θεωρία συντακτικού για τον πλάγιο λόγο πηγή : http://www.study4exams.gr/

1. ΠΛΑΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢ – Γϋ ΛΤΚΕΙΟΤ
Ευθφσ ονομάηεται ο λόγοσ με τον οποίο αποδίδονται άμεςα οι ςκζψεισ ι οι
επικυμίεσ ενόσ προςϊπου, όπωσ ακριβϊσ αυτζσ διατυπϊκθκαν, χωρίσ δθλαδι τθν
παραμικρι παρεμβολι. π.χ. Ὁ δὲ νόμοσ τί κελεφει, ὃσ ἐν τῆ ςτιλῃ ἔμπροςκζν ἐςτι
τοῦ βουλευτθρίου; Xαλεπὸν δ’ ἐρῶςοι καὶ ἄλλο πάκθμα, ὦ΢ιμωνίδθ, τῶ τυράννων.
ν
Ἔ
κιηε ςεαυτὸν εἶ ναι μὴ ςκυκρωπὸν ἀλλὰ ςφννουν.
Πλάγιοσ ονομάηεται ο λόγοσ με τον οποίο τα λόγια ενόσ ομιλθτι μεταφζρονται
ζμμεςα ςε άλλον ι ςε άλλουσ όχι αυτοφςια, όπωσ ειπϊκθκαν αρχικά, αλλά με
αλλαγζσ ςτθ μορφι τουσ επειδι εξαρτϊνται από κάποιο ριμα λεκτικό, δοξαςτικό,
αιςκθτικό, βουλθτικό, κ.ά. π.χ. Κῦροσ ἐδιλωςεν ὅτι ἕτοιμοι εἰ ςὶ μάχεςκαι, εἴ τισ
ἐξζρχοιτο. Ἀκοφςασ ταῦτα ὁ Κλζανδροσ εἶ πεν ὅτι Δζξιππον μὲν οὐκ ἐπαινοίθ, εἰ
ταῦτα πεποιθκὼ εἴ θ. Εἶ πε δὲ ὅτι, ἐπειδὰν ἟ ςτρατεία λιξῃ, εὐκὺσ ἀποπζμψει
σ
αὐτόν
Περιπτϊςεισ πλάγιου λόγου
Γενικά πλάγιοσ λόγοσ μπορεί να είναι:
1. Ειδικό απαρζμφατο: π.χ. Πάντασ ὑμᾶσ οἴ ομαι γιγνϊςκειν.
2. Ειδικι πρόταςθ με εξάρτθςθ από ριματα δοξαςτικά, λεκτικά, γνωςτικά,
αιςκθτικά: π.χ. Ἀλλὰ γὰρ ὅτι μὲν ἐν ΢πάρτῃ μάλιςτα πείκονται ταῖ σ ἀρχαῖ σ τε καὶ
τοῖ σ νόμοισ, ἴ ςμεν ἅπαντεσ.
3. Σελικό απαρζμφατο με εξάρτθςθ από ριματα βουλθτικά, κελευςτικά,
προτρεπτικά, ςυμβουλευτικά, αιτθτικά, απαγορευτικά. π.χ. Μζνων ἐβοφλετο
πλουτεῖ ν.
4. Κατθγορθματικι μετοχι με εξάρτθςθ από ριματα γνωςτικά, αιςκθτικά, δεικτικά,
δθλωτικά, αγγελτικά: π.χ. Ἴςκι ἀνόθτοσ ὤ
ν.
5. Πλάγια ερωτθματικι πρόταςθ: π.χ. ἖πιμθκεὺσ ἞πόρει ὅ,τι χριςαιτο
Παρατθριςεισ
1. Ενίοτε, μετά από άνω τελεία, ςυνεχίηεται ο εκφερόμενοσ με ὅτι / ὡ + ευκτικι /
σ
απαρζμφατο πλάγιοσ λόγοσ χωρίσ, φαινομενικά, ριμα εξάρτθςθσ και εκφζρεται
με απαρζμφατο ι ευκτικι. ΢υνδζεται δε με τον προθγοφμενο πλάγιο λόγο με
τουσ ςυνδζςμουσ γάρ, οὖν, δζ. Παρατθρείται μάλιςτα κάποτε και εναλλαγι
πλαγίου λόγου επικυμίασ και πλαγίου λόγου κρίςεωσ.
π.χ. Λυκομιδθσ ἔλεγεν ὡ μόνοισ τοῖ σ Ἀρκάςι Πελοπόννθςοσ πατρὶ σ εἴ θ· μόνοι
σ
γὰρ αὐτόχκονεσ ἐν αὐτῆ οἰ κοῖ εν (μτφρ. Ο Λυκομιδθσ ζλεγε πωσ θ
Πελοπόννθςοσ μόνο για τουσ Αρκάδεσ είναι πατρίδα· γιατί μόνο αυτοί
κατοικοφςαν εκεί ωσ αυτόχκονεσ).
π.χ. Ὁ δὲ αὐτοὺσ εἰ σ Λακεδαίμονα ἐκζλευεν ἰ ζναι· οὐ γὰρ εἶ ναι κφριοσ αὐτὸσ
(μτφρ. Αυτόσ τουσ προζτρεψε να πάνε ςτθ Λακεδαίμονα· γιατί δεν είχε
αρμοδιότθτα).
2. Δυο κφριεσ προτάςεισ, ςυνδεόμενεσ παρατακτικά, κατά τθν τροπι τουσ ςε
πλάγιο λόγο, γίνονται θ μία ειδικι πρόταςθ και θ άλλθ ειδικό απαρζμφατο. π.χ.
Ἡ ν μὲν δοκεῖ ἀδικεῖ ν τοὺσ Ἀκθναίουσ, βουλόμεκα δὲ καὶ τοὺσ πάντασ
μῖ
ξυμμάχουσ παρακαλζςαι. (ευκφσ λόγοσ) π.χ. Εἶ πον ὅτι ςφίςι μὲν δοκοῖ εν
ἀδικεῖ ν οἱ Ἀκθναῖ οι, βοφλεςκαι δὲ καὶ τοὺσ πάντασ ξυμμάχουσ παρακαλζςαι.
