Skip to main content
UploadLanguage (EN)Support
BusinessMobileSocial MediaMarketingTechnologyArt & PhotosCareerDesignEducationPresentations & Public SpeakingGovernment & NonprofitHealthcareInternetLawLeadership & ManagementAutomotiveEngineeringSoftwareRecruiting & HRRetailSalesServicesScienceSmall Business & EntrepreneurshipFoodEnvironmentEconomy & FinanceData & AnalyticsInvestor RelationsSportsSpiritualNews & PoliticsTravelSelf ImprovementReal EstateEntertainment & HumorHealth & MedicineDevices & HardwareLifestyle
Uploaded bymono030156
DOC, PDF7,065 views

ΤΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Περιέχει πολλά παραδείγματα από τη διδακτέα ύλη, πολλές ασκήσεις με τις απαντήσεις τους.

Education◦
Downloaded 109 times
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Μονοχρήστου Χρυσόστομος φιλόλογος ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ Η θεωρία κάθε συντακτικού φαινομένου παρουσιάζεται με τρόπο ομαδοποιημένο σε υποενότητες και με μορφή ΠΙΝΑΚΩΝ Ακολουθούν πολλά παραδείγματα και από τα κείμενα που διδάσκονται στο Λύκειο Υπάρχουν ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ (και οι Απαντήσεις τους) προσαρμοσμένα στις ανάγκες της διδασκαλίας Ακολουθούν τα ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ τόσο στην Αρχαία όσο και στη Νέα Ελληνική για παράλληλη μελέτη 1
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Το παρόν Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής είναι προϊόν της καθηγητικής εμπειρίας και έχει τα παρακάτω χαρακτηριστικά: · φιλοδοξεί να καλύψει τις ανάγκες διδασκαλίας του Συντακτικού στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών, έχοντας ως βασική φιλοσοφία την απλούστευση και τη στόχευση σε όσα πραγματικά μπορούν να αφομοιωθούν από τους μαθητές. · υπάρχει σαφής διάρθρωση της ΘΕΩΡΙΑΣ (πάντα στην αριστερή και μόνο σελίδα και με τρόπο ομαδοποιημένο σε υποενότητες μέσα σε κυκλικά ή παραλληλόγραμμα σχήματα) και των ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΩΝ (πάντα στη δεξιά σελίδα) Ένα μεγάλο μέρος των παραδειγμάτων είναι από κείμενα του Λυκείου · όπου κρίθηκε απαραίτητο δημιουργήθηκαν κατανοητοί ΠΙΝΑΚΕΣ · κάθε ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ καταλαμβάνει μια ολόκληρη σελίδα, έχει ένα συγκεκριμένο θέμα και χώρο για την απάντηση · οι απαντήσεις στα ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ είναι πλήρεις και αναλυτικές · το κάθε ΣΧΗΜΑ ΛΟΓΟΥ, με παραδείγματα από την ύλη των μαθημάτων Γυμνασίου – Λυκείου, περιγράφεται στην ίδια σελίδα για τα Αρχαία και τα Νέα Ελληνικά, για καλύτερη και παράλληλη μελέτη Απρίλιος 2006 Μονοχρήστου Χρυσόστομος Γερμανού Καραβαγγέλη -Α΄ Πάροδος 11 57018 Μελισσοχώρι Θεσσαλονίκη Τηλ: 23940 32898 e-mail: monochr@sch.gr Υποκείμενο ρήματος μπορεί να είναι: - όλα τα πτωτικά σε Ονομαστική - ολόκληρη ονοματική, σπάνια και επιρρηματική, πρόταση - εμπρόθετο σε αιτιατική με τις προθέσεις εἰς, ἀμφί, περί, κατά, πρός, ὑπέρ , όταν δηλώνεται χρόνος ή ποσό κατά προσέγγιση - αττική σύνταξη: ῥ σε γ΄ ενικό / υποκ.σε γ΄πληθ. και ουδέτερο. δες και σελ. 103 - σχήμα κατά το νοούμενο : ῥ σε γ΄ πληθ./ υποκ. σε γ΄ ενικό (περιληπτική λέξη όπως: πόλις, στράτευμα, πλῆθος, ὅμιλος, ἕκαστος, κτλ.) δες και σελ. 101 - απαρέμφατο σε απρόσωπα ρήματα ή εκφράσεις 2
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ Υποκείμενο ρήματος ἔλεγεν ὁ ἀνήρ ταῦτα οὗτος ποιεῖ τά δέοντα τά τοῦ πολέμου ἄδηλά ἐστι αἰσχρόν ἦν τό ψεύδεσθαι και ἐπιορκεῖν τί δέ ἐστι ὅ ἐπαγγέλλεταί τε καί διδάσκει; εμπρόθετο + αιτιατική 3 Πρόληψη υποκειμένου το υποκείμενο μιας δευτερεύουσας πρότασης προλαμβάνεται και γίνεται αντικείμενο ή γενική αντικειμενική στην πρόταση εξάρτησης Υποκείμενο μετοχής συμφωνεί με τη μτχ κατά γένος, αριθμό και πτώση το υποκείμενο της έναρθρης επιθετικής μτχ είναι το άρθρο της η μτχ απροσώπων ρημάτων ή εκφράσεων δέχεται ως υποκείμενο απαρέμφατο ή δευτερεύουσα ονοματική πρόταση Υποκείμενο απαρεμφάτου Ταυτοπροσωπία (υποκείμενο απαρεμφάτου σε ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ) Όταν το απαρέμφατο είναι αντικείμενο στο ρήμα και έχει το ίδιο υποκείμενο με το ρήμα Ετεροπροσωπία (υποκείμενο απαρεμφάτου σε ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ) Όταν το απαρέμφατο είναι αντικείμενο στο ρήμα και δεν έχει το ίδιο υποκείμενο με το ρήμα
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ἀπέθανον περί τούς ἑπτακοσίους συνεβοήθησαν εἰς εἴκοσι ναῦς ἦν ἀμφί μέσας νύκτας πρός δείλην ἐγίγνετο ἐβουλεύοντο καθ΄ ἑκάστους ἐπί μέγα μέρος τῆς πόλεως καθῃρέθη αττική σύνταξη ταῦτα τά χωρία ἐστίν ἆθλα τοῦ πολέμου διαβαλλόμενος ὑπ΄ αὐτῶν, ὡς διά τήν ἐκείνου κάθοδον παρανομηθεῖσαν ταῦτα ξυμβαίνοι σχήμα κατά το νοούμενο ἡ πόλις εἵλοντο αὐτόν στρατηγόν ἕκαστος τῶν αὑτοῦ παίδων ἄρχουσιν Λέσβος ἀπό τῶν Ἀθηναίων ἀπέστησαν Πρόληψη υποκειμένου καί ἐφοβοῦντο τούς ξυμμάχους μή ἀποστῶσιν ὁρᾶτε γάρ καί τούς πολεμίους, ὅτι οὐ πρόσθεν ἐξενεγκεῖν ἐτόλμησαν πρός ἡμᾶς πόλεμον ἐάν τινά καί εἰδῶσιν ὅτι ἄδικός ἐστιν μέγα σοι ἐρῶ τεκμήριον τοῦ νόμου ὅτι οὕτως ἔχει Υποκείμενο μετοχής καί ἐμέ μέν ξένους ἑστιῶντα κατέλαβον οὗτοι δ΄ οὐδέ γράψαντος ἐμοῦ ταῦτα ποιεῖν ἠθέλησαν τις ἦν ὁ Φιλίππῳ πάντα συναγωνιζόμενος καί ἐξόν μοί πολιτεύεσθαι μετ΄ἐκείνων ἀδεῶς, εἱλόμην κινδυνεύειν μεθ΄ ὑμῶν ἄδηλον ὄν ὁπότε τις ἐπελθών…. δες και ενότητες με μτχ στις σελ. 16-25 Υποκείμενο απαρεμφάτου ὁ δέ ἔφασκεν βούλεσθαι σῶσαι με (ταυτοπροσωπία) ὁ Φίλιππος ἐνόμιζεν οὐδένα την εἰρήνην λύσειν τούτων εἵνεκα (ετεροπροσωπία) Δες και ενότητα με απαρέμφατα στη σελ. 15 ως προς το περιεχόμενο1) κρίσεως 2) επιθυμίας 3) επιφωνηματικές εκφέρεται με: εκφέρεται με: ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ (απλή ή δυνητική) ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΕΥΧΕΤΙΚΗ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΕΥΚΤΙΚΗ ΕΥΧΕΤΙΚΗ ΕΥΚΤΙΚΗ ΕΥΚΤΙΚΗ ΤΟΥ ΠΛΑΓΙΟΥ ΛΟΓΟΥ και ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ άρνηση οὐ άρνηση μή 4) ερωτηματικές ολικής αγνοίας: εισαγωγή με τα ερωτηματικά μόρια: ἆρα, ἆρά γε, οὐκοῦν, οὔκουν, ἆρα οὖν, ἦ, κτλ. μερικής αγνοίας: εισαγωγή με τις ερωτηματικές αντωνυμίες: 4 τίς, ποῖος, πόσος και με τα ερωτηματικά επιρρήματα: ποῦ, πόθεν, πῶς, ποῖ, κτλ. διμελείς: εισαγωγή με: πότερον ή πότερα - ἤ
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ως προς το περιεχόμενο 1) κρίσεως 5 ως προς το ποιόν 1) καταφατική 2) αρνητική ή αποφατική ως προς τη σχέση με τις άλλες 1) κύρια ή ανεξάρτητη 2) δευτερεύουσα ή εξαρτημένη ως προς τους όρους 1) απλή = Υ+Ρ+Κ 2) σύνθετη = Υ+Υ+Ρ+Κ ή Υ+Ρ+Κ+Κ 3) ελλειπτική = παράλειψη Υ παράλειψη Ρ παράλειψη Κ 4) επαυξημένη =με ονοματικούς ή επιρρηματικούς προσδιορισμούς Π Ρ Ο Τ Α Σ Η
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ λέγει κατήγορος ὁ ὡς ὑβριστής καί βίαιος εἰμί οὐκ ἄν ἔλαθεν ὁρμώμενος πάσῃ τῇ στρατιᾶ τεκμήριον δ΄ ἄν τις ποιήσαιτο τήν Ὁμήρου ποίησιν ἐς τήν Λακεδαίμονα ἐλθόντες κατεβόων τῶν Ἀθηναίων ὅτι σπονδάς τε λελυκότες εἶεν καί ἀδικοῖεν τήν Πελοπόννησον εἴ τινα λάβοιεν τῶν ἐχθρῶν, ἀπέκτεινον 2) επιθυμίας ἴωμεν καί ἀκούσωμεν τοῦ ἀνδρός ἵνα εἰδότες τό κέρδος ἔνθεν οἰστέον τό λοιπόν ἁρπάζητε καί μάθηθ΄ ὅτι οὐκ ἐξ ἅπαντος δεῖ τό κερδαίνειν φιλεῖν χρή και δεῖ + απαρέμφατο  πρόταση επιθυμίας παῦσαι, πρίν ὀργῆς κἀμέ μεστῶσαι λέγων εἴθε σοι τότε συνεγενόμην εἰ ποτέ, ὅ μη γένοιτο, τοιοῦτο τι συμβαίη ἔδεισαν οἱ Ἕλληνες, μή αὐτούς κατακόψειαν * για τις Εγκλίσεις και το περιεχόμενό τους δες στις σελίδες 46,47 3) επιφωνηματικές ὡς καλός μοι ὁ πατήρ! 4) ερωτηματικές ολικής αγνοίας: ἆρα σύ εἶ Σωκράτης; μερικής αγνοίας: τίς ἔστιν ὁ στρατηγός; ἐμέ δέ ποῦ χρή οἰκεῖν; διμελείς: πότερον ὑπερτιμῶντες ὡς εὐεργέτην ἔκρυπτον αὐτόν, …. ἤ τούς κακούς τιμῶντας εἰσορᾷς θεούς; ως προς το ποιόν 1) καταφατική : θερμήν ἐπί ψυχροῖσι καρδίαν ἔχεις 2) αρνητική ή αποφατική : οὐκ ἄν λάβοις παρά τοῦ μή ἔχοντος ως προς τους όρους 1) απλή : Παυσανίας ἦν στρατηγός 2) σύνθετη : στύφλος δέ γῆ καί χέρσος ἦν 3) ελλειπτική : τοσοῦτος ὅ γε ἡμέτερος λόγος (ἦν) 4) επαυξημένη : ἦσαν δέ τά ὑποδήματα καρβάτιναι πεποιημέναι ἐκ τῶν νεοδάρτων βοῶν ΑΠΛΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ (σε ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ) Βρίσκεται δίπλα σε συνδετικά ρήματα, όπως: εἰμί, γίγνομαι, ὑπάρχω, τυγχάνω, καθίσταμαι, αἱροῦμαι, καλοῦμαι, διατελῶ, ἀποβαίνω, πέφυκα, ἀποδείκνυμαι, λέγομαι, ὀνομάζομαι, κτλ. Μπορεί να είναι: 6 · κάθε κλιτή ή άκλιτη λέξη, · αναφορική πρόταση · εμπρόθετο με τις προθέσεις ἐν + δοτική και ἀμφί, εἰς, περί, κατά, ὡς, πρός, ὑπέρ + αιτιατική (δηλώνεται ποσό κατά προσέγγιση) ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ (σε ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ) Βρίσκεται συνήθως δίπλα σε ρήματα κίνησης και δηλώνει τόπο, χρόνο, τρόπο, σκοπό και σειρά(ή τάξη) Είναι συνήθως οι παρακάτω λέξεις: ἑκών, ἑκούσιος, ἄκων, ἀκούσιος, ἄσμενος, σκοταῖος, πολύς, μέγας, πρῶτος, δεύτερος, ὕστερος, τελευταῖος, δευτεραῖος, χρόνιος, μέσος, ἐθελούσιος, ἐναντίος, ὑπόσπονδος, αὐτοκράτωρ, πελάγιος, κτλ.
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ (είναι ένα ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ σε ΓΕΝΙΚΗ) Βρίσκεται δίπλα σε συνδετικά ρήματα και δηλώνει: κτήση(κτητική), σύνολο(διαιρετική), ύλη(της ύλης), αξία(της αξίας), ιδιότητα(της ιδιότητας), της ιδιότητας δηλώνει: μέτρο, ύψος, πλάτος, μήκος, ηλικία, λόγο, πράξη, χαρακτήρα ΑΠΛΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ μπορεί να είναι: · ουσιαστικό: ἡ πόλις φρούριον κατέστη · επίθετο: καί δείξεις τάχα εἴτ΄ εὐγενής πέφυκας είτ΄ ἐσθλῶν κακή · αντωνυμία: σός εἰμί · αναφορική πρόταση: Φίλιππός ἐστιν ὅ τι ἄν εἴποι τις · μετοχή: εἰμί τυρράνῳ ἐοικώς 7 Κατηγορούμενο ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ (σε ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ) Βρίσκεται δίπλα σε ρήματα εξέλιξης ή μεταβολής, όπως: αὐξάνομαι, αἴρομαι, ρέω, τρέφομαι, πνέω, διδάσκω, παρασκευάζω, κτλ. Μετάφραση: ώστε να (το αποτέλεσμα έρχεται μετά από καιρό) ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ (σε ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ) Τα ρήματα ὀνομάζω, νομίζω, ἐκλέγω, διορίζω, καλῶ, ποιῶ, κτλ., όταν ως δίπτωτα παίρνουν δυο αντικείμενα σε πτώση αιτιατική, το ένα είναι κατηγορούμενο του άλλου. Το κατηγορούμενο αυτό μπορεί να είναι απλό, επιρρηματικό ή και προληπτικό. Μπορεί να έχουμε και Γενική Κατηγορηματική στο Αντικείμενο.
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ · απαρέμφατο: τό λακωνίζειν ἐστί φιλοσοφεῖν · αριθμητικό: οἱ ἐθελονταί ἦσαν δισχίλιοι · επίρρημα: ἡ ἀγορά ἦν πλησίον · εμπρόθετο με τις προθέσεις ἐν + δοτική: Σωκράτης ἀεί ἦν ἐν τῷ φανερῷ και ἀμφί, εἰς, περί, κατά, ὡς, πρός, ὑπέρ + αιτιατική (δηλώνεται ποσό κατά προσέγγιση): οἱ πελτασταί ἦσαν περί τούς χιλίους οἱ πεζοί ἐγένοντο ἀμφί τούς δισχιλίους καί ἐγένοντο οἱ ξύμπαντες ὑπέρ τούς χιλίους ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ · τόπος : οἱ στρατιῶται ἐσκήνουν ὑπαίθριοι ἀνήγοντο οἱ Ἀθηναῖοι ἐκ τῆς Χίου πελάγιοι · χρόνος : ὁ ἄγγελος ἀφίκετο τριταῖος (Λύσανδρος) ἔπεμψε Θεόπομπον τόν Μιλήσιον, ὅς ἀφικόμενος τριταῖος ἀπήγγειλε · τρόπος : οἱ Κορίνθιοι ἔπεμπον ἐς τήν Ἐπίδαμνον ἄσμενοι τήν ὠφελίαν τοῦτο δ΄ ἴσθ΄, ὅτι ἄνους μέν ἔρχῃ, τοῖς φίλοις δ΄ ὀρθῶς φίλη ἄναξ, ἐρῶ μέν οὐχ ὅπως τάχους ὕπο δύσπνους ἱκάνω κοῦφον ἐξάρας πόδα εἰσιόντας δ΄ αὐτούς ὄχλος περιεχεῖτο πολύς, φοβούμενοι μή ἄπρακτοι ἥκοιεν · σκοπός : αἱ νῆες ἔπλευσαν βοηθοί κτῆμά τε ἐς ἀεί ξύγκειται ταῦτα · σειρά (ή τάξη): οἱ στρατηγοί ἐξῆλθον πρῶτοι παρελθών πρῶτος ἐγώ παρῄνεσα ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ ( ή του αποτελέσματος) τό Ὁμήρου ὄνομα μέγιστον ηὔξητο καί ᾔρετο τό ὕψος τοῦ τείχους μέγα εἷς τις ὑπό τοῦ δήμου ἐτράφη μέγας ἐχθραί δε πᾶσαι συνταράσσονται πόλεις ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ κτήση(κτητική): οὐ τοῦ κρατοῦντος ἡ πόλις νομίζεται; ἡ ἡγεμονία ἐστί τῆς πόλεως σύνολο(διαιρετική): Ἱπποκράτης ἐστί τῶν ἐπιχωρίων τεκμηρίῳ χρῆσθαι πρός ὑμᾶς, ὡς εἰμί τῶν δυναμένων ὥστε κατά τοῦτον τόν λόγον Ἀθηναῖοί εἰσι τῶν ἡγουμένων παρασκευαστόν εἶναι καί διδακτόν ἀρετήν ύλη(της ύλης): πάντα ἐστί χρυσοῦ ἡ κρηπίς ἐστι λίθων μεγάλων 8
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ιδιότητα(της ιδιότητας): εἰμί τριάκοντα ἐτῶν οὐ γάρ τῶν αὐτῶν οὔτε λόγων οὔτε ἔργων ἐστίν ἡ νεότης τῷ γήρᾳ αξία(της αξίας): ἡ οἰκία ἐστίν εἴκοσι μνῶν πολλοῦ ἀργυρίου γίγνεται ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΑΠΛΟ: τήν τοιαύτην δύναμιν ἀνδρείαν ἔγωγε καλῶ νόμιζε τήν μέν πατρίδα οἶκον, τούς δέ πολίτας ἑταίρους οὐ γάρ ἕνεκα χρημάτων με συκοφαντεῖ οὐδ΄ ὡς ἐχθρόν ἑαυτοῦ με τιμωρεῖται ψευδῆ γ΄ ἐμαυτόν οὐ καταστήσω πόλει απόδειξη: ἡ τοιαύτη δύναμις(υποκείμενο) καλεῖται ὑπό ἐμοῦ(ποιητικό αίτιο) ἀνδρεία(κατηγορούμενο) ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟ: παρέδοσαν τούς νεκρούς ὑποσπόνδους τρόπος κατῴκισαν Λεοντίνους ἐλευθέρους σκοπός τοῦτον πόλει τῇδ΄ ἐκκεκήρυκται … ἐᾶν δ΄ ἄθαπτον τρόπος οἱ δέ Κερκυραῖοι τήν ἱκετείαν οὐκ ἐδέξαντο, ἀλλ΄ (τούς πρέσβεις) ἀπράκτους ἀπέπεμψαν τρόπος ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ: τήν πόλιν παρεσκεύσαμεν καί ἐς πόλεμον καί ἐς εἰρήνην αὐταρκεστάτην Ἐτεοκλέα μέν …. κατά χθονός ἔκρυψε τοῖς ἔνερθεν ἔντιμον νεκροῖς ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ: ἐλθόντες δέ οἱ Ἐπιδάμνιοι ἐς τήν Κόρινθον τόν τε οἰκιστήν ἀποδεικνύντες σφῶν ἐκ Κορίνθου ὄντα κτητική 9 Αντικείμενο μπορεί να είναι : κάθε κλιτή (ή άκλιτη) λέξη σε μια από τις πλάγιες πτώσεις (γενική, δοτική, αιτιατική) ονοματική πρόταση εμπρόθετο σε αιτιατική με τις προθέσεις: ἀμφί, εἰς, περί, ὡς (ποσό κατά προσέγγιση) ὑπέρ (υπέρβαση) ἐπί (έκταση) κατά (χωρισμός) Στα δίπτωτα ρήματα, δηλ. σε αυτά που παίρνουν δυο αντικείμενα σε διαφορετική πτώση: η αιτιατική είναι πάντα άμεσο αντικείμενο η δοτική είναι πάντα έμμεσο αντικείμενο η γενική εξαρτάται από τις άλλες πτώσεις με δυο αιτιατικές άμεσο είναι αυτό που αναφέρεται σε πρόσωπο
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ Στα μονόπτωτα ρήματα που συντάσσονται με αιτιατική: άλλα παίρνουν εξωτερικό αντικείμενο άλλα παίρνουν εσωτερικό αντικείμενο του αποτελέσματος και άλλα κυρίως εσωτερικό αντικείμενο ή αλλιώς σύστοιχο αντικείμενο Αντικείμενο μπορεί να είναι : · Ουσιαστικό: ὁρῶ τόν ἄνδρα · Επίθετο: μίσει τούς δειλούς · Αντωνυμία: ἐβοήθουν αὐτοῖς · Αριθμητικό: Κῦρος ἔτρεψεν εἰς φυγήν τούς ἑξακισχιλίους · Επιθετική μετοχή: οἱ Ἕλληνες οὐκ ἐγίγνωσκον τό ποιούμενον · Απαρέμφατο: οὐκ ἐδύναντο ἐλθεῖν · ονοματική πρόταση:οὗτοι ἔλεγον ὅτι πρός ἑσπέραν ἥξοι τό στράτευμα δέδοικα μή οὐκ ἔχω ταύτην τήν σοφίαν Ξενοφῶν ἐκέλευε σκέψασθαι τί εἴη τό κωλῦον τιμωροῦνται καί κολάζονται οὕς ἄν οἴονται ἀδικεῖν · εμπρόθετο σε αιτιατική με τις προθέσεις: ἀμφί, εἰς, περί, ὡς (ποσό κατά προσέγγιση): διέφθειραν εἰς εἴκοσιν ἱππέας 10 Πολλά δίπτωτα ρήματα, όπως: δρῶ, ἐργάζομαι, ποιῶ, ἐγκωμιάζω, εὐργετῶ, ὠφελῶ, λέγω, ἀγορεύω, κτλ. που συντάσσονται με δυο αιτιατικές παίρνουν μαζί με το εξωτερικό αντικείμενο και σύστοιχο αντικείμενο
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ὑπέρ (υπέρβαση): συνέλαβον ὑπέρ τούς πεντακοσίους ἐπί (έκταση): ἡ μηχανή κατέσεισεν ἐπί μέγα τοῦ οἰκοδομήματος κατά (χωρισμός): ἐξετάζω καθ΄ ἕν ἕκαστον αὐτῶν στα δίπτωτα ρήματα οὐ πολλοῦ δέω χάριν(άμεσο) ἔχειν, ὦ βουλή, τῷ κατηγόρῳ(έμμεσο) Κῦρος δίδωσιν αὐτῷ(έμμεσο) μυρίους δαρεικούς(άμεσο) ἐνέπλησαν ἵππων(έμμεσο) τόν ἱππόδρομον(άμεσο) μετεσχήκαμεν δέ ἱερῶν(άμεσο) τῶν σεμνοτάτων ὑμῖν(έμμεσο) ὑπέμνησας Ἀθηναίους(άμεσο) καί τάδε(έμμεσο) ὁ ἥλιος θερμαίνει τήν γῆν -- (εξωτερικό˙ υπήρχε από πριν) γράφω ἐπιστολήν -- (εσωτερικό˙ δεν υπήρχε από πριν) ὠφελεῖ βραχεῖαν ὠφέλειαν -- (σύστοιχο) οὗτοι μέγα πάσχουσι -- (σύστοιχο) ὥσπερ μέλλων ἀληθῆ λέγειν -- (σύστοιχο) Σωκράτης τά μέγιστα(σύστοιχο) πάντας τούς βουλομένους(εξωτερικό) ὠφέλει οἱ πονηροί ἀεί τι κακόν(σύστοιχο) ἐργάζονται τούς ἐγγυτάτω ἑαυτῶν ὄντας(εξωτερικό) άναρθρο επιρρηματικό απαρέμφατο Μπορεί να είναι: του σκοπού ή του αποτελέσματος από ρήματα κίνησης ή σκόπιμης ενέργειας, όπως: πέμπω, βαίνω, ἥκω, φέρω / παρέχω, δίδωμι, αἱροῦμαι, αἰτῶ, καταλείπω, μισθοῦμαι, δανείζομαι, κτλ., της αναφοράς από επίθετα που δηλώνουν ικανότητα, αρμοδιότητα, προθυμία και τα αντίθετά τους, όπως: ἀγαθός, ἐπιτήδειος, ἱκανός, δεινός, ἡδύς, ἄξιος, καλός, δυνατός, ῥάδιος, πρόθυμος, εὐπρεπής, χαλεπός, πικρός, στυγνός, ἀδύνατος, κτλ. απόλυτο σε στερεότυπες εκφράσεις: 11 απαρέμφατο έναρθρο απαρέμφατο μόνο σε ΕΝΙΚΟ – άρνηση μή Μπορεί να είναι: · Υποκείμενο · Αντικείμενο · Επεξήγηση · Προσδιορισμός ετερόπτωτος ή εμπρόθετος δυνητικό απαρέμφατο όχι σε Μέλλοντα άναρθρο ονοματικό απαρέμφατο Μπορεί να είναι: Υποκείμενο απρόσωπης τελικό) εἶναι, δεῖν, έκφρασης εἶπεῖν, δοκεῖν, ή ρήματος εἰκάσαι (ειδικό ή ειδικό από ῥ λεκτικά ή δοξαστικά Αντικείμενο(ειδικό ή τελικό) Κατηγορούμενο (στους ορισμούς) Επεξήγηση αντί Προστακτικής επιφωνηματικό στη θέση ρήματος σε ορισμένες δευτερεύουσες συμπερασματικές (ὥστε + απαρ.), αναφορικές συμπερασματικές και χρονικές προτάσεις (πρίν + απαρ.)
