Τι πρέπει να μπορώ 
να κάνω μετά από 
αυτό το μάθημα; 
 Να διακρίνω το περιβάλλον σε φυσικό και σε ανθρωπογενές 
και να συσχετίζεις τα τελικά προϊόντα με τις φυσικές πρώτες 
ύλες από τις οποίες αυτά προέρχονται. 
 Να εκτιμώ το πλήθος και την ποικιλία των αντικειμένων με τα 
οποία ασχολείται η Χημεία, καθώς και την προσφορά της στη 
ζωή μας. 
 Να αντιλαμβάνομαι ότι η χρήση χημικών ουσιών έχει άλλοτε 
ευεργετικές και άλλοτε επιβλαβείς επιδράσεις στον άνθρωπο 
ή στο περιβάλλον.
ΦΥΣΙΚΑ ΚΑΙ 
ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΗ 
ΠΡΟΪΟΝΤΑ
ΤΡΟΦΙΜΑ
ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ…
Νερό, 
υδατάνθρακες, 
κιτρικό οξύ, 
αιθέρια έλαια 
είναι μερικές 
από τις ουσίες 
που περιέχουν 
τα εσπεριδοειδή 
Νερό, πρωτεΐνες, 
υδατάνθρακες, λίπη, 
Αμινοξέα, βιταμίνη Β12, 
σελήνιο, φωσφόρο κ.α.
Νερό, κεκορεσμένα και 
ακόρεστα λίπη, πρωτεΐνες, 
λακτόζη, ασβέστιο, βιταμίνη 
Α, βιταμίνη D, βιταμίνη Β12, 
βιταμίνη Κ, βιοτίνη, θειαμίνη 
κ.α. 
Νερό, υδατάνθρακες, 
πρωτεΐνες, λίπη (ελάχιστα),, 
ασβέστιο, βιταμίνη C, φολικό 
οξύ, βιταμίνη Β12,, σίδηρος, 
μαγνήσιο κ.α.
Πρόσθετα τροφίμων είναι ουσίες 
που προστίθενται στα τρόφιμα για 
να επιβραδύνουν την αλλοίωση 
τους, να διατηρήσουν ή και να 
βελτιώσουν την γεύση τους, το 
χρώμα και γενικά την εμφάνιση 
τους. 
χρωστικές 
γαλακτωματοποιητές συντηρητικά 
γλυκαντικά
Τα πρόσθετα των τροφίμων 
σύμφωνα με την ευρωπαϊκή 
νομοθεσία συμβολίζονται με 
Ε-xxx και αναγράφονται στην 
ετικέτα του τροφίμου..
Ξύλο, χαλκός, ασήμι, χρυσός χρησιμοποιούνταν παλαιότερα για την 
κατασκευή μαχαιροπήρουνων και μαγειρικών σκευών. Σήμερα 
έχουν αντικατασταθεί από κράματα μετάλλων που ανάλογα με το 
σκεύος περιέχουν: σίδηρο, νικέλιο, χρώμιο, χαλκό, αλουμίνιο κ.α., 
ενώ ορισμένα μαχαιροπήρουνα εξακολουθούν να κατασκευάζονται 
ακόμα από ασήμι ή ξύλο . Πολύ διαδεδομένα είναι σήμερα και τα 
πλαστικά μαχαιροπήρουνα. 
Ορυκτό 
(φυσικό προϊόν) 
Μέταλλο 
Οικοσκευές, αυτοκίνητα, 
αεροπλάνα κ.α. 
(Ανθρωπογενές προϊόν) 
Κράμα 
μετάλλων
Τα πολυμερή χρησιμοποιούνται σήμερα για την 
παρασκευή διαφόρων πλαστικών συσκευασιών. 
Το βασικότερο μειονέκτημα των πλαστικών ήταν η 
μόλυνση του περιβάλλοντος. Οι επιστήμονες 
έλυσαν το πρόβλημα με την κατασκευή 
βιοδιασπώμενα πλαστικών και κάποια από αυτά 
έχουν ως πρώτη ύλη τα σκουπίδια. 
