лекц №3

3,437 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
3,437
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
36
Actions
Shares
0
Downloads
74
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

лекц №3

  1. 1. ЭТҮГЭН ДЭЭД СУРГУУЛЬБизнесийн зохион байгуулалт ба пүүсийн онол Багш О.Норовсамбуу
  2. 2. Агуулга Бизнесийн зохион байгуулалтын хэлбэрүүд  Нэг хүний эзэмшлийн үйлдвэр  Нөхөрлөл  Корпораци Үйлдвэрлэлийн функци Нийт бүтээгдэхүүн Ахиу бүтээгдэхүүн Дундаж бүтээгдэхүүн
  3. 3. Бизнесийн зохион байгуулалт Үйлдвэрийн газрын үйл ажиллагаа нь зохион байгуулалтын хэлбэрээсээ хамаарч байдаг. Нилээд олон орны хувьд нийтлэг байдаг хэлбэрүүд бол:  Нэг хүний эзэмшлийн үйлдвэр  Нөхөрлөл  Корпораци /компани/ юм.
  4. 4. Нэг хүний эзэмшлийн үйлдвэр Нэг хүний эзэмшлийн үйлдвэрлэлийн газар нь үүсгэн байгуулахад хялбар, эзэн нь өөрөө бүх үйл ажиллагааг шууд удирдан зохион байгуулдагаараа давуу талтай. Үйлдвэрийн эзэн үйл ажиллагааны үр дүнд олсон үр ашигаа бүрэн эзэмших эрхтэй, үйлдвэрийн газрын үйл ажиллагаанд гарсан дутагдал, доголдлыг бүрэн хариуцан үүрэгтэй.
  5. 5. Нөхөрлөл Нөхөрлөл гэдэг нь хоѐр буюу түүнээс дээш тооны хүн өөрсдийн өмчийг нэгтгэх замаар байгуулсан үйлдвэрийн газар юм. Нөхөрлөлд оролцогчид нь ашигаас хувь авна, үйлдэрийн газрын алдагдал хохирлыг нөхөхөд хамтарсан хариуцлага хүлээнэ. Нөхөрлөлийн давуу тал нь гэвэл зохион байгуулахад хялбар, төрөлжилт боломжтой, санхүүгийн эх үүсвэр дээр хэлбэрийг бодвол бололцоотой байдаг явдал.
  6. 6. Корпораци Корпораци гэдэг нь хуулийн үндсэн дээр тодорхой төрлийн үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа байгууллага юм. Корпорацийг эзэмшигчид нь өөрийн оруулсан хувь хөрөнгийн дагуу хариуцлага хүлээнэ. Корпораци нь өмнөх хоѐр хэлбэртэй харьцуулбал илүү үр ашигтай зохион байгуулалтын хэлбэр бөгөөд хувь нийлүүлэгчдийн хүлээх хариуцлага хязгаарлагдмал байдаг.
  7. 7. Корпораци Хувь нийлүүлэгчид нь корпорацийн ашигаас ногдол ашиг авдаг. Корпорацийг үүсгэн байгуулахад төвөгтэй, шийдвэрлэх асуудал өргөн, татварын хэмжээ өндөр, өмчлөгчөөс шууд хяналт тавихад бэрхшээлтэй зэрэг нь корпорацийн сул талыг тодорхойлно.
  8. 8. Бизнесийн зохион байгуулалтын хэлбэрүүдХэлбэр Үүсгэх Ашиг Хариуцл Эзэн Өрсөлдөөнд авах ага удирда тэсвэрлэх хүлээх х1 хүний Хялбар Дан Дан Өөрөө Унахдаа ганцараа ганцараа хялбарНөхөрлөл Хялбар Оролцог Хязгаар- Хам- Удаан тогтох чид хувь гүй тарч нь авна тодорхойгүйКорпораци Төвөгтэй Ногдол Хязгаар- Сонгог- Тэсвэртэй ашиг лагдмал дсон
  9. 9. Монгол улсын хуулинд зааснаар Аж ахуйн нэгжийн дор дурдсан хэлбэрүүд байж болно:1. хувиараа эрхлэх аж ахуй;2. хоршоо;З. компани. Аж ахуйн нэгж өмчийн төрлөөр төрийн, хувийн болон холимог хэлбэртэй байна.
  10. 10. Хувиараа эрхлэх аж ахуй Иргэн хувийн өмчдөө тулгуурлан мөнгөн орлогын байнгын эх үүсвэртэй байхын тулд үйлдвэрлэл /үйлчилгээг хоршоо/ компанийн хэлбэрээр бус дангаараа тогтвортой эрхэлж үйл ажиллагаатайгаа холбогдон үүсэх үүргийг эд хөрөнгөөрөө хариуцах аж ахуйн нэгжийг хувиараа эрхлэх аж ахуй гэнэ.
