บทบรรยายรายการขอขมาบูชาครู 3
                                                 พ.ม.วิทวัส ภทรวาที
         เปรี ยบคุณครู เหมือนแม่คนที่สอง ที่เราต้องกราบไหว้ให้เหนือเศียร
         ใจของครู สุกปลังดังแสงเทียน
                                   ่ ่                     ส่ องนักเรี ยนให้สว่างทางวิญญาณ
         สมควรยิงที่พวกเราเผ้าก้มกราบ
                    ่                                      พระคุณท่านซึ้งทราบมหาศาล
         เราจะรักคุณครู คู่จกรวาล    ั                     แม้ลมปราณสิ้ นไปไม่ลืมเลย
         ช่วงเวลาดังต่อไปนี้เป็ นรายการที่ศกดิ์สิทธิ์อีกรายการหนึ่ง ซึ่งคณะพระวิทยากรได้เห็น
                                                         ั
ความสาคัญและคิดว่าจะทาให้พวกเราได้เคารพรักผูมีพระคุณอีกคนหนึ่ง   ้                                  ผูมีความรักความ
                                                                                                      ้
ปรารถนาดีต่อเราผูเ้ ป็ นศิษย์ พระอาจารย์จะเชิญคุณครู ของพวกเธอ เข้ามาสู่ ท่ามกลางระหว่าง
ศิษย์ เพื่อที่เธอจะได้รับไอของความเมตตา และอบอุ่นที่แผ่ซ่านอยูในหัวใจของครู ขอให้ทุก   ่
คนหันหน้ามาตรงกลาง เพื่อเตรี ยมพร้อม ในการเข้ามาของคุณครู ที่มีพระคุณของพวกเรา ขอ
เชิญคุณครู เดินเข้ามานังข้างหน้าตรงกลาง เพื่อที่ศิษย์จะได้รับไออุ่นของความรัก ความเมตตา
                           ่
ความปรารถนาดี ที่คุณครู มีต่อเขาเหล่านี้ ทุกคนเมื่อคุณครู เข้ามานังเรี ยบร้อยแล้ว ขอให้มอง่
หน้าคุณครู ทุกท่านแล้วหลับตานังนิ่ง ๆ นึกดูภาพครู เหล่านี้
                                            ่
         เวลาเช้าหอบเอกสารพรุ งพรัง ครู บางท่านแก่ ๆ แต่ท่านก็หอบสังขารเพื่อมาสอน ครู
เหล่านี้มิใช่พ่อ มิใช่แม่ แต่ทาไมครู เหล่านี้ถึงมาทาหน้าที่พ่อหน้าที่แม่ ในคณะที่คนอื่นเขามี
              ่ ั
ความสุ ขอยูกบครอบครัวมีความสุ ขกับลูกของตัวเอง ถามว่าครู เหล่านี้เป็ นใคร ครู เหล่านี้คือใคร
                                                                         ่
                                   ครู คือใคร ใครคือครู ในวันนี้ ใช่อยูที่ปริ ญญามหาศาล
                         ่
                  ใช่อยูที่เรี ยกว่าครู หรื ออาจารย์                       ่
                                                                   ใช่อยูนานสอนนานในโรงเรี ยน
                  ครู คือผูช้ ีนาทางความคิด
                               ้                                             ให้รู้ถูกรู ้ผดคิดอ่านเขียน
                                                                                            ิ
                  ให้รู้ทุกข์รู้ยากรู ้พากเพียร                              ให้รู้เปลี่ยนแปลงสู ้รู้สร้างงาน
                  ครู คือผูยกระดับวิญญาณมนุษย์
                             ้                                               ให้สูงสุ ดกว่าสัตว์เดรัจฉาน
                  ครู คือผูสั่งสมอุดมการณ์
                                 ้                                           มีดวงมาลย์เพื่อมวลชนใช่ตนเอง
                  ครู จึงเป็ นนักสร้างผูใหญ่ยง ้      ิ่           สร้างคนจริ งสร้างคนกล้าสร้างคนเก่ง
                  สร้างให้คนเป็ นตัวของตัวเอง                      ขอมองเพลงนี้มาบูชาครู
                  ( เปิ ดเพลง ครู ในดวงใจ : ไมค์ ภิรมพร )
         ดวงใจครู รักศิษย์ทุกคน รักโรงเรี ยนเหมือนบ้าน รักงานสอนเหมือนชีวต รักลูกศิษย์            ิ
เหมือนลูกจริ ง
ครู ตองทาหน้าที่ท้ งสองอย่างคือ แม่ และ ครู ถามว่าครู เหนื่อยไหม ท้อไหม เหนื่อย ท้อ แต่ครู รัก
     ้                ั
หน้าที่และรักความเป็ นครู สมปณิ ธานที่วา            ่
มีมือจะใช้มือประครองถือแท่งเทียนธรรม
                               ส่ องทางสว่างนาสู่ ความหวังสังคมไทย
                               มีเสี ยงจะเปล่งเสี ยงอย่างแท้เที่ยงและเกียงไกร
                               มีใจจะเทใจผดุงนามแห่งความดี….