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ έναρθρο απαρέμφατο · Υποκείμενο : αἰσχρόν ἦν τό ἐπιορκεῖν τό γάρ περισσά πράσσειν οὐκ ἔχει νοῦν οὐδένα · Αντικείμενο: τοῦ ζῆν αὐτόν ἀπεστέρησαν · Επεξήγηση : τούτου ἐπιθυμοῦσιν, τοῦ ποιεῖν τά ἄριστα · Προσδ. ετερόπτωτος : ἄξιος αὐτοῖς ἐδόκεις εἶναι τοῦ τοιαῦτα ἀκούειν ή εμπρόθετος : ὅμως ἐγώ οὔτε ἐν τῷ πρότερον χρόνῳ διά τό προτιμᾶσθαι εἶπον παρά γνώμην δυνητικό απαρέμφατο δοκεῖ δέ μοι τῆς πενίας τῆς ἐμῆς τό μέγεθος ὁ κατήγορος ἄν ἐπιδεῖξαι σαφέστατα μόνος ἀνθρώπων 12 ειδικό απαρέμφατο άρνηση συνήθως οὐ από ρήματα: · λεκτικά (λέγω, φημί, ὁμολογῶ, ἀρνοῦμαι, πείθω, ὄμνυμι, κτλ.) · δοξαστικά (νομίζω, ἡγοῦμαι, οἴομαι, δοκῶ, κρίνω, ἐλπίζω, κτλ.) · γνωστικά ( π.χ. γιγνώσκω, οἶδα, ἐπίσταμαι) · αισθητικά (ἀκούω, αἰσθάνομαι) τελικό απαρέμφατο άρνηση μή –όχι σε Μέλλοντα από ρήματα: · βουλητικά (βούλομαι, ἐπιθυμῶ, ἀξιῶ, ἐθέλω, ποθῶ, ὀρέγομαι, δέομαι, δέχομαι, φοβοῦμαι, ὀκνῶ, κτλ.) · κελευστικά ή προτρεπτικά (λέγω, κελεύω, συμβουλεύω, προτρέπω, παραινῶ, παραγγέλλω, εὔχομαι, κηρύττω, ἱκετεύω, διατάσσω, κτλ.) · απαγορευτικά (κωλύω, εἴργω, ἀπαγορεύω, ἐμποδίζω, οὐκ ἐῶ, κτλ.) · δυνητικά κι όσα δηλώνουν ικανότητα (δύναμαι, ἔχω, μανθάνω, ἐπίσταμαι, οἶδα, πέφυκα, ποιῶ, καθίσταμαι, κατασκευάζω, ) · Όσα δηλώνουν απόπειρα ή απόφαση (πειρῶ, πειρῶμαι, δοκῶ, γιγνώσκω, βουλεύομαι, ἐπιχειρῶ, ἐννοῶ, μελετῶ, ψηφίζομαι, κτλ.) Τα ρήματα ἐλπίζω, προσδοκῶ, ἐπαγγέλλομαι, ὄμνυμι, ἀπειλῶ, μέλλω, δέχονται ειδικό ή τελικό απαρέμφατο σε Μέλλοντα Ταυτοπροσωπία (υποκείμενο απαρεμφάτου σε ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ) Όταν το απαρέμφατο είναι αντικείμενο στο ρήμα και έχει το ίδιο υποκείμενο με το ρήμα Ετεροπροσωπία (υποκείμενο απαρεμφάτου σε ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ) Όταν το απαρέμφατο είναι αντικείμενο στο ρήμα και δεν έχει το ίδιο υποκείμενο με το ρήμα
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ άναρθρο ονοματικό απαρέμφατο μολογε ὁ ῖται τήν πόλιν ἡμῶν ἀρχαιοτάτην εἶναι (ειδικό ως υποκείμενο) δεῖ δ΄ ὑπέρ τῶν λοιπῶν προνοηθῆναι (τελικό ως υποκείμενο) ἔλεγον οὐκ εἶναι αὐτόνομοι (ειδικό ως αντικείμενο) φοβοῦμαι διαλέγχειν σε (τελικό ως αντικείμενο) τό λακωνίζειν ἐστί φιλοσοφεῖν ( ως κατηγορούμενο) τό ὅσιόν ἐστι τῷ ἀδικοῦντι ἐπεξιέναι ( ως κατηγορούμενο) οὕτω γάρ, ὦ παῖ, χρή διά στέρνων ἔχειν, γνώμης πατρῴας πάντ΄ ὄπισθεν ἑστάναι (ως επεξήγηση στο οὕτω) ἅ ἐψηφισμένοι ἦσαν ποιεῖν, τήν δεξιάν χεῖρα ἀποκόπτειν τῶν ζωγρηθέντων πάντων ( ως επεξήγηση στο ἅ ) προσδοκᾷ ἀργύριον παρ΄ ἐμοῦ λήψεσθαι (σε Μέλλοντα, ειδικό ή τελικό) άναρθρο επιρρηματικό απαρέμφατο ὅσους δ΄ αἰχμαλώτους ἔλαβε, ἐς Μακεδονίαν ἀπέπεμψεν ἐργάζεσθαι ἐν πέδαις(με αλυσίδες) δήσας (του σκοπού ή του αποτελέσματος από ρήμα κίνησης) ἐκ τῶνδε τούτους ἐξεπίσταμαι καλῶς παρηγμένους μισθοῖσιν εἰργάσθαι τάδε (του σκοπού ή του αποτελέσματος από ρήμα σκόπιμης ενέργειας) οὔτοι συνέχθειν, ἀλλά συμφιλεῖν ἔφυν (του σκοπού ή του αποτελέσματος από ρήμα σκόπιμης ενέργειας) ἄξιος θαυμάσαι (της αναφοράς από το ἄξιος) οὐχ ἥδε χρυσῆς ἀξία τιμῆς λαχεῖν; (της αναφοράς από το ἀξία) καί γάρ ὁρᾶν στυγνός ἦν (της αναφοράς από το στυγνός) ἑκών εἶναι οὐδέν ψεύσομαι (απόλυτο) κίνησις γάρ αὕτη μεγίστη δή τοῖς Ἕλλησιν ἐγένετο καί μέρει τινί τῶν βαρβάρων, ὡς δε εἰπεῖν καί ἐπί πλεῖστον ἀνθρώπων (απόλυτο) ὥς γε μοι δοκεῖν (απόλυτο) ὦ ξεῖν΄ ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ὅτι τῇδε κείμεθα τοῖς ‘κείνων ῥήμασι πειθόμενοι (αντί προστακτικής) ἐμέ τάδε παθεῖν; φεῦ (αναφώνηση) απαρεμφατικές προτάσεις σπονδάς πρός ἀλλήλους ἐποιήσαντο καί πρός Ἀθηναίους, ὥστε τούς αὐ-τούς ἐχθρούς καί φίλους νομίζειν (δευτερεύουσα συμπερασματική απαρεμφατική) Πείσομαι γάρ οὐ τοσοῦτον οὐδέν ὥστε μή οὐ καλῶς θανεῖν (δευτερεύουσα συμπερασματική απαρεμφατική) 13
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ νεμόμενοί τε τά αὑτῶν ἕκαστοι ὅσον ἀποζῆν (δευτερεύουσα αναφορική συμπερασματική απαρεμφατική) ἀλλ΄ ἐποιοῦντο εἰρήνην ἐφ΄ ᾧ τά τε ........ Λακεδαιμονίοις ἕπεσθαι καί κατά γῆν καί κατά θάλατταν (δευτερεύουσα αναφορική συμπερασματική απαρεμφατική) ἐμοί δοκεῖ πλεῖν ἡμᾶς ἐπί Μυτιλήνην, πρίν ἐκπύστους(αντιληπτοί) γενέσθαι (δευτερεύουσα χρονική απαρεμφατική) ὡς γε μήν καί πρίν ἄρξαι ἄξιος τῆς βασιλείας ἐδόκει εἶναι Ἀγησίλαος (δευτερεύουσα χρονική απαρεμφατική) παῦσαι, πρίν ὀργῆς κἀμέ μεστῶσαι λέγων (δευτερεύουσα χρονική απαρεμφατική) Ταυτοπροσωπία Κῦρος ὑπέσχετο δώσειν πέντε μνᾶς Ετεροπροσωπία Λύσανδρος ἐκέλευσεν αὐτούς εἰς Λακεδαίμονα ἰέναι 14
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ στο υποκείμενο γενικώς από αμετάβατα ή εἰμί, γίγνομαι, ὑπάρχω τυγχάνω, λανθάνω, διατελῶ, οἴχομαι, φθάνω, διάγω, διαγίγνομαι, φαίνομαι, φανερός εἰμί, δῆλος εἰμί, κτλ. ρήματα έναρξης, λήξης: ἄρχομαι, παύω, παύομαι, λήγω, ἐκλείπω ρήματα καρτερίας, ανοχής, καμάτου: καρτερῶ, ἀνέχομαι, ὑπομένω, ἀπείρηκα(=έχω κουραστεί) ρήματα ψυχικού πάθους (όταν η μτχ δηλώνει το σύγχρονο ή το υστερόχρονο): χαίρω, ἥδομαι, ἀγανακτῶ, ἄχθομαι, ἀγάλλομαι, αἰσχύνομαι, αἰδοῦμαι, ἀγαπῶ, λυπῶ, ὀργίζομαι, κτλ. νικῶ, ἡττῶμαι, ἀδικῶ, χαρίζομαι, εὖ-κακῶς ποιῶ ρήματα επάρκειας, πλησμονής, απόλαυσης: ἐμπίμπλαμαι, κορέννυμαι, ἀρκῶ, μεστός εἰμί, πλήρης εἰμί, ἱκανός εἰμί 15 δεν έχει ποτέ άρθρο συμπληρώνει την έννοια του ρήματος χρησιμεύει ως Κατηγορούμενο ή κατηγορηματικός προσδιορισμός στο υποκείμενο ή το αντικείμενο του ρήματος μεταφράζεται με: ότι, να, που παθητικά ρήματα: σπάνια συνοδεύεται από το ὡς, όπως στο στίχο 242 της ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ : δηλοῖς δ΄ ὥς τι σημανῶν νέον δυνητική αναλύεται σε ειδική πρόταση από ρήματα αίσθησης, γνώσης, δείξης, αγγελίας κατηγορηματική μετοχή στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο από τα: ρήματα αίσθησης, γνώσης, μάθησης, μνήμης: ἀκούω, αἰσθάνομαι, ὁρῶ, οἶδα, ἐπίσταμαι, γιγνώσκω, κατανοῶ, εὑρίσκω, λαμβάνω, ἁλίσκομαι, πυνθάνομαι, μανθάνω, μέμνημαι, κτλ. ρήματα δείξης, δήλωσης, αγγελίας, ελέγχου: δείκνυμι, δηλῶ, φαίνω, φαίνομαι, ἀγγέλλομαι, ἀγγέλλω, ἐλέγχω, κτλ. αναλύεται σε ειδική πρόταση
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ στο υποκείμενο τοῖς πλέοσιν ἀρέσκοντες ἐσμέν αὐτοί γάρ οἱ ἄνθρωποι τυγχάνουσι νομίζοντες τόν Δία τῶν θεῶν ἄριστον καί δικαιότατον ἔλαθον ἐμαυτόν οὐδέν εἰπών ἤ σε λανθάνει πρός τούς φίλους στείχοντα τῶν ἐχθρῶν κακά; Λακεδαιμόνιοι δέ πρότερόν τε δῆλοι ἦσαν ἐπιβουλεύοντες ἡμῖν ἡ βουλή δήλη ἐγένετο εὐμενῶς ἐπιθορυβήσασα ἤδη τοίνυν, ὦ βουλή, δῆλός ἐστι φθονῶν οὔποτε ἐπαυόμην ἡμᾶς οἰκτείρων πόθεν ἄν ὀρθῶς ἀρξαίμεθα ἄνδρας ἀγαθούς ἐπαινοῦντες; ὑπομένεις ἐμέ τόν τυφλόν κηδεύων χαίρω διαλεγόμενος τοῖς πρεσβύταις οὐκ ἀγαπῶ ζῶν ἐπί τούτοις Ἀρχίδαμε καί Λακεδαιμόνιοι οὐ δίκαια ποιεῖτε στρατεύοντες ἐς γῆν τῶν Πλαταιῶν πειρῶ τούς φίλους νικᾶν εὖ ποιῶν μεστός ἦν θυμούμενος στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο ἤκουον τήν χώραν δῃουμένην Κερκυραῖοι δέ ἐπειδή ᾔσθοντο τούς τε οἰκήτορας καί φρουρούς ἥκοντας ἐς τήν Ἐπίδαμνον τίς γάρ ἄν ἠθέλησεν ἀπειθεῖν ὁρῶν τόν βασιλέα πειθόμενον; οὐδέν οἶδ΄ ὑπέρτερον, οὔτ΄ εὐτυχοῦσα μᾶλλον, οὔτ΄ ἀτωμένη οὐκ ἐπίστασθε θνητοί ὄντες ; ὁ κῆρυξ ηὗρε τούς ἄνδρας διεφθαρμένους οὐ γάρ δή προδοῦσ΄ ἁλώσομαι Σωκράτης ἐδείκνυε τοῖς συνοῦσιν ἑαυτόν καλόν κἀγαθόν ὄντα δηλοῖς γάρ τι καλχαίνουσ΄ ἔπος Κλέαρχος ἐπιορκών ἐφάνη ἐξήγγειλε τῷ Ἀγησιλάῳ προσιόν τό στράτευμα ἀδικοῦντα Φίλιππον ἐξήλεγξα οἶδα τούς ἄνδρας μαχομένους Ανάλυση (ανάλυση με ὅτι, ὡς + Οριστική ή Ευκτική) οὐκ ἐπίστασθε ὡς θνητοί ἐστέ; Κλέαρχος ἐφάνη ὅτι ἐπιορκοίη οἶδα ὅτι οἱ ἄνδρες μάχονται δυνητική τόν λόγον ᾐσθόμην διπλάσιον ἄν γενόμενον τοῦ νῦν ἀναγιγνωσκομένου  ᾐσθόμην ὅτι ὁ λόγος διπλάσιος ἄν γένοιτο ( ή ἄν ἐγίγνετο ) τοῦ νῦν ἀναγιγνωσκομένου 16
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ έχει τους συντακτικούς ρόλους ενός επιθέτου αναλύεται σε αναφορική πρόταση επιθετική ή αναφορική μετοχή 17 μπορεί να λειτουργεί ως: επιθετικός προσδιορισμός κατηγορούμενο, δίπλα στα ρήματα εἰμί, γίγνομαι και ὑπάρχω(πάντα έναρθρη) κατηγορηματικός προσδ. παράθεση επεξήγηση υποκείμενο αντικείμενο ετερόπτωτος προσδιορισμός επιρρηματικός προσδιορισμός δοτική προσωπική δεν έχει άρθρο όταν: το υποκείμενο της μτχ προηγείται το όνομα που προσδιορίζει η μτχ δεν έχει άρθρο είναι κατηγορηματικός προσδιορισμός ως ουσιαστικό: ὁ λέγων, ὁ φεύγων, ὁ διώκων, ὁ νικῶν, οἱ δικάζοντες, οἱ κρίνοντες, κτλ. ως αφηρημένο ουσιαστικό: τό θαρσοῦν, τό δοκοῦν, τό βουλόμενον, κτλ. άρνηση οὐ: όταν δηλώνει κάτι το συγκεκριμένο άρνηση μή: όταν δηλώνει κάτι γενικό, αόριστο και υποτιθέμενο  τότε η μτχ είναι αναφορικο-υποθετική
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ μπορεί να λειτουργεί ως: επιθετικός προσδιορισμός Το ῦτο δή ἄξιον ἐπαινεῖν τῶν ἀνδρῶν τῶν τότε ναυμαχησάντων κατηγορούμενο οἱ ὠφελούμενοι καί οἱ δίκην διδόντες ὑπό θεῶν τε καί ἀνθρώπων εἰσίν οὗτοι κατηγορηματικός προσδιορισμός οἱ στρατιῶται εἶχον τάς ἀσπίδας ἐκκεκαλυμμένας παράθεση ἐνῆγε δέ αὐτούς ὁ Κλέων,ἀνήρ δημαγωγός κατ΄ ἐκεῖνον τόν χρόνον ὤν επεξήγηση τοῦτο λέγω ὑμῖν, τό ποιοῦν τήν πόλιν μεγάλην υποκείμενο ὁ φεύγων πόνους φεύγει τιμάς αντικείμενο μίσει τούς κολακεύοντας ετερόπτωτος προσδιορισμός ὑμεῖς ἐστέ χείρονες τῶν ἀδικούντων επιρρηματικός προσδιορισμός ἐγώ σ΄ ἐτίμησα τοῖς εὖ φρονοῦσιν δοτική προσωπική της αναφοράς Ἐπίδαμνός ἐστι πόλις ἐν δεξιᾷ ἐσπλέοντι τόν Ἰόνιον κόλπον άρνηση οὐ: καί ἔτυχεν ἡμῶν ἡ φυλή ἡ πρυτανεύουσα ὅτε τούς δέκα στρατηγούς τούς οὐκ ἀνελομένους τούς ἐκ τῆς ναυμαχίας ἐβουλήθητε ἀθρόους κρίνειν άρνηση μή: ὁ μή δαρείς οὐ παιδεύεται υποθετική φύση της μτχ: ἐάν τις μή δαρῇ, οὐ παιδεύεται ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΕ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ άναρθρη επιθετική μετοχή ἐπορεύθησαν δέ πεζῇ ἐς Ἀπολλωνίαν, Κορινθίων οὖσαν ἀποικίαν ἅμα ἦρι ἀρχομένῳ (το υποκείμενο της μτχ προηγείται) σύνειμι ἀνθρώποις δυναμένοις ἀναλίσκειν (το όνομα που προσδιορίζει η μτχ δεν έχει άρθρο) ἐναυμάχησαν διεσπαρμέναις ταῖς ναυσίν (η μτχ είναι κατηγορηματικός προσδιορισμός) ανάλυση επιθετικής μτχ σε πρόταση (η έναρθρη μτχ μετατρέπεται σε δεικτική αντωνυμία οὗτος, ἐκεῖνος και αναφορική πρόταση με ὅς, ὅστις. η άναρθρη σε αναφορική με ὅς, ὅστις οἱ ἐκπλέοντες ἐκ τοῦ λιμένος ἔμποροι  οἱ ἔμποροι οὗτοι, οἵ ἐκπλέουσι ἐκ τοῦ λιμένος σύνειμι ἀνθρώποις δυναμένοις ἀναλίσκειν  σύνειμι ἀνθρώποις, οἵ δύνανται ἀναλίσκειν Όταν η μτχ είναι κατηγορούμενο στα ρήματα εἰμί, γίγνομαι και ὑπάρχω, είναι πάντα έναρθρη : οἱ ὠφελούμενοι καί οἱ δίκην διδόντες ὑπό θεῶν τε καί ἀνθρώπων εἰσίν οὗτοι 18
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 19 τελική -άρνηση μή -σε Μέλλοντα (σπάνια σε Ενεστώτα) -με το μόριο ὡς -με ρήματα κίνησης ή σκόπιμης ενέργειας -αναλύεται σε ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ τροπική -άρνηση οὐ -σε Ενεστώτα (σπάνια σε Αόριστο) -συνήθως τροπικές οι: ἔχων, ἄγων, φἐρων, χρώμενος αιτιολογική -άρνηση οὐ -σπάνια σε Μέλλοντα -με ὡς  υποκειμενική αιτιολογία -με ἅτε, οἷον, οἷα  αντικειμενική αιτιολογία -με ὥσπερ  ψευδή ή υποθετκή αιτιολογία -από ῥ ψυχικού πάθους, όταν η μτχ εκφράζει το προτερόχρονο -είναι οι μτχ των: δοξαστικών, των γνωστικών και των ρημάτων ψυχικού πάθους και φόβου -συχνά μετά τη μτχ ακολουθεί: οὕτω, διά τοῦτο, διά ταῦτα -αναλύεται σε ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ τροπική -άρνηση οὐ -σε Ενεστώτα (σπάνια σε Αόριστο) -συνήθως τροπικές οι: ἔχων, ἄγων, φέρων, χρώμενος χρονική -όχι σε Μέλλοντα (συνήθως σε Αόριστο) -με τα χρονικά επιρρήματα: ἅμα εὐθύς, εἶτα, αὐτίκα, ἔτι, μεταξύ, οὕτω, τότε,ἐξαίφνης, ἄρτι, ἤδη, πάλιν, κτλ. -αναλύεται σε ΧΡΟΝΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Επιρρηματική μετοχή υποθετική -άρνηση μή -όχι σε Μέλλοντα -δίπλα σε: δυνητική έγκλιση, δυνητικό απαρέμφατο, Οριστική Μέλλοντα, δοξαστικό ρήμα -αναλύεται σε ΥΠΟΘΕΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ εναντιωματική -όχι σε Μέλλοντα -με τα μόρια: καί, καί ταῦτα καίτοι, καίπερ, πάνυ, οὐδέ, μηδέ -το ρήμα παίρνει τα μόρια: ὅμως, εἶτα, ἔπειτα, κἆτα, ἀλλ΄ ὅμως, ἀλλά καί, ὅπως -αναλύεται σε ΕΝΑΝΤΙΩΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Απόλυτη όταν το υποκείμενό της δεν είναι όρος της πρότασης, δηλ. υποκείμενο, αντικείμενο ή δοτική προσωπική στο ρήμα Ονομαστική: μόνο οι μτχ προσωπικών ῥ Γενική: μόνο οι μτχ προσωπικών ῥ Αιτιατική: συνήθως αιτιολογική ή εναντιωματική απροσώπων ρημάτων μτχ προσωπικών ῥ με τα μόρια: ὡς, ὥσπερ μτχ απροσώπων ῥ ουδετέρου γένους σε ενικό, όπως: ἐξόν, προσῆκον, ὄν, οἷόν τε ὄν, ἄδηλον ὄν, δέον, πρέπον, παρόν, παρέχον, χρεών, δοκοῦν, τυχόν, κτλ. συνημμένη όταν το υποκείμενό της είναι όρος της πρότασης
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ χρονική Κόνων δέ ἰδών τόν ἐπίπλου, ἐσήμανε εἰς τάς ναῦς βοηθεῖν κατά κράτος Ἀγησίλαος τοίνυν ἔτι μέν νέος ὤν ἔτυχε τῆς βασιλείας πάλιν δ΄ ἐρωτώμενος ὁ Σωκράτης, ἔφη Κῦρος ἐθήρευεν ἀπό ἵππου γυμνάσαι βουλόμενο ς ἑαυτόν τε καί τούς ἵππους. δειπνήσαντες πορεύεσθε Ανάλυση μτχ (ἐπεί, ἐπειδή, ὅτε, ἕως, ὡς + Οριστική, Ευκτική ή ἄν + Υποτακτική) ἐπεί Κόνων τόν ἐπίπλου εἶδε, ἐσήμανε εἰς τάς ναῦς βοηθεῖν κατά κράτος Κῦρος ἐθήρευεν ἀπό ἵππου, ὁπότε βούλοιτο γυμνάσαι ἑαυτόν τε καί τούς ἵππους. ὅταν δειπνήσητε, πορεύεσθε ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΜΕΤΟΧΗΣ ΣΕ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΠΡΟΤΑΣΗ · ο χρόνος εξάρτησης λαμβάνεται υπόψη από αρκτικό χρόνο → Οριστική ή Υποτακτική από ιστορικό χρόνο → Ευκτική του Πλαγίου Λόγου · οι μτχ Ενεστώτα και Παρακειμένου μετατρέπονται αντίστοιχα σε Παρατατικό και Υπερσυντέλικο, όταν εξαρτώνται από ιστορικό ρήμα, ή σε Ευκτική του Πλαγίου Λόγου · οι μτχ Μέλλοντα (όχι οι τελικές) και Αορίστου διατηρούν το χρόνο τους · η μτχ Αορίστου μετατρέπεται σε Οριστική για το παρελθόν και σε Υποτακτική ή Ευκτική για το μέλλον τελική ἐπορεύοντο καταψόμενοι τούς πολεμίους ἡ δέ Πάραλος (ἀπέπλευσε) εἰς τάς Ἀθήνας, ἀπαγγελοῦσα τά γεγονότα ἀλλά στρατεύουσιν ἐπ΄ αὐτούς οἱ Κερκυραῖοι ὡς κατάξοντες νῦν τοῦτο δεησόμενοι ἥκομεν τριήρεις ἐξέπεμπον ὡς γῆς καί θαλάσσης ἄρξοντες ἄπειμι ξένιά σοι παρασκευάσων ὅστις ἀμφικίονας ναούς πυρώσων ἦλθε Ζεύς οὖν δείσας περί τῷ γένει ἡμῶν μή ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καί δίκην Ανάλυση μτχ ( ἵνα, ὅπως + Υποτακτική Αορίστου ή Ενεστώτα από αρκτικό χρόνο ή Ευκτική του Πλαγίου Λόγου από ιστορικό χρόνο) ἐπορεύοντο, ἵνα κατάδοιεν τούς πολεμίους νῦν, ὅπως τοῦτο δεησώμεθα, ἥκομεν ἄπειμι, ἵνα ξένιά σοι παρασκευάσω τροπική συμπαρῄει δέ καί Θώραξ τό πεζόν ἔχων ὕστερον οἱ Κορίνθιοι ὀργῇ φέροντες τόν πρός Κερκυραίους πόλεμον ἐναυπηγοῦντο ἀλλά ταῦτα καί πάλαι πόλεως / ἄνδρες μόλις φέροντες ἐρρόθουν ἐμοί αιτιολογική οἱ δέ Ἐπιδάμνιοι πέμπουσιν ἐς τήν Κέρκυραν πρέσβεις ὡς μητρόπολιν οὖσαν Κῦρος ἅτε παῖς ὤν ἥδετο τῇ στολῇ λέγει ὡς ὑβριστής εἰμί καί βίαιος, ὥσπερ τι καλόν ποιῶν νομίζων ἀμείνους και κρείττους πολλῶν βαρβάρων ὑμᾶς εἶναι, διά τοῦτο προσέλαβον ἁμαρτάνω γάρ τάς ἐμάς ἀρχάς σέβων; Ο ἱ Κορίνθιοι τροπαῖον ἔστησαν ὡς νενικηκότες Ανάλυση μτχ (ἐπεί, ἐπειδή, ὅτι, διότι, ὡς + Οριστική, σπάνια Ευκτική) Κῦρος ἥδετο τῇ στολῇ, ὅτι παῖς ἦν Οἱ Κορίνθιοι τροπαῖον ἔστησαν, ἐπειδή ἐνενικήκεσαν εναντιωματική Ἀγησίλαος δέ καίπερ αἰσθόμενος ταῦτα ὅμως ἐνέμεινε ταῖς σπονδαῖς 20
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Ἀθηναῖοι καί οὐ μεταλαβόντες τούτου τοῦ χρυσίου, ὅμως πρόθυμοι ἦσαν εἰς τόν πόλεμον ἱκανά μοι νομίζω εἰρῆσθαι καίτοι πολλά γε παραλιπών ἐμοί γάρ ὅστις πᾶσαν εὐθύνων πόλιν / μή τῶν ἀρίστων ἅπτεται βουλευμάτων καί ἀποστᾶσα ἡ πόλις ἀφίξεται εἰς σύμβασιν Ανάλυση μτχ(εἰ καί, καί εἰ, οὐδ΄ εἰ, μηδ΄ εἰ + Οριστική (ή σπάνια Ευκτική ἄν καί, καί ἄν, οὐδ΄ ἄν, μηδ΄ ἄν, + Υποτακτική ) ἱκανά μοι νομίζω εἰρῆσθαι, εἰ καί πολλά γε παρέλιπον κἄν ἀποστῇ ἡ πόλις, ἀφίξεται εἰς σύμβασιν υποθετική πολλόν ἐχθίων ἔσῃ σιγῶσ΄, ἐάν μή πᾶσι κηρύξῃς τάδε τί γάρ ἄν λαθών διεπραξάμην ; ἐγώ γάρ, ἴστω Ζεύς ὁ πάνθ΄ ὁρῶν ἀεί,/ οὔτ΄ ἄν σιωπήσαιμι τήν ἄτην ὁρῶν καί τίς βίος μοι (ἔσται) σοῦ λελειμμένῃ φίλος; ταῦτα ποιοῦντες τά δίκαια ψηφιεῖσθε Ανάλυση μτχ (κατά τους υποθετικούς λόγους) τί γάρ, εἰ ἔλαθον, ἄν διεπραξάμην; ἄν ταῦτα ποιῆτε, τά δίκαια ψηφιεῖσθε Απόλυτη σε Ονομαστική: καί οἰμωγή ἐκ τοῦ Πειραιῶς διά τῶν μακρῶν τειχῶν εἰς ἄστυ διῆκεν, ὁ ἕτερος τῷ ἑτέρῳ παραγγέλλων (τροπική) ἐκεῖνοι εἰσελθόντες εἶπεν ὁ Κριτίας (χρονική) φύλαξ ἐλέγχων φύλακα (τροπική) σε Γενική: ἐσβεβληκότων τῶν Πελοποννησίων ἡ νόσος ἤρξατο εὐθύς (χρονική) καταστάσης δέ ἐκκλησίας ἐς ἀντιλογίαν ἦλθον (χρονική) ἐμοῦ δέ ζῶντος οὐκ ἄρξει γυνή (χρονική) διεσκεδασμένων δέ τῶν ἀνθρώπων, αἱ μέν τῶν νεῶν δίκροτοι ἦσαν (αιτιολογική) ἐν δέ ταῖς Ἀθήναις τῆς Παράλου ἀφικομένης νυκτός ἐλέγετο η συμφορά (χρονική) σε Αιτιατική: μτχ προσωπικών ῥ φίλους κτῶνται ὡς βοηθῶν δεόμενοι, τῶν δέ ἀδελφῶν ἀμελοῦσιν, ὥσπερ ἐκ πολιτῶν μέν γιγνομένους φίλους, ἐξ ἀδελφῶν δέ οὐ γιγνομένους (αιτιολογική) μτχ απροσώπων ῥ ἀλλά μετά τοῦ ὑμετέρου πλήθους ἔφυγον εἰς Χαλκίδα, καί ἑξόν μοι μετ΄ ἐκείνων ἀδεῶς πολιτεύεσθαι, μεθ΄ ὑμῶν εἱλόμην κινδυνεύειν ἀπελθών (εναντιωματική) οἱ Κερκυραῖοι ἐκέλευον Κορινθίους τούς ἐν Ἐπιδάμνῳ φρουρούς τε καί οἰκήτορας ἀπάγειν, ὡς οὐ μετόν αὐτοῖς Ἐπιδάμνου (αιτιολογική) οὐκ ἐσώσαμέν σε, ἐξόν ἡμῖν σῶσαι (εναντιωματική) 21 επιθετικός προσδιορισμός δίνει μια μόνιμη ιδιότητα στο ουσιαστικό που προσδιορίζει είναι επίθετο, επιθετική μτχ, αντωνυμία, αριθμητικό, ουσιαστικό που δηλώνει ηλικία, επάγγελμα, εθνότητα, αξίωμα, τάξη, ιδιότητα κτλ., έναρθρο κύριο γεωγραφικό όνομα, έναρθρη γενική, έναρθρο επίρρημα ή έναρθρο εμπρόθετο, εμπρόθετο αριθμητικό(ποσό κατά προσέγγιση κατηγορηματικός προσδιορισμός δίνει μια παροδική ιδιότητα στο ουσιαστικό που προσδιορίζει είναι άναρθρος είναι επίθετο, αντωνυμία ή επιθετική μετοχή ή όταν το ουσιαστικό που προσδιορίζεται είναι έναρθρο ή είναι τα επίθετα: πᾶς, ἅπας, ὅλος, μόνος, ἄκρος, μέσος, ἔσχατος, ἔρημος, ἕκαστος, σύμπας, αὐτός
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΟΜΟΙΟΠΤΩΤΟΙ ΟΝΟΜΑΤΙΚΟΙ επιθετικός προσδιορισμός επίθετο: θερμήν ἐπί ψυχροῖσι καρδίαν ἔχεις επιθετική μτχ: αἱ πόλεις αἱ δημοκρατούμεναι τοῖς νόμοις τοῖς κειμένοις διοικοῦνται αντωνυμία : ἐμοί μέν οὐδείς μῦθος, Ἀντιγόνη, ….ἵκετο αριθμητικό: αὐτῶν δέ Κορινθίων νῆες παρεσκεύοζοντο τριάκοντα καί τρισχίλιοι ὁπλῖται ουσιαστικό: ἄνθρωποι γραμματεῖς ἐλεύσονται όνομα εθνικό, πόλης ή καταγωγής: ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι έναρθρο κύριο γεωγραφικό όνομα: ὁ Εὔξεινος πόντος έναρθρη γενική: θέλω εἰπεῖν τά ἐμαυτοῦ πάθη έναρθρο επίρρημα: ἔνθα δή αὐτοί τήν πρόσθεν νύκτα ᾖσαν ἐπί τοῦ ὅρους έναρθρο εμπρόθετο: ἥκετ΄ ὁ ἐξ Αἰγύπτου σῖτος εμπρόθετο αριθμητικό κτείνουσι κατ΄ἄλλους ἐς ἐξήκοντα κατηγορηματικός προσδιορισμός επίθετο: ἐπεί γάρ αὐτήν εἷλον ἐμφανῶς ἐγώ πόλεως ἀπιστήσασαν ἐκ πάσης μόνην αντωνυμία: ἡ πόλις ἡμῖν ἐψηφίσατο τοῦτο τό ἀργύριον επιθετική μετοχή: οἱ στρατιῶται εἶχον τάς ἀσπίδας ἐκκεκαλυμμένας Παράθεση μετά δέ τήν ναυμαχίαν οἱ Κερκυραῖοι τροπαῖον στήσαντες ἐπί τῇ Λευκίμμῃ τῆς Κερκυραίας ἀκρωτηρίῳ ἔπειτα μήτηρ καί γυνή, διπλοῦν ἔπος ἡγεῖτο δέ Θώραξ ὁ Λακεδαιμόνιος προσηκοῦσι δ΄ αὐτήν Ταυλάντιοι βάρβαροι, Ἰλλυρικόν 22 ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ Παράθεση δίνει ένα κύριο και γνωστό γνώρισμα στο ουσιαστικό που προσδιορίζει είναι γενικότερη έννοια από το ουσιαστικό που προσδιορίζει αναλύεται σε αναφορική πρόταση επιμεριστική χωρισμός σε μέρη μιας γενικής έννοιας είναι και το σχήμα «καθ΄ όλον και μέρος» προεξαγγελτική αποδίδεται σε όλη την πρόταση που ακολουθεί με έναρθρο ουδέτερο επίθετο, όπως τό μέγιστον, το δεινότατον, τό ἔσχατον, τό λεγόμενον, τεκμήριον, τό τῆς παροιμίας, τουναντίον, ἀμφότερον κτλ. Επεξήγηση εξηγεί την έννοια του ουσιαστικού που προσδιορίζει είναι ειδικότερη έννοια από το ουσιαστικό που προσδιορίζει μεταφράζεται με το δηλαδή συχνά γίνεται σαφέστερη με την προσθήκη του ῥ λέγω είναι ουσιαστικό ή άλλη λέξη ή και ολόκληρη πρόταση (ονοματική ή επιρρηματική αιτιολογική, τελική) επεξήγηση δέχονται επίσης οι ουδέτερες δεικτικές αντωνυμίες, τα οὕτω και ὧδε και η αντωνυμία τοιοῦτος
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ἔθνος ἐστρατήγει δέ τῶν νεῶν Ἀριστεύς ὁ Πελλίχου ἐμέθυον, ἱκανή πρόφασις εἰς τό ἁμαρτάνειν επιμεριστική οὐ γάρ τάφου νῷν τώ κασιγνήτω Κρέων τόν μέν προτίσας, τόν δ΄ ἀτιμάσας ἔχει; (τώ κασιγνήτω= δυϊκός αριθμός, αιτιατική) προεξαγγελτική ὁ Ἀρμένιος ἐξεπλάγη, καί τό μέγιστον, ἐφοβεῖτο ὅτι ἔμελλεν ὀφθήσεσθαι καί γάρ, τό πάντων θαυμαστότατον, ἐπαινοῦσι μέν πάντες τά τοιαῦτα ἐπιτηδεύματα, μιμεῖσθαι δ΄ αὐτά οὐδεμία πόλις έθέλει Επεξήγηση οὐδ΄ ἡ ξύνοικος τῶν κάτω θεῶν Δίκη ὁ παῖς, ὁ Σάτυρος, ἀπέδρα τόν δ΄ αὖ ξύναιμον τοῦδε, Πολυνείκην λέγω ὕβρις δ΄, ἐπεί δέδρακεν, ἥδε δευτέρα, τούτοις ἐπαυχεῖν καί δεδρακυῖαν γελᾶν οὕτω γάρ, ὦ παῖ, χρή διά στέρνων ἔχειν γνώμης πατρῴας πάντ΄ ὄπισθεν ἑστάναι προεῖπε δέ καί τοῦτο τοῖς στρατιώταις, ὡς εὐθύς ἡγήσοιτο τήν συντομωτάτην ἐπί τά κράτιστα τῆς χώρας ἀλλ΄ ἐννοεῖν χρή τοῦτο μέν γυναῖχ΄ ὅτι ἔφυμεν, ὡς πρός ἄνδρας οὐ μαχουμένα τοῦτ΄ αὐτό ἀπόκριναι, εἰ ἀληθῆ λέγομεν ἤ οὐκ ἀληθῆ ὅτι ἔμαθεν πυκτεύειν τε καί παγκρατιάζειν καί ἐν ὅπλοις μάχεσθαι, οὐ τούτου ἕνεκα τούς φίλους δεῖ τύπτειν οὐδέ κεντεῖν τε καί ἀποκτιννύναι τούτου ἕνεκα κελεύω τους θωρακοφόρους ἡγεῖσθαι, ὅτι τοῦτο βαρύτατον ἔστι τοῦ στρατεύματος ἤδη δε τινων ᾐσθόμην και διά ταῦτα ἀχθομένων μοι, ὅτι νεώτερος ὤν ἐπιχείρησα λέγειν ἐν τῷ δήμῳ ἡμεῖς μέν οὐ χρημάτων γε ἕνεκα, ἵνα λάβοιμεν, εὖ ὑμᾶς ἐποιοῦμεν ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός προσδιορίζει ουσιαστικά και επίθετα και είναι κτητική και από τα επίθετα : φίλος, συγγενής, οἰκεῖος, ξένος, κοινός, ἑταῖρος, ἱερός, ἐχθρός, κτλ. του δημιουργού (είναι πρόσωπο) της συγγένειας ή της καταγωγῆς διαιρετική (και από υπερθετικό βαθμό, όταν η γενική ανήκει στο ίδιο σύνολο με τον όρο που προσδιορίζει) της ύλης του περιεχομένου της ιδιότητας: φανερώνει μέγεθος, ηλικία ή χρόνο,κοινωνική τάξη συνήθως συνοδεύεται από αριθμητικό μπορεί να είναι αφηρημένο ουσιαστικό, όπως: δικαιοσύνη, κακία, κ.τ.λ. της αξίας από τα επίθετα ἄξιος, τίμιος, ὤνιος, ἀντάξιος, ἀνάξιος της αιτίας από λέξεις και ρήματα ψυχικού πάθους, δικανικούς όρους και από τα επίθετα αἴτιος(όταν δηλώνεται βλάβη), ὑπεύθυνος, ὑπαίτιος, ὑπόλογος, πόδικος κτλ. ὑυποκειμενική από ρηματικά ουσιαστικά και δηλώνει το υποκείμενο μιας ενέργειας αντικειμενική από ρηματικά ουσιαστικά και δηλώνει το αντικείμενο μιας ενέργειας από επίθετα και τα αντίθετά τους(και από επιρρήματα παράγωγά τους) που δηλώνουν: μνήμη ή λήθη / φροντίδα, επιμέλεια, φειδώ / συμμετοχή, στέρηση, χωρισμό και απομάκρυνση ή απαλλαγή / εμπειρία, επιτυχία / εξουσία / διαφορά ή σύγκριση /το επίθετο αἴτιος,(όταν δηλώνεται όφελος) /από ρηματικά επίθετα σε -ικός συγκριτική από επίθετα συγκριτικού βαθμού(σπάνια και υπερθετικού, όταν η γενική δεν ανήκει στο ίδιο σύνολο με τον όρο που προσδιορίζει), τις λέξεις: ἄλλος, ἕτερος, πρότερος, ὕστερος, ἐναντίος, κτλ. και από ρήματα που δηλώνουν υπεροχή, διαφορά, σύγκριση σε θέση αντικειμένου. Π.χ. διαφέρω, μειονεκτῶ, ὑπερέχω, ὑπολείπομαι τινός 23 προσδιορισμός επιρρημάτων και επιφωνημάτων Προθετικών(ἔξω, ἐντός, ἐκτός, πλησίον, μεταξύ) και τροπικών(πῶς, ὅπως, ὡς, καλῶς, κακῶς) επιρρημάτων που παράγονται από επίθετα, αναφοράς ή αφετηρίας τοπικών, χρονικών, ποσοτικών επιρρημάτων διαιρετική επιρρημάτων ἀξίως, ἀναξίως αξίας επιρρημάτων από τα επίθετα της ετερόπτωτης γενικής αντικειμενική επιφωνημάτων αιτία
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός κτητική Λύσανδρος δ΄ ἐξ Ἀβύδου παρέπλει εἰς Λάμψακον σύμμαχον οὖσαν Ἀθηναίων ἀμήχανον δέ παντός ἀνδρός ἐκμαθεῖν ψυχήν τε καί φρόνημα καί γνώμην οὐκ ἐμός ἔστιν ὁ ἀγών, ἀλλά τῆς πόλεως κοινός του δημιουργού ἔργον ἀνδρός λόγοι Λυσίου νόμοι Δράκοντος της συγγένειας οἰκιστής δ΄ ἐγένετο Φαλίος Ἐρατοκλείδου διαιρετική καί προσέτι ἐψηφίσαντο μηνεύειν ἀδεῶς τόν βουλόμενον καί ἀστῶν καί ξένων καί δούλων οἴομαι γάρ οὐδέν εἶναι τῶν πεπραγμένων αὐτῷ « σοφός Σοφοκλῆς, σοφώτερος δ΄ Εὐριπίδης ἀνδρῶν δ΄ ἁπάντων Σωκράτης σοφώτατος » της ύλης νόμισμα χρυσοῦ ξίφος σιδήρου φοίνικος αἱ θύραι πεποιημένοι εἰσί του περιεχομένου ἀγέλη βοῶν πλο α ῖ σίτου ἔπαυσαν φοβουμένους πλῆθος ἀνδρῶν τε καί νεῶν 24 Η ΓΕΝΙΚΗ επιρρηματικός προσδιορισμός δηλώνει χρόνο αιτία ποσό αναφορά τόπο
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ της ιδιότητας Ἔφεσος ἀπέχει Σάρδεων τριῶν ἡμερῶν ὁδόν ἀπετετέλεστο τεῖχος ὀκτώ σταδίων παῖς πέντε ἐτῶν τοσόνδε κίνδυνον ἀνερρίψαμεν διά τῆς ἀλλοτρίας πολλῶν ἡμερῶν ὁδόν ἰόντες καί πᾶν τό πρόθυμον παρεχόμενοι ἔργον δικαιοσύνης ἔργον κακίας της αξίας οὐ δίκαια ποιεῖτε οὐδ΄ ἄξια ὑμῶν κέκτημαι ἀγρόν ταλάντου ἄξιον οἱ φιλόσοφοι δοκοῦσιν εἶναι τοῖς μέν μηδενός τίμιοι, τοῖς δέ ἄξιοι τοῦ παντός της αιτίας τούτων αἴτιος Χαιρεφῶν ἐστι ἔνοχός ἐστι δειλίας ἀσεβείας ὑπόδικος υποκειμενική κοινόν ἔργον τοῦτο Ἀθηναίων τε καί Λακεδαιμονίων ἔστι ἀλλ΄ ὁρᾶτε μέν, ὦ ἄνδρες, τήν βασιλέως ἐπιορκίαν καί ἀσέβειαν, ὁρᾶτε τήν Τισσαφέρνους ἀπιστίαν σκόπει ὅσῳ κάκιστ΄ ὀλούμεθ΄ εἰ νόμου βίᾳ ψῆφον τυράννων ἤ κράτη παρέξιμεν απόδειξη: κρατοῦσι οἱ τύραννοι αντικειμενική καί νῦν ἀδελφά τῶνδε κηρύξας ἔχω σκόπει ὅσῳ κάκιστ΄ ὀλούμεθ΄ εἰ νόμου βίᾳ ψῆφον τυράννων ἤ κράτη παρέξιμεν ἥ τε γάρ ἀγορά μεστή ἦν παντοδαπῶν καί ὅπλων καί ἵππων ὠνίων ἅμα δέ καί μίσει τῶν Κερκυραίων μετρία ἄσκησις τοῦ σώματος ποιητική τῆς ὑγίειάς ἐστι οἱ δέ τῶν Ἀθηναίων ὑπήκοοι ἑτοῖμοι ἦσαν καί παρά δύναμιν αὐτῶν ἀφίστασθαι ὑμεῖς δ΄, οὕς ἐφοβοῦντο, μόνοι τῶν πάντων τῆς σωτηρίας αὐτοῖς αἴτιοι ἡγοῦμαι γάρ τοῖς ἀδίκως διαβεβλημένοις τούτους εἶναι μεγίστων ἀγαθῶν αἰτίους διά μέν δή ταῦτα εὐθύς πολλούς ἐραστάς τῆς αὑτοῦ φιλίας ἐποιήσατο απόδειξη: οὗτοι ἐρῶσι τήν αὐτοῦ φιλίαν συγκριτική καί εἰδότες ὅτι οὐ χείροσιν ἑαυτῶν δεήσοι μάχεσθαι τούτου βελτίων εἰμί πολίτης ἀναρχίας δέ μεῖζον οὐκ ἔστιν κακόν Θουκυδίδης Ἀθηναῖος ξυνέγραψε τόν πόλεμον τῶν Πελοποννησίων καί Ἀθηναίων, …… ἐλπίσας μέγαν τε ἔσεσθαι καί ἀξιολογώτατον τῶν προγεγενημένων ὁ δέ Λυκοῦργος καί τούτων τἀναντία ἔγνω καί τούτου τοῦ κτήματος τοιούτου ὄντος μειονεκτοῦσιν οἱ τύραννοι πάντων μάλιστα εἰ γάρ ἐξ ἴσου τῇ συμφορᾷ καί τήν διάνοιαν ἕξω, τι τούτου διοίσω; προσδιορισμός επιρρημάτων και επιφωνημάτων 25
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ της αναφοράς ἔπλευσαν εἰς Αἰγός ποταμούς ἀντίον τῆς Λαμψάκου (ή της αφετηρίας) ἤιδη καλῶς, καί σ΄ ἐκτός αὐλείων πυλῶν τοῦδ΄ οὕνεκ΄ ἐξέπεμπον, ὡς μόνη κλύοις βασιλεύς πῶς ἔχει παιδείας; διαιρετική πανταχοῦ τῆς γῆς / πότε τῆς νυκτός δίς καί τρίς τῆς ἡμέρας ἐπεί δ΄ οὐκ ἀντανήγαγε Λύσανδρος, καί τῆς ἡμέρας ὀψέ ἦν ἐμβαλεῖν που τῆς ἐκείνων χώρας αξία χωρήσατε οὖν ἀξίως εἰς αὐτοῦς τῆς τε πόλεως, ἥν ἕκαστος πατρίδα ἔχων πρώτην ἐν τοῖς Ἕλλησιν ἀγάλλεται αντικειμενική ἀπείρως ἔχω τοῦ πράγματος αιτία οἴμοι τῶν ἐμῶν κακῶν επιρρηματικός προσδιορισμός χρόνο ἐφυλάττοντο ἱκανοῖς φύλαξι νυκτός τε καί ἡμέρας ἐκείνης τῆς νυκτός οὐδείς ἐκοιμήθη αιτία τούτων ἐγώ οὐκ ἔμελλον, ἀνδρός οὐδενός φρόνημα δείσασα φεύγω φόνου ποσό πόσου διδάσκει Εὔηνος; αναφορά οἱ παρόντες ἔλεγον ὥς τις εὐνοίας ἤ μνήμης ἔχοι τόπο τέθνηκεν οὗπερ τοῖς νέοις θνῄσκειν καλόν 26
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός σε επίθετα (και ουσιαστικά) και είναι αντικειμενική από επίθετα που σημαίνουν φιλία ή έχθρα, ωφέλεια ή βλάβη, ευπείθεια ή υποταγή, κάτι που αρμόζει ή πρέπει, ομοιότητα ή ταυτότητα, ισότητα ή συμφωνία, ακολουθία ή διαδοχή, μείξη ή επικοινωνία, και όσα είναι σύνθετα με τις προθέσεις ἐν, σύν, ὁμοῦ και από επιρρήματα παράγωγα τέτοιων επιθέτων της αναφοράς ή του κατά τι ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός 27 προσδιορισμός επιρρημάτων δηλώνει χρόνο συνοδεία ακολουθία και συμφωνία από τα ἅμα και ὁμοῦ και από άλλα επιρρήματα που παράγονται από ῥ ή επίθετα που συντάσσονται με δοτική αναφορά από τροπικά επιρρήματα Η ΔΟΤΙΚΗ επιρρηματικός προσδιορισμός δηλώνει τόπο χρόνο αιτία από ρήματα ψυχικού πάθους όργανο ή μέσο τρόπο συνοδεία κοντά σε ῥ κίνησης και οι στρατιωτικοί όροι ποσό από παραθετικά αναφορά
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ αντικειμενική εἴ τοι σφε τιμᾷς ἐξ ἴσου τῷ δυσσεβεῖ ἡ γάρ Ἀσία πολεμία αὐτοῖς ἦν ἦν τοῖς νόμοις εὐπειθέστατος ἐναντίως ἔχει τῷ σώφρονι ὁ ἀκόλαστος ἔρως ἔμφυτος τοῖς ἀνθρώποις ἐστί Ἀρμένιος πρόσθεν καί σύμμαχος ἦν καί ὑπήκοος Κυαξάρῃ της αναφοράς Ἀγησίλαος παῖδα ἀπέδειξε Τισσαφέρνην τῇ ἀπάτῃ οὔτε ποσίν εἰμί ταχύς οὔτε χερσίν ἰσχυρός συγγενεῖς ἔστε φύσει οὐ νόμῳ προσδιορισμός επιρρημάτων χρόνο ἅμα δέ τῷ ἦρι ὁ Δερκυλίδας ἀφικνεῖται εἰς Λάμψακον συνοδεία τό ὕδωρ ἐπίνετο ὁμοῦ τῷ πηλῷ ακολουθία ἑπομένως τῷ νόμῳ / ἀκολούθως τοῖς εἰρημένοις συμφωνία συμφώνως τῷ νόμῳ / συμφερόντως τοῖς φίλοις αναφορά οὕτως ἔχει ταῦτα τῇ φύσει επιρρηματικός προσδιορισμός τόπο διεῖχε ὁ Ἐλλήσποντος ταύτῃ σταδίους πεντακαίδεκα ὦ ξεῖν΄ ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ὅτι τῇδε κείμεθα τοῖς ‘κείνων ῥήμασι πειθόμενοι χρόνο Λύσανδρος δέ τῇ ἐπιούσῃ νυκτί ἐσήμανεν εἰς τάς ναῦς ἀριστοποιησαμένους εἰσβαίνειν αιτία Μήδας ἤδετο τῇ δυνάμει οἱ σύμμαχοι ἤχθοντο τῷ πολέμῳ όργανο ή μέσο διπλᾶς ὄψεις ἀράξας αὐτός αὐτουργῷ χερί τοιοῖσδ΄ ἐγώ νόμοισι τήνδ΄ αὔξω πόλιν τρόπο τό δέ βίᾳ πολιτῶν δρᾶν ἔφυν ἀμήχανος καί οἱ Ἀβυδηνοί καί οἱ ἄλλοι παρῆσαν πεζῇ συνοδεία καί πλεύσαντες εὐθύς πέντε καί εἴκοσι ναυσί οἱ Πέρσαι ἦλθον παμπληθεῖ στόλῳ ὡς ἀφανιοῦντες τάς Ἀθήνας ποσό πολλῷ μείζων ἐγίγνετο ἡ βοή, ὅσῳ πλείους ἐγίγνετο ἀφίκοντο ὀλίγῳ ὕστερον επιρρηματικός προσδιορισμός δηλώνει τόπο, συχνά οι λέξεις: μακράν, πλοῦν, σταδίους, κτλ. χρόνο έκταση (τοπική ή χρονική) αιτία, οι λέξεις: τοῦτο, ταῦτα, ὅ τι, τι, χάριν σκοπό τρόπο αναφορά κυρίως από αμετάβατα ή παθητικά ῥ αναφορά οὔτε μεγέθει πόλεων ἴσχυον οὔτε τῇ ἄλλῃ παρασκευῇ ἐγίγνετο λόγῳ μέν δημοκρατία, ἔργῳ δέ ὑπό τοῦ πρώτου ἀνδρός ἀρχή 28 Η ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός σε επίθετα και ουσιαστικά και δηλώνει το κατά τι ή την αναφορά συχνά είναι οι λέξεις: τό ὄνομα, τό πλῆθος, τό γένος, τό ὕψος, τό εὗρος, τό βάθος, τόν ἀριθμόν κτλ.
