UNDP, profile picture
Uploaded byUNDP
1,316 views

PES book

Payment for Ecosystem Service (PES) หรือ การแทนคุณระบบนิเวศ

Embed presentation

Downloaded 44 times
การแทนคุณระบบนิเวศ ที่ปรึกษา ธัญญา เนติธรรมกุล อธิบดีกรมอุทยานแหงชาติ สัตวปา และพันธุพืช Martin Hart-Hansen United Nations Development Programme สุธาริน คูณผล Programme Specialist – Team Leader/UNDP เรื่อง ทรงธรรม สุขสวาง ผูตรวจราชการกรมอุทยานแหงชาติ สัตวปา และพันธุพืช รักษาราชการแทนผูอำนวยการสำนักอุทยานแหงชาติ ผูอำนวยการโครงการเรงเสริมความยั่งยืนของระบบ การจัดการพื้นที่คุมครอง (CATSPA) คณะทำงาน หทัยรัตน นุกูล คมกริช เศรษบุบผา ทวี หนูทอง กัญจนสุรีย ยิ้มสาลี มลวิภา ณ นรงค อรญา รอดขวัญ วิไลวรรณ แสนภักดี วรรณพร ภารสงัด จิตวดี ขุนวงษา สุปราณี กองทัพ ปรับปรุงจาก Journal of Thailand Protected Area Volume 1 Number 1 (January – December 2014)
คำนำ ทิศทางของการจัดการพื้นที่คุมครองแนวใหมของประเทศไทย กำลังหาวิธีในการสรางความยั่งยืนทาง ดานการเงินใหกับพื้นที่คุมครอง และมีความคาดหวังใหประสบความสำเร็จในบริบทของเศรษฐกิจระดับประเทศ ที่กำลังเจริญเติบโต ซึ่งมีนโยบายหลายแบบเปนตัวผลักดันในการสรางแหลงเงินทุนแหลงใหมใหกับพื้นที่คุมครอง แตหลักการ “ผูสรางมลพิษเปนผูจาย” กลาวไววา ผูที่กอใหเกิดความเสียหายควรจายเงินสำหรับการซอมแซม ความเสียหายตางๆที่เกิดขึ้นกับพื้นที่คุมครอง โดยเฉพาะคาปรับซึ่งกำหนดโดยกฎหมายของพื้นที่คุมครองที่ เกี่ยวของนั้น ยังไมเพียงพอตอการเปนรายไดที่มีนัยสำคัญตอการจัดการพื้นที่คุมครอง และไมเพียงพอตอการ เปนเงื่อนไขที่ใชบังคับทางกฎหมายอยางเขมงวด อยางไรก็ตามในปจจุบันยังไมมีนโยบายใดที่เหมาะสมมากพอ ที่จะนำหลักการ “ผูสรางมลพิษเปนผูจาย” มาปฏิบัติใชกับการจัดการดานการเงินในพื้นที่คุมครอง แตหลักการ “ผูใชเปนผูจาย” นักอนุรักษหลายฝายไดเสนอวา กลุมคนที่ไดรับผลประโยชนจากพื้นที่ คุมครองควรเปนผูจายเงินเพื่อการจัดการพื้นที่คุมครองอยางยั่งยืน และหลักการนี้สามารถเรียกรองการจายเงิน จำนวนมากจากผูที่ไดรับผลประโยชนจากบริการของระบบนิเวศจากพื้นที่คุมครองได แตปจจัยทางการเมือง หลายประการอาจเปนอุปสรรคในการดำเนินการตามหลักการพื้นฐานดังกลาวนี้ และเปนปญหาที่เกิดขึ้นกับ พื้นที่คุมครองทุกแหงของโลก แนวคิดเรื่อง 'การแทนคุณระบบนิเวศ' ไดรับความสนใจอยางมากในวงการนักอนุรักษ และนักจัดการ ทรัพยากร ทั้งนี้เนื่องมาจากมันมีลักษณะของภาษาที่เปนเอกลักษณที่รวมเอาเรื่องของ เศรษฐกิจ ธุรกิจ และ สิ่งแวดลอมชุมชน มาผนวกเขาดวยกัน โดยสามารถระบุมูลคาของผลประโยชนจากบริการระบบนิเวศที่ไดรับได ในขณะที่ผูที่มีสวนไดเสียที่ไมเคยเกี่ยวของมากอน ก็ไดรับการยอมรับใหเขามีสวนรวมในการอนุรักษสภาพแวดลอม ดังนั้น หนังสือเลมนี้จะอธิบายเกี่ยวกับเรื่อง 'บริการของระบบนิเวศ หรือ Ecosystem services' และแนวทางการแทนคุณระบบนิเวศ ซึ่งเพิ่งจะเริ่มกันขึ้นเมื่อไมกี่ปมานี้ โดยไดมีการอภิปรายถกเถียงกัน ในประเด็นของการรักษาสิ่งแวดลอม โดยเฉพาะในเรื่อง “การประเมินระบบนิเวศแหงสหัสวรรษ (Millennium Ecosystem Assessment ,MEA)” เรื่องนี้เปนที่สนใจมากขึ้น และมีมุมมองที่หลากหลายในการที่จะทำให ระบบนิเวศ สภาพแวดลอมทางธรรมชาติและความหลากหลายทางชีวภาพสามารถค้ำจุนชีวิตมนุษยใหยั่งยืน มากยิ่งขึ้น ผูเขียนหวังวา แนวคิดเรื่อง คาแทนคุณระบบนิเวศในหนังสือเลมนี้ จะเปนประโยชนกับภาคสวนตางๆ โดยเฉพาะใหผูมีหนาที่กำหนดนโยบายทางเศรษฐกิจของประเทศ และภาคเอกชนที่กำลังรวมตัวกันในนามของ “ประชารัฐ”ซึ่งสามารถจะนำแนวคิดและบทเรียนจากการดำเนินงานของประเทศตางๆที่มีอยูในหนังสือเลมนี้ ไปใชในการสรางกลยุทธขับเคลื่อนทั้งการอนุรักษและจัดการเชิงธุรกิจในพื้นที่คุมครองของสำหรับประเทศไทย ในอนาคตไดชัดเจนขึ้น ดร.ทรงธรรม สุขสวาง ผูอำนวยการสำนักงานโครงการ CATSPA กProtected Area Sustainability
สารบัญ หนา คำนำ ก สารบัญ ข สารบัญภาพ ค บทนำ 1 ความหมายของการจายคาแทนคุณระบบนิเวศ 2 แนวคิดของการจายคาแทนคุณระบบนิเวศ 4 หลักการคาแทนคุณระบบนิเวศ 7 กลไกการแทนคุณระบบนิเวศ 10 การประเมินมูลคาบริการของระบบนิเวศกับความหลากหลายทางชีวภาพของระบบนิเวศ 11 แนวทางการดำเนินการโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศในระบบนิเวศ 14 บทเรียนการดำเนินโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศลุมน้ำในประเทศตางๆ 16 การดำเนินการโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศในประเทศไทย 20 สรุป 22 เอกสารและสิ่งอางอิง 23 สารบัญตาราง 1 การประเมินมูลคาระบบนิเวศของโลก 12 2 ตัวอยางโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศที่เกี่ยวกับระบบนิเวศปาไม 19 และระบบนิเวศลุมน้ำในภูมิภาคตางๆ ของโลก ตารางที่ ข
สารบัญภาพ 1 บริการนิเวศ (Ecosystem Service) จากพื้นที่ตนน้ำลำธารที่ใหบริการน้ำ 2 กับชุมชนและในเมือง พื้นที่ลุมน้ำตอนลาง 2 กรอบมโนทัศนการประเมินระบบนิเวศแหงสหัสวรรษ 4 3 แบบจำลองคาแทนคุณระบบนิเวศบนพื้นฐานของพื้นที่ลุมน้ำ 8 (Basic watershed-based PES model) 4 การเชื่อมโยงระหวางโครงสรางและการทำงานของระบบนิเวศบริการ 12 นโยบายและมูลคาของระบบนิเวศ 5 บริการของระบบนิเวศลุมน้ำดานทรัพยากรน้ำ 21 หนาภาพที่ คProtected Area Sustainability
ระบบนิเวศตางๆเปนสวนที่เกี่ยวของกับสิ่งมีชีวิต บนโลกนี้ เชื่อกันวาระบบนิเวศสามารถทำหนาที่ ของระบบไดเองและมีบทบาทในการพัฒนาและ รักษาองคประกอบของสังคมมนุษย ความอุดมสมบูรณ ของระบบนิเวศจะอำนวยความผาสุกพื้นฐานของสังคม เชน การที่มีน้ำสะอาดและเพียงพอทั้งในระดับปริมาณ และคุณภาพใหแกมนุษย ระบบนิเวศมีสวนสำคัญที่ ทำใหมนุษย และความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตดำรง ชีวิตอยูไดอยางมีความสุข สาเหตุที่ทำใหบริการของ ระบบนิเวศลดลงเกิดจากปจจัยที่เกี่ยวของ คือ มนุษย มีความตองการปจจัยสี่และใชทรัพยากรธรรมชาติ เพิ่มมากขึ้น เชน ตองการเนื้อไมสรางบาน ตองการ น้ำเพื่ออุปโภคบริโภค ตองการอาหารและเชื้อเพลิง เพื่อดำรงชีพ เปนตน ความตองการดังกลาวของมนุษย ทำใหเกิดการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศและการ สูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ นอกจากนี้การ เปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศจะมีผลกระทบกับการ พัฒนาดานเศรษฐกิจและสังคม การดำรงชีวิตของมนุษย การลดลงของระบบนิเวศนำไปสูการขาดบริการทาง ระบบนิเวศสงผลใหประชากรโลกมีความอดอยาก มากขึ้น มีความเสี่ยงตอการดำรงชีวิตที่ตองอาศัย การบริการของระบบนิเวศ ถาหากมนุษยเรายังมีการ ใชทรัพยากรธรรมชาติและระบบนิเวศที่อาศัยอยูอยาง ไมฉลาด ผลกระทบก็จะเกิดขึ้นกับมนุษยเองหรือ ความมั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคม เชน ปญหาภัยแลง น้ำทวม แผนดินถลม ซึ่งจะทำใหเกิดปญหาความ ขัดแยงในสังคมตามมาแนนอน ดังนั้น ในอนาคตประเทศไทยตองนำเอา หลักการของคาแทนคุณระบบนิเวศหรือ Payments for Ecosystem Services (PES) มาใชในการจัดการ ระบบนิเวศ เพื่อเปนแนวทางที่จะพัฒนาการหามูลคา ทางเศรษฐกิจของระบบนิเวศของประเทศ ซึ่งจะมี ผลตอการสรางรายไดของประเทศและชุมชนที่มี หนาที่ดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติโดยเฉพาะใน พื้นที่คุมครองที่กำหนดใหเปนอุทยานแหงชาติหรือ เขตรักษาพันธุสัตวปา เพื่อเปนเครื่องมือหนึ่งในการ จัดการพื้นที่อนุรักษของประเทศ อันจะเปนบทเรียน พื้นฐานในการกำหนดแนวทางและมาตรการที่จะเรงเสริม ใหมีการจัดการและการใชประโยชนระบบนิเวศที่ยั่งยืน การแทนคุณระบบนิเวศ บทนำ เหตุผลความจำเปนในการจัดการ คาแทนคุณระบบนิเวศ เรามีความจำเปนตองจายเงินคาตอบแทนคุณ ระบบนิเวศ เพื่อที่จะหยุดยั้งการลดลงและความ เสียหายของระบบนิเวศตลอดจนดูแลรักษาการ บริการของระบบนิเวศ รัฐบาลของประเทศตางๆ ได ดำเนินการการสนับสนุนนโยบายขององคการ สหประชาชาติวาดวยการใชประโยชนสิ่งแวดลอม อยางยั่งยืน โดยกำหนดแผนยุทธศาสตรการพัฒนา โครงการการปองกันการลดลงหรือการสูญหายของ ทรัพยากรสิ่งแวดลอม ทำการปรับปรุงกระบวนการ จัดการที่ถูกตอง เชน โครงการปรับปรุงและดูแลรักษา แหลงน้ำที่สะอาดใหแกประชาชน ซึ่งประกอบไปดวย หลักสองประการ คือ มาตรการในการควบคุมดูแล รักษาแหลงน้ำและการใชแหลงน้ำเพื่อประโยชน ทางเศรษฐกิจ 1
ความหมายของการจายคาแทนคุณ ระบบนิเวศ อยางไรก็ดีวิธีการปองกันความเสียหายของสิ่งแวดลอม สามารถกระทำไดโดยการออกกฎหมายหรือกฎขอบังคับ หรือมีการสรางระเบียบที่เขมงวด มีคำสั่งหรือนโยบาย การควบคุมที่มีประสิทธิภาพ เชน การควบคุมน้ำเสีย จากแหลงตนน้ำลำธาร หรือการสรางโรงงานบำบัด น้ำเสียที่ทำใหน้ำเสียลดนอยลง แตก็ยังมีน้ำที่มีมลพิษ เกิดขึ้นจากผูที่อาศัยอยูตามแหลงตนน้ำ เชน น้ำที่เกิด จากการเลี้ยงปศุสัตวและการเกษตร ซึ่งผูใชน้ำที่อาศัย อยูปลายน้ำจะไดรับน้ำที่ไมสะอาดเพื่อการบริโภคดวย จึงจำเปนตองออกกฎหมายควบคุม ดังนั้น การจัดการระบบนิเวศ เพื่อใหมีการบริการ ที่ดีจำเปนตองใชกลไกทางเศรษฐศาสตรเพื่อนำไปสู กระบวนการคาแทนคุณระบบนิเวศ เปนการสนับสนุน การอนุรักษอยางยั่งยืน หลักการใชคาแทนคุณระบบ นิเวศเปนวิธีการที่ไดนำมาใชในหลายประเทศทั้งระดับ ทองถิ่น ภูมิภาค หรือระดับชาติ โดยมีการกำหนดราคา ของระบบนิเวศและมีการจัดสรรคาตอบแทนใหแก ชุมชนหรือผูใชประโยชนทางเศรษฐกิจจากที่ดินที่อาศัย อยูในพื้นที่ที่มีการดูแลระบบนิเวศนั้นๆ ระบบนิเวศประกอบดวยสวนที่ผูไดรับผลประโยชน ซึ่งอาศัยอยูภายนอกจะเปนผูจายคาแทนคุณระบบนิเวศ ใหกับชุมชนซึ่งอาศัยอยูภายในระบบนิเวศชวยสนับสนุน ดูแลและรักษาระบบนิเวศนั้นๆ ทั้งสองเปรียบเสมือน สะพานเชื่อมตอกันจากการที่ไดรับผลประโยชนทั้ง สองกลุมซึ่งจะเรียกวาผูขาย (Sellers) และผูซื้อ (Buyers) ยกตัวอยาง การบริการของระบบนิเวศในเรื่องการใชน้ำ เชน การดำเนินการของชุมชนในพื้นที่ตนน้ำจะเปน ผูขายบริการ และประชาชนที่อยูปลายน้ำและที่ใช ประโยชนจากน้ำที่มาจากพื้นที่ตนน้ำ จะเปนผูซื้อ บริการ ซึ่งการดำเนินการดังกลาวนี้สามารถที่จะนำ ไปใชในโครงการอนุรักษทรัพยากรธรรมชาติแบบอื่นๆ ไดดวย ภาพที่ 1 บริการนิเวศ (Ecosystem Service) จากพื้นที่ตนน้ำลำธารที่ใหบริการน้ำกับ ชุมชนและในเมือง พื้นที่ลุมน้ำตอนลาง มีผูใหความหมายของคำวา Payment for Ecosystem Services (PES) ในบริบทของภาษาไทย หลายความหมาย เชน คาใชจายในการรับบริการจาก ระบบนิเวศ คาบริการระบบนิเวศ คาตอบแทนคุณ ระบบนิเวศ คาแทนคุณระบบนิเวศ แตในหนังสือ เลมนี้ขอใชคำวา “คาแทนคุณระบบนิเวศ” เนื่องจาก คาแทนคุณระบบนิเวศยังเปนแนวคิดใหมสำหรับ ประเทศไทย คำนิยามที่กำหนดขึ้นอาจมีความแตกตาง กันอยูบาง เชน European Environmental Agency ใหคำจำกัดความวา คาแทนคุณระบบนิเวศ คือ การจัดสรรเงินคาตอบแทนใหกับชุมชนหรือผูที่ดูแล รักษาทรัพยากรธรรมชาติ เพื่อเปนหลักประกัน ความยั่งยืนของการบริการของระบบนิเวศ เปนตน 2Protected Area Sustainability
อยางไรก็ดี การจายคาแทนคุณของระบบนิเวศ ไดเริ่มมีการพูดคุยกันในเรื่องบริการของระบบนิเวศ เมื่อไมกี่ปมานี้เมื่อมีการอภิปรายกันในประเด็น ของการรักษาสิ่งแวดลอม การศึกษาในเรื่องการประเมิน ระบบนิเวศแหงสหัสวรรษ (Millennium Ecosystem Assessment , MEA) ที่เพิ่งเสร็จสิ้น ทำใหหัวขอนี้ เปนที่สนใจมากขึ้นและมีมุมมองที่หลากหลายในการ ที่จะทำใหสภาพแวดลอมทางธรรมชาติสามารถ ค้ำจุนชีวิตมนุษยใหยั่งยืนมากยิ่งขึ้น ตัวอยางของ มุมมองเรื่องบริการของระบบนิเวศก็คือการเปน ทรัพยากรพันธุกรรมสำหรับการแพทย (genetic resources for medicine) และเทคโนโลยีชีวภาพ (biotechnology) การผสมเกสรพืช (plant pollination) การกักเก็บคารบอน (carbon sequestration) และการพัฒนารูปแบบของดิน (soil formation) จะเห็นไดวาความหลากหลายทาง ชีวภาพซึ่งเปนสวนหนึ่งของการทำงานแบบบูรณาการ ของระบบนิเวศถือเปนบทบาทพื้นฐานสำคัญที่ระบบนิเวศ ธรรมชาติสงมอบบริการใหกับโลกมนุษย คำนิยาม ของบริการของระบบนิเวศที่ยอมรับกันทั่วไป คือ การพิจารณาใหการบริการระบบนิเวศเปนกระบวนการ ทางธรรมชาติโดยตระหนักอยูเสมอวาระบบนิเวศที่มี องคประกอบของพืชและสัตว ทำใหเกิดระบบที่ชวย รักษาและเติมเต็มใหกับชีวิตมนุษย (Daily et al, 1997) อีกนิยามที่ยอมรับทั่วไปก็คือ นิยามที่ใชในการ ประเมินระบบนิเวศแหงสหัสวรรษ (Millennium Ecosystem Assessment, MEA, 2005) กลาววา ซึ่งเปนผลประโยชนที่ประชาชนไดรับจากระบบนิเวศ โดย MEA ไดจำแนกระบบนิเวศลงไปถึงบริการใน ดานการจัดเตรียม (provisioning) การควบคุม (regulating) การสนับสนุน (supporting) หรือ บริการทางวัฒนธรรม (cultural services) (ภาพที่ 2) MEA ไดรายงานวา 60-70 เปอรเซ็นต ของบริการของระบบนิเวศของโลกเรากำลังลดนอย ถอยลง และผลกระทบที่ตามมาก็ทวีความรุนแรง มากขึ้นโดยเฉพาะกับผูคนสวนใหญที่ขึ้นอยูกับการ พึ่งพาธรรมชาติโดยตรง (steady provision) เชน การดำรงชีวิตของเกษตรกร ดวยหลักการของ MEA แนวคิดเรื่องบริการของระบบนิเวศจึงถูกนำมาใชเพื่อ เนนความสัมพันธระหวางบริการของระบบนิเวศและ ความเปนอยูที่ดีของมนุษยระหวางสวัสดิการของ มนุษยและความมั่นคงในชีวิต เนื่องจากคาแทนคุณระบบนิเวศ หมายถึง การ จัดสรรเงินคาตอบแทนหรือเงินทุนใหกับชุมชนหรือ ผูที่ดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่เพื่อเปน หลักประกันความยั่งยืนของระบบนิเวศ และประโยชน หรือบริการที่มนุษยไดรับจากระบบนิเวศเปนมูลคาที่ เกิดจากการใชประโยชนทั้งทางตรงและทางออมที่ แสดงใหเห็นถึงความสำคัญของระบบนิเวศกับ สวัสดิภาพและความเปนอยูของมนุษย การจายคาแทนคุณระบบนิเวศใหแกชุมชนหรือ ผูดูแลรักษาระบบนิเวศเปนเครื่องมือในการสนับสนุน ใหมีการอนุรักษระบบนิเวศที่มุงไปสูการพัฒนาที่มี ความมั่นคงทางดานการอยูดีกินดีของมนุษยเพื่อ รักษาสมดุลของระบบนิเวศ เชน การอนุรักษความ หลากหลายทางชีวภาพ การควบคุมปริมาณและ คุณภาพน้ำในพื้นที่ตนน้ำลำธารและการลดผลกระทบ จากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 3
ภาพที่ 2 กรอบมโนทัศนการประเมินระบบนิเวศแหงสหัสวรรษ ที่มา : http://cmsdata.iucn.org/downloads/a_gateway_to_pes_d_huberman.pdf (2008) แนวคิดของการจายคาแทนคุณ ระบบนิเวศ ในโลกของการจัดการพื้นที่คุมครองแนวใหม เชื่อวาคาแทนคุณระบบนิเวศจะเปนเครื่องมือและ นวัตกรรมใหมในการอนุรักษ แตก็ยังคงไมมีฉันทามติ ที่ชัดเจนในความหมายที่แนนอน อยางไรก็ตามมีการ ยอมรับรวมกันอยางหนึ่งที่นำเสนอโดย Wunder (2005) โดยเขาไดเสนอรูปแบบที่แพรหลายมากที่สุด และเขาใจไดงายของคาแทนคุณระบบนิเวศ คือ การ ทำธุรกรรมระหวางผูใชน้ำที่อยูในพื้นที่ตอนลางของ ลุมน้ำ (downstream water users) และผูที่อยู ตนน้ำ (upstream landowners) เพื่อรักษาความ มั่นคงและความปลอดภัยของผลประโยชนที่เกี่ยวของ กับน้ำในลุมน้ำที่มีการจัดการอยางยั่งยืน หรืออธิบาย ไดวา การจายเงินใหกับผูดูแลระบบนิเวศหรือผูขาย บริการเพื่อรักษาความมั่นคงของระบบนิเวศ โดยความสมัครใจ จะตองสอดคลองกับการดำรงอยู ของระบบนิเวศเพื่อประโยชนของผูซื้อโดยสมัครใจ เชนกัน นอกจากนี้แบบจำลองคาแทนคุณระบบนิเวศ (PES model) ไดรับการประยุกตใชในวงกวางมากขึ้น ไดแกโครงการกักเก็บคารบอน(Carbonsequestration projects) ที่ผานกลไกการพัฒนาที่สะอาด (Clean Development Mechanism : CDM) ในพิธี สารเกียวโต กิจกรรมที่เกี่ยวกับการศึกษาดานชีวภาพ (Bioprospecting deal) และแมกระทั่งคาเขาชม อุทยานแหงชาติทุกคนก็ไดรับการติดปายคาแทนคุณ ระบบนิเวศ (tagged with a PES label) การรับรู อยางกวางขวางเรื่องคาแทนคุณระบบนิเวศวาเปน ทั้งนวัตกรรมและเครื่องมือสรางนโยบายที่สำคัญยิ่ง ความสำเร็จของคาแทนคุณระบบนิเวศสวนใหญขึ้นอยู กับความสามารถในการทำงานรวมกันของทุกภาคสวน เชน การบูรณาการความรวมมืออยางยั่งยืนขององคกร 4Protected Area Sustainability
5
ตางๆ ในการจัดการระบบนิเวศในทุกระดับ ถือวา เปนงานที่สำคัญยิ่งสำหรับการดำเนินงานดานการ จัดการคาแทนคุณระบบนิเวศ โดยเฉพาะการจัดการ ระบบนิเวศลุมน้ำมโนทัศนหรือแนวคิดเรื่องบริการ ของระบบนิเวศไดรับความสนใจอยางมากเนื่องจาก เปนภาษาที่เปนเอกลักษณที่รวมเอาเรื่องของเศรษฐกิจ ธุรกิจและสิ่งแวดลอมชุมชนมาผนวกเขาดวยกัน โดย สามารถระบุมูลคาของผลประโยชนจากบริการที่ไดรับได ในขณะที่ผูที่มีสวนไดเสียที่ไมเคยเกี่ยวของมากอน ไดรับการยอมรับใหเขามามีสวนรวมในการอนุรักษ สภาพแวดลอม ดังนั้น แนวคิดเรื่องบริการของระบบ นิเวศนี้จึงเปนโอกาสใหผูมีหนาที่กำหนดนโยบายทาง เศรษฐกิจของภาคราชการและภาคเอกชนสามารถ สรางกลยุทธขับเคลื่อนทั้งการอนุรักษและจัดการเชิง ธุรกิจสำหรับอนาคตไดชัดเจนมากขึ้น โดยภาคธุรกิจ จะเปนฝายสนับสนุนภาคราชการในการดำเนินการ จัดการบริการระบบนิเวศในอนาคต ในปจจุบันกลาวไดวา แนวคิดเรื่องการใหบริการ ระบบนิเวศเปนเสมือนหนึ่งตัวเชื่อมที่ชัดเจนระหวาง ความเปนอยูที่ดีของมนุษยหรือมิติดานเศรษฐศาสตร กับกระบวนการธรรมชาติหรือมิติดานนิเวศวิทยา แนวความคิดนี้นับวาเปนประโยชนอยางมากที่จะสื่อ ใหเห็นอยางงายๆ ถึงวิธีการอยูรวมกันระหวางผูใช ทรัพยากรกับนักอนุรักษทรัพยากร การพัฒนาภาษา ที่เขาใจรวมกัน คือคำวา “บริการของระบบนิเวศ” จะทำใหเกิดดุลยภาพระหวางกลุมผูมีสวนไดเสีย กลุมตางๆที่ไดรับประโยชนจากระบบนิเวศเหลานี้ กลาวโดยสรุปแลว การจัดการระบบนิเวศจะชวยทำให เกิดดุลภาพในมิติทางสังคม เศรษฐกิจและสิ่งแวดลอม ดังนั้น การนำเสนอในสวนนี้เปนความพยายามที่จะ เนนถึง วิธีการ แนวคิดการพัฒนาที่ผานมาของเรื่อง บริการของระบบนิเวศเพื่อนำไปประยุกตใชกับงาน การจัดการระบบนิเวศใหกวางขวางขึ้น ชวงเวลา ที่ผานมาการใชภูมิทัศนเปนแนวคิดในการจัดการ บริการของระบบนิเวศ อาจมีปญหาในเรื่องขนาดของ พื้นที่ทางภูมิศาสตรที่จะนำมาประเมินมูลคาของการ บริการของระบบนิเวศ เนื่องจากมักจะมีความเห็นที่ ไมตรงกันระหวางสถาบันทางสังคมและกระบวนการ ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้น สิ่งที่ทาทายก็คือตองหาวิธีการ ที่ดีที่สุดที่สามารถเติมเต็มความตองการทั้งสองฝาย คือเรื่องขนาดของพื้นที่ตามลักษณะภูมิทัศนซึ่งกำหนด โดย IUCN ที่เชื่อมเอาเรื่องของวิถีชีวิตชุมชนเขากับ กลยุทธภูมิทัศน (IUCN’s Livelihoods and Landscape Strategy,LLS) ซึ่งนาจะเหมาะสมกับ การดำเนินการตามนโยบายในเรื่องการบริการของ ระบบนิเวศมากที่สุด การบูรณาการนำเรื่องทุนทาง ธรรมชาติเขามารวมกับเรื่องกระบวนการผลิตทาง เศรษฐกิจนาจะเปนวิธีการที่ดำเนินการไดดีที่สุด ซึ่งไมเพียงแตเกี่ยวของกับบริบทเฉพาะกระบวนการ ทางนิเวศวิทยาตามบริการของระบบนิเวศที่มีมูลคา เทานั้น แตยังคำนึงถึงมิติที่ทำใหเกิดการพัฒนาเศรษฐกิจ ของชุมชนอยางยั่งยืนผานการมีสวนรวมในวงกวางและ เสมอภาคดวย ดังนั้น การใชภูมิทัศนระบบนิเวศลุมน้ำ เปนแนวคิดในการจัดการบริการของระบบนิเวศที่ เกี่ยวของอยูกับการรวมกันของการบริหารจัดการ แบบบนลงลาง (top - down) ของการลงทุนที่มีการ ยอมรับทางวัฒนธรรมแบบลางขึ้นบน (bottom - up) จากการดำเนินนโยบายเปนสิ่งจำเปนที่ตองดำเนินการ ใหไดเพื่อนำไปสูการจัดการคาแทนคุณของระบบนิเวศ อยางยั่งยืน นอกจากเปนเครื่องมือที่ใชในการสรางแรงจูงใจ การอนุรักษ (Incentive-based conservation tools) ในทางปฏิบัติแลว แนวคิดเรื่องบริการของระบบนิเวศ ถูกนำมาประยุกตไดงายๆ ในการใหรางวัลแกผูให บริการระบบนิเวศ โดยผานการจัดเงินทุนใหอยาง ยั่งยืนอันที่แทจริงแลว คำวาบริการก็มีบุญญานุภาพ ตอมนุษยทุกคนอยูแลว ในขณะที่การชำระเงินสำหรับ บริการของระบบนิเวศสวนใหญมักจะเปนรูปแบบ 6Protected Area Sustainability