           ่ ้
        อยูที่บานครู ทาหน้าที่แม่ ในครอบครัว มาโรงเรี ยนครู ทาหน้าที่ครู ภาระครู น้ นหนักหนา
                                                                                    ั
แสนสาหัสถามว่าครู ทาเพืออะไร หากจะตอบว่าเพื่อเงินเดือน ก็แสนจะน้อย เพื่อศักดิ์ศรี กเ็ หลือจะ
                           ่
อ้าง แต่ทว่าครู ทาเพื่อสังคมและมวลชนอย่างแท้จริ ง

                           ภาระครู เกินถ้อยจะร้อยขาน ครู บนดาลศิษย์ให้ไกลมัวหมอง
                                                               ั
                สร้างเด็กไทยดีงามตามครรลอง                         สร้างสมอง สร้างพลัง คลังปัญญา
                ครู รู้คิดรู ้ทานาไปใช้                   ครู สอนให้สร้างสรรค์ แก้ปัญหา
                จากดวงใจสู เจตน์แห่งเมตตา                        ้
                                                          ชาติกาวหน้ามาบัดนี้เพราะมีครู
                อย่าเห็นครู เป็ นแค่เรื อจ้าง พาเราข้ามถึงฝั่งแล้วถีบหัวส่ ง ครู เหล่านี้มีจิตใจ ครู เหล่านี้
       มีความรัก ความเมตตาต่อเรา ช่วงระหว่างทาหน้าทีกลาสี ครู พยายามสอนในเรื่ องการไหว้
       น้ า การเอาตัวรอดครู สอนในเรื่ องวิชาชีพ พระอาจารย์สอนในเรื่ องวิชาชอบ มองหันหลัง
       บ้างหากเราข้ามถึงฝั่งแล้วการกราบลาครั้งนี้อาจจะเป็ นครั้งสุ ดท้ายของใครบางคน ณ ที่
       แห่งนี้ แต่อย่าลืมว่า
                ( เปิ ดเพลงครู ไปเรื่ อย ๆ เมื่อขึ้นทานองเร็วให้ปิด)
                           ครู มิใช่ช่างปั้นอันวิจิตร              แต่ตองคิดวาดวางกางแผนผัง
                                                                          ้
                ครู มิใช่นายทุนหนุนกาลัง                           ต้องเก็งทั้งขาดทุนตุนกาไร
                ครู มิใช่พ่อค้านายพาณิ ชย์                         ดีดลูกคิดคาดการณ์ดานไหนไหน
                                                                                           ้
                แต่ยงเป็ นผูคาอย่างเต็มใจ
                       ั               ้้                          ยอมขาดทุนตลอดไปชัวนิรันดร์่
                ครู มิใช่นกปกครองช่าชองศึก
                                 ั                                      ็
                                                                   แต่กคึกคะนองปกป้ องขั้น
                ครู มิใช่นกวิชาการเชี่ยวชาญครัน
                                   ั                               แต่โชกโชนด้วยผูกพันวิชาการ
                ครู มิใช่นกแสดงโลกแสงสี
                                     ั                             แต่สวมบททุกที่ดวยอาจหาญ
                                                                                      ้
                ครู มิใช่ผกากับผูบงการ
                              ู้          ้                        แต่เฉียบขาดในแผนงานการบัญชา
                           ครู มิใช่นกพากย์ฝีปากจัด
                                            ั                      แต่สัมผัสการพากย์ยากจะหา
                ครู มิใช่ผทรงศีลธรรมจรรยา
                              ู้                                   แต่เมตตาแผ่เผือเกื้อการุ ณย์
                                                                                   ่
                นี่แหละครู เป็ นได้หลายสถาน                        ทุกเหตุการณ์ช่วยฉุดช่วยอุดหนุน
                ช่วยเผือแผ่แก้ไขช่วยค้ าจุน
                         ่                                         ผูมีคุณเปี่ ยมแปรอย่างแท้จริ ง
                                                                     ้
พุทธบุตรทั้งหลาย คุณครู ของพวกเธอ ได้ให้คาแนะนาสั่งสอน ทั้งวิชาการและความดี
ให้พวกเธอตลอดมา บางครั้งพวกเธออาจจะมีความรู ้สึกว่าคุณครู น้ นใจร้าย ทาลายจิตใจของลูก
                                                                              ั
ศิษย์ ครู ชอบดุชอบด่าและขาดเมตตา ในความรู ้สึกของพวกเธอ เธอลองมองดูให้ลึกซึ่ง มอง
                                                                    ่
ไปที่ใบหน้าของท่านในขณะนี้ เธอมองเห็นหรื อไม่วาแต่ละท่านนั้น มีความรู ้สึกต่อเธอผูเ้ ป็ น
ศิษย์อย่างไร
                                       บางครั้งรู ้สึกเหนื่อยและเมื่อยล้า
                                       บางครั้งอยากบอกว่าหมดกาลังใจ
                                                           ั
                                       บางครั้งท้อแท้กบศิษย์ไม่เอาไหน
                                                                  ั
                                       บางครั้งอยากร้องให้กบศิษย์ที่ซุกซน
                                       บางครั้งครู คิดว่าจะไม่บ่น
                                       คิดว่าจะไม่สน ไม่อยากอดทน แต่สบสนกับตัวเอง
                                       แต่เกรงว่าวันหน้าศิษย์ไม่รู้
                                       ทั้งผูคนอาจลบหลู่แลข่มแหง
                                             ้
                                       จึงพยายามพร่ าสอนด้วยตนเอง
                                       เพื่อรี บเร่ งให้ศิษย์เป็ นคนดี
                                       ในวันนี้คิดใหม่เพื่อไทยและเพื่อชาติ
                                       หากมัวขลาดให้ใครได้ข่มแห่ง
                                       สถาบันแห่งนี้คงไม่มีใครเกรง
                                       เราจะร้องเพลงชาติให้ใครฟัง( เปิ ดเพลงคุณครู กระดาษทราย )
                                   ั
        บางครั้งครู ทนไม่ได้กบนักเรี ยนหญิงที่แต่งหน้าทาปากมาโรงเรี ยนเหมือนกับการจะไป
เที่ยวตามห้างสรรพสิ นค้า ดุด่านักเรี ยนชายที่ชอบแต่งตัวเหมือนนักเลงมาโรงเรี ยน นักเรี ยนหลาย
