Η παρουσίαση αυτή αποτελεί μέρος της εκδήλωσης εορτασμού του Διεθνούς Έτους Χημείας 2011, που διοργανώθηκε σε κάποια σχολεία των νομών Κιλκίς και Θεσσαλονίκης το Δεκέμβριο του 2011.

1. Οικιακά Χημικά Λιθοξοΐδου Αλεξάνδρα, Δρ. Χημείας, Καθηγήτρια Δευτεροβάθμιας Εκπ/σης Βαφειάδη ς Αναστάσιο ς , Δρ. Χημείας, Καθηγητής Δευτεροβάθμιας Εκπ/σης Εκδήλωση εορτασμού Διεθνούς Έτους Χημείας Υπό την αιγίδα της Ένωσης Ελλήνων Χημικών

2. Ο σκοπός είναι διττός : Να καταγράψουμε τις σημαντικότερες χημικές ουσίες, που «κρύβονται» μέσα σε προϊόντα και αντικείμενα, που υπάρχουν στο σπίτι μας Να προτείνουμε εναλλακτικές – πιο πράσινες – ουσίες, για την αντικατάσταση των χημικών, που καταναλώνουμε αφειδώς. Οικιακά Χημικά Αναφερόμαστε στις χημικές ουσίες, που βρίσκονται σ’ ένα κοινό σπίτι και με τις οποίες ερχόμαστε σε επαφή, συνειδητά ή ασυνείδητα. Σκοπός Ορισμός

3. Οικιακά Χημικά Τα Χημικά του Μπάνιου του Σαλονιού του Γραφείου του Υπνοδωματίου του Μπαλκονιού της Κουζίνας

4. 1. Τα χημικά της Κουζίνας

5. 1. Τα χημικά της Κουζίνας 1.1 Καθαριστικά πιάτων Αφρώδη μίγματα από επιφανειοδραστικές ουσίες. Περιέχουν περίπου 5 - 15% ανιονικά τασιενεργά και < 5% μη-ιονικά. Δωδεκαβενζοσουλφονικό νάτριο , LAS ( ανιονικό γραμμικό ) K οκαμιδοπροπυλοβεταϊνη , CAPB ( συνθετικό, μη-ιοντικό) Η Πράσινη λύση Διαλύουμε λίγο σαπούνι σε ζεστό νερό και προκειμένου για τα λίπη και τις μυρωδιές προσθέτουμε λίγο ξύδι , που δρα ως άριστο αποσμητικό. Τ o κόστος και οι συνέπειες θα μειωθούν σημαντικά!

6. 1. Τα χημικά της Κουζίνας 1. 2 Καθαριστικά φούρνου Τα χημικά καθαριστικά του εμπορίου περιέχουν ισχυρά αλκαλικά διαλύματα : Καυστική σόδα , Ν aOH Καυστική ποτάσα , Κ OH Στάχτη σόδας , Na 2 CO 3 Η Πράσινη λύση Εναλλακτικό φυσικό καθαριστικό : Σε ρηχό τηγάνι βάζουμε 50 m L αμμωνίας και νερό , σε ζεστό φούρνο για 20 λεπτά. Οι βρωμιές θα μαλακώσουν και ο φούρνος καθαρίζεται εύκολα με μια βούρτσα και μαγειρική σόδα ( NaHCO 3 ) Κίνδυνοι χρήσης : Διαλύματα επιβλαβή/θανατηφόρα σε κατάποση Ν aOH : εγκαύματα, μόνιμες βλάβες ή ουλές, τύφλωση E πικίνδυνη αντίδραση με το A l , που παράγει εύφλεκτο υδρογόνο

7. 1. Τα χημικά της Κουζίνας 1.3 Εντομοαπωθητικά Συνήθη εντομοαπωθητικά : DEET (N-διαιθυλο-μετα-τολουαμίδη) Αιθέριο έλαιο Σιτρονέλας Ουσίες, που απλώνονται στο δέρμα ή σε άλλες επιφάνειες και αποθαρρύνουν τα έντομα να πλησιάσουν. Η Πράσινη λύση DEET Βασιλικός Λεβάντα Κανέλλα Μέντα Θυμάρι

8. 1. Τα χημικά της Κουζίνας 1.4 Υγραέριο Φιάλες camping gaz : μίγμα προπανίου-βουτανίου σε υψηλή πίεση, (υγροποιημένο αέριο πετρελαίου, LPG). Χαρακτηριστική μυρωδιά : CH 3 CH 2 SH Κάθε προϊόν με το μίγμα των υδρογονανθράκων: Προπάνιο, προπένιο, n -βουτάνιο, ισοβουτάνιο, μεθυλοπροπένιο, βουτένιο και αιθάνιο. Κίνδυνοι Χρήσης Υγραερίου : Ιδιαίτερα εύφλεκτο προϊόν. Κίνδυνος έκρηξης από απότομη εκτόνωση στο υγροποιημένο υπό πίεση. Αυστηρές προδιαγραφές και κανονισμοί για τον χειρισμό, αποθήκευση και διάθεσή του.