ของการถายโอนทางการเงิน ซึ่งสามารถนำไปใชในการ กำหนดการใหรางวัลกับผูดูแลบริการของระบบนิเวศ รวมทั้งการถายทอดเทคโนโลยี การเสริมสรางศักยภาพ และการบรรเทาหนี้ดวยการนำเสนอสิ่งจูงใจทาง เศรษฐกิจในการบำรุงรักษาบริการของระบบนิเวศ อยางไรก็ดีคาแทนคุณระบบนิเวศสามารถดำเนินงาน บนพื้นฐานของกลไกการตลาดในทางเศรษฐศาสตร โดยการนำเสนอวิธีการที่มีประสิทธิภาพและมี ประสิทธิผลในการสนับสนุนวัตถุประสงคของการ พัฒนาที่ยั่งยืน อยางไรก็ตาม คาแทนคุณระบบนิเวศ อาจเปนเครื่องมือกำหนดนโยบายที่เฉพาะเจาะจง เทานั้นไมไดเปนรูปแบบของแบบจำลองแบบเดียวที่ เหมาะสำหรับการพัฒนาที่ยั่งยืน หลักการคาแทนคุณระบบนิเวศ หลักการของคาแทนคุณระบบนิเวศ คือ การมี ระบบการทำงานอยางมีสวนรวม ผูที่มีบทบาทในการ ดูแลรักษาระบบนิเวศหรือผูใหบริการควรไดรับ คาตอบแทนจากผูใชประโยชนจากระบบนิเวศหรือ ผูที่ไดรับประโยชนจากการบริการของระบบนิเวศ ควรที่จะตองจายเพื่อแลกกับการบริการทางดาน ระบบนิเวศหรือประโยชนที่ไดรับ โดยจายเปน คาตอบแทนใหกับผูมีบทบาทในการดูแลรักษา ระบบนิเวศ อาจจะอยูในรูปตัวเงินหรือสิ่งตอบแทนอื่นๆ ที่ไมเปนตัวเงิน อันไดแก การลดหยอนภาษีเงินไดหรือ คาธรรมเนียมทำใหมีความมั่นคงในการจัดการที่ดิน และทรัพยากรอื่นๆ ซึ่งคาแทนคุณของระบบนิเวศจะ มีองคประกอบที่สำคัญ คือ ผูที่ทำหนาที่ดูแลรักษา ระบบนิเวศหรือผูขาย ผูที่ไดรับประโยชนและบริการ จากระบบนิเวศหรือผูซื้อ และการบริการของระบบนิเวศ ที่ใหบริการแกมนุษยผูรับประโยชน ดังนั้น คาแทนคุณ ระบบนิเวศเปนวิธีการที่วางอยูบนหลักการผูที่ไดรับ ประโยชนเปนผูจาย ซึ่งจะสงผลใหเกิดแรงจูงใจใน การใชทรัพยากรอยางมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยการ สรางแรงจูงใจทางเศรษฐกิจเพื่อใหเกิดการอนุรักษ ฟนฟูระบบนิเวศอยางยั่งยืน โดยใหผูที่ไดรับบริการ จากระบบนิเวศจายผลประโยชนตอบแทนใหแกผู ทำหนาที่อนุรักษ ซึ่งโดยทั่วไปไดแก ชุมชน กลไก คาแทนคุณระบบนิเวศจึงเปนประโยชนตอการอนุรักษ ระบบนิเวศ ในขณะเดียวกันก็ชวยสนับสนุนชุมชน หรือเกษตรกรในชนบทใหมีรายไดเพิ่มขึ้นโดยเชื่อมโยง กับนักลงทุนจากภายนอกพื้นที่ นอกจากนั้นคาแทนคุณ ระบบนิเวศยังเปนเครื่องมือในการสรางความเขาใจ เกี่ยวกับการใชประโยชนทรัพยากรอยางยั่งยืน ซึ่งจะเกิดผลระยะยาวตอความอุดมสมบูรณของ ระบบนิเวศ และนำไปสูการเพิ่มผลผลิตดานตางๆ ในการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ ความยั่งยืนของฐานทรัพยากรและประโยชน หรือบริการที่มนุษยจะไดจากระบบนิเวศ ไมจำเปน ที่จะตองเปนสินคาที่มีการซื้อขายกันในตลาด อาจเปน มูลคาที่เกิดจากประโยชนทางออม (Indirect Used) และมูลคาที่ไมไดเกิดจากการใช (Non-used Value) ก็ได แตก็เปนบริการที่จำเปนตอการอยูรอดของ มนุษยดวย 7
; แบบจำลองคาแทนคุณระบบนิเวศบนพื้นฐานของพื้นที่ลุมน้ำในประเทศไทย ระบบนิเวศปาไม(ผูใหบริการ) ระบบนิเวศเกษตร ระบบนิเวศเมือง ระบบนิเวศขนาดเล็กอื่นๆ องคประกอบระบบนิเวศลุมน้ำ (ผูดูแลรักษาพื้นที่ตนน้ำ) (แมน้ำ) (ชุมชนเมือง) (ผูรับประโยชน) ภาพที่ 3 แบบจำลองคาแทนคุณระบบนิเวศบนพื้นฐานของพื้นที่ลุมน้ำ (Basic watershed-based PES model) ที่มา : ดัดแปลงจาก Heal et al., (1999) 8Protected Area Sustainability
9
กลไกการแทนคุณระบบนิเวศ ถึงแมวาหลักการของคาแทนคุณระบบนิเวศไดมี การนำมาใชเปนเวลานานแลวก็ตาม เชน มีการนำมา ใชในประเทศโบลิเวีย บราซิล โคลัมเบีย และเวียดนาม รวมทั้งไดมีการนำไปใชกันในบางพื้นที่แตประสบการณ หรือแนวทางการดำเนินงานยังไมประสบผลสำเร็จ เทาที่ควร ซึ่งจะตองใชเวลาในการดำเนินงานที่อาจ ยาวนานเพื่อที่จะใหเห็นผลที่แทจริง อยางไรก็ดีหลักการ ของคาแทนคุณระบบนิเวศไดมีการนำไปใชในหลายๆ ภาคสวนของระบบนิเวศ เชน ระบบนิเวศลุมน้ำ ระบบนิเวศปาไม รวมทั้งนำไปใชไดดีในกระบวนการ รักษาทรัพยากรธรรมชาติในหลายๆ ทองที่ โดยมี นโยบายกฎหมายและสถาบันรับผิดชอบที่แนนอน ขณะที่แนวโนมการพัฒนาทางสังคมและเศรษฐกิจ ในหลายทองที่ไดเจริญขึ้นทรัพยากรธรรมชาติ ไดถูก นำมาใชจนทำใหเกิดปญหาในหลายๆดาน เชน เรื่องของน้ำ หลายๆประเทศที่ไดนำหลักการของ คาแทนคุณระบบนิเวศมาใชมีการจัดตั้งหนวยงานหรือ สถาบันขึ้นมารับผิดชอบโดยตรง มีการวิเคราะหและ ออกกฎหมาย หรือกฎระเบียบที่จะนำมาใชบังคับ อยางไรก็ดี ในการศึกษาถึงเรื่องคาแทนคุณระบบนิเวศ ในหลายๆพื้นที่มีการวิเคราะหและอภิปรายในเรื่อง ของกฎระเบียบที่ใชในการปฏิบัติรวมทั้งสถาบันหรือ หนวยงานที่ตองรับผิดชอบในบทบาทที่แตกตางกัน แลวแตสถานการณของแตละประเทศนั้นๆ ดังที่ไดกลาวมาแลววาคาแทนคุณระบบนิเวศเปน แนวทางใหมเกี่ยวกับการอนุรักษทรัพยากรธรรมชาติ พื้นที่ที่เปนโครงการนำรองหลายๆ แหงมีความเขาใจ กันดวยดี ตกลงกันได การดำเนินงานก็เปนไปดวยดี แตสวนใหญเปนการยากที่จะเปนไปได ถาหากวาไมมี กรอบการทำงานหรือไมมีกฎระเบียบและหนวยงาน รับผิดชอบที่แนนอน การนำโครงการคาแทนคุณ ระบบนิเวศไปใชทำใหเกิดเปนกระบวนการที่มีประโยชน ดังที่หลายประเทศในทวีปอเมริกาใต เชน บราซิล โบลิเวีย และโคลัมเบีย นำไปใชแลวไดผลที่มีประสิทธิภาพ มากในการดูแลรักษาระบบนิเวศของประเทศ อยางไรก็ตาม คาแทนคุณระบบนิเวศก็ยังเปนการ พูดถึงกันอยางกวางขวางวานาจะมีกลไกที่สามารถ จูงใจใหผูซื้อและผูขาย หันมาดำเนินกิจกรรมรวมกัน เพื่อสนับสนุนการปองกันและการดูแลรักษาระบบนิเวศ ตามธรรมชาติ กลไกของคาแทนคุณระบบนิเวศจะ ตองพึ่งพากฎระเบียบและการปฏิบัติที่เปนไปได ฉะนั้น กฎระเบียบและสถาบันผูรับผิดชอบเปน เปาหมายที่สำคัญของการดำเนินงาน โดยจะตองทำ เปนขั้นตอน กลาวคือ 1. การสรางความเขาใจเกี่ยวกับคาแทนคุณ ระบบนิเวศโดยเฉพาะการบริการของระบบนิเวศ 2. การกำหนดกรอบนโยบาย กฎหมาย และ สถาบันผูรับผิดชอบ 3. การกำหนดขอตกลงในการบริหารจัดการ เพื่อที่จะใหหลักการของคาแทนคุณระบบนิเวศ ไดถูกนำมาใชใหไดผลอยางมีประสิทธิภาพ จำเปนตอง กำหนดวัตถุประสงคหรือนำบทเรียนจากตางประเทศ ที่ทำไดแลวมาศึกษาวิเคราะหความเปนไปไดในแตละ พื้นที่ โดยสามารถดำเนินการตามกระบวนการ ดังตอไปนี้ คือ 1. การกำหนดกรอบกฎหมายและสถาบันที่ รับผิดชอบในการดำเนินการในปจจุบันและในอนาคต 2. การกำหนดสิทธิภายใตกฎหมายและแนวทาง ปฏิบัติ 3. การกำหนดรูปแบบของคาแทนคุณระบบนิเวศ 4. การคนหาความเสี่ยงที่จะเกิดขึ้นจากการ ดำเนินการ 5. การดำเนินการเจรจาระหวางผูซื้อกับผูขาย บริการระบบนิเวศ 6. การติดตามและการบังคับใชกฎหมาย 10Protected Area Sustainability
7. การวิเคราะหผลจากการดำเนินการคาตอบ แทนคุณระบบนิเวศ 8. การกำหนดการมีสวนรวมของประชาชน การประเมินมูลคาบริการของระบบนิเวศ กับความหลากหลายทางชีวภาพของ ระบบนิเวศ ในการคนหาดุลยภาพที่ยั่งยืนระหวางผูแสวงหา ผลประโยชน (exploitationists) และนักอนุรักษ (conservationists) นั้น ภาษาที่จะตองใชรวมกันก็ คือ ทำอยางไรจึงจะหาวิธีการเปรียบเทียบมูลคาของ ทรัพยากรที่ขัดแยงกันอยูใหชัดเจน สิ่งที่ตองคำนึงถึง ก็คือ การประเมินคาเชิงปริมาณของธรรมชาตินั้น มีอุปสรรคอยูมาก มีคำถามมากมายไดแก เหมาะสม หรือที่จะตีมูลคาความหลากหลายทางชีวภาพออกมา เปนตัวเงิน เปนความตองการจริงๆหรือ เปนไปไดแนหรือ เหลานี้เปนเพียงบางสวนของคำถามที่สำคัญที่ยังไมได คำตอบที่ชัดเจน ในป ค.ศ.1997 สิ่งพิมพที่ออกมาจาก สำนักพิมพที่มีชื่อเสียงไดตีมูลคารวมของระบบนิเวศ ของโลกออกมาอยูที่ประมาณ 30 พันลานลานดอลลาร (Costanzaetal.,1997)ตัวเลขดังกลาวนี้ชวยจุดประกาย ใหเกิดคลื่นความกระตือรือรนที่ตามมาของนักอนุรักษ และความขัดแยงในแวดวงของการประเมินมูลคาทาง เศรษฐศาสตรของระบบนิเวศ ในขณะที่อาจจะดู เหมือนไรสาระในการคนหาวิธีการวัดคาเชิงปริมาณ ของคาอันประเมินมิไดของระบบนิเวศตางๆในโลก แนวคิดเรื่องบริการของระบบนิเวศนี้ทำใหเกิดศัพทตัวใหม คือมูลคาของระบบนิเวศและสิ่งแวดลอม ที่นำเขาสูการ อภิปรายเกี่ยวกับการประเมินมูลคาสิ่งแวดลอมอีกครั้ง อุปสรรคที่ขัดขวางแนวคิดที่สำคัญของความ พยายามในการพัฒนาการประเมินมูลคาระบบนิเวศ และสิ่งแวดลอมในปจจุบันก็คือ การยึดเอาความ หลากหลายทางชีวภาพมาเปนจุดยืน แมวาความ หลากหลายทางชีวภาพเปนแนวคิดที่ใชกันอยางแพร หลายก็ไมไดหมายความวาเปนตัวชี้คาทางเศรษฐกิจ ที่ดีพอ นอกจากนี้เรื่องของการเชื่อมโยงของกระบวนการ ระบบนิเวศและการบริการยังคงจะตองมีการอภิปราย กันอยางกวางขวางตอไป Heal (1999) ไดจำแนกมูลคา ของความหลากหลายทางชีวภาพที่เกี่ยวของกับผลผลิต ของระบบนิเวศ (ecosystem productivity) ไดแก การผสมเกสรพืช มูลคาเชิงปองกันภัย เชน การเปน แนวกันชนของมลพิษการเปนแนวปะทะพายุการควบคุม การชะลางพังทลายของดิน การสนับสนุนใหความรู แกมนุษย การวิจัยทางการแพทยดวยการตระหนักถึง องคความรูในเรื่องมูลคาของความหลากหลายทางชีวภาพ จึงทำใหการประเมินมูลคากลายเปนเรื่องยุงยากที่ตอง ใชลักษณะพิเศษในการประเมินโดยเฉพาะ และมักจะ มองบริการของระบบนิเวศดานวัฒนธรรมไปอีกมุมหนึ่ง ของความพยายามในการประเมินมูลคา อยางไรก็ดี นักนิเวศวิทยาจะตองคิดอยูในใจเสมอวาวิถีชีวิตใน ทองถิ่นตองมีสวนรวมที่สำคัญในการบำรุงรักษาการ ทำงานของระบบนิเวศโดยเฉพาะคาแทนคุณระบบนิเวศ ถึงแมจะเปนที่ตระหนักวา การใหบริการของระบบ นิเวศมีคุณคาอยางมากตอระบบเศรษฐกิจและชีวิต ความเปนอยูของประชาชน แตในการวิเคราะหเชิง เศรษฐศาสตรและการเงินกลับพบวามูลคาของระบบ นิเวศไมไดรับการประเมินอยางเหมาะสม มีชองวาง ที่สำคัญ เชน ไมมีระบบตลาดและราคารองรับ ไมได รับการสนับสนุนจากนโยบายพัฒนาเศรษฐกิจ คาใชจาย ของภาครัฐในการบริหารจัดการเพื่อการอนุรักษมีจำกัด และมีแนวโนมลดลงในสวนของผูที่ดำเนินการเพื่อ อนุรักษและใชประโยชนอยางยั่งยืน เชน การจัดการ ปาไม การทำการเกษตรอยางยั่งยืน การทองเที่ยว เชิงนิเวศหรือธุรกิจสีเขียวก็ไมไดรับผลประโยชน ตอบแทนที่เหมาะสมเมื่อเทียบกับกิจกรรมเศรษฐกิจ 11
หรือการตลาดในกระแสหลัก นอกจากนั้น ยังมี ปจจัยประกอบอื่นๆที่ลดทอนแรงจูงใจการอนุรักษ ระบบนิเวศโดยรวม ดังที่ไดกลาวมาแลววา Constanza,et al. (1997) ทำการศึกษาเพื่อประเมินมูลคาการใหบริการ ของระบบนิเวศของโลกโดยระบุวามูลคา GNP ของ ทั้งโลกเฉลี่ยราว 18,000 ลานลานเหรียญสหรัฐตอป ในขณะที่การใหบริการของระบบนิเวศทั่วโลกมีมูลคา ทางเศรษฐกิจเฉลี่ยสูงถึง 33,000 ลานลานเหรียญสหรัฐ ตอป การประเมินมูลคาการใหบริการของระบบนิเวศนี้ เปนความพยายามที่ชวยสรางแนวคิดใหมเกี่ยวกับ มูลคาทางเศรษฐศาสตรของระบบนิเวศและ ทรัพยากรธรรมชาติ ซึ่งนำไปสูการพัฒนาเครื่องมือ การจัดการในเชิงนโยบายเพื่อสรางรายไดหรือการ จายคาบริการใหกับระบบนิเวศ (ตารางที่ 1) ตารางที่ 1 การประเมินมูลคาระบบนิเวศของโลก หนาที่ : เชน การกำกับควบคุม แหลงที่อยูอาศัย/การผลิตเพื่อ บริโภค-อุปโภค โครงสราง มูลคาจากการ นำมาใช ใชในการบริโภค:เชน อาหาร ไม เชื้อเพลิง น้ำ (ประปา,ชลประทาน) ทรัพยากรทางพันธุกรรม และยา Nonuse values: เชน การ ดำรงอยูของสรรพสิ่ง การรักษา สายพันธุพืช-สัตว ความหลาก หลายทางชีวภาพ มรดกทาง วัฒนธรรม มูลคาจากการ ไมนำมาใช โดยออม: เชน การปองกันรังสี ยูวีบี เปนที่อยูอาศัยของสรรพ ชีวิตการควบคุมอุทกภัยและ มลพิษ การปองกันการกัด เซาะดิน โดยตรง: เชน การนันทนาการ การขนสง ความสวยงามของ ธรรมชาติ, การดูนก ภาพที่ 4 การเชื่อมโยงระหวางโครงสรางและการ ทำงานของระบบนิเวศบริการ นโยบาย และมูลคาของระบบนิเวศ ที่มา : Constanza, et al. (1997) ระบบนิเวศ มูลคาพันลานเหรียญสหรัฐ ชายฝง ปาเขตรอน ปาเขตอบอุน ทุงหญา ปาชายเลน พื้นที่ชุมน้ำ ทะเลสาบ พื้นที่เกษตรกรรม รวม มหาสมุทร 8,318,000 12,568,000 3.813,000 894,000 906,000 1,648,000 3,231,000 1,700,000 128,000 33,268,000 12Protected Area Sustainability
13
การดำเนินการ แนวทางการดำเนินการโครงการ คาแทนคุณระบบนิเวศในระบบนิเวศ การดำเนินการคาแทนคุณระบบนิเวศโดยการ วางแผนใหชุมชนในชนบทเปนหัวใจของแผนการ ตอบแทนคุณระบบนิเวศทำใหรูสึกวา คาแทนคุณ ระบบนิเวศเปนเครื่องมือการจัดการระบบนิเวศโดย เฉพาะที่ใชในการแกไขความลมเหลวของการจัดการ ความหลากหลายทางชีวภาพและผลกระทบเชิงลบใน ระบบนิเวศ วัตถุประสงคของคาแทนคุณระบบนิเวศ ประกอบดวยการสนับสนุนใหเกิดการพัฒนาอยางยั่งยืน ผานการรูถึงคุณคาและบุญคุณของความหลากหลาย ทางชีวภาพและระบบนิเวศที่มีตอมนุษยชาติความพยายาม ของการพัฒนาคาแทนคุณระบบนิเวศนั้น ทายที่สุดก็ จะตองระมัดระวังในเรื่อง trade-offs คือ การที่จะตอง เลือกเอาทางใดทางหนึ่ง เนื่องจากโครงการอนุรักษที่ สนับสนุนการสงมอบบริการของระบบนิเวศที่ตองการ นั้นอาจขัดแยงกับการใหบริการของระบบนิเวศรูปแบบ อื่นๆ หรืออาจเปนอุปสรรคตอกิจกรรมการพัฒนา เศรษฐกิจของประเทศดานอื่นๆได ดังนั้น สิ่งสำคัญที่จะตองพิจารณาการใชงาน คาแทนคุณระบบนิเวศไมเพียงแตใชเปนการสรางแรง จูงใจเพื่อการอนุรักษเทานั้น แตตองมีกิจกรรมมากกวา การสรางแรงจูงใจใหเกิดการใชประโยชนระบบนิเวศ ใหเกิดความยั่งยืนเหนือสิ่งอื่นใด คาแทนคุณระบบนิเวศ ควรจะนำมาใชเพื่อสนับสนุนการพัฒนาอยางยั่งยืนใน ชุมชนชนบทมากยิ่งขึ้น อีกนัยหนึ่งชุมชนที่อาศัยอยู ในพื้นที่ที่ถูกกำหนดใหเปนแหลงบริการของระบบ นิเวศควรที่จะนำเอาคาแทนคุณระบบนิเวศเขามา ประยุกตใชในการพัฒนาชุมชน การวางชุมชนในชนบท ใหเปนหัวใจของแผนการคาแทนคุณระบบนิเวศ และ เหตุผลที่สำคัญที่สุด คือ การชำระเงินสำหรับบริการ ของระบบนิเวศภายใตแนวคิดของวิถีชุมชนและการ จัดการเชิงระบบนิเวศจะตองสามารถชวยใหบรรลุ วัตถุประสงคของการอนุรักษและการทำมาหากิน ของชุมชนรวมกับการชำระเงินคาแทนคุณระบบนิเวศ ดังกลาว จึงควรกระจายลงไปในลักษณะที่เปนสิ่งจูงใจ ทั้งเพื่อการอนุรักษระบบนิเวศและการพัฒนาชนบท ในมุมมองการพัฒนาชนบทอาจจะมีความเหมาะสม ที่จะพิจารณาวาระบบคาแทนคุณระบบนิเวศเปน วิธีการใหรางวัลแกผูที่รักษาระบบธรรมชาติ ซึ่งวิถีชีวิต ของชุมชนชนบทหรือในเมืองสมัยใหมยังตองพึ่งพา อาศัยอยู การดำเนินการคาแทนคุณระบบนิเวศจึงเปน การเชื่อมโยงไปถึงการตีมูลคาของความหลากหลาย ทางชีวภาพที่มีอยูในพื้นที่ของชนบทที่ผูบริโภคในเมือง สามารถใชสรางความรื่นรมยใหแกชีวิตไดเมื่อตองการ นอกจากนี้ การวางแผนเพื่อการแทนคุณระบบนิเวศ จะตองมีแผนการระดับทองถิ่นที่เกี่ยวของกับคาแทนคุณ ระบบนิเวศในเกือบทุกกรณีของคาแทนคุณระบบนิเวศ โดยผูที่ไดรับผลประโยชนและผูทำใหเกิดบริการของ ระบบนิเวศมักจะอยูในพื้นที่เดียวกัน แมวาจะเปน เรื่องยากที่จะปรับขนาดพื้นที่ทางนิเวศวิทยาและ ขนาดพื้นที่ของการบริหารจัดการใหสอดคลองกันแต ก็ยอมรับกันวาพื้นที่ลุมน้ำ (Watersheds) เปนตัวแทน ของหนวยที่เหมาะสมสำหรับการพัฒนาโครงการ คาแทนคุณระบบนิเวศ ดังนั้น จึงนับเปนจุดเริ่มตนที่ดี สำหรับการคิดเกี่ยวกับการดำเนินการใชคาแทนคุณ ระบบนิเวศในพื้นที่ลุมน้ำเปนหลัก 14Protected Area Sustainability
15
สำหรับแผนการระดับนานาชาติที่เกี่ยวของกับ คาแทนคุณระบบนิเวศนั้น คาแทนคุณระบบนิเวศได ขยายขอบเขตที่เกินกวาแผนในระดับลุมน้ำ กลไกการ พัฒนาที่สะอาด (CleaningDevelopmentMechanism) ภายใตพิธีสารเกียวโตและโครงการ REDD (Reducing Emissions From Deforestation and Degradation) และ REDD plus เปนตัวอยางของโครงการคาแทนคุณ ระบบนิเวศระดับนานาชาติอยางแทจริง โดยโครงการ คารบอนในประเทศที่กำลังพัฒนาจะไดรับเงินจาก ประเทศพัฒนาที่เปนผูกอมลพิษ ในขณะที่โครงการ กลไกการพัฒนาที่สะอาด ไดรับคำวิพากษอยางนาสนใจ นั้นก็มีความหวังวาจะเปนแนวคิดพื้นฐานที่เปนชองทาง ที่นำไปสูการลงทุนที่ยั่งยืน โดยเสริมพลังความมุงมั่น ผานระบบคาแทนคุณระบบนิเวศระหวางประเทศ ซึ่งสามารถทำใหเกิดความเขาใจไดในสองระดับที่ แตกตางกันขึ้นอยูกับวาเรากำลังพิจารณาวาบริการของ ระบบนิเวศที่มีความสำคัญในระดับโลก เชน การจัดหา ขอมูลทางพันธุกรรม การควบคุมสภาพภูมิอากาศหรือ บริการของระบบนิเวศที่มีผลกระทบมากกวาในระดับ ภูมิภาค เชน การปองกันลุมน้ำ แนวปองกันพายุ การนำ เอาทั้งสองระดับความสำคัญเขามาบูรณาการอยูในกรอบ คาแทนคุณระบบนิเวศเดียวกันยอมหลีกเลียงไมไดที่ จะตองใชวิธีการแบบบูรณาการ เมื่อการเปลี่ยนแปลง สภาพภูมิอากาศมีผลในการเพิ่มจิตสำนึกในระดับตนๆ ของสาธารณชนทั่วโลกมากขึ้นอยางตอเนื่อง จึงเปน โอกาสอันดีในการสรางแรงผลักดันใหมทั้งเพื่อทำให เกิดการอนุรักษและเสริมความพยายามในการพัฒนา ที่ยั่งยืน ความสนใจที่เพิ่มขึ้นในการกักเก็บคารบอน และการอนุรักษคารบอนที่เก็บกักโดยธรรมชาติใน โครงการ REDD+ สามารถนำมาใชเปนกาวที่สำคัญ ในการดำเนินการโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศ ในระดับสากล (InternationalPaymentforEcosystem Services) ดวยการจัดตั้งตลาดสำหรับการปลอย กาซคารบอนยอมมีเหตุผลที่ทำใหเชื่อไดวาวาระเรื่อง การกักเก็บคารบอนอาจจะกลายเปนแหลงสำคัญของ เงินทุนเพื่อการอนุรักษระบบนิเวศ อยางไรก็ตามความเชื่อ ดังกลาวขึ้นอยูกับความสามารถของประชาคมระหวาง ประเทศที่ทำใหบรรลุถึงฉันทามติเกี่ยวกับ วิธีการลด ปริมาณการปลอยกาซเรือนกระจกจากการทำลายปา และความเสื่อมโทรมของปาในโครงการ REDD+ ปจจุบันมีประเทศตางๆ ใหความสนใจเรื่องคาแทนคุณ ระบบนิเวศมากขึ้น โดยเฉพาะกลุมประเทศลาตินอเมริกา และกลุมประเทศแคริบเบียนมีการทดลองใชวิธีนี้เพื่อ ทดสอบศักยภาพการจัดการทรัพยากรน้ำในลุมน้ำผาน กลไกตลาด ซึ่งมีการจายคาชดเชยใหกับเจาของที่ดิน ดานตนน้ำเพื่อคงไวหรือปรับปรุงรูปแบบการใชที่ดิน เพื่อประโยชนดานสิ่งแวดลอมที่คำนึงถึงผูใชทายน้ำดวย คอสตาริกาเปนประเทศหนึ่งที่มีการพัฒนาระบบ คาแทนคุณระบบนิเวศมาอยางยาวนานกวาศตวรรษ สำหรับประเทศในกลุมอาเซียนที่จะรวมตัวเปน ประชาคมอาเซียนในเร็ววันนี้ กำลังเผชิญกับปญหาการ พัฒนาดานเศรษฐกิจอยางรวดเร็ว และการขยายตัว ของประชากร ซึ่งสงผลใหระบบนิเวศถูกทำลายอยางมาก และมีกระแสการตื่นตัวดานการอนุรักษอยางกวางขวาง องคกรระหวางประเทศหลายองคกรไดรวมกันจัด ประชุมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง คาแทนคุณระบบนิเวศ เพื่อใหเปนเวทีในการแลกเปลี่ยนประสบการณและ แนวคิดเกี่ยวกับการริเริ่มดำเนินงาน เรื่อง คาแทนคุณ ระบบนิเวศ ในกลุมประเทศภูมิภาคเอเชียแปซิฟก โดยมีผูเขารวมการประชุมซึ่งเปนผูแทนจากประเทศ ตางๆ ในภูมิภาคเอเชีย ไดแก อินโดนีเซีย อินเดีย ศรีลังกา เนปาล ฟลิปปนส เวียดนาม ลาว กัมพูชา บทเรียนการดำเนินโครงการคาแทนคุณ ระบบนิเวศลุมน้ำในประเทศตางๆ 16Protected Area Sustainability
บรูไน ฟจิ คาซัคสถาน และไทย การประชุมมี วัตถุประสงค เพื่อรายงานความกาวหนาการดำเนินงาน เรื่องคาแทนคุณระบบนิเวศของประเทศในภูมิภาค และรวมสรุปบทเรียนวิเคราะหประเด็นทาทายในการ ประเมินความตองการดานเทคนิควิชาการ การพัฒนา ศักยภาพขององคกรกลไก รวมทั้งการสรางเครือขาย คาแทนคุณระบบนิเวศในภูมิภาคและการจัดทำแผน ปฏิบัติการเพื่อผลักดันการดำเนินการเรื่องคาแทนคุณ ระบบนิเวศอยางตอเนื่องในประเทศตางๆ ในการประชุม ครั้งนั้นหลายประเทศไดนำเสนอบทเรียนจากการริเริ่ม ดำเนินงานเรื่องคาแทนคุณระบบนิเวศในประเทศตางๆ ไดแก ประเทศเวียดนาม เวียดนามมีการออกกฎหมายวาดวยความหลากหลาย ทางชีวภาพซึ่งบังคับใชเมื่อเดือน กรกฎาคม 2552 กำหนดใหมีการจายคาบริการที่ไดจากทรัพยากรชีวภาพ และระบบนิเวศ มีโครงการนำรองในกิจการโรงไฟฟา พลังน้ำและธุรกิจทองเที่ยวซึ่งทำสัญญาจายคาดูแล รักษาระบบนิเวศ จำนวน 2.7 ลานเหรียญตอปใหกับ ชุมชนจำนวน 2,700 ครัวเรือนและอยูระหวางการจัดทำ แผนธุรกิจอีก 2 โครงการ วงเงิน 15 ลานเหรียญสหรัฐ โดยรัฐบาลกลางและองคกรสวนทองถิ่นรวมกันบริหาร จัดการและจัดสรรรายไดใหกับชุมชน โครงการนำรองที่จังหวัดแลมดอง (Lam Dong) เกิดขึ้นจากการที่รัฐบาลกำหนดเปาหมายการเพิ่มพื้นที่ ปลูกปาจาก 12.7 ลานเฮกตารในป 2008 เปน 16 ลานเฮกตารในป 2020 แตประสบปญหางบประมาณ ดังนั้น โครงการคาแทนคุณระบบนิเวศจะเปดโอกาส ใหภาคเอกชนสนับสนุนเงินทุนในการดำเนินงานการ จายคาตอบแทนเปนลักษณะการจายตรง โดยชาวบาน จะไดรับเงินรอยละ 80 องคกรปกครองสวนทองถิ่น ไดรับรอยละ 20 ของมูลคาที่กำหนดไวในสัญญา โครงการโรงไฟฟาพลังน้ำดานิมห (Danhim) เวียดนามไดทำการประเมินมูลคาการใหบริการเชิงนิเวศ ของปาไม โดยใชแบบจำลองจากการศึกษาของ มหาวิทยาลัยเชียงใหม ประเทศไทย ในเบื้องตนพบวา การอนุรักษปาตนน้ำชวยลดคาใชจายในการกำจัด ตะกอน (2.45 ลานเหรียญสหรัฐตอป) และตนทุน ปริมาณน้ำที่ใชในระบบ (1.06 ลานเหรียญสหรัฐตอป) ปริมาณการสูญเสียหนาดินลดลง 4 เทา และอายุของ โรงไฟฟาพลังน้ำดานิมห จะลดลงรอยละ 50 (30 ป) หากไมมีปาตนน้ำ ขอสรุปจากการดำเนินโครงการ พบวา การประเมินมูลคาการใหบริการเชิงนิเวศของ ปาตนน้ำยังมีขอจำกัด แตถือเปนการสรางเครื่องมือ เชิงประจักษที่ทำใหสาธารณชนผูประกอบการ และ ผูกำหนดนโยบายมีความเขาใจที่ตรงกัน ประเทศอินโดนีเซีย การดำเนินงานเรื่องคาแทนคุณระบบนิเวศใน อินโดนีเซียถือเปนเครื่องมือแบบสมัครใจในการจายคา บริการของระบบนิเวศระหวางผูไดรับประโยชน และ ชุมชนที่ทำหนาที่อนุรักษ (Provider) โดยประเทศ อินโดนีเซียมีการดำเนินงานหลายรูปแบบ เชน การ จัดการปาชุมชน การจายคาบริการใหชุมชนที่ดูแล อนุรักษพื้นที่ตนน้ำ การจายคาชดเชยใหเกษตรกรที่ ปรับเปลี่ยนจากพืชเชิงเดี่ยวมาเปนเกษตรอินทรีย การสนับสนุนการทองเที่ยวเชิงนิเวศ การพัฒนาระบบ เกษตรบนพื้นที่สูง การพัฒนาตลาดซื้อขายคารบอน แบบสมัครใจ เปนตน 17