คนคิดว่าครู อิจฉา คิดว่าครู แกล้ง ก็ด่าว่าครู ต่าง ๆ นานาตั้งฉายาให้ครู แบบเสี ย ๆ หาย ๆ ซ้ าร้ายตั้ง
ฉายาครู หน้าผี ครู ข้ ีอิจฉา ครู บาอานาจ บางคนถึงกับทาประชดในเรื่ องที่คุณครู ด่า
                                     ้
        สิ่ งที่เธอเคยเข้าใจและเคยคิดว่า ครู คือผูที่ใช้อานาจรังแกจิตใจของพวกเธอ ทาโทษบ้าง
                                                              ้
ตอนนี้พวกเธอลองมองดูคุณครู ของพวกเธอซิ และถามตัวเองว่า การที่ครู ตองมีกิริยาอาการ      ้
                                                                            ั
เช่นนั้น มันเป็ นความต้องการของคุณครู ที่จะระบายอารมณ์กบลูกศิษย์ หรื อว่าเป็ นเพราะเราผู ้
เป็ นศิษย์น้ น ทาให้ครู ตองมีอาการเช่นนั้น มีสักครั้งหนึ่งหรื อเปล่า เมื่อเราไม่ได้ทาความผิด
             ั                ้
แล้วคุณครู มาชี้โทษ คงไม่มีสักครั้งเดียวที่ครู จะทาเช่นนั้น แต่ทุกครั้งที่ครู ทาโทษ หรื อดุด่าว่า
เพราะพวกเราทั้งหลายได้กระทาผิด และครู ยอมไม่ได้ที่จะเห็นศิษย์ของตัวเองนั้น ทาในสิ่ งที่ไม่
                                 ่
ถูกต้อง เพราะคุณครู รู้ดีวาการกระทาเช่นนั้น จะทาให้ชีวตของศิษย์ครู เป็ นคนดีไม่ได้ ครู
                                                                          ิ
่
จะต้องกระทาแม้รู้วา การกระทานั้นจะทาให้ศิษย์ของครู โกรธเกลียด หรื อบางครั้งนาครู ไป
นินทาลับหลัง ด่าครู ดวยวาจาที่หยาบคาย ครู ทนได้ถาศิษย์ของครู เป็ นคนดีเพราะการกระทาของ
                            ้                                 ้
ครู แต่ขอให้พวกเธอพึงรู ้เถิดว่า ครู กเ็ ป็ นปุถุชน ครู กยงมีเลือดมีเนื้อ รู ้สึกเสี ยใจรู ้สึกดีใจ
                                                                       ็ั
ตามวิสยของผูที่ยงเป็ นปุถุชนอยู่ บางครั้งครู รู้วาลูกศิษย์ของครู น้ นโกรธ เกลียด แอบนินทาครู
        ั         ้ ั                                  ่                        ั
                      ็ ้
ลับหลัง แต่ครู กตองทน เพราะครู เป็ นผูได้เสี ยสละ ได้มาทาหน้าที่เช่นนี้แล้ว ถ้าเธอจะถามว่า
                                                   ้
แล้วครู ไม่มีทางอื่นที่จะหากินหรื อจึงต้องมาเป็ นครู พระอาจารย์ขอตอบแทนครู ของพวกเธอได้
ว่า
          ครู ของเธอทุกคนปรารถนาอาชีพอย่างอื่น ที่มีเงินเดือนมากกว่าความเป็ นครู ได้ แต่
ทาไมครู ไม่ทา เพราะในจิตวิญญาณของครู น้ น รักเด็กอยากจะช่วยกันสร้างเยาวชน ให้เป็ นคน
                                                     ั
                ่
ที่มีคุณภาพอยูในสังคม ครู จึงต้องยอมเจ็บปวด ต่อการถูกนินทาว่ากล่าวจากลูกศิษย์ ที่ครู รัก
และหวังดี
                                     เจ็บปวดที่เจ้าทา        ครู ไม่จากลับแก้ไข
                                     ดื้อสุ ดกันตามวัย      ครู อภัยเสมอมา
                                     เพราะเจ้าคือลูกศิษย์ ครู ไม่คิดจะหนีหน้า
                                     เจ้าซังครู นานา        อยากพ้นหน้าให้เร็ววัน
          แต่บางครั้งเธอรู ้ไหมว่าครู ทอ ครู เหนื่อยและหมดกาลังใจ บางครั้งอยากจะไปทาอาชีพ
                                            ้
อย่างอื่น ที่ไม่ตองยุงเกี่ยวกับเด็ก ๆ ที่พดไม่ค่อยรู ้เรื่ อง แต่มาสานึกว่าตัวเองเป็ นครู มีหน้าที่ใน
                     ้ ่                         ู
การแนะนาอบรม และก็พร่ าสอนศิษย์ให้เป็ นคนดี ครู นึกละอายใจ ที่ครู คิดที่จะเปลี่ยนอาชีพ
จากความเป็ นครู พุทธบุตรทั้งหลาย ในความคิดของครู น้ นรักศิษย์ทุกคน แต่ศิษย์จะรู ้หรื อเปล่า
                                                                     ั
ว่า ครู น้ นรักและเป็ นห่วงศิษย์ ครู คิดเมื่อเห็นศิษย์ทุกครั้งว่า
           ั
                            ศิษย์รักคือความหวัง             ดุจพลังอันโดดเด่น
                            พร่ าสอนทุกเช้าเย็น             ถึงเค็ญก็สู้ทน
                            เพียงศิษย์เกิดปัญญา             เพื่อวันหนั้าไม่หมองหม่น
                            เหนื่อยนักหรื อขัดสน            ครู เฝ้ าทนไม่ทอถอย   ้
                            อยากเห็นเจ้าได้ดี               มีศกดิ์ศรี มิต่าต้อย
                                                                 ั
                            ชีวตครู ไม่เลิศลอย
                                 ิ                          หวังศิษย์นอยก้าวหน้าไป
                                                                             ้
                   แต่เมื่อไร มองเห็นศิษย์เรี ยงรายไร้เดียงสา อนิจจาเจ้าจะนึกรู ้สึกไหม
                   เว้นพ่อแม่ผกพันธ์รักดังดวงใจ
                                   ู          ่             จะมีใครรักเจ้าเท่าเทียมครู
                   ถึงจะเหนื่อยแสนเหนื่อยเหลือจะอ้าง                      ใช่เหินห่างธรรมะหรอกนะหนู
                   เห็นศิษย์นอยตาดาดาอยากค้ าชู
                               ้                                          ถ่ายความรู ้มอบให้ศิษย์ไม่ปิดปัง
( เปิ ดเพลงตามรอยไม้เรี ยว : ไมค์ ภิรมพร )
                                                                                 ่
           ครู ทนไม่ได้หากแต่จะมาสาย เมื่อนึกเห็นศิษย์ของครู มารออยูพร้อมหน้าในห้อง ครู ตอง        ้
ขวนขวายแม้แต่บางครั้งกายจะไม่อานวย เมื่อศิษย์ของครู ไม่สบาย ลาป่ วยได้ แต่เมื่อครู ไม่
สบาย บางครั้งครู ลาป่ วยไม่ได้ เพราะอะไร เพราะถ้าครู หยุดไปเพียงคนเดียว ทาให้ศิษย์ของ
                                    ่
ครู อีก ๓๐ - ๔๐ คน อยูในห้องไม่ได้ความรู ้ ถ้าครู ยงสามารถที่จะลุกขึ้นมา และเดินไป
                                                                       ั
                                                   ่ ั
