- 1 -
รายงานข้อเสนอแนะแนวทางในการดาเนินงานค่าแทนคุณระบบนิเวศอย่างบูรณาการ
(Steps in the Integrated Payments for Ecosystem Service Approach)
โดย นายทวี หนูทอง
ที่ปรึกษาด้านการจัดการพื้นที่คุ้มครอง โครงการ CATSPA
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
การดาเนินงานเพื่อการจัดการค่าแทนคุณระบบนิเวศอย่างบูรณาการ เป็นวิธีการจะทาให้การ
ทางานด้านค่าแทนคุณระบบนิเวศเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ แนวทางหรือวัตถุประสงค์ของการวางแผน
ปฏิบัติงาน เพื่อให้มีการปฏิบัติงานได้ตามกรอบของกฎหมายและนโยบายด้านการบริการของระบบนิเวศ
โดยมีเป้าหมายที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนา ที่ทาให้วิถีการดารงชีวิตของมนุษย์และการบริการของระบบนิเวศมี
ความสมดุลกัน ฉะนั้น ในการทางานเพื่อการบริการของระบบนิเวศโดยเฉพาะการนาค่าแทนคุณระบบนิเวศ
มาเป็นกองทุนอนุรักษ์พื้นที่คุ้มครองจะมีขั้นตอนดาเนินงาน ดังนี้
ขั้นตอนที่ 1 การกาหนดขอบเขต
การกาหนดวัตถุประสงค์รูปแบบของกระบวนการ ขอบเขต และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลักที่
ต้องดาเนินการพิจารณา จะประกอบด้วย
1.1. ข้อมูลที่เป็นหลักการใหญ่ๆในการจัดการหรือการพัฒนาจะต้องมีการกาหนด
วัตถุประสงค์หลักคืออะไร และผลลัพธ์หรือเป้าหมายตอนสุดท้ายเป็นอย่างไร
1.2. ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลักเป็นใคร และมีส่วนร่วมในกระบวนการอย่างไร
1.3. กระบวนการที่สาคัญมีอะไรบ้าง และผลที่ได้รับเป็นอย่างไร
1.4. พนักงานเจ้าหน้าที่มีความต้องการอะไรบ้างไม่ว่าจะ เป็นกองทุน หรือปัจจัยนาเข้าอื่นๆ
เพื่อใช้ในการบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครอง
1.5. วิธีการสื่อสาร หรือการเข้าถึงข้อมูลกับกลุ่มเป้าหมายเป็นอย่างไร
ขั้นตอนที่ 2 ความชัดเจนและหลักการที่สาคัญ
ในขั้นตอนที่ 2 นี้จะพิจารณาถึงหลักการที่สาคัญหรือเป้ าหมายหลักที่ต้องการจากการ
บริการของระบบนิเวศ ที่เกี่ยวข้องกับแผนพัฒนาและผลประโยชน์ที่ได้รับที่เป็นหลักของกลุ่มเป้ าหมาย
ในการกาหนดเป้ าหมายให้พิจารณากาหนดการบริการของระบบนิเวศได้ 3-6 เป้ าหมาย และให้พิจารณาถึง
ความเสี่ยงหรือโอกาสที่จะจัดทาแผนพัฒนาพร้อมกับกาหนดผลลัพธ์ที่ได้รับหรือมีตัวชี้วัด จะทาให้ทราบว่า
ผู้ใช้บริการของระบบนิเวศจะมีผลกับแผนการพัฒนาอย่างไร
2.1. แผนพัฒนาขึ้นอยู่กับการบริการของระบบนิเวศอย่างไร และมีผลกระทบอย่างไรบ้าง
2.2.ใครจะเป็นผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลักที่จะได้รับผลประโยชน์จากการบริการของระบบนิเวศ
- 2 -