โครงการ RUPES(RewardsforUseandShared Investment in Pro-Poor Environmental Services) เปนโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศที่สำคัญใน ประเทศอินโดนีเซีย มีหลักเกณฑการใหรางวัลสำหรับ การใหบริการของระบบนิเวศที่คำนึงถึงคนจนเปนหลัก ตัวอยางโครงการ เชน การอนุรักษตนยางปา เพื่อการ อนุรักษความหลากหลายทางชีวภาพของพืชและสัตว โดยรัฐใหโรงงานและบริษัทผลิตยางรถยนตเปนผูให รางวัลซึ่งมีผลทำใหการตัดไมลดลง นอกจากนี้ยังมี โครงการคาแทนคุณระบบนิเวศลุมน้ำมอนตาลา (Montala Basin) เปนหนึ่งในโครงการนำรองคาแทนคุณ ระบบนิเวศของประเทศอินโดนีเซียโครงการไดจัดทำ ขอตกลงรวมระหวางการประปาทองถิ่น กับชุมชน ที่อยูอาศัยในเขตพื้นที่ตนน้ำมอนตาลา โดยบริษัทจะ จัดสรรกำไรสุทธิประมาณรอยละ 1 เพื่อใหชุมชนใช ในกิจกรรมอนุรักษปาตนน้ำ เชน การตรวจเฝายาม ปองกันการลักลอบตัดไมทำลายปาและการอบรมให กับประชาชน โครงการมีระยะเวลาดำเนินงาน 3 ป ผลประโยชนที่บริษัทคาดวาจะไดรับคือการควบคุม ปริมาณน้ำและการผลิตพลังงานไฟฟาขนาดเล็กรวม ทั้งชุมชนมีรายไดเพิ่มขึ้น ประเทศกัมพูชาอยูระหวางการเริ่มดำเนินงาน แตมีปญหาการจัดการเรื่องความไมชัดเจนของ กรรมสิทธิ์ในทรัพยากร การคิดคำนวณมูลคาทาง เศรษฐกิจของการใหบริการของระบบนิเวศ การหา ตลาดผูซื้อ และคาใชจายในการบริหารจัดการ ใน ประเทศลาวไดริเริ่มโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศ ในโครงการอนุรักษแนวเชื่อมตอความหลากหลาย ทางชีวภาพในอนุภูมิภาคลุมน้ำโขง (GMS-BCI) สวนใน ประเทศพมาก็มีการริเริ่มในโครงการอนุรักษปาไม บางโครงการ เชน การจัดการพื้นที่คุมครองขาม พรมแดนกับประเทศไทยจะมีโครงการคาตอบแทนคุณ ดำเนินการอยูดวย 18Protected Area Sustainability
ตารางที่ 2 ตัวอยางโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศที่เกี่ยวกับระบบนิเวศปาไมและระบบนิเวศลุมน้ำในภูมิภาค ตางๆ ของโลก องคกรปาไมของประเทศ คอสตาริกา บริษัทผลิตไฟฟา Energy Global กิจกรรม ระบบนิเวศ ผูซื้อบริการ ผูขายบริการ ราคา เฮกตาร/ป ประเทศ การปลูกปาทดแทน -การควบคุมความเค็ม -อุปทานน้ำสะอาด สมาคมเกษตรกรที่อยู ปลายน้ำ รัฐบาลและเจาของ ที่ดินที่อยูตนน้ำ 45 Murray Darling ออสเตรเลีย การลดการใชน้ำ และปจจัยการผลิต -การควบคุมคุณภาพน้ำ -อุปทานน้ำสะอาด บริษัทเอกชนที่ผลิตและ จำหนายน้ำแร Perrier, Vittel เกษตรกรที่ใชที่ดิน บริเวณตนน้ำ 230 Rhnie-Meuse Basin ฝรั่งเศส การรักษาและการ จัดการปาที่ปลูก ขึ้นทดแทน -อุปทานน้ำสะอาด -แหลงที่อยูอาศัยของ สัตวปา -มรดกทางดานวัฒนธรรม -ไฟฟาพลังน้ำ -การควบคุมกระแสน้ำ -การควบคุมการ ตกตะกอนของดิน -การรักษาหนาดิน การควบคุมการ ตกตะกอนของดิน -การควบคุมคุณภาพน้ำ การควบคุมกระแสน้ำ -อุปทานน้ำสะอาด -แหลงที่อยูอาศัยของ สัตวปา -การรักษา สภาพแวดลอมและ คุณภาพน้ำ -ปองกันการตัดไม ทำลายปา -การควบคุมการ ตกตะกอนของดิน -การควบคุมคุณภาพน้ำ -การทองเที่ยวเชิงนิเวศ Singarak Watershed อินโดนีเซีย การรักษาและการ จัดการปาที่ปลูก ขึ้นทดแทน การอนุรักษดิน การฟนฟูปาตนน้ำ การรักษาและการ จัดการปาที่ปลูก ขึ้นทดแทน การฟนฟูปาตนน้ำ การปลูกปาการ อนุรักษแหลงปลา องคกรปาไมของประเทศ คอสตาริกา กระทรวงเกษตรของ สหรัฐอเมริกา รัฐปานามา บริษัทจัดการน้ำ ของเอกชน บริษัทผลิตน้ำประปา ทองถิ่น รัฐบาลทองถิ่น เจาของที่ดินเอกชน ที่อยูตนน้ำ เจาของที่ดินเอกชน ที่อยูตนน้ำ เกษตรกร รัฐบาลทองถิ่นและ เจาของที่ดินเอกชน เกษตรกรผูปลูกปา เกษตรกรที่ใชที่ดิน บริเวณตนน้ำ เกษตรกรผูปลูกปา 45-116 48 125 170 120$ /เฮกตาร/ ป ปาตนน้ำ Senapiqui คอสตาริกา ปาตนน้ำ Senapiqui คอสตาริกา สหรัฐอเมริกา รัฐปานามา บราซิล Cindanau อินโดนีเซีย เทือกเขา Montala, Aceh อินโดนีเซีย 19
การดำเนินการโครงการคาแทนคุณ ระบบนิเวศในประเทศไทย ในประเทศไทยการใหบริการของระบบนิเวศมี ความสำคัญตอการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของ ประเทศโดยกอใหเกิดผลประโยชนทั้งทางตรงและ ทางออมคิดเปนมูลคาทางเศรษฐกิจจำนวนมหาศาล แตชุมชนซึ่งมีสวนในการดูแลรักษาระบบนิเวศ สวนใหญมีฐานะยากจนยังดำรงชีพอยูในชนบท ไมได รับผลประโยชนจากการพัฒนา ขาดที่ดินทำกิน บางสวน ยังตองอาศัยอยูในปาซึ่งเปนแหลงบริการนิเวศและ ไดรับบริการโครงสรางพื้นฐานและสาธารณูปโภคที่จำกัด สถานการณการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและ ความตองการอาหารของประชากรโลกที่เพิ่มขึ้น รวมทั้ง นโยบายการพัฒนาดานตางๆของประเทศไทย ทำให มีการเปลี่ยนพื้นที่ปาไมเปนพื้นที่ทำกินเพื่อสราง รายไดและนโยบายแกไขความยากจนเปนแรงกดดัน ตอการสูญเสียพื้นที่อนุรักษและการใหบริการของ ระบบนิเวศโดยรวม ความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศ สงผลตอภาคเศรษฐกิจที่ใชประโยชนโดยตรง เชน การทองเที่ยว การใชประโยชนจากทรัพยากรน้ำเพื่อ การผลิตพลังงานเพื่อภาคอุตสาหกรรม ภาคเกษตรกรรม และการอุปโภค บริโภค ทำใหเกิดตนทุนคาใชจายที่ ผูประกอบการตองจายเพิ่มขึ้นหรือสาธารณชนตอง จายแทนกระแสสังคมที่เริ่มตระหนักและใหความ สำคัญตอการอนุรักษทรัพยากรธรรมชาติและความ หลากหลายทางชีวภาพ รวมทั้งการปรับตัวเพื่อรับมือ กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเทาๆกับการ พัฒนาเศรษฐกิจในขณะที่ยังไมมีความชัดเจนในการ สรางกลไกการมีสวนรวมในการอนุรักษที่ชัดเจน ตัวอยางในประเทศไทย ไดแก กรณีการแยงชิงการใชน้ำ ระหวางโครงการพัฒนาอุตสาหกรรมภาคตะวันออก กับเกษตรกรที่ปลูกผลไม เปนตน ความเรงดวนในการประเมินมูลคาทางเศรษฐศาสตร ของการใหบริการของระบบนิเวศเพื่อสรางความตระหนัก ของผูใชประโยชนจากการใหบริการของระบบนิเวศ เชน การทำหนาที่ของปาไมในการอนุรักษดินและน้ำ การควบคุมปริมาณน้ำผิวดินและน้ำใตดิน การปองกัน การชะลางพังทลายและการเกิดตะกอนดินการควบคุม วัฏจักรของน้ำและสภาพอากาศ การดูดซับมลพิษและ การใหบริการดานนันทนาการ สิ่งเหลานี้ประเทศไทย โดยกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดลอม จะตองรีบดำเนินการอยางเรงดวน อยางไรก็ตาม ประเทศไทยยังไมมีการดำเนินงาน เรื่องคาแทนคุณระบบนิเวศอยางเปนรูปธรรม สำนักงาน คณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติ ในฐานะหนวยงานนโยบายไดเสนอประเด็นเรื่อง คาแทนคุณระบบนิเวศในฐานะที่เปนโอกาสของการ พัฒนาในอนาคตโดยปรากฏอยูในรางแผนพัฒนา เศรษฐกิจและสังคมแหงชาติฉบับที่ 11 แตยังขาดกรอบ การดำเนินงานที่ชัดเจน อยางไรก็ตาม สภาขับเคลื่อน การปฎิรูปประเทศ (สปท.) มีความพยายามที่จะผลักดัน ในการจัดตั้งกองทุนแทนคุณคาระบบนิเวศ นอกจากนั้น มีโครงการนำรองของหนวยงานหลายแหงที่มีแนวคิด เกี่ยวของกับคาแทนคุณระบบนิเวศ ไดแก โครงการ ที่ดำเนินการอยูภายในกรมอุทยานแหงชาติ สัตวปา และพันธุพืช โดยสถาบันนวัตกรรมอุทยานแหงชาติ และพื้นที่คุมครอง ไดริเริ่มโครงการประเมินมูลคาการ ใหบริการของระบบนิเวศในพื้นที่อุทยานแหงชาติตางๆ ทั้งอุทยานแหงชาติทางบกและทางทะเล รวมถึงพื้นที่ มรดกโลกดงพญาเย็น-เขาใหญ ซึ่งไดรับการสนับสนุน จากรัฐบาลไทยและองคกรความรวมมือระหวาง ประเทศเยอรมัน (GIZ : German International Coorperation) ไดแก โครงการ ECO - BEST (Enhancing the Economics of Biodiversity and Ecosystem Services in Thailand/Southeast Asia) 20Protected Area Sustainability
โดยวิเคราะหการกระจายผลประโยชนและคาใชจาย วิเคราะหผูมีสวนไดเสีย ศึกษามูลคาทางเศรษฐกิจของ ระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่ มรดกโลกทางธรรมชาติ เพื่อสรางแรงจูงใจในการ อนุรักษใหกับคนในพื้นที่ที่อาศัยอยูบริเวณรอบแนว เขตมรดกโลก นอกจากนี้โครงการเรงเสริมความยั่งยืน การจัดการระบบการจัดการพื้นที่คุมครอง (Catalyzing Sustainability of Thailand’s Protected Area System : CATSPA) ซึ่งไดรับการสนับสนุนจาก UNDP และ GEF มีพื้นที่นำรองในการดำเนินโครงการคาแทนคุณ ระบบนิเวศไดแก อุทยานแหงชาติดอยอินทนนทที่เปน ตัวแทนของนิเวศปาตนน้ำ ไดดำเนินการจัดตั้งกองทุน อนุรักษดอยอินทนนทโดยใชรูปแบบของกองทุน คาแทนคุณระบบนิเวศ และพื้นที่อนุรักษในกลุมปา ตะวันออกซึ่งเปนแหลงน้ำของอุตสาหกรรมและการ ทองเที่ยว ไดทำการประเมินมูลคาดานเศรษฐศาสตร ของระบบนิเวศเรียบรอยแลว อยูระหวางดำเนินการ จัดตั้งกองทุนคาแทนคุณระบบนิเวศโดยเชิญภาค อุตสาหกรรมและภาคเกษตรที่ใชบริการน้ำในลุมน้ำ ภาคตะวันออกเขารวมหารือในการจัดการตั้งกองทุน เพื่อตอบแทนคุณระบบนิเวศภาคตะวันออก สวน อุทยานแหงชาติตะรุเตาเปนตัวแทนของระบบนิเวศ ทางทะเลและทรัพยากรชายฝง อยูระหวางการประเมิน ภาพที่ 5 บริการของระบบนิเวศลุมน้ำดานทรัพยากรน้ำ ที่มา : Pagiola (2003) มูลคาของระบบนิเวศและจัดตั้งกองทุนรีฟ การเดียน โดยสมาคมอนุรักษปะการัง จ.สตูล (Reef Guardian Association) ทั้งนี้ โครงการทั้งหมดจะสิ้นสุดในป 2559 เพื่อใชเปนเครื่องมือในการขับเคลื่อนกระบวนการ คาแทนคุณระบบนิเวศสำหรับประเทศไทย อยางไรก็ดี การดำเนินงานเรื่องคาแทนคุณระบบนิเวศ ของประเทศไทยในชวงที่ผานมามีลักษณะเปนโครงการ นำรองเทานั้น ยังไมสามารถยกระดับใหเปนกลไก ระดับชาติ ในขณะที่เวทีระหวางประเทศไดเสนอกลไก อื่นๆ อีกเปนจำนวนมาก เชน โครงการลดการปลดปลอย กาซเรือนกระจกจากการทำลายปาและความเชื่อมโยง ของปา (REDD PLUS) โครงการแบงปนผลประโยชน และการเขาถึงความหลากหลายทางชีวภาพ (ABS) โครงการชดเชยการปลดปลอยคารบอน (Carbon offset) เปนตน ซึ่งมีหลักการและเปาหมายเดียวกันคือการ สรางแรงจูงเพื่อการอนุรักษ ดังนั้น ในทางปฏิบัติการ ดำเนินการคาแทนคุณระบบนิเวศจึงเปนกลไกแบบ สมัครใจ ซึ่งเปนทางเลือกหนึ่งที่จะตองแขงขันกับ กลไกอื่น ที่อาจไมไดรับความสนใจจากภาคเอกชน มากนัก เนื่องจากภาคเอกชนสวนใหญจะใชระบบ ความรับผิดชอบตอสังคม (Corporate Social Responsibility : CSR) ในการแทนคุณระบบนิเวศ เกือบทุกโครงการในประเทศไทย 21
คาแทนคุณระบบนิเวศไดถูกออกแบบ โดยหวังวา ผูสนใจที่จะเขามามีสวนรวมในกระบวนการจาย คาแทนคุณระบบนิเวศเพื่อการดูแลรักษาทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดลอม แมวาความไมแนนอนจะ เปนอุปสรรคนำไปสูความพยายามในการจัดการ ระบบนิเวศใหมีประสิทธิภาพ แตมันก็ยังคงเปนสิ่งสำคัญ ที่จะตองมีจุดหมายปลายทางแบบใดแบบหนึ่ง ตำรา สวนนี้แมจะมีนัยยะของความคิดฝนมากกวาสวนอื่นๆ แตไดแสดงถึงวิสัยทัศนของเสนทางที่คาแทนคุณ ระบบนิเวศอาจนำไปสูความสำเร็จในการพิทักษรักษา ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดลอมไดจริง เราจะเห็น ผลลัพธที่นาพอใจสำหรับคาแทนคุณระบบนิเวศ เปาแรก คือสำหรับการเพิ่มประสิทธิภาพของวิถีชีวิตทองถิ่น ผานการเพิ่มมูลคาของตนทุนธรรมชาติ เปาที่สองคือ การสนับสนุนในการตัดสินใจการใชประโยชนที่ดิน อยางยั่งยืนที่เพิ่มการใหบริการของระบบนิเวศ วิสัยทัศนสำหรับอนาคตของคาแทนคุณระบบนิเวศ คือ การตอบสนองวัตถุประสงคผานหลักการการ พัฒนาอยางยั่งยืน โดยทั่วไปแลวคาแทนคุณระบบ นิเวศเปนตัวเรงปฏิกิริยาสำหรับการพัฒนาชนบท อยางยั่งยืนที่ดีที่สุด ประโยชนอยางมากจากหลักการ ของคาแทนคุณระบบนิเวศ คือ สามารถนำไปใชใน หลายบริบททางเศรษฐกิจและสังคม รวมทั้งใชในการ ตอสูในเพื่อลดการทำลายสิ่งแวดลอมในปาเขตรอน ที่อยูหางไกลออกไป และเปนเครื่องมือที่ตอสูกับสิ่ง ใกลตัวที่ทำใหสิ่งแวดลอมในเมืองไมยั่งยืน ทั้งนี้การ มีสวนรวมในการสนับสนุนการพัฒนาอยางยั่งยืน ในสังคมชนบทนั้นมีความเปนไปไดมากกวา วิธีการ ชดเชยผลกระทบดานสิ่งแวดลอมที่มีตอตัวสังคมเมือง ในกรณีการลงทุนในโครงสรางพื้นฐานที่จะใชในการ พัฒนาสังคมเมืองจะตองคำนึงถึงสังคมชนบทดวย ดังนั้น พื้นฐานของธรรมชาติที่สนับสนุนการใชชีวิต ในสังคมเมืองไดอยางมีความสุขทั้งหมดขึ้นอยูกับ ระบบนิเวศที่ใหการสนับสนุนของภูมิทัศนของสังคม ชนบท ภูมิทัศนธรรมชาติ เปนแหลงใหอาหาร วัสดุ กอสราง แหลงพลังงาน แหลงนันทนาการ สินคาดาน สิ่งแวดลอมและบริการอื่นๆที่หลากหลาย ขั้นตอนที่ดี ในทิศทางที่ถูกตองในการใชคาแทนคุณระบบนิเวศ ใหเปนวิธีการสงเสริมที่ยั่งยืนและเกิดความสัมพันธ ที่เทาเทียมกันระหวางระบบนิเวศในเมืองและระบบ นิเวศชนบทคือ จะตองมีการจัดตั้งองคกรบริหารจัดการ บริการของระบบนิเวศขึ้นมารับผิดชอบโดยเฉพาะ ประยุกตใหใชไดโดยมุงเนนไปที่ความสัมพันธระหวาง ผูบริโภคในเมือง กับเจาของผูใชประโยชนที่ดินใน ชนบทดั้งเดิม ดวยแนวความคิดแบบงายๆเชิงพื้นที่ใน ลักษณะที่มองความเชื่อมโยงระหวางเมือง-ชนบท จึงจะทำใหรูปแบบของการใชทรัพยากรกับการดูแล รักษาระบบนิเวศ ประยุกตใชไดกับทุกขนาดพื้นที่ ประเด็นจึงอยูที่วาการใชแนวความคิดคาแทนคุณ ระบบนิเวศ จะเปนแนวทางสรางแรงจูงใจการพัฒนา ชนบทโดยชี้ใหเห็นวาวิถีชีวิตของคนเมืองที่ทันสมัย ของพวกเขานั้นขึ้นอยูกับการปองกันรักษาภูมิทัศน ของพวกคนชนบท ซึ่งหมายถึงการจัดตั้งหนวยงาน บริการระบบนิเวศในพื้นที่ชนบท ที่อาจเปนแรงบันดาลใจ จากรูปแบบคาแทนคุณระบบนิเวศและจะมุงไปสูการ ไดรับการยอมรับอยางเปนทางการของการพึ่งพาพื้นที่ ตนน้ำที่คนชนบทกำลังดูแลรักษาใหกับคนเมือง และ พื้นที่ปลายน้ำที่ถูกใชโดยคนเมือง การพัฒนาดังกลาว จะตองดำเนินการพรอมกันกับกิจกรรมทางสังคม การเมืองและเศรษฐกิจและระบบนิเวศ การดำเนินการ จะทำใหเกิดภาพแบบนี้ไดจะตองมีแนวทางการ ดำเนินการตามนโยบายอยางเขมงวด และมีตลาด สำหรับบริการของระบบนิเวศที่ผานการสรางความ เขมแข็งของชุมชนทองถิ่น สรุป 22Protected Area Sustainability
นอกจากนี้ ปจจัยความสำเร็จในการดำเนินงานเรื่อง คาแทนคุณระบบนิเวศจะตองเกิดจากการผลักดัน เชิงนโยบายจากผูนำทั้งระดับชาติและระดับทองถิ่น การมีกฎระเบียบ กระบวนการ และแนวทางการปฏิบัติ ที่ชัดเจนในเรื่องความยินดีที่จะจายคาแทนคุณระบบ นิเวศของภาคเอกชน การสนับสนุนทางเทคนิควิชาการ จากองคกรระหวางประเทศในการวางระบบการจาย คาแทนคุณ รวมทั้งการพัฒนาขีดความสามารถของ บุคลากรและชุมชน เพื่อการบริหารจัดการโครงการ อีกทั้งการบูรณาการภาคสวนที่เกี่ยวของใหเขามา ทำงานรวมกันจะเปนปจจัยที่สำคัญ สำหรับประเด็น ปญหาในการดำเนินงานในหลายประเทศ ยังมีปญหา การบริหารจัดการ เชน ความไมชัดเจนของกรรมสิทธิ์ ในทรัพยากร การหาตลาดผูซื้อและคาใชจายในการ บริหารจัดการกองทุนคาแทนคุณระบบนิเวศ และสุดทาย ที่เปนปญหาเชิงเทคนิคคือ การคิดคำนวณมูลคาการ ใหบริการของระบบนิเวศ ซึ่งตองเปนที่ยอมรับรวมกัน ทุกฝายดวย สำหรับแนวทางการขับเคลื่อนของประเทศไทย โดยกรมอุทยานแหงชาติ สัตวปา และพันธุพืช และ สำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจบนฐานชีวภาพอยูระหวาง ดำเนินโครงการนำรอง จึงควรสรางกระบวนการเรียนรู รวมกันระหวางภาครัฐ ทองถิ่น ชุมชน และภาคเอกชน เพื่อนำไปสูการวางระบบ กลไกการทำงานและกฎ ระเบียบที่จำเปน เพื่อการขับเคลื่อนโครงการคาแทนคุณ ระบบนิเวศในระยะตอไป นอกจากนี้ ควรสนับสนุน ใหมีการประเมินมูลคาการใหบริการของระบบนิเวศ อยางเปนวิทยาศาสตรเพื่อรองรับการตัดสินใจเชิง นโยบายการดำเนินงานในระยะแรกควรเริ่มตนจาก ระบบนิเวศที่สำคัญเชนระบบนิเวศปาไมความหลากหลาย ทางชีวภาพ การจัดการพื้นที่ตนน้ำ ระบบนิเวศทางทะเล และชายฝง รวมทั้งระบบนิเวศปาชายเลน ระบบนิเวศ ของพื้นที่ชุมน้ำ และระบบนิเวศที่สำคัญอื่นๆ สำหรับกลุมเปาหมาย อาจพิจารณากลุมผูใชบริการ จากระบบนิเวศที่มีศักยภาพ เชน การประปานครหลวง การประปาสวนภูมิภาค การไฟฟาฝายผลิตซึ่งมี โรงไฟฟาพลังน้ำและกิจการที่มีการใชน้ำและพลังงาน อยางเขมขน ธุรกิจการทองเที่ยวรวมทั้งประชาชนทั่วไป ที่อาศัยอยูรอบๆพื้นที่คุมครองของประเทศที่ใชบริการ ระบบนิเวศ โดยเฉพาะพื้นที่โดยรอบของอุทยานแหงชาติ และเขตรักษาพันธุสัตวปา จะตองมีบทบาทและมี สวนรวมในการรวมมือกัน จายคาแทนคุณระบบนิเวศ ของประเทศไทยตอไป เอกสารและสิ่งอางอิง Cleveland, C. and Ruth, M. 1997. When, where and by how much do biophysical limits constrain the economic process? –AsurveyofNicholasGeorgescu-Roegen’s contribution to ecological economics. Ecological Economics, Vol 22, Issue 2: 203-223. Costanza, R., R.d. Arge, R.d. Groot, S. Farber, M.Gras-so,B.Hannon,K.limburg,S.Naeem, R.V. O’Neill,J.Paruelo, R.G. Raskin, P.Sutton and M.v.d. Belt. The value of the world’s ecosystem services and natural capital. Nature. 1997;387 : 253-60. Daily, G. C. 1997. Ecosystem Services: Benefits Supplied to Human Societies by Natural Ecosystems, Issues in Ecology, 2: 1-18. 23
Heal, G. 1999. Biodiversity as a commodity. Columbia University. http://www2.gsb. columbia.edu/faculty/gheal/General% 20Interest%20Papers/pw-99-07.pdf 7 The first part of the paper is particularly insightful, and offers an excellent breakdown of the various values that biodiversity can take on – productivity, insurance,andknowledge.Afterexpanding on these 3 categories, Heal goes on to explore the linkages between biodiversity and ecosystem services. The latter part of the paper explores how biodiversity can eventually become integrated into markets as a commodity. Huberman, D. (2008) A Gateway to PES: Using Payments for Ecosystem Services for Livelihoods and Landscapes. Markets and Incentives for Livelihoods and LandscapesSeriesNo.1,ForestConservation Programme, International Union for the Conservation of Nature (IUCN), Gland. http://cmsdata.iucn.org/downloads/ a_gateway_to_pes_d_huberman.pdf Millennium Ecosystem Assessment, (MEA), 2005. Ecosystems and Human Well – being : Synthesis. Stefano Pagiola. 2003. Environment Department World Bank Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna andFloraWorkshoponEconomicIncentives and Trade Policies Geneva, December 1-3 Swallow B, Leimona B, Yatich T, Velarde SJ and Puttaswamaiah S. 2007. The Conditions for Effective Mechanisms of Compensation and Rewards for Environmental Services: CES Scoping Study, Issue Paper no.3. ICRAF Working Paper no. 38. Nairobi, Kenya: World Agroforestry Centre. The World Conservation Union (IUCN) 2006. “Pay” Establishing for Watershed Services, (2006). Wunder. 2005. Fresh tracksin the forest: Assessing incipient payments for environmental services initiatives in Bolivia (draft). In CIFOR. Bogor. http://cmsdata.iucn.org/downloads/a_gateway _to_pes_d_huberman.pdf เขาถึงเมื่อ 1 กันยายน 2557 24Protected Area Sustainability
PES book
PES book