(πλάγιοσ λόγοσ)
1

2. ΠΛΑΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢ – Γϋ ΛΤΚΕΙΟΤ
3. Ο ειςαγόμενοσ με τον ςφνδεςμο ὅτι πλάγιοσ λόγοσ κρίςεωσ μπορεί να
ςυνεχιςτεί με απαρζμφατο αντί για οριςτικι ι ευκτικι ι να μεταβλθκεί ςε ευκφ
λόγο μετά το ὅτι, που ςτθν προκειμζνθ περίπτωςθ πλεονάηει.
π.χ. Εἶ πεν ὅτι οὐδὲν ἄν, ὅ,τι τῆ πόλει δοκοίθ, ἀντειπεῖ ν. (μτφρ. Είπε ότι δεν κα
μποροφςε να φζρει αντίρρθςθ ςε ό,τι αποφαςίςει θ πόλθ.) π.χ. Πρόξενοσ εἶ πεν
ὅτι αὐτόσ εἰ μι, ὃν ηθτεῖ σ. (μτφρ. Ο Πρόξενοσ είπε ότι αυτόσ είμαι που γυρεφεισ.)
4. Μερικζσ φορζσ ςτθν ίδια περίοδο γίνεται μετάβαςθ από τον πλάγιο ςτον ευκφ
λόγο ι και αντίκετα.
π.χ. Ἀλκιβιάδθσ οὐκ ἐν καλῷ ἔφθ τοὺσ Ἀκθναίουσ ὁρμεῖ ν, ἀλλὰ μεκορμίςαι
παρῄνει εἰ σ ΢θςτόν, οὗ ὄντεσ ναυμαχιςετε, ἔφθ. (μτφρ. Ο Αλκιβιάδθσ είπε ότι οι
Ακθναίοι δεν είχαν προςορμίςει ςε καλό ςθμείο, γι’ αυτό τουσ ςυμβοφλευε να
προςορμίςουν ςτθ ΢θςτό, εκεί αν βρίςκεςτε κα ναυμαχιςτε, είπε.)
π.χ. Λζγοντοσ ἐμοῦ ταῦτα ἀποκρίνεται Πολυκλ῅σ ὅτι ὁ ςυντριιραχοσ αὐτῷ οὐχ
ἥκει ἐπὶ ναῦν· οὔκουν παραλήψομαι μόνοσ τὴν τριήρη. (μτφρ. Σθν ϊρα που
ζλεγα αυτά μοφ απαντά ο Πολυκλισ ότι ο ςυντριιραρχόσ του δεν κα ζρκει ςτο
καράβι· δεν κα παραλάβω λοιπόν μόνοσ μου τθν τριιρθ.)
Μετατροπή του πλάγιου λόγου ςε ευθφ
Κατά τθ μετατροπι του πλάγιου λόγου ςε ευκφ θ εξαρτθμζνθ πρόταςθ ι ο
εξαρτθμζνοσ όροσ μετατρζπονται ςε κφρια πρόταςθ. Η μετατροπι του πλάγιου
λόγου ςε ευκφ πραγματοποιείται ςφμφωνα με τον παρακάτω πίνακα
πλάγιοσ λόγοσ
Ειδικι Πρόταςθ
Λζγει ὡ ὑβριςτισ εἰ μι.
σ
Ειδικό Απαρζμφατο.
Ἀςτυάγθσ ἤκουε τὸν παῖ δα καλὸν
κἀγακὸν εἶ ναι.
Κατθγορθματικι μετοχι
Ἔ
δειξαν ἑτοῖ μοι ὄντεσ.
Σελικό απαρζμφατο
Ὁςοφιςτὴσ ἞νάγκαςεν ἟μᾶσ ὁμολογεῖ ν.
Πλάγια ερωτθματικι πρόταςθ. π.χ.
Ἠ
ρϊτθςε ὅςτισ ἀφίκοιτο.
ευκφσ λόγοσ
Κφρια πρόταςθ κρίςεωσ
὘βριςτὴσ εἶ .
Κφρια πρόταςθ κρίςεωσ
Ὁπαῖ σ καλὸσ κἀγακόσ ἐςτι.
Κφρια πρόταςθ κρίςεωσ
἗τοῖ μοι ἐςμζν.
Κφρια πρόταςθ επικυμίασ
Ὁ
μολογεῖ τε.
Ευκεία ερωτθματικι πρόταςθ
Σίσ ἀφίκετο;
Παρατθριςεισ: Κατά τθν μετατροπι του πλάγιου λόγου ςε ευκφ:
1. Παραλείπονται
α. Σο ριμα εξάρτθςθσ (κακϊσ και το υποκείμενό του, αν δίδεται).
β. Οι ειδικοί ςφνδεςμοι «ὅτι», «ὡ (όταν πρόκειται για ειδικι πρόταςθ).
σ»
γ. Σο ερωτθματικό «εἰ » (όταν ειςάγει πλάγια ερωτθματικι πρόταςθ).
2. Mετατρζπονται
• το πρόςωπο του ριματοσ: π.χ. Λζγει ὡ ὑβριςτισ εἰ μι. → ὘βριςτὴσ εἶ .
σ
• οι προςωπικζσ, επαναλθπτικζσ, αυτοπακείσ και κτθτικζσ αντωνυμίεσ
2

3. ΠΛΑΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢ – Γϋ ΛΤΚΕΙΟΤ
π.χ. Φθςὶ γὰρ ὁ κατήγοροσ οὐ δικαί ωσ με λαμβάνειν τὸ παρὰ τ῅σ πόλεωσ ἀργύριον
→ Οὐ δικαίωσοὗτοσ λαμβάνει τὸ παρὰ τ῅σ πόλεωσ ἀργφριον.
Εἶ πε δὲ ὅτι εὐκὺσ ἀποπζμψει αὐτόν. → Εὐκὺσ ἀποπζμψω ςε.
΢εύκθσ δέ φθςιν͵ ἂν πρὸσ ἐκεῖ νον ἴ θτε͵ εὖ ποιήςειν ὑμᾶσ. → Ἂν πρὸσ ἐμὲ ἴ θτε͵ εὖ
ποιήςω ὑμᾶσ.
