Download as PDF, PPTX
More Related Content
Similar to บทที่ ๒ กรรมฐาน และบุรพกิจของการปฏิบัติกรรมฐาน
บทที่ ๒ กรรมฐาน และบุรพกิจของการปฏิบัติกรรมฐาน
- 1.
- 2. กรรมฐาน หมายถึงอะไร ??? กรรมฐาน หมายถึง ที่ตั้งแห่งการงาน อารมณ์เป็นที่ตั้งของ การงานทางใจ หลักการฝึกหัดอบรมใจให้หลุดพ้นจากอานาจ ของความทุกข์ อุบายวิธีสาหรับฝึกหัดอบรมใจ แบ่งออกเป็น ๒ ชนิด คือ สมถกรรมฐาน และวิปัสสนากรรมฐาน
- 3. คาว่า “อารมณ์” ในทางกรรมฐาน หมายถึงเครื่องยึดหน่วงของจิตใจ ซึ่งได้แก่ รูปนาม ธรรมารมณ์ ฯลฯ
- 4. สมถกรรมฐาน คืออะไร สมถกรรมฐานกรรมฐานเป็นอุบายทาใจให้สงบ เป็นวิธี ฝึกจิตให้เกิดสมาธิ มีอารมณ์ ๔๐ อย่าง คือ กสิณ ๑๐ อสุภะ ๑๐ อนุสสติ ๑๐ พรหมวิหาร ๔ อรูป ๔ จตุธาตุววัตถาน ๑ อาหาเร ปฏิกูลสัญญา ๑ กสิณ ๑๐ เช่น ปฐวีกสิณ เอาดินเป็นอารมณ์ ภาวนาว่า ปฐวี ปฐวี หรือ ดิน ดิน เป็นต้น
- 5. กสิณ ๑๐เช่น ปฐวีกสิณ เอาดินเป็นอารมณ์ ภาวนาว่า ปฐวี ปฐวี หรือ ดิน ดิน เป็นต้น
- 6. วิปัสสนากรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน แปลว่ากรรมฐานเป็นอุบายทาใจให้ เกิดปัญญารู้แจ้ง เห็นจริง ตามความเป็นจริง คือเห็นปัจจุบัน รูป นาม พระไตรลักษณ์ มรรค ผล นิพพาน อารมณ์ของวิปัสสนา ได้แก่ ขันธ์ ๕ อายตนะ๑๒ ธาตุ๑๘ อินทรีย์๒๒ อริยสัจจ์๔ ปฏิจจสมุปบาท ๑๒ ย่อให้สั้น ได้แก่ รูป กับ นาม คือ กาย กับ ใจ นี้เอง
- 7. ทางไปสู่พระนิพพานมีอยู่ ๒ ทาง ทางโดยอ้อม •สมถยานิกะ ทางโดยตรง • วิปัสสนายานิกะ
- 8. สมถยานิกะ คือ การเจริญสมถะกรรมฐาน ก่อนแล้วก็น้อมมาสู่วิปัสสนาทีหลัง วิปัสสนายานิก เป็นการมุ่งเข้าไปสู่นิพพานโดยตรงไม่ต้องอ้อมมาเจริญสมถะก่อน
- 9.
- 10. ผู้ปฏิบัติกรรมฐานต้องชาระศีลให้บริสุทธิ์เสียก่อน เพราะ ศีลเป็นพื้นฐานของสมาธิได้แก่ ศีล ๕, ศีล ๘, ศีล ๑๐ หรือ ปาฏิโมกขสังวรศีล (ศีล ๒๒๗) เป็นศีลของพระภิกษุ และ ศีล ๓๑๑ เป็นศีลของภิกษุณี
- 11. การตัดปลิโพธ ความกังวลที่ทาให้จิตใจไม่สงบมีดังนี้ อาวาโส จ กุล ลาโภ คโณ กมฺมญฺจ ปญฺจม อทฺธาน าติ อาพาโธ คนฺโถ อิทฺธีติ เต ทส
- 12. ๑. อาวาสปลิโพธ เครื่องกังวลคือที่อยู่ ๒.กุลปลิโพธ เครื่องกังวลคือตระกูล ๓. ลาภปลิโพธิ เครื่องกังวลคือลาภสักการะ ๔. คณปลิโพธ เครื่องกังวลคือหมู่คณะ ๕. กัมมปลิโพธ เครื่องกังวลคือนวกรรม ๖. อัทธานปลิโพธ เครื่องกังวลคือการเดินทาง ๗. ญาติปลิโพธ เครื่องกังวลคือญาติ ๘. อาพาธปลิโพธ เครื่องกังวลคือโรคภัยไข้เจ็บ ๙. คันถปลิโพธ เครื่องกังวลคือการเล่าเรียน ๑๐. อิทธิปลิโพธ เครื่องกังวล คือการแสดงอิทธิฤทธิ์
- 13. ลืมปิ ดเตาแก๊สรึเปล่า ? ลืมล็อคประตูรึเปล่า ลูกๆอยู่ที่บ้านจะซนรึเปล่า
- 14. กัลยาณมิตร คือมิตรที่ดีงาม เป็นบุคคลที่มีความสาคัญ มากในการปฏิบัติกรรมฐาน เพราะจะเป็นผู้เกื้อกูลชี้ทางผิดและ ทางถูก ให้แก่ผู้ปฏิบัติกรรมฐานได้เป็นอย่างดี ในคัมภีร์วิสุทธิ มรรคกล่าวถึงคุณธรรมของกัลยาณมิตรไว้ว่า ปิ โย ครุ ภาวนีโย วตฺตา จ วจนกฺขโม คมฺภีรญฺจ กถ กตฺตา โน จฏฺฐาเน นิ โยชเย.
