αρχαία ελληνική γλώσσα γυμνασίου

1. Μακάριοι
Οι ΕλεήµονεςΟι Ελεήµονες
Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β Γυµνασίου-ενότητα 5
3ο Γυµνάσιο Ναυπάκτου

2. Απεικόνιση
του Αγίου
Ιωάννη
του
ΧρυσοστόµουΧρυσοστόµου
σε µωσαϊκό
της Αγίας
Σοφίας

3. Βιογραφία
Γέννηση: Αντιόχεια της Συρίας ( 344-354)
∆ράση: Αντιόχεια - Κωνσταντινούπολη
Επίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως
Πέθανε εκδιωγµένος από την
αυτοκρατορική αυλή το 407, λόγω τουαυτοκρατορική αυλή το 407, λόγω του
αυστηρού ελέγχου που της ασκούσε
Από τους πλέον λαοφιλείς ιεράρχες
Σπουδαίο, ανεκτίµητο και διαχρονικό
συγγραφικό έργο, ποιµαντικό και θεολογικό

4. Αρχιεπίσκοπος
Αναπτύσσει ευρύτατο ποιµαντικό, κοινωνικό και
φιλανθρωπικό έργο.
Κύριο µέληµα του είναι η ηθική καλλιέργεια του
ποιµνίου
Ιδρύει σειρά ευαγών ιδρυµάτων µε σκοπό την
ανακούφιση των φτωχών, ορφανών, ξένων και
αρρώστωναρρώστων
Οργανώνει ηµερήσιο συσσίτιο για 7000 απόρους
της Πόλης.
Καταργεί κάθε πολυτέλεια στην εκκλησία,
περιορίζει στο ελάχιστο τα έξοδα διατροφής του
κλήρου, εκποιεί διάφορα πολύτιµα σκεύη και
τιµαλφή που δεν ήταν απαραίτητα και δίνει τα
χρήµατα σε έργα αγάπης

5. ∆ιαθέτει άφθαστο χάρισµα του λόγου µε
παρρησία
Εµβαθύνει στα µεγάλα ερωτήµατα της
ανθρώπινης ύπαρξης και στα καθηµερινά
προβλήµατα της κοινωνίας.
Στηλιτεύει την ανηθικότητα και τη διαφθορά,
Κώδικας 8, Λόγοι, 10ος αι.
Στηλιτεύει την ανηθικότητα και τη διαφθορά,
καταγγέλλει την κοινωνική αδικία
Στιγµατίζει τη σπατάλη, την επίδειξη των
πλουσίων και των αρχόντων
Καταδικάζει τις αυθαιρεσίες του πολιτικού
συστήµατος και του διεφθαρµένου κλήρου
Στέκεται δίπλα στους αδυνάτους, τους
ταπεινούς, τους αδικηµένους, τους απλούς
καθηµερινούς ανώνυµους συνανθρώπους του

6. Άνθρωπος και άλογα θηρία
Ἀγαπητοί,
µὴ γινώµεθα θηριωδέστεροι
τῶν ἀλόγων.
Ἐκείνοις πάντα (εἰσί/ἐστί) κοινὰ
καὶ οὐδὲν ἔχει πλέον τοῦ ἄλλου ·καὶ οὐδὲν ἔχει πλέον τοῦ ἄλλου ·
σὺ δὲ γίνῃ χαλεπώτερος θηρίου,
ὤν ἄνθρωπος,
κατακλείων τροφὰς µυρίων πενήτων
µιᾷ οἰκίᾳ.

8. Από κοινού…
Καίτοι γε οὐχ ἡ φύσις µόνη κοινή ἡµῖν,
ἀλλὰ καὶ ἕτερα πλείονα (ἐστί /εἰσί κοινά)·
οὐρανὸς καὶ ἥλιος καὶ σελήνη
καὶ ἀστέρες
κοινὸς( /κοινή/κοινοί ) (ἐστί /εἰσί)κοινὸς( /κοινή/κοινοί ) (ἐστί /εἰσί)
καὶ ἀὴρ καὶ θάλασσα καὶ γῆ
καὶ ζωὴ καὶ τελευτὴ καὶ γῆρας
καὶ νόσος καὶ ὑγεία
καὶ χρεία τροφῆς καὶ ἐνδυµάτων

10. Απορία Χρυσοστόµου
Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον
τοὺς κοινωνοῦντας ἀλλήλοις
ἐν τοσούτοις
εἶναι
οὕτως πλεονέκταςοὕτως πλεονέκτας
ἐν τοῖς χρήµασιν,
καὶ µὴ διατηρεῖν
τὴν αὐτὴν ἰσονοµίαν;