โรงเรี ยนได้แล้ว ครู จะไม่ยอมนอนอยูกบที่ เธอเคยสังเกตไหมว่า เมื่อใดที่เราหกล้มหรื อไม่
สบาย เราจะได้รับการเอาใจใส่ ดูแลจากคุณครู ของเราเสมอ พระอาจารย์เคยเห็นครู บางท่าน ที่
เอายาแดงไปทาที่เท้าของลูกศิษย์ดวยความที่เธอซน เมื่อลูกศิษย์ร้องเพราะความแสบ ครู รีบเอา
                                          ้
ปากไปเป่ าที่เท้าของศิษย์ โดยที่ไม่ได้คิดรังเกียจ ก็เพราะไม่อยากให้ศษย์ตองทรมาน แต่จะมี
                                                                                   ิ ้
ศิษย์สักกี่คน ที่จะคิดและเข้าไปประคอง เข้าไปช่วย เมื่อครู เกิดอาการเจ็บป่ วย หรื อเข้าไปถาม
ครู วา คุณครู ครับ – ค่ะ คุณครู จะให้หนูช่วย – ให้ผมช่วยอะไรบ้าง มีลูกศิษย์อย่างนี้สักกี่คน ที่
      ่
นึกถึงคุณครู ที่จริ งแล้วพระอาจารย์ไม่อยากจะขออะไรมาก ที่จะแสดงความรักให้คุณครู ของ
                     ั                  ู                                              ็
เราเพียงแค่ศิษย์ต้ งใจเรี ยน ไม่พด ไม่คุย ไม่เล่นกัน ในขณะที่ครู สอน เท่านี้ครู กสุขใจ และยิงถ้า
                                                                                               ่
เกิดว่านักเรี ยนจะให้ความสนใจ ถามครู ในวิชาที่ครู สอนนั้น จะทาให้ครู ปลื้มใจและยินดีมาก
ที่ศิษย์มีความสนใจไต่ถาม เมื่อไม่เห็นใจในวิชาที่ครู สอน
           ครู ไม่ได้หวังจากลูกศิษย์มากมาย ขอเพียงศิษย์ต้ งใจเรี ยน และถ้าจะให้ครู ชื่นใจ ให้
                                                                   ั
ความเคารพคุณครู สักนิด ก็จะยืดชีวตของครู ให้ยดยาวและมีกาลังใจ
                                              ิ            ื
                   พุทธบุตรทั้งหลาย ขอให้เธอจงรู ้เถิดว่า
                            ดวงจิตของครู ผสอนสังู้     ่     ย่อมมุ่งหวังให้ศษย์สมฤทธิ์ผล
                                                                             ิ
                   ขจัดมืดโมหะในกมล                          เพื่อได้พลแสงสว่างเห็นทางไกล
                   มีเมตตากรุ ณาอุตสาห์                      ไม่เสเพลชี้แจงแถลงไข
                   เห็นศิษย์เขลาเศร้าทรวงด้วยห่วงใย เห็นศิษย์ไววิทยา ปรี ดาเอย ฯ
           ครู หวังให้ศิษย์ทุกคนเป็ นผูมีวชาความรู ้ ไม่ใช่เป็ นผูโง่เขลา ไม่เท่าทันเขาในการอยูใน
                                            ้ ิ                      ้                           ่
สังคม จึงพยายามถ่ายทอดวิชาการ ให้เรามีความรู ้มีความสามารถ ให้เราไปต่อสู ้กบสังคม          ั
ภายนอกได้ และครู ยงให้ความดีที่เป็ นเกราะป้ องกันตัว ไม่ให้ตกไปสู่ ความชัวความมัวหมอง
                             ั                                                           ่
ของชีวต นั้นเป็ นเพราะอะไร ก็เพราะครู ท้ งรักและห่วงใย ถึงเธอจะไม่ใช่ลูก แต่กเ็ ป็ นศิษย์ที่
         ิ                                               ั
ครู มีสิทธิ์ที่จะให้ชีวตแก่พวกเธอได้ ฉะนั้นศิษย์เอย
                         ิ
           จงเข็มงวดต่อระเบียบวินย ครู รู้นะว่า ศิษย์ไม่ชอบครู ที่ดุด่า แต่ครู กหวังว่า สักวันหนึ่ง
                                      ั                                              ็
เธอคงจะเข้าใจต่อการกระทาของครู และคงจะสานึกได้ ครู มีความมันใจว่า              ่
่
                          สักวันหนึ่งเธอคงรู ้วาครู รัก สักวันหนึ่งคงประจักษ์เป็ นสักขี
                                               ่
                          สักวันหนึ่งคงจะรู ้วาครู ดี   สักวันหนึ่งคงได้ดีเพราะเชื่อครู
                                    ั่ ่
          และในบรรดาพวกเราที่นงอยูตรงนี้ ก็มีศิษย์ที่กตัญญูและเข้าใจ ต่อความรักความเข้าใจ
ของครู ที่มีต่อศิษย์ เธอคือ………….
                                                                                             ่
          พุทธบุตรทั้งหลาย ขอให้พวกเธอรู ้เถิดว่า ใจของครู น้ นรักศิษย์เท่าเทียมกัน ไม่วาศิษย์
                                                                   ั
ของครู จะดีหรื อว่าชัวก็ตาม แต่ครู กหวังดีต่อศิษย์เสมอ พวกเราทั้งหลาย ที่ได้ผดพลังต่อครู
                        ่               ็                                               ิ ่
บาอาจารย์ ไม่วาจะด้วยกาย วาจา ใจ ย่อมเป็ นโทษต่อตัวของเรา เพราะผูที่ล่วงเกินต่อครู บา
                    ่                                                             ้
อาจารย์ที่มีพระคุณนั้น เป็ นผูที่มีบาป จะขาดความเจริ ญก้าวหน้า ดังนั้นขณะนี้จึงเป็ นโอกาส
                                 ้
                                          ั่ ่
อันดีของพวกเราทั้งหลาย ที่เราได้นงอยูตรงหน้าของครู ผูมีพระคุณของพวกเรา พระอาจารย์
                                                               ้
จะได้ถือโอกาสนี้ ขอให้คุณครู ของพวกเธอ ได้ให้เธอทุกคนเข้าไปกราบขอขมา เพื่อลบล้าง
ความผิดที่เธอได้กระทาไว้ จะด้วยเจตนาหรื อไม่เจตนาก็ตาม จะต่อหน้าหรื อลับหลังก็ตาม เพื่อ
ปลดเปลื้องบาป หรื อความไม่ดีในชีวตของเธอทั้งหลายให้หมดไป แล้วเราจะได้เป็ นผูที่มีความ
                                            ิ                                             ้
บริ สุทธิ์ พร้อมที่จะอยูเ่ ป็ นศิษย์เป็ นอาจารย์ ด้วยความเข้าใจซึ่งกันและกัน ต่อไปลืมตา และว่า
ตามหัวหน้า ( ให้ตวแทนนักเรี ยนพากล่าว คาขอขมาครู แล้วมอบพานดอกไม้ให้คุณครู )
                      ั
          ขอให้ลูก ๆ ทุกคน กราบครู ของพวกเรา 3 ครั้ง พร้อม ๆ กัน สิ่ งที่เราล่วงเกินครู อาจารย์
ของเรา แล้วชีวตของเราจะได้มีความเจริ ญก้าวหน้า
                  ิ
          ผ.อ. กล่าวขอบคุณ แล้วกราบ ๓ ครั้ง ๆ ที่ ๓ กราบหมอบลง
                                                                      ( พ.ม.วิทวัส ภทรวาที )

                                       

บทบรรยายรายการขอขมาบูชาครู3

  • 1.