More Related Content

PDF
แนวทางการบริหารจัดการอุทยานแห่งชาติทางทะเล เกี่ยวกับการตอบแทนคุณระบบนิเวศ (PES)
byRadda Larpnun
 
PDF
แนวทางการดำเนินงานค่าแทนคุณระบบนิเวศ
byUNDP
 
PDF
Outlook ไตรมาส 2/2025 SCB EIC ยังคงมุมมองประมาณการเศรษฐกิจไทยในปีนี้เติบโตต่ำ...
bySCBEICSCB
 
PDF
บทที่ 9 รายได้ประชาชาติ การบริโภค การออม และการลงทุน
byOrnkapat Bualom
 
PDF
Macro Economics c2 รายได้ประชาชาติ
byOrnkapat Bualom
 
PDF
Outlook ไตรมาส 3/2025 SCB EIC มองเศรษฐกิจไทยโต 1.8% ปีนี้ และชะลอลงเหลือ 1.5%...
bySCBEICSCB
 
PDF
BCG Model
byPrachyanun Nilsook
 
PDF
Economic Environment #Ch.2 (Global Marketing)
byMahasarakham Business School, Mahasarakham University
 
แนวทางการบริหารจัดการอุทยานแห่งชาติทางทะเล เกี่ยวกับการตอบแทนคุณระบบนิเวศ (PES)
byRadda Larpnun
 
แนวทางการดำเนินงานค่าแทนคุณระบบนิเวศ
byUNDP
 
Outlook ไตรมาส 2/2025 SCB EIC ยังคงมุมมองประมาณการเศรษฐกิจไทยในปีนี้เติบโตต่ำ...
bySCBEICSCB
 
บทที่ 9 รายได้ประชาชาติ การบริโภค การออม และการลงทุน
byOrnkapat Bualom
 
Macro Economics c2 รายได้ประชาชาติ
byOrnkapat Bualom
 
Outlook ไตรมาส 3/2025 SCB EIC มองเศรษฐกิจไทยโต 1.8% ปีนี้ และชะลอลงเหลือ 1.5%...
bySCBEICSCB
 
BCG Model
byPrachyanun Nilsook
 
Economic Environment #Ch.2 (Global Marketing)
byMahasarakham Business School, Mahasarakham University
 

What's hot

PPTX
แนวทางการบริหารจัดการอุทยานแห่งชาติทางทะเล เกี่ยวกับการตอบแทนคุณระบบนิเวศ (PES)
byRadda Larpnun
 
PDF
สรุปรวมผลการดำเนินงานโครงการ Catspa
byyah2527
 
PPTX
Reef guardian to PES (Payment Ecosystem Service)
byUNDP
 
PDF
METT book
byUNDP
 
PDF
การวิเคราะห์ทางเลือกในการดูงานต้นแบบกองทุนค่าแทนคุณระบบนิเวศ
byUNDP
 
PPTX
Carrying Capacity
byyah2527
 
PDF
Carrying Capacity ของพื้นที่อุทยานแห่งชาติ
byUNDP
 
PDF
การจัดการอุทยานแห่งชาติอย่างมีส่วนร่วมในรูปแบบคณะกรรมการที่ปรึกษาอุทยานแห่งชาติ
byyah2527
 
PDF
บทที่ 5 ท้องถิ่นไทยภูมิภาคต่างๆ
bypop Jaturong
 
PDF
นันทนาการ ๕๗
byAuraphin Phetraksa
 
PDF
Musrenbang desa
byPekerja Sosial Masyarakat
 
PPTX
ประชาคมอาเซียน
byPyns Fnm
 
PDF
เครื่องมือประเมินประสิทธิภาพ : METT
byUNDP
 
DOC
แบบประเมินโรงเรียนวิถีพุทธ29ประการ
byPochchara Tiamwong
 
PPT
ประวัติศาสตร์ทวีปอเมริกาเหนือ
byhackinteach
 
PDF
คู่มือการใช้เชือก
byNoppadon Khongchana
 
PPT
ตอบปัญหาอาเซียน
byYosiri
 
PDF
แบบทดสอบ
byนิชานาถ เตชะพิมพ์
 
PDF
เล่มที่ 1 รู้จักอาเซียน
byหรร 'ษๅ
 
PDF
นิพพานชาตินี้กันเถอะ
byTotsaporn Inthanin
 
แนวทางการบริหารจัดการอุทยานแห่งชาติทางทะเล เกี่ยวกับการตอบแทนคุณระบบนิเวศ (PES)
byRadda Larpnun
 
สรุปรวมผลการดำเนินงานโครงการ Catspa
byyah2527
 
Reef guardian to PES (Payment Ecosystem Service)
byUNDP
 
METT book
byUNDP
 
การวิเคราะห์ทางเลือกในการดูงานต้นแบบกองทุนค่าแทนคุณระบบนิเวศ
byUNDP
 
Carrying Capacity
byyah2527
 
Carrying Capacity ของพื้นที่อุทยานแห่งชาติ
byUNDP
 
การจัดการอุทยานแห่งชาติอย่างมีส่วนร่วมในรูปแบบคณะกรรมการที่ปรึกษาอุทยานแห่งชาติ
byyah2527
 
บทที่ 5 ท้องถิ่นไทยภูมิภาคต่างๆ
bypop Jaturong
 
นันทนาการ ๕๗
byAuraphin Phetraksa
 
Musrenbang desa
byPekerja Sosial Masyarakat
 
ประชาคมอาเซียน
byPyns Fnm
 
เครื่องมือประเมินประสิทธิภาพ : METT
byUNDP
 
แบบประเมินโรงเรียนวิถีพุทธ29ประการ
byPochchara Tiamwong
 
ประวัติศาสตร์ทวีปอเมริกาเหนือ
byhackinteach
 
คู่มือการใช้เชือก
byNoppadon Khongchana
 
ตอบปัญหาอาเซียน
byYosiri
 
แบบทดสอบ
byนิชานาถ เตชะพิมพ์
 
เล่มที่ 1 รู้จักอาเซียน
byหรร 'ษๅ
 
นิพพานชาตินี้กันเถอะ
byTotsaporn Inthanin
 

Viewers also liked

PDF
Ecological Corridor in Thailand
byUNDP
 
PDF
แนวทางการใช้เครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์
byUNDP
 
PDF
การเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการกลุ่มป่าเชิงระบบนิเวศ
byUNDP
 
PDF
แนวทางการประเมิน เพื่อการพัฒนาศักยภาพของบุคลากรและองค์กร เพื่อการจัดการพื้นที...
byUNDP
 
PDF
การศึกษาสัตว์ป่า
byAuraphin Phetraksa
 
PDF
การวิเคราะห์ประสิทธิภาพการจัดการพื้นที่คุ้มครองไทย
byUNDP
 
PDF
ข้อเสนอแนะแนวทางการบังคับใช้กฎหมาย เพื่อการดำเนินงานแนวเชื่อมต่อระบบนิเวศ
byUNDP
 
PDF
T-FERN มูลค่านันทนาการป่าตะวันออก โดย ดร.ทรงธรรม สุขสว่าง
byAuraphin Phetraksa
 
PDF
การเสริมสร้างศักยภาพขององค์กรและบุคคล เพื่อประสิทธิภาพที่เพิ่มขึ้นในการจัดการ...
byUNDP
 
PDF
แนวทางในการจัดตั้งและการบริหารกองทุนเพื่อการอนุรักษ์
byUNDP
 
PDF
Carrying Capacity
byJaae Watcharapirak
 
PDF
แนวทางในการพัฒนาศักยภาพบุคลากร เพื่อการจัดการพื้นที่คุ้มครอง
byUNDP
 
PDF
The Value of Nature
bySarinee Achavanuntakul
 
PDF
FSS book
byUNDP
 
PDF
Cc 3 ส.ค. 58
byJaae Watcharapirak
 
PDF
แนวทางในการจัดทำแผนธุรกิจพื้นที่คุ้มครอง
byUNDP
 
PDF
คู่มือการฝึกอบรมการประเมินความยั่งยืนด้านการเงิน
byUNDP
 
Ecological Corridor in Thailand
byUNDP
 
แนวทางการใช้เครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์
byUNDP
 
การเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการกลุ่มป่าเชิงระบบนิเวศ
byUNDP
 
