жишээ бодлого

1. ШИЙДВЭР ГАРГАЛТ
ТОНОГ ТӨХӨӨРӨМЖИЙН
СОНГОЛТ
ХҮЧИН ЧАДАЛ
Багш: Б. Оюунцэцэг
LOGO
www.themegallery.com

2. Шийдэр гаргалт
ªãºãäñºí íü:
Øèíýýð áàðèãäàõ ðåñòîðàíû 3 òºðëèéí çàãâàð áîëîâñðóóëñàí
áàéíà. Ýäãýýð çàãâàðóóä íü õîîðîíäîî õ¿÷èí ÷àäëààðàà ÿëãààòàé
áàéäàã áºãººä ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èä îðæ èðýõ ìàãàäëàë íü 0.3, 0.4, 0.3
áàéíà. Á¿ðýí õ¿÷èí ÷àäëààðàà àæèëëàâàë íýã óäààä ýõíèé
çàãâàðààð 25, 2 äàõü çàãâàðààð 35, 3 äàõü çàãâàðààð 50 õ¿í õ¿ëýýí
àâàõ áîëîìæòîé.
Õóâèëáðóóäûí îëîõ àøãèéí õýìæýý, ìÿíãàí òºãðºã
Íýã öàãò ¿éë ë¿¿ëýõ áîëîìæòîé ¿éë ë¿¿ëýã äèéí òîî
Õóâèëáàð
C1-25 õ¿í C2-35 õ¿í C3-50 õ¿í
À çàãâàð 800.0 1200.0 1300.0
Á çàãâàð 750.0 1750.0 1800.0
 çàãâàð 500.0 1500.0 2500.0

3. Îëîõ íü: Òîäîðõîéã¿é áîëîí ðèñêòýé
íºõöºëä äýýðõ çàãâàðóóäààñ ñîíãîëò
õèéæ, øèéäâýð ãàðãàíà óó.

4. Áîäîëò:
Òîäîðõîéã¿é íºõöºëä øèéäâýð ãàðãàõ
Òîäîðõîéã¿é íºõöºëä øèéäâýð ãàðãàõäàà õ¿ñíýãòèéí àðãûã
àøèãëàíà. Ìaximax, Maximin, Laplace ãýñýí ¿íäñýí 3 øàëãóóð
¿ç¿¿ëýëòèéã õàðãàëçàæ ¿çíý.
Õóâèëáàð Maximax Maximin Laplace
À çàãâàð 1300.0 800.0 1100.0
Á çàãâàð 1800.0 750.0 1433.3
 çàãâàð 2500.0 500.0 1500.0
1. Maximax áóþó ºíäºð ¿ð àøèãòàé õóâèëáàðóóä äîòðîîñ èë¿¿ ¿ð
àøèãòàéã íü ñîíãîõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòýýð áîë Â çàãâàðûã ñîíãîíî.
2. Maximin áóþó áàãà ¿ð àøèãòàé õóâèëáàðóóä äîòðîîñ èë¿¿ ¿ð
àøèãòàéã íü ñîíãîõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòýýð áîë À çàãâàðûã ñîíãîíî.
3. Laplace áóþó äóíäàæ ¿ð àøèãòàé õóâèëáàðóóä äîòðîîñ èë¿¿ ¿ð
àøèãòàéã íü ñîíãîõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòýýð áîë Â çàãâàðûã ñîíãîíî.

5.  Àç òóðøñàí íºõöºëä øèéäâýð ãàðãàõ
Äýýðõ õóâèëáàðóóäûã øèéäâýðèéí ìîäîí äýýð õàðóóëвал äàðààõ
áàéäàëòàé áàéíà.
C1-800. 0
À õóâèëáàð C2-1200. 0
C3-1300. 0
C1-750. 0
Ðåñòîðàí Á õóâèëáàð C2-1750. 0
C3-1800. 0
C1-500
 õóâèëáàð C2-1500. 0
C3-2500. 0

6. ¯¿íèé äàðàà õóâèëáàð òóñ á¿ðèéí õ¿ëýýãäýæ áóé ¿ð ä¿íã
òîîöîõ øààðäëàãàòàé. ¯¿íèéã äàðààõ òîìú¸îã àøèãëàæ
òîîöîæ áîëíî.
¯¿íä: B – õ¿ëýýãäýæ áóé ¿ð ä¿í, p – ìàãàäëàë
n
EV Bi pi
i 1
À õóâèëáàð EVA 0.3(800 .0) 0.4(1200 .0) 0.3(1300 .0) 1110 .0
Ðåñòîðàí Á õóâèëáàð EVB 0.3(750 .0) 0.4(1750 .0) 0.3(1800 .0) 1465 .0
 õóâèëáàð EVC 0.3(750 .0) 0.4(1750 .0) 0.3(1800 .0) 1500 .0
Ðèñêòýé íºõöºëä äýýðõ õóâèëáàðóóäààñ  õóâèëáàð
áóþó òîì õýìæýýíèé ðåñòîðàí áàðèõ õóâèëáàðûã ñîíãîõ
íü èë¿¿ ¿ð àøèãòàé ãýæ ãàð÷ áàéíà.