- 15. ๑. ปิโย เป็นผู้มีศีลเป็นที่รัก ๒. ครุ เป็นผู้มีใจหนักแน่นน่าเคารพ ๓. ภาวนีโย เป็นผู้ควรแก่การสรรเสริญเจริญใจ ๔. วตฺตา จ เป็นผู้ฉลาดในการพูดชี้แจงแสดงแนวทางแห่งการปฏิบัติ ๕. วจนกฺขโม เป็นผู้มีความอดทนต่อการสอนศิษย์ไม่เข้าใจก็พยายาม ชี้แจงให้เข้าใจแนวทางแห่งการปฏิบัติและยอมให้พูดให้ว่าได้ ๖. คมฺภีรญฺจ กถ กตฺตา เป็นผู้สามารถกล่าวถ้อยคาที่ลึกซึ้งได้ ๗. โน จฏฺ าเน นิโยชเย เป็นผู้แนะนาทางที่ถูกต้องให้
- 16. วัดที่ไม่สมควรแก่การทาสมาธิภาวนา เป็นโทษแก่การปฏิบัติธรรม ๑๘ ประการมีดังนี้ วัดใหญ่ วัดสร้างใหม่ วัดที่อิงทางหลวง วัดมีสระน้า วัดที่มีใบไม้ใช้เป็นผัก วัดที่หาอาจารย์ผู้กัลยาณมิตรไม่ได้ ฯลฯ
- 17. สัปปายะ แปลว่าสิ่งเป็นที่สบายสาหรับบุคคลผู้ปฏิบัติธรรม ในวิ สุทธิมรรคได้แสดงสัปปายะไว้ ๗ ประการ คือ ๑) อาวาสสัปปายะ ที่อยู่สบาย ๒) โคจรสัปปายะ ที่เที่ยวบิณฑบาตที่เหมาะดี ๓) ภัสสสัปปายะ การพูดคุยที่เหมาะกัน ๔) ปุคคลสัปปายะ บุคคลที่ถูกกันเหมาะกัน ๕) อาหารสัปปายะ มีอาหารที่ดี ๖) อุตุสัปปายะ ฤดูกาลเป็นที่สบาย ๗) อิริยาบถสัปปายะ อิริยาบถสบาย หาสัปปายะ
- 19. จริต (อารมณ์ที่ชอบท่องเที่ยวของจิต) ๑.ราคจริต จิตท่องเที่ยวไปในอารมณ์ที่รักสวยรักงาม ๒. โทสจริต มีอารมณ์มักโกรธ เป็นคนขี้โมโหโทโส ๓. โมหจริต มีอารมณ์จิตลุ่มหลง หนักไปทางเขลา เหงาซึม งมงาย ๔. สัทธาจริต มีจิตน้อมไปในความเชื่อเป็นอารมณ์ประจาใจ ๕. พุทธิจริต เป็นคนเจ้าปัญญา มีความฉลาด ชอบคิดพิจารณา ๖. วิตกจริต มีอารมณ์หนักไปทางนึกคิดจับจด ฟุ้งซ่านง่าย
- 20. อารมณ์กรรมฐานที่เหมาะกับจริต คนราคจริต ย่อมเหมาะสมแก่กัมมัฏฐาน ๑๑ คือ อสุภะ ๑๐, กายคตาสติ ๑
- 21. อารมณ์กรรมฐานที่เหมาะกับจริต คนโทสจริต เหมาะสมแก่กรรมฐาน๘ ได้แก่ พรหมวิหาร ๔, วรรณกสิณ ๔
- 22. อารมณ์กรรมฐานที่เหมาะกับจริต คนโมหจริต อารมณ์กรรมฐานที่เหมาะสมได้แก่ อานาปานสติกรรมฐาน คือ กรรมฐานประเภทกาหนดลมหายใจ เข้าออก
- 23. อารมณ์กรรมฐานที่เหมาะกับจริต คนสัทธาจริต อารมณ์กรรมฐานที่เหมาะสมคือ อนุสสติ ๖ ได้แก่ พุทธานุสสติ ๑ ธัมมานุสสติ ๑ สังฆานุสสติ ๑ สีลานุสสติ ๑ จาคานุสสติ ๑ เทวตานุสสติ ๑
- 24. อารมณ์กรรมฐานที่เหมาะกับจริต คนพุทธิจริต อารมณ์กรรมฐานที่เหมาะสมคือ กรรมฐาน ๔ ได้แก่ มรณสติ ๑ อุปสมานุสสติ ๑ จตุธาตุววัตถาน ๑ อาหาเรปฏิกูลสัญญา ๑
- 25. อารมณ์กรรมฐานที่เหมาะกับจริต คนวิตกจริต อารมณ์กรรมฐานที่เหมาะสมคือ อานาปานสติ กาหนดลมหายใจเข้าออก จิตใจก็จะสงบ หายฟุ้งซ่าน
- 28.