แนวทางการประเมิน เพื่อการพัฒนาศักยภาพของบุคลากรและองค์กร เพื่อการจัดการพื้นที...
byUNDP
 
การศึกษาสัตว์ป่า
byAuraphin Phetraksa
 
การวิเคราะห์ประสิทธิภาพการจัดการพื้นที่คุ้มครองไทย
byUNDP
 
ข้อเสนอแนะแนวทางการบังคับใช้กฎหมาย เพื่อการดำเนินงานแนวเชื่อมต่อระบบนิเวศ
byUNDP
 
T-FERN มูลค่านันทนาการป่าตะวันออก โดย ดร.ทรงธรรม สุขสว่าง
byAuraphin Phetraksa
 
การเสริมสร้างศักยภาพขององค์กรและบุคคล เพื่อประสิทธิภาพที่เพิ่มขึ้นในการจัดการ...
byUNDP
 
แนวทางในการจัดตั้งและการบริหารกองทุนเพื่อการอนุรักษ์
byUNDP
 
Carrying Capacity
byJaae Watcharapirak
 
แนวทางในการพัฒนาศักยภาพบุคลากร เพื่อการจัดการพื้นที่คุ้มครอง
byUNDP
 
The Value of Nature
bySarinee Achavanuntakul
 
FSS book
byUNDP
 
Cc 3 ส.ค. 58
byJaae Watcharapirak
 
แนวทางในการจัดทำแผนธุรกิจพื้นที่คุ้มครอง
byUNDP
 
คู่มือการฝึกอบรมการประเมินความยั่งยืนด้านการเงิน
byUNDP
 

Similar to PES book

PDF
กรอบของแผนการจัดการพื้นที่คุ้มครองทางทะเลและชายฝั่ง
byUNDP
 
PDF
ข้อเสนอแนะการบังคับใช้กฎหมาย
byUNDP
 
PDF
หลักการอนุรักษ์
byfainaja
 
PDF
ระบบนิเวศในประเทศไทย
by4315609
 
PDF
การจัดการพื้นที่คุ้มครอง เพื่อการพัฒนาการเกษตร
byUNDP
 
PDF
แนวทางในการดำเนินงานค่าแทนคุณระบบนิเวศอย่างบูรณาการ
byUNDP
 
PPT
¼êí¹
bygiftsairudee
 
PPT
3p
byonjiranaja
 
PPT
การบรรยายครั้งที่การบรรยายครั้งที่ 8.ppt
bykritsanam81
 
PPT
การบรรยายครั้งที่การบรรยายครั้งที่ 88342.ppt
bykritsanam81
 
PPT
ทรัพยากรธรรมชาติ
bykasarin rodsi
 
PPT
3p
byกัญญาพัชร หลังหลงหมาด
 
PDF
04
byArt Nan
 
PPT
103 Green Justice - Introduction
byGreenJusticeKlassroom
 
PPT
3p
bytaveena
 
PPT
3p
byguidena
 
PDF
ต้นคิด ฝ่าวิกฤตอุทกภัยครั้งใหญ่
byPoramate Minsiri
 
PDF
หลักการอนุรักษ์
byfainaja
 
PDF
หลักการอนุรักษ์
byfainaja
 
PDF
แนวคิดอุตสาหกรรมเชิงนิเวศกับการปรับประยุกต์ใช้กับอุตสาหกรรมปิโตรเคมี
byTanakrom Pangam
 
กรอบของแผนการจัดการพื้นที่คุ้มครองทางทะเลและชายฝั่ง
byUNDP
 
ข้อเสนอแนะการบังคับใช้กฎหมาย
byUNDP
 
หลักการอนุรักษ์
byfainaja
 
ระบบนิเวศในประเทศไทย
by4315609
 
การจัดการพื้นที่คุ้มครอง เพื่อการพัฒนาการเกษตร
byUNDP
 
แนวทางในการดำเนินงานค่าแทนคุณระบบนิเวศอย่างบูรณาการ
byUNDP
 
¼êí¹
bygiftsairudee
 
3p
byonjiranaja
 
การบรรยายครั้งที่การบรรยายครั้งที่ 8.ppt
bykritsanam81
 
การบรรยายครั้งที่การบรรยายครั้งที่ 88342.ppt
bykritsanam81
 
ทรัพยากรธรรมชาติ
bykasarin rodsi
 
3p
byกัญญาพัชร หลังหลงหมาด
 
04
byArt Nan
 
103 Green Justice - Introduction
byGreenJusticeKlassroom
 
3p
bytaveena
 
3p
byguidena
 
ต้นคิด ฝ่าวิกฤตอุทกภัยครั้งใหญ่
byPoramate Minsiri
 
หลักการอนุรักษ์
byfainaja
 
หลักการอนุรักษ์
byfainaja
 
แนวคิดอุตสาหกรรมเชิงนิเวศกับการปรับประยุกต์ใช้กับอุตสาหกรรมปิโตรเคมี
byTanakrom Pangam
 

More from UNDP

PDF
Protected Area book
byUNDP
 
PDF
5.3 แนวทางการออกแบบและการจัดการแนวเชื่อมต่อถิ่นที่อาศัยในพื้นที่กลุ่มป่าตะวันออก
byUNDP
 
PDF
Good personality
byUNDP
 
PDF
เทคนิคแนวทางการสร้างการมีส่วนร่วม
byUNDP
 
PDF
แนวทางการจัดการแนวเชื่อมต่อถิ่นที่อาศัยสำหรับสัตว์ป่า
byUNDP
 
PDF
Self Massage#1
byUNDP
 
PDF
เทคนิคในการเสริมสร้างความเข้มแข็ง
byUNDP
 
PDF
เทคนิคแนวทางการพัฒนาศักยภาพบุคลากรและองค์กร
byUNDP
 
PDF
การวิเคราะห์แหล่งเงินทุน
byUNDP
 
PDF
นำเสนอต่อผู้ประเมินโครงการ (TE)
byUNDP
 
PDF
การพัฒนาศักยภาพคณะกรรมการที่ปรึกษาพื้นที่คุ้มครอง
byUNDP
 
PDF
แนวทางการประเมินเงินงบประมาณ
byUNDP
 
PDF
คู่มือการฝึกอบรม เครื่องมือติดตาม
byUNDP
 
PDF
ข้อเสนอแนะแนวทางการดำเนินงานการจัดการแนวเชื่อมต่อระบบนิเวศในกลุ่มป่าตะวันออก
byUNDP
 
PDF
Dance for Peace.pdf
byUNDP
 
Protected Area book
byUNDP
 
5.3 แนวทางการออกแบบและการจัดการแนวเชื่อมต่อถิ่นที่อาศัยในพื้นที่กลุ่มป่าตะวันออก
byUNDP
 
Good personality
byUNDP
 
เทคนิคแนวทางการสร้างการมีส่วนร่วม
byUNDP
 
แนวทางการจัดการแนวเชื่อมต่อถิ่นที่อาศัยสำหรับสัตว์ป่า
byUNDP
 
Self Massage#1
byUNDP
 
เทคนิคในการเสริมสร้างความเข้มแข็ง
byUNDP
 
เทคนิคแนวทางการพัฒนาศักยภาพบุคลากรและองค์กร
byUNDP
 
การวิเคราะห์แหล่งเงินทุน
byUNDP
 
นำเสนอต่อผู้ประเมินโครงการ (TE)
byUNDP
 
การพัฒนาศักยภาพคณะกรรมการที่ปรึกษาพื้นที่คุ้มครอง
byUNDP
 
แนวทางการประเมินเงินงบประมาณ
byUNDP
 
คู่มือการฝึกอบรม เครื่องมือติดตาม
byUNDP
 
ข้อเสนอแนะแนวทางการดำเนินงานการจัดการแนวเชื่อมต่อระบบนิเวศในกลุ่มป่าตะวันออก
byUNDP
 