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ επιρρηματικός προσδιορισμός: δηλώνει τόπο συχνά οι λέξεις: μακράν, πλοῦν, σταδίους, κτλ. χρόνο έκταση (τοπική ή χρονική) αιτία οι λέξεις: τοῦτο, ταῦτα, ὅ τι, τι, χάριν σκοπό τρόπο αναφορά κυρίως από αμετάβατα ή παθητικά ρήματα ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός το κατά τι ή τυφλός τά τ΄ ὦτα τόν τε νοῦν τά τ΄ ὄμματ΄ εἶ η αναφορά ἀνήρ θαυμάσιος τό κάλλος 29 προσδιορισμός επιρρημάτων ορκωτικών μά και νή και τροπικών Η ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ὁ ποταμός ἦν τό εὗρος τεσσάρων πλέθρων οἱ μέν ἐπορεύοντο τό πλῆθος ὡς δισχίλιοι καί γνώμην ἱκανός καί τά πολεμικά ἄλκιμος ἦν προσδιορισμός επιρρημάτων δύο δραχμάς μισθόν τελεῖς; Μά Δί΄ ἀλλ΄ ἔλαττον εὖ ἔχω τό σῶμα επιρρηματικός προσδιορισμός τόπο πέμψομεν αὐτόν Ἑλλάδα ἐνθυμούμενοι ὅσον πλοῦν ἐκ τῆς σφετέρας ἀπεστέλλοντο χρόνο φυλάξαντες ἔτι νύκτα ἐχώρουν ἐκ τῶν οἰκιῶν πάντα τά ἐν τῇ πόλει καλά καί δίκαια καί συμφέροντα ταύτην τήν ἡμέραν παρακαταθήκην ἔνορκον εἴληφεν έκταση τοπική ἀπέχει Πλάταια Θηβῶν σταδίους ἑβδομήκοντα έκταση χρονική ἐνταῦθα ἔμεινεν ὁ Κῦρος ἡμέρας τρεῖς τήν δέ μητέρα τελευτήσασαν πέπαυμαι τρέφων τρίτον ἔτος τουτί αιτία τί δεῖ ὑπέρ τούτων νῦν ἄχθεσθαι; τί τηνικάδε ἀφῖξαι, ὦ Κρίτων; ἀλλ΄ αὐτά ταῦτα νῦν ἥκω παρά σε ὁπότε τις αὐτόν ἔροιτο….., ὅ,τι οὐκ ἐπέρχεται ἐπί τό κοινόν, ἔφη τήν σήν δ΄ ἥκω χάριν σκοπό ἠρωτῶντο ὅ,τι ἥκοιεν τρόπο ἐκπηδᾶ ἐς τήν θάλατταν τήν ταχίστην ἐρωτᾷ Ἑρμῆς Δία τίνα τρόπον δοίη δίκην καί αἰδῶ ἀνθρώποις αναφορά οὕτω γάρ, ὦ παῖ, χρή διά στέρνων ἔχειν, γνώμης πατρῴας πάντ΄ ὄπισθεν ἑστάναι δίκαιόν ἐστιν ὑμᾶς διαφέρειν τι τούτων 30
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ α τί γάρ γένοιτ΄ ἄν ἕλκος μεῖζον ἤ φίλος κακός; ταῦτα λέγων οὐδέν ἐμοῦ κατηγορεῖ μᾶλλον ἤ τῶν ἄλλων πῶς ἄν τις σαφέστερον ἐπιδείξειεν ἤ αὐτά διηγήσαιτο; νομίζοντες οὐχ ἧσσον ἑαυτῶν εἶναι τήν ἀποικίαν ἤ Κερκυραίων β ἐλευθερία ἐστιν αἱρετώτερον ἀντί πάντων τῶν ἀγαθῶν μηδέν περί πλείονος ποιοῦ πρό τοῦ δικαίου βελτίονος ἤ κατά ἄνθρωπον νομοθέτου δοκεῖ μοι τοῦτ΄ εἶναι ὁ γάρ ἄρχων Ἐπιτάδας ἐνδεεστέρως ἑκάστῳ παρεῖχεν ἤ πρός τήν ἐξουσίαν Ἀριστείδης δικαιότερος ἦν ἤ ὥστε τόν τοῦ πλήθους φθόνον ἐκφυγεῖν τά ἐκείνων ἔργα μείζω ἐστίν ἤ ὡς τῷ λόγῳ τις ἄν εἴποι γ τούτων ο δέν στιν ὐ ἐ ἄλλο φάρμακον πλήν λόγος κεκτημένοι τριήρεις διπλασίας ἤ ξύμπαντες ὁ νόμος διαφέρει τῆς ὀλιγαρχίας 31 γενική συγκριτική (ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ)  βλέπε σε ΓΕΝΙΚΗ α ο β΄ όρος σύγκρισης με το ἤ μπροστά και τον ίδιο τρόπο με τον α΄ όρο σύγκρισης βο β΄όρος σύγκρισης ἀντί + γενική πρό + γενική ἤ κατά + αιτιατική ἤ πρός + αιτιατική ἤ ὥστε, ὥς + απαρ. (απαρεμφατική συμπερασματική) ἤ ὥστε + ολό. πρότ. (α΄ όρος)ἄλλος (β΄ όρος)πλήν ΣΥΓΚΡΙΣΗ γ από επίθετα ή επιρρήματα συγκριτικά από τις λέξεις: ἄλλος, διάφορος, ἐναντίος, διπλάσιος διαφόρως, ἄλλως, κτλ. από ῥ διαφοράς, σύγκρισης ή υπεροχής
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ χρόνος κατέβην χθές εἰς Πειραιᾶ καί τότε ἐνίκων οἱ ἡμέτεροι πρόγονοι τόπος ἐνταῦθα Κύρῳ βασίλεια ἦν ἐκεῖ συνέλεγε στράτευμα τρόπος συνεμάχουν ἐλευθέρως οὕτω παρεσκευάζοντο ποσό μηδέν ἄγαν ἐκαρτέρει θυόμενος μάλα χαλεπῶς φέρων επιρρηματικές σχέσεις γενική δοτική αιτιατική 32 απλά επιρρήματα δηλώνουν χρόνο τόπο τρόπο ποσό Ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί θεωρούνται: τα απλά επιρρήματα οι πλάγιες πτώσεις ΓΕΝΙΚΗ, ΔΟΤΙΚΗ, ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ οι εμπρόθετοι προσδιορισμοί το απαρέμφατο του σκοπού ή του αποτελέσματος η επιρρηματική μτχ οι δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ απλά επιρρήματα
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ αιτία ἀντί, ἀπό, ἐκ, ὑπέρ, ὑπό, ἕνεκα ἐπί διά, κατά, παρά αναφορά κατά, ὑπέρ, ἀμφί, ἐπί, περί,πρός ἐν, περί εἰς, κατά, περί, πρός ακολουθία ή τάξη μετά αντικατάσταση ἀντί αντιπροσώπευση ἀντί, ὑπέρ βοήθεια ή συνδρομή σύν διανομή ἐπί ἀνά, κατά το εναντίον κατά ἐπί, παρά, πρός το ενώπιο ἐπί εκλογή ή πρό πρός προτίμηση εξαίρεση πλήν πλήν παρά, πλήν εξάρτηση ἐπί, ὑπό επίβλεψη ἐπί ἐπί, ὑπό καταγωγή ή ἀπό, ἐκ, παρά προέλευση κατά κρίση παρά κατάσταση ἐν μέσο ή όργανο ἀπό, διά ἐν, σύν όρκος νή, μά όρος ή συμφωνία ἐκ ἐν, σύν, ἐπί κατά ποιητικό αίτιο ὑπό, ἀπό, ἐκ, παρά, πρός ποσό εἰς, ὑπέρ, ἀμφί, περί προσθήκη χωρίς, ἄνευ ἐπί, πρός σκοπός ὑπέρ, ἕνεκα ἐπί εἰς, ἐπί, πρός σύγκριση παρά, πρός συμφωνία πρός πρός συνεργασία μετά τόπος ἀντί, ἀπό, ἐκ, πρό, διά, κατά, ὑπέρ, ἄχρι, μέχρι + ἐν, ἀμφί, + εἰς, διά, κατά, ὐπέρ, ἀμφί, ὡς + ἀνά, ἐπί, μετά, παρά, περί, πρός, ὑπό τρόπος ἀπό, ἐκ, διά, μετά, ὑπό ἐν, σύν εἰς, κατά, ἀνά συνοδεία σύν ύλη ἀπό, ἐκ υπεράσπιση ὑπέρ, πρό υποταγή ὑπό ὑπό χάρη ὑπέρ χωρισμός ἄνευ, χωρίς χρόνος ἀπό, ἐκ, πρό, διά, ἐπί, ἄχρι, μέχρι ἐν, ἐπί, εἰς, διά, κατά, ἀνά, ἀμφί, ἐπί, μετά, παρά, περί, πρός, ὑπό ωφέλεια πρός Το Ποιητικό Αίτιο: Είναι ένας εμπρόθετος προσδιορισμός δίπλα στα παθητικά ρήματα, που δείχνει συνήθως το πρόσωπο από το οποίο πάσχει το υποκείμενο. Εκφέρεται με τις προθέσεις ἀπό, ὑπό, ἐκ, παρά, πρός +γενική. πχ. οὐδέν ἔργον ἐπράχθη ἀπ΄ αὐτῶν ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ γενική δοτική αιτιατική ἀντί αιτία, αντικατάσταση, τόπος αντιπροσώπευση, ανταπόδοση, 33
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΜΟΝΟΠΤΩΤΕΣ ἀπό αιτία ,καταγωγή ή προέλευση, μέσο ή όργανο, ποιητικό αίτιο, τόπος ,τρόπος, ύλη, χρόνος ἐκ-ἐξ αιτία, καταγωγή ή προέλευση, όρος ή συμφωνία, ποιητικό αίτιο, τόπος, τρόπος, ύλη, χρόνος πρό εκλογή ή προτίμηση, τόπος, υπεράσπιση, χρόνος ἐν αναφορά, κατάσταση, μέσο ή όργανο, όρος ή συμφωνία, τόπος, τρόπος, χρόνος σύν βοήθεια ή συνδρομή,όρος ή συμφωνία,τρόπος, μέσο ή όργανο, συνοδεία εἰς αναφορά, ποσό, σκοπός, τόπος, τρόπος, χρόνος ΔΙΠΤΩ ΤΕΣ ἀνά τόπος διανομή, τόπος , τρόπος, χρόνος διά μέσο ή όργανο, τόπος, τρόπος, χρόνος αιτία, τόπος, χρόνος κατά αναφορά, το εναντίον, τόπος αιτία, αναφορά, διανομή, όρος ή συμφωνία ,τόπος, τρόπος , χρόνος ὑπέρ αιτία, αναφορά ,σκοπός, αντιπροσώπευση, τόπος, υπεράσπιση, χάρη ποσό, τόπος ΤΡΙΠΤΩΤΕΣ ἀμφί αναφορά, τόπος τόπος ποσό, τόπος, χρόνος ἐπί αναφορά, διανομή, το ενώπιο, επίβλεψη, τόπος, χρόνος επίβλεψη, αιτία, εξάρτηση, όρος ή συμφωνία, προσθήκη, σκοπός, τόπος, χρόνος το εναντίον, σκοπός, τόπος, χρόνος μετά συνεργασία, τόπος, τρόπος τόπος ακολουθία ή τάξη, τόπος, χρόνος παρά καταγωγή ή προέλευση, ποιητικό αίτιο, τόπος κατά κρίση, τόπος αιτία, το εναντίον, χρόνος εξαίρεση, σύγκριση, τόπος, περί αναφορά, τόπος αναφορά, τόπος αναφορά, ποσό, τόπος, χρόνος πρός αναφορά, ποιητικό αίτιο, συμφωνία, τόπος, ωφέλεια προσθήκη, τόπος αναφορά, το εναντίον, εκλογή ή προτίμηση, σκοπός, σύγκριση, συμφωνία, χρόνος, τόπος ὑπό αιτία, ποιητικό αίτιο, τόπος, τρόπος επίβλεψη, τόπος, υποταγή, εξάρτηση τόπος, υποταγή, χρόνος ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΕΣ νευ, ἄχωρίς προσθήκη, χωρισμός ἄχρι, μέχρι τόπος, χρόνος ἕνεκα αιτία, σκοπό(αναστροφή) χάριν +γενική=ἕνεκα πλήν εξαίρεση εξαίρεση εξαίρεση ὡς τόπος νή,μά όρκος η επιρρηματική σχέση του τόπου μπορεί ειδικότερα να σημαίνει: απομάκρυνση, κίνηση πρός, προέλευση, δια μέσου, κάτω από, πάνω από, έκταση, γύρω, μεταξύ, το πλησίον, απέναντι, κτλ. 34 βρίσκονται στο γ΄ ενικό και δεν έχουν υποκείμενο σε ονομαστική δέχονται ως υποκείμενο απαρέμφατο, ειδικό (από ῥ λεκτικά ή δοξαστικά παθητικής διάθεσης +δοκεῖ π.χ. λέγεται, εἰκάζεται,νομίζεται, θρυλεῖται) ή τελικό ειδική, ενδοιαστική ή πλάγια ερωτηματική πρόταση
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ως υποκείμενο δέχονται απαρέμφατο καλόν ἐστί μοι τοῦτο ποιούσῃ θανεῖν ἀρχήν δέ θηρᾶν οὐ πρέπει τἀμήχανα ἀλλ΄ ἡ τυραννίς πολλά τ΄ ἄλλ΄ εὐδαιμονεῖ κἄξεστιν αὐτῇ δρᾶν λέγειν θ΄ ἅ βούλεται οὐ ῥᾴδιον (ἔστι) ἄξιον ἔπαινον γράψαι επιβεβαίωση δοτικής προσωπικής καλόν ἐστί μοι τοῦτο ποιούσῃ ( με ) θανεῖν ειδική πρόταση δῆλον γάρ ἔστι τοῖς Ὀλυνθίοις ὅτι νῦν οὐ περί δόξης πολεμοῦσι λέγεται ὅτι Πρωταγόρας ἧκε ενδοιαστική πρόταση δεινόν ἐφαίνετο εἶναι, μή τινά καί εἰς τούς ἄλλους Ἕλληνας διαβολήν σχοῖεν καί οἱ στρατιῶται δύσνοι πρός τα πράγματα ὦσι οὐδείς κίνδυνος (ἔστι) μή τις ἐκ τοῦ ὄπισθεν ἐπίσποιτο πλάγια ερωτηματική πρόταση ἀπόρως ἡμῖν ἔχει πόθεν τύχοιμεν ἄν σωτηρίας ἐν μέν γάρ τοῖς ἄδηλόν(ἐστί) εἴ τις ἔστ΄ ἀδίκως διαβεβλημένος 35 ΑΠΡΟΣΩΠΑ ΡΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΡΟΣΩΠΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ συνοδεύονται συνήθως από μια δοτική προσωπική που αν μετατραπεί σε αιτιατική μας δίνει το υποκείμενο του απαρεμφάτου είναι κτητική, δίπλα στα ῥ εἰμί, γίγνομαι και ὑπάρχω (έχει τη σημασία του ἔχω) χαριστική ή αντιχαριστική: δείχνει ωφέλεια ή βλάβη ηθική: προσωπική αντωνυμία, δείχνει χαρά ή λύπη συμπαθείας: δείχνει συμμετοχή σε ότι εκφράζει το ρήμα του κρίνοντος προσώπου της αναφοράς του ενεργούντος προσώπου ή του ποιητικού αιτίου, δίπλα σε Παρακείμενο, Υπερσυντέλικο ή συντελεσμένο Μέλλοντα ή σε ρηματικά επίθετα σε -τος ή -τέος βρίσκεται δίπλα σε προσωπικά ρήματα χωρίς να είναι αντικείμενό τους και φανερώνει το πρόσωπο για το οποίο υπάρχει ή γίνεται κάτι
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ είναι: κτητική μέχρι οὖν τοῦ Στρυμόνος ἦν πάροδος τοῖς Λακεδαιμονίοις σοί δέ ὑπάρχει τά ἐμά χρήματα, ὡς ἐγώ οἶμαι, ἱκανά Ἱππίᾳ μόνῳ τῶν ἀδελφῶν παῖδες ἐγένοντο Την διατριβήν αὑτῷ πολλήν ἔσεσθαι χαριστική ή αντιχαριστική πᾶς ἀνήρ ἑαυτῷ πονεῖ/ἄλλο δέ στράτευμα συνελέγετο αὐτῷ πάντες πάντα κακά νοοῦσι τῷ τυράννῳ ηθική καί μοι μή θορυβήσῃ μηδείς πρίν ἀκοῦσαι ἀσμένοις τοῖς ἀνθρώποις τό φῶς ἐγίγνετο συμπαθείας διέφθαρτο τῷ Κροίσῳ ἡ ἐλπίς διεφθάρησαν αἱ νῆες τοῖς Λακεδαιμονίοις του κρίνοντος προσώπου Θεός δέ ἀνθρώποις σώφροσιν νόμος ἐστί, ἄφροσιν δέ ἡδονή ἀποδέδεικταί σοι, ὦ Σώκρατες, ἱκανῶς, ὥς γέ μοι φαίνεται της αναφοράς Ἐπίδαμνός ἐστι πόλις ἐν δεξιᾷ ἐσπλέοντι τόν Ἰόνιον κόλπον του ενεργούντος προσώπου ή του ποιητικού αιτίου, ὁ ποταμός ἐστιν ἡμῖν διαβατέος ταῦτα Θεμιστογένει τῷ Συρακοσίῳ γέγραπται αἱ Ἀθηναίων νῆες τοῖς Κερκυραίοις οὐχ ἑωρῶντο ΟΙ ΕΓΚΛΙΣΕΙΣ Οι εγκλίσεις δείχνουν την ψυχική κατάσταση του υποκειμένου και είναι: ΕΓΚΛΙΣΕΙΣ ΚΥΡΙΕΣ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ εκφράζει 36 Η ΔΟΤΙΚΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Οριστική απλή απλή το πραγματικό δυνητική*¹ δυνητική*¹ το μη πραγματικό, αλλά και το δυνατό στο παρελθόν ευχετική την ανεκπλήρωτη ευχή Υποτακτική βουλητική τη βούληση απορηματική*² απορηματική*² την απορία απλή*³ το προσδοκώμενο ή την αόριστη επανάληψη στο παρόν και το μέλλον Ευκτική απλή ή ευχετική την ευχή δυνητική*4 δυνητική*4 κάτι που μπορεί να γίνει στο παρόν ή το μέλλον του πλαγίου λόγου (σε ειδικές, ενδοιαστικές, Πλάγιες, αιτιολογικές και τελικές προτάσεις) ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΣΤΙΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ επαναληπτική (σε υποθετικές, χρονικές, αναφορικές ) την αόριστη επανάληψη στο παρελθόν Προστακτική απλή ------ την έντονη απαίτηση *¹ δυνητική Οριστική: Οριστική ιστορικού χρόνου(Παρατατικού, Αορίστου, Υπερσυντελίκου) +ἄν *² απορηματική Υποτακτική: μόνο σε ερωτηματικές προτάσεις *³ απλή Υποτακτική: Υποτακτική στις δευτερεύουσες προτάσεις με ή χωρίς ἄν *4 δυνητική Ευκτική: Ευκτική (όχι Μέλλοντα) + ἄν απλή Οριστική ὁ Κῦρος ἀφίκετο Πρόξενος εἶπεν ὅτι αὐτός εἰμί, ὅν ζητεῖς δυνητική Οριστική πολλοῦ γάρ ἄν ἦν ἀξία 37
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ τήν πόλιν ἄν ἡγήσω πολέμου ἐργαστήριον εἶναι εἰ μέν οὖν ἐν τῷ δικαστηρίῳ ἐκρίνοντο, ῥαδίως ἄν ἐσώθησαν ευχετική Οριστική εἴθε σοι τότε συνεγενόμην ἀλλ΄ ὤφελε μέν Κῦρος ζῆν (μακάρι να ζούσε..) βουλητική Υποτακτική (με τα μόρια:ἔα, ἴθι, φέρε) ἔα(μόριο) σκεψώμεθα (άς σκεφτούμε) →προτρεπτική μηδενί συμφοράν ὀνειδίσῃς → αποτρεπτική απορηματική Υποτακτική θέλεις μείνωμεν; βούλει και ἡμεῖς δεῦρο καλέσωμεν αὐτόν; απλή Υποτακτική κύνας τρέφομεν, ἵνα φυλάττωσι τάς οἰκίας και ἐάν ταῦτα ἐπιτηδεύσητε, φίλοι παρά φίλους ἡμᾶς ἀφίξεσθαι απλή ή ευχετική Ευκτική ὦ παῖ, γένοιο πατρός εὐτυχέστερος εἴ ποτέ, ὅ μη γένοιτο, τοιοῦτό τι συμβαίη δυνητική Ευκτική βίᾳ οὔτ΄ ἄν ἕλοις οὔτε κατάσχοις φίλον ἴσως εἴποιεν ἄν οἱ πολλοί, ὅτι οὐκ ἄν ποτέ ὁ δίκαιος ἄδικος γένοιτο Ευκτική του πλαγίου λόγου ἔλεγεν ὅτι ἕτοιμος εἴη ἡγῆσθαι επαναληπτική Ευκτική ὁπότε χειμών εἴη νοτερός, ἀπέλειπον τάς ἐπάλξεις απλή Προστακτική βλέψον πρός τά ὄρη καί ἰδέ 38 είναι ονοματικές προτάσεις κρίσης και δέχονται άρνηση οὐ εισάγονται με τα : ὅτι (για κάτι πραγματικό και βέβαιο), ὡς (για κάτι πιθανό και υποκειμενικό) και στους ποιητές με τα ὅ, οὕνεκα, ὁθούνεκα, διότι, ὅπως
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Μπορούν να είναι αντικείμενο από ῥ λεκτικά, αισθητικά, γνωστικά, δείξης, δήλωσης, αγγελίας υποκείμενο σε ῥ απρόσωπα ή σε απρόσωπες εκφράσεις επεξήγηση, συνήθως δεικτικών αντωνυμιών μπορούν να είναι απόδοση εξαρτημένου υποθετικού λόγου εισάγεται π.χ. με το ὅπως ἐγώ δ΄ ὅπως σύ μή λέγεις ὀρθῶς τάδε, οὐκ ἄν δυναίμην μήτ΄ ἐπισταίμην λέγειν 39 ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ (ονοματικές) μετά από ιστορικό χρόνο εκφέρονται με Οριστική, όταν δηλώνεται πραγματικό γεγονός Ευκτική του Πλαγίου Λόγου, όταν δηλώνεται προσωπική γνώμη ή φήμη Δεν εκφέρονται με ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ οι ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ και ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΕΣ προτάσεις μπορούν να αντικατασταθούν από ειδικό απαρέμφατο, όταν εξαρτώνται από ῥ λεκτικά, γνωστικά ή αισθητικά κατηγορηματική μετοχή, όταν εξαρτώνται από ῥ γνωστικά ή αισθητικά
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ μπορούν να είναι: αντικείμενο λέγουσιν οἱ σοφισταί, ὡς οὐδέν δέονται χρημάτων ᾒσθετο ὅτι τό Μένωνος στράτευμα ἦν ἐν Κιλικίᾳ εἴσω τῶν ὀρέων γνώσεσθε ὅτι οὐκ ἐν Ἑλλάδι ἐστέ ἐδήλωσαν, ὅτι οὐ πλαστήν τήν φιλίαν παρείχοντο υποκείμενο ἐν ταῖς μάχαις πολλάκις δῆλον γίγνεται ὅτι τό γε ἀποθανεῖν ἄν τις ἐκφύγοι δῆλον (ἐστί) ὅτι ὡς ἐξ ἐπιμελείας καί μαθήσεως κτητῆς οὔσης επεξήγηση ὅτι μέν οὐδενός ἄλλου καθήπτοντο(κατά + ἅπτομαι), ἐπιστολήν ἐπεδείκνυε μαρτύριον ταῦτα λέγω, ὡς τό παράπαν οὐ νομίζεις θεούς λέγω ὑμῖν καί τοῦτο, ὅτι Κῦρος ἀπέθανε μετά από ιστορικό χρόνο εκφέρονται με: Οριστική ἧκε δ΄ ἀγγέλων τις, ὡς Ἐλάτεια κατείληπται Ευκτική του Πλαγίου Λόγου ὁ δέ Κυαξάρης πέμπων πρός τόν Κῦρον ἔλεγεν, ὅτι ἤδη καιρός εἴη ἄγειν ἐπί τούς πολεμίους απόδοση εξαρτημένου υποθετικού λόγου Κλέαρχος εἶπεν ὅτι Δέξιππον οὐκ ἐπαινοίη, εἰ ταῦτα πεποιηκώς εἴη ( εἰ ταῦτα Δέξιππος πεποίηκε, Κλέαρχος αὐτόν οὐκ ἐπαινεῖ ) ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ Σημείωση: αν τα ρήματα της υπόθεσης και απόδοσης ήταν σε Μέλλοντα και Αόριστο, θα είχαμε ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ. Επίσης εδώ δεν έχουμε την έννοια της επανάληψης για να έχουμε ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΕ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ἐσηγγέλλετο δ΄ αὐτοῖς ἔκ τε Καμαρίνης ὡς, εἰ ἔλθοιεν, προσχωροῖεν ἄν ( εἰ ἔλθοιεν ἔκ τε Καμαρίνης, προσχωροῖεν ἄν ) ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ γνούς ὁ Κριτίας ὅτι εἰ ἐπιτρέψοι τῇ βουλῇ διαψηφίζεσθαι περί αὐτοῦ, ἀναφεύξοιτο ( ἐάν ἐπιτρέψῃ ...... , ἀναφεύξεται ) ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ μπορούν να αντικατασταθούν από ειδικό απαρέμφατο ή κατηγορηματική μετοχή λέγει ὅτι μανθάνει τά ἔργα τῶν σοφιστῶν λέγει τά ἔργα τῶν σοφιστῶν μανθάνειν ᾒσθετο ὅτι τό Μένωνος στράτευμα ἦν ἐν Κιλικίᾳ ᾒσθετο τό Μένωνος στράτευμα ἐν Κιλικίᾳ εἶναι ᾒσθετο τό Μένωνος στράτευμα ἐν Κιλικίᾳ ὄν 40 είναι ονοματικές προτάσεις επιθυμίας εισάγονται με τα: μή, μή οὐ, ὅπως μή, Μπορούν να είναι αντικείμενο υποκείμενο παθητικών ρημάτων επεξήγηση κυρίως δεικτικών αντωνυμιών
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ μπορούν να είναι: αντικείμενο δέδοικα μή ὁ ἀσθενής τελευτήσῃ δέδοικα ὅπως μή πάνθ΄ ἅμα γενήσεται 41 εξαρτώνται από ρήματα και εκφράσεις που σημαίνουν φόβο, ενδοιασμό, υποψία, αμφιβολία, προφύλαξη, φροντίδα κτλ. όπως: φοβοῦμαι, δέδοικα, ὀκνῶ, ὑποπτεύομαι, ὁρῶ, φυλάττομαι, φόβος ἐστί, δέος ἐστί, κίνδυνός ἐστι, φόβος –τρόμος ἔχει με ΕΝΔΟΙΑΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ (ονοματικές ουσιαστικά πρόκειται περί Πλαγίων Ερωτήσεων, διότι και ονοματικές είναι και εκφέρονται με τις ίδιες Εγκλίσεις εκφέρονται με: Οριστική, όταν ο φόβος παρίσταται σαν πραγματικότητα Υποτακτική, όταν ο φόβος προσδοκάται Δυνητική Ευκτική, όταν ο φόβος είναι πιθανός ή ενδεχόμενος Ευκτική του Πλαγίου Λόγου, όταν ο φόβος ανάγεται στο παρελθόν όταν εισάγονται με το οὐ μή, λειτουργούν ως κύριες και προέρχονται από βραχυλογία, άρα πρέπει να εννοήσουμε μια φράση φόβου σημαντική, όπως το οὐ δέος ἐστί
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ δέδοικα μή οὐκ ἀπολάβῃ εἰσιόντας δ΄ αὐτούς ὄχλος περιεχεῖτο πολύς, φοβούμενοι μή ἄπρακτοι ἥκοιεν υποκείμενο οὐδείς κίνδυνος ἐδόκει εἶναι, μή τις ἐκ τοῦ ὄπισθεν ἐπίσποιτο δεινόν ἐφαίνετο εἶναι, μή τινα καί εἰς τούς ἄλλους Ἕλληνας διαβολήν σχοῖεν επεξήγηση ἐφοβεῖτο καί τοῦτο, μή ὁ πατήρ ἀποθάνῃ εκφέρονται με: Οριστική νῦν δέ φοβούμεθα, μή ἅμα ἀμφοτέρων ἡμαρτήκαμεν ἀλλ΄ ὁρῶμεν μή Νικίας οἴεταί τι λέγειν Υποτακτική ὀκνῶ, μή μάταιος ὑμῖν ἡ στρατεία γένηται ὑπερεφοβεῖτο, μή ὁ πάπος ἀποθάνῃ ἐπορεύθησαν δέ πεζῇ ἐς Ἀπολλωνίαν δέει τῶν Κερκυραίων μή κωλύωνται ὑπ΄ αὐτῶν κατά θάλασσαν περαιούμενοι παῦσαι, μή ‘φευρεθῇς ἄνους καί γέρων ἅμα δυνητική Ευκτική κίνδυνός ἐστι, μή καταλυθείη ἄν ὁ δῆμος εἰ δέ τινες αὖ φοβοῦνται, μή ματαία ἄν γένοιτο αὕτη ἡ κατασκευή Ευκτική του Πλαγίου Λόγου ἐδεδοίκει, ὅπως μή ὑπό τοῦ Μενεξένου συλληφθήσοιντο ἐδεδοίκειν μή ἐν τῷ κρατῆρι φάρμακα μεμειγμένα εἴη Ζεύς οὖν δείσας περί τῷ γένει ἡμῶν, μή ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει.... όταν εισάγονται με το οὐ μή ἐγώ δ΄ οὐ μήποτε τά σά ἐκφήνω κακά (οὐ δέος ἐστί, μή τά σά ἐκφήνω κακά) οὐ μή δυνήσεται Κῦρος εὑρεῖν (οὐ δέος ἐστί, μή δυνήσεται Κῦρος εὑρεῖν) 42 είναι ονοματικές προτάσεις κρίσης ή επιθυμίας ολικής αγνοίας: μονομερείς: εισάγονται με τα εἰ, ἐάν, ἄν για να μην τις μπερδεύουμε με τις υποθετικές, αυτές έπονται της κύριας χρονικά διμερείς: εισάγονται με πότερον(-α) - ἤ εἰ - ἤ (εἴτε) εἴτε – εἴτε μερικής αγνοίας: εισάγονται με ερωτηματικές και αναφορικές αντωνυμίες και επιρρήματα και εμπρόθετα ερωτηματικές αντωνυμίες αναφορικές αντωνυμίες ερωτηματικά επιρρήματα αναφορικά επιρρήματα τίς, πότερος, πόσος, ποῖος, πηλίκος, ποδαπός ὅς, ὅστις, ὁπότερος, ὁπόσος, ὅσος, οἷος, ὁποῖος, ἡλίκος, ὁποδαπός ποῦ, ποῖ, πόθεν, πῇ, πῶς οὗ, ὅπου, οἷ, ὅποι, ὁπόθεν, ᾗ, ὅπῃ, ὡς, ὅπως
