1. Β' τάξη, 3η ενότητα, Το χρέος του Ιστορικού
Β1. Λεξιλογικός Πίνακας
κοσμέω, κοσμῶ
1
Σελ. 24
Τσατσούρης Χρήστος, Φιλόλογος Γυμνασίου Μαγούλας
xtsat.blogspot.gr

2. κοσμέω, κοσμῶ
[= 1. α. διευθετώ, β. κυβερνώ, 2. στολίζω]
(<κόσμος= 1. η ευπρέπεια, η τάξη, 2. το στολίδι, 3. το σύμπαν)
[στο κείμενο συναντήσατε τον τύπο:κοσμεῖν]

3. ὁκοσμητής[= λειτουργικό αξίωμα] κοσμητός[= περιποιημένος] κατακοσμῶ[= διευθετώ] ἐπικοσμῶ[= προσθέτω στολίδια σε κάτι] ἀποκοσμῶ[= καθαρίζω και αποκαθιστώ την τάξη αφαιρώντας τα περιττά]
Αρχαία Ελληνική
Απλά και σύνθετα ομόρριζα
Να βρεις στο κρυπτόλεξοπου ακολουθεί τις λέξεις που στα αρχαία ελληνικά σημαίνουν:
α. περιποιημένος –β. προσθέτω στολίδια –γ. καθαρίζω αφαιρώντας τα περιττά δ. διευθετώ
Σελ. 24ΚΕΡΤΥΘΙΟΩΠΑΣΧΑΖΛΚΞΗΜΓΦΔΑΨΩΤΒΝΜΣΝΕΡΤΠΗΞΚΑΛΟΠΟΙΘΥΟΓΦΔΣΚΑΖΧΨΩΝΚΑΕΡΙΤΟΘΙΟΠΜΟΑΣΠΦΚΟΣΜΗΤΟΣΦΕΓΗΞΚΛΜΖΧΩΜΠΙΥΤΡΕΜΝΩΒΨΩ

4. ὁκοσμητής[= λειτουργικό αξίωμα] κοσμητός[= περιποιημένος] κατακοσμῶ[= διευθετώ] ἐπικοσμῶ[= προσθέτω στολίδια σε κάτι] ἀποκοσμῶ[= καθαρίζω και αποκαθιστώ την τάξη αφαιρώντας τα περιττά]
Αρχαία Ελληνική
Απλά και σύνθετα ομόρριζα
Να βρεις στο κρυπτόλεξοπου ακολουθεί τις λέξεις που στα αρχαία ελληνικά σημαίνουν:
α. περιποιημένος –β. προσθέτω στολίδια –γ. καθαρίζω αφαιρώντας τα περιττά δ. διευθετώ
Σελ. 24ΚΕΡΤΥΘΙΟΩΠΑΣΧΑΖΛΚΞΗΜΓΦΔΑΨΩΤΒΝΜΣΝΕΡΤΠΗΞΚΑΛΟΠΟΙΘΥΟΓΦΔΣΚΑΖΧΨΩΝΚΑΕΡΙΤΟΘΙΟΠΜΟΑΣΠΦΚΟΣΜΗΤΟΣΦΕΓΗΞΚΛΜΖΧΩΜΠΙΥΤΡΕΜΝΩΒΨΩ

5. ἡκόσμησις(-η)
τὸκόσμημα
κοσμητικόςκόσμιος
ἡκοσμιότης(-τητα)
κοσμικός
ὁκοσμήτωρ(-ορας) Αρχαία/ Νέα Ελληνική
Απλά ομόρριζα
1.Ο σχετικός με το σύμπαν 2. ο σχετικός με την κοινωνία, ιδίως τη λεγόμενη «ανώτερη τάξη» (π.χ. κοσμική συγκέντρωση) 3. αυτός που συχνάζει σε κέντρα, δεξιώσεις (π.χ. κοσμικός τύπος) 4. (εκκλ.) ο λαϊκός κληρικός
Σελ. 24
ο στολισμόςτο στολίδι
κατάλληλος για στολισμό
[= καλά οργανωμένος, ευπρεπής] η ευπρέπεια, σεμνότητα
[= (α.ε.) αρχηγός στρατού, (ν.ε.) ο επικεφαλής μιας πανεπιστημιακής σχολής]