• οι αναφορικζσ αντωνυμίεσ και επιρριματα ςε ερωτθματικζσ αντωνυμίεσ και
επιρριματα:
π.χ. Οὐκ ἔχω ὅ, τι ςοι ἀποκρί νωμαι. → Σί ςοι ἀποκρίνωμαι;
Ἀποροῦςι δ᾽ ὅπωσ ποιήςουςιν. → Πῶ ποιιςομεν;
σ
5. Η ζγκλιςθ του ριματοσ ι ο ρθματικόσ τφποσ:
Διατθρείται και
ςτον ευκφ λόγο
Η οριςτικι
Η δυνθτικι ευκτικι
Η δυνθτικι οριςτικι
Η απορθματικι υποτακτικι
Παραδείγματα
Λζγει ὡ ὑβριςτισ εἰ μι. → ὘βριςτὴσ εἶ .
σ
Ἔ
λεγεν ὅτι κρεῖ ττον ἂν ἦν αὐτῷἀποκανεῖ ν. →
Κρεῖ ττον ἂν ἦν μοι ἀποκανεῖ ν.
἖βουλεύοντο πῶ ἂν τὴν μάχθν ποιήςαιντο. →
σ
Πῶ ἂν τὴν μάχθν ποιήςαιμεν;
σ
Ἠ
πόρει ὅ, τι εἴ πῃ. → Σί εἴ πω;
Μετατρζπεται ςτον ευκφ λόγο
ςε οριςτικι
(πρόταςθ κρίςεωσ)
θ ευκτικι του
πλαγίου λόγου
Σο ειδικό
απαρζμφατο
ι υποτακτικι
(πρόταςθ
επικυμίασ)
ςε οριςτικι
ςε προςτακτικι
ι υποτακτικι
το τελικό
απαρζμφατο
θ κατθγορθματικι
μετοχι
Σο δυνθτικό
απαρζμφατο
(απαρζμφατο + ἂν)
και θ δυνθτικι
ςε οριςτικι
ςε δυνθτικι
οριςτικι
παραδείγματα
Πλάγιοσ λόγοσ: Ἔ
λεγον ὅτι βαςιλεὺσ ςφίςι
φίλοσ ἔςοιτο. → Ευκφσ λόγοσ: Βαςιλεὺσ
ὑμῖ ν φίλοσ ἔςται.
Πλάγιοσ λόγοσ: Ἠ
ρϊτων τί νοσ ἕνεκα
πολεμήςοιεν. → Ευκφσ λόγοσ: Σί νοσ
ἕνεκαπολεμήςωμεν;
Πλάγιοσ λόγοσ: Αἰ γιν῅ται ἔλεγον οὐκ
εἶ ναι αὐτόνομοι κατὰ τὰσ ςπονδάσ. →
Ευκφσ λόγοσ: Οὐκ ἐςμὲναὐτόνομοι κατὰ
τὰσ ςπονδάσ.
Πλάγιοσ λόγοσ: Οὗτοι ἐκζλευςαν
παραδοῦναι πόλιν καὶ οἰ κί ασ τοῖ σ
Λακεδαιμονί οισ. → Ευκφσ λόγοσ: Πόλιν
καὶ οἰ κί ασ παράδοτε τοῖ σ
Λακεδαιμονί οισ. → Ευκφσ λόγοσ: Πόλιν
καὶ οἰ κί ασ παραδῶ τοῖ σ
τε
Λακεδαιμονί οισ.
Πλάγιοσ λόγοσ: Ἡ σ ἀδφνατοι ὁρῶ
μεῖ
μεν
ὄντεσ. → Ευκφσ λόγοσ: Ἡ σ ἀδφνατοι
μεῖ
ἐςμζν.
Πλάγιοσ λόγοσ: ἖γίγνωςκε Φίλιππον
ἀδικοῦντα ἂν τὴν πόλιν. → Ευκφσ λόγοσ:
Φίλιπποσ἞δίκει ἂν τὴν πόλιν.
3

4. ΠΛΑΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢ – Γϋ ΛΤΚΕΙΟΤ
κατθγορθματικι
ι δυνθτικι ευκτικι
μετοχι(μετοχι + ἂν)
Πλάγιοσ λόγοσ: ἖πὶ τὴν ἗λλάδα Ἕ
λλθν’
οὐδζν’ ἂν ἐλκεῖ ν ἟γοῦμαι. → Ευκφσ
λόγοσ: ἖πὶ τὴν ἗λλάδα Ἕ
λλθν οὐδεὶ σ ἂν
ἔλκοι.
Οι δευτερεφουςεσ προτάςεισ (εκτόσ από τισ ειδικζσ και τισ πλάγιεσ ερωτθματικζσ)
του πλαγίου λόγου παραμζνουν δευτερεφουςεσ προτάςεισ ςτον ευκφ λόγο.
Διατθροφνται και ςτον ευκφ λόγο
Οι δευτερεφουςεσ προτάςεισ του
πλαγίου λόγου (εκτόσ από τισ ειδικζσ και
τισ πλάγιεσ ερωτθματικζσ).
Μετατρζπεται ςτον ευκφ λόγο
Παραδείγματα
Θθραμένθσ ἀντέκοπτε, λέγων ὅτι οὐκ
εἰ κὸσ εἴ θ κανατοῦν, εἴ τισ ἐτιμᾶτο ὑπὸ
τοῦ δήμου. → Οὐκ εἰ κόσ ἐςτι κανατοῦν,
εἴ τισ τιμᾶται ὑπὸ τοῦ δήμου.
Παραδείγματα
Σο υποκετικό «εἰ » μετατρζπεται ςε
Κῦροσ ἐδιλωςεν ὅτι ἕτοιμοι εἰ ςὶ
«ἐάν», όταν ο υποκετικόσ λόγοσ είναι: α) μάχεςκαι, εἴ τισ ἐξζρχοιτο. → Ἕ
τοιμοί
προςδοκϊμενο
ἐςμεν μάχεςκαι, ἐάν τισ ἐξζρχθται.
και β) αόριςτθ επανάλθψθ ςτο παρόνμζλλον.