Π.χ. το γαλακτικό οξύ που μπορεί να 
παρασκευασθεί από το φλοιό της πατάτας ή από 
το τυρόγαλο δίνει το πολυγαλακτικό οξύ, το οποίο 
είναι πλαστικό που μπορεί να αποδομηθεί από 
τους μικροοργανισμούς.
ΣΤΟ ΜΠΑΝΙΟ…
ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ
Τα κραγιόν περιέχουν 
κερί μέλισσας, έλαια και 
αρώματα. 
Η μασκάρα περιέχει κυρίως 
κάποιον πτητικό διαλύτη, κερί 
μέλισσας, χρωστική (οξείδιο του 
σιδήρου) ,πολυμερή κ.α.. 
Τα βερνίκια νυχιών 
αποτελούνται από 
πολυμερή, διαλύτες, 
αρώματα, χρωστικές 
κ.α.
ΦΑΡΜΑΚΑ
Η Χημεία αποτελεί 
αναπόσπαστο κομμάτι της 
Ιατρικής μια και παίζει 
σημαντικό ρόλο στη διάγνωση 
και στην πρόληψη διαφόρων 
ασθενειών. 
Στα μικροβιολογικά 
εργαστήρια των 
νοσοκομείων γίνονται 
βιοχημικές εξετάσεις για 
τον καθορισμό των τιμών 
ουρίας, σακχάρου, 
σιδήρου, φερριτίνης κ.λ.π.
Η φορμαλίνη ( υδατικό 
διάλυμα φορμαλδεΰδης 37%) 
χρησιμοποιείται συχνά για τη 
μονιμοποίηση των ιστών και 
ως υγρό ταρίχευσης. 
Η φορμαλδεΰδη 
χρησιμοποιείται για την 
παρασκευή εμβολίων. 
R 
O 
H 
N 
H H 
N 
O 
S 
CH3 
CH3 
H COOH 
Το 1927 ο Fleming ανακάλυψε τυχαία την πενικιλίνη, ως προϊόν του 
μύκητα Penicillium . Η πενικιλίνη είναι ένα ευρέως διαδεδομένο αντιβιοτικό 
και η δράση της οφείλεται στην αναστολή της σύνθεσης του κυτταρικού 
τοιχώματος ορισμένων βακτηρίων.
Ανακούφιση από πόνο και πυρετό 
Ανακούφιση 
από τα 
τσιμπήματα. 
Αντιμετώπιση σοβαρών λοιμώξεων
ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΑ- 
ΕΝΤΟΜΟΚΤΟΝΑ
Όλα τα προϊόντα καθαρισμού, τα εντομοκτόνα, τα παρασιτοκτόνα 
είναι χημικά προϊόντα. Η χρήση τους απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, γιατί 
τα περισσότερα από αυτά βλάπτουν τον άνθρωπο ή το περιβάλλον, 
ενώ μερικά από αυτά αν συνδυαστούν μεταξύ τους μπορεί να τον 
σκοτώσουν. 
Έτσι σε όλα τα προϊόντα αυτά υπάρχουν προειδοποιητικές ενδείξεις 
για το τι μπορεί να προκαλέσουν στον άνθρωπο ή στο περιβάλλον.
Διαβρωτικό Πολύ εύφλεκτο Εξαιρετικά 
εύφλεκτο 
Οξειδωτικό Βλαπτικό Ερεθιστικό Εκρηκτικό 
Τοξικό Πολύ τοξικό Επικίνδυνο για 
το περιβάλλον
Η Χημεία στη Φύση… 
Όλες οι βασικές μορφές ζωής στον 
πλανήτη κι εμείς οι ίδιοι εξαρτόμαστε 
από τη χημεία για την επιβίωση μας. 
Χημικοί μετασχηματισμοί 
πραγματοποιούνται συνεχώς στη φύση.. 
Μέσα στους ζωντανούς οργανισμούς 
(αναπνοή, πέψη, φωτοσύνθεση κ.τ.λ.) 
Στα δάση που καίγονται μετατρέπονται 
σε στάχτη και καπνό. 
Στη δημιουργία σταλακτιτών και 
σταλαγμιτών στα σπήλαια κ.α.
Η Χημεία είναι η επιστήμη των υλικών. 
