Τα γραμματικά φαινόμενα της 10ης ενότητας της γλώσσας της ε δημοτικού

1. Ενότητα 10η :
Μυστήρια-επιστημονική
φαντασία
Ο ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ΢: ΣΟΤΛΙΟΠΟΤΛΟ΢ ΥΩΣΗ΢

2. ΢τϐχοι ενϐτητασ
 Περιγρϊφουμε ταξύδια ςτο μϋλλον
Αφηγοϑμαςτε φανταςτικϋσ ιςτορύεσ
Περιγρϊφουμε ανεξόγητα φαινϐμενα
Περιγρϊφουμε μυςτηριώδη αντικεύμενα
Φρηςιμοποιοϑμε μελλοντικοϑσ χρϐνουσ
Αναγνωρύζουμε και χρηςιμοποιοϑμε τισ υποθετικϋσ προτϊςεισ

3. Επιςτημονικό φανταςύα

4. Μελλοντικού χρϐνοι
Μϋλλοντασ εύναι ο χρϐνοσ των ρημϊτων που αναφϋρεται ςε γεγονϐτα που δεν
ϋχουν ςυμβεύ ακϐμη.Τπϊρχουν τρεισ μελλοντικού χρϐνοι:
 Εξακολουθητικόσ μϋλλοντασ: Δεύχνει μια πρϊξη που θα γύνεται ςτο μϋλλον
ςυνϋχεια ό θα επαναλαμβϊνεται.
π.χ. Κϊθε μϋρα θα πηγαύνω ςτο ςχολεύο.
Συνοπτικόσ μϋλλοντασ: Δεύχνει μια πρϊξη που θα γύνει ςτο μϋλλον και θα
ολοκληρωθεύ, χωρύσ να επαναλαμβϊνεται.
Π.χ.Αϑριο θα πϊω ςτο ςχολεύο.
Συντελεςμϋνοσ μϋλλοντασ: Δεύχνει μια πρϊξη που θα γύνει ςτο μϋλλον και θα
ϋχει ολοκληρωθεύ πριν γύνει μια ϊλλη.
Π.χ. Μϋχρι να χτυπόςει το κουδοϑνι θα ϋχω πϊει ςτο ςχολεύο. (πρώτα θα ϋχω πϊει
ςτο ςχολεύο και μετϊ θα χτυπόςει το κουδοϑνι)

5. Τποθετικϋσ προτϊςεισ
Οι υποθετικϋσ προτϊςεισ εύναι εξαρτημϋνεσ προτϊςεισ, που ςημαύνει πωσ δε
μποροϑν να ςταθοϑν μϐνεσ ςτο λϐγο.0΢υνοδεϑονται πϊντα απϐ μια κϑρια πρϐταςη.
Η υποθετικό πρϐταςη λϋγεται υπόθεςη, ενώ η ανεξϊρτητη λϋγεται απόδοςη. Μαζύ
αποτελοϑν τον υποθετικό λόγο.
Ειςϊγονται πϊντα με τουσ υποθετικοϑσ ςυνδϋςμουσ αν, εϊν, ςαν, ϊμα, ϋτςι και.
Δεύχνουν την προϒπϐθεςη που πρϋπει να υπϊρχει για να ιςχϑει αυτϐ που δηλώνει η
ανεξϊρτητη πρϐταςη. Φωρύζουμε πϊντα τισ δϑο προτϊςεισ με κόμμα.
π.χ. Αν ο καιρϐσ χαλϊςει, δε θα πϊμε εκδρομό.
Άμα το μϊθετε, θα θυμώςετε.
Θα το κϊνω, εϊν επιμϋνεισ.

6. Τποθετικϋσ προτϊςεισ
΢τον υποθετικό λόγο μπορεύ να ϋχουμε:
Μια υπόθεςη με πολλϋσ αποδόςεισ.
Π.χ. Αν διαβϊςεισ, θα πϊμε ςτουσ φύλουσ ςου και θα πϊρεισ και παγωτϐ. (μια
υπϐθεςη και πολλϋσ αποδϐςεισ)
Πολλϋσ υποθϋςεισ και μια απόδοςη.
Π.χ. Αν εύςαι όςυχοσ και κϊνεισ τα μαθόματϊ ςου, θα πϊμε για παιχνύδι. (πολλϋσ
υποθϋςεισ, μύα απϐδοςη)
Πολλϋσ υποθϋςεισ και πολλϋσ αποδόςεισ.
Π.χ. Αν διαβϊςεισ και αν εύςαι όςυχοσ, θα ςε πϊω ςτουσ φύλουσ ςου και θα ςου
πϊρω και παγωτϐ.

7. Φρονικού προςδιοριςμού
Ο χρόνοσ μπορεύ να εκφραςτεύ με τουσ χρόνουσ του ρόματοσ, τα χρονικϊ
επιρρόματα, τισ επιρρηματικϋσ φρϊςεισ, τισ χρονικϋσ προτϊςεισ , τισ χρονικϋσ
μετοχϋσ, αλλϊ και με κϊποια ουςιαςτικϊ ςε γενικό και αιτιατικό πτώςη.
Π.χ.Σα ςχολεύα κλεύνουν τον Ιοϑνιο και ανούγουν το ΢επτϋμβριο.
Σου χρϐνου θα πϊω διακοπϋσ ςτη Ρϐδο.
Σο καλοκαύρι θα επιςκεφθώ τη θεύα μου.