Σο πρόςωπο του υποκειμζνου
Κατά τθ μετατροπι του πλαγίου λόγου ςε ευκφ, για να βροφμε το υποκείμενο τθσ
πρόταςθσ του ευκζοσ λόγου, παρατθροφμε το υποκείμενο του ριματοσ εξάρτθςθσ
και το υποκείμενο του ριματοσ ι του ρθματικοφ τφπου του πλαγίου λόγου. Σα
υποκείμενα αυτά μπορεί να είναι:
• ίδια, οπότε κζτουμε το υποκείμενο ςε αϋ πρόςωπο ενικοφ ι πλθκυντικοφ
αρικμοφ. π.χ. Οὗτοι ἔφαςαν οὐκ ἐπιτρζψειν ταῦτα γενζςκαι. → Οὐκ ἐπιτρζψομεν
ταῡτα γενζςκαι. π.χ. Κῦροσ ἔλεγεν ὅτι οὔπω δὴ πολλοῦ χρόνου τοφτου ἟δίονι οἴ νῳ
ἐπιτφχοι. → Οὔπω δὴ πολλοῦ χρόνου τοφτου ἟δίονι οἴ νῳἐπζτυχον.
• διαφορετικά, αλλά ςυνδιαλεγόμενα, οπότε κζτουμε το υποκείμενο ςε βϋ
πρόςωπο ενικοφ ι πλθκυντικοφ αρικμοφ. π.χ. Παρακελεφοντο Κφρῳ μὴ μάχεςκαι,
ἀλλ’ ὄπιςκεν ἑαυτῶ τάττεςκαι.
ν
→ Κῦρε, μὴ μάχου, ἀλλ’ ὄπιςκεν ἟μῶ τάττου. π.χ. Κιρυκα ἐξζπεμψαν πρὸσ τοὺσ
ν
Θθβαίουσ λζγοντεσ ὅτι οὔτε ὅςια τὰ πεποιθμζνα δράςειαν ἐν ςπονδαῖ σ ςφῶ
ν
πειράςαντεσ καταλαβεῖ ν τὴν πόλιν. → Οὔτε ὅςια τὰ πεποιθμζνα ἐδράςατε ἐν
ςπονδαῖ σ ἟μῶ πειράςαντεσ καταλαβεῖ ν τὴν πόλιν.
ν
• διαφορετικά, αλλά ο αφθγθτισ είναι το υποκείμενο του ριματοσ εἐξάρτθςθσ,
οπότε κζτουμε το υποκείμενο ςε γϋ πρόςωπο ενικοφ ι πλθκυντικοφ αρικμοφ. π.χ.
Ὄ δὲ αὐτῷ ἐν Ἀμφιπόλει ἀγγζλλει Δερκυλίδασ ὅτι νικῷ τε αὖ Λακεδαιμόνιοι καὶ
ντι
εν
αὐτῶ μὲν τεκνάναι ὀκτϊ, τῶ δὲ πολεμίων παμπλθκεῖ σ, ἐδιλου δὲ ὅτι καὶ τῶ
ν
ν
ν
ςυμμάχων οὐκ ὀλίγοι πεπτωκότεσ εἶ εν. → Νικῶ τε αὖ Λακεδαιμόνιοι καὶ αὐτῶ
ςιν
ν
μὲν τεκνᾶςιν ὀκτϊ, τῶ δὲ πολεμίων παμπλθκεῖ σ καὶ τῶ ςυμμάχων οὐκ ὀλίγοι
ν
ν
πεπτϊκαςιν.
4

5. ΠΛΑΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢ – Γϋ ΛΤΚΕΙΟΤ
Α. Οι κφριεσ προτάςεισ ςτον πλάγιο λόγο
i. Οι κφριεσ προτάςεισ κρίςεωσ μετατρζπονται ςτον πλάγιο λόγο ςε ειδικι πρόταςθ,
ειδικό απαρζμφατο, κατθγορθματικι μετοχι, ανάλογα με το είδοσ του ριματοσ
εξάρτθςθσ.
ii. Οι κφριεσ προτάςεισ επικυμίασ ςτον πλάγιο λόγο μετατρζπονται ςε τελικό
απαρζμφατο.
iii. Οι ευκείεσ ερωτθματικζσ προτάςεισ ςτον πλάγιο λόγο μετατρζπονται ςε πλάγιεσ
ερωτθματικζσ προτάςεισ.
iv. Ο ρθματικόσ τφποσ ςτον πλάγιο λόγο διατθρεί τον χρόνο που είχε ςτον ευκφ
λόγο.
Ειδικότερα
i.
Η κφρια πρόταςθ κρίςεωσ ςτον πλάγιο λόγο.
Η κφρια πρόταςθ κρίςεωσ ςτον πλάγιο λόγο μετατρζπεται ςε:
1. Ειδικι πρόταςθ, όταν εξαρτάται από λεκτικά, γνωςτικά, αιςκθτικά, δεικτικά
ριματα και μνιμθσ, μάκθςθσ.
Οι εγκλίςεισ των προτάςεων κρίςεωσ ςτον πλάγιο λόγο
Διατθρείται θ οριςτικι και ςτον πλάγιο λόγο όταν το ριμα εξάρτθςθσ είναι αρκτικοφ
χρόνου (π.χ. α).
Σρζπεται ςε ευκτικι του πλαγίου λόγου θ οριςτικι όταν το ριμα εξάρτθςθσ είναι
ιςτορικοφ χρόνου(π.χ. β).
Οι δυνθτικζσ εγκλίςεισ (οριςτικι και ευκτικι) διατθροφνται ανεξάρτθτα από τον
χρόνο του ριματοσ εξάρτθςθσ(π.χ. γ, δ, ε, ςτ).
ΠΙΝΑΚΑ΢ ΜΕΣΑΣΡΟΠΗ΢ ΣΟΤ ΕΤΘΕΟ΢ ΛΟΓΟΤ ΢Ε ΔΕΤΣΕΡΕΤΟΤ΢Α ΕΙΔΙΚΗ ΠΡΟΣΑ΢Η.