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ εκφέρονται μέ: Οριστική απλή ή δυνητική απορηματική Υποτακτική δυνητική Ευκτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου, όχι πάντα μετά από Ιστορικό χρόνο ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ (ονοματικές) μπορεί να είναι: υποκείμενο οὔκ ἐστιν ὅπως ἡσυχίαν σχήσει Φίλιππος ὅθεν καί ἀπορεῖται πότερόν ἐστι τό ἀγαθόν μαθητόν ἤ ἐθιστόν ὁπότεροι ἔρχονται ἐπί ἄμεινον πρᾶγμα ἄδηλόν ἐστι ἄδηλον ἦν ὁπότε σφίσιν αὐτοῖς ξυρράξουσι αντικείμενο ἥκουσι δέ πάντες εἰσόμενοι ἥντινα γνώμην περί τῶν ἀδικούντων ἕξετε ὁρᾷς παρά ῥείθροισι χειμάρροις ὅσα δένδρων ὑπείκει, κλῶνας ὡς ἐκσῴζεται εἰ ξυμπονήσεις καί ξυνεργάσῃ σκόπει σκόπει ὅσῳ κάκιστ΄ ὀλούμεθ΄ πῶς ἄν τις σαφέστερον ἐπιδείξειεν ὡς ἐστρατήγησεν καί πέμψαντες ἐς Δελφούς τόν θεόν ἐπήροντο εἰ παραδοῖεν Κορινθίοις τήν πόλιν ὡς οἰκισταῖς πολλά τοίνυν ἔχων εἰπεῖν ὅμως ἀπορῶ τί πρῶτον εἴπω ἐκ τούτων εἴσεσθε, τίς ἦν ὁ Φιλίππῳ πάντα συναγωνιζόμενος πυθοίμην ἄν, τίνα ἄν ποτε γνώμην περί ἐμοῦ εἴχετε θαυμάζω ὅπως ἠθέλησε σοι ὁ τοῦ δεσμωτηρίου φύλαξ ὑπακοῦσαι πέμπω πάλιν καί ἐπερωτῶ τόν θεόν, τί ἄν ποιῶν τόν λοιπόν βίον εὐδαιμονέστατα διατελέσαιμι καί οἱ πρέσβεις ἀφικόμενοι αὐτῶν λόγους ἐποιοῦντο πρός τούς Λακεδαιμονίους ἐφ΄ ᾧ ἄν σφίσιν αἱ σπονδαί γίγνοιντο αὐτοί περιιόντες νέμονται ὥσπερ ἄφετοι, (ζητοῦντες) ἐάν που αὐτόματοι περιτύχωσι τῇ ἀρετῇ καί δείξεις τάχα εἴτ΄ εὐγενής πέφυκας εἴτ΄ ἐσθλῶν κακή 43 τα ὅπως, ὅπως μή, μή εάν εισάγουν πρόταση που δηλώνει τρόπο, αυτή είναι Πλάγια Ερωτηματική σκοπό, αυτή είναι Τελική φόβο, αυτή είναι Ενδοιαστική μπορούν να είναι: υποκείμενο απροσώπων ρημάτων αντικείμενο των ρημάτων ερώτησης, λεκτικών, απόκρισης, δήλωσης, απόδειξης / σκέψης, έρευνας, γνώσης - άγνοιας, απορίας, φόβου, θαυμασμού, αμφιβολίας, αγωνίας / προπαρασκευής, φροντίδας, προφύλαξης, προσοχής, επιμέλειας, απόπειρας επεξήγηση συνήθως δεικτικών αντωνυμιών συχνά το ῥ φροντίδας ή επιμέλειας παραλείπεται, η πρόταση εισάγεται με το ὅπως + Οριστική Μέλλοντα, φαίνεται ανεξάρτητη και δηλώνει προτροπή
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ἐβουλεύοντο οἱ Πλαταιεῖς εἴτε κατακαύσωσιν αὐτούς εἴτε τι ἄλλο χρήσωνται Κῦρος ἤρετο τίς ὁ θόρυβος εἴη επεξήγηση Θουκυδίδης Ἀθηναῖος ξυνέγραψε τόν πόλεμο τῶν Πελοποννησίων καί Ἀθηναίων, ὡς ἐπολέμησαν πρός ἀλλήλους τοῦτ΄ αὐτό ἀπόκρινε, εἰ ἀληθῆ λέγομεν ἤ οὐκ ἀληθῆ νῦν αἵρεσίς (τούτου) ἐστιν ὑμῖν, πότερ΄ ὑμᾶς ἐκεῖ χρή πολεμεῖν ἤ παρ΄ ὑμῖν ἐκεῖνον τό δέ μάθημα ἐστίν εὐβουλία περί τε τῶν οἰκείων, ὅπως ἄν ἄριστα τήν αὑτοῦ οἰκίαν διοικοῖ οὐδένα δεῖ τοῦτο μηχανᾶσθαι, ὅπως ἀποφεύξεται πᾶν ποιῶν τόν θάνατον εκφέρονται μέ: Οριστική απλή ἐρωτᾷ ὁ Σωκράτης εἰ διδακτόν ἐστιν ἀρετή Οριστική δυνητική ἡδέως ἄν ὑμῶν πυθοίμην τίν΄ ἄν γνώμην περί ἐμοῦ εἴχετε, εἰ μή ἐτριηράρχησα απορηματική Υποτακτική ἐβουλεύοντο εἴτε κατασκευάσωσι Θηβαίους ἐμπρήσαντες τό οἴκημα εἴτε ἄλλο τι χρήσωνται δυνητική Ευκτική οὐκέτι ὁρῶ, πῶς ἄν αὐτῶν κύριοι γιγνοίμεθα Ευκτική του Πλαγίου Λόγου, όχι πάντα μετά από Ιστορικό χρόνο ἠρώτων τόν αἰχμάλωτον πόσον εἴη τό στράτευμα εισαγωγή με τα: ὅπως, ὅπως μή, μή τρόπο ( Πλάγια Ερωτηματική) τόν ποιμένα δεῖ ἐπιμελεῖσθαι, ὅπως σῶαι ἔσονται αἱ οἶες(= πρόβατα) σκοπό (Τελική) ἀλλ΄ ὥρα σοι ἐστί προστατεύειν ἐμοῦ ὅπως μή τῷ ὄντι οἰκτρός γένωμαι φόβο (Ενδοιαστική) δέδοικα μή ὁ ἀσθενής τελευτήσῃ ανεξάρτητη με: ὅπως + Οριστική Μέλλοντα ὅπως οὖν ἔσεσθε ἄνδρες ἄξιοι τῆς ἐλευθερίας, ἧς κέκτησθε καί ἧς ὑμᾶς ἐγώ εὐδαιμονίζω καί ὅπως μή ποιήσεθ΄ ὅ πολλάκις ὑμᾶς ἔβλαψεν εμπρόθετα: έρωτώμενοι ἐπί τίνι λόγῳ ἥκοιεν αναφορικές αντωνυμίες αναφορικά επιρρήματα ὅς, ὅστις, ὅσπερ, οἷος, ὁποῖος, ὅσος, ὁπόσος, ἡλίκος, ὁπηλίκος, ὁποδαπός, ὁπότερος 44 είναι ή ονοματικές ή επιρρηματικές προτάσεις κρίσης ή επιθυμίας εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες αναφορικά επιρρήματα οι ονοματικές μπορούν να είναι: υποκείμενο αντικείμενο κατηγορούμενο παράθεση επεξήγηση ομοιόπτωτος προσδιορισμός ετερόπτωτος προσδιορισμός εμπρόθετος προσδιορισμός επιρρηματικός προσδιορισμός οι επιρρηματικές μπορούν να είναι: · αιτιολογικές εκφέρονται με τις εγκλίσεις των αιτιολογικών προτάσεων (όχι με Υποτακτική) - άρνηση συνήθως οὐ - εισάγονται με: ὅς, ὅστις εξαρτώνται από ῥ ψυχικού πάθους · τελικές εκφέρονται με Οριστική Μέλλοντα ή και Ευκτική του Πλαγίου Λόγου – άρνηση μή – εισάγονται με: ὅς, ὅστις – εξαρτώνται από ῥ κίνησης ή σκόπιμης ενέργειας · υποθετικές ἔνθα, ἔνθεν, ὅθεν, ὁπόθεν, οὗ, ὅπου, οἷ, ὅποι / ᾗ, ὅπῃ, ὡς, ὅπως / ὁσάκις, ὁποσάκις, ὁσαχῇ / ὅτε, ὁπότε, ἡνίκα, ὁπηνίκα εκφέρονται με Οριστική, ἄν +Υποτακτική, Ευκτική – άρνηση μή · συμπερασματικές εκφέρονται με τις εγκλίσεις των συμπερασματικών προτάσεων (όχι με Υποτακτική) – άρνηση οὐ (με απαρέμφατο άρνηση μή) – συνήθως οι προτάσεις εξάρτησης έχουν μια δεικτική λέξη, όπως: οὕτω, τοιοῦτος, τοσοῦτος, τηλικοῦτος – η αναφορική αντωνυμία οἷος τίθεται με απαρέμφατο, σπάνια και η ὅσος · παραβολικές δηλώνουν παρομοίωση ή σύγκριση και ποσό, ποιότητα ή τρόπο
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ οι ονοματικές μπορούν να είναι: υποκείμενο ἐμοί γάρ, ὅστις πᾶσαν εὐθύνων πόλιν μή τῶν ἀρίστων ἅπτεται βουλευμάτων ἀλλ΄ ἐκ φόβου του γλῶσσαν ἐγκλῄσας ἔχει κάκιστος εἶναι νῦν τε καί πάλαι δοκεῖ τί δέ ἐστι ὅ ἐπαγγέλλεταί τε καί διδάσκει; αντικείμενο τιμωροῦνται δέ καί κολάζονται, οὕς ἄν οἴονται ἀδικεῖν ἀλλ΄ ἴσθ΄ ὁποῖα σοι δοκεῖ, κεῖνον δ΄ ἐγώ θάψω κατηγορούμενο οὗτός ἐστιν ὅς ἀπέκτεινε τούς στρατηγούς οὐδέ τοῦτ΄ ἔσθ΄ ὅ σπουδάζομεν παράθεση φίλον δέ, ὅ μέγιστον ἀγαθόν εἶναί φασιν, οἱ πολλοί οὔτε ὅπως κτήσωνται φροντίζουσι ὅ πάντων θαυμασιώτατον, Σωκράτη μεθύοντα οὐδείς πώποτε ἑόρακε ἀνθρώπων 45 έλξη αναφορικού η πτώση της αντωνυμίας που εισάγει τη δευτερεύουσα πρόταση καθορίζεται κανονικά από τη σύνταξη του ρήματός της. Συχνά όμως η αναφορική αντωνυμία αντί Αιτιατικής βρίσκεται σε Γενική ή Δοτική, παρασυρόμενη από την πτώση από την οποία εξαρτάται. στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου, όταν εισάγονται με τα: ὅς, ἥ, ὅ και αναφέρονται στα προηγούμενα, είναι κύριες προτάσεις και οι αντωνυμία μεταφράζεται ως δεικτική ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ (ονοματικές – επιρρηματικές) σημασία αναφορικών αντωνυμιών – επιρρημάτων με το ἐστί ή το ἦν ἔστι δ΄ ὅς, ἔστιν ὅστις = τις οὐδείς ὅς, οὐδείς ὅστις = κανείς απολύτως οὐδείς ὅστις οὐ, οὐδέν ὅ,τι οὐ = κανένας,-α ἔστιν ὅτε = κάποτε / οὐκ ἔστιν ὅτε = ουδέποτε οὐκ ἔστιν ὅτι οὐ = πάντοτε ἔστιν οὗ, ἔστιν ὅπου = κάπου οὐκ ἔστιν ὅπου = πουθενά οὐκ ἔστιν ὅπου οὐ = παντού ἔστιν ὅπως = κάπως οὐκ ἔστιν ὅπως = καθόλου οὐκ ἔστιν ὅπως οὐ = πάντως
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΕΞΑΓΓΕΛΤΙΚΗ ΠΑΡΑΘΕΣΗ επεξήγηση σοῦ δ΄ οὖν πέφυκα πάντα προσκοπεῖν ὅσα λέγει τις ἤ πράσσει τις ἤ ψέγειν ἔχει φησί δέ καί τούς αἰχμαλώτους ἡμῶν, ὅσοι ἐν τῷ πολέμῳ ἑάλωσαν, ἀποδεδωκέναι οὐκ ἔστι τοῦτο, ὦ βουλή, ὅ ὑμᾶς ἀποτρέψει κολάζειν τούς ἀδικοῦντας ομοιόπτωτος προσδιορισμός ὅστις γάρ αὐτός φρονεῖν μόνος δοκεῖ, ἤ γλῶσσαν, ἥν οὐκ ἄλλος, ἤ ψυχήν ἔχει ετερόπτωτος προσδιορισμός ἐπεί πλείων χρόνος ὅν δεῖ μ΄ ἀρέσκειν τοῖς κάτω τῶν ἐνθάδε ὥστε δικαίως ἄν ὑφ΄ ὑμῶν ἐλεηθείην, οὐ μόνον εἴ τι πάθοιμι ὧν Σίμων βούλεται ἔτυχεν ἡ πρύμνα ἐστεμμένη τοῦ πλοίου ὅ εἰς Δῆλον πέμπουσι εμπρόθετος προσδιορισμός νομίζω ἄμεινον ἄν ὑμᾶς περί ὧν νῦν ἐρῶ κρῖναι επιρρηματικός προσδιορισμός οἱ βάρβαροι ἔφευγον, ᾗ ἕκαστος ἐδύνατο ἀνεπαύοντο ὅπου ἐτύγχανεν ἕκαστος οι επιρρηματικές μπορούν να είναι: αιτιολογικές σύ μᾶλλον μαίνει, ὅστις ἀπολέσας κακόν λέχος ἀναλαβεῖν θέλεις εὐδαίμων ἐφαίνετο, ὡς ἀδεῶς καί γενναίως ἐτελεύτα ὁ μέν ταῦτα εἰπών ἀπῄει κατοικτίρων τήν τε γυναῖκα, οἵου ἀνδρός στέροιτο τελικές πρεσβείαν πέμπει, ἥτις ταῦτ΄ ἐρεῖ ἔδοξε τῷ δήμῳ τριάκοντα ἄνδρας ἑλέσθαι, οἵ τούς πατρίους νόμους συγγράψουσιν ναυτικόν παρεσκεύαζον, ὅτι πέμψουσιν ἐς τήν Λέσβον υποθετικές οὐ γάρ ἐκπέλει φρονεῖν μέγ΄ ὅστις δοῦλός ἐστι τῶν πέλας ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ νομίζω γάρ, ὅστις ἐν πολέμῳ ὤν στασιάζει πρός ἄρχοντα, τοῦτον πρός τήν ἑαυτοῦ σοφίαν στασιάζειν ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ὁπότερον τούτων ἐποίησεν, οὐδενός ἄν ἧττον Ἀθηναίων πλούσιοι ἦσαν ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ τῷ ἀνδρί ὅν ἄν ἕλησθε, πείσομαι ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ ἀλλ΄ ὅς ἄν τούτων τι δρᾷ, (φάσι) φόνον προκεῖσθαι δημόλευστον ἐν πόλει ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ ποιήσομαι δέ τήν ἀπολογίαν ὡς ἄν δύνωμαι διά βραχυτάτων ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ πάντας χρή, ἐν οἷς ἄν ἀξιόλογοι βούλωνται γενέσθαι, ταῦτα καί μανθάνειν καί μελετᾶν ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΕ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ὀκνοίην ἄν εἰς τά πλοῖα ἐμβαίνειν, ἅ ἡμῖν Κῦρος δοίη ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ ὅν πόλις στήσειε, τοῦδε χρή κλύειν ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ προὔλεγον καί διεμαρτυρόμην καί παρ΄ ὑμῖν ἀεί καί ὅποι πεμφθείην ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ συμπερασματικές 46
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ τίς οὕτως εὐήθης ἐστίν, ὅστις ἀγνοεῖ τόν ἐκεῖθεν πόλεμον δεῦρο ἥξοντα, ἐάν ἀμελήσωμεν; οὐδείς οὕτω ἀνόητός ἐστιν, ὅστις πόλεμον πρό εἰρήνης αἱρεῖται οἱ περσικοί νόμοι ἐπιμέλονται, ὅπως μή τοιοῦτοι ἔσονται οἱ πολῖται, οἷοι πονηροῦ τινος ἤ αἰσχροῦ ἔργου ἐφίεσθαι ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΙΚΗ παραβολικές Ἐτεοκλέα μέν, ὡς λέγουσι, σύν δίκῃ χρησθείς δικαίᾳ καί νόμῳ οἱ δέ ταῦτα ἐποίησαν ὡς ἐκέλευσεν τούτῳ τάς αὐτάς δίκαιον ὑπάρχει φοράς, ἅσπερ αὐτός εἰσενήνοχε τοῖς ἄλλοις πρός δέ τούς ἐπιπλήττοντας καί νουθετοῦντας ὑμᾶς οὕτω διατίθεσθε δυσκόλως ὥσπερ πρός τούς κακόν τι τήν πόλιν ἐργαζομένους έλξη αναφορικού σύν τοῖς θησαυροῖς, οἷς ὁ πατήρ κατέλιπεν (αντί: οὕς κατέλιπεν) τίς ὠφέλεια τοῖς θεοῖς τυγχάνει οὖσα ἀπό τῶν δώρων, ὧν λαμβάνουσιν; (αντί: ἅ λαμβάνουσιν ) ὅμως δέ καί τούτων ὑπαρχόντων οὐκ ἄν ἀποσταίην ὧν διενοήθην (αντί: ἅ διενοήθην) ΟΤΑΝ Η ΑΝΑΦΟΡΙΚΗ ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΕΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ, ΑΥΤΟ ΜΠΑΙΝΕΙ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΧΩΡΙΣ ΑΡΘΡΟ τούτους ἄρχοντας ἐποίει, ἧς κατεστρέφετο χώρας (αντί: τούτους ἄρχοντας ἐποίει τῆς χώρας, ἥν κατεστρέφετο) ἐπορεύετο σύν ᾗ εἶχε δυνάμει (αντί: ἐπορεύετο σύν τῇ δυνάμει, ἥν εἶχε) είναι κύριες προτάσεις στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου, όταν εισάγονται με τα: ὅς, ἥ, ὅ / ὅθεν, ὁπόθεν, ἔνθεν, ἔνθα, οὗ, ὅπου και αναφέρονται στα προηγούμενα φοβούμενοι δέ καί ἄκοντες ὅμως οἱ πολλοί συνηκολούθησαν˙ ὧν εἷς καί Ξενοφῶν ἦν 47 Εκφέρονται με: Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Ευκτική του πλαγίου λόγου Δεν εκφέρονται με ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ οι ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ και ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΕΣ προτάσεις
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ είναι προτάσεις κρίσης, δέχονται άρνηση οὐ και εισάγονται με: ὡς, ὅτι, διότι (ποιητικά με το ὅ, οὕνεκα, ὁθούνεκα) ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ ἐπεί, ἐπειδή, ὅτε, ὁπότε ΧΡΟΝΙΚΟΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΙ, συνήθως όταν το ῥ της πρότασης εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου εἰ, που εισάγει υποθετική αιτιολογία νυνί δέ, ἐπειδή τοιοῦτον οὐ δύναμαι κτήσασθαι, τοῖς ἀλλοτρίοις ἵπποις ἀναγκάζομαι χρῆσθαι πολλάκις οἱ δέ ἐν τῇ πόλει ὄντες Ἐπιδάμνιοι ἐπειδή ἐπιέζοντο, πέμπουσιν ἐς τήν Κέρκυραν πρέσβεις Ἀριαῖος ἐτύγχανεν ἐφ΄ ἁμάξης πορευόμενος, διότι ἐτέτρωτο ἀλλ΄ ἐπεί ὑμεῖς ἐμοί οὐκ ἐθέλετε πείθεσθαι, ἐγώ σύν ὑμῖν ἕψομαι ὅτε τοίνυν τοῦθ΄ οὕτως ἔχει, προσήκει προθύμως ἐθέλειν ἀκούειν τῶν βουλευομένων συμβουλεύειν ἀλλ΄ οὐκ ἐάσει τοῦτό γ΄ ἡ δίκη σ΄, ἐπεί οὔτ΄ ἠθέλησας οὔτ΄ ἐγώ κοινωσάμην 48 ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ (επιρρηματικές) τό ὡς (και το ἐπεί) μετά από τελεία ή άνω τελεία εισάγει κύρια αιτιολογική πρόταση μπορούν να αντικατασταθούν από: αιτιολογική μετοχή εμπρόθετο προσδιορισμό της αιτίας δοτική της αιτίας μπορούν να είναι επεξήγηση (όπως και οι Τελικές) σε εμπρόθετο προσδιορισμό της αιτίας με δεικτική αντωνυμία π.χ. διά τοῦτο, ἕνεκα τούτου δες σελ.20,21 ο αιτιολογικός σύνδεσμος ὅτι εξαρτάται συνήθως από: ῥ ψυχικού πάθους τις φράσεις αἰσχρόν-δεινόν-θαυμαστόν-φοβερόν- ἄτοπον-ἀγαπητόν-πλημμελές ἐστί ΑΝ ΤΟ ΑΙΤΙΟ ΕΙΝΑΙ ΠΙΘΑΝΟ ΑΝΤΙ ΤΟΥ ὅτι υπάρχει το εἰ (= διότι, γιατί)
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ δέομαί σου παρεῖναι ἡμῖν, ὡς ἐγώ οὐδ΄ ἄν ἑνός ἥδιον ἀκούσαιμι ἤ σοῦ χαλεπά τά παρόντα (ἐστί), ὁπότε στρατηγῶν τοιούτων στερόμεθα ο αιτιολογικός σύνδεσμος ὅτι εξαρτάται συνήθως από: ῥ ψυχικού πάθους ΑΝ ΤΟ ΑΙΤΙΟ ΕΙΝΑΙ ΠΙΘΑΝΟ, ΑΝΤΙ ΤΟΥ ὅτι υπάρχει το εἰ και η πρόταση είναι ουσιαστικά Πλάγια Ερωτηματική οὐ πολλοῦ δέω χάριν ἔχειν τῷ κατηγόρῳ, ὅτι μοι παρεσκεύασε τόν ἀγῶνα τουτονί ἄνδρες στρατιῶται, μή θαυμάζετε ὅτι χαλεπῶς φέρω τοῖς παροῦσι πράγμασι ἤδη τοίνυν, ὦ βουλή, δῆλός ἐστι φθονῶν, ὅτι τοιαύτῃ κεχρημένος συμφορᾷ τούτου βελτίων εἰμί πολίτης θαυμάζω δ΄ ἔγωγε, εἰ μηδείς ὑμῶν ἐνθυμεῖται μήτ΄ ὀργίζεται ἐγώ, ὦ ἄνδρες, ἥδομαι μέν ὑφ΄ ὑμῶν τιμώμενος, εἴπερ ἄνθρωπος εἰμί ο αιτιολογικός σύνδεσμος ὅτι εξαρτάται συνήθως από τις φράσεις: αἰσχρόν-δεινόν-θαυμαστόν-φοβερόν-ἄτοπον-ἀγαπητόν-πλημμελές ἐστί ΑΝ ΤΟ ΑΙΤΙΟ ΕΙΝΑΙ ΠΙΘΑΝΟ, ΑΝΤΙ ΤΟΥ ὅτι υπάρχει το εἰ (= διότι, γιατί) οἱ στρατιῶται ἠθύμησαν, ὅτι οὐδαμοῦ σωτηρία φαίνοιτο τοῖς θεοῖς μεγίστη χάρις (ἐστί), ὅτι ἔδοσαν ἡμῖν τυχεῖν ὧν ἐνομίζομεν ἄξιοι εἶναι ἄτοπον ἄν εἴη, εἰ μηδέν ἐμοῦ λέγοντος βοᾶτε μπορούν να αντικατασταθούν από: αιτιολογική μετοχή, εμπρόθετο προσδιορισμό της αιτίας, δοτική της αιτίας οὐκ ἐθέλω ἐλθεῖν, ἐπεί αἰσχύνομαι οὐκ ἐθέλω ἐλθεῖν αἰσχυνόμενος οὐκ ἐθέλω ἐλθεῖν διά τό αἰσχύνεσθαι οὐκ ἐθέλω ἐλθεῖν τῇ αἰσχύνῃ 49
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ εκφέρονται με: Υποτακτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου Οριστική ιστορικού χρόνου δηλώνει ανεκπλήρωτο σκοπό δυνητική Οριστική Ευκτική εκφέρονται με: Υποτακτική γέγραφα ὑμῖν, ἵνα μή ἐπί πλεῖον ἐνοχλῆσθε περί τούτων ὑποδήματα ὑποδοῦνται, ὅπως μή διά τά λυποῦντα τούς πόδας κωλύωνται πορεύεσθαι καί ἐπίτηδές σε οὐκ ἤγειρον, ἵνα ὡς ἥδιστα διάγῃς ἐκκλησίαν τούτου ἕνεκα ξυνήγαγον, ὅπως ὑπομνήσω καί μέμψωμαι ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ Ευκτική του Πλαγίου Λόγου λαβών ὑμᾶς ἐπορευόμην, ἵνα ὠφελοίην αὐτόν Κῦρος ᾤετο φίλων δεῖσθαι, ὡς συνεργούς ἔχοι καί ταῦτα ἐπεμέλετο ὡς διά τῶν φίλων ἁλίσκοιτο, ὅπως ἅμα μέν χρηματίζοιντο, ἅμα δέ ἐνδοξότεροι γίγνοιντο Οριστική ιστορικού χρόνου ἐβουλόμην δ΄ ἄν Σίμωνα τήν αὐτήν γνώμην ἐμοί ἔχειν, ἵν΄ ἀμφοτέρων ἡμῶν ἀκούσαντες τἀληθῆ ρᾳδίως ἔγνωτε τά δίκαια ἔδει τά ἐνέχυρα τότε λαβεῖν, ὡς μήδ΄ εἰ ἐβούλετο, ἐδύνατο ἐξαπατᾶν δυνητική Οριστική τόν γε πράττοντά τι δίκαιον οὐ προσῆκεν ἀπορεῖν, ἀλλ΄ εὐθύς λέγειν, ἵνα μᾶλλον ἄν ἐπιστεύετο ὑφ΄ ὑμῶν Ευκτική βασιλεύς περί παντός ἄν ποιήσαιτο ἡμᾶς ἀπολέσαι, ἵνα καί τοῖς ἄλλοις Ἕλλησιν φόβος εἴη ἐπί βασιλέα μέγαν στρατεύειν 50 ΤΕΛΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ (επιρρηματικές) μετά από ρήματα σκέψης, φροντίδας, επιμέλειας, αίσθησης ὅπως, ὡς + Οριστ. Μέλλοντα ή Υποτακτική Αορίστου (από αρκτικό χρόνο) ὅπως, ὡς + Ευκτική Μέλλοντα ή Αορίστου (από ιστορικό χρόνο) όταν δηλώνουν σκοπό είναι Τελικές όταν δηλώνουν τρόπο είναι Πλάγιες Ερωτηματικές ἵνα + ἄν = αναφορικό τροπικό επίρρημα ὅπως + Οριστ. Μέλλοντα = κύρια πρόταση μπορούν να αντικατασταθούν από: τελική μετοχή τελικό απαρέμφατο εμπρόθετο προσδιορισμό του σκοπού μπορούν να είναι επεξήγηση (όπως και οι Αιτιολογικές) σε εμπρόθετο προσδιορισμό του σκοπού με ή χωρίς δεικτική αντωνυμία δες σελ. 20,21 είναι προτάσεις επιθυμίας, δέχονται άρνηση μή εισάγονται με τους τελικούς συνδέσμους ἵνα, ὅπως, ὡς εξαρτώνται κυρίως από ρήματα κίνησης ή σκόπιμης ενέργειας όταν εκφέρονται με ἄν + Υποτακτική ή δυνητική Ευκτική, λανθάνει υποθετικός λόγος
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ λανθάνει υποθετικός λόγος, όταν εκφέρονται με ν + Υποτακτική ἄγ ύμναζε σεαυτόν πόνοις ἑκουσίοις, ὅπως ἄν δύνῃ καί τούς ἀκουσίους ὑπομένειν (ἄν δύνῃ τούς ἐκουσίους πόνους ὑπομένειν, δυνήσει καί τούς ἀκουσίους) ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ δυνητική Ευκτική λάθρα γε μέντοι Τιρίβαζος ἔδωκε χρήματα Ἀνταλκίδᾳ, ὅπως ἄν πληρωθέντος ναυτικοῦ ὑπό Λακεδαιμονίων οἵ τε Ἀθηναῖοι καί οἱ σύμμαχοι αὐτῶν μᾶλλον τῆς εἰρήνης προσδέοιντο (εἰ πληρωθείη ναυτικόν ὑπό Λακεδαιμονίων, οἵ τε Ἀθηναῖοι καί οἱ σύμμαχοι αὐτῶν μᾶλλον τῆς εἰρήνης ἄν προσδέοιντο) ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ ἵνα + ἄν = αναφορικό τροπικό επίρρημα πατρίς πᾶσα, ἵνα ἄν πράττῃ τις εὖ ἵνα ἄν = ὅπου μετά από ρήματα: σκέψης, φροντίδας, επιμέλειας, αίσθησης σκοπό (Τελικές ) σιγᾶτε, ὅπως μή πεύσεταί τις τρόπο (Πλάγιες Ερωτηματικές) ἐπεμέλετο καί τούτου ὁ Κῦρος, ὅπως μήποτε ἀνίδρωτοι γενόμενοι ἐπί τό δεῖπνον εἰσίοιεν ὅπως + Οριστ. Μέλλοντα = κύρια πρόταση ὅπως ἄξιοι ἔσεσθε ἧς κέκτησθε ἐλευθερίας μπορούν να αντικατασταθούν από: τελική μετοχή, τελικό απαρέμφατο, εμπρόθετο προσδιορισμό του σκοπού ἐπορεύετο δ΄ ἐκτός τειχῶν, ἵνα μελετῴη ἐπορεύετο δ΄ ἐκτός τειχῶν ὡς μελετήσων ἐπορεύετο δ΄ ἐκτός τειχῶν μελετῆσαι ἐπορεύετο δ΄ ἐκτός τειχῶν ἐπί μελέτην επεξήγηση ἐμεῖς μέν οὐ χρημάτων γε ἕνεκα, ἵνα λάβοιμεν, εὖ ὑμᾶς ἐποιοῦμεν ἐκκλησίαν τούτου ἕνεκα ξυνήγαγον, ὅπως ὑπομνήσω τοῦδ΄ οὕνεκ΄ ἐξέπεμπον, ὡς μόνη κλύοις τούτου γάρ οὕνεκ΄ ἄνδρες εὔχονται γονάς κατηκόους φύσαντες ἐν δόμοις ἔχειν, ὡς καί τόν ἐχθρόν ἀνταμύνωνται κακοῖς καί τόν φίλον τιμῶσιν ἐξ ἴσου πατρί 51
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ εκφέρονται με: Οριστική 52 είναι προτάσεις κρίσης, αλλά και επιθυμίας (απαρεμφατικές, άρνηση μή) εισάγονται με τους συνδέσμους: ὥστε και ὡς εισάγονται και με τις αναφορικές εκφράσεις ἐφ΄ ᾧ, ἐφ΄ ᾧτε (= υπό τον όρο) + απαρέμφατο ή Οριστική Μέλλοντα ο σύνδεσμος ὥστε στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου δεν εισάγει δευτερεύουσα πρόταση, αλλά κύρια, και μεταφράζεται με τα: επομένως, για αυτό, λοιπόν ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ (επιρρηματικές) χρησιμοποιούνται και ως β΄ όρος σύγκρισης με: ἤ ὥστε - ἤ ὡς εκφέρονται με: Οριστική δυνητική Οριστική δυνητική Ευκτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου απαρέμφατο (και δυνητικό) δηλώνεται το δυνατόν σε παρόν και μέλλον Δεν εκφέρονται με ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ οι ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ και ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΕΣ προτάσεις δηλώνουν επιδιωκόμενο σκοπό, όταν εξαρτώνται από απαρέμφατο
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Κ ρος τά ν ῦ ἐ τῷ παραδείσῳ θηρία ἀνηλώκει διώκων καί βάλλων, ὥστε ὁ Ἀστυάγης οὐκέτ΄ εἶχεν αὐτῷ συλλέγειν θηρία τοσοῦτον δέ διενήνοχεν ἀναισχυντίᾳ τῶν ἁπάντων ἀνθρώπων, ὥστε ὑμᾶς πειρᾶται πείθειν δυνητική Οριστική εὐθύς μέν ἡ Ἀριάδνη ἀκούσασα τοιοῦτον τι ἐποίησεν, ὡς πᾶς ἄν ἔγνω, ὅτι ἀσμένη ἤκουσε δυνητική Ευκτική πλοῖα δ΄ ὑμῖν πάρεστιν, ὥστε, ὅποι ἄν βούλησθε, ἐξαίφνης ἄν ἐπιπέσοιτε Ξέρξης τῆς δέ πεζῆς στρατιᾶς οὕτως ἄπειρον τό πλῆθος ἦγεν, ὥστε καί τά ἔθνη τά μετ΄ αὐτοῦ ἀκολουθήσαντα πολύ ἄν ἔργον εἴη καταλέξαι Ευκτική του Πλαγίου Λόγου ἐλογίζοντο, ὅτι οἱ νεκροί ὑπό τῷ τείχει ἔκειντο, ὥστε οὐδέ κρείττοσιν οὖσι ῥᾴδιον εἴη ἀνελέσθαι απαρέμφατο (και δυνητικό) χρή πᾶν ποιεῖν, ὥστε ἀρετῆς καί φρονήσεως ἐν τῷ βίῳ μετασχεῖν ἐν τῷ ἀσφαλεῖ ἤδη ἔσομαι, ὡς μηδέν ἄν ἔτι κακόν παθεῖν ο σύνδεσμος ὥστε στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου καί εἰς μέν τήν ὑστεραίαν Τισσαφέρνης οὐχ ἧκεν˙ ὥσθ΄ οἱ Ἕλληνες ἐφρόντιζον θνητός δ΄ Ὀρέστης˙ ὥστε μή λίαν στένε ἐφ΄ ᾧ, ἐφ΄ ᾧτε (= υπό τον όρο) + απαρέμφατο ή Οριστική Μέλλοντα ἀφίεμέν σε ἐπί τούτῳ μέντοι, ἐφ΄ ᾧτε μηκέτι φιλοσοφεῖν πάντα κίνδυνον ὑποδύονται, ἐφ΄ ᾧ πλείονα κτήσονται β΄ όρος σύγκρισης με: ἤ ὥστε ἤ ὡς οἱ ἀκοντισταί βραχύτερα ἠκόντιζον ἤ ὥστε ἐξικνεῖσθαι τῶν σφενδονιστῶν δηλώνουν επιδιωκόμενο σκοπό, όταν εξαρτώνται από απαρέμφατο ἔμαθεν μάχεσθαι, ὥστε κρείττων εἶναι φίλων καί ἐχθρῶν 53 εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους: εἰ (προτάσεις κρίσης, επιθυμίας) ἐάν, ἄν, ἤν (προτάσεις επιθυμίας) ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ (επιρρηματικές)