11. Απάντηση η ελεηµοσύνη
τῆς µὲν ἀπολαύσεως ἀπάγει,
Ὁ γὰρ θάνατος
πρὸς δὲ τὰς εὐθύνας ἄγει.
Ἵν' οὖν τοῦτο µὴ γένηται,Ἵν' οὖν τοῦτο µὴ γένηται,
πολλῇ χρησώµεθα
τῇ ἐλεηµοσύνῃ.
Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ βασίλισσα τῶν ἀρετῶν,
ἣ καὶ ἐξαιρήσεται ἡµᾶς τῆς τιµωρίας.

12. Ελεηµοσύνη- συγχώρεση
δὴ ποιήσωµεν τὰ περιττὰ χρήσιµα,
προέµενοι τὸν πολὺν πλοῦτον,
καὶ ἐν τῇ ἡµέρᾳ τῆς κρίσεωςκαὶ ἐν τῇ ἡµέρᾳ τῆς κρίσεως
ὁ Θεὸς µεταδώσει συγγνώµης ἡµῖν ,
κἂν µυρία ὦµεν πεπληµµεληκότες.
.

13. Ηµέρα της Κρίσεως

14. ∆ιερεύνηση εννοιολογική(1)
Άνθρωπος
Αποκτά εφόδια,
έχει Λόγο (= ομιλία και νου,
συνείδηση)
Οικονομική διακύμανση:
άλλοι πεινούν,
άλλοι συγκεντρώνουν πολλά
Άλογα Θηρία
Διαθέτουν τα εφόδια με τα
οποία τα προίκισε η φύση
για την επιβίωσή τους
Κανένα δεν έχει προσωπική
περιουσία
Κανένα δεν υπερτερείάλλοι συγκεντρώνουν πολλά
χωρίς να τα μοιράζονται
κοινωνική αδικία,
ανηθικότητα,
άνθρωπος, αν και έλλογο ον
πιο θηρίο από τα θηρία
Κανένα δεν υπερτερεί
οικονομικά
Εξίσωση- υπόδειγμα

15. Τα κοινά των ανθρώπων
Ο περιβάλλων φυσικός κόσµος
Τα ουράνια σώµατα
Η ροή της ζωής: γέννηση, ανάπτυξη,
αναλλοίωτα
∆ιερεύνηση εννοιολογική(2)
Η ροή της ζωής: γέννηση, ανάπτυξη,
φθορά, θάνατος
Περιστατικά της ζωής : υγεία- αρρώστιες
Βιοτικές ανάγκες βασικές: τροφή, ενδυµασία
Πνευµατικά αγαθά

16. ∆ιερεύνηση εννοιολογική(3)
∆ιαπίστωση: παρά την κοινότητα αγαθών και
αναγκών παρατηρείται πλεονεξία και
ανισοκατανοµή
Το παράλογο της ανθρώπινης συµπεριφοράς
δίνεται µε ρητορικό ερώτηµαδίνεται µε ρητορικό ερώτηµα
Το τελεσίδικο γεγονός του θανάτου φέρνει και
άλλα στοιχεία για τις αξίες της ζωής καθώς
σηµατοδοτεί : έξοδο από τη ζωή – απόλαυση
και δοκιµασία-έλεγχο για απόδοση ευθυνών-
πιθανή τιµωρία

17. ∆ιερεύνηση εννοιολογική(4)
Πρόταση- λύση από Χρυσόστοµο: ελεηµοσύνη= πρώτη στην
ιεραρχία αρετών γιατί
Αλαφρώνει από την άχρηστη πολυτέλεια και τα περιττά
υλικά αγαθά που βουλιάζουν την ψυχή
Γεννά ή συνδέεται και µε άλλες αρετές (αγάπη)
Η ψυχή ελαφρότερη ανεβαίνει ως τον ουρανό, ως το ΘεόΗ ψυχή ελαφρότερη ανεβαίνει ως τον ουρανό, ως το Θεό
Αποτελεί η ελεηµοσύνη το συγχωροχάρτι του αµαρτωλού,
το εισιτήριό του για την µεταθανάτια ζωή
Είναι ανταποδοτική σε πνευµατικό επίπεδο: δεν αναµένει
ανταπόδοση ο ευεργετών από τον ευεργετούµενο αλλά
σώζει από τον αιώνιο πνευµατικό θάνατο µέσω του
Χριστού-Κριτή