7. διακοσμῶἡκοσμογονία
ἡκοσμογραφία
ὁκοσμοκράτωρ(-τορας) ὁκοσμοπολίτηςἡἀκοσμίαὁὑπόκοσμοςστολίζω, εξωραϊζω
1.η δημιουργία του κόσμου 2.κάθε γεγονός που αλλάζει μια κατάσταση ριζικά
στοιχειώδεις γνώσεις αστρονομίας
το σύνολο των ανθρώπων που ζουν στο περιθώριο της κοινωνίας, έξω από τους ηθικούς νόμους
η αταξία / η απουσία στολισμού/ κακή διαγωγή
1.ο άνθρωπος που θεωρεί τον εαυτό του πολίτη του κόσμου 2. πολυταξιδεμένος
αυτός που εξουσιάζει τον κόσμο
Αρχαία / Νέα Ελληνική
σύνθετα ομόρριζα
Σελ. 24

8. Νέα Ελληνική
απλά ομόρριζα
κοσμάκης
κοσμικότητα
Σελ. 24
το ενδιαφέρον για κοινωνικές εκδηλώσεις
οι απλοί άνθρωποι του λαού

9. κοσμοθεωρία
κοσμογυρισμένος
κοσμοπλημμύρα
κοσμοσωτήριος
κοσμοϊστορικός
κοσμοναύτης
κοσμοκαλόγερος
κοσμηματοπώλης
κοσμηματοθήκηαπόκοσμος
μαθητόκοσμος
φοιτητόκοσμος
η θεωρία που υιοθετεί κάποιος απέναντι στη ζωή
αυτός που σώζει τον κόσμο
που επηρεάζει την ιστορία της ανθρωπότητας
αστροναύτης
αυτός που ζει ασκητική ζωή
1. αυτός που ζει μακριά από τον κόσμο 2. αυτός που ανήκει σε άλλο κόσμο
Νέα Ελληνική
σύνθετα ομόρριζα
Σελ. 24

10. ΑΣΚΗΣΕΙΣ

11. από καταβολής κόσμου
διαγωγή κοσμιότατη
κοσμογονία
κοσμοθεωρία
κοσμοπολίτης
Σελ. 24

12. από καταβολής κόσμου
= από την αρχή της δημιουργίας του κόσμου
διαγωγή κοσμιότατη
= πολύ καλή συμπεριφορά
κοσμογονία
κοσμοθεωρία
κοσμοπολίτης
= 1. η δημιουργία του κόσμου 2. κάθε γεγονός που αλλάζει μια κατάσταση ριζικά
= η θεωρία που υιοθετεί κάποιος απέναντι στη ζωή
= 1. ο άνθρωπος που θεωρεί τον εαυτό του πολίτη του κόσμου 2. πολυταξιδεμένος
Σελ. 24

13. 2.Με τη βοήθεια του Λεξιλογικού Πίνακα να βρείτε την κατάλληλη λέξη της α.ε.για τις σημασίες που σας δίνονται:
α. ____________________: αυτός που συμπεριφέρεται με ευγένεια, ο φρόνιμος.
β. ____________________: το στολίδι.
γ. ____________________: η ευπρέπεια, η ευγένεια.
δ. ____________________: αυτός που κυβερνά τον κόσμο.
Σελ. 24

14. 2.Με τη βοήθεια του Λεξιλογικού Πίνακα να βρείτε την κατάλληλη λέξη της α.ε.για τις σημασίες που σας δίνονται:
α. ____________________: αυτός που συμπεριφέρεται με ευγένεια, ο φρόνιμος.
β. ____________________: το στολίδι.
γ. ____________________: η ευπρέπεια, η ευγένεια.
δ. ____________________: αυτός που κυβερνά τον κόσμο.
ὁκόσμιος
τόκόσμημα
ἡκοσμιότης
ὁκοσμοκράτωρ
Σελ. 24

15. διακοσμῶἡκοσμογονία
ἡκοσμογραφία
ὁκοσμοκράτωρὁκοσμοπολίτηςἡἀκοσμίαὁὑπόκοσμος
Να αναλύσετε τις σύνθετες λέξεις του Λεξιλογικού πίνακα (στήλη Αρχαία Νέα Ελληνική) στα συνθετικά μέρη τους

16. διακοσμῶἡκοσμογονία
ἡκοσμογραφία
ὁκοσμοκράτωρὁκοσμοπολίτηςἡἀκοσμίαὁὑπόκοσμος
Να αναλύσετε τις σύνθετες λέξεις του Λεξιλογικού πίνακα (στήλη Αρχαία Νέα Ελληνική) στα συνθετικά μέρη τους
= διά + κοσμῶ
= κόσμος + γόνος (γεννῶ)
= κόσμος + γράφω
= κόσμος + κρατέω (κρατῶ)
= κόσμος + πολίτης
= ἀ+ κόσμος
= ὑπό+ κόσμος