Ασχολείται με τη βασική και εφαρμοσμένη 
έρευνα , την επεξεργασία πρώτων υλών, 
την παραγωγή νέων υλικών και τον έλεγχο 
της ποιότητας. Σκοπός της Χημείας είναι η 
βελτίωση της ζωής του ανθρώπου.
Πολλά χημικά προϊόντα χρησιμοποιούνται άλλοτε με επωφελή 
κι άλλοτε με επιζήμιο τρόπο για τον άνθρωπο και το 
περιβάλλον. Έτσι τα φάρμακα μας βοηθούν να 
αντιμετωπίσουμε τις ασθένειες αλλά έχουν και παρενέργειες 
που σε ορισμένες περιπτώσεις είναι τόσο σοβαρές που 
οδηγούν στην απόσυρση του φαρμάκου… 
H Θαλιδομήδη συντέθηκε για πρώτη φορά στη Δ. 
Γερμανία το 1953 και κυκλοφόρησε αρχικά στην 
αγορά της Δ. Γερμανίας το 1957 και αργότερα σε 
άλλες 46 χώρες. 
Διαφημίστηκε ως «Θαυματουργό» φάρμακο που 
χάριζε στους ασθενείς έναν φυσικό και υγιή ύπνο. 
Θεωρήθηκε τόσο ακίνδυνο, ώστε χορηγούταν και 
σε έγκυες γυναίκες ως ηρεμιστικό και για την 
καταπολέμηση της πρωινής αδιαθεσίας. 
Τρία χρόνια αργότερα άρχισαν να γίνονται 
γνωστές οι τραγικές της παρενέργειες…..
Γύρω στο 1960 γεννήθηκαν μωρά από 
γυναίκες που είχαν χρησιμοποιήσει το 
φάρμακο με τα χέρια και τα πόδια άμεσα 
συνδεδεμένα με το σώμα, ένα σύνδρομο 
γνωστό με τον όρο phocomelia. 
Το 1961 το φάρμακο άρχισε 
να αποσύρεται από την 
αγορά. 
Περίπου 24000 έμβρυα υπέστησαν βλάβες από τη 
δράση της Θαλιδομήδης. Τα μισά από αυτά πέθαναν 
πρίν από την γέννηση τους, ενώ κάποια αμέσως μετά. 
Υπολογίζεται ότι επιβίωσαν περίπου 5000 ,τα οποία 
παρουσίαζουν ανωμαλίες όπως κώφωση, τύφλωση, 
δυσμορφίες (phocomelia) κ.α.
Τα παρασιτοκτόνα και τα 
εντομοκτόνα σκοτώνουν 
όχι μόνο επιβλαβή 
παράσιτα και έντομα, 
αλλά και πουλιά, ωφέλιμα 
έντομα κ.α., ενώ 
σύμφωνα με τον 
Παγκόσμιο Οργανισμό 
Υγείας 3000000 αγρότες 
στον αναπτυσσόμενο 
κόσμο δηλητηριάζονται 
κάθε χρόνο από τη χρήση 
τους και 18000 από 
αυτούς τελικά πεθαίνουν.
Κάποια από τα εντομοκτόνα που κατά 
καιρούς χρησιμοποιήθηκαν, τελικά 
απαγορεύτηκαν. Χαρακτηριστικό 
παράδειγμα είναι το DDT που 
χρησιμοποιήθηκε ως εντομοκτόνο τη 
δεκαετίες 40-70. Εξαιρετικά 
αποτελεσματικό στην εξολόθρευση 
των κουνουπιών, καταπολέμησε την 
επιδημία του τύφου στη Νάπολη το 
1944 κι από τότε χρησιμοποιούνταν 
ευρέως. 
Επειδή είναι μη βιοδιασπώμενη, με 
έρευνες που έγιναν βρέθηκαν 
ποσότητες DDT μέχρι και στο γάλα 
των λευκών αρκούδων και στα αβγά 
των πιγκουίνων στο Βόρειο Πόλο. 
Θεωρήθηκε υπεύθυνο για την λείανση 
- λέπτυνση του κελύφους των αυγών 
πτηνών που οδήγησε στον 
περιορισμό του πληθυσμού τους 
εγκυμονώντας ακόμα και τον κίνδυνο 
της πλήρους εξαφάνισης τους. Έτσι 
τελικά η χρήση του απαγορεύτηκε.
