สิงแวดล้อมและ
                                     ่
ทรัพยากรธรรมชาติ

สิ่งแวดล้อมมีทั้งสิ่งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิตเกิดจากการกระทำาของ
มนุษย์หรือมีอยู่ตามธรรมชาติ เช่น อากาศ ดิน หิน แร่ธาตุ นำ้า
ห้วย หนอง คลอง บึง ทะเลสาบ ทะเล มหาสมุทร พืชพรรณสัตว์
ต่าง ๆ ภาชนะเครื่องใช้ต่าง ๆ ฯลฯ สิ่งแวดล้อมดังกล่าวจะมีการ
เปลียนแปลงอยู่เสมอ โดยเฉพาะมนุษย์เป็นตัวการสำาคัญยิ่งที่
      ่
ทำาให้สิ่งแวดล้อมเปลี่ยนแปลงทั้งในทางเสริมสร้างและทำาลาย
           ประเภทของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
    ก. ทรัพยากรธรรมชาติ แบ่งตามลักษณะที่นำามาใช้ได้ 2
ประเภทใหญ่ ๆ คือ
     1. ทรัพยากรธรรมชาติประเภทใช้แล้วไม่หมดสิ้น ได้แก่
1) ประเภทที่คงอยู่ตามสภาพเดิมไม่มีการเปลี่ยนแปลงใด ๆ เลย
เช่น พลังงาน จากดวงอาทิตย์ ลม อากาศ ฝุ่น ใช้เท่าไรก็ไม่มีการ
เปลียนแปลงไม่รู้จักหมด
        ่
 2) ประเภททีมีการเปลี่ยนแปลงได้ เนื่องจากถูกใช้ในทางที่ผิด
                         ่
เช่น ทีดิน นำ้า ลักษณะภูมิประเทศ ฯลฯ ถ้าใช้ไม่เป็นจะก่อให้เกิด
            ่
ปัญหาตามมา ได้แก่ การปลูกพืชชนิดเดียวกันซำ้า ๆ ซาก ๆ ในที่
เดิม ย่อมทำาให้ดินเสื่อมคุณภาพ ได้ผลผลิตน้อยลงถ้าต้องการให้
ดินมีคุณภาพดีต้องใส่ปุ๋ยหรือปลูกพืชสลับและหมุนเวียน
          2. ทรัพยากรธรรมชาติประเภทใช้แล้วหมดสิ้นไป ได้แก่
1) ประเภททีใช้แล้วหมดไป แต่สามารถรักษาให้คงสภาพเดิมไว้
                 ่
ได้ เช่น ป่าไม้ สัตว์ป่า ประชากรโลก ความอุดมสมบูรณ์ของดิน
นำ้าเสียจากโรงงาน นำ้าในดิน ปลาบางชนิด ทัศนียภาพอันงดงาม
ฯลฯ ซึ่งอาจทำาให้เกิดขึ้นใหม่ได้
2) ประเภททีไม่อาจทำาให้มใหม่ได้ เช่น คุณสมบัติธรรมชาติของ
                   ่           ี
ดิน พร สวรรค์ของมนุษย์ สติปัญญา เผ่าพันธุ์ของมนุษย์ชาติ ไม้
พุ่ม ต้นไม้ใหญ่ ดอกไม้ป่า สัตว์บก สัตว์นำ้า ฯลฯ
3) ประเภททีไม่อาจรักษาไว้ได้ เมื่อใช้แล้วหมดไป แต่ยังสามารถ
                     ่
นำามายุบให้ กลับเป็นวัตถุเช่นเดิม แล้วนำากลับมาประดิษฐ์ขึ้นใหม่
เช่น โลหะต่าง ๆ สังกะสี ทองแดง เงิน ทองคำา ฯลฯ
4) ประเภททีใช้แล้วหมดสิ้นไปนำากลับมาใช้อีกไม่ได้ เช่น ถ่านหิน
                       ่
นำ้ามันก๊าซ อโลหะส่วนใหญ่ ฯลฯ ถูกนำามาใช้เพียงครั้งเดียวก็เผา
ไหม้หมดไป ไม่สามารถนำามาใช้ใหม่ได้
ข. สิ่งแวดล้อม
สิ่งแวดล้อมของมนุษย์ที่อยูรอบ ๆ ตัว ทังสิ่งที่มีชีวิตและไม่มีชวิต
