พระสงฆ์กับการศึกษาและอนุรักษ์วัฒนธรรม
การประกาศความเป็นครูครั้งแรกของ
พระสงฆ์ในพระพุทธศาสนา
• “ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเที่ยวจาริก เพื่อประโยชน์
และความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์โลก
เพื่อประโยชน์เกื้อกูลและความสุขแก่ทวยเทพและมนุษย์ ”
การศึกษาคือรากฐานของพระศาสนา
• ความมั่นคงหรือความเจริญของพุทธศาสนา ก็คือความรุ่งเรือง
แห่งปัญญา การทะนุบารุงพระพุทธศาสนาที่ถูกต้อง ก็ต้องมีการ
ส่งเสริมให้มีการศึกษา ฝึกฝน อบรมบุคคล จนถึงขั้นรู้แจ้งเห็น
จริง ขจัดอวิชชา และบรรลุสันติภาพทางใจ
สาระของการศึกษาตามนัยแห่งพระพุทธศาสนา
ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ
ปฏิจสมุปบาท
นิพพาน
อริยสัจ ๔
ขันธ์ ๕
ไตรลักษณ์
ไตรสิกขา
ศีล
สมาธิ
ปัญญา
ความสงบ เย็น
รู้ละ รู้เจริญ
พ้นจากอวิชชา
และกิเลส
สัมมาทิฐิ สัมมาญาณ สัมมาวิมุติ
งานหลักของพระสงฆ์
• ๑. เรียน (ปริยัติ) ทั้งทางโลกและทางธรรม
งานหลักของพระสงฆ์
• ๒. ปฏิบัติ
“ควรปฏิบัติตนให้ดีก่อน แล้วค่อยสอนคนอื่น
บัณฑิตเมื่อทาได้อย่างนี้ จึงจะไม่สร้างมลทินแก่ตัว”
งานหลักของพระสงฆ์
• ๓. สอนอบรม (ปฏิเวธ)
แนะให้ทา นาให้ดู อยู่ให้เขาเห็น
เนื่องเพราะ หนึ่งการกระทาสาคัญกว่าพันคาพูด
ส่งเสริมความรู้คู่คุณธรรม
ชีวิตคนสร้างด้วย ๔ ส่วน
๑. คุณธรรม
๒. อาชีพ
๓. หน้าที่
๔. สังคม
สร้างบ้านด้วย ๔ ส่วน
๑. เสา
๒. หลังคา
๓. ฝา
๔. พื้น
จะสร้างอาคารก็ต้องสร้างเสาก่อน จะสร้างชีวิตคนก็
ต้องสร้างคุณธรรมก่อน คนมีคุณธรรมจะทาหน้าที่
เจริญ ประกอบอาชีพเรียบร้อย สร้างสังคมราบรื่น
เสาเข็มยิ่งลึก ตึกก็ยิ่งสูง
ครูผู้เป็นกัลยาณมิตร
• พระพุทธเจ้าทรงถือว่า ครูมีความสาคัญมาก เพราะครูเป็น
กัลยาณมิตร ครูคือคนบอกทางเดินให้เราไปค้นหาอะไรต่างๆ
และเป็นแบบอย่างที่ดี
“สกลเมว มิท อานนฺท พฺรหฺมจริย กลฺยาณมิตฺตตา”
ความมีกัลยาณมิตรนี้แหละ
เป็นเนื้อตัวทั้งหมดแห่งพรหมจรรย์คือพระศาสนา
กัลยาณมิตรธรรม ๗
• ๑. ปิ โย น่ารัก คือ สร้างความรู้สึกสนิทสนมเป็นกันเอง ชวนให้ผู้เรียนอยากเข้า
ไปปรึกษาหรือไต่ถาม
• ๒. ครุ น่าเคารพ คือ มีความประพฤติสมควรแก่ฐานะเป็นที่พึ่งได้
• ๓. ภาวนีโย มีความรู้จริง เป็นผู้ฝึกอบรมตนอยู่เสมอ
• ๔. วตฺตา รู้จักพูด คือ รู้จักชี้แจงให้เข้าใจ รู้ว่าเมื่อไหร่ควรพูดอย่างไร
• ๕. วจนกฺขโม อดทนต่อถ้อยคา คือ พร้อมที่จะรับฟังคาปรึกษาซักถาม
• ๖. คมฺภีรญฺจ กถ กตฺตา กล่าวชี้แจงเรื่องต่าง ๆ ที่ลึกให้ตื่นได้
• ๗. โน จฏฐาเน นิโยชเย ไม่ชักนาในสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์
ปลูกฝังศรัทธา