2.3. ผลประโยชน์ที่ได้รับและค่าใช้จ่ายในการลงทุนระหว่างกลุ่มเป้ าหมายมีความแตกต่าง
กันอย่างไร
2.4. พื้นที่ที่มีการให้บริการของระบบนิเวศมีปัญหาหรือขัดแย้งกันหรือไม่
2.5. การบริการของระบบนิเวศใดที่เป็นหลักของการพัฒนาแผนและมีเหตุผลว่าทาไม
ขั้นตอนที่ 3 การวิเคราะห์สถานภาพ แนวโน้มและการได้เสียจากการบริการของระบบนิเวศ
ในขั้นตอนนี้จะเกี่ยวข้องกับสถานภาพและแนวโน้มของการบริการ ความต้องการใช้การ
บริการของระบบนิเวศจะต้องได้รับการวิเคราะห์ การวิเคราะห์สถานภาพการบริการของระบบนิเวศที่เป็นอยู่
ในปัจจุบันและความต้องการในอนาคต การตรวจสอบผลที่ได้รับ ขอบเขต และความเป็นไปได้จากการ
เปลี่ยนแปลงที่กาหนดขึ้น ขั้นตอนนี้จะเกี่ยวข้องกับสาเหตุและผลกระทบภายในของขอบเขตที่เกี่ยวข้อง
3.1. มีข้อมูลข่าวสารและเหตุการณ์อะไรบ้าง สถานภาพและแนวโน้มของการบริการของ
ระบบนิเวศ และมีช่องว่างระหว่างข้อมูลข่าวสารอย่างไร
3.2. สถานภาพปัจจุบันและแนวโน้มในอนาคตในเรื่องการบริการของระบบนิเวศ และการ
วิเคราะห์ความต้องการที่จะให้ระบบนิเวศบริการมีอะไรบ้าง
3.3. ผู้มีหน้าที่ขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงจะเป็นใคร และประกอบด้วยใครอะไรบ้างเข้ามา
เกี่ยวข้อง
3.4. สถานการณ์การได้เสียในการพัฒนาและการบริการที่จะต้องทาระหว่างกลุ่มผู้มีส่วนได้
ส่วนเสียเป็นอย่างไร
ขั้นตอนที่ 4 กรอบเกี่ยวกับสถาบันหรือหน่วยงานและวัฒนธรรม
ขั้นตอนนี้จะพิจารณาทบทวนเกี่ยวกับกรอบสถาบันหรือหน่วยงานและวัฒนธรรม จะมีการ
วิเคราะห์ถึงนโยบาย กฎระเบียบ ข้อบังคับ ทั้งโดยทางตรงและทางอ้อม ผลประโยชน์ที่จะได้รับจากการ
บริการของระบบนิเวศ สถาบันหรือหน่วยงานหลัก หรือพนักงานเจ้าหน้าที่ผู้มีอานาจในสถาบันเกี่ยวกับการ
จัดการระบบนิเวศ ข้อมูลทั้งหมดจะเป็นการแสดงให้เห็นถึงความเข้าใจ ถึงสาเหตุ และผู้ขับเคลื่อน
กระบวนการ ผลที่ได้รับจะมีความสาคัญมาก
4.1. หน่วยงานใดจะเป็นผู้บริหารระบบนิเวศและการบริการ ใครจะเป็นผู้มีส่วนรับผิดชอบ
ในการตัดสินใจว่าจะดาเนินการหรือไม่ดาเนินการ
4.2. นโยบาย กฎระเบียบ และข้อบังคับต่างๆ มีอะไรบ้างที่มีอิทธิต่อการใช้ทรัพยากรของ
ประชาชน และการจัดการระบบนิเวศ ใครเป็นผู้มีความขัดแย้งกับเป้ าหมายหลักและจะมีวิธีการป้ องกันได้อย่างไร
4.3. กรณีที่มีความขัดแย้งระหว่างสถาบันกับบุคคลหรือกรอบกฎหมาย วัฒนธรรมที่
สนับสนุนให้มีการบริการจะมีการพิจารณาดาเนินการอย่างไรได้บ้าง
4.4. ความต้องการ ผลประโยชน์ที่ได้รับ และสิทธิในการดาเนินงาน วิธีการจัดการจะขึ้นอยู่
กับการบริการของระบบนิเวศ
- 3 -
ขั้นตอนที่ 5 การตัดสินใจ
ความเสี่ยงและโอกาสในการพัฒนาแผนโดยใช้ข้อมูลที่ได้เก็บรวบรวมไว้แล้ว ขึ้นอยู่กับ