9. 2. Τα χημικά του Μπάνιου

10. 2. Τα χημικά του Μπάνιου 2.1 Υλικά γενικής καθαριότητας – Απορρυπαντικά Σάπωνες : Άλατα με νάτριο λιπαρών οξέων μακράς αλυσίδας, RCOO ‒ Na + R: CH 3 ( CH 2 ) 10-16 RCOOH + NaOH  RCOONa + H 2 O RCOOR ' + NaOH  RCOO ‒ Na + + R ' OH Πηγή λιπαρών οξέων ζωικά λίπη και φυτικά έλαια : Η Πράσινη λύση E ναλλακτικό φυσικό καθαριστικό γενικής χρήσης : Διαλύουμε σε 4 L ζεστό νερό 50 mL αμμωνίας , 50 mL ξυδιού και 115 mL μαγειρικής σόδας . Προσθέτουμε, λίγες σταγόνες από ένα αγαπημένο μας άρωμα , για να καλύψει τις άλλες μυρωδιές.

11. 2. Τα χημικά του Μπάνιου 2.2 Καλλυντικά Σπρέϊ περιποίησης μαλλιών Πολυμερή μόρια μέσα σε πτητικό διαλύτη. Κατά τον ψεκασμό των μαλλιών επικάθεται πάνω στην τρίχα ένα σκληρό στρώμα του πολυμερούς, αφού πρώτα εξατμιστεί ο διαλύτης. Παλαιότεροι διαλύτες : CFC s (τοξικοί, καταστροφή στρατοσφαιρικού όζοντος). Αντικαταστάθηκαν με άλλους, όπως αλκοόλες και υδρογονάνθρακες (εύφλεκτοι). Συστατικά : Πολυβινυλοπυρρολιδόνη , PVP (C 6 H 9 NO) n (υδατοδιαλυτό) Πολυδιμεθυλοσιλοξάνιο, PDMS (C 2 H 6 OSi) n (μη υδατοδιαλυτό-«δυνατό κράτημα») Συμπολυμερή οξικού βινυλίου , CH 3 COOCH=CH 2 Μηλεϊνικός ανυδρίτης Πολυδιμεθυλοσιλοξάνιο

12. 2. Τα χημικά του Μπάνιου 2.3 Οδοντόκρεμες K ύρια συστατικά : Νερό (20-42%) Ουσίες λείανσης (50%): (Al(OH) 3 , CaCO 3 , Ca 2 HPO 4 κ.α.) Φθόριο (NaF, SnF 2 , olaflur, Na 2 PO 3 F) O υσίες απορρυπαντικής δράσης Ουσίες αντιβακτηριακής δράσης (τρικλοζάνη, ZnCl 2 ·( H 2 O ) x ) A λκοόλες (γλυκόλη, σορβιτόλη , ξυλιτόλη) Τρικλοζάνη Χρησιμοποίηση φυτικών οδοντόκρεμων ή παρασκευή δικών μας με μαγειρική σόδα, αλόη, έλαιο ευκαλύπτου, μύρο, φυτικά εκχυλίσματα (π.χ. φράουλας), αιθέρια έλαια. Η Πράσινη λύση Κίνδυνοι χρήσης : Πειράματα σε ζώα έδειξαν ότι η τρικλοζάνη διαταράσσει το ενδοκρινικό σύστημα , ενώ κατά την αντίδρασή της με το χλώριο του νερού της βρύσης σχηματίζεται χλωροφόρμιο , γνωστό καρκινογόνο .

13. 3. Τα χημικά του Σαλονιού

14. 3. Τα χημικά του Σαλονιού 3.1 Αποσμητικά χώρου Συστατικά Κυρίως αρωματικές ουσίες με διάφορα αρώματα φρούτων (γιασεμί, γαρύφαλλο, γεράνι, λεβάντα, κ.α.) Δυστυχώς στα αποσμητικά περιέχονται και η φορμαλδεΰδη , διάφορα αποστάγματα πετρελαίου, π-διχλωροβενζόλιο , λιμονένιο , στηρόλιο . Φορμαλδεΰδη Στηρόλιο Η Πράσινη λύση Ύπαρξη φυτών , που να απορροφούν τις πτητικές ουσίες. Να αποφεύγουμε τις καύσεις, (κυρίως το κάπνισμα). Το σημαντικότερο από όλα είναι να αερίζουμε καλά τα δωμάτια . Κίνδυνοι χρήσης : Χημικές ουσίες που επιδεινώνουν το άσθμα , επηρεάζουν την αναπαραγωγή και είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες για βρέφη και μικρά παιδιά .