Dance for Peace.pdf
byUNDP
 

PES book

  • 2.
    การแทนคุณระบบนิเวศ ที่ปรึกษา ธัญญา เนติธรรมกุลอธิบดีกรมอุทยานแหงชาติ สัตวปา และพันธุพืช Martin Hart-Hansen United Nations Development Programme สุธาริน คูณผล Programme Specialist – Team Leader/UNDP เรื่อง ทรงธรรม สุขสวาง ผูตรวจราชการกรมอุทยานแหงชาติ สัตวปา และพันธุพืช รักษาราชการแทนผูอำนวยการสำนักอุทยานแหงชาติ ผูอำนวยการโครงการเรงเสริมความยั่งยืนของระบบ การจัดการพื้นที่คุมครอง (CATSPA) คณะทำงาน หทัยรัตน นุกูล คมกริช เศรษบุบผา ทวี หนูทอง กัญจนสุรีย ยิ้มสาลี มลวิภา ณ นรงค อรญา รอดขวัญ วิไลวรรณ แสนภักดี วรรณพร ภารสงัด จิตวดี ขุนวงษา สุปราณี กองทัพ ปรับปรุงจาก Journal of Thailand Protected Area Volume 1 Number 1 (January – December 2014)
  • 5.
    คำนำ ทิศทางของการจัดการพื้นที่คุมครองแนวใหมของประเทศไทย กำลังหาวิธีในการสรางความยั่งยืนทาง ดานการเงินใหกับพื้นที่คุมครอง และมีความคาดหวังใหประสบความสำเร็จในบริบทของเศรษฐกิจระดับประเทศ ที่กำลังเจริญเติบโตซึ่งมีนโยบายหลายแบบเปนตัวผลักดันในการสรางแหลงเงินทุนแหลงใหมใหกับพื้นที่คุมครอง แตหลักการ “ผูสรางมลพิษเปนผูจาย” กลาวไววา ผูที่กอใหเกิดความเสียหายควรจายเงินสำหรับการซอมแซม ความเสียหายตางๆที่เกิดขึ้นกับพื้นที่คุมครอง โดยเฉพาะคาปรับซึ่งกำหนดโดยกฎหมายของพื้นที่คุมครองที่ เกี่ยวของนั้น ยังไมเพียงพอตอการเปนรายไดที่มีนัยสำคัญตอการจัดการพื้นที่คุมครอง และไมเพียงพอตอการ เปนเงื่อนไขที่ใชบังคับทางกฎหมายอยางเขมงวด อยางไรก็ตามในปจจุบันยังไมมีนโยบายใดที่เหมาะสมมากพอ ที่จะนำหลักการ “ผูสรางมลพิษเปนผูจาย” มาปฏิบัติใชกับการจัดการดานการเงินในพื้นที่คุมครอง แตหลักการ “ผูใชเปนผูจาย” นักอนุรักษหลายฝายไดเสนอวา กลุมคนที่ไดรับผลประโยชนจากพื้นที่ คุมครองควรเปนผูจายเงินเพื่อการจัดการพื้นที่คุมครองอยางยั่งยืน และหลักการนี้สามารถเรียกรองการจายเงิน จำนวนมากจากผูที่ไดรับผลประโยชนจากบริการของระบบนิเวศจากพื้นที่คุมครองได แตปจจัยทางการเมือง หลายประการอาจเปนอุปสรรคในการดำเนินการตามหลักการพื้นฐานดังกลาวนี้ และเปนปญหาที่เกิดขึ้นกับ พื้นที่คุมครองทุกแหงของโลก แนวคิดเรื่อง 'การแทนคุณระบบนิเวศ' ไดรับความสนใจอยางมากในวงการนักอนุรักษ และนักจัดการ ทรัพยากร ทั้งนี้เนื่องมาจากมันมีลักษณะของภาษาที่เปนเอกลักษณที่รวมเอาเรื่องของ เศรษฐกิจ ธุรกิจ และ สิ่งแวดลอมชุมชน มาผนวกเขาดวยกัน โดยสามารถระบุมูลคาของผลประโยชนจากบริการระบบนิเวศที่ไดรับได ในขณะที่ผูที่มีสวนไดเสียที่ไมเคยเกี่ยวของมากอน ก็ไดรับการยอมรับใหเขามีสวนรวมในการอนุรักษสภาพแวดลอม ดังนั้น หนังสือเลมนี้จะอธิบายเกี่ยวกับเรื่อง 'บริการของระบบนิเวศ หรือ Ecosystem services' และแนวทางการแทนคุณระบบนิเวศ ซึ่งเพิ่งจะเริ่มกันขึ้นเมื่อไมกี่ปมานี้ โดยไดมีการอภิปรายถกเถียงกัน ในประเด็นของการรักษาสิ่งแวดลอม โดยเฉพาะในเรื่อง “การประเมินระบบนิเวศแหงสหัสวรรษ (Millennium Ecosystem Assessment ,MEA)” เรื่องนี้เปนที่สนใจมากขึ้น และมีมุมมองที่หลากหลายในการที่จะทำให ระบบนิเวศ สภาพแวดลอมทางธรรมชาติและความหลากหลายทางชีวภาพสามารถค้ำจุนชีวิตมนุษยใหยั่งยืน มากยิ่งขึ้น ผูเขียนหวังวา แนวคิดเรื่อง คาแทนคุณระบบนิเวศในหนังสือเลมนี้ จะเปนประโยชนกับภาคสวนตางๆ โดยเฉพาะใหผูมีหนาที่กำหนดนโยบายทางเศรษฐกิจของประเทศ และภาคเอกชนที่กำลังรวมตัวกันในนามของ “ประชารัฐ”ซึ่งสามารถจะนำแนวคิดและบทเรียนจากการดำเนินงานของประเทศตางๆที่มีอยูในหนังสือเลมนี้ ไปใชในการสรางกลยุทธขับเคลื่อนทั้งการอนุรักษและจัดการเชิงธุรกิจในพื้นที่คุมครองของสำหรับประเทศไทย ในอนาคตไดชัดเจนขึ้น ดร.ทรงธรรม สุขสวาง ผูอำนวยการสำนักงานโครงการ CATSPA กProtected Area Sustainability
  • 6.
    สารบัญ หนา คำนำ ก สารบัญ ข สารบัญภาพค บทนำ 1 ความหมายของการจายคาแทนคุณระบบนิเวศ 2 แนวคิดของการจายคาแทนคุณระบบนิเวศ 4 หลักการคาแทนคุณระบบนิเวศ 7 กลไกการแทนคุณระบบนิเวศ 10 การประเมินมูลคาบริการของระบบนิเวศกับความหลากหลายทางชีวภาพของระบบนิเวศ 11 แนวทางการดำเนินการโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศในระบบนิเวศ 14 บทเรียนการดำเนินโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศลุมน้ำในประเทศตางๆ 16 การดำเนินการโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศในประเทศไทย 20 สรุป 22 เอกสารและสิ่งอางอิง 23 สารบัญตาราง 1 การประเมินมูลคาระบบนิเวศของโลก 12 2 ตัวอยางโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศที่เกี่ยวกับระบบนิเวศปาไม 19 และระบบนิเวศลุมน้ำในภูมิภาคตางๆ ของโลก ตารางที่ ข
  • 7.
    สารบัญภาพ 1 บริการนิเวศ (EcosystemService) จากพื้นที่ตนน้ำลำธารที่ใหบริการน้ำ 2 กับชุมชนและในเมือง พื้นที่ลุมน้ำตอนลาง 2 กรอบมโนทัศนการประเมินระบบนิเวศแหงสหัสวรรษ 4 3 แบบจำลองคาแทนคุณระบบนิเวศบนพื้นฐานของพื้นที่ลุมน้ำ 8 (Basic watershed-based PES model) 4 การเชื่อมโยงระหวางโครงสรางและการทำงานของระบบนิเวศบริการ 12 นโยบายและมูลคาของระบบนิเวศ 5 บริการของระบบนิเวศลุมน้ำดานทรัพยากรน้ำ 21 หนาภาพที่ คProtected Area Sustainability
  • 8.
    ระบบนิเวศตางๆเปนสวนที่เกี่ยวของกับสิ่งมีชีวิต บนโลกนี้ เชื่อกันวาระบบนิเวศสามารถทำหนาที่ ของระบบไดเองและมีบทบาทในการพัฒนาและ รักษาองคประกอบของสังคมมนุษย ความอุดมสมบูรณ ของระบบนิเวศจะอำนวยความผาสุกพื้นฐานของสังคม เชนการที่มีน้ำสะอาดและเพียงพอทั้งในระดับปริมาณ และคุณภาพใหแกมนุษย ระบบนิเวศมีสวนสำคัญที่ ทำใหมนุษย และความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตดำรง ชีวิตอยูไดอยางมีความสุข สาเหตุที่ทำใหบริการของ ระบบนิเวศลดลงเกิดจากปจจัยที่เกี่ยวของ คือ มนุษย มีความตองการปจจัยสี่และใชทรัพยากรธรรมชาติ เพิ่มมากขึ้น เชน ตองการเนื้อไมสรางบาน ตองการ น้ำเพื่ออุปโภคบริโภค ตองการอาหารและเชื้อเพลิง เพื่อดำรงชีพ เปนตน ความตองการดังกลาวของมนุษย ทำใหเกิดการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศและการ สูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ นอกจากนี้การ เปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศจะมีผลกระทบกับการ พัฒนาดานเศรษฐกิจและสังคม การดำรงชีวิตของมนุษย การลดลงของระบบนิเวศนำไปสูการขาดบริการทาง ระบบนิเวศสงผลใหประชากรโลกมีความอดอยาก มากขึ้น มีความเสี่ยงตอการดำรงชีวิตที่ตองอาศัย การบริการของระบบนิเวศ ถาหากมนุษยเรายังมีการ ใชทรัพยากรธรรมชาติและระบบนิเวศที่อาศัยอยูอยาง ไมฉลาด ผลกระทบก็จะเกิดขึ้นกับมนุษยเองหรือ ความมั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคม เชน ปญหาภัยแลง น้ำทวม แผนดินถลม ซึ่งจะทำใหเกิดปญหาความ ขัดแยงในสังคมตามมาแนนอน ดังนั้น ในอนาคตประเทศไทยตองนำเอา หลักการของคาแทนคุณระบบนิเวศหรือ Payments for Ecosystem Services (PES) มาใชในการจัดการ ระบบนิเวศ เพื่อเปนแนวทางที่จะพัฒนาการหามูลคา ทางเศรษฐกิจของระบบนิเวศของประเทศ ซึ่งจะมี ผลตอการสรางรายไดของประเทศและชุมชนที่มี หนาที่ดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติโดยเฉพาะใน พื้นที่คุมครองที่กำหนดใหเปนอุทยานแหงชาติหรือ เขตรักษาพันธุสัตวปา เพื่อเปนเครื่องมือหนึ่งในการ จัดการพื้นที่อนุรักษของประเทศ อันจะเปนบทเรียน พื้นฐานในการกำหนดแนวทางและมาตรการที่จะเรงเสริม ใหมีการจัดการและการใชประโยชนระบบนิเวศที่ยั่งยืน การแทนคุณระบบนิเวศ บทนำ เหตุผลความจำเปนในการจัดการ คาแทนคุณระบบนิเวศ เรามีความจำเปนตองจายเงินคาตอบแทนคุณ ระบบนิเวศ เพื่อที่จะหยุดยั้งการลดลงและความ เสียหายของระบบนิเวศตลอดจนดูแลรักษาการ บริการของระบบนิเวศ รัฐบาลของประเทศตางๆ ได ดำเนินการการสนับสนุนนโยบายขององคการ สหประชาชาติวาดวยการใชประโยชนสิ่งแวดลอม อยางยั่งยืน โดยกำหนดแผนยุทธศาสตรการพัฒนา โครงการการปองกันการลดลงหรือการสูญหายของ ทรัพยากรสิ่งแวดลอม ทำการปรับปรุงกระบวนการ จัดการที่ถูกตอง เชน โครงการปรับปรุงและดูแลรักษา แหลงน้ำที่สะอาดใหแกประชาชน ซึ่งประกอบไปดวย หลักสองประการ คือ มาตรการในการควบคุมดูแล รักษาแหลงน้ำและการใชแหลงน้ำเพื่อประโยชน ทางเศรษฐกิจ 1
  • 9.
    ความหมายของการจายคาแทนคุณ ระบบนิเวศ อยางไรก็ดีวิธีการปองกันความเสียหายของสิ่งแวดลอม สามารถกระทำไดโดยการออกกฎหมายหรือกฎขอบังคับ หรือมีการสรางระเบียบที่เขมงวด มีคำสั่งหรือนโยบาย การควบคุมที่มีประสิทธิภาพ เชนการควบคุมน้ำเสีย จากแหลงตนน้ำลำธาร หรือการสรางโรงงานบำบัด น้ำเสียที่ทำใหน้ำเสียลดนอยลง แตก็ยังมีน้ำที่มีมลพิษ เกิดขึ้นจากผูที่อาศัยอยูตามแหลงตนน้ำ เชน น้ำที่เกิด จากการเลี้ยงปศุสัตวและการเกษตร ซึ่งผูใชน้ำที่อาศัย อยูปลายน้ำจะไดรับน้ำที่ไมสะอาดเพื่อการบริโภคดวย จึงจำเปนตองออกกฎหมายควบคุม ดังนั้น การจัดการระบบนิเวศ เพื่อใหมีการบริการ ที่ดีจำเปนตองใชกลไกทางเศรษฐศาสตรเพื่อนำไปสู กระบวนการคาแทนคุณระบบนิเวศ เปนการสนับสนุน การอนุรักษอยางยั่งยืน หลักการใชคาแทนคุณระบบ นิเวศเปนวิธีการที่ไดนำมาใชในหลายประเทศทั้งระดับ ทองถิ่น ภูมิภาค หรือระดับชาติ โดยมีการกำหนดราคา ของระบบนิเวศและมีการจัดสรรคาตอบแทนใหแก ชุมชนหรือผูใชประโยชนทางเศรษฐกิจจากที่ดินที่อาศัย อยูในพื้นที่ที่มีการดูแลระบบนิเวศนั้นๆ ระบบนิเวศประกอบดวยสวนที่ผูไดรับผลประโยชน ซึ่งอาศัยอยูภายนอกจะเปนผูจายคาแทนคุณระบบนิเวศ ใหกับชุมชนซึ่งอาศัยอยูภายในระบบนิเวศชวยสนับสนุน ดูแลและรักษาระบบนิเวศนั้นๆ ทั้งสองเปรียบเสมือน สะพานเชื่อมตอกันจากการที่ไดรับผลประโยชนทั้ง สองกลุมซึ่งจะเรียกวาผูขาย (Sellers) และผูซื้อ (Buyers) ยกตัวอยาง การบริการของระบบนิเวศในเรื่องการใชน้ำ เชน การดำเนินการของชุมชนในพื้นที่ตนน้ำจะเปน ผูขายบริการ และประชาชนที่อยูปลายน้ำและที่ใช ประโยชนจากน้ำที่มาจากพื้นที่ตนน้ำ จะเปนผูซื้อ บริการ ซึ่งการดำเนินการดังกลาวนี้สามารถที่จะนำ ไปใชในโครงการอนุรักษทรัพยากรธรรมชาติแบบอื่นๆ ไดดวย ภาพที่ 1 บริการนิเวศ (Ecosystem Service) จากพื้นที่ตนน้ำลำธารที่ใหบริการน้ำกับ ชุมชนและในเมือง พื้นที่ลุมน้ำตอนลาง มีผูใหความหมายของคำวา Payment for Ecosystem Services (PES) ในบริบทของภาษาไทย หลายความหมาย เชน คาใชจายในการรับบริการจาก ระบบนิเวศ คาบริการระบบนิเวศ คาตอบแทนคุณ ระบบนิเวศ คาแทนคุณระบบนิเวศ แตในหนังสือ เลมนี้ขอใชคำวา “คาแทนคุณระบบนิเวศ” เนื่องจาก คาแทนคุณระบบนิเวศยังเปนแนวคิดใหมสำหรับ ประเทศไทย คำนิยามที่กำหนดขึ้นอาจมีความแตกตาง กันอยูบาง เชน European Environmental Agency ใหคำจำกัดความวา คาแทนคุณระบบนิเวศ คือ การจัดสรรเงินคาตอบแทนใหกับชุมชนหรือผูที่ดูแล รักษาทรัพยากรธรรมชาติ เพื่อเปนหลักประกัน ความยั่งยืนของการบริการของระบบนิเวศ เปนตน 2Protected Area Sustainability
  • 10.
    อยางไรก็ดี การจายคาแทนคุณของระบบนิเวศ ไดเริ่มมีการพูดคุยกันในเรื่องบริการของระบบนิเวศ เมื่อไมกี่ปมานี้เมื่อมีการอภิปรายกันในประเด็น ของการรักษาสิ่งแวดลอม การศึกษาในเรื่องการประเมิน ระบบนิเวศแหงสหัสวรรษ(Millennium Ecosystem Assessment , MEA) ที่เพิ่งเสร็จสิ้น ทำใหหัวขอนี้ เปนที่สนใจมากขึ้นและมีมุมมองที่หลากหลายในการ ที่จะทำใหสภาพแวดลอมทางธรรมชาติสามารถ ค้ำจุนชีวิตมนุษยใหยั่งยืนมากยิ่งขึ้น ตัวอยางของ มุมมองเรื่องบริการของระบบนิเวศก็คือการเปน ทรัพยากรพันธุกรรมสำหรับการแพทย (genetic resources for medicine) และเทคโนโลยีชีวภาพ (biotechnology) การผสมเกสรพืช (plant pollination) การกักเก็บคารบอน (carbon sequestration) และการพัฒนารูปแบบของดิน (soil formation) จะเห็นไดวาความหลากหลายทาง ชีวภาพซึ่งเปนสวนหนึ่งของการทำงานแบบบูรณาการ ของระบบนิเวศถือเปนบทบาทพื้นฐานสำคัญที่ระบบนิเวศ ธรรมชาติสงมอบบริการใหกับโลกมนุษย คำนิยาม ของบริการของระบบนิเวศที่ยอมรับกันทั่วไป คือ การพิจารณาใหการบริการระบบนิเวศเปนกระบวนการ ทางธรรมชาติโดยตระหนักอยูเสมอวาระบบนิเวศที่มี องคประกอบของพืชและสัตว ทำใหเกิดระบบที่ชวย รักษาและเติมเต็มใหกับชีวิตมนุษย (Daily et al, 1997) อีกนิยามที่ยอมรับทั่วไปก็คือ นิยามที่ใชในการ ประเมินระบบนิเวศแหงสหัสวรรษ (Millennium Ecosystem Assessment, MEA, 2005) กลาววา ซึ่งเปนผลประโยชนที่ประชาชนไดรับจากระบบนิเวศ โดย MEA ไดจำแนกระบบนิเวศลงไปถึงบริการใน ดานการจัดเตรียม (provisioning) การควบคุม (regulating) การสนับสนุน (supporting) หรือ บริการทางวัฒนธรรม (cultural services) (ภาพที่ 2) MEA ไดรายงานวา 60-70 เปอรเซ็นต ของบริการของระบบนิเวศของโลกเรากำลังลดนอย ถอยลง และผลกระทบที่ตามมาก็ทวีความรุนแรง มากขึ้นโดยเฉพาะกับผูคนสวนใหญที่ขึ้นอยูกับการ พึ่งพาธรรมชาติโดยตรง (steady provision) เชน การดำรงชีวิตของเกษตรกร ดวยหลักการของ MEA แนวคิดเรื่องบริการของระบบนิเวศจึงถูกนำมาใชเพื่อ เนนความสัมพันธระหวางบริการของระบบนิเวศและ ความเปนอยูที่ดีของมนุษยระหวางสวัสดิการของ มนุษยและความมั่นคงในชีวิต เนื่องจากคาแทนคุณระบบนิเวศ หมายถึง การ จัดสรรเงินคาตอบแทนหรือเงินทุนใหกับชุมชนหรือ ผูที่ดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่เพื่อเปน หลักประกันความยั่งยืนของระบบนิเวศ และประโยชน หรือบริการที่มนุษยไดรับจากระบบนิเวศเปนมูลคาที่ เกิดจากการใชประโยชนทั้งทางตรงและทางออมที่ แสดงใหเห็นถึงความสำคัญของระบบนิเวศกับ สวัสดิภาพและความเปนอยูของมนุษย การจายคาแทนคุณระบบนิเวศใหแกชุมชนหรือ ผูดูแลรักษาระบบนิเวศเปนเครื่องมือในการสนับสนุน ใหมีการอนุรักษระบบนิเวศที่มุงไปสูการพัฒนาที่มี ความมั่นคงทางดานการอยูดีกินดีของมนุษยเพื่อ รักษาสมดุลของระบบนิเวศ เชน การอนุรักษความ หลากหลายทางชีวภาพ การควบคุมปริมาณและ คุณภาพน้ำในพื้นที่ตนน้ำลำธารและการลดผลกระทบ จากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 3
  • 11.
    ภาพที่ 2 กรอบมโนทัศนการประเมินระบบนิเวศแหงสหัสวรรษ ที่มา: http://cmsdata.iucn.org/downloads/a_gateway_to_pes_d_huberman.pdf (2008) แนวคิดของการจายคาแทนคุณ ระบบนิเวศ ในโลกของการจัดการพื้นที่คุมครองแนวใหม เชื่อวาคาแทนคุณระบบนิเวศจะเปนเครื่องมือและ นวัตกรรมใหมในการอนุรักษ แตก็ยังคงไมมีฉันทามติ ที่ชัดเจนในความหมายที่แนนอน อยางไรก็ตามมีการ ยอมรับรวมกันอยางหนึ่งที่นำเสนอโดย Wunder (2005) โดยเขาไดเสนอรูปแบบที่แพรหลายมากที่สุด และเขาใจไดงายของคาแทนคุณระบบนิเวศ คือ การ ทำธุรกรรมระหวางผูใชน้ำที่อยูในพื้นที่ตอนลางของ ลุมน้ำ (downstream water users) และผูที่อยู ตนน้ำ (upstream landowners) เพื่อรักษาความ มั่นคงและความปลอดภัยของผลประโยชนที่เกี่ยวของ กับน้ำในลุมน้ำที่มีการจัดการอยางยั่งยืน หรืออธิบาย ไดวา การจายเงินใหกับผูดูแลระบบนิเวศหรือผูขาย บริการเพื่อรักษาความมั่นคงของระบบนิเวศ โดยความสมัครใจ จะตองสอดคลองกับการดำรงอยู ของระบบนิเวศเพื่อประโยชนของผูซื้อโดยสมัครใจ เชนกัน นอกจากนี้แบบจำลองคาแทนคุณระบบนิเวศ (PES model) ไดรับการประยุกตใชในวงกวางมากขึ้น ไดแกโครงการกักเก็บคารบอน(Carbonsequestration projects) ที่ผานกลไกการพัฒนาที่สะอาด (Clean Development Mechanism : CDM) ในพิธี สารเกียวโต กิจกรรมที่เกี่ยวกับการศึกษาดานชีวภาพ (Bioprospecting deal) และแมกระทั่งคาเขาชม อุทยานแหงชาติทุกคนก็ไดรับการติดปายคาแทนคุณ ระบบนิเวศ (tagged with a PES label) การรับรู อยางกวางขวางเรื่องคาแทนคุณระบบนิเวศวาเปน ทั้งนวัตกรรมและเครื่องมือสรางนโยบายที่สำคัญยิ่ง ความสำเร็จของคาแทนคุณระบบนิเวศสวนใหญขึ้นอยู กับความสามารถในการทำงานรวมกันของทุกภาคสวน เชน การบูรณาการความรวมมืออยางยั่งยืนขององคกร 4Protected Area Sustainability
  • 12.
  • 13.
    ตางๆ ในการจัดการระบบนิเวศในทุกระดับ ถือวา เปนงานที่สำคัญยิ่งสำหรับการดำเนินงานดานการ จัดการคาแทนคุณระบบนิเวศโดยเฉพาะการจัดการ ระบบนิเวศลุมน้ำมโนทัศนหรือแนวคิดเรื่องบริการ ของระบบนิเวศไดรับความสนใจอยางมากเนื่องจาก เปนภาษาที่เปนเอกลักษณที่รวมเอาเรื่องของเศรษฐกิจ ธุรกิจและสิ่งแวดลอมชุมชนมาผนวกเขาดวยกัน โดย สามารถระบุมูลคาของผลประโยชนจากบริการที่ไดรับได ในขณะที่ผูที่มีสวนไดเสียที่ไมเคยเกี่ยวของมากอน ไดรับการยอมรับใหเขามามีสวนรวมในการอนุรักษ สภาพแวดลอม ดังนั้น แนวคิดเรื่องบริการของระบบ นิเวศนี้จึงเปนโอกาสใหผูมีหนาที่กำหนดนโยบายทาง เศรษฐกิจของภาคราชการและภาคเอกชนสามารถ สรางกลยุทธขับเคลื่อนทั้งการอนุรักษและจัดการเชิง ธุรกิจสำหรับอนาคตไดชัดเจนมากขึ้น โดยภาคธุรกิจ จะเปนฝายสนับสนุนภาคราชการในการดำเนินการ จัดการบริการระบบนิเวศในอนาคต ในปจจุบันกลาวไดวา แนวคิดเรื่องการใหบริการ ระบบนิเวศเปนเสมือนหนึ่งตัวเชื่อมที่ชัดเจนระหวาง ความเปนอยูที่ดีของมนุษยหรือมิติดานเศรษฐศาสตร กับกระบวนการธรรมชาติหรือมิติดานนิเวศวิทยา แนวความคิดนี้นับวาเปนประโยชนอยางมากที่จะสื่อ ใหเห็นอยางงายๆ ถึงวิธีการอยูรวมกันระหวางผูใช ทรัพยากรกับนักอนุรักษทรัพยากร การพัฒนาภาษา ที่เขาใจรวมกัน คือคำวา “บริการของระบบนิเวศ” จะทำใหเกิดดุลยภาพระหวางกลุมผูมีสวนไดเสีย กลุมตางๆที่ไดรับประโยชนจากระบบนิเวศเหลานี้ กลาวโดยสรุปแลว การจัดการระบบนิเวศจะชวยทำให เกิดดุลภาพในมิติทางสังคม เศรษฐกิจและสิ่งแวดลอม ดังนั้น การนำเสนอในสวนนี้เปนความพยายามที่จะ เนนถึง วิธีการ แนวคิดการพัฒนาที่ผานมาของเรื่อง บริการของระบบนิเวศเพื่อนำไปประยุกตใชกับงาน การจัดการระบบนิเวศใหกวางขวางขึ้น ชวงเวลา ที่ผานมาการใชภูมิทัศนเปนแนวคิดในการจัดการ บริการของระบบนิเวศ อาจมีปญหาในเรื่องขนาดของ พื้นที่ทางภูมิศาสตรที่จะนำมาประเมินมูลคาของการ บริการของระบบนิเวศ เนื่องจากมักจะมีความเห็นที่ ไมตรงกันระหวางสถาบันทางสังคมและกระบวนการ ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้น สิ่งที่ทาทายก็คือตองหาวิธีการ ที่ดีที่สุดที่สามารถเติมเต็มความตองการทั้งสองฝาย คือเรื่องขนาดของพื้นที่ตามลักษณะภูมิทัศนซึ่งกำหนด โดย IUCN ที่เชื่อมเอาเรื่องของวิถีชีวิตชุมชนเขากับ กลยุทธภูมิทัศน (IUCN’s Livelihoods and Landscape Strategy,LLS) ซึ่งนาจะเหมาะสมกับ การดำเนินการตามนโยบายในเรื่องการบริการของ ระบบนิเวศมากที่สุด การบูรณาการนำเรื่องทุนทาง ธรรมชาติเขามารวมกับเรื่องกระบวนการผลิตทาง เศรษฐกิจนาจะเปนวิธีการที่ดำเนินการไดดีที่สุด ซึ่งไมเพียงแตเกี่ยวของกับบริบทเฉพาะกระบวนการ ทางนิเวศวิทยาตามบริการของระบบนิเวศที่มีมูลคา เทานั้น แตยังคำนึงถึงมิติที่ทำใหเกิดการพัฒนาเศรษฐกิจ ของชุมชนอยางยั่งยืนผานการมีสวนรวมในวงกวางและ เสมอภาคดวย ดังนั้น การใชภูมิทัศนระบบนิเวศลุมน้ำ เปนแนวคิดในการจัดการบริการของระบบนิเวศที่ เกี่ยวของอยูกับการรวมกันของการบริหารจัดการ แบบบนลงลาง (top - down) ของการลงทุนที่มีการ ยอมรับทางวัฒนธรรมแบบลางขึ้นบน (bottom - up) จากการดำเนินนโยบายเปนสิ่งจำเปนที่ตองดำเนินการ ใหไดเพื่อนำไปสูการจัดการคาแทนคุณของระบบนิเวศ อยางยั่งยืน นอกจากเปนเครื่องมือที่ใชในการสรางแรงจูงใจ การอนุรักษ (Incentive-based conservation tools) ในทางปฏิบัติแลว แนวคิดเรื่องบริการของระบบนิเวศ ถูกนำมาประยุกตไดงายๆ ในการใหรางวัลแกผูให บริการระบบนิเวศ โดยผานการจัดเงินทุนใหอยาง ยั่งยืนอันที่แทจริงแลว คำวาบริการก็มีบุญญานุภาพ ตอมนุษยทุกคนอยูแลว ในขณะที่การชำระเงินสำหรับ บริการของระบบนิเวศสวนใหญมักจะเปนรูปแบบ 6Protected Area Sustainability
  • 14.