ΕΤΘΤ΢ ΛΟΓΟ΢
ΡΗΜΑ
ΠΛΑ ΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢
(ΠΡΟΣΑ΢Η ΚΡΙ΢ΕΩ΢)
ΕΞΑΡΣΗ΢Η΢
(ΕΙΔΙΚΗ ΠΡΟΣΑ΢Η)
΢ωκράτθσ οὐ νομίηει
κεοφσ. (οριςτικι)
λζγει → εἶ πεν →
΢ωκράτθσ οὐ ἂν
ἐνόμιςε κεοφσ.
(δυνθτικι οριςτικι)
΢ωκράτθσ οὐκ ἂν
νενομικὼ εἴ θ κεοφσ.
σ
(δυνθτικι ευκτικι)
λζγει → εἶ πεν →
λζγει → εἶ πεν →
α. Οὗτοσ λζγει ὅτι ΢ωκράτθσ οὐ
νομίηεικεοφσ. β. Οὗτοσ εἶ πεν ὅτι
΢ωκράτθσ οὐ νομίηοικεοφσ.
γ. Οὗτοσ λζγει ὅτι ΢ωκράτθσ οὐκ ἂν
ἐνόμιςεν κεοφσ. δ. Οὗτοσ εἶ πεν ὅτι
΢ωκράτθσ οὐκ ἂν ἐνόμιςεν κεοφσ.
ε. Οὗτοσ λζγει ὅτι ΢ωκράτθσ οὐκ ἂν
νενομικὼ εἴ θ κεοφσ. ςτ. Οὗτοσ εἶ πεν
σ
ὅτι ΢ωκράτθσ οὐκ ἂν νενομικὼ εἴ θ
σ
κεοφσ.
2. Ειδικό απαρζμφατο, όταν εξαρτάται:
• από ριματα λεκτικά, δοξαςτικά, δθλωτικά, λεκτικά, γνωςτικά, αιςκθτικά, δεικτικά,
• από το ριμα φθμὶ
• και από τα ριματα ἐλπίηω, ὄμνυμι, προςδοκῶ ἐπαγγζλλομαι, ὑπιςχνοῦμαι.
,
Σο ριμα του ευκζοσ λόγου μετατρζπεται ςτον πλάγιο λόγο ςε απαρζμφατο ωσ εξισ:
Κάκε ζγκλιςθ μετατρζπεται ςε απαρζμφατο (π.χ. α-ςτ).
Η δυνθτικι ζγκλιςθ μετατρζπεται ςε δυνθτικό απαρζμφατο (π.χ. β, γ, ε, ςτ).
5

6. ΠΛΑΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢ – Γϋ ΛΤΚΕΙΟΤ
Ο χρόνοσ του ριματοσ εξάρτθςθσ δεν επθρεάηει το απαρζμφατο.
Ο χρόνοσ του ριματοσ του ευκζοσ λόγου κακορίηει τον χρόνο του απαρεμφάτου.
Δθλαδι:
Ζγκλιςθ ενεςτϊτα ι παρατατικοφ → απαρζμφατο ενεςτϊτα (π.χ. α, β).
Ζγκλιςθ μζλλοντα → απαρζμφατο μζλλοντα (π.χ. δ). Ζγκλιςθ αορίςτου →
απαρζμφατο αορίςτου (π.χ. ε).
Ζγκλιςθ παρακειμζνου ι υπερςυντελίκου → απαρζμφατο παρακειμζνου (π.χ. ςτ).
Kατά τθ μετατροπι του ευκζοσ λόγου ςε απαρζμφατο ελζγχουμε αν ζχουμε
ταυτοπροςωπία ι ετεροπροςωπία.
΢τθν περίπτωςθ τθσ ταυτοπροςωπίασ το ριμα εξάρτθςθσ και το απαρζμφατο
ζχουν το ίδιο υποκείμενο, ςε πτϊςθ ονομαςτικι (π.χ. δ, ςτ).
΢τθν περίπτωςθ τθσ ετεροπροςωπίασ το απαρζμφατο ζχει διαφορετικό
υποκείμενο από το ριμα εξάρτθςθσ, ςε πτϊςθ αιτιατικι (π.χ. α, β, γ, ε).
ΠΙΝΑΚΑ΢ ΜΕΣΑΣΡΟΠΗ΢ ΣΟΤ ΕΤΘΕΟ΢ ΛΟΓΟΤ ΢Ε ΕΙΔΙΚΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΣΟ.
ΕΤΘΤ΢ ΛΟΓΟ΢
ΡΗΜΑ
ΠΛΑΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢
(ΠΡΟΣΑ΢Η ΚΡΙ΢ΕΩ΢)
ΕΞΑΡΣΗ΢Η΢
(ΕΙΔΙΚΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΣΟ)
΢ωκράτθσ οὐ νομίηει
λζγουςιν / εἶ πον →
α. Οὗτοι λζγουςιν / εἶ πον
κεοφσ. (οριςτικι)
(Οὗτοι)
΢ωκράτθ οὐ νομίηειν κεοφσ.
΢ωκράτθσ οὐκ ἂν ἐνόμιηε
λζγουςιν / εἶ πον →
β. Οὗτοι λζγουςιν / εἶ πον
κεοφσ. (δυνθτικι
(Οὗτοι)
΢ωκράτθ οὐκ ἂν νομίηειν
οριςτικι)
κεοφσ.
΢ωκράτθσ οὐκ ἂν νομίηοι
λζγουςιν / εἶ πον →
γ. Οὗτοι λζγουςιν / εἶ πον
κεοφσ. (δυνθτικι ευκτικι) (Οὗτοι)
΢ωκράτθ οὐκ ἂν νομίηειν
κεοφσ.
Οἱ ςτρατιῶ ταῦτα
ται
φαςὶ / ἔφαςαν → (Οἱ
δ. Οἱ ςτρατιῶ φαςὶ /
ται
ποιιςουςι. (οριςτικι)
ςτρατιῶ
ται)
ἔφαςανταῦτα ποιιςειν.
Οἱ ςτρατιῶ ταῦτα ἂν
ται
ἐποίθςαν. (δυνθτικι
οριςτικι)
Οἱ ςτρατιῶ ταῦτα ἂν
ται
πεποιθκότεσ εἶ εν.