7. ÆÈØÝÝ 2.
ªãºãäñºí íü:
À áàéãóóëëàãûí íèéò îðëîãûí õýìæýý 200 000 òºãðºã.
¯éëäâýðëýñýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýìæýý 500 ø. ¯éëäâýðëýëèéí
öàõèëãààíû çàðäàë 30 000 òºãðºã. Øóóä õºäºëìºðèéí çàðäàë 50
000 òºãðºã. Äààòãàëûí çàðäàë 10000 òºãðºã. Ò¿ðýýñèéí çàðäàë
5000 òºãðºã. Óäèðäëàãûí çàðäàë 25000 òºãðºã. Ò¿¿õèé ýä,
ìàòåðèàëûí çàðäàë 65000 òºãðºã. Õàðèëöàà õîëáîîíû çàðäàë
10000 òºãðºã. Äóëààíû çàðäàë 20000 òºãðºã.
Îëîõ íü:
1. Òóõàéí áàéãóóëëàãà öààøèä ¿éë àæèëëàãààãàà ¿ðãýæë¿¿ëýõ ýñýõ
òàëààð øèéäâýð ãàðãà.
2. Áàéãóóëëàãà ¿éë àæèëëàãààãàà àëäàãäàëã¿é ÿâóóëàõûí òóëä
ÿäàæ õè÷íýýí õýìæýýíèé á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ
øààðäëàãàòàéã òîäîðõîéë.
3. 10 000 òºãðºãíèé àøèã îëîõûí òóëä õè÷íýýí õýìæýýíèé
á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ øààðäëàãàòàéã òîîö.

8. Áîäîëò:
1. Òóõàéí áàéãóóëëàãûí íèéò çàðäëûí õýìæýýã îëæ,
àøãèéí õýìæýýã òîîöîõ øààðäëàãàòàé. Äàðàà íü íèéò
îðëîãîîñ, íèéò çàðäëûã õàñàæ àøãèéí õýìæýýã òîîöîæ
¿çíý.
TC = 30 000 + 50 000 + 10 000 + 5 000 + 25 000 + 65 000 + 10
000 + 20 000 = 215 000
= 200 000 – 215 000 = - 15 000 òºðãºíèé àëäàãäàëòàé
áàéíà. Ýíý òîõèîëäîëä ¿éëäâýðëýëèéã çîãñîîõ ýñýõèéã
øèéäýõèéí òóëä àëäàãäëûí õýìæýýã òîãòìîë çàðäëûí
õýìæýýòýé õàðüöóóëæ ¿çíý. Ìàíàé áîäëîãûí õóâüä
òîãòìîë çàðäàë íü: FC = 10 000 + 5 000 + 25 000 + 10 000
+ 20 000 = 70 000 òºãðºã áàéíà. Àëäàãäëûí õýìæýý
òîãòìîë çàðäëûí õýìæýýíýýñ áàãà áàéãàà ó÷ðààñ
¿éëäâýðëýëèéã çîãñîîõ øààðäëàãàã¿é.

9. ;
2. ¯éë àæèëëàãààãàà àëäàãäàëã¿é ÿâóóëàõûí òóëä
õóãàðëûí öýã äýýðõ á¿òýýãäýõ¿¿íèéã òîîöîõ
øààðäëàãàòàé. ¯¿íèé òóëä òîãòìîë, õóâüñàõ çàðäëûã
àíãèëæ, íýãæ á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿íý, äóíäàæ õóâüñàõ
çàðäëûã òîîöíî.
1. FC = 10 000 + 5 000 + 25 000 + 10 000 + 20 000 = 70 000
2. VC = 30 000 + 50 000 + 65 000 = 145 000
TR 200000 VC 145000
p 400 AVC 290
Q 500 Q 500
FC 70000
Q 636 .36
p AVC 400 290

10. 3. 10 000 òºãðºãíèé àøèã îëîõûí òóëä õè÷íýýí õýìæýýíèé
á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ øààðäëàãàòàéã òîîö.
FC 70000 10000
Q 727 .27
p AVC 400 290