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Δευτερεύουσα Υποθετική Πρόταση ( ΥΠΟΘΕΣΗ ) Κύρια Πρόταση ( ΑΠΟΔΟΣΗ ) Είδος Υποθετικού Υποθετικός Λόγου Σύνδεσμος Έγκλιση Υπόθεσης Έγκλιση Απόδοσης εἰ + Οριστική κάθε Χρόνου οποιαδήποτε Έγκλιση ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ (εἰ+Οριστική Μέλλοντα= πραγματικό με σημασία προσδοκώμενου) Οριστική Ιστορικού Χρόνου δυνητική Οριστική Οριστική Παρατατικού απροσώπων ῥ ρηματικά επίθετα σε -τέος + ἦν Οριστική Παρατατικού των ῥ ἡγοῦμαι, βούλομαι,κελεύω, μέλλω, κινδυνεύω, πρέπω ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ἄν ἐάν + ἤν Υποτακτική Οριστική αρκτικού χρόνου, συνήθως Μέλλοντα δυνητική Ευκτική δυνητικό απαρέμφατο (όχι Ενεστώτα) Προστακτική Υποτακτική Αορίστου Τελική πρόταση ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ Υποτακτική Οριστική Ενεστώτα γνωμικός Αόριστος ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΕ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ εἰ + Ευκτική δυνητική Ευκτική Οριστική αρκτικού Χρόνου Προστακτική δυνητικό Απαρέμφατο ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ Επαναληπτική Ευκτική Οριστική Παρατατικού Οριστική Υπερσυντελίκου (δυνητική) Οριστική Αορίστου ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΌ τί δ΄, ὦ ταλαῖφρον, εἰ τάδ΄ ἐν τούτοις (ἐστί), ἐγώ λύουσ΄ ἄν εἴθ΄ ἅπτουσα προσθείμην πλέον; σοί δ΄ εἰ δοκεῖ, τά τῶν θεῶν ἔντιμ΄ ἀτιμάσασ΄ ἔχε εἰ ἄλλο τις βέλτιον ὁρᾷ, ἄλλως ἐχέτω εἰ γάρ ἐξ ἴσου τῇ συμφορᾷ καί τήν διάνοιαν ἕξω καί τόν ἄλλο βίον διάξω, τί τούτου διοίσω; ΣΗΜΑΣΙΑ ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟΥ εἰ δέ τοῦ χρόνου πρόσθεν θανοῦμαι, κέρδος αὔτ΄ἐγώ λέγω ΣΗΜΑΣΙΑ ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟΥ ΤΟ ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ἀλλ΄ἄν, εἰ τόν ἐξ ἐμῆς μητρός θανόντ΄ ἄθαπτον ἠν(ε)σχόμην νέκυν, κείνοις ἄν ἤλγουν εἰ μή πατήρ ἦσθ΄, εἶπον ἄν σ΄ οὐκ εὖ φρονεῖν εἰ γάρ ἐκεκτήμην οὐσίαν, ἐπ΄ ἀστράβης ἄν ὤχούμην 54
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ἔτι τοίνυν ἐν αὐτῇ τῇ δίκῃ ἐξῆν σοι φυγῆς τιμήσασθαι, εἰ ἐβούλου εἰ γάρ ἤθελον πᾶσαν τήν περιουσίαν ἔχειν, τοῦτο μή πρακτέον ἦν εἰ δέ ἐκεῖνος άσθενέστερος ἦν, ἑαυτῷ τοῦ πάθους αἴτιον ἡγήσατο ΤΟ ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ οὐδέν γάρ ὄφελος ἔσται τῶν νῦν περί τῆς εἰρήνης γνωσθέντων, ἤν μή καί περί τῶν λοιπῶν ὀρθῶς βουλευσώμεθα τόν γοῦν ἐμόν καί τόν σόν, ἤν σύ μή θέλῃς, ἀδελφόν (νοῶ θάπτειν) πολλόν ἐχθίων ἔσῃ σιγῶσ΄, ἐάν μή πᾶσι κηρύξῃς τάδε ἐάν κατά μέρος φυλάττωμεν καί σκοπῶμεν, ἧττον ἄν δύναιντο ἡμᾶς θηρᾶν οἱ πολέμιοι ἤν οὖν πέμψητέ με, οἶμαι ἄν ἐλθεῖν καί τριήρεις ἔχων καί πλοῖα τά ἡμᾶς ἄξοντα Βασιλεύς καί Τισσαφέρνης δῆλον ὅτι ἐπιβουλεύουσιν, ὡς, ἤν δύνωνται, ἀπολέσωσιν ἤν τε εἷς πῃ δυνηθῇ τῶν λόχων ἐπί τό ἄκρον ἀναβῆναι, οὐδείς μηκέτι μείνῃ τῶν πολεμίων Η ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ (μετάφραση ΥΠΟΘΕΣΗΣ: κάθε φορά που....) ἐάν τις τῶν γονέων τελευτησάντων τούς τάφους μή κοσμῇ, καί τοῦτο ἐξετάζει ἡ πόλις ἐν ταῖς τῶν ἀρχόντων δοκιμασίαις ἐάν τις φανερός γένηται κλέπτων, τούτοις θάνατός ἐστιν ἡ ζημία ἤν τις τούτων τι παραβαίνῃ, ζημίαν αὐτοῖς ἐπέθεσαν Η ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ οὔτ΄ ἄν κελεύσαιμ΄ οὔτ΄ ἄν, εἰ θέλοις ἔτι πράσσειν, ἐμοῦγ΄ ἄν ἡδέως δρῴης μέτα. εἰ γάρ ἐγώ κατασταθείς χορηγός τραγῳδοῖς προκαλεσαίμην αὐτόν εἰς ἀντίδοσιν, δεκάκις ἄν ἕλοιτο χορηγῆσαι μᾶλλον ἤ ἀντιδοῦναι ἅπαξ εἰ θέλοιμεν σκοπεῖν τάς φύσεις τάς τῶν ἀνθρώπων, εὑρήσομεν τούς πολλούς αὐτῶν ἐναντίας τῷ συμφέροντι τάς ἡδονάς ἔχοντας εἰ τινές τούς ὅρκους παραβαίνοιεν, ἐναντίοι τῆς πόλεως ἔστων εἰ γένοιτο φανερόν τό μέλλον συνοίσειν τῇ πόλει, νομίζω ἄν ἑλέσθαι ὑμᾶς ἀντί πολλῶν χρημάτων Η ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ (μετάφραση ΥΠΟΘΕΣΗΣ: κάθε φορά που....) τῶν ἐχθρῶν, εἴ τινα λάβοιεν, ἀπέκτεινον εἰ δέ τις καί ἀντείποι, εὐθύς ἐκ τρόπου τινός ἐπειτηδείου ἐτεθνήκει εἰ δέ τι δόξειεν τῷ Σωκράτει σημαίνεσθαι παρά τῶν θεῶν, ἧττον ἄν ἐπείσθη παρά τά σημαινόμενα ποιῆσαι 55 εἰ + δυνητική Ευκτική: εδώ η ΥΠΟΘΕΣΗ περιέχει και την ΑΠΟΔΟΣΗ που είναι η δυνητική Ευκτική η υποθετική πρόταση σε θέση παρένθεσης εδώ τα λεγόμενα ισχύουν υπό την προϋπόθεση που περιέχει η ΥΠΟΘΕΣΗ οι υποθετικοί σύνδεσμοι με το τε χρησιμοποιούνται ως διαζευκτικοί χωρίς να χάσουν τον τρόπο σύνταξής τους ιδιαίτερες περιπτώσεις ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ μπορούν να είναι υποκείμενο απροσώπων αντικείμενο
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ το εἰ έχει και αιτιολογική σημασία → ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ εἰ + δυνητική Ευκτική αἰσχρόν ἄν εἴη, εἰ μέλλοντες εὖ πάσχειν συκοφάντην ἄν τόν λέγοντα ταῦθ΄ ἡγοῖσθε ( εἰ ἡγοῖσθε τόν λέγοντα ταῦθ΄ συκοφάντην, μέλλοντες εὖ πάσχειν ἄν ἡγοῖσθε) η υποθετική πρόταση σε θέση παρένθεσης τῆς ἐμῆς, εἰ δή τίς ἐστι σοφία καί οἵα, μάρτυρα ὑμῖν παρέξομαι τόν θεόν τόν ἐν Δελφοῖς ἤλθομεν ἀφαιρησόμενοι βασιλέα τήν ἀρχήν καί ἀποκτενοῦντες, εἰ δυναίμεθα οι υποθετικοί σύνδεσμοι με το τε χρησιμοποιούνται ως διαζευκτικοί πάντως δήπου οὕτως ἔχει, ἐάν τε σύ καί Ἄνυτος οὐ φῆτε ἐάν τε φῆτε μπορούν να είναι 56 παραλείπεται η ΑΠΟΔΟΣΗ όταν αυτή είναι το «καλῶς ἔχει» συμπέρασμα με τη σημασία του γνωρίζω ότι, μαθαίνω ότι, λέω ότι παράλειψη του ρήματος της υπόθεσης με τις παρακάτω υποθετικές φράσεις που έχουν επιρρηματική σημασία: ε ἰ δέ μή = διαφορετικά εἰ μή= παρά μόνο εἴ τις καί ἄλλος= περισσότερο από κάθε άλλο εἴπερ ποτέ= περισσότερο από κάθε άλλη φορά εἴποτε καί ἄλλοτε= -//- εἴπερ ποτέ καί ἄλλοτε= -//- ὥσπερ εἰ= όπως ακριβώς ὥσπερ ἄν εἰ= -//- ὡς εἰ (ἄν)= -//- ὥσπερ ἄν= -//- εἰ μή ἄρα= εκτός αν ίσως ἐάν μόνον= αρκεί μόνο να Πλάγιος ή εξαρτημένος είναι ο υποθετικός λόγος, όταν η ΑΠΟΔΟΣΗ του είναι ρήμα δευτερεύουσας πρότασης απαρέμφατο κατηγορηματική μετοχή αν το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου, η ΥΠΟΘΕΣΗ έχει όπως και στον ευθύ λόγο αν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου, η ΥΠΟΘΕΣΗ μπορεί να εκφέρεται με εἰ + Ευκτική του Πλαγίου Λόγου
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ υποκείμενο απροσώπων τέρας ἔστιν εἴ τις ηὐτύχηκε διά βίου αντικείμενο προσέλαβε δέ παρά τῶν Ἀθηναίων καί εἴ που τις ναῦς περί τήν Ἀττικήν ἔπλει ἔφθειρον εἴ τι χρήσιμον ἦν ἐν τῷ πεδίῳ καί ἐνεθυμοῦντο τήν περί Πῦλον ξυμφοράν καί εἴ τις ἄλλη αὐτοῖς ἐγένετο παράλειψη του ρήματος της υπόθεσης εἰ μέν οὖν ἐγώ ὑμᾶς ἱκανῶς διδάσκω, οἵους χρή πρός ἀλλήλους εἶναι, (καλῶς ἔχει), εἰ δέ μή (διδάσκω), καί παρά τῶν προγεγενημένων μανθάνετε ἐπράχθη τε ἀπ΄ αὐτῶν οὐδέν ἔργον ἀξιόλογον, εἰ μή εἴ τι (ἐπράχθη) πρός περιοίκους τούς αὑτῶν ἑκάστοις διεφθάρησαν, ὥσπερ ἄν εἰ πρός ἅπαντας ἀνθρώπους ἐπολέμησαν παραλείπεται η ΑΠΟΔΟΣΗ εἰ μέν οὖν ἐγώ ὑμᾶς ἱκανῶς διδάσκω, οἵους χρή πρός ἀλλήλους εἶναι, (καλῶς ἔχει), εἰ δέ μή (διδάσκω), καί παρά τῶν προγεγενημένων μανθάνετε Σωκράτης ἐπεδείκνυε καί τούς ἄλλους πάντας, οἷς ὑπάρχει τι ἐπιμελείας δεόμενον, ἄν μέν αὐτοί ἡγῶνται ἐπίστασθαι ἐπιμελεῖσθαι (καλῶς ἔχει) Πλάγιος είναι ο υποθετικός λόγος, όταν η ΑΠΟΔΟΣΗ του είναι: ρήμα δευτερεύουσας πρότασης ὡς εἶπεν ὁ Σάτυρος ὅτι οἰμώξοιτο, εἰ μή σιωπήσειεν (ἐάν μή σιωπήσῃς, οἰμώξῃ) ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ καί ταῦτ΄ ἐποίουν οὐχ ὡς οὐ δεινόν ἡγούμενος εἶναι Λακεδαιμονίοις μάχεσθαι, ἀλλ΄ ἵνα, εἴ ποτε ἀδίκως εἰς κίνδυνον καθισταίμην, διά ταῦτα βελτίων ὑφ΄ ὑμῶν νομιζόμενος ἁπάντων τῶν δικαίων τυγχάνοιμι ( ἐάν καθιστῶμαι ἀδίκως εἰς κίνδυνον, τυγχάνω νομιζόμενος βελτίων ἁπάντων τῶν δικαίων) ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΕ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ απαρέμφατο ἀλλά καί πρέσβεις ἐλθόντας ἐκ Λακεδαίμονος, ὥς φασιν, ἐξαιτήσαντάς τινας τῶν φυγάδων τῶν ὑμετέρων ἐψηφίσαντο, ἐάν μή πρό ἡλίου δύντος ἀπαλλάττωνται, πολεμίους κρίνειν (ἐάν μή πρό ἡλίου δύντος ἀπαλλάττωνται, πολέμιοι κρινοῦνται) ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ ὁ δε ἔφασκεν βούλεσθαι σῶσαι με, εἰ πολλά τά χρήματα εἴη εἰ πολλά τά χρήματα ἐστί, βούλομαι σῶσαι σε ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ κατηγορηματική μετοχή ὁρῶ δ΄ ἔγωγε καί ὁπόσοι σφῆκας ἐξαιρεῖν βούλονται, ἐάν μέν ἐκθέοντας τούς σφῆκας πειρῶνται θηρᾶν, ὑπό πολλῶν τυπτομένους (ἐάν μέν ἐκθέοντας τούς σφῆκας πειρῶνται θηρᾶν, ὑπό πολλῶν τύπτονται) ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΕ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ αν το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου, η ΥΠΟΘΕΣΗ έχει όπως και στον ευθύ λόγο τοῦτο μέν ἴστε ὅτι οὐδ΄ ἄν ἔγωγε ἐστασίαζον, εἰ ἄλλον εἵλεσθε αν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου, η ΥΠΟΘΕΣΗ μπορεί να εκφέρεται με: 57
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ εἰ + Ευκτική του Πλαγίου Λόγου εἰ ταῦτα διαπραξαίμην, ἤλπιζον χρήματα λήψεσθαι ( ἐάν διαπράξωμαι ταῦτα, λήψομαι χρήματα) Ἀγασίας δέ Στυμφάλιος εἶπεν ὅτι γελοῖον εἴη, εἰ οὕτως ἔχοι (γελοῖονἔστι, εἰ οὕτως ἔχει ) εξάρτηση από ΑΡΚΤΙΚΟ χρόνο εξάρτηση από ΙΣΤΟΡΙΚΟ χρόνο ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ 58 λέγουσι ὅτι, εἰ ταῦτα πράττουσι, τήν πόλιν βλάπτουσι ἔλεγον ὅτι, εἰ ταῦτα πράττοιεν, τήν πόλιν βλάπτοιεν (βλάπτουσι) ΤΟ ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ λέγουσι ὅτι, εἰ ταῦτα ἔπραττον, τήν πόλιν ἄν ἔβλαπτον ἔλεγον ὅτι, εἰ ταῦτα πράττοιεν, τήν πόλιν ἄν ἔβλαπτον ΤΟ ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ λέγουσι ὅτι, ἐάν ταῦτα πράξωσι, τήν πόλιν βλάψουσι ἔλεγον ὅτι, εἰ ταῦτα πράξειεν, τήν πόλιν βλάψοιεν (Μέλλοντας →βλάψουσι) Η ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΕ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ λέγουσι ὅτι, ἐάν ταῦτα πράττωσιν, τήν πόλιν βλάπτουσι ἔλεγον ὅτι, εἰ ταῦτα πράττοιεν, τήν πόλιν βλάπτοιεν (βλάπτουσι) Η ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ λέγουσι ὅτι, εἰ ταῦτα πράττοιεν, τήν πόλιν ἄν βλάπτοιεν ἔλεγον ὅτι, εἰ ταῦτα πράττοιεν, τήν πόλιν ἄν βλάπτοιεν Η ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ λέγουσι ὅτι, εἰ ταῦτα πράξειαν, τήν πόλιν ἔβλαπτον ἔλεγον ὅτι, εἰ ταῦτα πράξειαν, τήν πόλιν ἔβλαπτον είναι προτάσεις στην ουσία υποθετικές και εκφέρονται με τους ίδιους συνδιασμούς υποθετικών συνδέσμων και εγκλίσεων, μόνο που δίπλα τους βρίσκονται τα επιδοτικά μόρια καί, οὐδέ, μηδέ στην ΚΥΡΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ συχνά υπάρχουν οι αντιθετικοί σύνδεσμοι ὅμως ἀλλά ἀλλ΄ οὖν ΕΝΑΝΤΙΩΜΑΤΙΚΕΣ –ΠΑΡΑΧΩΡΗΤΙΚΕΣ -ΕΝΔΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ (επιρρηματικές)
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ εἰ καί μηδέν ἄλλο δύναται τά μαθήματα ταῦτα ποιεῖν ἀγαθόν, ἀλλ΄ οὖν ἀποτρέπει γε τούς νεωτέρους πολλῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων ΤΟ ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ καί εἰ ἐβούλετο τά δίκαια ποιεῖν, ἐδούλευεν ἄν Ἀλκέτῃ ΤΟ ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ Λεπτίνης, κἄν τις ἄλλος ὑπέρ τοῦ νόμου λέγῃ, δίκαιον οὐδέν ἐρεῖ Η ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ τά μέν δίκαια πάντες, ἐάν καί μή βούλωνται, μέχρι τοῦ γ΄ αἰσχύνονται μή πράττειν ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ οὐδείς ἄν ἔτι πιστεῦσαι δύναιτο ὑμῖν, οὐδ΄ εἰ πάνυ προθυμοῖτο 59 παραχώρηση προς κάτι: κύρια πρόταση δευτερεύουσα πρόταση μετάφραση βέβαιο και πραγματικό εἰ καί + Οριστική ή Ευκτική μολονότι, ἐάν, ἄν, ἤν καί αν και + Υποτακτική πιθανό ή αδύνατο καταφατική καί εἰ + Οριστική ή Ευκτική ακόμα, καί ἄν, κἄν, καί ἤν έστω και αν + Υποτακτική αρνητική οὐδ΄ εἰ, μηδ΄ εἰ + Οριστική ή Ευκτική οὐδ΄ ἄν, μηδ΄ ἄν ούτε και αν + Υποτακτική μπορούν να αντικατασταθούν από εναντιωματική μετοχή
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ καί εἶπεν, ὅτι ἀπιέναι Μήδους κελεύει, καί εἰ Κῦρος μένειν βούλεται εὐλαβοῦ τάς διαβολάς, κἄν ψευδεῖς ὦσιν ἐάν δέ τις ἄλλος ἐπιχειρῇ αὐτοῖς συμβουλεύειν, ὅν ἐκεῖνοι μή οἴονται δημιουργόν εἶναι, κἄν πάνυ καλός ᾖ καί πλούσιος καί τῶν γενναίων, οὐδέν τι μᾶλλον ἀποδέχονται κεἰ τό μηδέν ἐξερῶ, φράσω δ΄ ὅμως καί μοι, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, μή θορυβήσητε, μηδέ ἄν δόξω τι ὑμῖν μέγα λέγειν εἰ καί χρημάτων εὐποροῦμεν, οὐκ εὐτυχοῦμεν ἄλλ΄ ἄνδρα, κεἰ τις ᾖ σοφός, τό μανθάνειν πόλλ΄ αἰσχρόν οὐδέν καί τό μή τείνειν ἄγαν (η χρήση του εἰ με Υποτακτική είναι ποιητική) μπορούν να αντικατασταθούν από εναντιωματική μετοχή εἰ καί οἱ Ἀθηναῖοι τούτου τοῦ χρυσίου οὐ μετέλαβον, ὅμως πρόθυμοι ἦσαν εἰς τόν πόλεμον Ἀθηναῖοι καί οὐ μεταλαβόντες τούτου τοῦ χρυσίου, ὅμως πρόθυμοι ἦσαν εἰς τόν πόλεμον ἄν καί μή βούλωνται, πάντες αἰσχύνονται μή πράττειν τά δίκαια καί μή βουλόμενοι, πάντες αἰσχύνονται μή πράττειν τά δίκαια είναι προτάσεις κρίσης ή επιθυμίας δέχονται άρνηση οὐ, όταν εκφέρονται με Οριστική και δηλώνουν ένα πραγματικό γεγονός δέχονται άρνηση μή, όταν εκφέρονται με Υποτακτική ή Ευκτική και δηλώνουν χρόνο και προϋπόθεση (ΧΡΟΝΙΚΟΫΠΟΘΕΤΙΚΕΣ) εισάγονται με: χρονικούς συνδέσμους ὅτε, ὁπότε, ἐπεί, ἐπειδή, ὡς, ἕως, ἔστε(μέχρι), ἄχρι, μέχρι, ἡνίκα, πρίν χρονικά επιρρήματα ὁσάκις, ὁποσάκις, ἔνθα, ὄφρα(=μέχρι) εμπρόθετες αναφορικές εκφράσεις ἀφ΄οὗ, ἀφ΄ ὅτου, ἐξ οὗ, ἐξ ὅτου, μέχρι οὗ, μέχρι ὅτου, ἕως οὗ, ἐν ᾧ, εἰς ὅ, εἰς ὅτε, ἄχρι οὗ οι χρονικοί σύνδεσμοι κατά τη χρονική βαθμίδα χωρίζονται ως εξής: προτερόχρονο σύγχρονο υστερόχρονο ἐπεί, ἐπειδή, ἕως οὗ, ἄχρι οὗ, ὡς,πρίν,ἀφ΄οὗ, μέχρι οὗ, ἐξ οὗ, ἐξ ὅτου, ἕως, ἔστε, ἄχρι, ἐπεί τάχιστα μέχρι, 60 χρονικούς συνδέσμους + ἄν ὅταν, ὁπόταν, ἐπάν, ἐπήν, ἐπειδάν, πρίν ἄν εκφέρονται με: Οριστική (οι σύνδεσμοι ὡς, ὅτε, ὁπότε, ἐπεί, ἐπειδή έχουν και αιτιολογική σημασία) ὅτε, ὁπότε, ἡνίκα, ἕως, ἔστε, ἄχρι, μέχρι, ἐν ᾧ, Υποτακτική + ἄν ΧΡΟΝΙΚΟΫΠΟΘΕΤΙΚΗ → προσδοκώμενο ΧΡΟΝΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ (επιρρηματικές) → αόριστη επανάληψη σε παρόν και μέλλον Ευκτική ΧΡΟΝΙΚΟΫΠΟΘΕΤΙΚΗ → απλή σκέψη του λέγοντος → αόριστη επανάληψη σε παρελθόν Ευκτική του Πλαγίου Λόγου ΑΝΤΙ Υποτακτική + ἄν όταν η εξάρτηση είναι από Οριστική Αορίστου (ή Παρατατικού). απαρέμφατο → ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΙΚΕΣ, συχνά σε Αόριστο
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ εκφέρονται με: Οριστική ο πολέμιοι ο πρόσθεν ξενεγκε ἱ ὐ ἐ ῖν ἐτόλμησαν πρός ἡμᾶς πόλεμον, πρίν τούς στρατηγούς ἡμῶν συνέλαβον ἐμοί μέν οὐδείς μῦθος, Ἀντιγόνη, φίλων οὔθ΄ ἡδύς οὔτ΄ ἀλγεινός ἵκετ΄ ἐξ ὅτου δυοῖν ἀδελφοῖν ἐστερήθημεν δύο Λύσανδρος δέ τῇ ἐπιούσῃ νυκτί, ἐπεί ὄρθρος ἦν, ἐσήμανεν εἰς τάς ναῦς ἀριστοποιησαμένους εἰσβαίνειν ἐπειδή ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας, πρῶτον μέν διά τήν τοῦ θεοῦ συγγένειαν ζῴων μόνον θεούς ἐνόμισε οἱ τριάκοντα ᾑρέθησαν, ἐπεί τάχιστα τά μακρά τείχη καθῃρέθη Υποτακτική + ἄν (ΧΡΟΝΙΚΟΫΠΟΘΕΤΙΚΗ ) προσδοκώμενο ἐπειδάν δέ διαπράξωμαι, ἅ δέομαι, ἥξω οὐκοῦν, ὅταν δή μή σθένω, πεπαύσομαι αὐτοῦ διατρίψομεν, ἕως ἄν φῶς γένηται ἐπειδάν πάντα ἀκούσητε, κρίνατε ἕως ἄν ἐμπνέω, οὐ παύσομαι φιλοσοφῶν αόριστη επανάληψη σε παρόν και μέλλον φεύγουσι γάρ τοι χοἰ θρασεῖς, ὅταν πέλας ἤδη τόν Ἅιδην εἰσορῶσι τοῦ βίου μισθοῦ στρατεύονται οἱ Χαλδαῖοι, ὁπόταν τις αὐτῶν δεήσῃ ἀμήχανον δέ παντός ἀνδρός ἐκμαθεῖν ψυχήν τε καί φρόνημα καί γνώμην, πρίν ἄν ἀρχαῖς τε καί νόμοισιν ἐντριβής φανῇ ἐπειδάν γάρ τι δόξῃ καί ψηφισθῇ, τότ΄ ἴσον τοῦ πραχθῆναι ἀπέχει ὅσονπερ πρίν δόξαι ἐνθυμουμένους ὅτι χαίρετ΄ ἀκούοντες, ὅταν τις ἐπαινῇ τούς προγόνους ὑμῶν Ευκτική (ΧΡΟΝΙΚΟΫΠΟΘΕΤΙΚΗ ) απλή σκέψη του λέγοντος ὁ πεινῶν ἑκών φάγοι ἄν, ὁπότε βούλοιτο αόριστη επανάληψη σε παρελθόν Κῦρος ἠναγκάζετο ὑπό τοῦ διδασκάλου καί διδόναι λόγον ὧν ἐποίει καί λαμβάνειν παρ΄ ἄλλων, ὁπότε δικάζοι πρός μέν γάρ ἐλευθέρους ὄντας οὐ χαλεπῶς ἄν εἰρήνην ὑμᾶς ποιήσασθαι νομίζω, ὁπότε βουληθείητε ὅτε οὖν ἁθροισθεῖεν, ἠδίκουν ἀλλήλους Ευκτική του Πλαγίου Λόγου ΑΝΤΙ Υποτακτική + ἄν όταν η εξάρτηση είναι από Οριστική Αορίστου (ή σπανιότερα Παρατατικού) 61
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ καί αὐτοί ἔφασαν συνεκπλευσεῖσθαι, ἕως τά πράγματα κατασταίη ( συνεκπλευσούμεθα, ἕως ἄν τά πράγματα καταστῇ ) ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ ἔπεισαν Λύσανδρον φρουρούς σφίσι συμπρᾶξαι ἐλθεῖν, ἕως δή καταστήσαιντο τήν πολιτείαν ( Λύσανδρε, σύμπραξον ἡμῖν φρουρούς ἐλθεῖν, ἕως ἄν καταστησώμεθα τήν πολιτείαν ) ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ ἤλπιζον, ἐπειδή τελευτήσειαν τόν βίον, ταφήσεσθαι ( ἐπειδάν τελευτήσωσι τόν βίον, ταφήσονται ) ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ απαρέμφατο → ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΙΚΕΣ, συχνά σε Αόριστο λέξαι σοι θέλω, πρίν θανεῖν, ἅ βούλομαι ἀποπέμπουσιν οὖν τόν κήρυκα, πρίν ἀκοῦσαι πρίν λέγειν, ἐπερήσομαί τι σμικρόν ἱκέτευον μηδαμῶς ἀποτρέπεσθαι, πρίν ἐμβαλεῖν εἰς τήν Λακεδαιμονίων χώραν Πλάγιο ονομάζουμε το λόγο που δεν ακούμε άμεσα εμείς, αλλά τον μαθαίνουμε από κάποιον άλλο. Η μετατροπή του Ευθέος Λόγου σε Πλάγιο γίνεται με βάση ορισμένους κανόνες. Προσέχουμε : το περιεχόμενο των προτάσεων του Ευθέος Λόγου, αν δηλ. είναι Κρίσεως, Επιθυμίας ή Ερωτηματικές το είδος του ρήματος από το οποίο εξαρτάται, αν δηλ. είναι γνωστικό, αισθητικό, λεκτικό, δοξαστικό, αγγελίας / κελευστικό, απαγορευτικό, ευχετικό / απορίας, ερώτησης, φροντίδας το χρόνο του ρήματος από το οποίο εξαρτάται, αν δηλ. είναι αρκτικού ή ιστορικού χρόνου (αν είναι ιστορικού →ΕΥΚΤΙΚΗ ΠΛΑΓΙΟΥ ΛΟΓΟΥ) ο χρόνος των ρηματικών τύπων δε μεταβάλλεται οι δυνητικές εγκλίσεις δεν αλλάζουν (ή μετατρέπονται σε δυνητικό απαρέμφατο ή δυνητική μετοχή) την έγκλιση των δευτερευουσών προτάσεων Η κύρια πρόταση κρίσεως του Ευθέος Λόγου, όταν εξαρτάται στον Πλάγιο Λόγο από ρήμα γνωστικό (γιγνώσκω, οἶδα, μανθάνω, ἐπίσταμαι, κτλ.) ή αισθητικό ( αἰσθάνομαι, ὁρῶ, ἀκούω, κτλ.), μετατρέπεται σε ειδική πρόταση, ή το ρήμα της σε ειδικό απαρέμφατο ή κατηγορηματική μτχ. Όταν εξαρτάται από λεκτικό (λέγω, φημί, ὁμολογῶ, διδάσκω, κτλ.), μετατρέπεται σε ειδική πρόταση ή το ρήμα της σε ειδικό απαρέμφατο. Όταν εξαρτάται από ρήμα δοξαστικό (δοκῶ, ἡγοῦμαι, νομίζω, κρίνω, οἴομαι, κτλ.), μετατρέπεται το ρήμα της σε ειδικό απαρέμφατο. Όταν εξαρτάται από ρήμα αγγελίας (ἀγγέλλω, δηλῶ, κτλ.), μετατρέπει το ρήμα της σε κατηγορηματική μετοχή. Η κύρια πρόταση επιθυμίας του Ευθέος Λόγου, όταν εξαρτάται στον Πλάγιο Λόγο από ρήμα κελευστικό (κελεύω, προτρέπω, παραινῶ, κτλ.) ή απαγορευτικό (ἀπαγορεύω, κωλύω, κτλ.) ή ευχετικό (εὔχομαι, κτλ.), μετατρέπει το ρήμα της σε τελικό απαρέμφατο. 62 ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Μετατροπή των κυρίων προτάσεων κρίσεως του Ευθέος Λόγου σε Πλάγιο από ρήματα → ↓ μετατροπή σε γνωστικά αισθητικά λεκτικά δοξαστικά αγγελίας ειδική πρόταση + + ειδικό απαρέμφατο + + + κατηγορηματική μετοχή + + Μετατροπή των κυρίων προτάσεων επιθυμίας του Ευθέος Λόγου σε Πλάγιο από ρήματα → ↓ μετατροπή σε κελευστικά, απαγορευτικά, ευχετικά τελικό απαρέμφατο + Μετατροπή των κυρίων ερωτηματικών προτάσεων του Ευθέος Λόγου σε Πλάγιο από ρήματα → ↓ μετατροπή σε απορίας, ερώτησης, φροντίδας πλάγια ερωτηματική πρόταση + Μετατροπή των δευτερευουσών προτάσεων του Ευθέος Λόγου στον Πλάγιο δευτερεύουσα με → ↓ εξάρτηση από δυνητική Οριστική, δυνητική Ευκτική Οριστική Υποτακτική αρκτικό χρόνο δυνητική Οριστική, δυνητική Ευκτική Οριστική Υποτακτική 63 Η κύρια ερωτηματική πρόταση , όταν εξαρτάται στον Πλάγιο Λόγο από ρήμα απορίας (ἀπορῶ, θαυμάζω), ή ερώτησης(ἐρωτῶ, πυνθάνομαι) ή φροντίδας (ἐπιμελοῦμαι, φροντίζω), μετατρέπεται σε πλάγια ερωτηματική πρόταση Οι δευτερεύουσες προτάσεις δεν αλλάζουν στον Πλάγιο Λόγο ούτε το είδος τους ούτε την έγκλισή τους, αν εξαρτώνται από ρήμα αρκτικού χρόνου. Αν, όμως, εξαρτώνται από ρήμα ιστορικού χρόνου τότε διατηρούν τις δυνητικές Οριστική και Ευκτική μετατρέπουν -όχι υποχρεωτικά-σε Ευκτική του Πλαγίου Λόγου την απλή Οριστική και την Υποτακτική.