  11. 11. Компани Компани нь дараахь хэлбэртэй байна:  Хувь нийлүүлэгчийн оруулсан хөрөнгө нь хувьцаанд хуваагдаж, хувьцаа нь нийтэд чөлөөтэй арилжаалагддаг нээлттэй буюу хувьцаат компани;  Хувь нийлүүлэгчийн оруулсан хөрөнгө нь хувьцаанд хуваагдаж, түүнийг захиран зарцуулах эрх нь компанийн дүрмээр хязгаарлагддаг хаалттай буюу хязгаарлагдмал хариуцлагатай компани .
  12. 12. Олон улсын түвшинд Олон услын түвшинд үндэстэн дамнасан корпорацын хэлбэр байдаг. Үйлдвэр- лэлийн энэ хэлбэр нь олон улсын хууль дүрмээр зөвшөөрөгдсөн байна. Ийм төрлийн үйлдвэрлэл нь бусад бизнесийн зохион байгууллалтын хэлбэртэй адил дан ганц болон олон төрлийн бүтээгдэхүүнийг нийлүүлдэг байж болно.
  13. 13. Үйлдвэрлэлийн онол Аливаа пүүсийн эцсийн зорилго нь ашигаа нэмэгдүүлэх, ашиг олохын төлөө үйл ажиллагаа байдаг. Ашиг гэдэг нь пүүсийн нийт орлогоос нийт зардлыг хассантай тэнцүү. Иймд ашигаа нэмэгдүүлэх гол арга бол нэг талаас нийт орлогоо нэмэгдүүлэх, нөгөө талаас үйлдвэрлэлийн зардлаа бууруулах явдал юм.
  14. 14. Зардалын төрөл Гадаад зардал: Үйлдвэрлэл явуулахын тулд гаднаас худалдан авч байгаа бүх зүйлүүд тухайлбал түүхий эд материал, түлш шатахуун, худалдааны татвар Дотоод зардал бие дааж өөрийнхөө нөөцийг ашиглахтай холбоотой гарч ирж байгаа зардал
  15. 15. Ашиг Зардлыг ингэж ашиглахтай холбоотойгоор ашгийг  Эдийн засгийн ашиг  Нягтлан бодох бүртгэлийн ашиг гэж ялгаж үздэг.  Эдийн засгийн ашиг нь үйлдвэрлэлийн газрын нийт орлогоос гадаад, дотоод зардлыг хассантай тэнцүү байдаг.  Нягтлан бодох бүртгэлийн ашиг нь нийт орлогоос гадаад зардлыг хассантай тэнцүү байна.
  16. 16. Үйлдвэрлэлийн функц Математик илэрхийлэлээр Q=f(X1,X2,...,Xk) Q - үйлдвэрлэх бүтээгдэхүүний тоо хэмжээ X1,X2,...,Xk – үйлдвэрлэлийн процесс дахь орцуудын хэмжээ f( ) - функц технологийг өөртөө хамтатгадаг.
  17. 17. Үйлдвэрлэлийн функц Үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагааг хялбаршуулах үүднээс хоѐр орц, нэг гарц байх үйлдвэрлэлийн функцийг авч үздэг. Иймээс L ба K орцыг Q хэмжээний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд ашиглагдах үйлдвэрлэлийн функцийн математик илэрхийлэл нь:Q=f(L,K)
  18. 18. Үйлдвэрлэлийн функцийн хэлбэрүүд Шугаман f ( K ; L)  AK  BL Кобб-Дуглас   f ( K ; L)  A K L Леонтив f ( K ; L)  min{aK ; bL}
  19. 19. Шугаман f ( K ; L)  AK  BL
  20. 20. Кобб-Дуглас   f ( K ; L)  A K L
  21. 21. Леонтив f ( K ; L)  min{aK ; bL}
  22. 22. Кобб-Дугласын үйлдвэрлэлийн функц   Q  AK LL-хөдөлмөрийн тоо,K-капиталын хэмжээ,А,α, β, -тогтмол хэмжигдэхүүн
  23. 23. . Үйлдвэрлэлийн шинжлэхдээ 2 хугацааны хооронд хамааруулан судладаг:  Богино хугацаан дах үйлдвэрлэлийн функц (нэг хүчин зүйл тогтмол байх боломжит хугацаа).  Урт хугацаан дах үйлдвэрлэлийн функц (бүх хүчин зүйл хувьсах боломжит хугацаа).