Καναδός στρατιώτης το 1917 
υπέστη σοβαρά χημικά εγκαύματα 
από οβίδες αερίου μουστάρδας που 
εξεράγησαν στην μάχη της Ypres.
Χημεία: η κεντρική επιστήμη 
ΦΥΣΙΚΗ 
ΧΗΜΕΙΑ 
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ 
ΙΑΤΡΙΚΗ 
ΒΙΟΛΟΓΙΑ 
ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ 
ΓΕΩΛΟΓΙΑ
διαμορφώνει το
Βιβλίο μαθητή σελίδες 10-13 
Ασκήσεις 1,2,3 σελίδας 13

Χημεία Β΄γυμνασίου - Εισαγωγή

  • 2.
    Τι πρέπει ναμπορώ να κάνω μετά από αυτό το μάθημα;  Να διακρίνω το περιβάλλον σε φυσικό και σε ανθρωπογενές και να συσχετίζεις τα τελικά προϊόντα με τις φυσικές πρώτες ύλες από τις οποίες αυτά προέρχονται.  Να εκτιμώ το πλήθος και την ποικιλία των αντικειμένων με τα οποία ασχολείται η Χημεία, καθώς και την προσφορά της στη ζωή μας.  Να αντιλαμβάνομαι ότι η χρήση χημικών ουσιών έχει άλλοτε ευεργετικές και άλλοτε επιβλαβείς επιδράσεις στον άνθρωπο ή στο περιβάλλον.
  • 3.
  • 5.
  • 6.
  • 7.
    Νερό, υδατάνθρακες, κιτρικόοξύ, αιθέρια έλαια είναι μερικές από τις ουσίες που περιέχουν τα εσπεριδοειδή Νερό, πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λίπη, Αμινοξέα, βιταμίνη Β12, σελήνιο, φωσφόρο κ.α.
  • 8.
    Νερό, κεκορεσμένα και ακόρεστα λίπη, πρωτεΐνες, λακτόζη, ασβέστιο, βιταμίνη Α, βιταμίνη D, βιταμίνη Β12, βιταμίνη Κ, βιοτίνη, θειαμίνη κ.α. Νερό, υδατάνθρακες, πρωτεΐνες, λίπη (ελάχιστα),, ασβέστιο, βιταμίνη C, φολικό οξύ, βιταμίνη Β12,, σίδηρος, μαγνήσιο κ.α.
  • 9.
    Πρόσθετα τροφίμων είναιουσίες που προστίθενται στα τρόφιμα για να επιβραδύνουν την αλλοίωση τους, να διατηρήσουν ή και να βελτιώσουν την γεύση τους, το χρώμα και γενικά την εμφάνιση τους. χρωστικές γαλακτωματοποιητές συντηρητικά γλυκαντικά
  • 10.
    Τα πρόσθετα τωντροφίμων σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία συμβολίζονται με Ε-xxx και αναγράφονται στην ετικέτα του τροφίμου..
  • 11.
    Ξύλο, χαλκός, ασήμι,χρυσός χρησιμοποιούνταν παλαιότερα για την κατασκευή μαχαιροπήρουνων και μαγειρικών σκευών. Σήμερα έχουν αντικατασταθεί από κράματα μετάλλων που ανάλογα με το σκεύος περιέχουν: σίδηρο, νικέλιο, χρώμιο, χαλκό, αλουμίνιο κ.α., ενώ ορισμένα μαχαιροπήρουνα εξακολουθούν να κατασκευάζονται ακόμα από ασήμι ή ξύλο . Πολύ διαδεδομένα είναι σήμερα και τα πλαστικά μαχαιροπήρουνα. Ορυκτό (φυσικό προϊόν) Μέταλλο Οικοσκευές, αυτοκίνητα, αεροπλάνα κ.α. (Ανθρωπογενές προϊόν) Κράμα μετάλλων
  • 12.