18. Περί ελεηµοσύνης (1)
Μακάριοι οι ελεήµονες, ότι αυτοί ελεηθήσονται.
Ο Ιησούς Χριστός ο οποίος µακαρίζει τους
ελεήµονες, είναι ο Ίδιος οικτίρµων και ελεήµων,
µακρόθυµος και πολυέλεος, κατά τον λόγο τουµακρόθυµος και πολυέλεος, κατά τον λόγο του
προφήτου ∆αβίδ. Αφού όµως ο Θεός είναι
ελεήµων και µας προτρέπει να γίνουµε κι εµείς
ελεήµονες, εποµένως µας προτρέπει να Του
οµοιάσουµε. Ο άνθρωπος, λοιπόν, που είναι
ελεήµων, είναι µιµητής του Κυρίου

19. Περί ελεηµοσύνης (2)
Ο πτωχός αδελφός πρόσωπο άξιο ευλάβειας και
σεβασµού.
Ο ελεών πτωχόν δανείζει Θεόν. «Εάν ο Θεός
δανείζεται από εµάς, εποµένως είναι χρεώστης µας.
Στην µέλλουσα ζωή, θέλεις να έχεις τον Θεό κριτή ή
χρεώστη;»
Στην µέλλουσα Κρίση «ενώ εσύ σωπαίνεις ηΣτην µέλλουσα Κρίση «ενώ εσύ σωπαίνεις η
ελεηµοσύνη θα σε υπερασπίζεται. Ή, καλύτερα, ενώ
εσύ σωπαίνεις, αµέτρητα στόµατα ευχαριστούν για
σένα. Λοιπόν τρέξε και αγόρασε την σωτηρία δια της
ελεηµοσύνης».
Η Ελεηµοσύνη είναι η µητέρα της αγάπης, της
αγάπης που χαρακτηρίζει το Χριστιανισµό,. Αυτή είναι
η σκάλα που µας συνδέει µε τον ουρανό, ο
σύνδεσµος των µελών του σώµατος του Χριστού

20. Περί ελεηµοσύνης (3)
Ας µην σκεφθεί κανείς ότι δεν έχει τα απαραίτητα
υλικά αγαθά για να κάνει ελεηµοσύνη.
∆ιότι ελεηµοσύνη είναι και ένα ποτήρι κρύο νερό
που θα προσφέρουµε στο όνοµα του Χριστού.
Ελεηµοσύνη είναι και µία ευχή που θα κάνουµεΕλεηµοσύνη είναι και µία ευχή που θα κάνουµε
στον Χριστό για κάποιον αδελφό µας. Ελεηµοσύνη
είναι και η λύπη που θα δοκιµάσουµε για µία
δοκιµασία ή αρρώστια του αδελφού µας.
Ελεηµοσύνη είναι να έχεις καρδιά. ∆ιότι κατά τον
λόγο ενός µεγάλου Αγίου, του αββά Παµβώ, εάν
έχεις καρδιά µπορείς να σωθείς.

21. Πώς πρέπει να γίνεται η ελεηµοσύνη;
Μην εξετάζεις τη ζωή αυτού που ελεείς, ούτε να ζητείς ευθύνες για τη συµπεριφορά του.
Γιατί γι αυτό λέγεται ελεηµοσύνη, για να δίνουµε και στους ανάξιους και όχι µόνο αυτούς
που κατόρθωσαν την αρετή αλλά και εκείνους που αµάρτησαν.
Να µη λέµε ότι ο τάδε είναι κακός και δεν αξίζει να ευεργετηθεί, να προσέχεις την ανάγκη
του µόνο. Γιατί κι αν ακόµα είναι τιποτένιος και παραπεταµένος κι αν είναι άξιος
περιφρόνησης, ο Χριστός σου λογαριάζει την ανταµοιβή, σα να ευεργετήθηκε αυτός στο
πρόσωπο του φτωχού.
Άκουσε τι λέει ο Κύριος µε είδατε µέ εἴδατε πεινασµένο καί µέ θρέψατε, γυµνό καί µέ
ντύσατε, ἄρρωστο καί φυλακισµένο καί µέ ἐπισκεφθήκατε, διότι ὅ,τι κάνατε στόν κάθε
φτωχό, πεινασµένο, ὀρφανό, ἄρρωστο, εἶναι σάν νά τό κάνατε σέ µένα.φτωχό, πεινασµένο, ὀρφανό, ἄρρωστο, εἶναι σάν νά τό κάνατε σέ µένα.
Η ελεηµοσύνη δεν κρίνεται µε βάση την ποσότητα αυτών που δίνονται αλλά µε βάση τη
γενναιοδωρία της διάθεσης. Παντού µας χρειάζεται η καλή διάθεση, παντού η αγάπη προς
το Θεό.
Είναι φυσικό την ελεηµοσύνη να την κάνει όχι εκείνος που έχει µεγάλη περιουσία, αλλά
εκείνος που έχει θερµή διάθεση, γιατί και η γνωστή χήρα του Ευαγγελίου έριξε τότε δυο
οβολούς στο χρηµατοκιβώτιο του ναού και όµως ξεπέρασε εκείνους που υπερηφανεύονταν
για τη γενναιοδωρία τους.
Ποτέ να µη δυσανασχετούµε µε αυτούς που µας πλησιάζουν αλλά αν µεν µπορούµε να
ανακουφίσουµε τη φτώχεια τους, αυτό ας το κάνουµε µε πολλή χαρά και ευφροσύνη, όχι
σα να προσφέρουµε κάτι αλλά σα να κερδίζουµε εµείς οι ίδιοι πάρα πολλά.