(δυνθτικι ευκτικι)
φθςὶ / ἔφθ → (Οὗτοσ)
ε. Οὗτοι φθςὶ / ἔφθ τοὺσ
ςτρατιϊτασ ταῦτα ἂν ποι῅ςαι.
φαςὶ / ἔφαςαν → (Οἱ
ςτρατιῶ
ται)
ςτ. Οἱ ςτρατιῶ φαςὶ /
ται
ἔφαςανταῦτα ἂν
πεποιθκζναι.
3. Κατθγορθματικι μετοχι, όταν εξαρτάται από γνωςτικά, αιςκθτικά, δείξθσ,
αγγελίασ, ελζγχου, μνιμθσ, μάκθςθσ ριματα. Σο ριμα του ευκζοσ λόγου
μετατρζπεται ςτον πλάγιο λόγο ςε κατθγορθματικι μετοχι ωσ εξισ: Κάκε ζγκλιςθ
μετατρζπεται ςε μετοχι. Η δυνθτικι ζγκλιςθ μετατρζπεται ςε δυνθτικι μετοχι. Ο
χρόνοσ του ριματοσ εξάρτθςθσ δεν επθρεάηει τθ μετοχι. Ο χρόνοσ του ριματοσ του
ευκζοσ λόγου κακορίηει τον χρόνο τθσ μετοχισ.
Δθλαδι:
Ζγκλιςθ ενεςτϊτα ι παρατατικοφ → μετοχι ενεςτϊτα (π.χ. α, ε).
Ζγκλιςθ μζλλοντα → μετοχι μζλλοντα (π.χ. β).
Ζγκλιςθ αορίςτου → μετοχι αορίςτου (π.χ. γ, ςτ).
Ζγκλιςθ παρακειμζνου ι υπερςυντελίκου → μετοχι παρακειμζνου (π.χ. δ, η).
6

7. ΠΛΑΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢ – Γϋ ΛΤΚΕΙΟΤ
Η κατθγορθματικι μετοχι του πλαγίου λόγου, όταν είναι ςυνθμμζνθ ςτο
υποκείμενο του ριματοσ εξάρτθςθσ, τίκεται ςε πτϊςθ ονομαςτικι και ςυμφωνεί με
το υποκείμενο ςε γζνοσ, αρικμό και πτϊςθ.
ΕΤΘΤ΢ ΛΟΓΟ΢
Σιμῶ ὑπὸ πάντων. (οριςτικι
μαι
ενεςτϊτα)
἖τιμϊμθν ὑπὸ πάντων.
(παρατατικόσ)
Σιμθκιςομαι ὑπὸ πάντων.
(οριςτικι μζλλοντα)
἖τιμθςάμθν ἂν ὑπὸ πάντων.
(δυνθτικι οριςτικι αορίςτου)
Σετιμθμζνοσ εἴ θν ἂν ὑπὸ
πάντων. (δυνθτικι ευκτικι
παρακειμζνου)
ΡΗΜΑ
ΕΞΑΡΣΗ΢Η΢
Οἶ δα / Ἔ
γνων
→
ΠΛΑΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢
Οἶ δα / Ἔ
γνων
→
β. (἖γὼ οἶ δα /
)
ἔγνωντιμθκθςόμενοσ ὑπὸ
πάντων.
γ. (἖γὼ οἶ δα / ἔγνων
)
τιμθςάμενοσ ἂν ὑπὸ πάντων.
δ. (἖γὼ οἶ δα / ἔγνων
)
τετιμθμζνοσ ἂν ὑπὸ πάντων.
Οἶ δα / Ἔ
γνων
→
Οἶ δα / Ἔ
γνων
→
α. (἖γὼ οἶ δα / ἔγνων
)
τιμϊμενοσὑπὸ πάντων.
Η κατθγορθματικι μετοχι του πλαγίου λόγου, όταν είναι ςυνθμμζνθ ςτο
αντικείμενο του ριματοσ εξάρτθςθσ, τίκεται ςε πλάγια πτϊςθ και ςυμφωνεί με το
υποκείμενό τθσ ςε γζνοσ, αρικμό και πτϊςθ:
ΕΤΘΤ΢ ΛΟΓΟ΢
ΡΗΜΑ
ΕΞΑΡΣΗ΢Η΢
Κῦροσ ἐν Κιλικίᾳ ἐςτι. (οριςτικι Γιγνϊςκομεν
ενεςτϊτα) Κῦροσ ἐν Κιλικίᾳ ἦν. / Ἔ
γνωμεν →
(παρατατικόσ)
Κῦροσ ἐν Κιλικίᾳ ἂν ἐγζνετο. Γιγνϊςκομεν
(δυνθτικι οριςτικι αορίςτου)
/Ἔ
γνωμεν →
Κῦροσ ἐν Κιλικίᾳ ἂν γεγονὼ εἴ θ. Γιγνϊςκομεν
σ
(δυνθτικι ευκτικι παρακειμζνου) / Ἔ
γνωμεν →
ΠΛΑΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢
ε. Γιγνϊςκομεν / Ἔ
γνωμεν
Κῦρον ἐν Κιλικίᾳ ὄντα.
ςτ. Γιγνϊςκομεν / Ἔ
γνωμεν
Κῦρον
ἐν
Κιλικίᾳ
ἂν
γενόμενον.
η.Γιγνϊςκομεν / Ἔ
γνωμεν
Κῦρον ἐν Κιλικίᾳ ἂν γεγονότα.
ii.
Η κφρια πρόταςθ επικυμίασ ςτον πλάγιο λόγο.
Η κφρια πρόταςθ επικυμίασ ςτον πλάγιο λόγο μετατρζπεται ςε κάκε περίπτωςθ ςε
τελικό απαρζμφατο. Εξαρτάται από ριματα βουλθτικά, προτρεπτικά, αποτρεπτικά,
παραχωρθτικά, απαγορευτικά, αποπειρατικά, δυνθτικά, διςτακτικά κ.λπ.
• Η υποτακτικι, θ προςτακτικι, θ ευχετικι ευκτικι των προτάςεων επικυμίασ (και
ςπανιότερα θ ευχετικι οριςτικι) τρζπονται ςε τελικό απαρζμφατο.
