστηκε για λαθραία ………………………… συναλλάγματος
Κατηγορήθηκα για αυθαίρετη ……………………………….συμπερασμάτων
Διπλασιάστηκαν φέτος οι εξαγωγές ροδακίνων, ενώ δεν έχει τελειώσει ακόμα η
……………………………………περίοδος.
Άσκηση 3, σελίδα 41
Η ………………………………… του είναι από την Πελοπόννησο
Ο Δαρβίνος διατύπωσε θεωρία για την ………………………………… του ανθρώπου
H ινδοευρωπαϊκή ………………………………………………… ελληνικών λέξεων

33. • Ολοκληρώθηκε η ……………………………..των κρατουμένων από τη μια φυλακή στην άλλη
Tο (τμήμα) μεταγωγών είναι η αστυνομική υπηρεσία που φροντίζει για τη μεταφορά των
κρατουμένων.
• Το αεροπλάνο αυτό είναι ………………………….. χρησιμοποιείται για μεταφορές από έναν
τόπο σε άλλο
Mεταγωγικό σώμα είναι το στρατιωτικό σώμα που ασχολούνταν με τις μεταφορές.
• η ξηρασία κατέστρεψε τη φετινή γεωργική ……………………………………………….
• H …………………………. και η σύνθεση λέξεων ακολουθούν συγκεκριμένους κανόνες.
• H λέξη “τρέξιμο” είναι ……………………………………….. του ρήματος “τρέχω”
• Tα αισθήματα είναι ……………………………………… των αισθήσεων
• Είναι πολύ ………………… στη δουλειά του
Άσκηση 4, σελίδα 41
Φορτικός (< φόρτος) = αυτός που επιβαρύνει με την ενοχλητική παρουσία του
Φορτηγός (<φόρτος + άγω) =αυτός που χρησιμοποιείται για τη μεταφορά φορτίου
Μη γίνεσαι …………………………στους άλλους με τις απαιτήσεις σου
Γίνεται …………………………, γιατί ζητά συνέχεια δανεικά χρήματα
Λόγω της απεργίας ακινητοποιήθηκαν τα ………………………………..αυτοκίνητα

34. ετυμολογικά

35. Να σχηματίσετε σύνθετα επίθετα της α.ε. με τα συνθετικά που δίνονται:
ῥίπτω (θ. μέλλ. ῥιψ-) + ἀσπίς ______________________
Είναι δειλός, είναι ένας ……………………………………
δοκέω, -ῶ (θ. μέλλ. δοκησ-) + σοφός ____________________
Είναι ένας εγωιστής, ένας ………………………., νομίζει ότι γνωρίζει τα πάντα
πείθω + ἡνία _________________________
Κατάντησε ……………………………………όργανό του
ἔχω + μῦθος _________________________
Τον εμπιστεύομαι απόλυτα, είναι ……………………………………, κρατά μυστικά
μέλλω + νύμφη _________________________
Ευχές στους …………………………………….
Να αναλύσετε τις παρακάτω λέξεις στα συνθετικά τους μέρη και να δείξετε την αλλαγή του
θέματος του ρήματος (ως α΄ συνθετικού), όπου συμβαίνει:
ἐχέγγυος (< ἔχω +ἐγγύη) (θέμα αμετάβλητο) (=αυτός που αποτελεί εγγύηση)
Nέος που έχει όλα τα …………………………….ενός λαμπρού μέλλοντος.
Ο πλούτος δεν είναι ……………………….. για την ευτυχία
Μενέλαος (< μένος + ε + λαός) (θέμα ……………………..)
Φέρελπις (< φέρω + ἐλπίς) (θέμα ……………………………) (=αυτός που παρέχει ελπίδες)
Οι φερέλπιδες νέοι
λιποσαρκής (< θ. λειπ- και λιπ- + σάρξ) (θέμα ………………….) (αδύνατος, ισχνός)
Οι ……………………………άνθρωποι ζουν περισσότερα χρόνια