                             ่           ้                      ี
ซึ่งเกิดจาก การกระทำาของมนุษย์แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ
1. สิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ
2. สิ่งแวดล้อมทางวัฒนธรรม หรือสิ่งแวดล้อมประดิษฐ์ หรือ
มนุษย์เสริมสร้างกำาหนดขึ้น
    สิ่งแวดล้อมธรรมชาติ จำาแนกได้ 2 ชนิด คือ
1) สิ่งแวดล้อมทางกายภาพ ได้แก่ อากาศ ดิน ลักษณะ
ภูมิประเทศ ลักษณะ ภูมิอากาศ ทัศนียภาพต่าง ๆ ภูเขา ห้วย
หนอง คลอง บึง ทะเลสาบ ทะเล มหาสมุทรและ
ทรัพยากรธรรมชาติทุกชนิด
2) สิ่งแวดล้อมทางชีวภาพหรือชีวภูมิศาสตร์ ได้แก่ พืชพันธุ์
ธรรมชาติต่าง ๆ สัตว์ปา ป่าไม้ สิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ทีอยู่รอบตัวเราและ
                         ่                        ่
มวลมนุษย์
สิ่งแวดล้อมทางวัฒนธรรม หรือสิ่งแวดล้อมประดิษฐ์ หรือมนุษย์
เสริมสร้างขึ้น ได้แก่ สิ่งแวดล้อมทางสังคมทีมนุษย์เสริมสร้างขึ้น
                                               ่
โดยใช้กลวิธีสมัยใหม่ ตามความเหมาะสมของสังคม เศรษฐกิจ
การเมือง ศาสนา และวัฒนธรรม เช่น เครื่องจักร เครื่องยนต์
รถยนต์ พัดลม โทรทัศน์ วิทยุ ฝนเทียม เขื่อน บ้านเรือน โบราณ
สถาน โบราณวัตถุท อื่น ๆ ได้แก่ อาหาร เครื่องนุ่งห่ม ที่อยู่อาศัย
ค่านิยม และสุขภาพอนามัย
     สิ่งแวดล้อมมีการเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ ซึ่งเกิดจาก
สาเหตุ 2 ประการ คือ
1) มนุษย์
2) ธรรมชาติแวดล้อม มนุษย์ เป็นตัวการเปลี่ยนแปลงสังคมเพื่อ
ผลประโยชน์ของตนเอง มากกว่าสิ่ง อื่น เช่น ชอบจับปลาในฤดู
วางไข่ ใช้เครื่องมือถี่เกินไปทำาให้ปลาเล็ก ๆ ติดมาด้วย ลักลอบ
ตัดไม้ทำาลายป่า เพื่อนำามาสร้างที่อยู่อาศัย ส่งเป็นสินค้า หรือเพื่อ
ใช้พื้นที่เพาะปลูกปล่อยของเสียจากโรงงานและไอเสียจากรถยนต์
ทำาให้สิ่งแวดล้อมเป็นพิษ (นำ้าเน่า อากาศเสีย) ธรรมชาติ
แวดล้อม ส่วนใหญ่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างช้า ๆ เช่น แม่นำ้าที่พัด
พาตะกอนไปทับถมบริเวณนำ้าท่วม และปากแม่นำ้าต้องใช้เวลานาน
จึงจะมีตะกอนมาก การกัดเซาะพังทลายของดินก็เช่นเดียวกัน
ส่วนการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วนั้นเกิดจากแรงภายในโลก เช่น
แผ่นดินไหว ภูเขาไฟระเบิด อื่น ๆ ได้แก่ อุทกภัยและวาตภัย ไฟ
ป่า เป็นต้น ซึ่งภัยธรรมชาติดังกล่าวจะไม่เกิดบ่อยครั้งนัก
        สรุป มนุษย์เป็นตัวการสร้าง และทำาลายสิ่งแวดล้อม