    บทบรรยายรายการขอขมาบูชาครู 3 พ.ม.วิทวัส ภทรวาที เปรี ยบคุณครู เหมือนแม่คนที่สอง ที่เราต้องกราบไหว้ให้เหนือเศียร ใจของครู สุกปลังดังแสงเทียน ่ ่ ส่ องนักเรี ยนให้สว่างทางวิญญาณ สมควรยิงที่พวกเราเผ้าก้มกราบ ่ พระคุณท่านซึ้งทราบมหาศาล เราจะรักคุณครู คู่จกรวาล ั แม้ลมปราณสิ้ นไปไม่ลืมเลย ช่วงเวลาดังต่อไปนี้เป็ นรายการที่ศกดิ์สิทธิ์อีกรายการหนึ่ง ซึ่งคณะพระวิทยากรได้เห็น ั ความสาคัญและคิดว่าจะทาให้พวกเราได้เคารพรักผูมีพระคุณอีกคนหนึ่ง ้ ผูมีความรักความ ้ ปรารถนาดีต่อเราผูเ้ ป็ นศิษย์ พระอาจารย์จะเชิญคุณครู ของพวกเธอ เข้ามาสู่ ท่ามกลางระหว่าง ศิษย์ เพื่อที่เธอจะได้รับไอของความเมตตา และอบอุ่นที่แผ่ซ่านอยูในหัวใจของครู ขอให้ทุก ่ คนหันหน้ามาตรงกลาง เพื่อเตรี ยมพร้อม ในการเข้ามาของคุณครู ที่มีพระคุณของพวกเรา ขอ เชิญคุณครู เดินเข้ามานังข้างหน้าตรงกลาง เพื่อที่ศิษย์จะได้รับไออุ่นของความรัก ความเมตตา ่ ความปรารถนาดี ที่คุณครู มีต่อเขาเหล่านี้ ทุกคนเมื่อคุณครู เข้ามานังเรี ยบร้อยแล้ว ขอให้มอง่ หน้าคุณครู ทุกท่านแล้วหลับตานังนิ่ง ๆ นึกดูภาพครู เหล่านี้ ่ เวลาเช้าหอบเอกสารพรุ งพรัง ครู บางท่านแก่ ๆ แต่ท่านก็หอบสังขารเพื่อมาสอน ครู เหล่านี้มิใช่พ่อ มิใช่แม่ แต่ทาไมครู เหล่านี้ถึงมาทาหน้าที่พ่อหน้าที่แม่ ในคณะที่คนอื่นเขามี ่ ั ความสุ ขอยูกบครอบครัวมีความสุ ขกับลูกของตัวเอง ถามว่าครู เหล่านี้เป็ นใคร ครู เหล่านี้คือใคร ่ ครู คือใคร ใครคือครู ในวันนี้ ใช่อยูที่ปริ ญญามหาศาล ่ ใช่อยูที่เรี ยกว่าครู หรื ออาจารย์ ่ ใช่อยูนานสอนนานในโรงเรี ยน ครู คือผูช้ ีนาทางความคิด ้ ให้รู้ถูกรู ้ผดคิดอ่านเขียน ิ ให้รู้ทุกข์รู้ยากรู ้พากเพียร ให้รู้เปลี่ยนแปลงสู ้รู้สร้างงาน ครู คือผูยกระดับวิญญาณมนุษย์ ้ ให้สูงสุ ดกว่าสัตว์เดรัจฉาน ครู คือผูสั่งสมอุดมการณ์ ้ มีดวงมาลย์เพื่อมวลชนใช่ตนเอง ครู จึงเป็ นนักสร้างผูใหญ่ยง ้ ิ่ สร้างคนจริ งสร้างคนกล้าสร้างคนเก่ง สร้างให้คนเป็ นตัวของตัวเอง ขอมองเพลงนี้มาบูชาครู ( เปิ ดเพลง ครู ในดวงใจ : ไมค์ ภิรมพร ) ดวงใจครู รักศิษย์ทุกคน รักโรงเรี ยนเหมือนบ้าน รักงานสอนเหมือนชีวต รักลูกศิษย์ ิ เหมือนลูกจริ ง ครู ตองทาหน้าที่ท้ งสองอย่างคือ แม่ และ ครู ถามว่าครู เหนื่อยไหม ท้อไหม เหนื่อย ท้อ แต่ครู รัก ้ ั หน้าที่และรักความเป็ นครู สมปณิ ธานที่วา ่
  • 2.