22. Παράλληλο κείµενο
Ὁ Χριστὸς πλούσιος ὤν ἐπτώχευσε, ἵνα καὶ ἡµεῖς τοὺς πτωχοὺς ὡς
ἀδελφοὺς τοῦ ἡµετέρου ∆ηµιουργού καὶ κριτοῦ ἐλεήσωµεν. Καὶ τί τῆς
φιλοπτωχίας τὸ κέρδος; Ἐν ἡµέρᾷ πονηρᾷ ῥύσεται αὐτὸν ὁ Κύριος.
∆ηλοῖ δὲ τὴν τῆς κρίσεως ὀδύνας τοῖς ἁµαρτωλοῖς καὶ πόνους
ἐπιφέρουσαν. Ῥύσεται φῶς τοὺς φιλοπτώχους ὁ Κύριος. Χρεωστεῖ γὰρ
αὐτοῖς φιλανθρωπίαν, ὡς αὐτὸς τὴν ἐλεηµοσύνην παρ’ αὐτοῖς
δανεισάµενος· καὶ διὰ µὲν τοῦ Σολοµώντος εἰπὼν· Ὁ ἐλεῶν πτωχὸν
δανείζει Θεόν.
(Ἀθανάσιος ὁ Μέγας, 27.196.29-38)(Ἀθανάσιος ὁ Μέγας, 27.196.29-38)
Μετάφραση
Ο Χριστός, ενώ ήταν πλούσιος πτώχευσε, για να ελεήσουµε και εµείς
τους φτωχούς σαν αδερφούς του ∆ηµιουργού µας και κριτή. Και ποιο είναι
το κέρδος της αγάπης προς τους φτωχούς; Σε µια δύσκολη ηµέρα ο
Κύριος θα τον σώσει. Και φανερώνει την ηµέρα της Κρίσης που φέρνει
πόνους και βάσανα για τους αµαρτωλούς. Θα σώσει ο Κύριος ως φως
αυτούς που αγαπούν τους φτωχούς. Γιατί χρωστάει φιλανθρωπία σ'
αυτούς, επειδή ο ίδιος δανείστηκε την ελεηµοσύνη από αυτούς και µέσω
του Σολοµώντα είπε: Εκείνος που ελεεί το φτωχό δανείζει το Θεό.

23. Εργασίες
Βρείτε σε έντυπο ή ηλεκτρονικό λεξικό τη σηµασία
των λέξεων : ελεηµοσύνη, άλογος, άτοπον, πένης-
πενία, ισονοµία, ευθύνη, αρετή, συγγνώµη, ηµέρα
της κρίσεως
Να συσχετίσετε το κείµενο µε τη βιογραφία και το
έργο του Χρυσοστόµου
Να καταγράψετε παραδείγµατα ελεηµοσύνης στη
σύγχρονη κοινωνική καθηµερινότητα και τους
λόγους που οδηγούν σε τέτοιες πρακτικές

24. ∆ικτυογραφία
Ηλεκτρονική µορφή του σχολικού βιβλίου
http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%99%CF%89%CE
%AC%CE%BD%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%BF_
%CE%A7%CF%81%CF%85%CF%83%CF%8C%CF%8
3%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%BF%CF%82
http://www.aganargyroi.gr/index.php/2011-07-02-
05-10-51/451-2011-10-12-16-37-25.html05-10-51/451-2011-10-12-16-37-25.html
http://www.pigizois.net/tefxi_filadia/101_150/118
.htm
Google εικόνες
Ελένη Αδαµοπούλου
Σχ. Έτος 2014-2015