มากกว่าธรรมชาติ ความสำาคัญของทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม
ทรัพยากรธรรมชาติที่สำาคัญ ได้แก่ ป่าไม้ สัตว์ปาและปลา นำ้า ดิน
                                               ่
อากาศ แร่ธาตุ มนุษย์และทุ่งหญ้า
     วิธีการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
1. ใช้ผ้าแทนกระดาษทิชชู เราใช้กระดาษทิชชูเช็ดมือ เช็ดหน้า
ปีละหลายล้านฟุต ซึงหมายถึง การโค่นต้นไม้ลงจำานวนมหาศาล
                     ่
ช่วยกันลดการใช้กระดาษทิชชูด้วยการวางผ้ามือไว้ใกล้อ่างล้าง
มือ แล้วใช้ผ้าเช็ดโต๊ะแทนการใช้กระดาษทิชชูเช็ด

2. ใช้ถุงพลาสติกซำ้าหลาย ๆ ครั้ง ประหยัดถุงพลาสติกได้โดย
การใช้ซำ้าหลาย ๆ ครั้ง หากถุงพลาสติกสกปรก ก็ให้ทำาความ
สะอาดแล้วแขวนไว้ให้แห้ง เพื่อส่งกลับเข้าโรงงานสำาหรับผลิต
ใหม่

3. แยกทิ้งเศษกระดาษจากขยะอื่น    โปรดหลีกเลี่ยงการทิ้งเศษ
กระดาษลงในถังกับขยะอื่น ๆ เพราะจะทำาให้กระดาษเปรอะเปื้อน
ไขมัน และเศษอาหารจะทำาให้เศษกระดาษนั้นนำาไปผลิตใหม่อีก
ไม่ได้

4. กระดาษทีนำาไปรีไซเคิลไม่ได้ กระดาษทีไม่สามารถนำาไปเข้า
             ่                               ่
กระบวนการผลิตใหม่เป็นกระดาษใช้ได้อีก ได้แก่ กระดาษที่
เคลือบด้วยขี้ผึ้ง กระดาษที่เข้าเล่มด้วยกรรมวิธีการละลายโดยใช้
ความร้อน เช่น สมุดโทรศัพท์ นิตยสารต่าง ๆ ตลอดจนกระดาษที่
ถูกเปรอะเปื้อนด้วยการชนิดที่ไม่ละลายนำ้า

5. หนังสือพิมพ์สามารถแก้ไขปัญหา ขยะกระดาษ แหล่งสร้าง
ขยะกระดาษที่สำาคัญก็คือหนังสือพิมพ์ หน้าที่เป็นขยะกระดาษ
โดย ผู้อ่านไม่ได้อ่าน ก็คือหน้าโฆษณาธุรกิจ ซึ่งมีอยู่ฉบับละ
หลาย ๆ หน้า ซึ่งแม้วาเป็นสิ่งจำาเป็นสำาหรับหนังสือพิมพ์ แต่ ควร
                      ่
คำานึงว่า นั่นคือ การทำาลายกระดาษสะอาด และสร้างขยะกระดาษ
ให้เกิดขึ้นจำานวนมหาศาลในแต่ละวัน
6. เศษหญ้ามีประโยชน์ เศษหญ้าทีถูกทิ้งอยูบนสนามนั้น
                                     ่        ่
สามารถให้ประโยชน์ต่อสนามหญ้าได้มาก เพราะในเศษหญ้านั้น
มีธาตุอาหาร ทีมีคุณค่าเทียบเท่ากับปุ๋ย ทีใช้ใส่หญ้าทีเดียว
              ่                          ่

7. วิธีตัดกิ่งไม้ วิธีการตัดกิ่งก้านของต้นไม้ ไม้พุ่มใบไม้ ควรตัด
ให้เป็นเศษเล็กเศษน้อย เพื่อช่วยลดเศษขยะให้กับสวนได้ และทั้ง
ยังช่วยให้เกิดการเน่าเปื่อยขึ้นกับเศษใบไม้นั้นเร็วขึ้นด้วย

สิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติ

  • 1.