    มีมือจะใช้มือประครองถือแท่งเทียนธรรม ส่ องทางสว่างนาสู่ ความหวังสังคมไทย มีเสี ยงจะเปล่งเสี ยงอย่างแท้เที่ยงและเกียงไกร มีใจจะเทใจผดุงนามแห่งความดี…. ่ ้ อยูที่บานครู ทาหน้าที่แม่ ในครอบครัว มาโรงเรี ยนครู ทาหน้าที่ครู ภาระครู น้ นหนักหนา ั แสนสาหัสถามว่าครู ทาเพืออะไร หากจะตอบว่าเพื่อเงินเดือน ก็แสนจะน้อย เพื่อศักดิ์ศรี กเ็ หลือจะ ่ อ้าง แต่ทว่าครู ทาเพื่อสังคมและมวลชนอย่างแท้จริ ง ภาระครู เกินถ้อยจะร้อยขาน ครู บนดาลศิษย์ให้ไกลมัวหมอง ั สร้างเด็กไทยดีงามตามครรลอง สร้างสมอง สร้างพลัง คลังปัญญา ครู รู้คิดรู ้ทานาไปใช้ ครู สอนให้สร้างสรรค์ แก้ปัญหา จากดวงใจสู เจตน์แห่งเมตตา ้ ชาติกาวหน้ามาบัดนี้เพราะมีครู อย่าเห็นครู เป็ นแค่เรื อจ้าง พาเราข้ามถึงฝั่งแล้วถีบหัวส่ ง ครู เหล่านี้มีจิตใจ ครู เหล่านี้ มีความรัก ความเมตตาต่อเรา ช่วงระหว่างทาหน้าทีกลาสี ครู พยายามสอนในเรื่ องการไหว้ น้ า การเอาตัวรอดครู สอนในเรื่ องวิชาชีพ พระอาจารย์สอนในเรื่ องวิชาชอบ มองหันหลัง บ้างหากเราข้ามถึงฝั่งแล้วการกราบลาครั้งนี้อาจจะเป็ นครั้งสุ ดท้ายของใครบางคน ณ ที่ แห่งนี้ แต่อย่าลืมว่า ( เปิ ดเพลงครู ไปเรื่ อย ๆ เมื่อขึ้นทานองเร็วให้ปิด) ครู มิใช่ช่างปั้นอันวิจิตร แต่ตองคิดวาดวางกางแผนผัง ้ ครู มิใช่นายทุนหนุนกาลัง ต้องเก็งทั้งขาดทุนตุนกาไร ครู มิใช่พ่อค้านายพาณิ ชย์ ดีดลูกคิดคาดการณ์ดานไหนไหน ้ แต่ยงเป็ นผูคาอย่างเต็มใจ ั ้้ ยอมขาดทุนตลอดไปชัวนิรันดร์่ ครู มิใช่นกปกครองช่าชองศึก ั ็ แต่กคึกคะนองปกป้ องขั้น ครู มิใช่นกวิชาการเชี่ยวชาญครัน ั แต่โชกโชนด้วยผูกพันวิชาการ ครู มิใช่นกแสดงโลกแสงสี ั แต่สวมบททุกที่ดวยอาจหาญ ้ ครู มิใช่ผกากับผูบงการ ู้ ้ แต่เฉียบขาดในแผนงานการบัญชา ครู มิใช่นกพากย์ฝีปากจัด ั แต่สัมผัสการพากย์ยากจะหา ครู มิใช่ผทรงศีลธรรมจรรยา ู้ แต่เมตตาแผ่เผือเกื้อการุ ณย์ ่ นี่แหละครู เป็ นได้หลายสถาน ทุกเหตุการณ์ช่วยฉุดช่วยอุดหนุน ช่วยเผือแผ่แก้ไขช่วยค้ าจุน ่ ผูมีคุณเปี่ ยมแปรอย่างแท้จริ ง ้
  • 3.
    พุทธบุตรทั้งหลาย คุณครู ของพวกเธอได้ให้คาแนะนาสั่งสอน ทั้งวิชาการและความดี ให้พวกเธอตลอดมา บางครั้งพวกเธออาจจะมีความรู ้สึกว่าคุณครู น้ นใจร้าย ทาลายจิตใจของลูก ั ศิษย์ ครู ชอบดุชอบด่าและขาดเมตตา ในความรู ้สึกของพวกเธอ เธอลองมองดูให้ลึกซึ่ง มอง ่ ไปที่ใบหน้าของท่านในขณะนี้ เธอมองเห็นหรื อไม่วาแต่ละท่านนั้น มีความรู ้สึกต่อเธอผูเ้ ป็ น ศิษย์อย่างไร บางครั้งรู ้สึกเหนื่อยและเมื่อยล้า บางครั้งอยากบอกว่าหมดกาลังใจ ั บางครั้งท้อแท้กบศิษย์ไม่เอาไหน ั บางครั้งอยากร้องให้กบศิษย์ที่ซุกซน บางครั้งครู คิดว่าจะไม่บ่น คิดว่าจะไม่สน ไม่อยากอดทน แต่สบสนกับตัวเอง แต่เกรงว่าวันหน้าศิษย์ไม่รู้ ทั้งผูคนอาจลบหลู่แลข่มแหง ้ จึงพยายามพร่ าสอนด้วยตนเอง เพื่อรี บเร่ งให้ศิษย์เป็ นคนดี ในวันนี้คิดใหม่เพื่อไทยและเพื่อชาติ หากมัวขลาดให้ใครได้ข่มแห่ง สถาบันแห่งนี้คงไม่มีใครเกรง เราจะร้องเพลงชาติให้ใครฟัง( เปิ ดเพลงคุณครู กระดาษทราย ) ั บางครั้งครู ทนไม่ได้กบนักเรี ยนหญิงที่แต่งหน้าทาปากมาโรงเรี ยนเหมือนกับการจะไป เที่ยวตามห้างสรรพสิ นค้า ดุด่านักเรี ยนชายที่ชอบแต่งตัวเหมือนนักเลงมาโรงเรี ยน นักเรี ยนหลาย คนคิดว่าครู อิจฉา คิดว่าครู แกล้ง ก็ด่าว่าครู ต่าง ๆ นานาตั้งฉายาให้ครู แบบเสี ย ๆ หาย ๆ ซ้ าร้ายตั้ง ฉายาครู หน้าผี ครู ข้ ีอิจฉา ครู บาอานาจ บางคนถึงกับทาประชดในเรื่ องที่คุณครู ด่า ้ สิ่ งที่เธอเคยเข้าใจและเคยคิดว่า ครู คือผูที่ใช้อานาจรังแกจิตใจของพวกเธอ ทาโทษบ้าง ้ ตอนนี้พวกเธอลองมองดูคุณครู ของพวกเธอซิ และถามตัวเองว่า การที่ครู ตองมีกิริยาอาการ ้ ั เช่นนั้น มันเป็ นความต้องการของคุณครู ที่จะระบายอารมณ์กบลูกศิษย์ หรื อว่าเป็ นเพราะเราผู ้ เป็ นศิษย์น้ น ทาให้ครู ตองมีอาการเช่นนั้น มีสักครั้งหนึ่งหรื อเปล่า เมื่อเราไม่ได้ทาความผิด ั ้ แล้วคุณครู มาชี้โทษ คงไม่มีสักครั้งเดียวที่ครู จะทาเช่นนั้น แต่ทุกครั้งที่ครู ทาโทษ หรื อดุด่าว่า เพราะพวกเราทั้งหลายได้กระทาผิด และครู ยอมไม่ได้ที่จะเห็นศิษย์ของตัวเองนั้น ทาในสิ่ งที่ไม่ ่ ถูกต้อง เพราะคุณครู รู้ดีวาการกระทาเช่นนั้น จะทาให้ชีวตของศิษย์ครู เป็ นคนดีไม่ได้ ครู ิ
  • 4.