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ιστορικό χρόνο δυνητική Οριστική, δυνητική Ευκτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου -όχι υποχρεωτικά- Η κύρια πρόταση κρίσεως του Ευθέος Λόγου, όταν εξαρτάται στον Πλάγιο Λόγο από ρήμα γνωστικό ή αισθητικό, μετατρέπεται σε ειδική πρόταση, ή το ρήμα της σε ειδικό απαρέμφατο ή κατηγορηματική μτχ. «οἱ στρατιῶται ἐν κινδύνῳ εἰσίν» οὗτοι ἔγνωσαν ὅτι οἱ στρατιῶται ἐν κινδύνῳ εἶεν οὗτοι ἔγνωσαν τούς στρατιώτας ἐν κινδύνῳ εἶναι οὗτοι ἔγνωσαν τούς στρατιώτας ἐν κινδύνῳ ὄντας «ἡ Μυτιλήνη ἑάλωκεν» πυνθάνονται ὅτι ἡ Μυτιλήνη ἑάλωκεν πυνθάνονται τήν Μυτιλήνην ἑαλωκέναι πυνθάνονται τήν Μυτιλήνην ἑαλωκυῖαν Η κύρια πρόταση κρίσεως του Ευθέος Λόγου, όταν εξαρτάται στον Πλάγιο Λόγο από ρήμα λεκτικό, μετατρέπεται σε ειδική πρόταση ή το ρήμα της σε ειδικό απαρέμφατο. «οὐδέν δεόμεθα χρημάτων» λέγουσιν οἱ σοφισταί ὡς οὐδέν δέονται χρημάτων λέγουσιν οἱ σοφισταί οὐδέν δεῖσθαι χρημάτων Η κύρια πρόταση κρίσεως του Ευθέος Λόγου, όταν εξαρτάται στον Πλάγιο Λόγο από ρήμα δοξαστικό, μετατρέπει το ρήμα της σε ειδικό απαρέμφατο. «Σωκράτης σοφός ἐστί» οἴομαι Σωκράτην σοφόν εἶναι Η κύρια πρόταση κρίσεως του Ευθέος Λόγου, όταν εξαρτάται στον Πλάγιο Λόγο από ρήμα αγγελίας, μετατρέπει το ρήμα της σε κατηγορηματική μετοχή. «Φίλιππος Ἡραῖον τεῖχος πολιορκεῖ» ἀπηγγέλθη Φίλιππος Ἡραῖον τεῖχος πολιορκῶν Η κύρια πρόταση επιθυμίας του Ευθέος Λόγου, όταν εξαρτάται στον Πλάγιο Λόγο από ρήμα κελευστικό ή απαγορευτικό ή ευχετικό, μετατρέπει το ρήμα της σε τελικό απαρέμφατο. «μή λύετε τάς σπονδάς» κελεύομεν ὑμῖν τάς σπονδάς μή λύειν Η κύρια ερωτηματική πρόταση , όταν εξαρτάται στον Πλάγιο Λόγο από ρήμα απορίας ή ερώτησης ή φροντίδας, μετατρέπεται σε πλάγια ερωτηματική πρόταση. «τίς ἔστι ὁ θόρυβος;» Κῦρος ἤρετο τίς ὁ θόρυβος εἴη Οι δευτερεύουσες προτάσεις δεν αλλάζουν στον Πλάγιο Λόγο ούτε το είδος τους ούτε την έγκλισή τους, αν εξαρτώνται από ρήμα αρκτικού χρόνου. «ἄγε τό στράτευμα κατά μέσον τῷ τῶν πολεμίων, ὅτι ἐκεῖ βασιλεύς ἐστι» Κῦρος βοᾷ τῷ Κλεάρχω ἄγειν τό στράτευμα κατά μέσον τῷ τῶν πολεμίων, ὅτι ἐκεῖ βασιλεύς ἐστι Οι δευτερεύουσες προτάσεις διατηρούν τις δυνητικές Οριστική και Ευκτική 64
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ στον Πλάγιο Λόγο ακόμα και αν εξαρτώνται από ρήμα ιστορικού χρόνου ἠρώτα τῆς ποίας μερίδος ἐβούλετ΄ ἄν γενέσθαι την πόλιν ἀπεκρίνατο ὅτι πρόσθεν ἄν ἀποθάνοιεν ἤ τά ὅπλα παραδοῖεν Οι δευτερεύουσες προτάσεις μετατρέπουν-όχι υποχρεωτικά- την απλή Οριστική και την Υποτακτική στον Πλάγιο Λόγο σε Ευκτική του Πλαγίου Λόγου, αν εξαρτώνται από ρήμα ιστορικού χρόνου «Δέξιππον οὐκ ἐπαινῶ, εἰ ταῦτα πεποίηκεν» Κλέαρχος εἶπεν ὅτι Δέξιππον οὐκ ἐπαινοίη, εἰ ταῦτα πεποιηκώς εἴη «ἐπειδάν διαπράξωμαι, ἅ δέομαι, ἥξω» ἔλεγεν ὡς, ἐπειδάν διαπράξηται, ἅ δεῑται, ἥξει Οι κυριότερες σημασίες του « ὡς » Ειδικό « ὡς » = ότι, πως / υποκειμενική γνώμη ΕΙΣΑΓΕΙ ΔΕΥΤ. ΕΙΔΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ · μετά από ρήματα κυρίως λεκτικά, αλλά και γνωστικά, δηλωτικά, δεικτικά, αισθητικά, μνήμης · επεξηγεί ουδέτερο δεικτικής αντωνυμίας εἶπεν ὡς οὐδέν θαυμαστόν εἴη = είπε ότι κατά τη γνώμη του καθόλου δεν ήταν παράδοξο ὡς οὖν οὐδέν προσήκει Ἀνδοκίδῃ τῶν συνθηκῶν, περί τούτου λέξω = για αυτό θα μιλήσω, για το ότι δηλ. δεν ταιριάζει στον Ανδοκίδη καμιά από τις συμφωνίες Αιτιολογικό « ὡς » = διότι, γιατί · μετά από ρήματα ψυχικού πάθους ή δικαστικά ΕΙΣΑΓΕΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ · πριν από μετοχές (όχι Μέλλοντα) δέομαί σου παραμεῖναι ὑμῖν, ὡς ἐγώ οὐδ΄ ἄν ἑνός ἥδιον ἀκούσαιμι ἤ σοῦ = σου ζητώ να μείνω μαζί σας, διότι εγώ ούτε ένα ευχάριστο δε θα μπορούσα να ακούσω παρά μόνο από σἐνα τοῖς μέν οὐδέν ἀνεῖλε τό μαντεῖον, ὡς οὐ δικαίαν ποιουμένοις τήν αἴτησιν = σε αυτούς κανένα χρησμό δεν έδωσε το μαντείο, γιατί δεν έκαναν δίκαια την αίτηση τροπαῖον ἔστησαν ὡς νενικηκότες = έστησαν τρόπαιο, γιατί κατά τη γνώμη τους είχαν νικήσει Τελικό « ὡς » = για να · όταν εισάγει Τελικές προτάσεις με Υποτακτική ή Ευκτική ΕΙΣΑΓΕΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ · πριν από μετοχές σε χρόνο Μέλλοντα · μετά από ρήματα όχι κίνησης Κῦρος ᾢετο φίλων δεῖσθαι, ὡς συνεργούς ἔχοι = ο Κύρος πίστευε ότι χρειάζεται τους φίλους, για να έχει συνεργάτες παρεσκευάζοντο ὡς ἀγωνιούμενοι = προετοιμάζονταν για να αγωνιστούν Ἀγησίλαος ἔγνω τό ἱππικόν κατασκευαστέον εἶναι, ὡς μή δραπετεύοντα πολεμεῖν δέοι = Ο Αγησίλαος γνώριζε πως έπρεπε να οργανώσει ιππικό σώμα, για να μη χρειάζεται να πολεμά αποφεύγοντας τον εχθρό Χρονικό « ὡς » = μόλις ΕΙΣΑΓΕΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΧΡΟΝΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ · όταν προηγείται χρονικά μια πράξη κι αμέσως αρχίζει η πράξη της κύριας πρότασης ὡς δέ ταῦτα τέλος εἶχε, ἀπῆλθον =μόλις είχαν τελειώσει αυτά, έφυγαν 65
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Αναφορικό « ὡς » = καθώς, όπως ΕΙΣΑΓΕΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΑΝΑΦΟΡΙΚΗ-ΠΑΡΑΒΟΛΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ὡς δέ Σκύθαι λέγουσι = καθώς λένε οι Σκύθες ὡς ἔζησας, οὕτω καί βασίλευσον = όπως έζησες, έτσι και βασίλευσε Επιτατικό « ὡς » = όσο το δυνατόν · κυρίως πριν από επίθετα ή επιρρήματα υπερθετικού βαθμού ὡς τάχιστα = όσο το δυνατόν πιο γρήγορα ὡς οἷόν τε = όσο το δυνατόν ὡς οἷόν τε διά βραχυτάτων ἐρῶ = όσο το δυνατόν με πιο λίγα λόγια θα πω Το « ὡς » + Κατηγορούμενο = σαν / λέγεται και συμπερασματικό · πριν από Ουσιαστικά ὡς φύλακα συμπέμψας αὐτόν = αφού τον έστειλε σαν φύλακα Το « ὡς » = περίπου · πριν από αριθμό (αριθμητικό επίθετο) ἀπέθανον ὡς πεντακοσίους = σκοτώθηκαν περίπου πεντακόσιοι Το « ὡς » = δήθεν, τάχα · όταν αυτό που λέγεται περιέχει κάτι το προσποιητό ή το αμφίβολο · συνήθως μετά το « ὡς » υπάρχει η πρόθεση «εἰς» ἐπέκαμπτεν ὡς εἰς κύκλωσιν = έκανε στροφή δήθεν για να τους κυκλώσει Το « ὡς » σαν πρόθεση = προς · όταν είναι καταχρηστική πρόθεση και άρα ακολουθείται από Αιτιατική πολλῶν φυγόντων ὡς τόν Πειραιᾶ = επειδή πολλοί έφυγαν προς τον Πειραιά αἰεί τόν ὁμοῖον ἄγει ὁ θεός ὡς τόν ὁμοῖον = πάντοτε τον όμοιο οδηγεί ο θεός προς τον όμοιο Το « ὡς » θαυμαστικό = πόσο! · ακολουθείται από Κατηγορούμενο ὡς ἀστεῖος ὁ ἄνθρωπος = πόσο αστείος είναι ο άνθρωπος Το « ὡς » Τροπικό = πως ή με ποιο τρόπο ή Ποσοτικό = πόσο · όταν εισάγει Πλάγιες Ερωτηματικές Προτάσεις δῆλον δέ, ὡς ἑκάτεροι διετέθησαν = είναι φανερό πως σκέφτηκαν και τα δυο μέρη Το « ὡς » σαν Επίρρημα = έτσι φυσικά, επιρρηματική σημασία έχουν και το επιτατικό και το θαυμαστικό « ὡς »= οὕτως= έτσι καί ὡς = καί οὕτως = και έτσι οὐδ' ὡς = οὐδ' οὕτως = ούτε έτσι ὡσάν= ὡσεί= ὡσπερεί = σαν ὥσπερ τις καί ἄλλος = ὥς τις καί ἄλλος = όσο κανείς άλλος ή περισσότερο από κάθε άλλο ὡς εἰπεῖν = ὡς ἔπος εἰπεῖν = απλά ὡς ἐν βραχεῖ εἰπεῖν = για να μιλήσω με συντομία ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 66
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ · το « ὡς » στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου που δεν έχει Κύρια Πρόταση εισάγει Κύρια και ισοδυναμεί με το γάρ · το « ὡς » + τον εμπρόθετο «ἐπί + Αιτιατική» φανερώνει σκοπό · οι Ειδικές, οι Πλάγιες Ερωτηματικές και οι Αναφορικές Ονοματικές χρησιμεύουν σαν Υποκείμενο, Αντικείμενο ή Επεξήγηση Οι κυριότερες σημασίες του «ἄν» το «ἄν» δυνητικό με: · Οριστική ιστορικού χρόνου · Ευκτική · απαρέμφατο (αντί δυνητικής Οριστικής ή δυνητικής Ευκτικής) · μετοχή (όχι σε Μέλλοντα) ἐγώ δ΄ ἐβουλόμην ἄν αὐτούς ἀληθῆ λέγειν = εγώ θα επιθυμούσα να λένε αυτοί την αλήθεια (αλλά δε τη λένε) ἀλλ΄ ἐθελήσειαν ἄν ἡμῖν διαλεχθῆναι; = αλλά θα το ήθελαν αυτοί (είναι πιθανόν) να συζητήσουν μαζί μας; τῶν ἄλλων ὁμολογῶ μηδένα ἄν δυνηθῆναι διαλλάξαι τάς πόλεις ταύτας = συμφωνώ πως κανένας από τους άλλους δε θα μπορούσε να φέρει σε επαφή τις πόλεις αυτές πολιτείαν γάρ τήν ὀρθῶς ἄν τοῖς πράγμασι χρησαμένην οὔτ΄ ἔχομεν οὔτε καλῶς ζητοῦμεν = πολίτευμα το οποίο θα μπορούσε να αντιμετωπίζει σωστά τις καταστάσεις ούτε έχουμε ούτε αναζητούμε με τον ορθό τρόπο το «ἄν» υποθετικό με: · Υποτακτική ΕΙΣΑΓΕΙ ΥΠΟΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΑΟΡ. ΕΠΑΝ. ΣΕ ΠΑΡΟΝ + ΜΕΛΛΟΝ ἄν οὖν τάς συνθήκας ποιησώμεθα, οὕτω κατά γε τό εἰκός μάλιστα συμμένοιμεν ἄν = αν λοιπόν υπογράψουμε τις συνθήκες, τότε όπως είναι φυσικό θα μπορούσαμε να συνυπάρξουμε ἡ μέν φύσις, ἄν ᾖ πονηρά, πολλάκις φαῦλα βούλεται = κάθε φορά που ο χαρακτήρας του ανθρώπου είναι κακός, επιθυμεί συχνά τις αδικίες το «ἄν» αοριστολογικό με: · Υποτακτική ΣΕ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΟΫΠΟΘΕΤΙΚΕΣ Ή ΧΡΟΝΙΚΟΫΠΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ τῷ ἀνδρί ὅν ἄν ἕλησθε, πείσομαι = θα υπακούσω σε αυτόν που θα επιλέξετε ὅταν ἴδῃς τούτους φεύγοντας, ἐμέ τε ἤδη παρεῖναι νόμιζε = όταν τους δεις να φεύγουν, θεώρησε πως είμαι ήδη παρών 67
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ δευτερεύουσα πρόταση αντικατάσταση από: ειδική ειδικό απαρέμφατο (μετά από ῥ λεκτικά, αίσθησης, γνώσης) κατηγορηματική μετοχή (μετά από ῥ αίσθησης, γνώσης) αιτιολογική αιτιολογική μετοχή εμπρόθετο προσδιορισμό της αιτίας δοτική της αιτίας τελική τελικό απαρέμφατο τελική μετοχή εμπρόθετο προσδιορισμό του σκοπού υποθετική υποθετική μετοχή εναντιωματική εναντιωματική μετοχή χρονική χρονική μετοχή για παραδείγματα δες ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 12, 13 68
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 1,2 Θέμα: Κατηγορούμενα, Αντικείμενα ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 3,4 Θέμα: Ομοιόπτωτοι, ετερόπτωτοι και επιρρηματικοί προσδιορισμοί ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 5 Θέμα: εμπρόθετοι προσδιορισμοί – το ποιητικό αίτιο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 6 Θέμα: απρόσωπα ρήματα και εκφράσεις / Δοτική προσωπική ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 7,8 Θέμα: απαρέμφατο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 9,10 Θέμα: Μετοχές ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 11 Θέμα: Ανάλυση μετοχών σε αντίστοιχες δευτερεύουσες προτάσεις ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 12,13 Θέμα: Αντικατάσταση δευτερευουσών προτάσεων ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 14 Θέμα: Υποθετικοί λόγοι ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 15,16 Θέμα: Πλάγιος Λόγος 69
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 1 Θέμα: Κατηγορούμενα, Αντικείμενα Να αναγνωρίσεις συντακτικά τις τονισμένες λέξεις οἱ Κορίνθιοι ἔπεμπον ἐς τήν Ἐπίδαμνον ἄσμενοι τήν ὠφελίαν Σωκράτης τά μέγιστα πάντας τούς βουλομένους ὠφέλει ἡ ἀγορά ἦν πλησίον ἡ ἡγεμονία ἐστί τῆς πόλεως τό Ὁμήρου ὄνομα μέγιστον ηὔξητο οὐ πολλοῦ δέω χάριν ἔχειν, ὦ βουλή, τῷ κατηγόρῳ ἡ πόλις φρούριον κατέστη σός εἰμί καί ᾔρετο τό ὕψος τοῦ τείχους μέγα οἱ ἐθελονταί ἦσαν δισχίλιοι οἱ πονηροί ἀεί τι κακόν ἐργάζονται τούς ἐγγυτάτω ἑαυτῶν ντας ὄε ἰμί τυρράνῳ ἐοικώς αἱ νῆες ἔπλευσαν βοηθοί τό λακωνίζειν ἐστί φιλοσοφεῖν τεκμηρίῳ χρῆσθαι πρός ὑμᾶς, ὡς εἰμί τῶν δυναμένων (Λύσανδρος) ἔπεμψε Θεόπομπον τόν Μιλήσιον, ὅς ἀφικόμενος τριταῖος ἀπήγγειλε ὥστε κατά τοῦτον τόν λόγον Ἀθηναῖοί εἰσι τῶν ἡγουμένων παρασκευαστόν εἶναι καί διδακτόν ἀρετήν οἱ στρατιῶται ἐσκήνουν ὑπαίθριοι ἐχθραί δε πᾶσαι συνταράσσονται πόλεις ἐλθόντες δέ οἱ Ἐπιδάμνιοι ἐς τήν Κόρινθον τόν τε οἰκιστήν ἀποδεικνύντες σφῶν ἐκ Κορίνθου ὄντα οὐ τοῦ κρατοῦντος ἡ πόλις νομίζεται; Κῦρος δίδωσιν αὐτῷ μυρίους δαρεικούς ἡ κρηπίς ἐστι λίθων μεγάλων παρελθών πρῶτος ἐγώ παρῄνεσα εἷς τις ὑπό τοῦ δήμου ἐτράφη μέγας ὑπέμνησας Ἀθηναίους καί τάδε ἀνήγοντο οἱ Ἀθηναῖοι ἐκ τῆς Χίου πελάγιοι ἡ οἰκία ἐστίν εἴκοσι μνῶν τήν τοιαύτην δύναμιν ἀνδρείαν ἔγωγε καλῶ νόμιζε τήν μέν πατρίδα οἶκον, τούς δέ πολίτας ἑταίρους οὐ γάρ ἕνεκα χρημάτων με συκοφαντεῖ οὐδ΄ ὡς ἐχθρόν ἑαυτοῦ με τιμωρεῖται εἰμί τριάκοντα ἐτῶν παρέδοσαν τούς νεκρούς ὑποσπόνδους οἱ δέ Κερκυραῖοι τήν ἱκετείαν οὐκ ἐδέξαντο, ἀλλ΄ (τούς πρέσβεις) ἀπράκτους ἀπέπεμψαν ἐνέπλησαν ἵππων τόν ἱππόδρομον οἴεται ἑαυτόν στρατηγόν γίγνεσθαι ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 2 Θέμα: Κατηγορούμενα, Αντικείμενα Να αναγνωρίσεις συντακτικά τις τονισμένες λέξεις 70
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ τήν πόλιν παρεσκεύσαμεν καί ἐς πόλεμον καί ἐς εἰρήνην αὐταρκεστάτην μετεσχήκαμεν δέ ἱερῶν τῶν σεμνοτάτων ὑμῖν κατῴκισαν Λεοντίνους ἐλευθέρους τοῦτο δ΄ ἴσθ΄, ὅτι ἄνους μέν ἔρχῃ, τοῖς φίλοις δ΄ ὀρθῶς φίλη τοῦτον πόλει τῇδ΄ ἐκκεκήρυκται … ἐᾶν δ΄ ἄθαπτον ὁ ἄγγελος ἀφίκετο τριταῖος τό χωρίον πολλοῦ ἀργυρίου γίγνεται πάντα ἐστί χρυσοῦ εἰσιόντας δ΄ αὐτούς ὄχλος περιεχεῖτο πολύς, φοβούμενοι μή ἄπρακτοι ἥκοιεν Φίλιππός ἐστιν ὅ τι ἄν εἴποι τις οἱ στρατηγοί ἐξῆλθον πρῶτοι Ἱπποκράτης ἐστί τῶν ἐπιχωρίων ψευδῆ γ΄ ἐμαυτόν οὐ καταστήσω πόλει Ἱππίας ἐχώρει(=προχωρούσε) ὑπόσπονδος εἰς Σίγειον τό Ἑλληνικόν τά μέγιστα τιμήσει ἀνδρείαν λέγομεν ἀρετήν εἶναι Κῦρος δίδωσιν αὐτῷ μυρίους δαρεικούς (=νόμισμα) ἡ δικαιοσύνη τῶν μεγίστων ἀγαθῶν ἐστι τριταῖοι ἀφίκοντο εἰς Γίγωνον Τιμόθεον δέ στρατηγόν ἐχειροτόνησαν γηραιός ἐν τῇ αὑτοῦ πατρίδι ἀποθανεῖται οὗτος βούλονται ταῦτα ποιεῖν Ἀθηναῖοι ἀγαθοῦ τρόπου ἦσαν στρατηγόν πάλιν εἵλοντο Περικλέα ἐρχόμεθα βοηθοί ὑμῶν οἱ Ἀθηναῖοι ἐσκήνουν ὑπαίθριοι αἱ Θῆβαι Αἴγυπτος ἐκαλοῦντο οὗτοι νοσοῦσι μεγάλα ἴσως ἄν μοι φυγῆς τιμήσαιτε οὗτος ἔφυ ἀγαθός ᾒρετο τό ὕψος τοῦ τείχους μέγα πάσχουσι μέγα πάθος οὗτοι καλοῦσι πάντας πολεμίους Ἀριστείδης ὑπό τοῦ δήμου ἐτράφη μέγας τό τεῖχος ἦν εἴκοσι ποδῶν πολλοί με σῖτον αἰτοῦσιν ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 3 Θέμα: Ομοιόπτωτοι, ετερόπτωτοι, επιρρηματικοί προσδιορισμοί, προσδιορισμοί επιρρημάτων και γενικές συγκριτικές Να χαρακτηρίσεις συντακτικά τις τονισμένες λέξεις: παρήγγειλε τοῖς φρουράρχοις ἑκάστοις τό ὕδωρ ἐπίνετο ὁμοῦ τῷ πηλῷ ἀπέχει Πλάταια Θηβῶν σταδίους ἑβδομήκοντα 71
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ κοινόν ἔργον τοῦτο Ἀθηναίων τε καί Λακεδαιμονίων ἔστι καί οἱ Ἀβυδηνοί καί οἱ ἄλλοι παρῆσαν πεζῇ φυλάξαντες ἔτι νύκτα ἐχώρουν ἐκ τῶν οἰκιῶν φοίνικος αἱ θύραι πεποιημένοι εἰσί ἅμα δέ τῷ ἦρι ὁ Δερκυλίδας ἀφικνεῖται εἰς Λάμψακον καί τότε ἐνίκων οἱ ἡμέτεροι πρόγονοι ἡγεῖτο δέ Θώραξ ὁ Λακεδαιμόνιος οὕτως ἔχει ταῦτα τῇ φύσει ἡ πόλις ἡμῖν ἐψηφίσατο τοῦτο τό ἀργύριον τοιοῖσδ΄ ἐγώ νόμοισι τήνδ΄ αὔξω πόλιν οἱ φιλόσοφοι δοκοῦσιν εἶναι τοῖς μέν μηδενός τίμιοι, τοῖς δέ ἄξιοι τοῦ παντός ὁ νόμος διαφέρει τῆς ὀλιγαρχίας Λύσανδρος δέ τῇ ἐπιούσῃ νυκτί ἐσήμανεν εἰς τάς ναῦς ἀριστοποιησαμένους εἰσβαίνειν τούτου βελτίων εἰμί πολίτης οὕτω γάρ, ὦ παῖ, χρή διά στέρνων ἔχειν γνώμης πατρῴας πάντ΄ ὄπισθεν ἑστάναι οἱ σύμμαχοι ἤχθοντο τῷ πολέμῳ διεῖχε ὁ Ἐλλήσποντος ταύτῃ σταδίους πεντακαίδεκα Ἀριστείδης δικαιότερος ἦν ἤ ὥστε τόν τοῦ πλήθους φθόνον ἐκφυγεῖν ἐμοί μέν οὐδείς μῦθος, Ἀντιγόνη, ….ἵκετο δίκαιόν ἐστιν ὑμᾶς διαφέρειν τι τούτων Ἔφεσος ἀπέχει Σάρδεων τριῶν ἡμερῶν ὁδόν νομίζοντες οὐχ ἧσσον ἑαυτῶν εἶναι τήν ἀποικίαν ἤ Κερκυραίων αὐτός Μένων ἐβούλετο ἐκείνης τῆς νυκτός οὐδείς ἐκοιμήθη καί γνώμην ἱκανός καί τά πολεμικά ἄλκιμος ἦν καί πλεύσαντες εὐθύς πέντε καί εἴκοσι ναυσί μή ἡμῶν τῶν πτωχῶν καταφρόνει ἐκαρτέρει θυόμενος μάλα χαλεπῶς φέρων ἐπεί γάρ αὐτήν εἷλον ἐμφανῶς ἐγώ πόλεως ἀπιστήσασαν ἐκ πάσης μόνην ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 4 Θέμα: Ομοιόπτωτοι, ετερόπτωτοι, επιρρηματικοί προσδιορισμοί, προσδιορισμοί επιρρημάτων και γενικές συγκριτικές Να χαρακτηρίσεις συντακτικά τις τονισμένες λέξεις: ἀνήρ θαυμάσιος τό κάλλος πᾶς ὁ ἐπί γῆς χρυσός οὐκ ἀντάξιος ἔστι δίς καί τρίς τῆς ἡμέρας ἅμα δέ καί μίσει τῶν Κερκυραίων ἐμέθυον, ἱκανή πρόφασις εἰς τό ἁμαρτάνειν οὔτε μεγέθει πόλεων ἴσχυον οὔτε τῇ ἄλλῃ παρασκευῇ ὁ Ἀρμένιος ἐξεπλάγη, καί τό μέγιστον, ἐφοβεῖτο ὅτι ἔμελλεν ὀφθήσεσθαι νόμοι Δράκοντος 72
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ἀπείρως ἔχω τοῦ πράγματος νοῦς ὑγιής ἐν σώματι ὑγιεῖ οἰκιστής δ΄ ἐγένετο Φαλίος Ἐρατοκλείδου τέθνηκεν οὗπερ τοῖς νέοις θνῄσκειν καλόν ἐνταῦθα ἔμεινεν ὁ Κῦρος ἡμέρας τρεῖς θερμήν ἐπί ψυχροῖσι καρδίαν ἔχεις ἡ γάρ Ἀσία πολεμία αὐτοῖς ἦν οἱ στρατιῶται εἶχον τάς ἀσπίδας ἐκκεκαλυμμένας ἀφίκοντο ὀλίγῳ ὕστερον οἴομαι γάρ οὐδέν εἶναι τῶν πεπραγμένων αὐτῷ Ἀγησίλαος παῖδα ἀπέδειξε Τισσαφέρνην τῇ ἀπάτῃ ὁ παῖς, ὁ Σάτυρος, ἀπέδρα ἐναντίως ἔχει τῷ σώφρονι ὁ ἀκόλαστος Λύσανδρος δ΄ ἐξ Ἀβύδου παρέπλει εἰς Λάμψακον σύμμαχον οὖσαν Ἀθηναίων ὁ Εὔξεινος πόντος τόν δ΄ αὖ ξύναιμον τοῦδε, Πολυνείκην λέγω ἔπλευσαν εἰς Αἰγός ποταμούς ἀντίον τῆς Λαμψάκου οὕτω παρεσκευάζοντο ἀνδρῶν δ΄ ἁπάντων Σωκράτης σοφώτατος ἐκπηδᾶ ἐς τήν θάλατταν τήν ταχίστην θέλω εἰπεῖν τά ἐμαυτοῦ πάθη ἔνοχός ἐστι δειλίας τήν σήν δ΄ ἥκω χάριν ταῦτα λέγων οὐδέν ἐμοῦ κατηγορεῖ μᾶλλον ἤ τῶν ἄλλων ἔπαυσαν φοβουμένους πλῆθος ἀνδρῶν τε καί νεῶν ἐκεῖ συνέλεγε στράτευμα ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 5 Θέμα: εμπρόθετοι προσδιορισμοί – το ποιητικό αίτιο Να αναγνωρίσεις συντακτικά τα εμπρόθετα Τισσαφέρνει αἱ πόλεις ἐκ βασιλέως ἐδόθησαν ἀπέχει ἀπό Φυλῆς δέκα στάδια οὐδέ πρός ἀργύριον τήν εὐδαιμονίαν ἔκρινον ἱερά θυόμενα ὑπέρ τῆς πόλεως οὔτε κατά τούς πολέμους οὔτε ἐς τά ἄλλα πρό τῆς Σπάρτης ἀπέθνῃσκον ἦν ἐκ παιδός αὐτῷ ἑταῖρος νομίζω ἐν δεινοῖς τε εἶναι παντί δῆλον πλήν ἐμοί κατεκόπησαν ὑπό Κιλικίων ἀπό τούτου τοῦ τολμήματος ἐπῃνέθη ὁμολογεῖται πρός πάντων Πρόξενος δέ ἐρχόμενος, οἱ δέ ἄλλοι μετά τοῦτον ἐστρατεύετο ἐπί τούς Λυδούς διέφθειραν ἐς ἑπτακοσίους ὑπέρ τῆς Ἑλλάδος ἐτιμωρούμην 73
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ νά πέντε ἀ παρασάγγας τῆς ἡμέρας ἐπορεύθησαν ἐκ πατρός εὐγενοῦς ἦν ἔλεγε δ΄ ἑρμηνέως ταῦτα μάρτυρας καί ἐπί τοῦ δικαστοῦ παρεχόμεθα βασιλεύς σύν πολλῷ στρατεύματι προσέρχεται ὡς παρά σοῦ ὠφελησόμενοι ἀποβλέπουσι ἐπεσήμανέ μοι καί ἐν ἱεροῖς καί ἐν οὐρανίοις σημείοις οἱ πολῖται πρός ἀνδρείαν ἐπαιδεύθησαν οὐδέν ἀξιόλογον ἔργον ἐπράχθη ἀπό αὐτῶν οἱ Ἀθηναῖοι ἐπολέμησαν μετά τῶν συμμάχων σύν τοῖς νόμοις ἠναντιώθη Σωκράτης πρός τούτοις μανθάνουσι καί τοξεύειν αὐτοί κατά μόνας ἀπεωσάμεθα Κορινθίους ἐγώ ὑπέρ σοῦ ἀποκρίνομαι οἱ κατά τήν Ἀσίαν ὑπό βασιλεῖ ὄντες τοιαύτην γνώμην εἶχε περί τόν πατέρα ἀνά τά ὄρη ἐπλανῶντο ὁ τοιοῦτος τά τῆς πόλεως διά ἑαυτόν βούλοιτο ὀρθοῦσθαι παρά βασιλέως πολλοί πρός Κῦρον ἀπῆλθον πολέμιος ἀντί φίλου κατέστη πρός τῶν πολεμίων τοῦτο ἐνόμιζε μᾶλλον εἶναι ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 6 Θέμα: απρόσωπα ρήματα και εκφράσεις / Δοτική προσωπική Να αναγνωρίσεις τα Υποκείμενα των απροσώπων ρημάτων και εκφράσεων και τις δοτικές προσωπικές ἀρχήν δέ θηρᾶν οὐ πρέπει τἀμήχανα οὐδείς κίνδυνος (ἔστι) μή τις ἐκ τοῦ ὄπισθεν ἐπίσποιτο μέχρι οὖν τοῦ Στρυμόνος ἦν πάροδος τοῖς Λακεδαιμονίοις καλόν ἐστί μοι τοῦτο ποιούσῃ θανεῖν Θεός δέ ἀνθρώποις σώφροσιν νόμος ἐστί, ἄφροσιν δέ δονή ἡδ ῆλον γάρ ἔστι τοῖς Ὀλυνθίοις ὅτι νῦν οὐ περί δόξης πολεμοῦσι αἱ Ἀθηναίων νῆες τοῖς Κερκυραίοις οὐχ ἑωρῶντο οὐ ῥᾴδιον (ἔστι) ἄξιον ἔπαινον γράψαι πᾶς ἀνήρ ἑαυτῷ πονεῖ δεινόν ἐφαίνετο εἶναι, μή τινά καί εἰς τούς ἄλλους Ἕλληνας διαβολήν σχοῖεν καί οἱ στρατιῶται δύσνοι πρός τα πράγματα ὦσι διεφθάρησαν αἱ νῆες τοῖς Λακεδαιμονίοις λέγεται ὅτι Πρωταγόρας ἧκε ταῦτα Θεμιστογένει τῷ Συρακοσίῳ γέγραπται καί μοι μή θορυβήσῃ μηδείς πρίν ἀκοῦσαι Ἱππίᾳ μόνῳ τῶν ἀδελφῶν παῖδες ἐγένοντο 74
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ἀπόρως ἡμῖν ἔχει πόθεν τύχοιμεν ἄν σωτηρίας ἄλλο δέ στράτευμα συνελέγετο αὐτῷ διέφθαρτο τῷ Κροίσῳ ἡ ἐλπίς ὁ ποταμός ἐστιν ἡμῖν διαβατέος σοί δέ ὑπάρχει τά ἐμά χρήματα, ὡς ἐγώ οἶμαι, ἱκανά ἐν μέν γάρ τοῖς ἄδηλόν(ἐστί) εἴ τις ἔστ΄ ἀδίκως διαβεβλημένος ἀποδέδεικταί σοι, ὦ Σώκρατες, ἱκανῶς, ὥς γέ μοι φαίνεται χρή τοῦ βάρους μεταδιδόναι τοῖς φίλοις ἀσμένοις τοῖς ἀνθρώποις τό φῶς ἐγίγνετο οὐ γάρ ἠγγέλθη αὐτοῖς ὅτι τεθνηκότες εἶεν ἀλλ΄ ἡ τυραννίς πολλά τ΄ ἄλλ΄ εὐδαιμονεῖ κἄξεστιν αὐτῇ δρᾶν λέγειν θ΄ ἅ βούλεται δίκαιον μεμνῆσθαι θεοῦ τόν εὖ πράττοντα πάντες πάντα κακά νοοῦσι τῷ τυράννῳ ὥρα ἐστί ἀπιέναι ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 7 Θέμα: απαρέμφατο Να αναγνωρίσεις συντακτικά τα απαρέμφατα λέγουσιν ὡς αἰσχρόν καί ἄδικον τό πλεονεκτεῖν, καί τοῦτ΄ ἔστι τό ἀδικεῖν, τό πλέον τῶν ἄλλων ζητεῖν ἔχειν τό πλεονεκτεῖν: τό ἀδικεῖν: τό ζητεῖν: ἔχειν: ὁ Σεύθης κατηρήσατο τῷ αἰτίῳ τοῦ μή ἀποδεδόσθαι τόν μισθόν τοῦ ἀποδεδόσθαι: πείσομαι γάρ οὐ τοσοῦτον οὐδέν ὥστε μή οὐ καλῶς θανεῖν θανεῖν: τοῦτο ὅμοιόν ἐστι τῷ φιλοσοφεῖν τῷ φιλοσοφεῖν: Μίνως τό λῃστικόν καθῄρει ἐκ τῆς θαλάσσης τοῦ τάς προσόδους μᾶλλον ἰέναι αὐτῷ τοῦ ἰέναι: οὐ γάρ ἀφαιρεῖσθαι δεῖ τό προσελθεῖν τῷ δήμῳ ἀφαιρεῖσθαι: τό προσελθεῖν: ὁμοίως αἰσχρόν μηδένα φίλον ἔχειν καί πολλούς ἑταίρους μεταλλάττειν ἔχειν: μεταλλάττειν: πατρός μέν δή ὁ Κῦρος λέγεται γενέσθαι Καμβύσου γενέσθαι: τάδε ποιοῦντες δυοῖν ἀγαθοῖν οὐ στερήσομεν τήν Σικελίαν, Ἀθηναίων τε ἀπαλλαγῆναι καί οἰκείου πολέμου ἀπαλλαγῆναι: 75
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ φησίν ὁ κατήγορος οὐ δικαίως με λαμβάνειν τό παρά τῆς πόλεως ἀργύριον λαμβάνειν: τό ψεῦδος οὐ δύνασαι ἀληθές ποιεῖν ποιεῖν: τό δέ ἥμισυ κατέλιπε φυλάττειν τό στρατόπεδον φυλάττειν: ὥς γε μήν καί ἐμπορεύεσθαι ἡδίστη τε καί κερδαλεωτάτη ἡ πόλις, νῦν ταῦτα λέξω ἐμπορεύεσθαι: θαρσῶν νῦν, Διόμηδες, ἐπί Τρώεσσι μάχεσθαι μάχεσθαι: ὡς γε μήν καί πρίν ἄρξαι ἄξιος τῆς βασιλείας ἐδόκει εἶναι Ἀγησίλαος ἄρξαι: σύ μέν ἄρα, ἔφη, ὁ Κριτόβουλος, τοιοῦτός μοι φίλος εἶ, ὦ Σώκρατες, οἷος συλλαμβάνειν μοι συλλαμβάνειν: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 8 Θέμα: απαρέμφατο Να αναγνωρίσεις συντακτικά τα απαρέμφατα ἄδιδάσκειν: φ ἶοἱ τριάκοντα ἐβουλήθησαν Ἐλευσῖνα ἐξιδιώσασθαι, ὥστε εἶναι σφίσι καταφυγήν, εἰ δεήσειε ξιδιώσασθαι: ἶναι: ἀποπέμπουσιν οὖν τόν κήρυκα πρίν ἀκοῦσαι ἀκοῦσαι: καί ὑμεῖς, ὦ ἄνδρες ξύμμαχοι, ἀκολουθήσατε ἀνδρείως καί νομίσατε εἶναι τοῦ καλῶς πολεμεῖν τό ἐθέλειν καί τό αἰσχύνεσθαι καί τό τοῖς ἄρχουσι πείθεσθαι εἶναι: τοῦ πολεμεῖν: τό ἐθέλειν: τό αἰσχύνεσθαι: τό πείθεσθαι: εἰς ὑμᾶς εἰσελθών ἐλπίζω τῶν δικαίων τεύξεσθαι τεύξεσθαι: καί οἱ νόμοι δοκοῦσιν οἱ πολλοί ταῦτα δύο μάλιστα διδάσκειν, ἄρχειν τε καί ρχεσθαι ἄρχειν: ἄρχεσθαι: ἅμα πᾶσι δοκεῖ βέλτιον εἶναι ἐν τῷ χειμῶνι παχέα ἱμάτια φορεῖν ε ναι: ορεῖν: ἐλθόντων τῶν Περσῶν ὡς ἀφανιούντων τάς Ἀθήνας ὑποστῆναι αὐτοί Ἀθηναῖοι τολμήσαντες ἐνίκησαν αὐτούς ὑποστῆναι: τούτου ἐπιθυμοῦσιν, τοῦ ποιεῖν τά ἄριστα τοῦ ποιεῖν: ὅσους δ΄ αἰχμαλώτους ἔλαβε, ἐς Μακεδονίαν ἀπέπεμψεν ἐργάζεσθαι ἐν πέδαις(με αλυσίδες) δήσας ἐργάζεσθαι: 76 ἐε
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ἄξιος αὐτοῖς ἐδόκεις εἶναι τοῦ τοιαῦτα ἀκούειν τοῦ ἀκούειν: τό γάρ περισσά πράσσειν οὐκ ἔχει νοῦν οὐδένα τό πράσσειν: οὐχ ἥδε χρυσῆς ἀξία τιμῆς λαχεῖν; λαχεῖν: τό φυλάξαι τά ἀγαθά χαλεπώτερον ἐστί τοῦ κτήσασθαι τό φυλάξαι: τοῦ κτήσασθαι: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 9 Θέμα: Μετοχές Να αναγνωρίσεις συντακτικά τις μτχ Σωκράτης τά μέγιστα πάντας τούς βουλομένους ὠφέλει τούς βουλομένους: οὔτ΄ ἄν σιωπήσαιμι τήν ἄτην ὁρῶν ὁρῶν: οὔποτε ἐπαυόμην ἡμᾶς οἰκτείρων οἰκτείρων: τριήρεις ἐξέπεμπον ὡς γῆς καί θαλάσσης ἄρξοντες ὡς ἄρξοντες: (Λύσανδρος) ἔπεμψε Θεόπομπον τόν Μιλήσιον, ὅς ἀφικόμενος τριταῖος ἀπήγγειλε ἀφικόμενος: Κῦρος ἅτε παῖς ὤν ἥδετο τῇ στολῇ ἅτε ὤν: παρελθών πρῶτος ἐγώ παρῄνεσα παρελθών: οὐκ ἐπίστασθε θνητοί ὄντες; ντες: πλέοσιν ἀρέσκοντες ἐσμέν ρέσκοντες: ἰς ὑμᾶς εἰσελθών ἐλπίζω τῶν δικαίων τεύξεσθαι ε σελθών: ἐ θόντων τῶν Περσῶν ὡς ἀφανιούντων τάς Ἀθήνας ὑποστῆναι αὐτοί Ἀθηναῖοι τολμήσαντες ἐνίκησαν αὐτούς ἐλθόντων: ὡς ἀφανιούντων: τολμήσαντες: ὁ φεύγων πόνους φεύγει τιμάς φεύγων: ὐ τοῦ κρατοῦντος ἡ πόλις νομίζεται; τοῦ κρατοῦντος: τεκμηρίῳ χρῆσθαι πρός ὑμᾶς, ὡς εἰμί τῶν δυναμένων τῶν δυναμένων: μεστός ἦν θυμούμενος θυμούμενος: οὐκ ἐσώσαμέν σε, ἐξόν ἡμῖν σῶσαι ἐξόν: 77 ὁο ἰλ ὄτοῖς ἀε
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ οἱ πονηροί ἀεί τι κακόν ἐργάζονται τούς ἐγγυτάτω ἑαυτῶν ὄντας τούς ὄντας: εἰσιόντας δ΄ αὐτούς ὄχλος περιεχεῖτο πολύς, φοβούμενοι μή ἄπρακτοι ἥκοιεν εἰσιόντας: ἥταῦτα ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 10 μ ἰΘέμα: Μετοχές Να αναγνωρίσεις συντακτικά τις μτχ ἐξήγγειλε τῷ Ἀγησιλάῳ προσιόν τό στράτευμα προσιόν: καταστάσης δέ ἐκκλησίας ἐς ἀντιλογίαν ἦλθον καταστάσης: ἡ βουλή δήλη ἐγένετο εὐμενῶς ἐπιθορυβήσασα ἐπιθορυβήσασα: Τοῦτο δή ἄξιον ἐπαινεῖν τῶν ἀνδρῶν τῶν τότε ναυμαχησάντων τῶν ναυμαχησάντων: Κλέαρχος ἐπιορκών ἐφάνη ἐπιορκών: Κόνων δέ ἰδών τόν ἐπίπλου, ἐσήμανε εἰς τάς ναῦς βοηθεῖν κατά κράτος ἰδών: αὐτοί γάρ οἱ ἄνθρωποι τυγχάνουσι νομίζοντες τόν Δία τῶν θεῶν ἄριστον καί δικαιότατον νομίζοντες: ὥστε κατά τοῦτον τόν λόγον Ἀθηναῖοί εἰσι τῶν ἡγουμένων παρασκευαστόν εἶναι καί διδακτόν ἀρετήν τῶν ἡγουμένων: διεσκεδασμένων δέ τῶν ἀνθρώπων, αἱ μέν τῶν νεῶν δίκροτοι ἦσαν διεσκεδασμένων: Ἀγησίλαος δέ καίπερ αἰσθόμενος ταῦτα ὅμως ἐνέμεινε ταῖς σπονδαῖς α σθόμενος: ἁ αρτάνω γάρ τάς ἐμάς ἀρχάς σέβων; σέβων: ἐπορεύθησαν δέ πεζῇ ἐς Ἀπολλωνίαν, Κορινθίων οὖσαν ἀποικίαν οὖσαν: Κερκυραῖοι δέ ἐπειδή ᾔσθοντο τούς τε οἰκήτορας καί φρουρούς ἥκοντας ἐς τήν Ἐπίδαμνον κοντας: ποιοῦντες τά δίκαια ψηφιεῖσθε ποιοῦντες: σύνειμι ἀνθρώποις δυναμένοις ἀναλίσκειν δυναμένοις: χαίρω διαλεγόμενος τοῖς πρεσβύταις διαλεγόμενος: συμπαρῄει δέ καί Θώραξ τό πεζόν ἔχων ἔχων: ὑμεῖς ἐστέ χείρονες τῶν ἀδικούντων τῶν ἀδικούντων: 78
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ἐλθόντες δέ οἱ Ἐπιδάμνιοι ἐς τήν Κόρινθον τόν τε οἰκιστήν ἀποδεικνύντες σφῶν ἐκ Κορίνθου ὄντα ἐλθόντες: ἀποδεικνύντες: ὄντα: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 11 Θέμα: Ανάλυση μετοχών σε αντίστοιχες δευτερεύουσες προτάσεις ἁμαρτάνω γάρ τάς ἐμάς ἀρχάς σέβων; ......................................................................................................................................................... Τοῦτο δή ἄξιον ἐπαινεῖν τῶν ἀνδρῶν τῶν τότε ναυμαχησάντων ........................................................................................................................................................ ἡ δέ Πάραλος (ἀπέπλευσε) εἰς τάς Ἀθήνας, ἀπαγγελοῦσα τά γεγονότα ....................................................................................................................................................... Κερκυραῖοι δέ ἐπειδή ᾔσθοντο τούς τε οἰκήτορας καί φρουρούς ἥκοντας ἐς τήν Ἐπίδαμνον ....................................................................................................................................................... Ἀγησίλαος τοίνυν ἔτι μέν νέος ὤν ἔτυχε τῆς βασιλείας ....................................................................................................................................................... ἦν τό δεῖπνον πεποιημένον ἐν θήβαις ........................................................................................................................................................ ἐγώ γάρ οὔτ΄ ἄν σιωπήσαιμι τήν ἄτην ὁρῶν ...................................................................................................................................................... τίς γάρ ἄν ἠθέλησεν ἀπειθεῖν ὁρῶν τόν βασιλέα πειθόμενον; ......................................................................................................................................................... νομίζων ἀμείνους και κρείττους πολλῶν βαρβάρων ὑμᾶς εἶναι, διά τοῦτο προσέλαβον ....................................................................................................................................................... ἐνῆγε δέ αὐτούς ὁ Κλέων,ἀνήρ δημαγωγός κατ΄ ἐκεῖνον τόν χρόνον ὤν ...................................................................................................................................................... Ἀγησίλαος δέ καίπερ αἰσθόμενος ταῦτα ὅμως ἐνέμεινε ταῖς σπονδαῖς ...................................................................................................................................................... ὁ κῆρυξ ηὗρε τούς ἄνδρας διεφθαρμένους ........................................................................................................................................................ Ἀθηναῖοι καί οὐ μεταλαβόντες τούτου τοῦ χρυσίου, ὅμως πρόθυμοι ἦσαν εἰς τόν πόλεμον ...................................................................................................................................................................... πάλιν δ΄ ἐρωτώμενος ὁ Σωκράτης, ἔφη ........................................................................................................................................................ πολλόν ἐχθίων ἔσῃ σιγῶσα ......................................................................................................................................................... ἀλλά στρατεύουσιν ἐπ΄ αὐτούς οἱ Κερκυραῖοι ὡς κατάξοντες ..................................................................................................................................................................... 79