    ของการถายโอนทางการเงิน ซึ่งสามารถนำไปใชในการ กำหนดการใหรางวัลกับผูดูแลบริการของระบบนิเวศ รวมทั้งการถายทอดเทคโนโลยี การเสริมสรางศักยภาพ และการบรรเทาหนี้ดวยการนำเสนอสิ่งจูงใจทาง เศรษฐกิจในการบำรุงรักษาบริการของระบบนิเวศ อยางไรก็ดีคาแทนคุณระบบนิเวศสามารถดำเนินงาน บนพื้นฐานของกลไกการตลาดในทางเศรษฐศาสตร โดยการนำเสนอวิธีการที่มีประสิทธิภาพและมี ประสิทธิผลในการสนับสนุนวัตถุประสงคของการ พัฒนาที่ยั่งยืนอยางไรก็ตาม คาแทนคุณระบบนิเวศ อาจเปนเครื่องมือกำหนดนโยบายที่เฉพาะเจาะจง เทานั้นไมไดเปนรูปแบบของแบบจำลองแบบเดียวที่ เหมาะสำหรับการพัฒนาที่ยั่งยืน หลักการคาแทนคุณระบบนิเวศ หลักการของคาแทนคุณระบบนิเวศ คือ การมี ระบบการทำงานอยางมีสวนรวม ผูที่มีบทบาทในการ ดูแลรักษาระบบนิเวศหรือผูใหบริการควรไดรับ คาตอบแทนจากผูใชประโยชนจากระบบนิเวศหรือ ผูที่ไดรับประโยชนจากการบริการของระบบนิเวศ ควรที่จะตองจายเพื่อแลกกับการบริการทางดาน ระบบนิเวศหรือประโยชนที่ไดรับ โดยจายเปน คาตอบแทนใหกับผูมีบทบาทในการดูแลรักษา ระบบนิเวศ อาจจะอยูในรูปตัวเงินหรือสิ่งตอบแทนอื่นๆ ที่ไมเปนตัวเงิน อันไดแก การลดหยอนภาษีเงินไดหรือ คาธรรมเนียมทำใหมีความมั่นคงในการจัดการที่ดิน และทรัพยากรอื่นๆ ซึ่งคาแทนคุณของระบบนิเวศจะ มีองคประกอบที่สำคัญ คือ ผูที่ทำหนาที่ดูแลรักษา ระบบนิเวศหรือผูขาย ผูที่ไดรับประโยชนและบริการ จากระบบนิเวศหรือผูซื้อ และการบริการของระบบนิเวศ ที่ใหบริการแกมนุษยผูรับประโยชน ดังนั้น คาแทนคุณ ระบบนิเวศเปนวิธีการที่วางอยูบนหลักการผูที่ไดรับ ประโยชนเปนผูจาย ซึ่งจะสงผลใหเกิดแรงจูงใจใน การใชทรัพยากรอยางมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยการ สรางแรงจูงใจทางเศรษฐกิจเพื่อใหเกิดการอนุรักษ ฟนฟูระบบนิเวศอยางยั่งยืน โดยใหผูที่ไดรับบริการ จากระบบนิเวศจายผลประโยชนตอบแทนใหแกผู ทำหนาที่อนุรักษ ซึ่งโดยทั่วไปไดแก ชุมชน กลไก คาแทนคุณระบบนิเวศจึงเปนประโยชนตอการอนุรักษ ระบบนิเวศ ในขณะเดียวกันก็ชวยสนับสนุนชุมชน หรือเกษตรกรในชนบทใหมีรายไดเพิ่มขึ้นโดยเชื่อมโยง กับนักลงทุนจากภายนอกพื้นที่ นอกจากนั้นคาแทนคุณ ระบบนิเวศยังเปนเครื่องมือในการสรางความเขาใจ เกี่ยวกับการใชประโยชนทรัพยากรอยางยั่งยืน ซึ่งจะเกิดผลระยะยาวตอความอุดมสมบูรณของ ระบบนิเวศ และนำไปสูการเพิ่มผลผลิตดานตางๆ ในการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ ความยั่งยืนของฐานทรัพยากรและประโยชน หรือบริการที่มนุษยจะไดจากระบบนิเวศ ไมจำเปน ที่จะตองเปนสินคาที่มีการซื้อขายกันในตลาด อาจเปน มูลคาที่เกิดจากประโยชนทางออม (Indirect Used) และมูลคาที่ไมไดเกิดจากการใช (Non-used Value) ก็ได แตก็เปนบริการที่จำเปนตอการอยูรอดของ มนุษยดวย 7
  • 15.
    ; แบบจำลองคาแทนคุณระบบนิเวศบนพื้นฐานของพื้นที่ลุมน้ำในประเทศไทย ระบบนิเวศปาไม(ผูใหบริการ) ระบบนิเวศเกษตร ระบบนิเวศเมือง ระบบนิเวศขนาดเล็กอื่นๆ องคประกอบระบบนิเวศลุมน้ำ (ผูดูแลรักษาพื้นที่ตนน้ำ) (แมน้ำ) (ชุมชนเมือง) (ผูรับประโยชน) ภาพที่ 3แบบจำลองคาแทนคุณระบบนิเวศบนพื้นฐานของพื้นที่ลุมน้ำ (Basic watershed-based PES model) ที่มา : ดัดแปลงจาก Heal et al., (1999) 8Protected Area Sustainability
  • 16.
  • 17.
    กลไกการแทนคุณระบบนิเวศ ถึงแมวาหลักการของคาแทนคุณระบบนิเวศไดมี การนำมาใชเปนเวลานานแลวก็ตาม เชน มีการนำมา ใชในประเทศโบลิเวียบราซิล โคลัมเบีย และเวียดนาม รวมทั้งไดมีการนำไปใชกันในบางพื้นที่แตประสบการณ หรือแนวทางการดำเนินงานยังไมประสบผลสำเร็จ เทาที่ควร ซึ่งจะตองใชเวลาในการดำเนินงานที่อาจ ยาวนานเพื่อที่จะใหเห็นผลที่แทจริง อยางไรก็ดีหลักการ ของคาแทนคุณระบบนิเวศไดมีการนำไปใชในหลายๆ ภาคสวนของระบบนิเวศ เชน ระบบนิเวศลุมน้ำ ระบบนิเวศปาไม รวมทั้งนำไปใชไดดีในกระบวนการ รักษาทรัพยากรธรรมชาติในหลายๆ ทองที่ โดยมี นโยบายกฎหมายและสถาบันรับผิดชอบที่แนนอน ขณะที่แนวโนมการพัฒนาทางสังคมและเศรษฐกิจ ในหลายทองที่ไดเจริญขึ้นทรัพยากรธรรมชาติ ไดถูก นำมาใชจนทำใหเกิดปญหาในหลายๆดาน เชน เรื่องของน้ำ หลายๆประเทศที่ไดนำหลักการของ คาแทนคุณระบบนิเวศมาใชมีการจัดตั้งหนวยงานหรือ สถาบันขึ้นมารับผิดชอบโดยตรง มีการวิเคราะหและ ออกกฎหมาย หรือกฎระเบียบที่จะนำมาใชบังคับ อยางไรก็ดี ในการศึกษาถึงเรื่องคาแทนคุณระบบนิเวศ ในหลายๆพื้นที่มีการวิเคราะหและอภิปรายในเรื่อง ของกฎระเบียบที่ใชในการปฏิบัติรวมทั้งสถาบันหรือ หนวยงานที่ตองรับผิดชอบในบทบาทที่แตกตางกัน แลวแตสถานการณของแตละประเทศนั้นๆ ดังที่ไดกลาวมาแลววาคาแทนคุณระบบนิเวศเปน แนวทางใหมเกี่ยวกับการอนุรักษทรัพยากรธรรมชาติ พื้นที่ที่เปนโครงการนำรองหลายๆ แหงมีความเขาใจ กันดวยดี ตกลงกันได การดำเนินงานก็เปนไปดวยดี แตสวนใหญเปนการยากที่จะเปนไปได ถาหากวาไมมี กรอบการทำงานหรือไมมีกฎระเบียบและหนวยงาน รับผิดชอบที่แนนอน การนำโครงการคาแทนคุณ ระบบนิเวศไปใชทำใหเกิดเปนกระบวนการที่มีประโยชน ดังที่หลายประเทศในทวีปอเมริกาใต เชน บราซิล โบลิเวีย และโคลัมเบีย นำไปใชแลวไดผลที่มีประสิทธิภาพ มากในการดูแลรักษาระบบนิเวศของประเทศ อยางไรก็ตาม คาแทนคุณระบบนิเวศก็ยังเปนการ พูดถึงกันอยางกวางขวางวานาจะมีกลไกที่สามารถ จูงใจใหผูซื้อและผูขาย หันมาดำเนินกิจกรรมรวมกัน เพื่อสนับสนุนการปองกันและการดูแลรักษาระบบนิเวศ ตามธรรมชาติ กลไกของคาแทนคุณระบบนิเวศจะ ตองพึ่งพากฎระเบียบและการปฏิบัติที่เปนไปได ฉะนั้น กฎระเบียบและสถาบันผูรับผิดชอบเปน เปาหมายที่สำคัญของการดำเนินงาน โดยจะตองทำ เปนขั้นตอน กลาวคือ 1. การสรางความเขาใจเกี่ยวกับคาแทนคุณ ระบบนิเวศโดยเฉพาะการบริการของระบบนิเวศ 2. การกำหนดกรอบนโยบาย กฎหมาย และ สถาบันผูรับผิดชอบ 3. การกำหนดขอตกลงในการบริหารจัดการ เพื่อที่จะใหหลักการของคาแทนคุณระบบนิเวศ ไดถูกนำมาใชใหไดผลอยางมีประสิทธิภาพ จำเปนตอง กำหนดวัตถุประสงคหรือนำบทเรียนจากตางประเทศ ที่ทำไดแลวมาศึกษาวิเคราะหความเปนไปไดในแตละ พื้นที่ โดยสามารถดำเนินการตามกระบวนการ ดังตอไปนี้ คือ 1. การกำหนดกรอบกฎหมายและสถาบันที่ รับผิดชอบในการดำเนินการในปจจุบันและในอนาคต 2. การกำหนดสิทธิภายใตกฎหมายและแนวทาง ปฏิบัติ 3. การกำหนดรูปแบบของคาแทนคุณระบบนิเวศ 4. การคนหาความเสี่ยงที่จะเกิดขึ้นจากการ ดำเนินการ 5. การดำเนินการเจรจาระหวางผูซื้อกับผูขาย บริการระบบนิเวศ 6. การติดตามและการบังคับใชกฎหมาย 10Protected Area Sustainability
  • 18.
    7. การวิเคราะหผลจากการดำเนินการคาตอบ แทนคุณระบบนิเวศ 8. การกำหนดการมีสวนรวมของประชาชน การประเมินมูลคาบริการของระบบนิเวศ กับความหลากหลายทางชีวภาพของ ระบบนิเวศ ในการคนหาดุลยภาพที่ยั่งยืนระหวางผูแสวงหา ผลประโยชน(exploitationists) และนักอนุรักษ (conservationists) นั้น ภาษาที่จะตองใชรวมกันก็ คือ ทำอยางไรจึงจะหาวิธีการเปรียบเทียบมูลคาของ ทรัพยากรที่ขัดแยงกันอยูใหชัดเจน สิ่งที่ตองคำนึงถึง ก็คือ การประเมินคาเชิงปริมาณของธรรมชาตินั้น มีอุปสรรคอยูมาก มีคำถามมากมายไดแก เหมาะสม หรือที่จะตีมูลคาความหลากหลายทางชีวภาพออกมา เปนตัวเงิน เปนความตองการจริงๆหรือ เปนไปไดแนหรือ เหลานี้เปนเพียงบางสวนของคำถามที่สำคัญที่ยังไมได คำตอบที่ชัดเจน ในป ค.ศ.1997 สิ่งพิมพที่ออกมาจาก สำนักพิมพที่มีชื่อเสียงไดตีมูลคารวมของระบบนิเวศ ของโลกออกมาอยูที่ประมาณ 30 พันลานลานดอลลาร (Costanzaetal.,1997)ตัวเลขดังกลาวนี้ชวยจุดประกาย ใหเกิดคลื่นความกระตือรือรนที่ตามมาของนักอนุรักษ และความขัดแยงในแวดวงของการประเมินมูลคาทาง เศรษฐศาสตรของระบบนิเวศ ในขณะที่อาจจะดู เหมือนไรสาระในการคนหาวิธีการวัดคาเชิงปริมาณ ของคาอันประเมินมิไดของระบบนิเวศตางๆในโลก แนวคิดเรื่องบริการของระบบนิเวศนี้ทำใหเกิดศัพทตัวใหม คือมูลคาของระบบนิเวศและสิ่งแวดลอม ที่นำเขาสูการ อภิปรายเกี่ยวกับการประเมินมูลคาสิ่งแวดลอมอีกครั้ง อุปสรรคที่ขัดขวางแนวคิดที่สำคัญของความ พยายามในการพัฒนาการประเมินมูลคาระบบนิเวศ และสิ่งแวดลอมในปจจุบันก็คือ การยึดเอาความ หลากหลายทางชีวภาพมาเปนจุดยืน แมวาความ หลากหลายทางชีวภาพเปนแนวคิดที่ใชกันอยางแพร หลายก็ไมไดหมายความวาเปนตัวชี้คาทางเศรษฐกิจ ที่ดีพอ นอกจากนี้เรื่องของการเชื่อมโยงของกระบวนการ ระบบนิเวศและการบริการยังคงจะตองมีการอภิปราย กันอยางกวางขวางตอไป Heal (1999) ไดจำแนกมูลคา ของความหลากหลายทางชีวภาพที่เกี่ยวของกับผลผลิต ของระบบนิเวศ (ecosystem productivity) ไดแก การผสมเกสรพืช มูลคาเชิงปองกันภัย เชน การเปน แนวกันชนของมลพิษการเปนแนวปะทะพายุการควบคุม การชะลางพังทลายของดิน การสนับสนุนใหความรู แกมนุษย การวิจัยทางการแพทยดวยการตระหนักถึง องคความรูในเรื่องมูลคาของความหลากหลายทางชีวภาพ จึงทำใหการประเมินมูลคากลายเปนเรื่องยุงยากที่ตอง ใชลักษณะพิเศษในการประเมินโดยเฉพาะ และมักจะ มองบริการของระบบนิเวศดานวัฒนธรรมไปอีกมุมหนึ่ง ของความพยายามในการประเมินมูลคา อยางไรก็ดี นักนิเวศวิทยาจะตองคิดอยูในใจเสมอวาวิถีชีวิตใน ทองถิ่นตองมีสวนรวมที่สำคัญในการบำรุงรักษาการ ทำงานของระบบนิเวศโดยเฉพาะคาแทนคุณระบบนิเวศ ถึงแมจะเปนที่ตระหนักวา การใหบริการของระบบ นิเวศมีคุณคาอยางมากตอระบบเศรษฐกิจและชีวิต ความเปนอยูของประชาชน แตในการวิเคราะหเชิง เศรษฐศาสตรและการเงินกลับพบวามูลคาของระบบ นิเวศไมไดรับการประเมินอยางเหมาะสม มีชองวาง ที่สำคัญ เชน ไมมีระบบตลาดและราคารองรับ ไมได รับการสนับสนุนจากนโยบายพัฒนาเศรษฐกิจ คาใชจาย ของภาครัฐในการบริหารจัดการเพื่อการอนุรักษมีจำกัด และมีแนวโนมลดลงในสวนของผูที่ดำเนินการเพื่อ อนุรักษและใชประโยชนอยางยั่งยืน เชน การจัดการ ปาไม การทำการเกษตรอยางยั่งยืน การทองเที่ยว เชิงนิเวศหรือธุรกิจสีเขียวก็ไมไดรับผลประโยชน ตอบแทนที่เหมาะสมเมื่อเทียบกับกิจกรรมเศรษฐกิจ 11
  • 19.
    หรือการตลาดในกระแสหลัก นอกจากนั้น ยังมี ปจจัยประกอบอื่นๆที่ลดทอนแรงจูงใจการอนุรักษ ระบบนิเวศโดยรวม ดังที่ไดกลาวมาแลววาConstanza,et al. (1997) ทำการศึกษาเพื่อประเมินมูลคาการใหบริการ ของระบบนิเวศของโลกโดยระบุวามูลคา GNP ของ ทั้งโลกเฉลี่ยราว 18,000 ลานลานเหรียญสหรัฐตอป ในขณะที่การใหบริการของระบบนิเวศทั่วโลกมีมูลคา ทางเศรษฐกิจเฉลี่ยสูงถึง 33,000 ลานลานเหรียญสหรัฐ ตอป การประเมินมูลคาการใหบริการของระบบนิเวศนี้ เปนความพยายามที่ชวยสรางแนวคิดใหมเกี่ยวกับ มูลคาทางเศรษฐศาสตรของระบบนิเวศและ ทรัพยากรธรรมชาติ ซึ่งนำไปสูการพัฒนาเครื่องมือ การจัดการในเชิงนโยบายเพื่อสรางรายไดหรือการ จายคาบริการใหกับระบบนิเวศ (ตารางที่ 1) ตารางที่ 1 การประเมินมูลคาระบบนิเวศของโลก หนาที่ : เชน การกำกับควบคุม แหลงที่อยูอาศัย/การผลิตเพื่อ บริโภค-อุปโภค โครงสราง มูลคาจากการ นำมาใช ใชในการบริโภค:เชน อาหาร ไม เชื้อเพลิง น้ำ (ประปา,ชลประทาน) ทรัพยากรทางพันธุกรรม และยา Nonuse values: เชน การ ดำรงอยูของสรรพสิ่ง การรักษา สายพันธุพืช-สัตว ความหลาก หลายทางชีวภาพ มรดกทาง วัฒนธรรม มูลคาจากการ ไมนำมาใช โดยออม: เชน การปองกันรังสี ยูวีบี เปนที่อยูอาศัยของสรรพ ชีวิตการควบคุมอุทกภัยและ มลพิษ การปองกันการกัด เซาะดิน โดยตรง: เชน การนันทนาการ การขนสง ความสวยงามของ ธรรมชาติ, การดูนก ภาพที่ 4 การเชื่อมโยงระหวางโครงสรางและการ ทำงานของระบบนิเวศบริการ นโยบาย และมูลคาของระบบนิเวศ ที่มา : Constanza, et al. (1997) ระบบนิเวศ มูลคาพันลานเหรียญสหรัฐ ชายฝง ปาเขตรอน ปาเขตอบอุน ทุงหญา ปาชายเลน พื้นที่ชุมน้ำ ทะเลสาบ พื้นที่เกษตรกรรม รวม มหาสมุทร 8,318,000 12,568,000 3.813,000 894,000 906,000 1,648,000 3,231,000 1,700,000 128,000 33,268,000 12Protected Area Sustainability
  • 20.
  • 21.
    การดำเนินการ แนวทางการดำเนินการโครงการ คาแทนคุณระบบนิเวศในระบบนิเวศ การดำเนินการคาแทนคุณระบบนิเวศโดยการ วางแผนใหชุมชนในชนบทเปนหัวใจของแผนการ ตอบแทนคุณระบบนิเวศทำใหรูสึกวา คาแทนคุณ ระบบนิเวศเปนเครื่องมือการจัดการระบบนิเวศโดย เฉพาะที่ใชในการแกไขความลมเหลวของการจัดการ ความหลากหลายทางชีวภาพและผลกระทบเชิงลบใน ระบบนิเวศ วัตถุประสงคของคาแทนคุณระบบนิเวศ ประกอบดวยการสนับสนุนใหเกิดการพัฒนาอยางยั่งยืน ผานการรูถึงคุณคาและบุญคุณของความหลากหลาย ทางชีวภาพและระบบนิเวศที่มีตอมนุษยชาติความพยายาม ของการพัฒนาคาแทนคุณระบบนิเวศนั้นทายที่สุดก็ จะตองระมัดระวังในเรื่อง trade-offs คือ การที่จะตอง เลือกเอาทางใดทางหนึ่ง เนื่องจากโครงการอนุรักษที่ สนับสนุนการสงมอบบริการของระบบนิเวศที่ตองการ นั้นอาจขัดแยงกับการใหบริการของระบบนิเวศรูปแบบ อื่นๆ หรืออาจเปนอุปสรรคตอกิจกรรมการพัฒนา เศรษฐกิจของประเทศดานอื่นๆได ดังนั้น สิ่งสำคัญที่จะตองพิจารณาการใชงาน คาแทนคุณระบบนิเวศไมเพียงแตใชเปนการสรางแรง จูงใจเพื่อการอนุรักษเทานั้น แตตองมีกิจกรรมมากกวา การสรางแรงจูงใจใหเกิดการใชประโยชนระบบนิเวศ ใหเกิดความยั่งยืนเหนือสิ่งอื่นใด คาแทนคุณระบบนิเวศ ควรจะนำมาใชเพื่อสนับสนุนการพัฒนาอยางยั่งยืนใน ชุมชนชนบทมากยิ่งขึ้น อีกนัยหนึ่งชุมชนที่อาศัยอยู ในพื้นที่ที่ถูกกำหนดใหเปนแหลงบริการของระบบ นิเวศควรที่จะนำเอาคาแทนคุณระบบนิเวศเขามา ประยุกตใชในการพัฒนาชุมชน การวางชุมชนในชนบท ใหเปนหัวใจของแผนการคาแทนคุณระบบนิเวศ และ เหตุผลที่สำคัญที่สุด คือ การชำระเงินสำหรับบริการ ของระบบนิเวศภายใตแนวคิดของวิถีชุมชนและการ จัดการเชิงระบบนิเวศจะตองสามารถชวยใหบรรลุ วัตถุประสงคของการอนุรักษและการทำมาหากิน ของชุมชนรวมกับการชำระเงินคาแทนคุณระบบนิเวศ ดังกลาว จึงควรกระจายลงไปในลักษณะที่เปนสิ่งจูงใจ ทั้งเพื่อการอนุรักษระบบนิเวศและการพัฒนาชนบท ในมุมมองการพัฒนาชนบทอาจจะมีความเหมาะสม ที่จะพิจารณาวาระบบคาแทนคุณระบบนิเวศเปน วิธีการใหรางวัลแกผูที่รักษาระบบธรรมชาติ ซึ่งวิถีชีวิต ของชุมชนชนบทหรือในเมืองสมัยใหมยังตองพึ่งพา อาศัยอยู การดำเนินการคาแทนคุณระบบนิเวศจึงเปน การเชื่อมโยงไปถึงการตีมูลคาของความหลากหลาย ทางชีวภาพที่มีอยูในพื้นที่ของชนบทที่ผูบริโภคในเมือง สามารถใชสรางความรื่นรมยใหแกชีวิตไดเมื่อตองการ นอกจากนี้ การวางแผนเพื่อการแทนคุณระบบนิเวศ จะตองมีแผนการระดับทองถิ่นที่เกี่ยวของกับคาแทนคุณ ระบบนิเวศในเกือบทุกกรณีของคาแทนคุณระบบนิเวศ โดยผูที่ไดรับผลประโยชนและผูทำใหเกิดบริการของ ระบบนิเวศมักจะอยูในพื้นที่เดียวกัน แมวาจะเปน เรื่องยากที่จะปรับขนาดพื้นที่ทางนิเวศวิทยาและ ขนาดพื้นที่ของการบริหารจัดการใหสอดคลองกันแต ก็ยอมรับกันวาพื้นที่ลุมน้ำ (Watersheds) เปนตัวแทน ของหนวยที่เหมาะสมสำหรับการพัฒนาโครงการ คาแทนคุณระบบนิเวศ ดังนั้น จึงนับเปนจุดเริ่มตนที่ดี สำหรับการคิดเกี่ยวกับการดำเนินการใชคาแทนคุณ ระบบนิเวศในพื้นที่ลุมน้ำเปนหลัก 14Protected Area Sustainability
  • 22.
  • 23.
    สำหรับแผนการระดับนานาชาติที่เกี่ยวของกับ คาแทนคุณระบบนิเวศนั้น คาแทนคุณระบบนิเวศได ขยายขอบเขตที่เกินกวาแผนในระดับลุมน้ำ กลไกการ พัฒนาที่สะอาด(CleaningDevelopmentMechanism) ภายใตพิธีสารเกียวโตและโครงการ REDD (Reducing Emissions From Deforestation and Degradation) และ REDD plus เปนตัวอยางของโครงการคาแทนคุณ ระบบนิเวศระดับนานาชาติอยางแทจริง โดยโครงการ คารบอนในประเทศที่กำลังพัฒนาจะไดรับเงินจาก ประเทศพัฒนาที่เปนผูกอมลพิษ ในขณะที่โครงการ กลไกการพัฒนาที่สะอาด ไดรับคำวิพากษอยางนาสนใจ นั้นก็มีความหวังวาจะเปนแนวคิดพื้นฐานที่เปนชองทาง ที่นำไปสูการลงทุนที่ยั่งยืน โดยเสริมพลังความมุงมั่น ผานระบบคาแทนคุณระบบนิเวศระหวางประเทศ ซึ่งสามารถทำใหเกิดความเขาใจไดในสองระดับที่ แตกตางกันขึ้นอยูกับวาเรากำลังพิจารณาวาบริการของ ระบบนิเวศที่มีความสำคัญในระดับโลก เชน การจัดหา ขอมูลทางพันธุกรรม การควบคุมสภาพภูมิอากาศหรือ บริการของระบบนิเวศที่มีผลกระทบมากกวาในระดับ ภูมิภาค เชน การปองกันลุมน้ำ แนวปองกันพายุ การนำ เอาทั้งสองระดับความสำคัญเขามาบูรณาการอยูในกรอบ คาแทนคุณระบบนิเวศเดียวกันยอมหลีกเลียงไมไดที่ จะตองใชวิธีการแบบบูรณาการ เมื่อการเปลี่ยนแปลง สภาพภูมิอากาศมีผลในการเพิ่มจิตสำนึกในระดับตนๆ ของสาธารณชนทั่วโลกมากขึ้นอยางตอเนื่อง จึงเปน โอกาสอันดีในการสรางแรงผลักดันใหมทั้งเพื่อทำให เกิดการอนุรักษและเสริมความพยายามในการพัฒนา ที่ยั่งยืน ความสนใจที่เพิ่มขึ้นในการกักเก็บคารบอน และการอนุรักษคารบอนที่เก็บกักโดยธรรมชาติใน โครงการ REDD+ สามารถนำมาใชเปนกาวที่สำคัญ ในการดำเนินการโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศ ในระดับสากล (InternationalPaymentforEcosystem Services) ดวยการจัดตั้งตลาดสำหรับการปลอย กาซคารบอนยอมมีเหตุผลที่ทำใหเชื่อไดวาวาระเรื่อง การกักเก็บคารบอนอาจจะกลายเปนแหลงสำคัญของ เงินทุนเพื่อการอนุรักษระบบนิเวศ อยางไรก็ตามความเชื่อ ดังกลาวขึ้นอยูกับความสามารถของประชาคมระหวาง ประเทศที่ทำใหบรรลุถึงฉันทามติเกี่ยวกับ วิธีการลด ปริมาณการปลอยกาซเรือนกระจกจากการทำลายปา และความเสื่อมโทรมของปาในโครงการ REDD+ ปจจุบันมีประเทศตางๆ ใหความสนใจเรื่องคาแทนคุณ ระบบนิเวศมากขึ้น โดยเฉพาะกลุมประเทศลาตินอเมริกา และกลุมประเทศแคริบเบียนมีการทดลองใชวิธีนี้เพื่อ ทดสอบศักยภาพการจัดการทรัพยากรน้ำในลุมน้ำผาน กลไกตลาด ซึ่งมีการจายคาชดเชยใหกับเจาของที่ดิน ดานตนน้ำเพื่อคงไวหรือปรับปรุงรูปแบบการใชที่ดิน เพื่อประโยชนดานสิ่งแวดลอมที่คำนึงถึงผูใชทายน้ำดวย คอสตาริกาเปนประเทศหนึ่งที่มีการพัฒนาระบบ คาแทนคุณระบบนิเวศมาอยางยาวนานกวาศตวรรษ สำหรับประเทศในกลุมอาเซียนที่จะรวมตัวเปน ประชาคมอาเซียนในเร็ววันนี้ กำลังเผชิญกับปญหาการ พัฒนาดานเศรษฐกิจอยางรวดเร็ว และการขยายตัว ของประชากร ซึ่งสงผลใหระบบนิเวศถูกทำลายอยางมาก และมีกระแสการตื่นตัวดานการอนุรักษอยางกวางขวาง องคกรระหวางประเทศหลายองคกรไดรวมกันจัด ประชุมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง คาแทนคุณระบบนิเวศ เพื่อใหเปนเวทีในการแลกเปลี่ยนประสบการณและ แนวคิดเกี่ยวกับการริเริ่มดำเนินงาน เรื่อง คาแทนคุณ ระบบนิเวศ ในกลุมประเทศภูมิภาคเอเชียแปซิฟก โดยมีผูเขารวมการประชุมซึ่งเปนผูแทนจากประเทศ ตางๆ ในภูมิภาคเอเชีย ไดแก อินโดนีเซีย อินเดีย ศรีลังกา เนปาล ฟลิปปนส เวียดนาม ลาว กัมพูชา บทเรียนการดำเนินโครงการคาแทนคุณ ระบบนิเวศลุมน้ำในประเทศตางๆ 16Protected Area Sustainability
  • 24.
    บรูไน ฟจิ คาซัคสถานและไทย การประชุมมี วัตถุประสงค เพื่อรายงานความกาวหนาการดำเนินงาน เรื่องคาแทนคุณระบบนิเวศของประเทศในภูมิภาค และรวมสรุปบทเรียนวิเคราะหประเด็นทาทายในการ ประเมินความตองการดานเทคนิควิชาการ การพัฒนา ศักยภาพขององคกรกลไก รวมทั้งการสรางเครือขาย คาแทนคุณระบบนิเวศในภูมิภาคและการจัดทำแผน ปฏิบัติการเพื่อผลักดันการดำเนินการเรื่องคาแทนคุณ ระบบนิเวศอยางตอเนื่องในประเทศตางๆ ในการประชุม ครั้งนั้นหลายประเทศไดนำเสนอบทเรียนจากการริเริ่ม ดำเนินงานเรื่องคาแทนคุณระบบนิเวศในประเทศตางๆ ไดแก ประเทศเวียดนาม เวียดนามมีการออกกฎหมายวาดวยความหลากหลาย ทางชีวภาพซึ่งบังคับใชเมื่อเดือน กรกฎาคม 2552 กำหนดใหมีการจายคาบริการที่ไดจากทรัพยากรชีวภาพ และระบบนิเวศ มีโครงการนำรองในกิจการโรงไฟฟา พลังน้ำและธุรกิจทองเที่ยวซึ่งทำสัญญาจายคาดูแล รักษาระบบนิเวศ จำนวน 2.7 ลานเหรียญตอปใหกับ ชุมชนจำนวน 2,700 ครัวเรือนและอยูระหวางการจัดทำ แผนธุรกิจอีก 2 โครงการ วงเงิน 15 ลานเหรียญสหรัฐ โดยรัฐบาลกลางและองคกรสวนทองถิ่นรวมกันบริหาร จัดการและจัดสรรรายไดใหกับชุมชน โครงการนำรองที่จังหวัดแลมดอง (Lam Dong) เกิดขึ้นจากการที่รัฐบาลกำหนดเปาหมายการเพิ่มพื้นที่ ปลูกปาจาก 12.7 ลานเฮกตารในป 2008 เปน 16 ลานเฮกตารในป 2020 แตประสบปญหางบประมาณ ดังนั้น โครงการคาแทนคุณระบบนิเวศจะเปดโอกาส ใหภาคเอกชนสนับสนุนเงินทุนในการดำเนินงานการ จายคาตอบแทนเปนลักษณะการจายตรง โดยชาวบาน จะไดรับเงินรอยละ 80 องคกรปกครองสวนทองถิ่น ไดรับรอยละ 20 ของมูลคาที่กำหนดไวในสัญญา โครงการโรงไฟฟาพลังน้ำดานิมห (Danhim) เวียดนามไดทำการประเมินมูลคาการใหบริการเชิงนิเวศ ของปาไม โดยใชแบบจำลองจากการศึกษาของ มหาวิทยาลัยเชียงใหม ประเทศไทย ในเบื้องตนพบวา การอนุรักษปาตนน้ำชวยลดคาใชจายในการกำจัด ตะกอน (2.45 ลานเหรียญสหรัฐตอป) และตนทุน ปริมาณน้ำที่ใชในระบบ (1.06 ลานเหรียญสหรัฐตอป) ปริมาณการสูญเสียหนาดินลดลง 4 เทา และอายุของ โรงไฟฟาพลังน้ำดานิมห จะลดลงรอยละ 50 (30 ป) หากไมมีปาตนน้ำ ขอสรุปจากการดำเนินโครงการ พบวา การประเมินมูลคาการใหบริการเชิงนิเวศของ ปาตนน้ำยังมีขอจำกัด แตถือเปนการสรางเครื่องมือ เชิงประจักษที่ทำใหสาธารณชนผูประกอบการ และ ผูกำหนดนโยบายมีความเขาใจที่ตรงกัน ประเทศอินโดนีเซีย การดำเนินงานเรื่องคาแทนคุณระบบนิเวศใน อินโดนีเซียถือเปนเครื่องมือแบบสมัครใจในการจายคา บริการของระบบนิเวศระหวางผูไดรับประโยชน และ ชุมชนที่ทำหนาที่อนุรักษ (Provider) โดยประเทศ อินโดนีเซียมีการดำเนินงานหลายรูปแบบ เชน การ จัดการปาชุมชน การจายคาบริการใหชุมชนที่ดูแล อนุรักษพื้นที่ตนน้ำ การจายคาชดเชยใหเกษตรกรที่ ปรับเปลี่ยนจากพืชเชิงเดี่ยวมาเปนเกษตรอินทรีย การสนับสนุนการทองเที่ยวเชิงนิเวศ การพัฒนาระบบ เกษตรบนพื้นที่สูง การพัฒนาตลาดซื้อขายคารบอน แบบสมัครใจ เปนตน 17