36. Υποτακτική
• του εἰμί
• του παρακειμένου ΕΦ

40. ΑΠΡΟΣΩΠΑ ΡΗΜΑΤΑ ΑΠΡΟΣΩΠΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ
ενεργητικά:
•δοκεῖ (= φαίνεται, νομίζεται, θεωρείται)
•δεῖ, πρέπει, προσήκει (= πρέπει, επιβάλλεται, αρμόζει)
•ἔνεστι, πάρεστι, ἔστιν (= είναι δυνατό)
•μέλλει (= πρόκειται)
•σημαίνει (= δίνεται σημείο)
•μέλει τινί (= ενδιαφέρει κάποιον)
•δηλοῖ (= είναι φανερό)
•φιλεῖ (= συνηθίζεται)
•διαφέρει (= υπάρχει διαφορά)
•παρέχει (= παρουσιάζεται ευκαιρία)
•ἔοικε (= φαίνεται)
•προχωρεῖ (= πάει καλά)
•λυσιτελεῖ, συμφέρει (= συμφέρει)
•ἐγχωρεῖ (= είναι δυνατό, επιτρέπεται)
•ἀρκεῖ (= είναι αρκετό)
α) από ουδέτερο επιθέτου και το ρήμα ἐστί:
ῥάδιόν ἐστι (=είναι εύκολο)
οἷόν τ΄ἐστι (= είναι δυνατό)
δῆλόν ἐστι (=είναι φανερό)
δεινόν ἐστι (= είναι φοβερό)
προσῆκόν ἐστι (= είναι πρέπον)
χαλεπόν ἐστι (= είναι δύσκολο)
ἀγαθόν ἐστι (= είναι καλό)
πλημμελές ἐστι (= είναι ανάρμοστο)
β) από ουδέτερο μετοχής και το ρήμα ἐστί:
εἰκός ἐστι (= είναι φυσικό)
χρεών ἐστί (= είναι αναγκαίο)
προσῆκόν ἐστι (= αρμόζει)
δεδογμένόν ἐστι (= έχει αποφασιστεί)
καθεστηκός ἐστι (= είναι καθορισμένο)
δυνατόν ἐστι (= είναι δυνατό)
Παθητικά:
• λέγεται, ἀγγέλλεται, θρυλεῖται, ἄδεται, (= λέγεται, διαδίδεται)
• ὁμολογεῖται (= αναγνωρίζεται)
• νομίζεται (= θεωρείται)
• ἐπέρχεταί τινι, παρίσταταί τινι (= έρχεται στο νου κάποιου)
• εἴμαρται (= είναι πεπρωμένο, είναι ορισμένο από τη μοίρα)
• ἁμαρτάνεται (= γίνεται σφάλμα)
• εἰκάζεται (= συμπεραίνεται)
• ὥρισται (= είναι καθορισμένο)
• ἐνδέχεται, ἐγγίγνεται (= είναι ενδεχόμενο)
• προβεβούλευται (= έχει βγει προκαταρτική απόφαση)
• ἐγγίγνεται (= επιτρέπεται)
γ) από αφηρημένο ουσιαστικό και το ρήμα ἐστί:
ἀνάγκη ἐστί (= είναι ανάγκη)
ὥρα ἐστί (= είναι ευκαιρία)
ἀκμή ἐστι (= είναι η πιο κατάλληλη στιγμή)
σχολή ἐστι (= υπάρχει διαθέσιμος χρόνος)
θέμις ἐστί (= υπάρχει νόμος / συνήθεια)
ἔργον ἐστί (= είναι επίπονο / δύσκολο)
ἔργον ἐστί τινος (= είναι καθήκον κάποιου)
κίνδυνός ἐστι (= υπάρχει κίνδυνος)
λόγος ἐστί (= λέγεται)
ἔθος ἐστί (= συνηθίζεται)
δ) από (τροπικό) επίρρημα και το ρήμα ἔχει:
ῥᾳδίως ἔχει (= είναι εύκολο)
ἀναγκαίως ἔχει (= είναι αναγκαίο)
εὖ ἔχει (= είναι καλό)
ἀρκούντως ἔχει (= είναι αρκετό)
προσηκόντως ἔχει (= είναι πρέπον)
αἰσχρῶς ἔχει (= είναι ντροπή)
καλῶς ἔχει (= είναι καλό)
κακῶς ἔχει (= είναι κακό)

41. ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ ΤΩΝ ΑΠΡΟΣΩΠΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΠΡΟΣΩΠΩΝ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ
α) άναρθρο απαρέμφατο, τελικό ή ειδικό:
π.χ. Τοὺς νόμους δεῖ τηρεῖν τοὺς δικάζοντας
(= Oι δικαστές πρέπει να τηρούν τους νόμους)
β) δευτερεύουσα ονοματική πρόταση, ειδική, ενδοιαστική ή πλάγια ερωτηματική:
π.χ. Ἠγγέλθη ὅτι ἡττημένοι εἶεν Λακεδαιμόνιοι
(= Aνακοινώθηκε ότι οι Λακεδαιμόνιοι είχαν ηττηθεί)
Η ΔΟΤΙΚΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΠΡΟΣΩΠΗ ΣΥΝΤΑΞΗ
Η δοτική προσωπική είναι η δοτική που συνοδεύει τα απρόσωπα ρήματα και τις
απρόσωπες εκφράσεις και δηλώνει το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται η έννοιά τους, το
πρόσωπο δηλαδή για το οποίο υπάρχει η γίνεται κάτι.
Αποτελεί λοιπόν το λογικό υποκείμενο του ρήματος
π.χ. Ἐμοί προσήκει λέγειν. (= πρέπει να μιλήσω)
Η δοτική προσωπική, όταν μετατραπεί σε αιτιατική, δίνει το υποκείμενο του
απαρεμφάτου που λειτουργεί ως υποκείμενο του απροσώπου ρήματος
Ἐμοί προσήκει λέγειν
Απρ ρημ
Υποκ του
προσήκειΔοτ προσωπ
ἐμέ Υποκ του λέγειν