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Ζεύς ο ν δείσας περί ὖ τῷ γένει ἡμῶν μή ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καί δίκην ..............................................................................................................................................................................................................................................................ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 12 Θέμα: Αντικατάσταση δευτερευουσών προτάσεων Να αντικατασταθούν οι παρακάτω δευτερεύουσες προτάσεις από: απαρέμφατο, μετοχή, εμπρόθετο και ετερόπτωτο προσδιορισμό λέγουσιν οἱ σοφισταί, ὡς οὐδέν δέονται χρημάτων ..............................................................................................................................................................................................................................................................οἱ στρατιῶται ἠθύμησαν, ὅτι οὐδαμοῦ σωτηρία φαίνοιτο ..............................................................................................................................................................................................................................................................εἰ καί χρημάτων εὐποροῦμεν, οὐκ εὐτυχοῦμεν ..............................................................................................................................................................................................................................................................ἔδει τά ἐνέχυρα τότε λαβεῖν, ὡς μήδ΄ εἰ ἐβούλετο, ἐδύνατο ἐξαπατᾶν ..............................................................................................................................................................................................................................................................ἐάν κατά μέρος φυλάττωμεν καί σκοπῶμεν, ἧττον ἄν δύναιντο ἡμᾶς θηρᾶν οἱ πολέμιοι ..............................................................................................................................................................................................................................................................ἐπειδή ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας, πρῶτον μέν διά τήν τοῦ θεοῦ συγγένειαν ζῴων μόνον θεούς ἐνόμισε ..............................................................................................................................................................................................................................................................καί ἐπίτηδές σε οὐκ ἤγειρον, ἵνα ὡς ἥδιστα διάγῃς ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ ἐν ταῖς μάχαις πολλάκις δῆλον γίγνεται ὅτι τό γε ἀποθανεῖν ἄν τις ἐκφύγοι ..............................................................................................................................................................................................................................................................80
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 13 Θέμα: Αντικατάσταση δευτερευουσών προτάσεων Να αντικατασταθούν οι παρακάτω δευτερεύουσες προτάσεις από: απαρέμφατο, μετοχή, εμπρόθετο και ετερόπτωτο προσδιορισμό καί εἰ ἐβούλετο τά δίκαια ποιεῖν, ἐδούλευεν ἄν Ἀλκέτῃ ..............................................................................................................................................................................................................................................................γνώσεσθε ὅτι οὐκ ἐν Ἑλλάδι ἐστέ ..............................................................................................................................................................................................................................................................ἀλλ΄ ἐπεί ὑμεῖς ἐμοί οὐκ ἐθέλετε πείθεσθαι, ἐγώ σύν ὑμῖν ἕψομαι ..............................................................................................................................................................................................................................................................εἰ θέλοιμεν σκοπεῖν τάς φύσεις τάς τῶν ἀνθρώπων, εὑρήσομεν τούς πολλούς αὐτῶν ἐναντίας τῷ συμφέροντι ..............................................................................................................................................................................................................................................................ὑποδήματα ὑποδοῦνται, ὅπως μή διά τά λυποῦντα τούς πόδας κωλύωνται πορεύεσθαι ..............................................................................................................................................................................................................................................................οἱ τριάκοντα ᾑρέθησαν, ἐπεί τάχιστα τά μακρά τείχη καθῃρέθη ..............................................................................................................................................................................................................................................................κεἰ τό μηδέν ἐξερῶ, φράσω δ΄ ὅμως ..............................................................................................................................................................................................................................................................οὐ πολλοῦ δέω χάριν ἔχειν τῷ κατηγόρῳ, ὅτι μοι παρεσκεύασε τόν ἀγῶνα τουτονί ..............................................................................................................................................................................................................................................................εἰ δέ τοῦ χρόνου πρόσθεν θανοῦμαι, κέρδος αὔτ΄ ἐγώ λέγω ..............................................................................................................................................................................................................................................................81
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 14 Θέμα: Υποθετικοί λόγοι Να αναγνωρίσεις το είδος του υποθετικού λόγου Υποθετικός λόγος Είδος εἰ μή ἐγώ ἐκέλευσα, οὐκ ἄν ἐποίει Ἀγασίας. ἄν τά ἀδύνατα θηρεύῃς, δυστυχίαν τῷ σῷ βίῳ παρέχεις. ἐάν τοῦτον ἀποκτείνητε, βλάψετε ὑμᾶς αὐτούς. καί εἰ μέν τις εἰπεῖν τι βούλεται, λεξάτω. νῦν ἄν, εἰ βούλοιο, ἡμεῖς σε μέγαν ποιήσαιμεν. εἴ τις ἀντείποι, εὐθύς ἐτεθνήκει. εἴ τις δυσπολέμητον οἴεται τόν Φίλιππον, ὀρθῶς μέν οἴεται, λογισάσθω μέντοι τοῦτο. εἰ ἐθέλοιμεν σκοπεῖν τάς φύσεις τάς τῶν ἀνθρώπων, εὑρήσομεν τούς πολλούς αὑτῶν ἐναντίας τῷ συμφέροντι τάς ἡδονάς ἔχοντας. πάντων ἀθλιώτατος ἄν γενοίμην, εἰ φυγάς ἀδίκως καταστήσομαι. ἤν ζητῇς καλῶς, εὑρήσεις. εἴ τις Κύρῳ δοκοίη βλακεύειν, ἔπαισεν ἄν (παίω=χτυπώ) ἐάν τις φανερός γένηται κλέπτων, τούτῳ θάνατός ἐστιν ἡ ζημία(=η τιμωρία) εἰ ἦσαν οἱ ἄνδρες ἀγαθοί, ὡς σύ λέγεις, οὐκ ἄν ποτέ ταῦτα ἔπασχον. ἐάν τις αὐτοῖς συμβουλεύηται, οὐκ ἄν εἴποιεν τί νοοῦσιν. εἴ τις τούς κρατοῦντας(=άρχοντες) τοῦ πλήθους ἐπί ἀρετήν προτρέψειεν, ἀμφοτέρους ἄν ὀνήσειεν(=θα ωφελούσε) Να ξαναγράψεις τον παρακάτω υποθετικό λόγο σε όλα τα υπόλοιπα είδη, αφού πρώτα τον αναγνωρίσεις σωστά. 82
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ εἴ τις μή τρέφοιτο, οὐκ ἄν δύναιτο ζῆν ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΕ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ Να ξαναγράψεις τον παρακάτω υποθετικό λόγο σε όλα τα υπόλοιπα είδη, αφού πρώτα τον αναγνωρίσεις σωστά. εἰ τινά τῶν ἐχθρῶν λάβοιεν, ἀπέκτεινον ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΕ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 15 Θέμα: Πλάγιος Λόγος Να μετατραπεί ο Ευθύς Λόγος σε Πλάγιο με όλους τους δυνατούς τρόπους « Ἀργεῖοι καί Ἀρκάδες μάχῃ ἡττημένοι εἰσίν» ἔλεγε δέ ὁ Πελοπίδας................................................................................................................. ἔλεγε δέ ὁ Πελοπίδας................................................................................................................. «οἰκεῖται ἡ χώρα;» Κῦρος ἐπυνθάνετο αὐτῶν ........................................................................................................ «φεύγει τάς ἰδίας προφάσεις» ὁρᾶτε ............................................................................................................................................. ὁρᾶτε ............................................................................................................................................. ὁρᾶτε ............................................................................................................................................. 83
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ «οὐκ ἄν κρατήσειαν αὐτοί τῆς γῆς» ἡγοῦμαι ........................................................................................................................................ «ποιήσατε τοῦτο» ἐκέλευσα αὐτούς ........................................................................................................................ «οἱ στρατιῶται ἐν κινδύνῳ εἰσίν» οὗτοι ἔγνωσαν ............................................................................................................................. οὗτοι ἔγνωσαν ............................................................................................................................. οὗτοι ἔγνωσαν ............................................................................................................................. «πόσον δεῖ ἑκάστους συντελεῖν;» διελογίζετο ................................................................................................................................... «ἡ Ἑλλάς πέπονθεν τοιαῦτα ὑφ΄ ἑνός ἀνθρώπου» μή λέγετε ...................................................................................................................................... μή λέγετε ...................................................................................................................................... «μηδείς βαλλέτω» πηγόρευε .................................................................................................................................... ἀ«Φίλιππος Ἡραῖον τεῖχος πολιορκεῖ» πηγγέλθη ....................................................................................................................... ἀ«τάς ναῦς παράδος» ὁ Καλλικρατίδας Λύσανδρον ἐκέλευσεν ἐν Μιλήτῳ .............................................. «πῶς σε θάπτω;» Κρίτων ἐρωτᾷ ................................................................................................................... «κοινός ἐχθρός ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων ἐστί βασιλεύς» ἐγώ νομίζω ....................................................................................................................... ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 16 Θέμα: Πλάγιος Λόγος Να μετατραπεί ο Πλάγιος Λόγος σε Ευθύ θαυμάζω ὅπως ποτέ ἐπείσθησαν Ἀθηναῖοι Σωκράτη περί θεούς μή σωφρονεῖν .......................................................................................................................................................... ἤρετο εἴ τις ἐμοῦ εἴη σοφώτερος .......................................................................................................................................................... λέγουσιν οἱ σοφισταί οὐδέν δεῖσθαι χρημάτων .......................................................................................................................................................... οὐκ οἶδ΄ ὅπως χρή λέγειν .......................................................................................................................................................... Ἀγησίλαος ἔλεγε ὅτι, εἰ Φοιβίδας βλαβερά πεπραχώς εἴη, δίκαιος εἴη ζημιοῦσθαι .......................................................................................................................................................... 84
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ δοξε το ς τε λλοις ἔ ῖ ἄ ἐπεξιέναι καί μή περιορᾶν .......................................................................................................................................................... πυνθάνονται ἡ Μυτιλήνη ἑαλωκέναι .......................................................................................................................................................... Κῦρος ἤρετο τίς ὁ θόρυβος εἴη .......................................................................................................................................................... καί Νικίου μέν γνώμη ἦν πλεῖν ἐπί Συρακοῦσας .......................................................................................................................................................... οἴομαι Σωκράτην σοφόν εἶναι .......................................................................................................................................................... τούς προδότας μισεῖν ἔμαθον .......................................................................................................................................................... Κλέαρχος εἶπεν ὅτι Δέξιππον οὐκ ἐπαινοίη, εἰ ταῦτα πεποιηκώς εἴη .......................................................................................................................................................... ἀκούσας ταῦτα ὁ Φαρνάβαζος ἔγνω δεῖν τήν γυναῖκα σατραπεύειν .......................................................................................................................................................... ἑώρων ὅτι μόνος αὐτός ἐφρόνει οἷα δεῖ τόν ἄρχοντα .......................................................................................................................................................... ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 1 Θέμα: Κατηγορούμενα, Αντικείμενα ἄσμενοι: επιρρ. Κατηγ. τρόπου τά μέγιστα : σύστοιχο Αντικ. πλησίον: Κατηγ. τῆς πόλεως : Γεν. Κατηγ. κτητική μέγιστον: Προληπτ. Κατηγ. χάριν, τῷ κατηγόρῳ: άμ. + έμμ. Αντικ. φρούριον: Κατηγ. σός : Κατηγ. μέγα: Προληπτ. Κατηγ. δισχίλιοι: Κατηγ. κακόν: σύστοιχο Αντικ. ἐοικώς: Κατηγ.(κατηγορηματική μτχ) βοηθοί : επιρρ. Κατηγ. σκοπού φιλοσοφε ν ῖ : Κατηγ. τῶν δυναμένων : Γεν. Κατηγ. διαιρ. τριταῖος: επιρρ. Κατηγ. χρόνου τῶν ἡγουμένων : Γεν. Κατηγ. διαιρ. ὑπαίθριοι: επιρρ. Κατηγ. τόπου ἐχθραί: Προληπτ. Κατηγ. σφῶν: Γεν. Κατηγ. κτητική στο Αντικ. τοῦ κρατοῦντος : Γεν. Κατηγ. κτητική αὐτῷ, δαρεικούς: έμμ. + άμ. Αντικ. λίθων: Γεν. Κατηγ. ύλης πρῶτος: επιρρ. Κατηγ. σειράς μέγας: Προληπτ. Κατηγ. Ἀθηναίους, τάδε: άμ. + έμμ. Αντικ. πελάγιοι: επιρρ. Κατηγ. τόπου μνῶν : Γεν. Κατηγ. αξίας ἀνδρείαν: Κατηγ. στο Αντικ. οἶκον, ἑταίρους:Κατηγ. στα Αντικ. ὡς ἐχθρόν : Κατηγ. Αντικ. ἐτῶν: Γεν. Κατηγ. ιδιότητας ὑποσπόνδους:επιρρ. Κατηγ. τρόπου στ Αντ. ἀπράκτους : επιρρ. Κατηγ. τρόπου στο Αντικ. 85
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ἵππων, τόν ἱππόδρομον: έμμ. + άμ. Αντικ στρατηγόν: Κατηγ. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 2 Θέμα: Κατηγορούμενα, Αντικείμενα αὐταρκεστάτην :Προλ. Κατηγ. στο Αντ. ἱερῶν, ὑμῖν: άμ.+ έμμ. Αντικ. ἐλευθέρους: επιρρ. Κατηγ. σκοπού στο Αντικ. ἄνους φίλη: επιρρ. Κατηγ. τρόπου ἄθαπτον: Κατηγ. Αντικ. τριταῖος: επιρρ. Κατηγ. χρόνου ἀργυρίου: Γεν. Κατηγ. αξίας χρυσοῦ : Γεν. Κατηγ. ύλης ἄπρακτοι: επιρρ. Κατηγ. τρόπου ὅ τι ἄν εἴποι τις: Κατηγ.(αναφορική πρόταση) πρῶτοι: επιρρ. Κατηγ. σειράς τῶν ἐπιχωρίων: Γεν. Κατηγ. διαιρετική ψευδῆ: Κατηγ. Αντικ. ὑπόσπονδος: επιρρ. Κατηγ. τρόπου τά μέγιστα : σύστοιχο Αντικ. ἀρετήν: Κατηγ. αὐτῷ, δαρεικούς: έμμ. + άμ. Αντικ. ἀγαθῶν: Γεν. Κατηγ. διαιρετική τριταῖοι: επιρρ. Κατηγ. χρόνου στρατηγόν : Κατηγ. Αντικ. γηραιός: επιρρ. Κατηγ. χρόνου ταῦτα : σύστοιχο Αντικ. τρόπου: Γεν. Κατηγ. ιδιότητας στρατηγόν: Κατηγ. Αντικ. βοηθοί: επιρρ. Κατηγ. σκοπού ὑπαίθριοι: επιρρ. Κατηγ. τόπου Αἴγυπτος : Κατηγ. μεγάλα: σύστοιχο Αντικ. μοι, φυγῆς: έμμ. + άμ. Αντικ. ἀγαθός: Κατηγ. μέγα: Προληπτ. Κατηγ. πάθος: σύστοιχο Αντικ. πολεμίους: Κατηγ. Αντικ. μέγας : Προληπτ. Κατηγ. ποδῶν : Γεν. Κατηγ. ιδιότητας με, σῖτον: άμ. + έμμ. Αντικ. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 3 Θέμα: Ομοιόπτωτοι, ετερόπτωτοι, επιρρηματικοί προσδιορισμοί, προσδιορισμοί επιρρημάτων και γενικές συγκριτικές ἑκάστοις: κατηγορηματικός τῷ πηλῷ: δοτική συνοδείας στο ὁμοῦ σταδίους: αιτιατ. τοπικής έκτασης Ἀθηναίων, Λακεδαιμονίων:γεν. υποκειμ. πεζῇ: δοτική τρόπου νύκτα: αιτιατική χρόνου φοίνικος: γενική ύλης τ ῷ ἦρι : δοτική χρόνου στο ἅμα τότε: επιρρ. προσδ. χρόνου ὁ Λακεδαιμόνιος: παράθεση τῇ φύσει:δοτ. αναφοράς τοῦτο: κατηγορηματικός νόμοισι : δοτ. μέσου ή οργάνου μηδενός, τοῦ παντός: γεν. αξίας τῆς ὀλιγαρχίας: γεν. συγκριτική τ ῇ νυκτί : δοτ. χρόνου τούτου: γεν. συγκριτική ἑστάναι: επεξήγηση στο οὕτω τῷ πολέμῳ:δοτ. αιτίας ταύτῃ : δοτ. τόπου ἤ ὥστε ....ἐκφυγεῖν:β΄ όρος σύγκρ. ο ὐδείς :επιθετικός τι:αιτιατ. αναφοράς ἡμερῶν :γεν. ιδιότητας ἑαυτῶν, ἤ Κερκυραίων:γεν. συγκριτικές και α΄ +β΄ όρος σύγκρισης ή γενικές Κατηγορηματικές από το εἶναι αὐτός:κατηγορηματικός τῆς νυκτός :γεν. χρόνου γνώμην , τά πολεμικά :αιτ. αναφορ. ναυσί:δοτ. συνοδείας ἡμῶν:κατηγορηματικός μάλα :επιρρ. προσδ. ποσού πάσης: κατηγορηματ. στο πόλεως μόνην:κατηγορηματικός στο αὐτήν ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 4 Θέμα: Ομοιόπτωτοι, ετερόπτωτοι, επιρρηματικοί προσδιορισμοί, προσδιορισμοί επιρρημάτων και γενικές συγκριτικές τό κάλλος:αιτ. αναφοράς πᾶς :κατηγορηματικός τῆς ἡμέρας :γεν. διαιρετική τῶν Κερκυραίων:γεν. αντικειμενική πρόφασις:παράθεση στο ἐμέθυον μεγέθει, τῇ παρασκευῇ:δοτ. αναφοράς καί τό μέγιστον:προεξαγγελτική παράθεση Δράκοντος:γεν. δημιουργού τοῦ πράγματος:γεν. αντικειμενική ὑγιής:επιθετικός Ἐρατοκλείδου:γεν. συγγ. ή καταγωγής ο ὗπερ :γεν. τόπου ἡμέρας :αιτ. χρόνου 86
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ θερμήν :επιθετικός αὐτοῖς:δοτ. αντικειμενική ἐκκεκαλυμμένας:κατηγορηματικός ὀλίγῳ:δοτ. ποσού τῶν πεπραγμένων :γεν. διαιρετική τῇ ἀπάτῃ:δοτ. αναφοράς ὁ Σάτυρος:επεξήγηση τῷ σώφρονι :δοτ. αντικειμενική Ἀθηναίων:γεν. κτητική ὁ Εὔξεινος :επιθετικός Πολυνείκην:επεξήγηση τῆς Λαμψάκου:γεν. αφετηρίας ή αναφοράς οὕτω:επιρρ. προσδ. τρόπου ἀνδρῶν :γεν. διαιρετική τήν ταχίστην:αιτ. τρόπου τά ἐμαυτοῦ :επιθετικός δειλίας:γεν. αιτίας χάριν:αιτ. αιτίας ἐμοῦ, ἤ τῶν ἄλλων: γεν. συγκριτικές και α΄ +β΄ όρος σύγκρισης ἀνδρῶν, νεῶν:γεν περιεχομένουἐκεῖ:επιρρ. προσδ. τόπου ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 5 Θέμα: εμπρόθετοι προσδιορισμοί – το ποιητικό αίτιο ἐκ βασιλέως :π. αίτιο ἀπό Φυλῆς :τόπος πρός ἀργύριον :σύγκριση ὑπέρ τῆς πόλεως:χάρη κατά τούς πολέμους, ἐς τά ἄλλα:αναφορά πρό τῆς Σπάρτης :υπεράσπιση ἐκ παιδός :χρόνος ἐν δεινοῖς :κατάσταση πλήν ἐμοί:εξαίρεση ὑπό Κιλικίων:π. αίτιο ἀπό τούτου :αιτία πρός πάντων:π. αίτιο μετά τοῦτον:ακολουθία ή τάξη ἐπί τούς Λυδούς:εναντίον ἐς ἑπτακοσίους:ποσό κατά προσέγγισηὑπέρ τῆς Ἑλλάδος:υπεράσπιση ἀνά παρασάγγας:διανομή ἐκ πατρός:καταγωγή, συγγένεια δ΄ ἑρμηνέως:μέσο ή όργανο ἐπί τοῦ δικαστοῦ:ενώπιον σύν στρατεύματι:συνοδεία παρά σοῦ:π. αίτιο ἐν σημείοις:μέσο ή όργανο πρός ἀνδρείαν:σκοπός ἀπό αὐτῶν:π. αίτιο μετά τῶν συμμάχων:συνεργασία σύν τοῖς νόμοις:συμφωνία πρός τούτοις:προσθήκη κατά μόνας:τρόπος ὑπέρ σοῦ:αντιπροσώπευση κατά τήν Ἀσίαν:τόπος ὑπό βασιλεῖ:υποταγή περί τόν πατέρα:αναφορά ἀνά τά ὄρη:τόπος διά ἑαυτόν:αιτία παρά βασιλέως:προέλευση πρός Κῦρον:κατεύθυνση ἀντί φίλου:αντικατάσταση πρός τῶν πολεμίων:ωφέλεια ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 6 Θέμα: απρόσωπα ρήματα και εκφράσεις / Δοτική προσωπική θηρᾶν : υποκ στο οὐ πρέπει μή τις ...ἐπίσποιτο: υποκ. στο (ἔστι) τοῖς Λακεδαιμονίοις: δοτ. προσωπ. κτητική στο ἦν μοι :δοτ. προσωπ. στο καλόν ἐστί θανεῖν: υποκ. στο καλόν ἐστί ἀνθρώποις: δοτ. προσωπ. του κρίνοντος προσώπου ή της αναφοράς τοῖς Ὀλυνθίοις:δοτ. προσωπ. ὅτι νῦν ...πολεμοῦσι: υποκ. στο δῆλον ἔστι τοῖς Κερκυραίοις: δοτ. προσωπ. του ποιητικού αιτίου γράψαι: υποκ. στο ῥᾴδιον (ἔστι) ἑαυτῷ: δοτ. πρ. χαριστική μή τινά ... ὦσι: υποκ. στο δεινόν εἶναι τοῖς Λακεδαιμονίοις: δοτ. πρ. συμπαθείας ὅτι...ἧκε: υποκ. στο λέγεται Θεμιστογένει: δοτ. πρ. ποιητ. αιτίου μοι: δοτ. προσωπ. ηθική Ἱππίᾳ: δοτ. πρ. κτητική στο ἐγένοντο ἡμῖν: δοτ. πρ. στο ἔχει πόθεν...σωτηρίας: υποκ. στο ἔχει αὐτῷ: δοτ. πρ. χαριστική τῷ Κροίσῳ: δοτ. πρ. συμπαθείας ἡμῖν: δοτ. πρ. ποιητ. αιτίου σοί: δοτ. πρ. κτητική στο ὑπάρχει εἴ τις... διαβεβλημένος: υποκ. ἐστί μοι: δοτ. πρ. κρίνοντος προσώπου ή αναφοράς μεταδιδόναι: υποκ. στο χρή τοῖς ἀνθρώποις : δοτ. πρ. ηθική αὐτοῖς: δοτ. πρ. ποιητ. αιτίου αὐτῇ : δοτ. πρ. στο κἄξεστιν δρᾶν, λέγειν: υποκ. στο κἄξεστινμεμνῆσθαι: υποκ. στο δίκαιον (ἐστί) τῷ τυράννῳ: δοτ. πρ. αντιχαριστική ἀπιέναι: υποκ. στο ὥρα ἐστί 87
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 7 Θέμα: απαρέμφατο τό πλεονεκτεῖν, τό ἀδικεῖν: υποκ.τό ζητεῖν: επεξήγηση στο τοῦτο ἔχειν: τελ. απαρ. Αντικ. στο ζητεῖν τοῦ ἀποδεδόσθαι: γεν. αιτίας θανεῖν: θέση ῥ (συμπερ. απαρ. πρ.) τῷ φιλοσοφεῖν: δοτ. αντικ. στο ὅμοιον τοῦ ἰέναι: προσδ. σκοπού σε γεν. ἀφαιρεῖσθαι: υποκ. στο δεῖ τό προσελθεῖν: άμεσο αντικ. ἔχειν, μεταλλάττειν: υποκ. στο αἰσχρόν (ἐστί) γενέσθαι: ειδ. απ. Αντ. στο λέγεται ἀπαλλαγῆναι: επεξήγηση στο ἀγαθοῖν λαμβάνειν: ειδ. απ. Αντ. στο φησίν ποιεῖν: τελ. απαρ. Αντικ. στο δύνασαι φυλάττειν: απαρ. σκοπού στο κατέλιπε ἐμπορεύεσθαι: απαρ. αναφοράς από τα ἡδίστη και κερδαλεωτάτη μάχεσθαι: αντί Πραοστακτικής ἄρξαι: θέση ῥ (χρον. απαρ. πρόταση) συλλαμβάνειν: θέση ῥ (αναφ.-συμπερ. πρόταση) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 8 Θέμα: απαρέμφατο ἐξιδιώσασθαι: τελ. απ. Αντικ. στο ἐβουλήθησαν εἶναι: θέση ῥ (συμπερ. απαρ. πρ.) ἀκοῦσαι: θέση ῥ (χρον. απαρ. πρόταση) εἶναι: ειδ. απ. Αντικ. στο νομίσατε τοῦ πολεμεῖν: γεν κατηγ. ιδιότητας στο εἶναι τό ἐθέλειν, τό αἰσχύνεσθαι, τό πείθεσθαι: υποκ. στο εἶναι τεύξεσθαι: ειδ.-τελ. απαρ.(σε Μέλλ.) Αντικ. στο ἐλπίζω διδάσκειν: ειδ. απαρ. Αντικ. στο δοκοῦσιν ἄρχειν, ἄρχεσθαι: επεξήγ. στο ταῦτα εἶναι: υποκ. στο δοκεῖ φορεῖν: υποκ. στο βέλτιον εἶναι ὑποστῆναι: τελ. απ. Αντ. στο τολμήσαντες τοῦ ποιεῖν: επεξήγ. στο τούτου ἐργάζεσθαι: απ. σκοπού από ἀπέπεμψεν τοῦ ἀκούειν: γεν. αξίας από ἄξιος τό πράσσειν: υποκ. στο ἔχει λαχεῖν: υποκ. στο ἀξία (ἐστί) τό φυλάξαι: υποκ. στο ἐστί τοῦ κτήσασθαι: γεν. συγκριτ. από το χαλεπώτερον ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 9 Θέμα: Μετοχές τούς βουλομένους: επιθ. Αντικ. στο ὠφέλει ὁρῶν: υποθ. από ἄν σιωπήσαιμι οἰκτείρων: κατηγ. από ἐπαυόμην ὡς ἄρξοντες: τελ. από ἐξέπεμπον ἀφικόμενος: χρον. ἅτε ὤν: αιτιολ. παρελθών: χρον. ὄντες: κατηγ. από ἐπίστασθε ἀρέσκοντες: κατηγ. από ἐσμέν εἰσελθών: χρον. ἐλθόντων: χρον. γεν. απόλ. ὡς ἀφανιούντων: τελική τολμήσαντες: χρον. ὁ φεύγων: επιθ. υποκ. σε φεύγει τοῦ κρατοῦντος: επιθ., γεν. κατηγορ. κτητική τῶν δυναμένων: επιθ., γεν. κατηγορ. διαιρετική θυμούμενος: κατηγ. από μεστός ἦν ἐξόν: αιτ. εναντ. απόλ. τούς ὄντας: επιθ., Αντικ. σε ἐργάζονται εἰσιόντας: χρον. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 10 Θέμα: Μετοχές προσιόν: κατηγ. από ἐξήγγειλε καταστάσης: γεν. χρον. απόλ. ἐπιθορυβήσασα: κατηγ. από δήλη ἐγένετο τῶν ναυμαχησάντων: επιθ., επιθ. προσδ. στο τῶν ἀνδρῶν ἐπιορκών: κατηγ. από ἐφάνη ἰδών: χρον. νομίζοντες: κατηγ. από τυγχάνουσι τῶν ἡγουμένων: επιθ., γεν. κατηγ. διαιρ. 88
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ διεσκεδασμένων: γεν. αιτιολ. απόλ. αἰσθόμενος: εναντιωμ. σέβων: αιτιολ. οὖσαν: επιθ., Ἀπολλωνίαν: υποκ μτχ ἥκοντας: κατηγ. από ᾒσθοντο ποιοῦντες: υποθ. από ψηφιεῖσθε δυναμένοις: επιθ., προσδιορίζει το ἀνθρώποις διαλεγόμενος: κατηγ. ή αιτιολ., ανάλογα με τη σημασία που δίνουμε στην πρόταση ἔχων: τροπική τῶν ἀδικούντων: επιθ., γεν. συγκρ. από χείρονες ἐλθόντες: χρον. ἀποδεικνύντες: τροπική ὄντα: κατηγ. από ἀποδεικνύντες ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 11 Θέμα: Ανάλυση μετοχών σε αντίστοιχες δευτερεύουσες προτάσεις ἁμαρτάνω γάρ ἐπεί σέβομαι τάς ἐμάς ἀρχάς; Τοῦτο δή ἄξιον ἐπαινεῖν τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες τότε ἐναυμάχησαν ἡ δέ Πάραλος (ἀπέπλευσε) εἰς τάς Ἀθήνας, ἵνα ἀπαγγείλοι τά γεγονότα Κερκυραῖοι δέ ἐπειδή ᾔσθοντο ὡς ἥκοιεν οἱ τε οἰκήτορες καί οἱ φρουροί ἐς τήν Ἐπίδαμνον Ἀγησίλαος τοίνυν ἔτυχε τῆς βασιλείας, ὅτε ἔτι μέν νέος ἦν τό δεῖπνον, ὅ ἐπεποίητο, ἐν θήβαις ἦν ἐγώ γάρ οὔτ΄ ἄν σιωπήσαιμι, εἰ τήν ἄτην ὁρῴην τίς γάρ ἄν ἠθέλησεν ἀπειθεῖν ὁρῶν, ὅτι ὁ βασιλεύς πείθεται; ἐπειδή ἐνόμιζον ἀμείνους και κρείττους πολλῶν βαρβάρων ὑμᾶς εἶναι, διά τοῦτο προσέλαβον ἐνῆγε δέ αὐτούς ὁ Κλέων, ὅς ἀνήρ δημαγωγός κατ΄ ἐκεῖνον τόν χρόνον ἦν Ἀγησίλαος δέ, εἰ καί ᾒσθετο ταῦτα, ὅμως ἐνέμεινε ταῖς σπονδαῖς ὁ κῆρυξ ηὗρε ὅτι οἱ ἄνδρες διεφθαρμένοι ἦσαν / εἶεν Ἀθηναῖοι, εἰ καί οὐ μετέλαβον τούτου τοῦ χρυσίου, ὅμως πρόθυμοι ἦσαν εἰς τόν πόλεμον πάλιν δ΄, ὅτε ἠρωτᾶτο, ὁ Σωκράτης ἔφη πολλόν ἐχθίων ἔσῃ, ἐάν σιγᾷς ἀλλά στρατεύουσιν ἐπ΄ αὐτούς οἱ Κερκυραῖοι, ἵνα καταγάγωσι Ζεύς οὖν δείσας περί τῷ γένει ἡμῶν μή ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει, ἵνα ἄγῃ εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καί δίκην ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 12 Θέμα: Αντικατάσταση δευτερευουσών προτάσεων λέγουσιν οἱ σοφισταί, ὡς οὐδέν δέονται χρημάτων λέγουσιν οἱ σοφισταί οὐδέν δεῖσθαι χρημάτων οἱ στρατιῶται ἠθύμησαν, ὅτι οὐδαμοῦ σωτηρία φαίνοιτο οἱ στρατιῶται ἠθύμησαν ὡς οὐδαμοῦ σωτηρίας φαινομένης οἱ στρατιῶται ἠθύμησαν διά τό οὐδαμοῦ σωτηρίαν φαίνεσθαι εἰ καί χρημάτων εὐποροῦμεν, οὐκ εὐτυχοῦμεν καίτοι χρημάτων εὐποροῦντες ὅμως οὐκ εὐτυχοῦμεν ἔδει τά ἐνέχυρα τότε λαβεῖν, ὡς μήδ΄ εἰ ἐβούλετο, ἐδύνατο ἐξαπατᾶν ἔδει τά ἐνέχυρα τότε λαβεῖν ὡς μήδ΄ εἰ ἐβούλετο, δυνησόμενος ἐξαπατᾶν ἔδει τά ἐνέχυρα τότε λαβεῖν μήδ΄ εἰ ἐβούλετο, δύνασθαι ἐξαπατᾶν ἔδει τά ἐνέχυρα τότε λαβεῖν ἐπί τό μήδ΄ εἰ ἐβούλετο, δύνασθαι ἐξαπατᾶν ἐάν κατά μέρος φυλάττωμεν καί σκοπῶμεν, ἧττον ἄν δύναιντο ἡμᾶς θηρᾶν οἱ πολέμιοι κατά μέρος φυλάττοντες καί σκοποῦντες ἧττον ἄν δύναιντο ἡμᾶς θηρᾶν οἱ πολέμιοι ἐπειδή ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας , πρῶτον μέν διά τήν τοῦ θεοῦ συγγένειαν ζῴων μόνον θεούς ἐνόμισε ὁ ἄνθρωπος θείας μετασχών μοίρας πρῶτον μέν διά τήν τοῦ θεοῦ συγγένειαν ζῴων μόνον θεούς ἐνόμισε 89