  24. 24. Үйлдвэрлэлийн богино хугацаа Богино хугацаанд үйлдвэрлэлийн процессыг оновчтой болгоход үйлдвэрлэлийн 3 үр дүнг ашигладаг.  Нийт бүтээгдэхүүн Total Product (TP)  Богино хугацаан дахь нийт гарц  Ахиу бүтээгдэхүүн Marginal Product (MP)  TP-ний өөрчлөлт  Дундаж бүтээгдэхүүн Average Product (AP)  нэгж орцын бүтээгдэхүүн
  25. 25. Ахиу бүтээгдэхүүн Капиталын ахиу бүтээгдэхүүн Q df K ; L  MPK   K dK Хөдөлмөрийн ахиу бүтээгдэхүүн Q df K ; L  MPL   L dL
  26. 26. Дундаж бүтээгдэхүүн Капиталын дундаж бүтээгдэхүүн Q APK  K Хөдөлмөрын дундаж бүтээгдэхүүн Q APL  L
  27. 27. Богино хугацаан дахь үйлдвэрлэл
  28. 28. ЖишээL Q MP AP1 1502 3403 5104 6505 7406 8007 8308 820
  29. 29. ЖишээL Q MP AP1 150 02 340 1903 510 1704 650 1405 740 906 800 607 830 308 820 -10
  30. 30. ЖишээL Q MP AP1 150 0 1502 340 190 1703 510 170 1704 650 140 162,55 740 90 1486 800 60 133,37 830 30 118,58 820 -10 102,5
  31. 31. Үйлдвэрлэлийн зардлал
  32. 32. Урт, богино хугацаа Үйлдвэрлэлийн зардлыг хугацаанаас нь хамааруулан ангилж авч үзэх нь янз бүрийн хугацаанд зардлыг бууруулах, хянах боломж олгодог. Богино хугацаа гэдэг нь үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлсийн аль нэг нь тогтвортой байх хугацаа юм. Үйлдвэрлэлийн бүх хүчин зүйл хувьсч өөрчлөгдөх хугацааг урт хугацаа гэнэ.
  33. 33. Зардал Зардал  Тогтмол  Хувьсах Тогтмол зардал гэдэг нь үйлдвэрлэлийн бусад хүчин зүйлс өөрчлөгдөж байхад анхныхаа хэлбэрээр байгаа зардлыг хэлнэ. Үүнд барилга, тоног төхөөрөмж гэх мэт. Хувьсах зардал гэдэг нь үйлдвэрлэлийн хэмжээг өөрлөхөд богино хугацаанд өөрчлөгдөж байгаа зардлыг хэлнэ. Жишээ нь. Түүхий эд материалын зардал, хөдөлмөр
  34. 34. Зардал C – Зардал /Cost/ TC – Нийт зардал /Total cost/ FC – Тогтмол зардал /Fixed cost/ VC – Хувьсах зардал /variable cost/ TC=FC+VC
  35. 35. Богино хугацаан дахь тогтмол зардал
  36. 36. Нийт зардал, хувьсах зардал, тогтмол зардал
  37. 37. Дундаж зардал Нэг ширхэг бараа үйлдвэрлэхэд ногдож байгаа зардлыг дундаж зардал гэнэ. Тогтмол зардал - Дундаж Хувьсах зардал - Нийт зардал –
  38. 38. Ахиу зардал Бүтээгдэхүүнийг нэг нэгжээр нэмж үйлдвэрлэхэд гарч байгаа нэмэлт зардлыг ахиу зардал /МС/ гэнэ. МС – Ахиу зардал ∆ТС – Нийт зардлын өөрчлөлт ∆Q – бүтээгдэхүүний тоо хэмжээний өөрчлөлт
  39. 39. Дундаж зардлууд болон ахиу зардлын муруй
  40. 40. Жишээ бодлогоQ TC FC үC ATC AFC AүC MC0 301 502 603 754 120
  41. 41. Жишээ бодлогоQ TC FC VC ATC AFC AVC MC0 30 301 50 302 60 303 75 304 120 30
  42. 42. Жишээ бодлогоQ TC FC VC ATC AFC AVC MC0 30 30 01 50 30 202 60 30 303 75 30 454 120 30 90
  43. 43. Жишээ бодлогоQ TC FC VC ATC AFC AVC MC0 30 30 0 01 50 30 20 502 60 30 30 303 75 30 45 254 120 30 90 30
  44. 44. Жишээ бодлогоQ TC FC VC ATC AFC AVC MC0 30 30 0 0 01 50 30 20 50 302 60 30 30 30 153 75 30 45 25 104 120 30 90 30 7.5
  45. 45. Жишээ бодлогоQ TC FC VC ATC AFC AVC MC0 30 30 0 0 0 01 50 30 20 50 30 202 60 30 30 30 15 153 75 30 45 25 10 154 120 30 90 30 7.5 22.5
  46. 46. Жишээ бодлогоQ TC FC VC ATC AFC AVC MC0 30 30 0 0 0 0 01 50 30 20 50 30 20 202 60 30 30 30 15 15 303 75 30 45 25 10 15 154 120 30 90 30 7.5 22.5 45
  47. 47. Анхаарал тавьсанд баярлалаа!

×