Βιτσέντζος Κορνάρος, Ερωτόκριτος. Διάλογος ρήγα Ηράκλη και Πεζόστρατου. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 19-24

1. Σελ. 19-24
Βιτσέντζος Κορνάρος,
Ερωτόκριτος
[ Γ. 891-936. Διάλογος ρήγα Ηράκλη και
Πεζόστρατου]

2. Το έργο διαδραματίζεται στην αρχαία Αθήνα,
ο κόσμος όμως που απεικονίζει είναι ένα
σύνθετο κατασκεύασμα που δεν
ανταποκρίνεται σε κάποια συγκεκριμένη
ιστορική πραγματικότητα: παράλληλα με τις
αρχαιοελληνικές αναφορές, εμφανίζονται
αναχρονισμοί και πολλά στοιχεία του δυτικού
κόσμου, όπως η κονταρομαχία.
Ο Ερωτόκριτος είναι έμμετρo μυθιστόρημα που
συντέθηκε από τον Βιτσέντζο Κορνάρο στην Κρήτη τον
17ο αιώνα. Αποτελείται από 10.012 (οι τελευταίοι
αναφέρονται στον ποιητή) ιαμβικούς
δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους στην
Κρητική διάλεκτο. Ο Βιτσέντζος Κορνάρος άντλησε την
υπόθεση του έργου από την πεζή ιταλική μετάφραση
του γαλλικού μυθιστορήματος ‘Parish et Vienne’.
Κεντρικό θέμα του είναι ο έρωτας ανάμεσα σε δύο
νέους, τον Ερωτόκριτο και την Αρετούσα, και γύρω από
αυτό περιστρέφονται και άλλα θέματα όπως η τιμή, η
φιλία, η γενναιότητα και το κουράγιο.

3. Ο Κορνάρος παρουσιάζεται στο τέλος του έργου του (στον επίλογο του
Ερωτόκριτου), σε έξι προσεκτικά διατυπωμένους στίχους:
Ένας μόνος Βιτσέντζος Κορνάρος γνωστός από αρχειακές πηγές ταιριάζει
μ’ αυτά τα βιογραφικά στοιχεία. Ήταν μέλος της ευγενούς βενετοκρητικής
οικογένειας των Κορνάρων (Cornaro ή Corner) […]. Ο Vincenzo Cornaro
(με την ιταλική μορφή του ονόματός του) γεννήθηκε στα 1553 και πέθανε
στα 1613 ή 1614 […].
David Holton, «Μυθιστορία», Λογοτεχνία και κοινωνία στην Κρήτη της Αναγέννησης,
επιμ. David Holton, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 1997, 262-263.

4. Τo επιλεγμένο απόσπασμα από τον
Ερωτόκριτο, το πιο γνωστό και δημοφιλές
έργο της κρητικής λογοτεχνίας, προέρχεται
από το Γ΄ μέρος του ποιήματος.
Τοποθετείται στη μέση περίπου του έργου
και θίγει το πρόβλημα της κοινωνικής
διαφοράς ανάμεσα στην οικογένεια της
Αρετούσας και του Ερωτόκριτου. Έχουν
προηγηθεί ο έρωτας του Ερωτόκριτου και
η ανταπόκριση της Αρετούσας (Α' Μέρος),
καθώς και το κονταροκτύπημα και η νίκη
του Ερωτόκριτου (Β' Μέρος).
1710, Vitzentzos Kornaros, Erotokritos, in 15-syllable rhymed couplets. Printed in
Venice in 1713 from a manuscript no longer extant. See Αλεξίου (1986). Preceded
by (ff 1r-9r) an alphabetical index of contents
http://www.bl.uk/manuscripts/Viewer.aspx?ref=harley_ms_5644_f001r
Το χειρόγραφο του «Ερωτόκριτου» στη Βρετανική Βιβλιοθήκη

5. Μετά τη νίκη το αίσθημα των δύο νέων γίνεται σφοδρότερο,
αρχίζουν οι ερωτικές συνομιλίες τους στο δώμα του παλατιού, οι
οποίες οδηγούν στην κοινή απόφαση να παρακαλέσει ο
Ερωτόκριτος τον πατέρα του (σύμβουλος του βασιλιά) να μιλήσει
στο βασιλιά για το γάμο. O πατέρας του Ερωτόκριτου
Πεζόστρατος, παρά τις αντιρρήσεις του, πείθεται και τολμά, με
σύνεση και διστακτικότητα, να μιλήσει στο βασιλιά, όμως εκείνος τον
διώχνει από το παλάτι με ύβρεις και απειλές. Δίνει επίσης διαταγή
να εξοριστεί ο Ερωτόκριτος, ο οποίος με σπαραγμό ψυχής
αποχαιρετά την αγαπημένη του, τον τόπο του και τους δικούς του,
και πηγαίνει στην Έγριπο. Στο τέταρτο μέρος, ο βασιλιάς επιμένει
να παντρέψει την κόρη του με το βασιλόπουλο του Βυζαντίου, η
Αρετούσα αρνείται και ο πατέρας της τη φυλακίζει. Ενώ μπαίνει
ο τέταρτος χρόνος από τη φυλάκιση της Αρετούσας, ο βασιλιάς των
Βλάχων εισβάλλει στο βασίλειο των Αθηνών, παρουσιάζεται όμως ο
Ερωτόκριτος, αγνώριστος, μαυρισμένος από ένα μαγικό υγρό, και
σώζει την Αθήνα, τόσο με τα ανδραγαθήματά του όσο και με την
τελική μονομαχία του με τον Άριστο, το καλύτερο παλικάρι των
Βλάχων. Είναι η αρχή της δικαίωσης του Ερωτόκριτου, η οποία
θα οδηγήσει σταδιακά στο ευτυχισμένο τέλος, στο γάμο των δύο
νέων και στην ανάληψη της βασιλείας.