8. Φαμϋνοι πολιτιςμού
Η Ατλαντύδα, εύναι ϋνα μυθικϐ νηςύ
που αναφϋρει ο αρχαύοσ ϋλληνασ
φιλϐςοφοσ Πλϊτων ςτουσ διαλϐγουσ
που ϊφηςε.
Σην περιγρϊφει ωσ μια ναυτικό
δϑναμη που κατϋκτηςε πολλοϑσ
τϐπουσ, αλλϊ νικόθηκε απϐ τουσ
Αθηναύουσ.
Μετϊ την όττα τησ , βυθύςτηκε ςτη
θϊλαςςα και χϊθηκε για πϊντα.
Θεωρεύται μια παραβολό του
Πλϊτωνα για να εξηγόςει ϐτι η
αλαζονεύα και ϋλλειψη ςεβαςμοϑ
τιμωροϑνται.

9. Ανεξόγητα φαινϐμενα
Σο ΢τϐουνχεντσ (Stonehenge)
εύναι ϋνα μεγαλιθικϐ μνημεύο
τησ νεολιθικόσ εποχόσ και
βρύςκεται κοντϊ ςτο Amesbury
τησΑγγλύασ. Πρϐκειται για ϋνα
κϑκλο μεγαλύθων και
καταςκευϊςτηκε περύπου το
2500 π.Φ.

10. Επιρρόματα
Σα επιρρόματα εύναι ϊκλιτεσ λϋξεισ που ςυνοδεϑουν τα ρόματα ό τα επύθετα και
φανερώνουν τϐπο, χρϐνο, τρϐπο, ποςϐ, κ.ϊ.Σα επιρρόματα εύναι τα εξόσ:
 Χρονικϊ: δηλώνουν το χρϐνο που γύνεται κϊτι. Απαντοϑν ςτην ερώτηςη
«πότε;» Εύναι τα: ςόμερα, τώρα, πϋρυςι, ϋπειτα, κϊποτε, …
Τοπικϊ: δηλώνουν τον τϐπο που ϋγινε κϊτι. Απαντοϑν ςτην ερώτηςη «πού;».
Εύναι τα: εδώ, εκεύ, μϋςα, ϋξω, βόρεια, κοντϊ, απϋναντι, …
Τροπικϊ: δηλώνουν τον τρϐπο που ϋγινε κϊτι. Απαντοϑν ςτην ερώτηςη «πώσ;».
Εύναι τα: ϋτςι, μαζύ, ςιγϊ, ϊςχημα, αλλιώσ, ξαφνικϊ, …
 Ποςοτικϊ: δηλώνουν ποςϐτητα. Απαντοϑν ςτην ερώτηςη «πόςο;». Εύναι τα:
λύγο, πολϑ, τϐςο, κϊμποςο, περιςςϐτερο, …
 Βεβαιωτικϊ: δηλώνουν βεβαιϐτητα. Εύναι τα εξόσ: ναι, μϊλιςτα, βϋβαια, …
 Διςτακτικϊ: δηλώνουν διςταγμϐ. Εύναι τα εξόσ: ύςωσ, τϊχα, δόθεν, πιθανόν, …
 Αρνητικϊ: Δηλώνουν ϊρνηςη. Εύναι τα εξόσ: όχι, δεν, μην

11. Σϐνοσ
Ο τόνοσ εύναι ϋνα ορθογραφικϐ ςημεύο και μπαύνει πϊντα πϊνω απϐ το φωνόεν τησ
λϋξησ προφϋρεται πιο δυνατϊ.
Π.χ. Ή εγώ ό εςϑ.
Πού εύςαι; Πώσ τα περνϊσ;
Πού και πού τον βλϋπω.
Πώσ και πώσ τον περιμϋνω.
Σϐνο παύρνουν:
 Οι διςϑλλαβεσ λϋξεισ
Οι τριςϑλλαβεσ λϋξεισ
Οι πολυςϑλλαβεσ λϋξεισ
Οι μονοςϑλλαβεσ ό, πού;, πώσ;
Προςοχό!
Σονύζονται μϐνο τα ερωτηματικϊ
επιρρόματα πού και πώσ. Δεν τονύζονται
οι ςϑνδεςμοι που και πωσ.
Δηλαδό τα πού και πώσ τονύζονται μόνο
όταν ρωτϊμε.
Δεν τονύζονται ϐλεσ οι μονοςϑλλαβεσ λϋξεισ
εκτϐσ των ό, πού; , πώσ;
Π.χ. μια, για, ποιοσ, …
Προςοχό όμωσ!
δυο – δύο, μια – μύα,

12. Διαλυτικϊ
Σα διαλυτικϊ, μαζύ με τον τόνο και την απόςτροφο, εύναι ορθογραφικϊ ςημϊδια. Σα
διαλυτικϊ δεύχνουν πωσ δϑο φωνόεντα που βρύςκονται δύπλα δύπλα δε ςχηματύζουν
δύψηφο φωνόεν, αλλϊ προφϋρονται χωριςτϊ. Μπαύνουν μϐνο ςτα γρϊμματα ι και υ.
Π.χ. κοροώδεϑω, χαώδεϑω, προϒπϐθεςη, εργατοϒπϊλληλοσ
Σα διαλυτικϊ δεν χρειϊζονται ϐταν:
 το προηγούμενο φωνόεν ϋχει τόνο
Π.χ. ϊυπνοσ, κορϐιδεψα, γϊιδαροσ, πλϊι
 δεν ϋχουμε δύψηφο φωνόεν
Π.χ. πρωύ, διυλύζω,…
Όταν μπαύνουν ς’ ϋνα φωνόεν που ϋχει τϐνο, τϐτε μπαύνουν δεξιϊ και αριςτερϊ του
τϐνου.
Π.χ. ΜαϏου, καϏκι,