• Ο χρόνοσ του ριματοσ εξάρτθςθσ δεν επθρεάηει το απαρζμφατο.
• Ο χρόνοσ του ριματοσ του ευκζοσ λόγου επθρεάηει τον χρόνο του απαρεμφάτου
ωσ εξισ: Ζγκλιςθ ενεςτϊτα → απαρζμφατο ενεςτϊτα (π.χ. α). Ζγκλιςθ μζλλοντα →
απαρζμφατο μζλλοντα (π.χ. γ). Ζγκλιςθ αορίςτου → απαρζμφατο αορίςτου (π.χ. β,
δ).
7

8. ΠΛΑΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢ – Γϋ ΛΤΚΕΙΟΤ
Παρατιρθςθ
Kατά τθ μετατροπι του ευκζοσ λόγου ςε απαρζμφατο ελζγχουμε αν ζχουμε
ταυτοπροςωπία (π.χ. γ) ι ετεροπροςωπία (π.χ. α, β, δ).
ευκφσ λόγοσ
α.Λζγετεταῦτα τοῖ σ
ςτρατιϊταισ.
β.Ἀκοφςωμεν τοῦ
ἀνδρόσ
γ.἖ςοίμθνεὐτυχισ.
δ.Γζνοιςκε εὐτυχεῖ σ.
ριμα εξάρτθςθσ
πλάγιοσ λόγοσ
ἐκζλευε →
α. Οὗτοσ ἐκζλευε αὐτοὺσ λζγειν ταῦτα
παραινεῖ →
τοῖ σ ςτρατιϊταισ.
β. Οὗτοσ παραινεῖ τοφτουσ ἀκοῦςαι
τοῦ ἀνδρόσ.
Εὔχομαι →
γ. Εὔχομαι εὐτυχὴσ ἔςεςκαι.
Ηὐχόμθν →
δ. Ηὐχόμθν ὑμᾶσ γενζςκαι εὐτυχεῖ σ
iii. Οι ευκείεσ ερωτθματικζσ προτάςεισ ςτον πλάγιο λόγο.
Οι ευκείεσ ερωτθματικζσ προτάςεισ μετατρζπονται ςτον πλάγιο λόγο ςε πλάγιεσ
ερωτθματικζσ προτάςεισ. Εξαρτϊνται από ριματα ερωτθματικά, γνωςτικά, λεκτικά,
δεικτικά, ςκζψθσ, φροντίδασ, απόπειρασ, προςοχισ.
•Διατθροφν τθν αρχικι ζγκλιςθ, όταν εξαρτϊνται από ριμα αρκτικοφ χρόνου(π.χ. α,
γ).
•Μετατρζπουν ςε ευκτικι του πλαγίου λόγου τθν οριςτικι και απορθματικι
υποτακτικι, όταν εξαρτϊνται από ριμα ιςτορικοφ χρόνου(π.χ. β, δ).
•Παραμζνουν ςτον πλάγιο λόγο ερωτιςεισ ολικισ άγνοιασ (π.χ.γ,δ) ι μερικισ
άγνοιασ (π.χ. α, β), μονομελείσ(π.χ. α-δ)ι διμελείσ(π.χ. ε),όπωσ ακριβϊσ ιταν ςτον
ευκφ λόγο.
ΕΤΘΕΙΕ΢
ΡΗΜΑ
ΠΛΑΓΙΕ΢ ΕΡΩΣΗ΢ΕΙ΢
ΕΡΩΣΗ΢ΕΙ΢
ΕΞΑΡΣΗ΢Η΢
Σὶ σ ποιεῖ
ἐρωτᾷ→
α. Οὗτοσ ἐρωτᾷ ὅςτισ ποιεῖ ταῦτα.
ταῦτα;
἞ρϊτα→
β.Οὗτοσ ἞ρϊτα ὅςτισ ποιοῖ /ποιοίθ ταῦτα.
Παραδῶ
μεν
ἐρωτῶ
ςι→἞ρ γ. Σὸν κεὸν ἐρωτῶ εἰ παραδῶ Κορινκίοισ τὴν
ςι
ςιν
Κορινκίοισ τὴν ϊτων→
πόλιν.
πόλιν;
δ. Σὸν κεὸν ἞ρϊτων εἰ παραδοῖ εν Κορινκίοισ τὴν
πόλιν.
Παρατιρθςθ: Μερικζσ φορζσ διατθροφν τθν απορθματικι υποτακτικι και μετά από
ριμα εξάρτθςθσ ιςτορικοφ χρόνου, όταν προβάλλεται κάτι αςαφζσ ι αβζβαιο και
εκφράηεται θ γνϊμθ του υποκειμζνου τθσ δευτερεφουςασ πρόταςθσ.π.χ.
ΕΤΘΕΙΑ ΕΡΩΣΗ΢Η
Κατακαφςωμεν αὐτοὺσ ἠ
τί ἄλλο χρθςϊμεκα;
ΡΗΜΑ ΕΞΑΡΣΗ΢Η΢
ἐβουλεφοντο→
ΠΛΑΓΙΑ ΕΡΩΣΗ΢Η
ε. Οὗτοι ἐβουλεφοντο εἴ τε
κατακαφςωςιν αὐτοὺσ ἠ τί ἄλλο
χριςωνται.
Οι ευκείεσ ερωτθματικζσ προτάςεισ μετατρζπουν ςτον πλάγιο λόγο τα
ερωτθματικά, τα αναφορικά επιρριματα και τισ αναφορικζσ αντωνυμίεσ ειςαγωγισ
ωσ εξισ :
8

9. ΠΛΑΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢ – Γϋ ΛΤΚΕΙΟΤ
Β. Οι δευτερεφουςεσ προτάςεισ ςτον πλάγιο λόγο
Οι λοιπζσ δευτερεφουςεσ προτάςεισ του ευκζοσ λόγου παραμζνουν δευτερεφουςεσ
προτάςεισ και ςτον πλάγιο λόγο.
Παρατθριςεισ:
1. Διατθροφν το είδοσ τουσ.
2. Διατθροφν τθν ζγκλιςθ του ευκζοσ λόγου όταν το ριμα εξάρτθςθσ είναι αρκτικοφ
χρόνου (π.χ. α).