    Τα πολυμερή χρησιμοποιούνταισήμερα για την παρασκευή διαφόρων πλαστικών συσκευασιών. Το βασικότερο μειονέκτημα των πλαστικών ήταν η μόλυνση του περιβάλλοντος. Οι επιστήμονες έλυσαν το πρόβλημα με την κατασκευή βιοδιασπώμενα πλαστικών και κάποια από αυτά έχουν ως πρώτη ύλη τα σκουπίδια. Π.χ. το γαλακτικό οξύ που μπορεί να παρασκευασθεί από το φλοιό της πατάτας ή από το τυρόγαλο δίνει το πολυγαλακτικό οξύ, το οποίο είναι πλαστικό που μπορεί να αποδομηθεί από τους μικροοργανισμούς.
  • 13.
  • 14.
  • 15.
    Τα κραγιόν περιέχουν κερί μέλισσας, έλαια και αρώματα. Η μασκάρα περιέχει κυρίως κάποιον πτητικό διαλύτη, κερί μέλισσας, χρωστική (οξείδιο του σιδήρου) ,πολυμερή κ.α.. Τα βερνίκια νυχιών αποτελούνται από πολυμερή, διαλύτες, αρώματα, χρωστικές κ.α.
  • 17.
  • 18.
    Η Χημεία αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της Ιατρικής μια και παίζει σημαντικό ρόλο στη διάγνωση και στην πρόληψη διαφόρων ασθενειών. Στα μικροβιολογικά εργαστήρια των νοσοκομείων γίνονται βιοχημικές εξετάσεις για τον καθορισμό των τιμών ουρίας, σακχάρου, σιδήρου, φερριτίνης κ.λ.π.
  • 19.
    Η φορμαλίνη (υδατικό διάλυμα φορμαλδεΰδης 37%) χρησιμοποιείται συχνά για τη μονιμοποίηση των ιστών και ως υγρό ταρίχευσης. Η φορμαλδεΰδη χρησιμοποιείται για την παρασκευή εμβολίων. R O H N H H N O S CH3 CH3 H COOH Το 1927 ο Fleming ανακάλυψε τυχαία την πενικιλίνη, ως προϊόν του μύκητα Penicillium . Η πενικιλίνη είναι ένα ευρέως διαδεδομένο αντιβιοτικό και η δράση της οφείλεται στην αναστολή της σύνθεσης του κυτταρικού τοιχώματος ορισμένων βακτηρίων.
  • 20.
    Ανακούφιση από πόνοκαι πυρετό Ανακούφιση από τα τσιμπήματα. Αντιμετώπιση σοβαρών λοιμώξεων
  • 21.
  • 22.
    Όλα τα προϊόντακαθαρισμού, τα εντομοκτόνα, τα παρασιτοκτόνα είναι χημικά προϊόντα. Η χρήση τους απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, γιατί τα περισσότερα από αυτά βλάπτουν τον άνθρωπο ή το περιβάλλον, ενώ μερικά από αυτά αν συνδυαστούν μεταξύ τους μπορεί να τον σκοτώσουν. Έτσι σε όλα τα προϊόντα αυτά υπάρχουν προειδοποιητικές ενδείξεις για το τι μπορεί να προκαλέσουν στον άνθρωπο ή στο περιβάλλον.
  • 23.
    Διαβρωτικό Πολύ εύφλεκτοΕξαιρετικά εύφλεκτο Οξειδωτικό Βλαπτικό Ερεθιστικό Εκρηκτικό Τοξικό Πολύ τοξικό Επικίνδυνο για το περιβάλλον
  • 24.
    Η Χημεία στηΦύση… Όλες οι βασικές μορφές ζωής στον πλανήτη κι εμείς οι ίδιοι εξαρτόμαστε από τη χημεία για την επιβίωση μας. Χημικοί μετασχηματισμοί πραγματοποιούνται συνεχώς στη φύση.. Μέσα στους ζωντανούς οργανισμούς (αναπνοή, πέψη, φωτοσύνθεση κ.τ.λ.) Στα δάση που καίγονται μετατρέπονται σε στάχτη και καπνό. Στη δημιουργία σταλακτιτών και σταλαγμιτών στα σπήλαια κ.α.
  • 26.
    Η Χημεία είναιη επιστήμη των υλικών. Ασχολείται με τη βασική και εφαρμοσμένη έρευνα , την επεξεργασία πρώτων υλών, την παραγωγή νέων υλικών και τον έλεγχο της ποιότητας. Σκοπός της Χημείας είναι η βελτίωση της ζωής του ανθρώπου.