17. α. Στη μητέρα μου αρέσουν πολύ τα ……………………….…………………… . Τη θυμάμαι πάντα να πηγαίνει σε …………………………………………….………, για να αγοράσει καρφίτσες, δαχτυλίδια και άλλα αντικείμενα αξίας. Τα φυλάει σε ειδική σκαλιστή ……………………………………………..………………. .
β. Τις ημέρες των εορτών των Χριστουγέννων στα μαγαζιά παρατηρείται ………………………………………….. . Όλος ο κόσμος είναι στους δρόμους και θαυμάζει τα φανταχτερά και πρωτότυπα ………..………..………… που επιλέγουν να βάλουν στις βιτρίνες τους τα καταστήματα, για να είναι στο πνεύμα των εορτών. Ειδικοί επαγγελματίες …………………….…………….. αναλαμβάνουν το έργο αυτό, επιδιώκοντας κάθε χρόνο η δική τους ιδέα για τη διακόσμηση να είναι η πιο πρωτότυπη και η πιο δημιουργική.
γ. Ο θείος μου είναι ναυτικός και δικαιολογημένα θεωρείται ……………………………
δ. Οι δρόμοι της Αθήνας γέμισαν από …………………………………………. που διαμαρτύρονται για την κατάσταση των Πανεπιστημίων.
ε. Λόγω της συνεχιζόμενης παραβατικήςσυμπεριφοράς του στο σχολείο, του επιβλήθηκε μείωση της διαγωγής του, από ……………………………………………… σε …………………………………………
Να συμπληρώσετε τα κενά με ομόρριζα του «κοσμώ»

18. α. Στη μητέρα μου αρέσουν πολύ τα ……………………….…………………… . Τη θυμάμαι πάντα να πηγαίνει σε …………………………………………….………, για να αγοράσει καρφίτσες, δαχτυλίδια και άλλα αντικείμενα αξίας. Τα φυλάει σε ειδική σκαλιστή ……………………………………………..………………. .
β. Τις ημέρες των εορτών των Χριστουγέννων στα μαγαζιά παρατηρείται ………………………………………….. . Όλος ο κόσμος είναι στους δρόμους και θαυμάζει τα φανταχτερά και πρωτότυπα ………..………..………… που επιλέγουν να βάλουν στις βιτρίνες τους τα καταστήματα, για να είναι στο πνεύμα των εορτών. Ειδικοί επαγγελματίες …………………….…………….. αναλαμβάνουν το έργο αυτό, επιδιώκοντας κάθε χρόνο η δική τους ιδέα για τη διακόσμηση να είναι η πιο πρωτότυπη και η πιο δημιουργική.
γ. Ο θείος μου είναι ναυτικός και δικαιολογημένα θεωρείται ……………………………
δ. Οι δρόμοι της Αθήνας γέμισαν από …………………………………………. που διαμαρτύρονται για την κατάσταση των Πανεπιστημίων.
ε. Λόγω της συνεχιζόμενης παραβατικήςσυμπεριφοράς του στο σχολείο, του επιβλήθηκε μείωση της διαγωγής του, από ……………………………………………… σε …………………………………………
Να συμπληρώσετε τα κενά με ομόρριζα του «κοσμώ»
κοσμήματα
κοσμηματοπωλεία
κοσμηματοθήκη
κοσμοπλημμύρα
διακοσμητικά
διακοσμητές
κοσμογυρισμένος
φοιτητόκοσμο
κοσμιότατη
κοσμία

19. Να γράψετε ένα συνώνυμο από τη λεξιλογική οικογένεια του «κοσμώ» για κάθε μία από τις ακόλουθες λέξεις
λαοσύναξη
στολισμός
ακοινώνητος
απρέπεια
ευπρέπεια
εξωραΐζω

20. Να γράψετε ένα συνώνυμο από τη λεξιλογική οικογένεια του «κοσμώ» για κάθε μία από τις ακόλουθες λέξεις
λαοσύναξη
στολισμός
ακοινώνητος
απρέπεια
ευπρέπεια
εξωραΐζω κοσμοπλημμύρακόσμησηαπόκοσμοςακοσμίακοσμιότηταδιακοσμώ

21. ΤΕΛΟΣ