3. Διατθροφν τθ δυνθτικι ζγκλιςθ (δυνθτικι οριςτικι, δυνθτικι ευκτικι) ςτον
πλάγιο λόγο ανεξάρτθτα από τον χρόνο εξάρτθςθσ (π.χ. β, γ).
4. Μετατρζπουν ςε ευκτικι του πλαγίου λόγου τθν οριςτικι ι τθν υποτακτικι (με ι
χωρίσ «ἂν» αοριςτολογικό) όταν το ριμα εξάρτθςθσ είναι ιςτορικοφ χρόνου. ΢τθν
τελευταία περίπτωςθ χάνεται το αοριςτολογικό «ἂν» (π.χ. ςτ, η).
5. Μετατρζπεται το πρόςωπο του ριματοσ αν χρειάηεται (π.χ. β, ςτ).
6. Διατθροφν τθν ευκτικι του πλαγίου λόγου, αν το ριμα εξάρτθςθσ ςτον πλάγιο
λόγο είναι ιςτορικοφ χρόνου (π.χ. δ).
9

10. ΠΛΑΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢ – Γϋ ΛΤΚΕΙΟΤ
7. Μετατρζπουν τθν ευκτικι του πλαγίου λόγου ςε οριςτικι, αν το ριμα εξάρτθςθσ
ςτον πλάγιο λόγο είναι αρκτικοφ χρόνου (π.χ. ε).
Διατθρείται και ςτον
πλάγιο λόγο
Η οριςτικι μετά από
ριμα αρκτικοφ χρόνου.
Η δυνθτικι οριςτικι
Η δυνθτικι ευκτικι
Η ευκτικι του πλαγίου
λόγου μετά από ριμα
ιςτορικοφ χρόνου.
Παραδείγματα
α. Ἄγε τὸ ςτράτευμα ἐπὶ κατὰ μζςον τῷτῶ πολεμίων,
ν
ὅτι ἐκεῖ βαςιλεφσἐςτι. (δευτερεφουςα αιτιολογικι
πρόταςθ) → Κῦροσ κελεφει τῷΚλεάρχῳἄγειν τὸ
ςτράτευμα ἐπὶ κατὰ μζςον τῷτῶ πολεμίων, ὅτι ἐκεῖ
ν
βαςιλεφσ ἐςτι.
β. Πάντεσ ὅπλα κατεςκεφαηον, ὥ τιν πόλιν ὄντωσ ἄν
ςτε
἟γιςω πολζμου ἐργαςτιριον. (δευτερεφουςα
ςυμπεραςματικι πρόταςθ) → Φθςὶ πάντασ ὅπλα
καταςκευάηειν, ὥ τιν πόλιν ὄντωσ ἄν
ςτε
἟γιςατοπολζμου ἐργαςτιριον.
γ. Σοὺσ δ’ ἀπαιδεφτουσ ἀρετ῅σ καυμάηοιμι ἄν, εἴ τι
πλζον ἄν ὠ
φελιςειελόγοσ. (δευτερεφουςα αιτιολογικι
πρόταςθ) → Ἔ
λεξεν ὅτι τοὺσ δ’ ἀπαιδεφτουσ ἀρετ῅σ
καυμάηοι ἄν, εἴ τι πλζον ἄν ὠ
φελιςειε λόγοσ.
δ. Ἀκιρυκτοσ ὁ πόλεμοσ ἦν, ἔςτ’ ἐν τῆ πολεμίᾳ εἶ μεν.
(χρονικι πρόταςθ) →἖δόκει τοῖ σ Ἕ
λλθςιν ἀκιρυκτον
τὸν πόλεμον εἶ ναι, ἔςτ’ ἐν τῆ πολεμίᾳ εἶ εν.
Μετατρζπεται ςτον πλάγιο λόγο:
Η ευκτικι του
ςε οριςτικι μετά από
πλαγίου λόγου
ριμα αρκτικοφ
χρόνου
Παραδείγματα:
ε. Ἀκιρυκτοσ ὁ πόλεμοσ ἦν, ἔςτ’ ἐν τῆ
πολεμίᾳ εἶ μεν. (χρονικι πρόταςθ)
Δοκεῖ τοῖ σ Ἕ
λλθςιν ἀκιρυκτον τὸν
πόλεμον εἶ ναι, ἔςτ’ ἐν τῆ πολεμίᾳ
εἰ ςίν.
Η οριςτικι →
ςε Ευκτικι του
ςτ. Πάντεσ γὰρ ὑπολαμβάνομεν,
ι θ υποτακτικι → πλαγίου λόγου μετά
ὃἐπιςτάμεκα. (δευτερεφουςα
από ριμα ιςτορικοφ
αναφορικι πρόταςθ) → Ἀπεκρίκθςαν
χρόνου.
ὅτι πάντεσ ὑπολαμβάνοιντο, ὃ
ἐπίςταιντο.
η. Ἁμαρτάνουςι οἱ πολῖ ται, ἐὰν
ταῦταπράττωςι. (δευτερεφουςα
υποκετικι πρόταςθ) → Ἡ το
γεῖ
ἁμαρτάνειν τοὺσ πολίτασ, εἰ
ταῦταπράττοιεν.
Παρατιρθςθ: Μερικζσ φορζσ οι δευτερεφουςεσ προτάςεισ διατθροφν και ςτον
πλάγιο λόγο τθν απλι οριςτικι ι τθν υποτακτικι και μετά από ιςτορικό χρόνο, όταν
ο ςυγγραφζασ τθρεί αντικειμενικι ςτάςθ ς’ αυτά που διθγείται ι όταν κάτι
παρουςιάηεται ωσ βζβαιο ι ωσ διαχρονικι αλικεια. π.χ.
ΕΤΘΤ΢ ΛΟΓΟ΢
ΡΗΜΑ ΕΞΑΡΣΗ΢Η΢
ΠΛΑΓΙΟ΢ ΛΟΓΟ΢
Ἀπίωμεν, μὴ γζνθται
἖κζλευςε
἖κζλευςε τοφτουσ ἀπιζναι μὴ
ἐπίκεςισ.
γζνθται ἐπίκεςισ.
10