• ครูผู้เป็นกัลยาณมิตร จึงเป็นผู้สร้างศรัทธาให้เกิดขึ้น เมื่อ
ศรัทธาเกิดแล้ว ต้องสร้างแรงจูงใจและสิ่งแวดล้อม ให้ศิษย์เกิด
ฉันทะ เกิดความตั้งใจแน่วแน่ในการเรียน จากนั้นค่อยเพิ่มวิธี
พัฒนาความคิด และการสร้างเสริมปัญญา
พระสงฆ์กับการอนุรักษ์วัฒนธรรม
พุทธศาสนา คือ แม่แบบแห่งวัฒนธรรม
• วัฒนธรรม หมายถึง ครรลองแห่งชีวิต อันครอบคลุมทุกสิ่งทุก
อย่างที่มนุษย์สร้างขึ้น ตลอดถึงความเชื่อถือและการปฏิบัติตาม
ความเชื่อ พุทธศาสนาเป็นต้นตารับวัฒนธรรมที่ดีงามที่เก่าแก่
ที่สุด ที่ปฏิวัติมาจากวัฒนธรรมอินเดีย
พระพุทธศาสนาเป็นรากฐานสาคัญของวัฒนธรรมไทย
• เนื่องจากชาวไทยนับถือพระพุทธศาสนามาช้านาน จน
หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาได้หล่อหลอมซึมซับลงในวิถีไทย
กลายเป็นรากฐานวิถีชีวิตของคนไทยในทุกด้าน ทั้งด้านวิถีชีวิต
ความเป็นอยู่ ภาษา ขนบธรรมเนียมประเพณีและศีลธรรม
๑) วิถีชีวิตของคนไทย
• คนไทยมีวิถีการดาเนินชีวิตที่เป็นเอกลักษณ์ ได้แก่ การแสดง
ความเคารพ การมีน้าใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ความกตัญญูกตเวที
๓) ภาษาและวรรณกรรมไทย
• ภาษาทางพระพุทธศาสนา เช่น ภาษาบาลีมีอยู่ในภาษาไทยจานวน
มาก วรรณกรรมไทยหลายเรื่องมีที่มาจากหลักธรรมทาง
พระพุทธศาสนา เช่น ไตรภูมิกถา กาพย์มหาชาติ เป็นต้น
๓) ขนบธรรมเนียมประเพณีไทย
• ประเพณีไทยที่มาจากความเลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนามีอยู่
มากมาย กล่าวได้ว่าขนบธรรมเนียมประเพณีที่เกี่ยวข้องกับ
พระพุทธศาสนามีความผูกพันกับคนไทยตั้งแต่เกิดจนตาย
การเทศน์มหาชาติ
ประเพณีหล่อเทียนเข้าพรรษา
ประเพณีทอดกฐิน
ตักบาตรเทโว
ประเพณีสงกรานต์
ประเพณีบุญบั้งไฟ
ประเพณีลอยกระทง
๔) ศิลปกรรมไทย
• วัดเป็นแหล่งรวมศิลปกรรมไทย ทางด้านสถาปัตยกรรม เช่น
รูปแบบการเสร้างเจดีย์พระปรางค์ วิหาร ที่งดงามมาก
บทบาทการอนุรักษ์วัฒนธรรมของพระสงฆ์
• วัดและพระสงฆ์ มีบทบาทเป็น “เจ้าของผู้ครอบครอง
วัฒนธรรม” เป็นกลุ่มที่มีบทบาทสาคัญยิ่งในในการอนุรักษ์
มรดกทางวัฒนธรรมไทย เพราะงานศิลปวัฒนธรรมส่วนมาก
ก่อกาเนิดภายในวัด และยังคงเจริญเติบโตอยู่ภายในวัด
• พระสงฆ์เป็นผู้นาชุมชนและท้องถิ่น ซึ่งประชาชนให้ความ
เคารพนับถือ เป็นผู้นาทางความคิดที่สาคัญยิ่งในการเผยแผ่
พุทธศาสนา เป็นที่พึ่งทางใจของประชาชน และมีสถานภาพที่จะ
เป็นกลุ่มช่วยงานอนุรักษ์มรดกศิลปวัฒนธรรมของบ้านเมืองได้
อย่างอเนกอนันต์
ดาวน์โหลดไฟล์นี้ได้ที่
www.philosophychicchic.com
สนุกกับการเรียนรู้ปรัชญาและศาสนาแบบชิคๆ เคียงคู่รอยยิ้ม

พระสงฆ์กับการศึกษาและอนุรักษ์วัฒนธรรม