    สิงแวดล้อมและ ่ ทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมมีทั้งสิ่งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิตเกิดจากการกระทำาของ มนุษย์หรือมีอยู่ตามธรรมชาติ เช่น อากาศ ดิน หิน แร่ธาตุ นำ้า ห้วย หนอง คลอง บึง ทะเลสาบ ทะเล มหาสมุทร พืชพรรณสัตว์ ต่าง ๆ ภาชนะเครื่องใช้ต่าง ๆ ฯลฯ สิ่งแวดล้อมดังกล่าวจะมีการ เปลียนแปลงอยู่เสมอ โดยเฉพาะมนุษย์เป็นตัวการสำาคัญยิ่งที่ ่ ทำาให้สิ่งแวดล้อมเปลี่ยนแปลงทั้งในทางเสริมสร้างและทำาลาย ประเภทของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ก. ทรัพยากรธรรมชาติ แบ่งตามลักษณะที่นำามาใช้ได้ 2 ประเภทใหญ่ ๆ คือ 1. ทรัพยากรธรรมชาติประเภทใช้แล้วไม่หมดสิ้น ได้แก่ 1) ประเภทที่คงอยู่ตามสภาพเดิมไม่มีการเปลี่ยนแปลงใด ๆ เลย เช่น พลังงาน จากดวงอาทิตย์ ลม อากาศ ฝุ่น ใช้เท่าไรก็ไม่มีการ เปลียนแปลงไม่รู้จักหมด ่ 2) ประเภททีมีการเปลี่ยนแปลงได้ เนื่องจากถูกใช้ในทางที่ผิด ่ เช่น ทีดิน นำ้า ลักษณะภูมิประเทศ ฯลฯ ถ้าใช้ไม่เป็นจะก่อให้เกิด ่ ปัญหาตามมา ได้แก่ การปลูกพืชชนิดเดียวกันซำ้า ๆ ซาก ๆ ในที่ เดิม ย่อมทำาให้ดินเสื่อมคุณภาพ ได้ผลผลิตน้อยลงถ้าต้องการให้ ดินมีคุณภาพดีต้องใส่ปุ๋ยหรือปลูกพืชสลับและหมุนเวียน 2. ทรัพยากรธรรมชาติประเภทใช้แล้วหมดสิ้นไป ได้แก่ 1) ประเภททีใช้แล้วหมดไป แต่สามารถรักษาให้คงสภาพเดิมไว้ ่ ได้ เช่น ป่าไม้ สัตว์ป่า ประชากรโลก ความอุดมสมบูรณ์ของดิน นำ้าเสียจากโรงงาน นำ้าในดิน ปลาบางชนิด ทัศนียภาพอันงดงาม ฯลฯ ซึ่งอาจทำาให้เกิดขึ้นใหม่ได้ 2) ประเภททีไม่อาจทำาให้มใหม่ได้ เช่น คุณสมบัติธรรมชาติของ ่ ี ดิน พร สวรรค์ของมนุษย์ สติปัญญา เผ่าพันธุ์ของมนุษย์ชาติ ไม้ พุ่ม ต้นไม้ใหญ่ ดอกไม้ป่า สัตว์บก สัตว์นำ้า ฯลฯ 3) ประเภททีไม่อาจรักษาไว้ได้ เมื่อใช้แล้วหมดไป แต่ยังสามารถ ่ นำามายุบให้ กลับเป็นวัตถุเช่นเดิม แล้วนำากลับมาประดิษฐ์ขึ้นใหม่ เช่น โลหะต่าง ๆ สังกะสี ทองแดง เงิน ทองคำา ฯลฯ 4) ประเภททีใช้แล้วหมดสิ้นไปนำากลับมาใช้อีกไม่ได้ เช่น ถ่านหิน ่ นำ้ามันก๊าซ อโลหะส่วนใหญ่ ฯลฯ ถูกนำามาใช้เพียงครั้งเดียวก็เผา ไหม้หมดไป ไม่สามารถนำามาใช้ใหม่ได้
  • 2.