    ่ จะต้องกระทาแม้รู้วา การกระทานั้นจะทาให้ศิษย์ของครู โกรธเกลียดหรื อบางครั้งนาครู ไป นินทาลับหลัง ด่าครู ดวยวาจาที่หยาบคาย ครู ทนได้ถาศิษย์ของครู เป็ นคนดีเพราะการกระทาของ ้ ้ ครู แต่ขอให้พวกเธอพึงรู ้เถิดว่า ครู กเ็ ป็ นปุถุชน ครู กยงมีเลือดมีเนื้อ รู ้สึกเสี ยใจรู ้สึกดีใจ ็ั ตามวิสยของผูที่ยงเป็ นปุถุชนอยู่ บางครั้งครู รู้วาลูกศิษย์ของครู น้ นโกรธ เกลียด แอบนินทาครู ั ้ ั ่ ั ็ ้ ลับหลัง แต่ครู กตองทน เพราะครู เป็ นผูได้เสี ยสละ ได้มาทาหน้าที่เช่นนี้แล้ว ถ้าเธอจะถามว่า ้ แล้วครู ไม่มีทางอื่นที่จะหากินหรื อจึงต้องมาเป็ นครู พระอาจารย์ขอตอบแทนครู ของพวกเธอได้ ว่า ครู ของเธอทุกคนปรารถนาอาชีพอย่างอื่น ที่มีเงินเดือนมากกว่าความเป็ นครู ได้ แต่ ทาไมครู ไม่ทา เพราะในจิตวิญญาณของครู น้ น รักเด็กอยากจะช่วยกันสร้างเยาวชน ให้เป็ นคน ั ่ ที่มีคุณภาพอยูในสังคม ครู จึงต้องยอมเจ็บปวด ต่อการถูกนินทาว่ากล่าวจากลูกศิษย์ ที่ครู รัก และหวังดี เจ็บปวดที่เจ้าทา ครู ไม่จากลับแก้ไข ดื้อสุ ดกันตามวัย ครู อภัยเสมอมา เพราะเจ้าคือลูกศิษย์ ครู ไม่คิดจะหนีหน้า เจ้าซังครู นานา อยากพ้นหน้าให้เร็ววัน แต่บางครั้งเธอรู ้ไหมว่าครู ทอ ครู เหนื่อยและหมดกาลังใจ บางครั้งอยากจะไปทาอาชีพ ้ อย่างอื่น ที่ไม่ตองยุงเกี่ยวกับเด็ก ๆ ที่พดไม่ค่อยรู ้เรื่ อง แต่มาสานึกว่าตัวเองเป็ นครู มีหน้าที่ใน ้ ่ ู การแนะนาอบรม และก็พร่ าสอนศิษย์ให้เป็ นคนดี ครู นึกละอายใจ ที่ครู คิดที่จะเปลี่ยนอาชีพ จากความเป็ นครู พุทธบุตรทั้งหลาย ในความคิดของครู น้ นรักศิษย์ทุกคน แต่ศิษย์จะรู ้หรื อเปล่า ั ว่า ครู น้ นรักและเป็ นห่วงศิษย์ ครู คิดเมื่อเห็นศิษย์ทุกครั้งว่า ั ศิษย์รักคือความหวัง ดุจพลังอันโดดเด่น พร่ าสอนทุกเช้าเย็น ถึงเค็ญก็สู้ทน เพียงศิษย์เกิดปัญญา เพื่อวันหนั้าไม่หมองหม่น เหนื่อยนักหรื อขัดสน ครู เฝ้ าทนไม่ทอถอย ้ อยากเห็นเจ้าได้ดี มีศกดิ์ศรี มิต่าต้อย ั ชีวตครู ไม่เลิศลอย ิ หวังศิษย์นอยก้าวหน้าไป ้ แต่เมื่อไร มองเห็นศิษย์เรี ยงรายไร้เดียงสา อนิจจาเจ้าจะนึกรู ้สึกไหม เว้นพ่อแม่ผกพันธ์รักดังดวงใจ ู ่ จะมีใครรักเจ้าเท่าเทียมครู ถึงจะเหนื่อยแสนเหนื่อยเหลือจะอ้าง ใช่เหินห่างธรรมะหรอกนะหนู เห็นศิษย์นอยตาดาดาอยากค้ าชู ้ ถ่ายความรู ้มอบให้ศิษย์ไม่ปิดปัง
  • 5.