โอกาสความชัดเจนของนโยบาย การเลือกใช้เครื่องมือ และการรักษาเครื่องมือ การบารุงรักษา หรือการเพิ่ม
กลไกการบริการของระบบนิเวศ ในส่วนที่เกี่ยวกับแผนและการหลีกเลี่ยง หรือการลดผลกระทบจากการ
บริการของระบบนิเวศและผู้ใช้แผนพัฒนา ข้อมูลดังกล่าวจะนาเข้าสู่ระบบการตัดสินใจโดยพิจารณาจากฐาน
คุณค่าของการบริการของระบบนิเวศ และเป็นเครื่องมือในการสร้างการมีส่วนร่วม
5.1. การบริการของระบบนิเวศมีอะไรบ้างที่มีโอกาสเสี่ยงต่อการพัฒนาแผนและมีความ
จาเป็นที่จะต้องมีการประเมินผลต่อไป
5.2. คุณค่าทางเศรษฐกิจที่มีประโยชน์ประกอบด้วยอะไรบ้าง
5.3. มีนโยบายอะไรบ้างที่เป็นไปได้ และสอดคล้องหรือตรงกันข้ามกับการรับบริการของ
ระบบนิเวศ มีวิธีการลด หรือหลีกเลี่ยงความเสี่ยงอย่างไรบ้าง
5.4. มีประสบการณ์หรือบทเรียนอะไรบ้าง (ที่เป็นผลบวกหรือผลลบ) ที่เกี่ยวข้องกับการ
ปฏิบัติงาน โดยเฉพาะเครื่องมือ กลไกและการสร้างกิจกรรมให้เกิดขึ้น
ขั้นตอนที่ 6 แผนการปฏิบัติตามแผนยุทธศาสตร์จะดาเนินการอย่างไร ประกอบด้วยอะไรบ้าง
ขั้นตอนนี้จะเป็นยุทธศาสตร์การปฏิบัติงานตามแผนหรือการปฏิบัติงานในส่วนที่เกี่ยวข้อง
กับแผนนโยบาย ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ความรับผิดชอบ และกิจกรรมต่างๆ ตลอดจนเงินงบประมาณ
6.1. มีการเลือกกิจกรรมหลักที่ดาเนินการได้ ความเป็นไปได้ และมีการยอมรับในการร่วม
ทางานตามแผนพัฒนาหรือไม่
6.2. ความจาเป็นทางการเงินหรืองบประมาณ เทคนิควิธีการ ทรัพยากรมนุษย์ความสามารถ
ของสถาบันหรือหน่วยงาน สามารถที่จะดาเนินการให้เป็นไปตามนโยบายได้หรือไม่
6.3. ใครจะมีส่วนปฏิบัติหรือเกี่ยวข้องกับการปฏิบัติงานตามนโยบายและมีบทบาทหน้าที่
อย่างไร
6.4. จะมีการวัดหรือการติดตามผลกระทบกับนโยบายอย่างไร และมีวิธีการเรียนรู้หรือมีการ
สื่อสารกันอย่างไร
- 4 -
การดาเนินงานค่าแทนคุณระบบนิเวศ
ดังที่ได้ทราบมาแล้วว่า ระบบนิเวศบนพื้นโลกนี้มีความสัมพันธ์กับการดารงชีวิตของมนุษย์
และมีการจัดการระบบนิเวศให้อานวยผลประโยชน์ต่อมนุษย์ในระดับต่างๆ ซึ่งได้ยกตัวอย่างเรื่องน้า
กระบวนการหมุนเวียน หรือวัฏจักรของน้า ปริมาณและคุณภาพของน้าที่ได้จากน้าฝนไหลจากที่สูงลงสู่ที่ต่า
ตามเทือกเขา ภูเขา หรือบริเวณต้นน้าลาธาร ลาห้วย จนถึงแม่น้าสายเล็กและสายใหญ่ลงสู่ทะเลและ
มหาสมุทร บริเวณพื้นที่ดังกล่าวส่วนใหญ่จะเป็นพื้นที่คุ้มครอง อาจจะเป็นอุทยานแห่งชาติหรือเขตรักษา
พันธุ์สัตว์ป่า น้าที่ไหลไปตามลาห้วย ลาธาร แม่น้า ก็จะเป็นประโยชน์ต่อมนุษย์ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ที่ลาน้า
ไหลผ่านใช้อุปโภคและบริโภค