    ข. สิ่งแวดล้อม สิ่งแวดล้อมของมนุษย์ที่อยูรอบ ๆตัว ทังสิ่งที่มีชีวิตและไม่มีชวิต ่ ้ ี ซึ่งเกิดจาก การกระทำาของมนุษย์แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ 1. สิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ 2. สิ่งแวดล้อมทางวัฒนธรรม หรือสิ่งแวดล้อมประดิษฐ์ หรือ มนุษย์เสริมสร้างกำาหนดขึ้น สิ่งแวดล้อมธรรมชาติ จำาแนกได้ 2 ชนิด คือ 1) สิ่งแวดล้อมทางกายภาพ ได้แก่ อากาศ ดิน ลักษณะ ภูมิประเทศ ลักษณะ ภูมิอากาศ ทัศนียภาพต่าง ๆ ภูเขา ห้วย หนอง คลอง บึง ทะเลสาบ ทะเล มหาสมุทรและ ทรัพยากรธรรมชาติทุกชนิด 2) สิ่งแวดล้อมทางชีวภาพหรือชีวภูมิศาสตร์ ได้แก่ พืชพันธุ์ ธรรมชาติต่าง ๆ สัตว์ปา ป่าไม้ สิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ทีอยู่รอบตัวเราและ ่ ่ มวลมนุษย์ สิ่งแวดล้อมทางวัฒนธรรม หรือสิ่งแวดล้อมประดิษฐ์ หรือมนุษย์ เสริมสร้างขึ้น ได้แก่ สิ่งแวดล้อมทางสังคมทีมนุษย์เสริมสร้างขึ้น ่ โดยใช้กลวิธีสมัยใหม่ ตามความเหมาะสมของสังคม เศรษฐกิจ การเมือง ศาสนา และวัฒนธรรม เช่น เครื่องจักร เครื่องยนต์ รถยนต์ พัดลม โทรทัศน์ วิทยุ ฝนเทียม เขื่อน บ้านเรือน โบราณ สถาน โบราณวัตถุท อื่น ๆ ได้แก่ อาหาร เครื่องนุ่งห่ม ที่อยู่อาศัย ค่านิยม และสุขภาพอนามัย สิ่งแวดล้อมมีการเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ ซึ่งเกิดจาก สาเหตุ 2 ประการ คือ 1) มนุษย์ 2) ธรรมชาติแวดล้อม มนุษย์ เป็นตัวการเปลี่ยนแปลงสังคมเพื่อ ผลประโยชน์ของตนเอง มากกว่าสิ่ง อื่น เช่น ชอบจับปลาในฤดู วางไข่ ใช้เครื่องมือถี่เกินไปทำาให้ปลาเล็ก ๆ ติดมาด้วย ลักลอบ ตัดไม้ทำาลายป่า เพื่อนำามาสร้างที่อยู่อาศัย ส่งเป็นสินค้า หรือเพื่อ ใช้พื้นที่เพาะปลูกปล่อยของเสียจากโรงงานและไอเสียจากรถยนต์ ทำาให้สิ่งแวดล้อมเป็นพิษ (นำ้าเน่า อากาศเสีย) ธรรมชาติ แวดล้อม ส่วนใหญ่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างช้า ๆ เช่น แม่นำ้าที่พัด พาตะกอนไปทับถมบริเวณนำ้าท่วม และปากแม่นำ้าต้องใช้เวลานาน จึงจะมีตะกอนมาก การกัดเซาะพังทลายของดินก็เช่นเดียวกัน ส่วนการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วนั้นเกิดจากแรงภายในโลก เช่น
  • 3.