43. Να βρείτε τη μορφή της απρόσωπης σύνταξης (απρόσωπο ρήμα ή απρόσωπη έκφραση) που
χρησιμοποιείται στις παρακάτω προτάσεις:
α. Τῶν ἀγαθῶν χρὴ τοὺς νέους ὀρέγεσθαι (= να επιθυμούν έντονα).
β. Τοὺς βασιλέας δεῖ φιλανθρώπους εἶναι.
γ. Τῷ ἄρχοντι ἔξεστι (= είναι δυνατόν) τοῖς νόμοις χρῆσθαι (= να εφαρμόζει).
δ. Ἀνάγκη ἐστὶ ὑμῖν μάχεσθαι.
ε. Καιρός ἐστι ἀποπλεῖν.
στ. Δυνατόν ἐστιν τῷ στρατηγῷ αἱρεῖσθαι (= να επιλέγει) τὰ συμφέροντα.
6.Να βρείτε τα υποκείμενα των απαρεμφάτων στις παρακάτω προτάσεις:
α. Ἄξιόν ἐστι ἡμᾶς τοῖς Ἀθηναίοις φίλους εἶναι.
β. Δεῖ τὸν δικαστὴν ὀρθῶς δικάζειν.
γ. Ἐλπίς ἐστι ἡμῖν τὰ πράγματα γενέσθαι βελτίω.
δ. Ἔξεστιν ὑμῖν εἰς τὴν πόλιν ἀπέρχεσθαι.
ε. Τοῖς πλουσίοις οὐ προσήκει τοὺς πένητας ὑβρίζειν (= να εξευτελίζουν).
στ. Ἀνάγκη ἐστὶν τῷ πατρὶ τὸν παῖδα καλῶς παιδεύειν.

44. Να βρείτε τη μορφή της απρόσωπης σύνταξης (απρόσωπο ρήμα ή απρόσωπη έκφραση)
που χρησιμοποιείται στις παρακάτω προτάσεις:
α. Τῶν ἀγαθῶν χρὴ τοὺς νέους ὀρέγεσθαι (= να επιθυμούν έντονα).
β. Τοὺς βασιλέας δεῖ φιλανθρώπους εἶναι.
γ. Τῷ ἄρχοντι ἔξεστι (= είναι δυνατόν) τοῖς νόμοις χρῆσθαι (= να εφαρμόζει).
δ. Ἀνάγκη ἐστὶ ὑμῖν μάχεσθαι.
ε. Καιρός ἐστι ἀποπλεῖν.
στ. Δυνατόν ἐστιν τῷ στρατηγῷ αἱρεῖσθαι (= να επιλέγει) τὰ συμφέροντα.
Τῶν ἀγαθῶν χρὴ τοὺς νέους ὀρέγεσθαι
ΑΡ Υ(χρή))Υ(απαρ)
Τῷ ἄρχοντι ἔξεστι τοῖς νόμοις χρῆσθαι
ΑΡ Υ (ἔξεστι)
τόν ἄρχοντα Υ (χρῆσθαι)
Ἀνάγκη ἐστὶ ὑμῖν μάχεσθαι.
Απ Εκφ Δοτ προσ Υ (ανάγκη ἐστί)
ὑμᾶς Υ(μάχεσθαι)
Δυνατόν ἐστιν τῷ στρατηγῷ αἱρεῖσθαι τὰ συμφέροντα
Απ Εκφ
Υ (δυνατόν ἐστί)
Δοτ προσ
τόν στρατηγόν Υ (αἱρεῖσθαι)
Άσκηση 5, σελίδα 51
6.Να βρείτε τα υποκείμενα των απαρεμφάτων στις
παρακάτω προτάσεις:
α. Ἄξιόν ἐστι ἡμᾶς τοῖς Ἀθηναίοις φίλους εἶναι.
β. Δεῖ τὸν δικαστὴν ὀρθῶς δικάζειν.
γ. Ἐλπίς ἐστι ἡμῖν τὰ πράγματα γενέσθαι βελτίω. ἡμᾶς
δ. Ἔξεστιν ὑμῖν εἰς τὴν πόλιν ἀπέρχεσθαι. ὑμᾶς
ε. Τοῖς πλουσίοις οὐ προσήκει τοὺς πένητας ὑβρίζειν (=
να εξευτελίζουν). τούς πλουσίους
στ. Ἀνάγκη ἐστὶν τῷ πατρὶ τὸν παῖδα καλῶς παιδεύειν.
τόν πατέρα
Άσκηση 5, σελίδα 51