6. Νίκος Ξυλούρης - Ερωτόκριτος (Τα θλιβερά μαντάτα)
Ποίηση: Βιτσέντζος Κορνάρος
Ερμηνεία: Νίκος Ξυλούρης
Διασκευή-Ενορχήστρωση: Σταύρος Ξαρχάκος, Χριστόδουλος Χάλαρης
Δίσκος: Η συγκεκριμένη εκτέλεση βρίσκεται στον δίσκο "Νίκος Ξυλούρης, Συλλογή" (1974)
https://www.youtube.com/watch?v=kOMw_VjqOxo

7. δραματικός ενεστώτας
μεταφορά
πείθεται
μεταφορά

8. 1η ενότητα:
Ο Πεζόστρατος
πηγαίνει στο παλάτι
για το προξενιό.

10. 2η ενότητα:
Ο λόγος του
Πεζόστρατου –
προβολή αξιών του
παρελθόντος.

11. δραματικός ενεστώτας
Προσωποποίηση. Ο ποιητής
προσωποποιεί τη σύνεση, για να
υπογραμμίσει τη δύναμη της εσωτερικής
αντίστασης του Πεζόστρατου.
Η πρόταση γάμου παρουσιάζεται από τον
ποιητή σε έμμεση αφήγηση κι όχι αυτολεξεί.

12. 3η ενότητα:
Η πρόταση γάμου.

13. δραματικός ενεστώτας Αποπέμπει με άσχημο τρόπο - κυριαρχεί η
υποτακτική έγκλιση
απειλεί

14. Η κοινωνική διαφορά ως εμπόδιο
στο γάμο
Η οικογενειακή ευτυχία υποταγμένη
στα κρατικά συμφέροντα-πολιτικές
σκοπιμότητες
Η δύναμη της βασιλικής βίας
4η ενότητα:
Η οργισμένη αντίδραση
του βασιλιά.

16. Γλωσσικές παρατηρήσεις:
Δημοτική – γλωσσικό ιδίωμα
ανατολικής Κρήτης – πλούσιο
λεξιλόγιο – ευρεία χρήση
δραματικού Ενεστώτα.

17. Μετρική:
Ιαμβικός 15σύλλαβος –
ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία
(δίνει μουσικότητα).

18. Αφηγητής:
Ο ποιητής είναι ο αφηγητής της ιστορίας. Ετεροδιηγητικός
(αμέτοχος στην ιστορία) – αφηγείται σε γ΄ πρόσωπο.
Αφηγηματική τεχνική:
Η εναλλαγή τριτοπρόσωπης και πρωτοπρόσωπης αφήγησης
δίνει θεατρική μορφή στο κείμενο και ζωντάνια στο λόγο.
Μεικτός τρόπος αφήγησης:
Ο παντογνώστης αφηγητής περιγράφει, εκθέτει
προβληματισμούς, σχολιάζει, κρίνει τα γεγονότα και τα πρόσωπα
και δίνει το λόγο στους ήρωες, οι οποίοι διεκπεραιώνουν τους
ρόλους τους λέγοντας σε ευθύ λόγο ο καθένας τα λόγια του.

21. 1 Με ποιον τρόπο,
με ποιο ρόλο και
για ποιο σκοπό
παρεμβαίνει ο
ποιητής;
2 Πώς σκέφτεται ο
Πεζόστρατος να
προσεγγίσει το
βασιλιά και με ποια
επιχειρήματα
προσπαθεί να τον
πείσει να δεχτεί το
γάμο;
3 Πώς αντιδρά ο
βασιλιάς στην
πρόταση γάμου
του Ερωτόκριτου
και γιατί;
4 Κάθε πατέρας
επιθυμεί την
οικογενειακή του
ευτυχία. Πώς ενεργεί
ο βασιλιάς και πώς ο
Πεζόστρατος, για να
πετύχουν αυτόν το
στόχο;

24. Ερωτόκριτος. Διάλογος Πεζόστρατου και Ρήγα. Γ, 891-936
Η απαγγελία του λυράρη Αλέξανδρου Παπαδάκη.
https://www.youtube.com/watch?v=gIMaxqxBjV0

25. Ο ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΕΡΜΗΝΕΥΜΕΝΟΣ ΑΠΟ 77 ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ
https://www.youtube.com/watch?v=vEb_4tiS9bM