  • 27.
    Πολλά χημικά προϊόνταχρησιμοποιούνται άλλοτε με επωφελή κι άλλοτε με επιζήμιο τρόπο για τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Έτσι τα φάρμακα μας βοηθούν να αντιμετωπίσουμε τις ασθένειες αλλά έχουν και παρενέργειες που σε ορισμένες περιπτώσεις είναι τόσο σοβαρές που οδηγούν στην απόσυρση του φαρμάκου… H Θαλιδομήδη συντέθηκε για πρώτη φορά στη Δ. Γερμανία το 1953 και κυκλοφόρησε αρχικά στην αγορά της Δ. Γερμανίας το 1957 και αργότερα σε άλλες 46 χώρες. Διαφημίστηκε ως «Θαυματουργό» φάρμακο που χάριζε στους ασθενείς έναν φυσικό και υγιή ύπνο. Θεωρήθηκε τόσο ακίνδυνο, ώστε χορηγούταν και σε έγκυες γυναίκες ως ηρεμιστικό και για την καταπολέμηση της πρωινής αδιαθεσίας. Τρία χρόνια αργότερα άρχισαν να γίνονται γνωστές οι τραγικές της παρενέργειες…..
  • 28.
    Γύρω στο 1960γεννήθηκαν μωρά από γυναίκες που είχαν χρησιμοποιήσει το φάρμακο με τα χέρια και τα πόδια άμεσα συνδεδεμένα με το σώμα, ένα σύνδρομο γνωστό με τον όρο phocomelia. Το 1961 το φάρμακο άρχισε να αποσύρεται από την αγορά. Περίπου 24000 έμβρυα υπέστησαν βλάβες από τη δράση της Θαλιδομήδης. Τα μισά από αυτά πέθαναν πρίν από την γέννηση τους, ενώ κάποια αμέσως μετά. Υπολογίζεται ότι επιβίωσαν περίπου 5000 ,τα οποία παρουσίαζουν ανωμαλίες όπως κώφωση, τύφλωση, δυσμορφίες (phocomelia) κ.α.
  • 29.
    Τα παρασιτοκτόνα καιτα εντομοκτόνα σκοτώνουν όχι μόνο επιβλαβή παράσιτα και έντομα, αλλά και πουλιά, ωφέλιμα έντομα κ.α., ενώ σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας 3000000 αγρότες στον αναπτυσσόμενο κόσμο δηλητηριάζονται κάθε χρόνο από τη χρήση τους και 18000 από αυτούς τελικά πεθαίνουν.
  • 30.
    Κάποια από ταεντομοκτόνα που κατά καιρούς χρησιμοποιήθηκαν, τελικά απαγορεύτηκαν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το DDT που χρησιμοποιήθηκε ως εντομοκτόνο τη δεκαετίες 40-70. Εξαιρετικά αποτελεσματικό στην εξολόθρευση των κουνουπιών, καταπολέμησε την επιδημία του τύφου στη Νάπολη το 1944 κι από τότε χρησιμοποιούνταν ευρέως. Επειδή είναι μη βιοδιασπώμενη, με έρευνες που έγιναν βρέθηκαν ποσότητες DDT μέχρι και στο γάλα των λευκών αρκούδων και στα αβγά των πιγκουίνων στο Βόρειο Πόλο. Θεωρήθηκε υπεύθυνο για την λείανση - λέπτυνση του κελύφους των αυγών πτηνών που οδήγησε στον περιορισμό του πληθυσμού τους εγκυμονώντας ακόμα και τον κίνδυνο της πλήρους εξαφάνισης τους. Έτσι τελικά η χρήση του απαγορεύτηκε.
  • 31.
    Καναδός στρατιώτης το1917 υπέστη σοβαρά χημικά εγκαύματα από οβίδες αερίου μουστάρδας που εξεράγησαν στην μάχη της Ypres.
  • 32.
    Χημεία: η κεντρικήεπιστήμη ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ
  • 33.
  • 35.
    Βιβλίο μαθητή σελίδες10-13 Ασκήσεις 1,2,3 σελίδας 13