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ καί ἐπίτηδές σε οὐκ ἤγειρον, ἵνα ὡς ἥδιστα διάγῃς καί ἐπίτηδές σε οὐκ ἤγειρον ὡς ἥδιστα διάγειν καί ἐπίτηδές σε οὐκ ἤγειρον ὡς ἥδιστα διάξων καί ἐπίτηδές σε οὐκ ἤγειρον ἐπί ἥδιστον βίον ἐν ταῖς μάχαις πολλάκις δῆλον γίγνεται ὅτι τό γε ἀποθανεῖν ἄν τις ἐκφύγοι ἐν ταῖς μάχαις πολλάκις δῆλον γίγνεται τό γε ἀποθανεῖν ἄν τινά ἐκφυγεῖν ἐν ταῖς μάχαις πολλάκις δῆλον γίγνεται τό γε ἀποθανεῖν ἄν τινά ἐκφυγόντα ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 13 Θέμα: Αντικατάσταση δευτερευουσών προτάσεων καί εἰ ἐβούλετο τά δίκαια ποιεῖν, ἐδούλευεν ἄν Ἀλκέτῃ καίπερ βουλόμενος τά δίκαια ποιεῖν ἐδούλευεν ἄν Ἀλκέτῃ γνώσεσθε ὅτι οὐκ ἐν Ἑλλάδι ἐστέ γνώσεσθε οὐκ ἐν Ἑλλάδι ὑμᾶς εἶναι γνώσεσθε οὐκ ἐν Ἑλλάδι ὄντες ἀλλ΄ ἐπεί ὑμεῖς ἐμοί οὐκ ἐθέλετε πείθεσθαι, ἐγώ σύν ὑμῖν ἕψομαι ἀλλ΄ ὡς ὑμεῖς ἐμοί οὐκ ἐθέλοντες πείθεσθαι ἐγώ σύν ὑμῖν ἕψομαι ἀλλ΄ διά τό ὑμᾶς ἐμοί οὐκ ἐθέλειν πείθεσθαι ἐγώ σύν ὑμῖν ἕψομαι εἰ θέλοιμεν σκοπεῖν τάς φύσεις τάς τῶν ἀνθρώπων, εὑρήσομεν τούς πολλούς αὐτῶν ἐναντίας τῷ συμφέροντι τάς ἡδονάς ἔχοντας θέλοντες σκοπεῖν τάς φύσεις τάς τῶν ἀνθρώπων εὑρήσομεν τούς πολλούς αὐτῶν ἐναντίας τῷ συμφέροντι τάς ἡδονάς ἔχοντας ὑποδήματα ὑποδοῦνται, ὅπως μή διά τά λυποῦντα τούς πόδας κωλύωνται πορεύεσθαι ὑποδήματα ὑποδοῦνται μή κωλύεσθαι πορεύεσθαι διά τά λυποῦντα τούς πόδας ὑποδήματα ὑποδοῦνται ὡς μή κωλυσόμενοι πορεύεσθαι διά τά λυποῦντα τούς πόδας ὑποδήματα ὑποδοῦνται ἐπί τό μή κωλύεσθαι πορεύεσθαι διά τά λυποῦντα τούς πόδας οἱ τριάκοντα ᾑρέθησαν, ἐπεί τάχιστα τά μακρά τείχη καθῃρέθη καθαιρεθέντων τάχιστα τῶν μακρῶν τειχῶν ᾑρέθησαν οἱ τριάκοντα κεἰ τό μηδέν ἐξερῶ, φράσω δ΄ ὅμως καίτοι τό μηδέν ἐξερῶν, φράσω δ΄ ὅμως οὐ πολλοῦ δέω χάριν ἔχειν τῷ κατηγόρῳ, ὅτι μοι παρεσκεύασε τόν ἀγῶνα τουτονί οὐ πολλοῦ δέω χάριν ἔχειν τῷ κατηγόρῳ ως παρασκευασάμενος μοι τόν ἀγῶνα τουτονί οὐ πολλοῦ δέω χάριν ἔχειν τῷ κατηγόρῳ διά τό μοι παρασκευάσαι τόν ἀγῶνα τουτονί εἰ δέ τοῦ χρόνου πρόσθεν θανοῦμαι, κέρδος αὔτ΄ ἐγώ λέγω τοῦ χρόνου πρόσθεν θανούμενος κέρδος αὔτ΄ ἐγώ λέγω ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 14 Θέμα: Υποθετικοί λόγοι Υποθετικός λόγος Είδος εἰ μή ἐγώ ἐκέλευσα, οὐκ ἄν ἐποίει Ἀγασίας. ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ἄν τά ἀδύνατα θηρεύῃς, δυστυχίαν τῷ σῷ βίῳ παρέχεις. ΑΟΡ.ΕΠΑΝ. Π+Μ ἐάν τοῦτον ἀποκτείνητε, βλάψετε ὑμᾶς αὐτούς. ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ καί εἰ μέν τις εἰπεῖν τι βούλεται, λεξάτω. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ νῦν ἄν, εἰ βούλοιο, ἡμεῖς σε μέγαν ποιήσαιμεν. ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΛΕΓ. 90
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ εἴ τις ἀντείποι, εὐθύς ἐτεθνήκει. ΑΟΡ.ΕΠΑΝ. ΠΑΡΕΛΘ. εἴ τις δυσπολέμητον οἴεται τόν Φίλιππον, ὀρθῶς μέν οἴεται, λογισάσθω ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ μέντοι τοῦτο. εἰ ἐθέλοιμεν σκοπεῖν τάς φύσεις τάς τῶν ἀνθρώπων, εὑρήσομεν τούς πολλούς αὑτῶν ἐναντίας τῷ συμφέροντι τάς ἡδονάς ἔχοντας. ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΛΕΓ. πάντων ἀθλιώτατος ἄν γενοίμην, εἰ φυγάς ἀδίκως καταστήσομαι. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ με σημασία ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟΥ ἤν ζητῇς καλῶς, εὑρήσεις. ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ εἴ τις Κύρῳ δοκοίη βλακεύειν, ἔπαισεν ἄν (παίω=χτυπώ) ΑΟΡ.ΕΠΑΝ. ΠΑΡΕΛΘ. ἐάν τις φανερός γένηται κλέπτων, τούτῳ θάνατός ἐστιν ΑΟΡ.ΕΠΑΝ. Π+Μ ἡ ζημία(=η τιμωρία) εἰ ἦσαν οἱ ἄνδρες ἀγαθοί, ὡς σύ λέγεις, οὐκ ἄν ποτέ ταῦτα ἔπασχον. ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ἐάν τις αὐτοῖς συμβουλεύηται, οὐκ ἄν εἴποιεν τί νοοῦσιν. ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ εἴ τις τούς κρατοῦντας(=άρχοντες) τοῦ πλήθους ἐπί ἀρετήν προτρέψειεν, ἀμφοτέρους ἄν ὀνήσειεν(=θα ωφελούσε) ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΛΕΓ. εἴ τις μή τρέφεται, οὐ δύναται ζῆν ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ εἴ τις μή ἐτρέφετο, οὐκ ἄν ἐδύνατο ζῆν ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ἐάν τίς μή τρέφηται, οὐκ ἄν δύναιτο ζῆν ἐάν τίς μή τρέφηται, οὐ δυνήσεται ζῆν ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ ἐάν τίς μή τρέφηται, οὐ δύναται ζῆν ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΕ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ εἴ τις μή τρέφοιτο, οὐκ ἄν δύναιτο ζῆν ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ εἴ τις μή τρέφοιτο, οὐκ ἐδύνατο ζῆν ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ εἰ τινά τῶν ἐχθρῶν ἔλαβον, ἀπέκτειναν ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ εἰ τινά τῶν ἐχθρῶν ἔλαβον, ἀπέκτειναν ἄν ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ἐάν τινά τῶν ἐχθρῶν λάβωσι, ἀποκτείναιεν(-ειαν) ἄν ἐάν τινά τῶν ἐχθρῶν λάβωσι, ἀποκτενοῦσι ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ ἐάν τινά τῶν ἐχθρῶν λαμβάνωσι, ἀποκτείνουσι ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΕ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ εἰ τινά τῶν ἐχθρῶν λάβοιεν, ἀποκτείναιεν(-ειαν) ἄν ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ εἰ τινά τῶν ἐχθρῶν λάβοιεν, ἀπέκτεινον ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 15 Θέμα: Πλάγιος Λόγος ἔλεγε δέ ὁ Πελοπίδας ὅτι Ἀργεῖοι καί Ἀρκάδες μάχῃ ἡττημένοι εἶεν ἔλεγε δέ ὁ Πελοπίδας Ἀργείους καί Ἀρκάδας μάχῃ ἡττῆσθαι Κῦρος ἐπυνθάνετο αὐτῶν εἰ ἡ χώρα οἰκοῖτο ὁρᾶτε ὅτι οὗτος τάς ἰδίας προφάσεις φεύγει ὁρᾶτε τοῦτον τάς ἰδίας προφάσεις φεύγειν ὁρᾶτε τοῦτον τάς ἰδίας προφάσεις φεύγοντα ἡγοῦμαι οὐκ ἄν κρατῆσαι αὐτούς τῆς γῆς ἐκέλευσα αὐτούς τοῦτο ποιῆσαι οὗτοι ἔγνωσαν ὅτι οἱ στρατιῶται ἐν κινδύνῳ εἶεν οὗτοι ἔγνωσαν τούς στρατιῶτας ἐν κινδύνῳ εἶναι οὗτοι ἔγνωσαν τούς στρατιῶτας ἐν κινδύνῳ ὄντας διελογίζετο ὅσον ἑκάστους δέοι συντελεῖν μή λέγετε ὅτι ἡ Ἑλλάς τοιαῦτα ὑφ΄ ἑνός ἀνθρώπου πέπονθεν μή λέγετε τήν Ἑλλάδα τοιαῦτα ὑφ΄ ἑνός ἀνθρώπου πεπονθέναι ἀπηγόρευε βάλλειν ἀπηγγέλθη Φίλιππος Ἡραῖον τεῖχος πολιορκῶν ὁ Καλλικρατίδας Λύσανδρον ἐκέλευσεν ἐν Μιλήτῳ τάς ναῦς παραδοῦναι 91
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Κρίτων ἐρωτᾷ πῶς με θάπτει ἐγώ νομίζω βασιλέα κοινόν ἐχθρόν ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων εἶναι ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 16 Θέμα: Πλάγιος Λόγος «πῶς ποτέ ἐπείσθησαν Ἀθηναῖοι Σωκράτῃ περί θεούς μή σωφρονεῖν;» «ἐστί τις σοῦ σοφώτερος;» «οὐδέν δεόμεθα χρημάτων» «πῶς χρή λέγειν;» «εἰ Φοιβίδας βλαβερά πέπραχε, δίκαιος ἔστι ζημιοῦσθαι» «ἐπεξίωμεν καί μή περιορῶμεν» «ἡ Μυτιλήνη ἑάλωκεν» «τίς ὁ θόρυβος ἔστι;» «πλέωμεν ἐπί Συρακοῦσας» «ὁ Σωκράτης ἔστι σοφός» «μισῶ τούς προδότας» «Δέξιππον οὐκ ἐπαινῶ, εἰ ταῦτα πεποίηκεν» «τήν γυναῖκα δεῖ σατραπεύειν» «μόνος αὐτός φρονεῖ οἷα δεῖ τόν ἄρχοντα» 92
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ στα Αρχαία και Νέα Ελληνικά 93
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Όταν δεν ακολουθούνται αυστηρά οι κανόνες της Γραμματικής και του Συντακτικού, δημιουργούνται τα λεγόμενα σχήματα λόγου. Με αυτά ο συγγραφέας πετυχαίνει τον καλλωπισμό του λόγου του και κερδίζει από τη μια σε παραστατικότητα, εκφραστικότητα και ζωντάνια και από την άλλη το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Τα σχήματα λόγου χωρίζονται σε 4 κατηγορίες. Α΄. Η ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ. Η κανονική σειρά των λέξεων μέσα στην πρόταση είναι: Υποκείμενο - Ρήμα Υποκείμενο - Ρήμα - Κατηγορούμενο Υποκείμενο - Ρήμα – Αντικείμενο Υποκείμενο - Ρήμα – Αντικείμενο – Αντικείμενο Υποκείμενο - Ρήμα – Αντικείμενο – Κατηγορούμενο Υποκείμενο - Ρήμα - Αντικείμενο - Επιρρηματικός Προσδιορισμός Όταν η σειρά αυτή δεν τηρείται, με εξαίρεση τις περιπτώσεις που θέλουμε να δώσουμε έμφαση σε έναν όρο της πρότασης (με αναστροφή: του προδομένου ο πόνος της καρδιάς ), τότε έχουμε τα εξής σχήματα: Υπερβατό: ανάμεσα σε δύο λέξεις με στενή λογική / συντακτική σχέση παρεμβάλλονται μια ή περισσότερες λέξεις. -Μή λέγετε ὡς ὑφ' ἑνός τοιαῦτα πέπονθ' ἡ -πίνω το ωριοστάλακτο της πλάκας το φαρμάκι. Ἑλλάς ἀνθρώπου. -Και σήμερον τα δένδρα -τοῖς μετ' ἰσηγορίας ζῆν ἡρημένοις. και τας πηγάς σεβάζονται -οὐχ ὅτι τις κατηγορήσει τούτων ἤ τοῖς ἄλλοις δροσεράς οι ποιμένες. ὑμῖν ἐπιπλήξει χαλεπόν ἐστιν. -Η λαμπάς η αιώνιος Δημοσθένους ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΡΟΔΙΩΝ σου βρέχει την ημέραν ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ Δ 18, 34 τους καρπούς, και τα δάκρυα γίνονται της νυχτός -δίκαιον τήν ἐς τούς πολέμους ὑπέρ τῆς εις εσέ κρίνοι πατρίδος ἀνδραγαθίαν προτίθεσθαι. Ο ΦΙΛΟΠΑΤΡΙΣ του Κάλβου(2) Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ 42 -άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει. -ξαναθυμούνται -ἐξόν αὐτῷ καί ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἀδεῶς ὅτι διαβαίνοντας λιβάδια από ασφοδίλι βούλοιτο λαμβάνειν. πόνους παλιούς -ἐπαινοῖεν δ' ἄν αὐτόν ἀλλήλων ἐναντίον -έτσι πήρε η αλεπού το στάρι η πονηρή ἐξαπατῶντες ἀλλήλους διά τόν τοῦ ἀδικεῖσθαι -ποιος μπορεί να τους μετρήσει όσους φόβον. τάφους άνοιξε – πού σταυρός, πού -ὡς φήσει ὁ περί τοῦ τοιούτου λόγου λέγων. κυπαρίσσι – ο πόλεμος! -ἡγούμενοι ἐν μακάρων νήσοις ζῶντες ἔτι -νάρκης του άλγους δοκιμές, ἀπῳκίσθαι; εν Φαντασία και Λόγω. Πλάτωνος ΠΟΛΙΤΕΙΑ 360Β-Δ(3) (δοκιμές νάρκης του άλγους) ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ ΤΟΥ ΙΑΣΩΝΟΣ …του Κ.Καβάφη -Τό αὐτοῦ, ἦν δ'ἐγώ, καταμένειν καί μή ἐθέλειν -Με τη δική σου ήρθα στον κόσμο τη λατρεία. πάλιν καταβαίνειν -Παίρνει την ξανθομάλλινη στην αγκαλιά παρθένα. Πλάτωνος ΠΟΛΙΤΕΙΑ 519Β-Δ(2) -Στην καλοκαιρινή του ήλιου τη θέρμη. -Πάσας ἐξελύσατε τάς παρασκευάς. Πρωθύστερο: λέγεται πρώτα αυτό που λογικά και χρονολογικά είναι δεύτερο. 94
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ -Λέγω τήν Ἐρεχθέως τροφήν καί γένεσιν. Ξενοφώντος Απομνημονεύματα Γ ε 10 -Ἔχεις τι κεἰσήκουσας; Σοφοκλέους Αντιγόνη, στ.9 -Λακεδαιμόνιοι ἦλθον Ἀθήναζε τῶν ξυμμάχων ἐξοτρυνόντων καί φοβουμένων τοῦ ναυτικοῦ αὐτῶν τό πλῆθος. Θουκυδίδου Ιστορίαι -ξεντύθη ο νιος, ξεζώστηκε και στο πηγάδι μπήκε. -εμπήκε ο Μάης με τα τριαντάφυλλα κι ο Απρίλης με τα ρόδα -το παιδί μου να μεγαλώσει, να τραφεί, καλό παιδί να γίνει. -Γέννησέ με, σπείρε με, κι αν δε σου μοιάσω, δείρε με. -Τέλος κι’ αρχήν η μνήμη εδώ δεν έχει. Χιαστό: δυο λέξεις ή φράσεις που σχετίζονται με δυο προηγούμενες εκφέρονται αντίστροφα. -Περί πλείονος ποιοῦ δόξαν πολλήν ἤ πλοῦτον μέγαν· ὁ μέν γάρ θνητός, ἡ δέ ἀθάνατος. δόξαν πλοῦτον Χ ὁ μέν ἡ δέ -Τῶν τοίνυν ἄλλων στρατειῶν καί φρουρῶν οὐδεμιᾶς ἀπελείφθην πώποτε, ἀλλά πάντα τόν χρόνον διατετέλεκα μετά τῶν πρώτων μέν τάς ἐξόδους ποιούμενος, μετά τῶν τελευταίων δέ ἀναχωρῶν. στρατειῶν/φρουρῶν πώποτε Χ πάντα χρόνον μετά τῶν πρώτων / μετά τῶν τελευταίων Λυσίας ΥΠΕΡ ΜΑΝΤΙΘΕΟΥ Ε, 18 -ἐλευθέρως τά πρός οὐ δι' ὀργῆς...... τό κοινόν πολιτεύομεν ....προστιθέμενοι Χ ἀνεπαχθῶς τά ἴδια τά δημόσια..... προσομιλοῦντες οὐ παρανομοῦμεν Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ 37 -τήν πόλην κοινήν οὐκ ἔστιν ὅτε ἀπείρ- παρέχομεν (Αθην) γομεν τινά (Λακεδ) Χ πιστεύοντες οὐ ταῖς ἤ τῶ ἀφ' ἡμῶν αὐ- παρασκευαῖς(Λακεδ) τῶν εὐψύχῳ(Αθην) Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ 39 -καίτοι εἰ ῥαθυμίᾳ μᾶλλον ἤ πόνων μελέτῃ καί μή μετά νόμων τό πλέον ἤ τρόπων ἀν- δρείας ἐθέλομεν κινδυνεύειν ῥαθυμίᾳ μᾶλλον ἤ πόνων μελέτῃ (Αθηναίοι) (Λακεδαιμόνιοι) Χ μή μετά νόμων ἤ τρόπων ἀνδρείας (Λακεδαιμόνιοι) (Αθηναίοι) Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ39 -τό πένεσθαι οὐχ ὁμολογεῖν τινί αἰσχρόν ἀλλά μή διαφεύγειν ἔργῳ αἴσχιον ΧΙΑΣΤΟ ΤΩΝ ΑΡΝΗΣΕΩΝ ὁμολογεῖν οὐχ αἰσχρόν -όταν σε βλέπω χαίρομαι λυπούμαι όταν σε χάνω βλέπω χαίρομαι Χ λυπούμαι χάνω -κι είναι στοιχειό ο καθένας τους κι όλοι μαζί στοιχειό. στοιχειό καθένας Χ όλοι στοιχειό -περάσαμε κάβους πολλούς, πολλά νησιά κάβους πολλούς Χ πολλά νησιά -οι γονέοι χαίρονται τα παιδιά και τα παιδιά τους γονέους. γονέοι παιδιά Χ παιδιά γονέους -μέρα και νύχτα περπατεί, νύχτα και μέρα λέγει μέρα νύχτα Χ νύχτα μέρα -μες στις παινεμένες χώρες, Χώρα παινεμένη παινεμένες χώρες Χ Χώρα παινεμένη -στο Παλαμήδι ο γιος του Μάζη κι η κόρη του Γιαβή στο Γκάζι Παλαμήδι γιος Χ κόρη Γκάζι -ανένδοτη, μόνη και πάναγνη, ακόμη στη συζυγική μου κλίνη πάναγνη και μόνη μόνη πάναγνη Χ πάναγνη μόνη ΣΟΝΑΤΑ ΤΟΥ ΣΕΛΗΝΟΦΩΤΟΣ του Ρίτσου 95
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Χ μή διαφεύγειν αἴσχιον Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ 40 -οὐ τούς λόγους τοῖς ἔργοις βλάβην ἡγούμενοι, ἀλλά μή προδιδαχθῆναι μᾶλλον λό-γῳ πρότερον ΧΙΑΣΤΟ ΤΩΝ ΑΡΝΗΣΕΩΝ οὐχ ἡγούμενοι τούς λόγους Χ ἀλλά (ἡγούμενοι) μή προδιδαχθῆναι Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ 40 -πλούτῳ τε ἔργου μᾶλλον καιρῷ ἤ λόγου κόμπῳ χρώμεθα, καί τό πένεσθαι οὐχ ὁμολογεῖν τινί αἰσχρόν, ἀλλά μή διαφεύγειν ἔργῳ αἴσχιον. ἔργου λόγου Χ ὁμολογεῖν ἔργῳ Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ 40 -βεβαιότερος δέ ὁ δράσας τήν χάριν..... ὁ δέ ἀντοφείλων ἀμβλύτερος ΧΙΑΣΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΩΝ, ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΩΝ βεβαιότερος ὁ δράσας Χ ὁ ἀντοφείλων ἀμβλύτερος Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ 40 -καί γάρ τοῖς τἆλλα χείροσι δίκαιον τήν ἐς τούς πολέμους ὑπέρ τῆς πατρίδος ἀνδρα-γαθίαν προτίθεσθαι· ἀγαθῷ γάρ κακόν ἀ- φανίσαντες κοινῶς μᾶλλον ὠφέλησαν.. χείροσι ἀνδραγαθίαν Χ ἀγαθῷ κακόν Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ 42 -τῶνδε δέ οὔτε πλούτου τις τήν ἔτι ἀπό-λαυσιν προτιμήσας ἐμαλακίσθη οὔτε πενίας ἐλπίδι ὡς κἄν ἔτι διαφυγών αὐτήν πλουτήσειεν πλούτου πενίας Χ αὐτήν πλουτήσειεν Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ 42 - ἐκ γάρ τοῦ κιθαρίζειν καί οἱ ἀγαθοί καί κακοί γίγνονται κιθαρισταί. ἐκ τοῦ κιθαρίζειν ἀγαθοί Χ κακοί κιθαρισταί Αριστοτέλους ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ Β1,5-7 -Κάθε μέρα πήγαινα στα Θείρα για τσομπάνο και χωρίς τσομπάνο γύριζα. πήγαινα τσομπάνο Χ τσομπάνο γύριζα ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΟΣ ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΥ του Στρατή Δούκα -όλοι σε λένε κατευθείαν άγαλμα, εγώ σε προσφωνώ γυναίκα κατευθείαν. κατευθείαν άγαλμα Χ γυναίκα κατευθείαν ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΕΩΣ της Κικής Δημουλά -ηττημένος και νικητής μαζί,ήρωας τροπαιούχος κι εξιλαστήριο θύμα ηττημένος νικητής Χ ήρωας θύμα ΜΠΟΛΙΒΑΡ του Εγγονόπουλου -Έδερνε κι έγδυνε, έγδυνε κι έδερνε ολημερίς έδερνε έγδυνε Χ έγδυνε έδερνε - Η λύσα του καλόγερου, του δάσκαλου η μανία. λύσα καλόγερου Χ δάσκαλου μανία -Δεν πρέπει να βιαστώ, ναργήσω δε μου πρέπει. δεν πρέπει βιαστώ Χ ναργήσω δεν πρέπει -Από το πρωί ως το βράδυ κι από το βράδυ ως το πρωί. πρωί βράδυ Χ βράδυ πρωί 96
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Κύκλος: μια πρόταση ή μια περίοδος ή ένα ολόκληρο έργο αρχίζει και τελειώνει με την ίδια λέξη ή φράση. Ο κύκλος ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία της επανάληψης. -Κεκράτηκε νῦν τῆς ὑμετέρας ἀμελείας Φίλιππος, τῆς πόλεως δ' οὐ κεκράτηκε. -Σοί ἦν κλέπτης ὁ πατήρ,εἴπερ ἦν ὅμοιος σοί. Δημοσθένης 10, 73 -ἐκ γάρ τοῦ κιθαρίζειν καί οἱ ἀγαθοί καί κα- κοί γίγνονται κιθαρισταί. Αριστοτέλους ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ Β1,5-7 -μοναχή το δρόμο επήρες, εξανάρθες μοναχή. -Με το μπρίκι του καπετάν Φαράση αρμένιζα μισοκάναλα εκείνη τη νύχτα. Με τη φράση αυτή αρχίζει και τελειώνει το διήγημα του Καρκαβίτσα «Η Γοργόνα». -κοιμούνται τα λουλούδια, τα χόρτα όλα κοιμούνται. -Άφησέ με νάρθω μαζί σου. 1ος και 5ος στίχος ΣΟΝΑΤΑ ΤΟΥ ΣΕΛΗΝΟΦΩΤΟΣ του Ρίτσου Παρονομασία ή παρήχηση ή ετυμολογικό σχήμα: τοποθετούνται κοντά λέξεις ομόηχες, συνήθως ετυμολογικά συγγενείς. Όταν οι λέξεις είναι ετυμολογικά συγγενείς, τότε έχουμε και το σχήμα της επανάληψης -Μηδέ τάς χάρητας ἀχαρίστως χαριζόμενος. -Στα ξένα ξένος ξέγνοιαστος ξεκάθαρα ξανοίγω -Ἔσωσά σέ ὡς ἴσασι Ἑλλήνων ὅσοι. της ξενιτιάς την ξωτικιά ξανθομαλλούσα πλήξη. -Τυφλός τά τ' ὦτα τόν τέ νοῦν τά τ' ὄμματ' εἶ. Γ. Αθάνας -Εἰ ξυμπονήσεις καί ξυνεργάσῃ σκόπει. Σοφοκλέους Αντιγόνη, στ. 41 -σχεδόν τι μώρῳ μωρίαν ὀφλισκάνω. Σοφοκλέους Αντιγόνη, στ. 470 -Δηλοῖ τό γέννημ' ὠμόν ἐξ ὠμοῦ πατρός Σοφοκλέους Αντιγόνη, στ. 471 -Ὁρᾷς παρά ῥείθροισι χειμάρροις Σοφοκλέους Αντιγόνη, στ.712 -πολλούς πολέμους πεπολεμήκατε. Δημοσθένους ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΡΟΔΙΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ Δ 17 -ὥστε μηδεπώ ποτέ μοι μηδέ πρός ἕνα μηδέν ἔγκλημα γενέσθαι. Λυσίας ΥΠΕΡ ΜΑΝΤΙΘΕΟΥ Γ 10 -ἐπεσέρχεται δέ διά τό μέγεθος τῆς πόλεως ἐκ πάσης γῆς τά πάντα. Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ 38 -Φιλοκαλοῦμέν τε γάρ μετ' εὐτελείας καί φιλοσοφοῦμεν ἄνευ μαλακίας. Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ 40 -ἐπεί ὅπου γ' ἄν οἴηται ἕκαστος οἷός τε ἔσεσθαι ἀδικεῖν, ἀδικεῖν. Πλάτωνος ΠΟΛΙΤΕΙΑ 360Β-Δ -ἐπαινοῖεν δ' ἄν αὐτόν ἀλλήλων ἐναντίον ἐξαπατῶντες ἀλλήλους διά τόν τοῦ ἀδι-κεῖσθαι φόβον. Πλάτωνος ΠΟΛΙΤΕΙΑ 360Β-Δ -μήτε τούς ἀπαιδεύτους........, μήτε τούς ἐν παιδείᾳ ἐωμένους διατρίβειν δια τέλους, Πλάτωνος ΠΟΛΙΤΕΙΑ 519Β-Δ -...δεῖ ἅπαντα πράττειν ἅ ἄν πράττωσιν ἰδίᾳ καί δημοσίᾳ, Πλάτωνος ΠΟΛΙΤΕΙΑ 519Β-Δ -καί ἀναβῆναι ἐκείνην τήν ἀνάβασιν, καί -τρανή λαλιά, τρόμου λαλιά, ρητή κατά το κάστρο. -βαρώντας γύρου ολόγυρα, ολόγυρα και πέρα τον όμορφο τρικύμισε και ξάστερον αέρα -τραγούδι τραγουδήστε μου χιλιοτραγουδισμένο -χαίρε, χαρά που μου ‘φερες και λύπη που μου πήρες -ραίνουν οι ακακίες γύρα περίγυρα τα μύρα -στον ψεύτη τον καθρέφτη πέφτει σύσμιχτο -μέσα μου κάποια βάθια, πάθια, αγκάθια -έτσι λευκή κι απρόσιτη ν’ ατμίζομαι μες στη λευκή μου φλόγα, στη λευκότητα του σεληνόφωτος, ΣΟΝΑΤΑ ΤΟΥ ΣΕΛΗΝΟΦΩΤΟΣ του Ρίτσου -Νοικοκύρης καλός να γυρνάς κάθε βράδυ, το χρυσό, σιγαλό και γλυκό σαν το λάδι Κ. Βάρναλης -Χάρε, χαρά που μου ‘φερες και λύπη που μου πήρες. -Έτσι παντρεύτηκα κι εγώ κι οι γονιοί μας κι οι γονιοί των γονιών μας. -Μαγιάστραπο, μαγιάβροντο και μαγιοπρωτοβρόχι. -Ψυχή, στοιχιό μες τα στοιχιά ξεχύθει απ’ το κορμή 97
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ἐπειδάν ἀναβάντες ἱκανῶς ἴδωσι, μή ἐπιτρέπειν αὐτοῖς ὅ νῦν ἐπιτρέπεται. Πλάτωνος ΠΟΛΙΤΕΙΑ 519Β-Δ οὔτε ἄρα φύσει οὔτε παρά φύσιν ἐγγίνονται αἱ ἀρεταί, ἀλλά πεφυκόσι.... Αριστοτέλους ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ Β1,1-3 -ἅ γάρ δεῖ μαθόντας ποιεῖν, ταῦτα ποιοῦντες μανθάνομεν, οἷον οἰκοδομοῦντες οἰκοδόμοι γίγνονται καί κιθαρίζοντες κιθαρισταί· οὕτω δή καί τά μέν δίκαια πράττο- ντες δίκαιοι γινόμεθα, τά δέ σώφρονα σώφρονες, τά δ'ἀνδρεῖα ἀνδρεῖοι. Αριστοτέλους ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ Β1,4 -Καί πρῶτον καί διά παντός πᾶσαν πάντως προθυμίαν πειρᾶσθε ἔχειν. μας. -Τραγούδι τραγουδήστε μου, χιλιοτραγουδημένο τραγούδι. -Στης δρυς τη ρίζα κλάψαμε δυο φίλοι τους δυο φίλους. Ομοιοτέλευτο ή ομοιοκατάληκτο, συχνά ισοσύλλαβο ή πάρισο: δυο ή περισσότερες προτάσεις, αλλά και φράσεις τελειώνουν με λέξεις ομοιοκατάληκτες. -Εἰ γάρ ἐξ' ἴσου τῇ συμφορᾷ καί τήν διάνοιαν ἕξω καί τόν ἄλλον βίον διάξω τί τούτου διοίσω; -Γιαννιώτικα, σμυρνιώτικα, πολίτικα. -Τούς πλέοντας ὡς ἡμᾶς ἐπωλεῖτε, τοῖς ἐναντίοις ἐβοηθεῖτε, τήν χῶραν μου κακῶς -και βογκάει και βαριά μοσχοβολάει / μοιρολογάει ἐποιεῖτε. -Καίτοι δικαίως γ' ἄν, ὅστις φανερῶς ὥσπερ -κι όλο αρχίζει, γυρίζει, δεν τελειώνει. οὗτος προὔδωκε τήν ἐλευθερίαν, οὐ περί τοῦ βουλεύειν ἀλλά περί τοῦ δουλεύειν καί -μαζεύοντας την πίκρα του κορμιού μας τῆς μεγίστης τιμωρίας ἀγωνίζοιτο. να βγούμε από την πίκρα του κορμιού μας. -ἀπείργομέν τινα ἤ μαθήματος ἤ θεάματος Σεφέρης Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ 39 -καίτοι εἰ ῥαθυμίᾳ μᾶλλον ἤ πόνων μελέτῃ -Τον πύργο πύργο πάει και γυροβολάει. καί μή μετά νόμων τό πλέον ἤ τρόπων ἀν- δρείας ἐθέλομεν κινδυνεύειν -Να σας το πω ψηλά βουνά; Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ 39 Φοβούμαι μη ραΐστε. -Φιλοκαλοῦμέν τε γάρ μετ' εὐτελείας καί Να σας το πω ψηλά κλαριά; φιλοσοφοῦμεν ἄνευ μαλακίας. Το Μάη δε θανθίστε. Θουκυδίδου ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ 40 -...δεῖ ἅπαντα πράττειν ἅ ἄν πράττωσιν ἰδίᾳ καί δημοσίᾳ, Πλάτωνος ΠΟΛΙΤΕΙΑ 519Β-Δ -Τό αὐτοῦ, ἦν δ'ἐγώ, καταμένειν καί μή ἐθέ-λειν πάλιν καταβαίνειν Πλάτωνος ΠΟΛΙΤΕΙΑ 519Β-Δ Ασύνδετο: παράθεση φράσεων ή προτάσεων χωρίς συνδέσμους, αλλά με κόμμα. -Συμβαλόντες τάς ἀσπίδας ἐωθοῦντο, ἐμάχοντο, ἀπέκτεινον, ἀπέθνῃσκον. Ξενοφώντος Ελληνικά Δ γ 19 -ὀλοφυρμός, βοή, νικῶντες κρατούμενοι, ἄλλα ὅσα ἐν μεγάλῳ κινδύνῳ μέγα -το τουφέκι ανάβει, αστράφτει, λάμπει, κόφτει το σπαθί. -Τα σπίτια μαυρολογούσαν ολοσκότεινα, κάπου ένα σκυλί γάβγιζε, κάποιο βόδι αναστέναζε. -άλκιμα μέλη γυμνασμένα στο κολύμπι, στο κουπί, 98
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ στρατ όπεδον ἀναγκάζοιτο φθέγγεσθαι. Θουκυδίδου Ζ 71 στο στίβο ΣΟΝΑΤΑ ΤΟΥ ΣΕΛΗΝΟΦΩΤΟΣ του Ρίτσου Πολυσύνδετο: περισσότεροι σύνδεσμοι. Ἀλλά καί μισεῖ τις ἐκεῖνον καί δέδιεν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, καί φθονεῖ. -ἤ περί μέρους ἤ ὅρων ἤ φιλονικίας ἤ τῆς ἡγεμονίας. Δημοσθένους ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΡΟΔΙΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ Δ 17 -Οἷον καί φοβηθῆναι καί θαρρῆσαι καί ἐπι- θυμῆσαι καί ὀργισθῆναι καί ἐλεῆσαι καί ὅ- λως ἡσθῆναι λυπηθῆναι ἔστι καί μᾶλλον καί ἧττον Αριστοτέλους ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ Β6,10-13 -οι κλέφτες επροσκύνησαν και γίνηκαν ραγιάδες, κι άλλοι φυλάγουν πρόβατα κι άλλοι φυλάγουν γίδια. -δεν έβλεπα μήτε το κάστρο, μήτε το στρατόπε- δο, μήτε τη λίμνη, μήτε τη θάλασσα, μήτε τη γη, μήτε τον ουρανό. -κι οι Αλεξανδρινοί έτρεχαν πια στην εορτή, κι ενθουσιάζονταν, κι επευφημούσαν ελληνικά, κι αιγυπτιακά, και ποιοι εβραίικα ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΟΙ ΒΑΣΙΛΕΙΣ του Κ. Π. Καβάφη Β΄. Η ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ Κατά το νοούμενο: η σύνταξη ακολουθεί το νόημα της λέξης και όχι το γραμματικό τύπο. -Ὁ ὄχλος ἠθροίσθη θαυμάζοντες καί ἰδεῖν βουλόμενοι. -Τό στρατόπεδον ἐν αἰτίᾳ ἔχοντες τόν Ἆγιν ἀνεχώρουν. -Ἡ πόλις εἵλοντο αὐτόν στρατηγόν. -Λέσβος ἀπό τῶν Ἀθηναίων ἀπεστάτησαν. -Ἐάν τίς τι παραβαίνῃ, τούτοις ζημίαν ἐπέθε- σαν. -Θεμιστοκλῆς φεύγει ἐς Κέρκυραν ὤν αὐ- τῶν εὐργέτης. - ο κόσμος χτίζουν εκκλησιές. - δυο δυο κορίτσια σεργιανούν πιασμένες χέρι χέρι -ο κόσμος το ‘χουν τούμπανο κι εμείς κρυφό κα- μάρι -μπήκε η φρουρά και άρχισαν να μας χτυπούν ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΟΣ ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΥ του Στρατή Δούκα -Η τσομπαναριά αναπαύεται, κάπες από μαλλί σγουρό τους σκεπάζουν. -χαριτωμένη συντροφιά μου λέει να τραγουδήσω, και γω τους λέω δεν μπορώ. Σύμφυρση: είναι η ανάμειξη δυο φράσεων. -Ἀλκιβιάδης μετά Μαντιθέου ἀπέδρασαν α': Ἀλκιβιάδης καί Μαντίθεος ἀπέδρασαν β': Ἀλκιβιάδης μετά Μαντιθέου ἀπέδρα. -Τῆς γῆς ἡ ἀρίστη α': Γῆ ἡ ἀρίστη β': Τῆς γῆς τό ἄριστον μέρος -ο Απρίλης με τον Έρωτα χορεύουν και γελούνε. α΄:ο Απρίλης και ο Έρωτας χορεύουν και γελούνε. β΄:ο Απρίλης με τον Έρωτα χορεύει και γελά. -Κάποτε ο λύκος κάμανε κολληγιά με την αλεπού. α΄:ο λύκος και η αλεπού κάμανε κολληγιά β΄:ο λύκος έκαμε κολληγιά με την αλεπού 99
Πίνακες και Θεωρία Συντακτικού ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Ανακόλουθο: οι λέξεις δεν ακολουθούν συντακτικά τα προηγούμενα – συνήθως οι μετοχές. Ονομαστική απόλυτος αντί γενικής και μετοχή συνημμένη σε ονομαστική αντί σε πλάγια πτώση. -Ἐλθών δ' ἐκεῖσε πρῶτον μέν με οὐδείς ξένων ἑκών ἐδέξατο. ( ἐλθόντα με ) - Ἐπιπεσών τῇ Φαρναβάζου στρατοπεδείᾳ τῆς προφυλακῆς αὐτοῦ πολλοί ἔπεσον. (ἐπιπεσόντος αὐτοῦ ) -Ἐξῆν αὐτῷ μισθῶσαι τόν οἶκον ἀπηλλαγ-μένος πολλῶν πραγμάτων. ( αὐτῷ ἀπηλλαγμένῳ ) -Περιμάχητον γάρ τό ἄρχειν γιγνόμενον, οἰκεῖος ὤν καί ἔνδον ὁ τοιοῦτος πόλεμος αὐτούς τε ἀπόλλυσι καί τήν ἄλλην πόλιν. ( περιμαχήτου τοῦ ἄρχειν γιγνομένου ) -τρεις βίγλες θα του βάλω τρεις βίγλες τρεις βιγλάτορες και οι τρεις αντρειωμένοι. (και τους τρεις αντρειωμένους ) -εγώ δε με νοιάζει διόλου. ( εμένα ) -Η κυρα-Ρήνη του Κριτού του Δούκα η θυγατέρα χρόνους της γράφουν τα προικιά… ( Της κυρα-Ρήνης) -άνθρωπος που πήρε το δρόμο του, πίσω μην τον γυρίζετε ( άνθρωπο ) ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΟΣ ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΥ του Στρατή Δούκα -Ο Διάκος, σαν ταγροίκησε, πολύ του κακοφάνη ( του Διάκου ) Καθ’ όλον και μέρος: ο όρος μιας πρότασης αντί να μπει σε γενική διαιρετική ή και εμπρόθετα στα νεοελληνικά, συμφωνεί με την πτώση του ονόματος που προσδιορίζει. -Οἱ γάρ ψιλοί οἱ μέν ἀπώλοντο, οἱ δέ ἐσώθησαν. ( τῶν ψιλῶν ) -Οἱ στρατηγοί βραχέα ἕκαστος ἀπελογήσατο. ( τῶν στρατηγῶν ) -Οὐ γάρ τάφου νῶν τώ κασιγνήτω Κρέων τόν μέν προτίσας, τόν δ' ἀτιμάσας ἔχει; Σοφοκλέους Αντιγόνη, στ.21 -Τώ παῖδε φημί τώδε τήν μέν ἀρτίως ἄνουν πεφάνθαι, τήν δ' ἀφ' οὗ τά πρῶτ' ἔφυ. Σοφοκλέους Αντιγόνη, στ.561-2 -αἱ πόλεις αἱ μέν μοναρχοῦνται, αἱ δέ ὀλιγαρχοῦνται, αἱ δέ δημοκρατοῦνται (τῶν πόλεων) -πηγαίνει τον κατήφορο, την άκρη το ποτάμι. ( του ποταμιού ) -εμείς, ο καθένας έχει τη γνώμη του. ( από εμάς ) -την Κυριακή το δειλινό μεγάλα τόπια βγάλαν ( της Κυριακής ) -έρχεται τη μέση μέση το γιαλό. ( του γιαλού ) -Τρία κομμάτια σύννεφα στον Όλυμπο στη ράχη. ( στου Ολύμπου ) -Οι μαύροι μου όσοι τάκουσαν, όλοι βουβοί απο- μείναν. ( από τους μαύρους μου ) Έλξη: ένας όρος μιας πρότασης έλκεται, δηλ. ακολουθεί κάποιον άλλο όρο και συμφωνεί μαζί του στην πτώση ή γενικά στον τύπο, κατά παράβαση του συντακτικού κανόνα. -Αἱ Θῆβαι Αἴγυπτος ἐκαλεῖτο. ( ἐκαλοῦντο ) -Ὅπως ἔσεσθε ἄξιοι τῆς ἐλευθερίας ἧς κέκτησθε. ( ἥν ) -Ὅλοιο μήπω, πρίν μάθοιμι. ( ἄν μάθω ) -καί δίκη ἐν ἀνθρώποις πῶς καλόν, ὅ πάντα ἡμέρωσε τἀνθρώπινα. ( ἥ ) -Τήν ἡδονήν διώκετε ὡς ἀγαθόν ὄν.(οὖσαν) -Ἀθηναῖοι ἤθελον τῶν Ἐπιπολῶν κρατῆσαι, χωρίου τε ἀποκρήμνου ὄντος και ὑπέρ τῆς πόλεως εὐθύς κειμένου.(οὐσῶν,κειμένων) -να ‘χα τον ουρανό χαρτί, τη θάλασσα μελάνι, να σου ‘γραφα τα πάθη μου και πάλι να μη φτάνει ( γράψω ) -τα Γιάννενα, η όμορφη πόλη της Ηπείρου, κοι- μάται. κοιμούνται ) -θα σε σκοτώσουν, αυτός είναι ο σκοπός τους. ( αυτό ) -Τα Κλαυδιανά, παλιό βυζαντινό χωριό, κοιμάται. ( κοιμούνται ) -ήθελα να ήμουν νέος. ( είμαι ) -τιμούμε όλους όσους αγωνίστηκαν για την πατρί- δα. ( όσοι ) 100