  • 25.
    โครงการ RUPES(RewardsforUseandShared Investment inPro-Poor Environmental Services) เปนโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศที่สำคัญใน ประเทศอินโดนีเซีย มีหลักเกณฑการใหรางวัลสำหรับ การใหบริการของระบบนิเวศที่คำนึงถึงคนจนเปนหลัก ตัวอยางโครงการ เชน การอนุรักษตนยางปา เพื่อการ อนุรักษความหลากหลายทางชีวภาพของพืชและสัตว โดยรัฐใหโรงงานและบริษัทผลิตยางรถยนตเปนผูให รางวัลซึ่งมีผลทำใหการตัดไมลดลง นอกจากนี้ยังมี โครงการคาแทนคุณระบบนิเวศลุมน้ำมอนตาลา (Montala Basin) เปนหนึ่งในโครงการนำรองคาแทนคุณ ระบบนิเวศของประเทศอินโดนีเซียโครงการไดจัดทำ ขอตกลงรวมระหวางการประปาทองถิ่น กับชุมชน ที่อยูอาศัยในเขตพื้นที่ตนน้ำมอนตาลา โดยบริษัทจะ จัดสรรกำไรสุทธิประมาณรอยละ 1 เพื่อใหชุมชนใช ในกิจกรรมอนุรักษปาตนน้ำ เชน การตรวจเฝายาม ปองกันการลักลอบตัดไมทำลายปาและการอบรมให กับประชาชน โครงการมีระยะเวลาดำเนินงาน 3 ป ผลประโยชนที่บริษัทคาดวาจะไดรับคือการควบคุม ปริมาณน้ำและการผลิตพลังงานไฟฟาขนาดเล็กรวม ทั้งชุมชนมีรายไดเพิ่มขึ้น ประเทศกัมพูชาอยูระหวางการเริ่มดำเนินงาน แตมีปญหาการจัดการเรื่องความไมชัดเจนของ กรรมสิทธิ์ในทรัพยากร การคิดคำนวณมูลคาทาง เศรษฐกิจของการใหบริการของระบบนิเวศ การหา ตลาดผูซื้อ และคาใชจายในการบริหารจัดการ ใน ประเทศลาวไดริเริ่มโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศ ในโครงการอนุรักษแนวเชื่อมตอความหลากหลาย ทางชีวภาพในอนุภูมิภาคลุมน้ำโขง (GMS-BCI) สวนใน ประเทศพมาก็มีการริเริ่มในโครงการอนุรักษปาไม บางโครงการ เชน การจัดการพื้นที่คุมครองขาม พรมแดนกับประเทศไทยจะมีโครงการคาตอบแทนคุณ ดำเนินการอยูดวย 18Protected Area Sustainability
  • 26.
    ตารางที่ 2 ตัวอยางโครงการคาแทนคุณระบบนิเวศที่เกี่ยวกับระบบนิเวศปาไมและระบบนิเวศลุมน้ำในภูมิภาค ตางๆของโลก องคกรปาไมของประเทศ คอสตาริกา บริษัทผลิตไฟฟา Energy Global กิจกรรม ระบบนิเวศ ผูซื้อบริการ ผูขายบริการ ราคา เฮกตาร/ป ประเทศ การปลูกปาทดแทน -การควบคุมความเค็ม -อุปทานน้ำสะอาด สมาคมเกษตรกรที่อยู ปลายน้ำ รัฐบาลและเจาของ ที่ดินที่อยูตนน้ำ 45 Murray Darling ออสเตรเลีย การลดการใชน้ำ และปจจัยการผลิต -การควบคุมคุณภาพน้ำ -อุปทานน้ำสะอาด บริษัทเอกชนที่ผลิตและ จำหนายน้ำแร Perrier, Vittel เกษตรกรที่ใชที่ดิน บริเวณตนน้ำ 230 Rhnie-Meuse Basin ฝรั่งเศส การรักษาและการ จัดการปาที่ปลูก ขึ้นทดแทน -อุปทานน้ำสะอาด -แหลงที่อยูอาศัยของ สัตวปา -มรดกทางดานวัฒนธรรม -ไฟฟาพลังน้ำ -การควบคุมกระแสน้ำ -การควบคุมการ ตกตะกอนของดิน -การรักษาหนาดิน การควบคุมการ ตกตะกอนของดิน -การควบคุมคุณภาพน้ำ การควบคุมกระแสน้ำ -อุปทานน้ำสะอาด -แหลงที่อยูอาศัยของ สัตวปา -การรักษา สภาพแวดลอมและ คุณภาพน้ำ -ปองกันการตัดไม ทำลายปา -การควบคุมการ ตกตะกอนของดิน -การควบคุมคุณภาพน้ำ -การทองเที่ยวเชิงนิเวศ Singarak Watershed อินโดนีเซีย การรักษาและการ จัดการปาที่ปลูก ขึ้นทดแทน การอนุรักษดิน การฟนฟูปาตนน้ำ การรักษาและการ จัดการปาที่ปลูก ขึ้นทดแทน การฟนฟูปาตนน้ำ การปลูกปาการ อนุรักษแหลงปลา องคกรปาไมของประเทศ คอสตาริกา กระทรวงเกษตรของ สหรัฐอเมริกา รัฐปานามา บริษัทจัดการน้ำ ของเอกชน บริษัทผลิตน้ำประปา ทองถิ่น รัฐบาลทองถิ่น เจาของที่ดินเอกชน ที่อยูตนน้ำ เจาของที่ดินเอกชน ที่อยูตนน้ำ เกษตรกร รัฐบาลทองถิ่นและ เจาของที่ดินเอกชน เกษตรกรผูปลูกปา เกษตรกรที่ใชที่ดิน บริเวณตนน้ำ เกษตรกรผูปลูกปา 45-116 48 125 170 120$ /เฮกตาร/ ป ปาตนน้ำ Senapiqui คอสตาริกา ปาตนน้ำ Senapiqui คอสตาริกา สหรัฐอเมริกา รัฐปานามา บราซิล Cindanau อินโดนีเซีย เทือกเขา Montala, Aceh อินโดนีเซีย 19
  • 27.
    การดำเนินการโครงการคาแทนคุณ ระบบนิเวศในประเทศไทย ในประเทศไทยการใหบริการของระบบนิเวศมี ความสำคัญตอการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของ ประเทศโดยกอใหเกิดผลประโยชนทั้งทางตรงและ ทางออมคิดเปนมูลคาทางเศรษฐกิจจำนวนมหาศาล แตชุมชนซึ่งมีสวนในการดูแลรักษาระบบนิเวศ สวนใหญมีฐานะยากจนยังดำรงชีพอยูในชนบท ไมได รับผลประโยชนจากการพัฒนา ขาดที่ดินทำกินบางสวน ยังตองอาศัยอยูในปาซึ่งเปนแหลงบริการนิเวศและ ไดรับบริการโครงสรางพื้นฐานและสาธารณูปโภคที่จำกัด สถานการณการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและ ความตองการอาหารของประชากรโลกที่เพิ่มขึ้น รวมทั้ง นโยบายการพัฒนาดานตางๆของประเทศไทย ทำให มีการเปลี่ยนพื้นที่ปาไมเปนพื้นที่ทำกินเพื่อสราง รายไดและนโยบายแกไขความยากจนเปนแรงกดดัน ตอการสูญเสียพื้นที่อนุรักษและการใหบริการของ ระบบนิเวศโดยรวม ความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศ สงผลตอภาคเศรษฐกิจที่ใชประโยชนโดยตรง เชน การทองเที่ยว การใชประโยชนจากทรัพยากรน้ำเพื่อ การผลิตพลังงานเพื่อภาคอุตสาหกรรม ภาคเกษตรกรรม และการอุปโภค บริโภค ทำใหเกิดตนทุนคาใชจายที่ ผูประกอบการตองจายเพิ่มขึ้นหรือสาธารณชนตอง จายแทนกระแสสังคมที่เริ่มตระหนักและใหความ สำคัญตอการอนุรักษทรัพยากรธรรมชาติและความ หลากหลายทางชีวภาพ รวมทั้งการปรับตัวเพื่อรับมือ กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเทาๆกับการ พัฒนาเศรษฐกิจในขณะที่ยังไมมีความชัดเจนในการ สรางกลไกการมีสวนรวมในการอนุรักษที่ชัดเจน ตัวอยางในประเทศไทย ไดแก กรณีการแยงชิงการใชน้ำ ระหวางโครงการพัฒนาอุตสาหกรรมภาคตะวันออก กับเกษตรกรที่ปลูกผลไม เปนตน ความเรงดวนในการประเมินมูลคาทางเศรษฐศาสตร ของการใหบริการของระบบนิเวศเพื่อสรางความตระหนัก ของผูใชประโยชนจากการใหบริการของระบบนิเวศ เชน การทำหนาที่ของปาไมในการอนุรักษดินและน้ำ การควบคุมปริมาณน้ำผิวดินและน้ำใตดิน การปองกัน การชะลางพังทลายและการเกิดตะกอนดินการควบคุม วัฏจักรของน้ำและสภาพอากาศ การดูดซับมลพิษและ การใหบริการดานนันทนาการ สิ่งเหลานี้ประเทศไทย โดยกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดลอม จะตองรีบดำเนินการอยางเรงดวน อยางไรก็ตาม ประเทศไทยยังไมมีการดำเนินงาน เรื่องคาแทนคุณระบบนิเวศอยางเปนรูปธรรม สำนักงาน คณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติ ในฐานะหนวยงานนโยบายไดเสนอประเด็นเรื่อง คาแทนคุณระบบนิเวศในฐานะที่เปนโอกาสของการ พัฒนาในอนาคตโดยปรากฏอยูในรางแผนพัฒนา เศรษฐกิจและสังคมแหงชาติฉบับที่ 11 แตยังขาดกรอบ การดำเนินงานที่ชัดเจน อยางไรก็ตาม สภาขับเคลื่อน การปฎิรูปประเทศ (สปท.) มีความพยายามที่จะผลักดัน ในการจัดตั้งกองทุนแทนคุณคาระบบนิเวศ นอกจากนั้น มีโครงการนำรองของหนวยงานหลายแหงที่มีแนวคิด เกี่ยวของกับคาแทนคุณระบบนิเวศ ไดแก โครงการ ที่ดำเนินการอยูภายในกรมอุทยานแหงชาติ สัตวปา และพันธุพืช โดยสถาบันนวัตกรรมอุทยานแหงชาติ และพื้นที่คุมครอง ไดริเริ่มโครงการประเมินมูลคาการ ใหบริการของระบบนิเวศในพื้นที่อุทยานแหงชาติตางๆ ทั้งอุทยานแหงชาติทางบกและทางทะเล รวมถึงพื้นที่ มรดกโลกดงพญาเย็น-เขาใหญ ซึ่งไดรับการสนับสนุน จากรัฐบาลไทยและองคกรความรวมมือระหวาง ประเทศเยอรมัน (GIZ : German International Coorperation) ไดแก โครงการ ECO - BEST (Enhancing the Economics of Biodiversity and Ecosystem Services in Thailand/Southeast Asia) 20Protected Area Sustainability
  • 28.
    โดยวิเคราะหการกระจายผลประโยชนและคาใชจาย วิเคราะหผูมีสวนไดเสีย ศึกษามูลคาทางเศรษฐกิจของ ระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่ มรดกโลกทางธรรมชาติ เพื่อสรางแรงจูงใจในการ อนุรักษใหกับคนในพื้นที่ที่อาศัยอยูบริเวณรอบแนว เขตมรดกโลกนอกจากนี้โครงการเรงเสริมความยั่งยืน การจัดการระบบการจัดการพื้นที่คุมครอง (Catalyzing Sustainability of Thailand’s Protected Area System : CATSPA) ซึ่งไดรับการสนับสนุนจาก UNDP และ GEF มีพื้นที่นำรองในการดำเนินโครงการคาแทนคุณ ระบบนิเวศไดแก อุทยานแหงชาติดอยอินทนนทที่เปน ตัวแทนของนิเวศปาตนน้ำ ไดดำเนินการจัดตั้งกองทุน อนุรักษดอยอินทนนทโดยใชรูปแบบของกองทุน คาแทนคุณระบบนิเวศ และพื้นที่อนุรักษในกลุมปา ตะวันออกซึ่งเปนแหลงน้ำของอุตสาหกรรมและการ ทองเที่ยว ไดทำการประเมินมูลคาดานเศรษฐศาสตร ของระบบนิเวศเรียบรอยแลว อยูระหวางดำเนินการ จัดตั้งกองทุนคาแทนคุณระบบนิเวศโดยเชิญภาค อุตสาหกรรมและภาคเกษตรที่ใชบริการน้ำในลุมน้ำ ภาคตะวันออกเขารวมหารือในการจัดการตั้งกองทุน เพื่อตอบแทนคุณระบบนิเวศภาคตะวันออก สวน อุทยานแหงชาติตะรุเตาเปนตัวแทนของระบบนิเวศ ทางทะเลและทรัพยากรชายฝง อยูระหวางการประเมิน ภาพที่ 5 บริการของระบบนิเวศลุมน้ำดานทรัพยากรน้ำ ที่มา : Pagiola (2003) มูลคาของระบบนิเวศและจัดตั้งกองทุนรีฟ การเดียน โดยสมาคมอนุรักษปะการัง จ.สตูล (Reef Guardian Association) ทั้งนี้ โครงการทั้งหมดจะสิ้นสุดในป 2559 เพื่อใชเปนเครื่องมือในการขับเคลื่อนกระบวนการ คาแทนคุณระบบนิเวศสำหรับประเทศไทย อยางไรก็ดี การดำเนินงานเรื่องคาแทนคุณระบบนิเวศ ของประเทศไทยในชวงที่ผานมามีลักษณะเปนโครงการ นำรองเทานั้น ยังไมสามารถยกระดับใหเปนกลไก ระดับชาติ ในขณะที่เวทีระหวางประเทศไดเสนอกลไก อื่นๆ อีกเปนจำนวนมาก เชน โครงการลดการปลดปลอย กาซเรือนกระจกจากการทำลายปาและความเชื่อมโยง ของปา (REDD PLUS) โครงการแบงปนผลประโยชน และการเขาถึงความหลากหลายทางชีวภาพ (ABS) โครงการชดเชยการปลดปลอยคารบอน (Carbon offset) เปนตน ซึ่งมีหลักการและเปาหมายเดียวกันคือการ สรางแรงจูงเพื่อการอนุรักษ ดังนั้น ในทางปฏิบัติการ ดำเนินการคาแทนคุณระบบนิเวศจึงเปนกลไกแบบ สมัครใจ ซึ่งเปนทางเลือกหนึ่งที่จะตองแขงขันกับ กลไกอื่น ที่อาจไมไดรับความสนใจจากภาคเอกชน มากนัก เนื่องจากภาคเอกชนสวนใหญจะใชระบบ ความรับผิดชอบตอสังคม (Corporate Social Responsibility : CSR) ในการแทนคุณระบบนิเวศ เกือบทุกโครงการในประเทศไทย 21
  • 29.
    คาแทนคุณระบบนิเวศไดถูกออกแบบ โดยหวังวา ผูสนใจที่จะเขามามีสวนรวมในกระบวนการจาย คาแทนคุณระบบนิเวศเพื่อการดูแลรักษาทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดลอม แมวาความไมแนนอนจะ เปนอุปสรรคนำไปสูความพยายามในการจัดการ ระบบนิเวศใหมีประสิทธิภาพแตมันก็ยังคงเปนสิ่งสำคัญ ที่จะตองมีจุดหมายปลายทางแบบใดแบบหนึ่ง ตำรา สวนนี้แมจะมีนัยยะของความคิดฝนมากกวาสวนอื่นๆ แตไดแสดงถึงวิสัยทัศนของเสนทางที่คาแทนคุณ ระบบนิเวศอาจนำไปสูความสำเร็จในการพิทักษรักษา ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดลอมไดจริง เราจะเห็น ผลลัพธที่นาพอใจสำหรับคาแทนคุณระบบนิเวศ เปาแรก คือสำหรับการเพิ่มประสิทธิภาพของวิถีชีวิตทองถิ่น ผานการเพิ่มมูลคาของตนทุนธรรมชาติ เปาที่สองคือ การสนับสนุนในการตัดสินใจการใชประโยชนที่ดิน อยางยั่งยืนที่เพิ่มการใหบริการของระบบนิเวศ วิสัยทัศนสำหรับอนาคตของคาแทนคุณระบบนิเวศ คือ การตอบสนองวัตถุประสงคผานหลักการการ พัฒนาอยางยั่งยืน โดยทั่วไปแลวคาแทนคุณระบบ นิเวศเปนตัวเรงปฏิกิริยาสำหรับการพัฒนาชนบท อยางยั่งยืนที่ดีที่สุด ประโยชนอยางมากจากหลักการ ของคาแทนคุณระบบนิเวศ คือ สามารถนำไปใชใน หลายบริบททางเศรษฐกิจและสังคม รวมทั้งใชในการ ตอสูในเพื่อลดการทำลายสิ่งแวดลอมในปาเขตรอน ที่อยูหางไกลออกไป และเปนเครื่องมือที่ตอสูกับสิ่ง ใกลตัวที่ทำใหสิ่งแวดลอมในเมืองไมยั่งยืน ทั้งนี้การ มีสวนรวมในการสนับสนุนการพัฒนาอยางยั่งยืน ในสังคมชนบทนั้นมีความเปนไปไดมากกวา วิธีการ ชดเชยผลกระทบดานสิ่งแวดลอมที่มีตอตัวสังคมเมือง ในกรณีการลงทุนในโครงสรางพื้นฐานที่จะใชในการ พัฒนาสังคมเมืองจะตองคำนึงถึงสังคมชนบทดวย ดังนั้น พื้นฐานของธรรมชาติที่สนับสนุนการใชชีวิต ในสังคมเมืองไดอยางมีความสุขทั้งหมดขึ้นอยูกับ ระบบนิเวศที่ใหการสนับสนุนของภูมิทัศนของสังคม ชนบท ภูมิทัศนธรรมชาติ เปนแหลงใหอาหาร วัสดุ กอสราง แหลงพลังงาน แหลงนันทนาการ สินคาดาน สิ่งแวดลอมและบริการอื่นๆที่หลากหลาย ขั้นตอนที่ดี ในทิศทางที่ถูกตองในการใชคาแทนคุณระบบนิเวศ ใหเปนวิธีการสงเสริมที่ยั่งยืนและเกิดความสัมพันธ ที่เทาเทียมกันระหวางระบบนิเวศในเมืองและระบบ นิเวศชนบทคือ จะตองมีการจัดตั้งองคกรบริหารจัดการ บริการของระบบนิเวศขึ้นมารับผิดชอบโดยเฉพาะ ประยุกตใหใชไดโดยมุงเนนไปที่ความสัมพันธระหวาง ผูบริโภคในเมือง กับเจาของผูใชประโยชนที่ดินใน ชนบทดั้งเดิม ดวยแนวความคิดแบบงายๆเชิงพื้นที่ใน ลักษณะที่มองความเชื่อมโยงระหวางเมือง-ชนบท จึงจะทำใหรูปแบบของการใชทรัพยากรกับการดูแล รักษาระบบนิเวศ ประยุกตใชไดกับทุกขนาดพื้นที่ ประเด็นจึงอยูที่วาการใชแนวความคิดคาแทนคุณ ระบบนิเวศ จะเปนแนวทางสรางแรงจูงใจการพัฒนา ชนบทโดยชี้ใหเห็นวาวิถีชีวิตของคนเมืองที่ทันสมัย ของพวกเขานั้นขึ้นอยูกับการปองกันรักษาภูมิทัศน ของพวกคนชนบท ซึ่งหมายถึงการจัดตั้งหนวยงาน บริการระบบนิเวศในพื้นที่ชนบท ที่อาจเปนแรงบันดาลใจ จากรูปแบบคาแทนคุณระบบนิเวศและจะมุงไปสูการ ไดรับการยอมรับอยางเปนทางการของการพึ่งพาพื้นที่ ตนน้ำที่คนชนบทกำลังดูแลรักษาใหกับคนเมือง และ พื้นที่ปลายน้ำที่ถูกใชโดยคนเมือง การพัฒนาดังกลาว จะตองดำเนินการพรอมกันกับกิจกรรมทางสังคม การเมืองและเศรษฐกิจและระบบนิเวศ การดำเนินการ จะทำใหเกิดภาพแบบนี้ไดจะตองมีแนวทางการ ดำเนินการตามนโยบายอยางเขมงวด และมีตลาด สำหรับบริการของระบบนิเวศที่ผานการสรางความ เขมแข็งของชุมชนทองถิ่น สรุป 22Protected Area Sustainability
  • 30.
    นอกจากนี้ ปจจัยความสำเร็จในการดำเนินงานเรื่อง คาแทนคุณระบบนิเวศจะตองเกิดจากการผลักดัน เชิงนโยบายจากผูนำทั้งระดับชาติและระดับทองถิ่น การมีกฎระเบียบ กระบวนการและแนวทางการปฏิบัติ ที่ชัดเจนในเรื่องความยินดีที่จะจายคาแทนคุณระบบ นิเวศของภาคเอกชน การสนับสนุนทางเทคนิควิชาการ จากองคกรระหวางประเทศในการวางระบบการจาย คาแทนคุณ รวมทั้งการพัฒนาขีดความสามารถของ บุคลากรและชุมชน เพื่อการบริหารจัดการโครงการ อีกทั้งการบูรณาการภาคสวนที่เกี่ยวของใหเขามา ทำงานรวมกันจะเปนปจจัยที่สำคัญ สำหรับประเด็น ปญหาในการดำเนินงานในหลายประเทศ ยังมีปญหา การบริหารจัดการ เชน ความไมชัดเจนของกรรมสิทธิ์ ในทรัพยากร การหาตลาดผูซื้อและคาใชจายในการ บริหารจัดการกองทุนคาแทนคุณระบบนิเวศ และสุดทาย ที่เปนปญหาเชิงเทคนิคคือ การคิดคำนวณมูลคาการ ใหบริการของระบบนิเวศ ซึ่งตองเปนที่ยอมรับรวมกัน ทุกฝายดวย สำหรับแนวทางการขับเคลื่อนของประเทศไทย โดยกรมอุทยานแหงชาติ สัตวปา และพันธุพืช และ สำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจบนฐานชีวภาพอยูระหวาง ดำเนินโครงการนำรอง จึงควรสรางกระบวนการเรียนรู รวมกันระหวางภาครัฐ ทองถิ่น ชุมชน และภาคเอกชน เพื่อนำไปสูการวางระบบ กลไกการทำงานและกฎ ระเบียบที่จำเปน เพื่อการขับเคลื่อนโครงการคาแทนคุณ ระบบนิเวศในระยะตอไป นอกจากนี้ ควรสนับสนุน ใหมีการประเมินมูลคาการใหบริการของระบบนิเวศ อยางเปนวิทยาศาสตรเพื่อรองรับการตัดสินใจเชิง นโยบายการดำเนินงานในระยะแรกควรเริ่มตนจาก ระบบนิเวศที่สำคัญเชนระบบนิเวศปาไมความหลากหลาย ทางชีวภาพ การจัดการพื้นที่ตนน้ำ ระบบนิเวศทางทะเล และชายฝง รวมทั้งระบบนิเวศปาชายเลน ระบบนิเวศ ของพื้นที่ชุมน้ำ และระบบนิเวศที่สำคัญอื่นๆ สำหรับกลุมเปาหมาย อาจพิจารณากลุมผูใชบริการ จากระบบนิเวศที่มีศักยภาพ เชน การประปานครหลวง การประปาสวนภูมิภาค การไฟฟาฝายผลิตซึ่งมี โรงไฟฟาพลังน้ำและกิจการที่มีการใชน้ำและพลังงาน อยางเขมขน ธุรกิจการทองเที่ยวรวมทั้งประชาชนทั่วไป ที่อาศัยอยูรอบๆพื้นที่คุมครองของประเทศที่ใชบริการ ระบบนิเวศ โดยเฉพาะพื้นที่โดยรอบของอุทยานแหงชาติ และเขตรักษาพันธุสัตวปา จะตองมีบทบาทและมี สวนรวมในการรวมมือกัน จายคาแทนคุณระบบนิเวศ ของประเทศไทยตอไป เอกสารและสิ่งอางอิง Cleveland, C. and Ruth, M. 1997. When, where and by how much do biophysical limits constrain the economic process? –AsurveyofNicholasGeorgescu-Roegen’s contribution to ecological economics. Ecological Economics, Vol 22, Issue 2: 203-223. Costanza, R., R.d. Arge, R.d. Groot, S. Farber, M.Gras-so,B.Hannon,K.limburg,S.Naeem, R.V. O’Neill,J.Paruelo, R.G. Raskin, P.Sutton and M.v.d. Belt. The value of the world’s ecosystem services and natural capital. Nature. 1997;387 : 253-60. Daily, G. C. 1997. Ecosystem Services: Benefits Supplied to Human Societies by Natural Ecosystems, Issues in Ecology, 2: 1-18. 23
  • 31.
    Heal, G. 1999.Biodiversity as a commodity. Columbia University. http://www2.gsb. columbia.edu/faculty/gheal/General% 20Interest%20Papers/pw-99-07.pdf 7 The first part of the paper is particularly insightful, and offers an excellent breakdown of the various values that biodiversity can take on – productivity, insurance,andknowledge.Afterexpanding on these 3 categories, Heal goes on to explore the linkages between biodiversity and ecosystem services. The latter part of the paper explores how biodiversity can eventually become integrated into markets as a commodity. Huberman, D. (2008) A Gateway to PES: Using Payments for Ecosystem Services for Livelihoods and Landscapes. Markets and Incentives for Livelihoods and LandscapesSeriesNo.1,ForestConservation Programme, International Union for the Conservation of Nature (IUCN), Gland. http://cmsdata.iucn.org/downloads/ a_gateway_to_pes_d_huberman.pdf Millennium Ecosystem Assessment, (MEA), 2005. Ecosystems and Human Well – being : Synthesis. Stefano Pagiola. 2003. Environment Department World Bank Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna andFloraWorkshoponEconomicIncentives and Trade Policies Geneva, December 1-3 Swallow B, Leimona B, Yatich T, Velarde SJ and Puttaswamaiah S. 2007. The Conditions for Effective Mechanisms of Compensation and Rewards for Environmental Services: CES Scoping Study, Issue Paper no.3. ICRAF Working Paper no. 38. Nairobi, Kenya: World Agroforestry Centre. The World Conservation Union (IUCN) 2006. “Pay” Establishing for Watershed Services, (2006). Wunder. 2005. Fresh tracksin the forest: Assessing incipient payments for environmental services initiatives in Bolivia (draft). In CIFOR. Bogor. http://cmsdata.iucn.org/downloads/a_gateway _to_pes_d_huberman.pdf เขาถึงเมื่อ 1 กันยายน 2557 24Protected Area Sustainability