11. Тоног төхөөрөмжийн сонголт
Жишээ бодлого -1
Газар тариалан эрхэлдэг компани трактор
худалдан авах болжээ. хэрэв МТЗ-82 трактор
худалдан авбал нэг бүрийг нь 20 сая төгрөгөөр,
Т-150 тракторыг авбал нэг бүрийг нь 30 сая
төгрөгөөр, John Deere авбал нэг бүрийг нь 50
сая төгрөгөөр, 1 га газар боловсруулахад гарах
хувьсах зардал нь МТЗ-82 тракторт 150 мянган
төгрөг, Т-150 тракторын хувьд 130 мянган
төгрөг, john Deere тракторт 100 мянган төгрөг
1. Олох нь: Компани 120-1200 га талбайд тариалалт хийнэ гэж
үзвэл аль тракторыг сонгож авахыг зардлын шинжилгээ хийж
тодорхойлож график зурж тайлбарла
2. Бодолт


12. БОДОЛТ
120-1200 га талбайн хэмжээг харгалзаж нийт зардлын хэмжээг
олох хэрэгтэй.
Тракторын Зардал Тариалах талбай, га
төрөл FC AVC 120 240 360 480 600 720 840 960 1080 1200
MTЗ-82 20.0 0.15 38.0 56.0 74.0 92.0 110.0 128. 146. 164. 182. 200.
0 0 0 0 0
Т-150 30.0 0.13 45.6 61.2 76.8 92.4 108. 123. 139. 154. 170. 186.
0 6 2 8 4 0
John deere 50.0 0.10 62.0 74.0 86.0 98.0 110.0 122. 134. 146. 158. 170.
0 0 0 0 0
TCmn = FCn + Qm*AVCn

13. Зарлын хэмжээг тодорхойлсны дараа
хувилбаруудын зардлын хандлагыг нэг график дээр
харьцуулах замаар сонголт хийнэ
Огтолцолын цэгийг тодорхойлохдоо:

14. Зардлын хандлагыг график дээр
харуулсан байдал

15. Хүчин чадал
Жишээ бодлого
Байгууллага анх үйл ажиллагаагаа явуулж эхлэх үед
өдөрт 1000 ширхэг талх үйлдвэрлэхээр төлөвлөгджээ.
харин бүх нөөцөө бүрэн ашиглаад үйлдвэрлэл явуулахад
нэг өдөрт 8000 ширхэг талх үйлдвэрлэж байв. Гэвч
савлах явцад байнга 120-иос цөөнгүй талх чанарын
шаардлага хангахгүй гологдол болж байгаа нь
тогтоогджээ.
Олох нь:
1. Хүчин чадал ашиглалтын түвшин, үр ашгийг тус
тус тооц
2. Ашиглагдаагүй хүчин чадлын хэмжээг
тодорхойлж дүгнэлт өг

16. Бодолт
1. DC = 10000
EC=8000 үр ашигтай
AO=8000-120 = 7880 бодит
Тус үйлдвэрийн газар хүчин чадлыхнаа 79.0 орчин хувийг
ашиглаж байна. Харин түүний 98.5 хувийг үр ашигтайгаар
ашиглаж, 1.5 хувийг үр ашиггүй алдсан байна.
2. С= 1-U= 1-0.985 = 0.015 Нийт хүчин чадлынхаа
1.5 хувийг ямарч үр ашиггүй ашиглаж байна.

17. Байршил төвд тэмүүлэх дунджийн арга
Жишээ бодлого-1
А” ХК нь ургац хураалтын үед 7 аж
ахуйгаас улаанбуудай худалдан
авахын тулд будаа хадгалах
агуулах барих шийдвэр гаргажээ.
Координатын тэнхлэг дээрх аж
ахуйн байршил, гэрээгээр
нийлүүлэх будааны хэмжээг аж
ахуй бүрээр харуулав.

18. Êîîðäèíàòûí òýíõëýã
äýýðõè ¿éëäâýðèéí
ãàçðûí áàéðøèë
¯éëäâýðèéí Тээвэрлэх
У дагуу
ãàçàð Õ дагуу будуу /тн
байрлах
байрлах
зай км
зай км
A 45 80 240
B 60 30 100
C 75 20 65
D 20 65 200
E 36 40 305
F 17 42 400
G 20 38 140
Олох нь: Төвд тэмүүлэх дундажийн аргаах
агуулахыг хаана байрлуулах нь зохистой болохыг
тодорхойл

19. Бодолт
Гривтацийн төвийн координатыг олохдоо: