Download to read offline
More Related Content
Similar to หน่วย3 หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา
หน่วย3 หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา
- 1. บริษัท อักษรเจริญทัศน์ อจท.จำกัด : 142 ถนนตะนำว เขตพระนคร กรุงเทพฯ 10200 Aksorn CharoenTat ACT.Co.,Ltd : 142 Tanao Rd. Pranakorn Bangkok 10200 Thailand โทรศัพท์ : 02 622 2999 โทรสำร : 02 622 1311-8 webmaster@aksorn.com / www.aksorn.com ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒ พระพุทธศาสนา กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ๑_หลักสูตรวิชาพระพุทธศาสนา ๒_แผนการจัดการเรียนรู้ ๓_PowerPoint_ประกอบการสอน ๔_Clip ๕_ใบงาน_เฉลย ๖_ข้อสอบประจาหน่วย_เฉลย ๗_การวัดและประเมินผล ๘_รูปภาพ ๙_เสริมสาระ หน่วยกำรเรียนรู้ที่ ๑ หน่วยกำรเรียนรู้ที่ ๒ หน่วยกำรเรียนรู้ที่ ๓ หน่วยกำรเรียนรู้ที่ ๔ หน่วยกำรเรียนรู้ที่ ๕ หน่วยกำรเรียนรู้ที่ ๖ หน่วยกำรเรียนรู้ที่ ๗ หน่วยกำรเรียนรู้ที่ ๘ ๑๐_สื่อเสริมการเรียนรู้
- 2. หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา จุดประสงค์การเรียนรู้ • อธิบำยธรรมคุณและข้อธรรมสำคัญในกรอบอริยสัจ ๔หรือหลักธรรมของศำสนำที่ตนนับถือตำมที่กำหนด เห็นคุณค่ำ และนำไปพัฒนำแก้ปัญหำของชุมชนและสังคม หน่วยการเรียนรู้ที่ ๓
- 3. พระรัตนตรัย • พระพุทธศำสนำมีองค์ประกอบสำคัญ ๓ประกำร คือ พระรัตนตรัย แปลว่ำ แก้วอันประเสริฐ ๓ ดวง ได้แก่ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระพุทธ • องค์สมเด็จพระสัมมำสัมพุทธเจ้ำ ผู้ทรงเป็นศำสดำของศำสนำ เป็นผู้ค้นพบสัจธรรมโดยกำรตรัสรู้เอง พระธรรม พระสงฆ์ • คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้ำ อธิบำยควำมเป็นจริงของชีวิตมนุษย์ เป็นคำสั่งสอนที่ให้มนุษย์ประพฤติดี • หมู่สำวกที่ปฏิบัติตำมคำสอนขององค์พระสัมมำสัมพุทธเจ้ำ และเผยแผ่ คำสอนให้แก่คนทั่วไป
- 4. สวำกขำโต ภควตำ ธัมโม พระรัตนตรัย •แต่ละองค์ประกอบจะมีคุณลักษณะแตกต่ำงกัน ในที่นี้จะกล่ำวถึง ธรรมคุณ คือ คุณของธรรม มี ๖ ประกำร สันทิฏฐิโก อกำลิโก เอหิปัสสิโก โอปนยิโก ปัจจัตตัง เวทิตัพโพ • พระธรรมเป็นคำสอนอันพระผู้มีพระภำคเจ้ำตรัสไว้ดีแล้ว เป็นควำมจริงแท้ เป็นหลักครอง ชีวิตอันประเสริฐ • พระธรรมนี้ผู้ปฏิบัติตำมจะเห็นได้ด้วยตนเอง • ไม่เนื่องด้วยกำลเวลำ ไม่ขึ้นอยู่กับเวลำ ปฏิบัติตำมได้พร้อมบริบูรณ์เมื่อใดก็เห็นผล เมื่อนั้น • ควรเรียกให้มำดู คือ พระธรรมเป็นคำสอนที่ควรจะเชิญให้ใครๆ มำดู มำพิสูจน์ มำตรวจสอบ เพรำะเป็นของที่จริงตลอดเวลำ • ควรน้อมเข้ำมำ คือ เป็นสิ่งที่ควรน้อมเข้ำไว้ในใจ เพื่อยึดถือเป็นหลักปฏิบัติในชีวิต จะได้บรรลุ ถึงควำมหลุดพ้น • วิญญูชน ได้แก่ นักปรำชญ์รู้ได้เฉพำะตน
- 5. ทุกข์ ควำมจริงว่ำด้วยควำมทุกข์ สมุทัย ควำมจริงว่ำด้วยเหตุเกิดแห่งทุกข์ นิโรธ ควำมจริงว่ำด้วยควำมดับทุกข์มรรค ควำมจริง ว่ำด้วยทำงแห่งควำมดับทุกข์ อริยสัจ ๔ ควำมจริงอันประเสริฐ ๔ ประกำร อันเป็นหลักคำสอนสำคัญ ของพระพุทธศำสนำ อริยสัจ ๔
- 6. อริยสัจ ๔ ทุกข์(ธรรมที่ควรรู้) • ควำมจริงว่ำด้วยควำมทุกข์ ควำมไม่สบำยกำย ไม่สบำยใจ ควำมทุกข์นั้นเกิดขึ้นกับใคร เมื่อไหร่ก็ได้ เรำจึงไม่ควร ประมำทและพร้อมที่จะเผชิญหน้ำกับควำมจริง หลักธรรมที่ควรรู้เพื่อให้รู้ควำมจริงของกำรเกิดทุกข์ ขันธ์ ๕ อำยตนะ
- 7. อริยสัจ ๔ ทุกข์(ธรรมที่ควรรู้) ขันธ์ ๕ องค์ประกอบของชีวิตมี ๕ ประกำร รูป เวทนำ สัญญำ สังขำร วิญญำณ ส่วนที่เป็นร่ำงกำย ควำมรู้สึกที่เกิดขึ้น มี ๓ อย่ำง คือ สุขเวทนำ ทุกขเวทนำ และอุเบกขำเวทนำ กำรกำหนดหมำยรู้สิ่งใดสิ่งหนึ่ง เช่น รูป รส กลิ่น เสียง และอำรมณ์ เป็นต้น สิ่งปรุงแต่งจิตเป็นผลรวมของกำรรับรู้ กำรรับรู้ผ่ำนประสำทสัมผัสทั้ง ๕ และใจ
- 8. อริยสัจ ๔ ทุกข์(ธรรมที่ควรรู้) โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ จักขุวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ มโนวิญญาณ ควำมรู้อำรมณ์ทำงหู รู้เสียงด้วยหู ได้ยิน ควำมรู้อำรมณ์ทำงจมูก รู้และได้กลิ่นด้วยจมูก ควำมรู้อำรมณ์ทำงตำ รู้รูปด้วยตำ เห็น ควำมรู้อำรมณ์ทำงลิ้น รู้รสด้วยลิ้น รู้รส ควำมรู้อำรมณ์ทำงกำย รู้สึกสัมผัส ควำมรู้อำรมณ์ทำงใจ รู้ควำมนึกคิด
- 9. อริยสัจ ๔ ทุกข์(ธรรมที่ควรรู้) อำยตนะ • อำยตนะจัดเป็นองค์ประกอบของวิญญำณ คือกำรรับรู้ กล่ำวคือ ในกำรรับรู้จะต้องมีผู้รู้และสิ่งที่ถูกรู้ ขันธ์ ๕ คือ ผู้รู้ ซึ่งรับรู้ผ่ำนอำยตนะภำยใน ได้แก่ ตำ หู จมูก ลิ้น กำย และใจ ส่วนสิ่งที่ถูกรู้ คือ รูป เสียงกลิ่น รส กำรสัมผัส และกำรนึกคิด (ธรรมำรมณ์) เรียกว่ำ อำยตนะภำยนอก • อำยตนะภำยในเป็นเครื่องเชื่อมต่อใจกับโลกภำยนอก พระพุทธศำสนำจึงสอนให้มีควำมสำรวมในอำยตนะ
- 10. ตำ ประสำทที่เห็นรูปต่ำงๆ ได้เรียกว่ำ อริยสัจ ๔ ทุกข์ (ธรรมที่ควรรู้) อำยตนะภำยใน จักขุประสำท หู ประสำทที่รับฟังเสียงได้ เรียกว่ำ โสตประสำท จมูก ประสำทที่สูดกลิ่นได้ เรียกว่ำ ฆำนประสำท ลิ้น ประสำทที่ลิ้มรสได้ เรียกว่ำ ชิวหำประสำท กำย ประสำทรับสัมผัสได้ เรียกว่ำ กำยประสำท ใจ หมำยถึง จิต
- 11. รูป สิ่งที่เห็นด้วยตำ อริยสัจ ๔ทุกข์ (ธรรมที่ควรรู้) อำยตนะภำยนอก เสียง สิ่งที่ได้ยินด้วยหู กลิ่น สิ่งที่สูดดมได้ด้วยจมูก รส สิ่งที่ลิ้มรสได้ด้วยลิ้น สัมผัส (โผฏฐัพพะ) สิ่งที่ถูกต้องกำย อำรมณ์ (ธรรมำรมณ์) เรื่องที่คิดขึ้นด้วยใจ
- 12. อริยสัจ ๔ สมุทัย(ธรรมที่ควรละ) • ควำมจริงว่ำด้วยเหตุเกิดแห่งทุกข์ เพรำะควำมทุกข์ที่เกิดขึ้นนั้นต้องมีสำเหตุ ไม่ได้มีขึ้นลอยๆ ในที่นี้จะพูดถึง หลักธรรมที่ควรละ ๓ อย่ำง เพื่อไม่ให้เกิดทุกข์ หลักธรรมที่ควรละเพื่อไม่ให้เกิดทุกข์ หลักกรรม อกุศลกรรมบถ ๑๐ อบำยมุข ๖
- 13. อริยสัจ ๔ สมุทัย(ธรรมที่ควรละ) หลักกรรม • หลักกรรม หรือกฎแห่งกรรม เป็นคำสอนที่สำคัญของพระพุทธศำสนำ ผลของกรรมมีทั้งผลชั้นในและ ผลชั้นนอก สิ่งสนับสนุนให้กรรมดีให้ผล เรียกว่ำ สมบัติ สิ่งสนับสนุนให้กรรมชั่วให้ผล เรียกว่ำ วิบัติ สมบัติ ๔ คติสมบัติ อุปธิสมบัติ กำลสมบัติ ปโยคสมบัติ เกิดในภพ หรือ ประเทศที่เจริญ เกิดมำมีร่ำงกำยที่สง่ำงำม แข็งแรง เกิดในสมัยบ้ำนเมืองสงบสุข กำรทำให้ครบถ้วนทำอย่ำงต่อเนื่อง
- 14. อริยสัจ ๔ สมุทัย(ธรรมที่ควรละ) หลักกรรม • หลักกรรม หรือกฎแห่งกรรม เป็นคำสอนที่สำคัญของพระพุทธศำสนำ ผลของกรรมมีทั้งผลชั้นในและ ผลชั้นนอก สิ่งสนับสนุนให้กรรมดีให้ผล เรียกว่ำ สมบัติ สิ่งสนับสนุนให้กรรมชั่วให้ผล เรียกว่ำ วิบัติ วิบัติ ๔ คติวิบัติ อุปธิวิบัติ กำลวิบัติ ปโยควิบัติ เกิดในภพ หรือ ประเทศที่ไม่เจริญ เกิดมำมีร่ำงกำยพิกลพิกำร ไม่สง่ำงำม เกิดในสมัยบ้ำนเมืองมีทุกข์เข็ญ กำรทำไม่ครบถ้วนไม่ต่อเนื่อง
- 15. อริยสัจ ๔ สมุทัย(ธรรมที่ควรละ) ตัวอย่ำงแสดงให้เห็นถึงกำรเกิดในที่ต่ำงๆ • เกิดในที่เจริญ มีกำรบริกำรดี กำรศึกษำดี ทั้งที่ไม่ขยัน • เป็นคนซื่อสัตย์ เกิดในยุคผู้ปกครองดี สังคมยกย่องเชิดชู คนนั้นก็มีเกียรติมีควำมเจริญ • มีสติปัญญำดี แต่เกิดเป็นคนป่ำ • มีควำมรู้ ควำมสำมำรถดี แต่ไปอยู่ในที่ที่เขำไม่เห็นคุณค่ำ
- 16. อริยสัจ ๔ สมุทัย(ธรรมที่ควรละ) อกุศลกรรมบถ ๑๐ • อกุศลกรรมบถ ๑๐ ทำงแห่งอกุศลกรรม หรือทำงแห่งควำมชั่ว หรืออำจหมำยถึง กรรมชั่วอันเป็นทำงไปสู่ ควำมเสื่อม ควำมทุกข์ก็ได้ กรรมชั่วนี้แบ่งได้เป็น ๓ ทำงใหญ่ๆ ได้แก่ กรรมชั่วทำงกำย กรรมชั่วทำงวำจำ กรรมชั่วทำงใจ
- 17. อริยสัจ ๔ สมุทัย(ธรรมที่ควรละ) อกุศลกรรมบถ ๑๐ กรรมชั่วทำงกำย • ปาณาติบาต คือ กำรปลงชีวิต กำรทำให้สัตว์โลกถึงแก่ควำมตำย • อทินนาทาน คือ กำรขโมยของผู้อื่น กำรถือเอำของที่เขำไม่ให้ รวมถึงกำรฉ้อโกง ยักยอก หลอกลวง คอร์รัปชันด้วย • กาเมสุมิจฉาจาร คือ กำรประพฤติผิดในกำม กำรละเมิดคู่ครอง ของรักของหวงของผู้อื่น
- 18. อริยสัจ ๔ สมุทัย(ธรรมที่ควรละ) อกุศลกรรมบถ ๑๐ กรรมชั่วทำงวำจำ • มุสาวาท คือ กำรพูดเท็จ พูดสิ่งที่ไม่จริงโดยที่รู้ว่ำไม่จริง กำรพูดกำกวมเพื่อหลอกลวงผู้อื่นด้วย • ปิสุณวาจา คือ พูดส่อเสียด ทำให้คนเกิดแตกสำมัคคี พูดกระทบกระเทียบเหน็บแนม ให้อีกฝ่ำยหนึ่งเจ็บใจ กำรพูดเสียดสีมักเกิดจำกควำมอิจฉำ • ผรุสวาจา คือ พูดคำหยำบ กำรพูดหยำบก่อให้เกิดควำมแตกร้ำว ทำให้เรื่องเล็กกลำยเป็นเรื่องใหญ่ • สัมผัปปลาปะ คือ พูดเพ้อเจ้อ ไม่มีแก่นสำร ไม่มีประโยชน์แก่ใครไม่ว่ำตนเองหรือผู้อื่น
- 19. อริยสัจ ๔ สมุทัย(ธรรมที่ควรละ) อกุศลกรรมบถ ๑๐ กรรมชั่วทำงใจ • อภิชฌา คือ คิดเพ่งเล็งอยำกได้ของเขำ ไม่นึกว่ำของใครใครก็หวง แม้ยังไม่ได้ขโมย แต่ก็ทำให้จิตใจเสื่อม ไม่คิดที่จะขยันขันแข็งเพื่อหำมำด้วยตนเอง • พยาบาท คือ คิดร้ำยผู้อื่น อยำกให้ผู้อื่นเจ็บปวด เสียหำย ประสงค์ร้ำย ควำมคิดร้ำยนี้จะบั่นทอน ควำมสำมำรถและควำมดีของตนเอง • มิจฉาทิฏฐิ คือ เห็นผิดจำกคลองธรรม เช่น ไม่เชื่อว่ำทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว
- 20. อริยสัจ ๔ สมุทัย(ธรรมที่ควรละ) อบำยมุข ๖ • อบำยมุข ๖ คือ ทำงแห่งควำมเสื่อม ซึ่งเป็นสิ่งที่เรำควรละ มี ๖ ประกำร ติดสุรำและของมึนเมำ ชอบเที่ยวกลำงคืน ชอบเที่ยวดูกำรละเล่น ติดกำรพนัน คบคนชั่วเป็นมิตร เกียจคร้ำนกำรงำน
- 21. อริยสัจ ๔ สมุทัย(ธรรมที่ควรละ) อบำยมุข ๖ ติดสุรำและของมึนเมำ • ทำให้เสียทรัพย์ • ทำให้เกิดกำรทะเลำะวิวำท • เป็นบ่อเกิดแห่งโรค • ทำให้เสียเกียรติยศและชื่อเสียง • ทำให้ไม่รู้จักอำย • บั่นทอนสติปัญญำ ชอบเที่ยวกลำงคืน • เป็นกำรไม่รักตัว • เป็นกำรไม่รักลูกเมียหรือครอบครัว • เป็นกำรไม่รักษำทรัพย์สมบัติ • เป็นที่ระแวงสงสัยของผู้อื่น • เป็นเป้ำให้เขำใส่ควำม • เป็นที่มำของควำมเดือดร้อนนำนำชนิด
- 22. อริยสัจ ๔ สมุทัย(ธรรมที่ควรละ) อบำยมุข ๖ ชอบเที่ยวดูกำรละเล่น ติดกำรพนัน • ถ้ำเที่ยวมำกเกินไป ทำให้ใจจดจ่ออยู่กับสิ่ง เหล่ำนั้น ไม่เป็นอันทำมำหำกิน เสียทั้งเวลำ เสียทั้งเงิน ทำให้คนอื่นเชื่อถือน้อยลง ทำให้ ถูกมองว่ำเป็นคนไม่เอำกำรเอำงำน • เมื่อชนะย่อมก่อเวร เมื่อเล่นได้ย่อมมี คนอยำกแก้มือเรียกร้องให้เล่นอีก • เมื่อแพ้ย่อมเสียดำยทรัพย์ • ทรัพย์สินเสียหำย • ไม่มีใครเชื่อถือ • เพื่อนฝูงดูหมิ่น • ไม่มีใครอยำกได้เป็นคู่ครอง
- 23. อริยสัจ ๔ สมุทัย(ธรรมที่ควรละ) อบำยมุข ๖ คบคนชั่วเป็นมิตร เกียจคร้ำนกำรงำน • ควำมเกียจคร้ำนมีโทษอย่ำงไร แทบไม่ต้องพูดถึง ทุกคน รู้อยู่แก่ใจว่ำสิ่งที่เป็นประโยชน์และสิ่งดีงำมทั้งหลำยย่อม ไม่เกิดจำกควำมเกียจคร้ำน เรียนหนังสือก็สู้เขำไม่ได้ ทำมำหำกินก็สู้เขำไม่ได้ คนเรำเมื่ออยู่ใกล้ชิดกับใคร ก็มีโอกำสที่จะมีพฤติกรรม เช่นเดียวกับเขำ เช่น • นักเลงกำรพนัน • นักเลงเจ้ำชู้ • นักเลงสุรำยำเสพติด • นักลวงเขำด้วยของปลอม • นักหลอกลวง • นักเลงหัวไม้
- 24. อริยสัจ ๔ สมุทัย(ธรรมที่ควรละ) คุณประโยชน์ของกำรละเว้นอบำยมุข • ไม่เสียทรัพย์ไปโดยเปล่ำประโยชน์ • ไม่หมกมุ่นในสิ่งที่หำสำระไม่ได้ • ประกอบหน้ำที่กำรงำนได้เต็มที่ • ชีวิตไม่ตกต่ำ • เป็นที่รักใคร่และเป็นที่ไว้ใจของผู้อื่น • มีพลำนำมัยสมบูรณ์ สติปัญญำไม่เสื่อมถอย • สำมำรถประกอบหน้ำที่ได้ด้วยควำมสุจริต
- 25. อริยสัจ ๔ นิโรธ(ธรรมที่ควรบรรลุ) • ควำมจริงว่ำด้วยควำมดับทุกข์ เมื่อควำมทุกข์เกิดจำกสำเหตุ ถ้ำเรำดับสำเหตุนั้นเสีย ควำมทุกข์นั้นย่อมดับไปด้วย ดังพุทธดำรัสว่ำ “เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนั้นก็ไม่มี เพรำะสิ่งนี้ดับ สิ่งนั้นก็ดับ” ณ ที่นี้จะพูดถึงหลักธรรมบำงข้อที่เรำควร บรรลุเพื่อเป็นทำงดับทุกข์ตำมหลักอริยสัจ ๔ หลักธรรมที่ควรบรรลุเพื่อให้ดับควำมทุกข์ สำมิสสุข นิรำมิสสุข
- 26. อริยสัจ ๔ นิโรธ(ธรรมที่ควรบรรลุ) สำมิสสุข • สามิสสุข คือ ควำมสุขทำงวัตถุ หรือ ควำมสุขทำงเนื้อหนัง กำรเสพสำมิสสุขเป็นธรรมดำของคนทั่วไป พระพุทธศำสนำสอนเรื่อง “คิหิสุข” คือ ควำมสุขของชำวบ้ำน ได้แก่ ควำมสุขที่เกิดจำกกำรมีทรัพย์ ควำมสุขที่เกิดจำกกำรใช้จ่ำยทรัพย์ ควำมสุขที่เกิดจำกกำรไม่มีหนี้สิน ควำมสุขที่เกิดจำกกำรประพฤติในสิ่งที่สุจริต อัตถิสุข โภคสุข อนณสุข อนวัชชสุข
- 27. อริยสัจ ๔ นิโรธ(ธรรมที่ควรบรรลุ) นิรำมิสสุข • นิรามิสสุข คือ ควำมสุขที่ไม่อิงวัตถุภำยนอก เรียกง่ำยๆ ว่ำ ควำมสุขทำงใจ มีตั้งแต่ขั้นต่ำสุดไปถึงขั้นสูงสุด คือ นิพพำน ควำมสุขทำงใจในระดับชำวบ้ำน เช่น กำรได้รับควำมอบอุ่นจำกครอบครัว ไม่มีศัตรู ขั้นสูง เช่น กำรมีจิตใจสงบ ไม่คิดร้ำยใคร สูงขึ้นไปอีก เช่น เกิดควำมอิ่มใจเมื่อได้เสียสละ • ควำมสุขประเภทนี้ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับวัตถุภำยนอกหรือขึ้นอยู่น้อยมำก เป็นควำมสุขทำง ทำได้โดยเริ่มต้นด้วย กำรปฏิบัติตำมศีล ๕ และธรรม ๕ ช่วยให้จิตใจสงบไม่ฟุ้งซ่ำน ควำมสุขที่พึ่งวัตถุภำยนอกก็จะน้อยลงเรื่อยๆ เป็นตัวของตัวเอง ไม่เป็นทำสของค่ำนิยมที่ฟุ่มเฟือย หรือที่เรียกว่ำ วัตถุนิยม
- 28. อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) • ควำมจริงว่ำด้วยทำงแห่งควำมดับทุกข์ ถ้ำใครปฏิบัติตำมก็จะลดควำมทุกข์หรือปัญหำได้ ณ ที่นี้จะพูดถึง หลักธรรมบำงข้อที่เรำควรปฏิบัติ เพื่อเป็นทำงที่นำไปสู่ควำมดับทุกข์ ดังนี้ หลักธรรมที่ควรเจริญเพื่อเป็นทำงไปสู่ควำมดับทุกข์ บุพพนิมิตของมัชฌิมำปฏิปทำ ดรุณธรรม ๖ กุลจิรัฏฐิติธรรม ๔ กุศลกรรมบถ ๑๐ สติปัฏฐำน ๔ มงคล ๓๘
- 29. อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) บุพพนิมิตของมัชฌิมำปฏิปทำ • มัชฌิมาปฏิปทา คือ ทำงสำยกลำง • บุพพนิมิต แปลว่ำ สิ่งที่เป็นเครื่องหมำยหรือสิ่งบอกล่วงหน้ำ พระพุทธเจ้ำได้ตรัสเปรียบไว้ว่ำ “ก่อนที่ดวงอำทิตย์จะขึ้นย่อมมีแสงเงิน แสงทองปรำกฏให้เห็นก่อนฉันใด ในทำนองเดียวกัน ก่อนที่อริยมรรคหรือ มัชฌิมำปฏิปทำ ซึ่งเป็นข้อปฏิบัติสำคัญในพระพุทธศำสนำจะเกิดขึ้น ก็มีธรรมบำงประกำรปรำกฏขึ้นก่อนเหมือนแสงเงิน แสงทองฉันนั้น” • ก่อนจะเกิดปัญญำขึ้นนั้น มีปัจจัย ๒ อย่ำงเป็นเครื่องช่วย คือ กัลยำณมิตร และโยนิโสมนสิกำร
- 30. อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) บุพพนิมิตของมัชฌิมำปฏิปทำ กัลยำณมิตร • กำรมีกัลยำณมิตรเป็นสัญญำณที่บอกว่ำ เรำกำลังจะเดินทำงไปสู่อริยมรรค บำงทีเรียกกัลยำณมิตรว่ำ “ปรโตโฆสะ” แปลว่ำ เสียงจำกผู้อื่น คือ เสียงหรือคำพูดที่ดีงำม ถูกต้อง เสียงจำกมิตรที่ดี ช่วยแนะนำให้เรำเกิด ควำมคิดเห็นที่ถูกต้อง (สัมมำทิฐิ) กำรมีกัลยำณมิตรเป็นจุดเริ่มต้นของกำรพัฒนำปัญญำที่จะทำให้เรำเห็นสัจธรรม โยนิโสมนสิกำร • โยนิโสมนสิการ หมำยถึง กำรใช้ควำมคิดถูกวิธี รู้จักคิด รู้จักวิเครำะห์ คิดอย่ำงมีระเบียบ บำงทีเรียกว่ำ “กำรทำใจ โดยอุบำยอันแยบคำย” โยนิโสมนสิกำรเป็นอำหำรหล่อเลี้ยงสติมิให้คิดไปในทำงที่ผิด แม้ศรัทธำหรือกัลยำณมิตร เป็นสิ่งสำคัญที่จะเดินตำมอริยมรรค แต่ตัวตัดสิน คือ ปัจจัยภำยใน ซึ่งเรียกว่ำ โยนิโสมนสิการ
- 31. อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) ปิโย ครุ วจนักขโม วัตตำ ภำวนีโย คัมภีรัญจะ กะถัง กัตตำ โน จัฏฐำเน นิโยชะเย • มีควำมน่ำรัก เป็นกันเอง • มีควำมน่ำเคำรพ • มีควำมน่ำยกย่อง • รู้จักชี้แจงให้เข้ำใจ • อดทนที่จะรับฟัง • แถลงเรื่องล้ำลึกได้ • ไม่ชักจูงกันไปทำงเสื่อมเสีย คุณสมบัติของกัลยำณมิตร
- 32. อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) ดรุณธรรม ๖ • ดรุณ หมำยถึง เด็กหรือผู้เยำว์ เด็กนั้นยังมีอนำคตอันยำวไกลควรจะมีหลักธรรมที่เป็นทำงไปสู่ควำมเจริญก้ำวหน้ำ ของชีวิต เรียกว่ำ ดรุณธรรม ๖ คือ ทำงไปสู่ควำมเจริญก้ำวหน้ำ ๖ ประกำร รักษำสุขภำพดี (อโรคยะ) มีระเบียบวินัย (ศีล) ได้เห็นแบบอย่ำงจำกคนดี (พุทธำนุวัติ) มีควำมขยันหมั่นเพียร (วิริยะ) ตั้งใจเรียน (สุตะ) ทำสิ่งที่ถูกต้องดีงำม (ธรรมำนุวัติ) ดรุณธรรม ๖
- 33. อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) กุลจิรัฏฐิติธรรม ๔ • กุลจิรัฏฐิติธรรม ๔ คือ ธรรมที่เป็นเหตุทำให้ตระกูลมั่งคั่งมั่นคงตั้งอยู่ได้นำน ทำให้ตระกูลดำรงอยู่ด้วย ควำมสงบสุข เรียบร้อย และมีฐำนะอันมั่นคง • เมื่อเครื่องอุปโภคบริโภคหำยหรือหมดไปต้องรู้จักจัดหำมำไว้ • ซ่อมแซมสิ่งของที่เก่ำและชำรุดเสียหำย • ประมำณตนในกำรอุปโภคบริโภค • ตั้งผู้มีศีลธรรมเป็นพ่อบ้ำนแม่เรือน
- 34. อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) กุศลกรรมบถ ๑๐ • กุศลกรรมบถ ๑๐ คือ ทำงแห่งกำรกระทำของผู้ฉลำดหรือคนดี เพื่อก่อให้เกิดควำมดีและควำมถูกต้อง กุศลกรรมบถ ๑๐ แบ่งออกเป็น ๓ หมวดใหญ่ๆ ควำมประพฤติดีทำงกำย ควำมประพฤติดีทำงวำจำ ควำมประพฤติดีทำงใจ
- 35. อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) กุศลกรรมบถ ๑๐ ควำมประพฤติดีทำงกำย ควำมประพฤติดีทำงวำจำ ควำมประพฤติดีทำงใจ • เว้นจำกกำรฆ่ำสัตว์ • เว้นจำกกำรขโมย • เว้นจำกกำรประพฤติผิดในกำม • ไม่โลภอยำกได้ของผู้อื่น • ไม่คิดพยำบำท • มีควำมเห็นชอบ • เว้นจำกกำรพูดเท็จ • เว้นจำกกำรพูดส่อเสียด • เว้นจำกกำรพูดคำหยำบคำย • เว้นจำกกำรพูดเพ้อเจ้อ
- 36. อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) สติปัฏฐำน ๔ • สติปัฏฐาน ๔ หมำยถึง ที่ตั้งของสติ สัมมำสติ (หรือสติที่ชอบ) เป็นองค์มรรคข้อหนึ่งในมรรคมีองค์แปด สิ่งที่ตรงกันข้ำม กับสติ คือ ควำมประมำท สติ คือควำมไม่เผลอ ไม่เลินเล่อ ไม่เลื่อนลอย สติเป็นตัวคอยเตือนให้เรำยับยั้งตนเอง ไม่ให้ หลงเพลินไปในทำงที่ผิด • สติ มีควำมหมำยว่ำ ควำมไม่ประมำท (อัปปมำทธรรม) องค์พระสัมมำสัมพุทธเจ้ำให้ควำมสำคัญแก่ควำมไม่ประมำทมำก พระดำรัสครั้งสุดท้ำยของพระพุทธเจ้ำก็เป็นเรื่องอัปปมำทธรรม ว่ำ “สิ่งทั้งหลำยที่ปัจจัยปรุงแต่งขึ้น ย่อมมีควำมเสื่อมสิ้นไป เป็นธรรมดำ ท่ำนทั้งหลำยจงยังประโยชน์ที่มุ่งหมำยให้สำเร็จด้วยควำมไม่ประมำทเถิด”
- 37. อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) สติปัฏฐำน ๔ • พิจารณาเห็นภายในกาย กำรตั้งสติกำหนดพิจำรณำกำย ให้รู้เห็นตำมควำมเป็นจริงว่ำ เป็นแต่เพียงกำยไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่บุคคล ไม่ใช่ตัวตนของเรำ ตัวตนของเขำ • พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา กำรตั้งสติกำหนดพิจำรณำเวทนำ ให้รู้เห็นควำมเป็นจริงว่ำ เป็นแต่เพียงเวทนำไม่ใช่สัตว์ บุคคล ตัวตนของเรำ ของเขำ • พิจารณาเห็นในจิต กำรตั้งสติกำหนดพิจำรณำจิตให้รู้เห็นตำมควำมเป็นจริงว่ำ เป็นแต่เพียงจิตมิใช่สัตว์ บุคคล ตัวเรำ ตัวเขำ • พิจารณาเห็นธรรมในธรรม กำรตั้งสติพิจำรณำธรรม ให้รู้เห็นตำมควำมเป็นจริงว่ำ เป็นเพียงธรรมไม่ใช่สัตว์ บุคคล ตัวเรำ ตัวเขำ
- 38. อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) มงคล ๓๘ • มงคล ๓๘ คือ สิ่งที่ทำให้เกิดควำมดีงำม เป็นธรรมที่นำมำซึ่งควำมสุขควำมเจริญ มีทั้งหมด ๓๘ ข้อ แต่ ณ ที่นี้ จะกล่ำวถึง ๓ ข้อ ประพฤติธรรม เว้นควำมชั่ว เว้นจำกกำรดื่มน้ำเมำ
- 39. อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) มงคล ๓๘ • คนเรำเกิดมำย่อมต้องกำรควำมสุข ควำมสุขของแต่ละคนไม่เหมือนกัน บำงครั้งบำงคนต้องกำรควำมสุขทำงใจ มำกกว่ำควำมสุขทำงกำย บำงคนต้องกำรควำมสุขทำงกำยมำกกว่ำควำมสุขทำงใจ ควำมสุขเหล่ำนี้จะเกิดกับใคร ไม่ได้ ถ้ำคนคนนั้นปรำศจำกสิ่งสำคัญที่สุดสิ่งหนึ่ง คือ “ธรรมะ” ไม่ว่ำจะมั่งมีหรือยำกจน โง่หรือฉลำด เด็กหรือ ผู้ใหญ่ เป็นชำวกรุงหรือชำวชนบท เป็นหญิงหรือชำย ทำงำนเก่งหรือไม่เก่ง หำกขำดธรรมะแล้ว ชีวิตก็จะไม่มี ควำมสุข ควำมสงบ • ในพระพุทธศำสนำมีคำสอนที่เกี่ยวกับหลักธรรมให้เรำถือปฏิบัติมำกมำย แต่ในที่นี้จะกล่ำวถึงหลัก เบญจธรรม ๕ และเบญจศีล ๕ ประพฤติธรรม
- 40. อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) มงคล ๓๘ เบญจธรรม ๕ ๑. เมตตากรุณา มีควำมรักใคร่เพื่อนมนุษย์ ช่วยเหลือเท่ำที่ ตนทำได้ ๒. สัมมาอาชีวะ หำเลี้ยงชีพทำงสุจริต ๓. กามสังวร เดินสำยกลำงเกี่ยวกับควำมสุขทำงเนื้อหนัง ๔. สัจจะ พูดแต่ควำมจริง ๕. สติสัมปชัญญะ รู้สึกตัวอยู่เสมอว่ำอะไรควร อะไรไม่ควร เบญจศีล ๕ ๑. เว้นจำกกำรทำลำยชีวิต ๒. เว้นจำกกำรลักขโมย ฉ้อโกง ๓. เว้นจำกกำรประพฤติผิดในกำม ๔. เว้นจำกกำรพูดเท็จ ๕. เว้นจำกน้ำเมำ และสิ่งเสพติดทั้งหลำย ประพฤติธรรม
- 41. โลภะ อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) มงคล ๓๘ เว้นควำมชั่ว • ควำมชั่วที่พระพุทธศำสนำสอนให้ละเว้นมีมำกมำย แต่จริงๆ แล้วอำจรวบรวมได้เป็น ๓ อย่ำง นั่นคือ อกุศลมูล ๓ แปลว่ำ ต้นตอของควำมชั่ว ๓ ประกำร อันได้แก่ โลภะ โทสะ โมหะ หรือ โลภ โกรธ หลง ควำมโลภ ควำมอยำกได้อยำกมีโดยมิชอบ ควำมโกรธแค้น พยำบำท อิจฉำริษยำ ควำมหลง ไม่อยู่ในหลักของเหตุผลและปัญญำ โทสะ โมหะ
- 42. อริยสัจ ๔ มรรค(ธรรมที่ควรเจริญ) มงคล ๓๘ เว้นจำกกำรดื่มน้ำเมำ • กำรดื่มสุรำ โทษที่เห็นชัดก็คือ เสียเงินโดยเปล่ำประโยชน์ แทนที่จะใช้เงินไปกับอำหำรที่เป็นประโยชน์ต่อร่ำงกำย เกิดกำรทะเลำะวิวำทในหมู่นักเลงสุรำ เรื่องเล็กน้อยก็กลำยเป็นเรื่องใหญ่ ทำให้ขำดสติ ทำให้ร่ำงกำยเสื่อมลง ทีละน้อย และทำให้คนปัญญำดีกลำยเป็นคนโง่ได้ • ในบรรดำสิ่งชั่วทั้งหลำย โทษของสุรำและสิ่งเสพติดเป็นสิ่งที่เห็นได้ชัดและง่ำยที่สุด ผู้ที่ยังเป็นเยำวชนและอยู่ในวัย ศึกษำเล่ำเรียนควรอย่ำงยิ่งที่จะหลีกหนีให้ห่ำงเพรำะถ้ำติดสุรำหรือสิ่งเสพติดใดๆ จนถอนตัว ไม่ขึ้นแล้วอำจทำให้ เสียกำรเรียนและเสียอนำคตได้