    ( เปิ ดเพลงตามรอยไม้เรียว : ไมค์ ภิรมพร ) ่ ครู ทนไม่ได้หากแต่จะมาสาย เมื่อนึกเห็นศิษย์ของครู มารออยูพร้อมหน้าในห้อง ครู ตอง ้ ขวนขวายแม้แต่บางครั้งกายจะไม่อานวย เมื่อศิษย์ของครู ไม่สบาย ลาป่ วยได้ แต่เมื่อครู ไม่ สบาย บางครั้งครู ลาป่ วยไม่ได้ เพราะอะไร เพราะถ้าครู หยุดไปเพียงคนเดียว ทาให้ศิษย์ของ ่ ครู อีก ๓๐ - ๔๐ คน อยูในห้องไม่ได้ความรู ้ ถ้าครู ยงสามารถที่จะลุกขึ้นมา และเดินไป ั ่ ั โรงเรี ยนได้แล้ว ครู จะไม่ยอมนอนอยูกบที่ เธอเคยสังเกตไหมว่า เมื่อใดที่เราหกล้มหรื อไม่ สบาย เราจะได้รับการเอาใจใส่ ดูแลจากคุณครู ของเราเสมอ พระอาจารย์เคยเห็นครู บางท่าน ที่ เอายาแดงไปทาที่เท้าของลูกศิษย์ดวยความที่เธอซน เมื่อลูกศิษย์ร้องเพราะความแสบ ครู รีบเอา ้ ปากไปเป่ าที่เท้าของศิษย์ โดยที่ไม่ได้คิดรังเกียจ ก็เพราะไม่อยากให้ศษย์ตองทรมาน แต่จะมี ิ ้ ศิษย์สักกี่คน ที่จะคิดและเข้าไปประคอง เข้าไปช่วย เมื่อครู เกิดอาการเจ็บป่ วย หรื อเข้าไปถาม ครู วา คุณครู ครับ – ค่ะ คุณครู จะให้หนูช่วย – ให้ผมช่วยอะไรบ้าง มีลูกศิษย์อย่างนี้สักกี่คน ที่ ่ นึกถึงคุณครู ที่จริ งแล้วพระอาจารย์ไม่อยากจะขออะไรมาก ที่จะแสดงความรักให้คุณครู ของ ั ู ็ เราเพียงแค่ศิษย์ต้ งใจเรี ยน ไม่พด ไม่คุย ไม่เล่นกัน ในขณะที่ครู สอน เท่านี้ครู กสุขใจ และยิงถ้า ่ เกิดว่านักเรี ยนจะให้ความสนใจ ถามครู ในวิชาที่ครู สอนนั้น จะทาให้ครู ปลื้มใจและยินดีมาก ที่ศิษย์มีความสนใจไต่ถาม เมื่อไม่เห็นใจในวิชาที่ครู สอน ครู ไม่ได้หวังจากลูกศิษย์มากมาย ขอเพียงศิษย์ต้ งใจเรี ยน และถ้าจะให้ครู ชื่นใจ ให้ ั ความเคารพคุณครู สักนิด ก็จะยืดชีวตของครู ให้ยดยาวและมีกาลังใจ ิ ื พุทธบุตรทั้งหลาย ขอให้เธอจงรู ้เถิดว่า ดวงจิตของครู ผสอนสังู้ ่ ย่อมมุ่งหวังให้ศษย์สมฤทธิ์ผล ิ ขจัดมืดโมหะในกมล เพื่อได้พลแสงสว่างเห็นทางไกล มีเมตตากรุ ณาอุตสาห์ ไม่เสเพลชี้แจงแถลงไข เห็นศิษย์เขลาเศร้าทรวงด้วยห่วงใย เห็นศิษย์ไววิทยา ปรี ดาเอย ฯ ครู หวังให้ศิษย์ทุกคนเป็ นผูมีวชาความรู ้ ไม่ใช่เป็ นผูโง่เขลา ไม่เท่าทันเขาในการอยูใน ้ ิ ้ ่ สังคม จึงพยายามถ่ายทอดวิชาการ ให้เรามีความรู ้มีความสามารถ ให้เราไปต่อสู ้กบสังคม ั ภายนอกได้ และครู ยงให้ความดีที่เป็ นเกราะป้ องกันตัว ไม่ให้ตกไปสู่ ความชัวความมัวหมอง ั ่ ของชีวต นั้นเป็ นเพราะอะไร ก็เพราะครู ท้ งรักและห่วงใย ถึงเธอจะไม่ใช่ลูก แต่กเ็ ป็ นศิษย์ที่ ิ ั ครู มีสิทธิ์ที่จะให้ชีวตแก่พวกเธอได้ ฉะนั้นศิษย์เอย ิ จงเข็มงวดต่อระเบียบวินย ครู รู้นะว่า ศิษย์ไม่ชอบครู ที่ดุด่า แต่ครู กหวังว่า สักวันหนึ่ง ั ็ เธอคงจะเข้าใจต่อการกระทาของครู และคงจะสานึกได้ ครู มีความมันใจว่า ่
  • 6.
    สักวันหนึ่งเธอคงรู ้วาครู รัก สักวันหนึ่งคงประจักษ์เป็ นสักขี ่ สักวันหนึ่งคงจะรู ้วาครู ดี สักวันหนึ่งคงได้ดีเพราะเชื่อครู ั่ ่ และในบรรดาพวกเราที่นงอยูตรงนี้ ก็มีศิษย์ที่กตัญญูและเข้าใจ ต่อความรักความเข้าใจ ของครู ที่มีต่อศิษย์ เธอคือ…………. ่ พุทธบุตรทั้งหลาย ขอให้พวกเธอรู ้เถิดว่า ใจของครู น้ นรักศิษย์เท่าเทียมกัน ไม่วาศิษย์ ั ของครู จะดีหรื อว่าชัวก็ตาม แต่ครู กหวังดีต่อศิษย์เสมอ พวกเราทั้งหลาย ที่ได้ผดพลังต่อครู ่ ็ ิ ่ บาอาจารย์ ไม่วาจะด้วยกาย วาจา ใจ ย่อมเป็ นโทษต่อตัวของเรา เพราะผูที่ล่วงเกินต่อครู บา ่ ้ อาจารย์ที่มีพระคุณนั้น เป็ นผูที่มีบาป จะขาดความเจริ ญก้าวหน้า ดังนั้นขณะนี้จึงเป็ นโอกาส ้ ั่ ่ อันดีของพวกเราทั้งหลาย ที่เราได้นงอยูตรงหน้าของครู ผูมีพระคุณของพวกเรา พระอาจารย์ ้ จะได้ถือโอกาสนี้ ขอให้คุณครู ของพวกเธอ ได้ให้เธอทุกคนเข้าไปกราบขอขมา เพื่อลบล้าง ความผิดที่เธอได้กระทาไว้ จะด้วยเจตนาหรื อไม่เจตนาก็ตาม จะต่อหน้าหรื อลับหลังก็ตาม เพื่อ ปลดเปลื้องบาป หรื อความไม่ดีในชีวตของเธอทั้งหลายให้หมดไป แล้วเราจะได้เป็ นผูที่มีความ ิ ้ บริ สุทธิ์ พร้อมที่จะอยูเ่ ป็ นศิษย์เป็ นอาจารย์ ด้วยความเข้าใจซึ่งกันและกัน ต่อไปลืมตา และว่า ตามหัวหน้า ( ให้ตวแทนนักเรี ยนพากล่าว คาขอขมาครู แล้วมอบพานดอกไม้ให้คุณครู ) ั ขอให้ลูก ๆ ทุกคน กราบครู ของพวกเรา 3 ครั้ง พร้อม ๆ กัน สิ่ งที่เราล่วงเกินครู อาจารย์ ของเรา แล้วชีวตของเราจะได้มีความเจริ ญก้าวหน้า ิ ผ.อ. กล่าวขอบคุณ แล้วกราบ ๓ ครั้ง ๆ ที่ ๓ กราบหมอบลง ( พ.ม.วิทวัส ภทรวาที ) 