15. 4. Τα χημικά του Γραφείου

16. 4. Τα χημικά του Γραφείου 4.1 Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές Οι υπολογιστές «κρύβουν» μια πληθώρα χημικών ενώσεων. Πολυβινυλοχλωρίδιο ( PVC ) Πολυβρωμιωμένοι διφαινυλεστέρες, σιλικόνες, πυριτικές ενώσεις Κατά την κατασκευή και την καύση των αποβλήτων και των απορριμμάτων του PVC παράγονται διοξίνες . Η ύπαρξη ενός ολοκληρωμένου σύστημα διαχείρισης απορριμμάτων, που στηρίζεται στην ανακύκλωση και τη δραστική μείωση των απορριμμάτων , που θα καταλήγουν σε ταφή ή κάψιμο σε ΧΥΤΑ . Η Πράσινη λύση

17. 4. Τα χημικά του Γραφείου 4.2 Λαμπτήρες Πυρακτώσεως Είναι μια λάμπα εκκένωσης αερίου, που χρησιμοποιεί την ηλεκτρική ενέργεια για να διεγείρει τους ατμούς του Hg . Υπάρχει ένα μεταλλικό νήμα βολφραμίου (W), και αδρανές υπό πίεση αέριο ( N 2 , Ne , Ar ). Αλογόνου Περιέχουν μικρή ποσότητα I 2 ή Br 2 και το γυαλί τους είναι από χαλαζία ( SiO 2 ). Φθορισμού Ο Hg είναι πολύ τοξικός, γι΄ αυτό και απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στον χειρισμό τους όταν σπάσουν και στην απόρριψή τους, όταν χαλάσουν. Η Πράσινη λύση

18. 5. Τα χημικά του Υπνοδωματίου

19. 5. Τα χημικά του Υπνοδωματίου 5.1 Σεντόνια, Κουρτίνες, Χαλιά, Κουβέρτες Βαμβακερά Οι ίνες του βαμβακιού : 90% κυτταρίνη. Μεταξωτά Αποτελούνται από πρωτεΐνες και πρόσθετο SnCl 2 Ακρυλικά Πολυμερή του ακρυλονιτριλίου, με 1.900 μονομερή. Φιβροΐνη Κυτταρίνη

20. 5. Τα χημικά του Υπνοδωματίου 5.2 Σκωροκτόνα Καμφορά Δάφνη καμφοράς στην Ιαπωνία Ναφθαλίνιο Η Πράσινη λύση Ένα φυσικό σκωροκτόνο είναι τα αποξηραμένα άνθη της λεβάντας . Ένα μάλλινο ρούχο φαγωμένο από σκώρο δεν είναι άχρηστο, αφού το μαλλί μπορεί να ανακυκλωθεί . Κίνδυνοι χρήσης : O ξεία έκθεση : καταρράκτη στον άνθρωπο. Έκθεση σε μεγάλες ποσότητες : βλάβη ή καταστροφή ερυθρών αιμοσφαιρίων, σύγχυση, ναυτία, εμετό, κλπ.

21. 6. Τα χημικά του Μπαλκονιού

22. 6. Τα χημικά του Μπαλκονιού 6.1 Εντομοκτόνα Το 1939, ανακαλύπτονται οι ιδιοτήτες DDT . DDT Οι επιπτώσεις στον ανθρώπινο οργανισμό αφορούν δυσλειτουργίες στο ενδοκρινικό σύστημα, καταστροφές στο συκώτι και στο νευρικό σύστημα. Στις Η.Π.Α. απαγορεύθηκε το 1972 και στην Ελλάδα το 1977 ως αποτέλεσμα βιοσυσσώρευσης σε λιπαρούς ιστούς των οργανισμών. Η Πράσινη λύση Ρίχνοντας λίγο λάδι λεβάντας δε θα ξαναδούμε μυρμήγκια! Επίσης, μπορούμε να ανακατέψουμε βόρακα με ζάχαρη και να βάλουμε το μίγμα στους χώρους, που συχνάζουν. Το ξύδι τα θανατώνει ακαριαία.

23. Οικιακά Χημικά Επίλογος Η πρότασή μας είναι: αντικατάσταση των τοξικών χημικών με άλλα μη-τοξικά όχι αλόγιστη χρήση και κατάλληλη προφύλαξη από αυτά όπου δεν μπορούν να αντικατασταθούν. Θα πρέπει να ξεπεράσουμε το ψυχολογικό φράγμα μεταξύ του « καλού φυσικού » και του « κακού συνθετικού χημικού» . Δε θα πρέπει να διακατεχόμαστε από χημειοφοβεία .

24. Οικιακά Χημικά Ευχαριστώ για την προσοχή σας