    แผ่นดินไหว ภูเขาไฟระเบิด อื่นๆ ได้แก่ อุทกภัยและวาตภัย ไฟ ป่า เป็นต้น ซึ่งภัยธรรมชาติดังกล่าวจะไม่เกิดบ่อยครั้งนัก สรุป มนุษย์เป็นตัวการสร้าง และทำาลายสิ่งแวดล้อม มากกว่าธรรมชาติ ความสำาคัญของทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม ทรัพยากรธรรมชาติที่สำาคัญ ได้แก่ ป่าไม้ สัตว์ปาและปลา นำ้า ดิน ่ อากาศ แร่ธาตุ มนุษย์และทุ่งหญ้า วิธีการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ 1. ใช้ผ้าแทนกระดาษทิชชู เราใช้กระดาษทิชชูเช็ดมือ เช็ดหน้า ปีละหลายล้านฟุต ซึงหมายถึง การโค่นต้นไม้ลงจำานวนมหาศาล ่ ช่วยกันลดการใช้กระดาษทิชชูด้วยการวางผ้ามือไว้ใกล้อ่างล้าง มือ แล้วใช้ผ้าเช็ดโต๊ะแทนการใช้กระดาษทิชชูเช็ด 2. ใช้ถุงพลาสติกซำ้าหลาย ๆ ครั้ง ประหยัดถุงพลาสติกได้โดย การใช้ซำ้าหลาย ๆ ครั้ง หากถุงพลาสติกสกปรก ก็ให้ทำาความ สะอาดแล้วแขวนไว้ให้แห้ง เพื่อส่งกลับเข้าโรงงานสำาหรับผลิต ใหม่ 3. แยกทิ้งเศษกระดาษจากขยะอื่น โปรดหลีกเลี่ยงการทิ้งเศษ กระดาษลงในถังกับขยะอื่น ๆ เพราะจะทำาให้กระดาษเปรอะเปื้อน ไขมัน และเศษอาหารจะทำาให้เศษกระดาษนั้นนำาไปผลิตใหม่อีก ไม่ได้ 4. กระดาษทีนำาไปรีไซเคิลไม่ได้ กระดาษทีไม่สามารถนำาไปเข้า ่ ่ กระบวนการผลิตใหม่เป็นกระดาษใช้ได้อีก ได้แก่ กระดาษที่ เคลือบด้วยขี้ผึ้ง กระดาษที่เข้าเล่มด้วยกรรมวิธีการละลายโดยใช้ ความร้อน เช่น สมุดโทรศัพท์ นิตยสารต่าง ๆ ตลอดจนกระดาษที่ ถูกเปรอะเปื้อนด้วยการชนิดที่ไม่ละลายนำ้า 5. หนังสือพิมพ์สามารถแก้ไขปัญหา ขยะกระดาษ แหล่งสร้าง ขยะกระดาษที่สำาคัญก็คือหนังสือพิมพ์ หน้าที่เป็นขยะกระดาษ โดย ผู้อ่านไม่ได้อ่าน ก็คือหน้าโฆษณาธุรกิจ ซึ่งมีอยู่ฉบับละ หลาย ๆ หน้า ซึ่งแม้วาเป็นสิ่งจำาเป็นสำาหรับหนังสือพิมพ์ แต่ ควร ่ คำานึงว่า นั่นคือ การทำาลายกระดาษสะอาด และสร้างขยะกระดาษ ให้เกิดขึ้นจำานวนมหาศาลในแต่ละวัน
  • 4.
    6. เศษหญ้ามีประโยชน์ เศษหญ้าทีถูกทิ้งอยูบนสนามนั้น ่ ่ สามารถให้ประโยชน์ต่อสนามหญ้าได้มาก เพราะในเศษหญ้านั้น มีธาตุอาหาร ทีมีคุณค่าเทียบเท่ากับปุ๋ย ทีใช้ใส่หญ้าทีเดียว ่ ่ 7. วิธีตัดกิ่งไม้ วิธีการตัดกิ่งก้านของต้นไม้ ไม้พุ่มใบไม้ ควรตัด ให้เป็นเศษเล็กเศษน้อย เพื่อช่วยลดเศษขยะให้กับสวนได้ และทั้ง ยังช่วยให้เกิดการเน่าเปื่อยขึ้นกับเศษใบไม้นั้นเร็วขึ้นด้วย