ในการดาเนินงานด้านการดูแล ป้ องกันรักษาพื้นที่คุ้มครอง ก็ได้มีกฎหมายใช้บังคับในการ
บริหารจัดการ งบประมาณที่ใช้ในการบริหารจัดการ ก็ได้จากงบประมาณค่าใช้จ่ายประจาปีจากรัฐบาล แต่
ปัจจุบันได้มีแนวคิดใหม่ว่างบประมาณจากภาครัฐไม่เพียงพอต่อการบริหารจัดการ มีการจัดตั้งกองทุน
อนุรักษ์ การกระจายอานาจสู่ท้องถิ่น การเก็บภาษี ค่าธรรมเนียมผ่านเข้าพื้นที่คุ้มครอง ซึ่งสามารถจะ
วิเคราะห์ถึงปัญหาเหล่านี้ ได้ดังนี้
กรณีศึกษาปัญหาการจัดการพื้นที่คุ้มครอง : ตรรกวิทยาค่าแทนคุณระบบนิเวศ
การทาลายพื้นที่คุ้มครอง เพื่อ
ประโยชน์ในการเลี้ยงปศุสัตว์
การใช้
ประโยชน์ใน
ที่ดินพื้นที่
คุ้มครอง
ค่าใช้จ่ายใน
การดูแลพื้นที่
คุ้มครอง
การอนุรักษ์พื้นที่
สูญเสียการบริการเรื่องน้า
สูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ
ไม่มีการดูดซับคาร์บอน
- 5 -
หลักการการแก้ไขปัญหา
กลไกการดาเนินงานของค่าแทนคุณระบบนิเวศ (PES) จะมีกลไกหลักๆ ของการทางานที่
สาคัญ คือ
1. ลักษณะของผู้ให้บริการ ต้องเข้าใจถึงเรื่องราวของระบบนิเวศ วิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม
หรือทรัพยากรธรรมชาติ
2. ลักษณะของผู้ต้องการใช้บริการ ซึ่งจะหมายถึงว่าใครจะเป็นผู้จ่าย หรือจ่ายค่าแทนคุณ
ระบบนิเวศ
3. การทาสัญญาระหว่างผู้ซื้อและผู้ขาย หรือการให้การบริการของระบบนิเวศ ต้องเข้าใจว่า
เราต้องการค่าแทนคุณระบบนิเวศในเรื่องใด เช่น เรื่องน้า การท่องเที่ยวเชิงระบบนิเวศ การท่องเที่ยวดูสัตว์ป่า
เป็นต้น
การทาลายพื้นที่คุ้มครอง เพื่อ
ประโยชน์ในการเลี้ยงปศุสัตว์
ค่าใช้จ่ายใน
การดูแลพื้นที่
คุ้มครอง
การใช้
ประโยชน์ใน
ที่ดินพื้นที่
คุ้มครอง
ค่าใช้จ่าย
การอนุรักษ์พื้นที่ โดยใช้
กระบวนการค่าแทนคุณ
ระบบนิเวศ
หน้าที่ปฏิบัติ
1. รอบปี/รายปี
2. ต้องการให้มีรายได้เข้ามาตลอดเวลา
- 6 -
ยกตัวอย่างเรื่องน้าหรือการบริการน้าในระบบนิเวศ
การบริการเรื่องน้าในระบบนิเวศจากพื้นที่คุ้มครอง พื้นที่ป่าที่ขึ้นปกคลุมอยู่ในบริเวณพื้นที่
คุ้มครองส่วนใหญ่จะเป็นแหล่งต้นน้าลาธาร มีความสัมพันธ์กับปริมาณ คุณภาพ และการไหลของน้า
ผลประโยชน์ที่ได้รับหรือความต้องการด้านการบริการน้า เพื่อ
 การใช้ประโยชน์ของปศุสัตว์
 การใช้น้าเพื่อการเกษตร
 ผลิตกระแสไฟฟ้า หรืเขื่อนพลังน้า
 การประมง หรือการเพาะเลี้ยงสัตว์น้า
 การพักผ่อนหย่อนใจ
 ระบบนิเวศปลายน้า
การใช้
ประโยชน์
ที่ดิน
(การจ่าย)
1. ความรู้ความเข้าใจเรื่องระบบนิเวศ
เศรษฐกิจ
ผลกระ
ทบจาก
น้า
การดูดซับ
คาร์บอน
การอนุรักษ์
ความ
หลากหลาย
ทางชีวภาพ
การบริการ
น้า
หน่วยวัดการ
แพร่ CO2
การบริการ
ของระบบ
นิเวศ
สวัสดิการ
ของผู้ใช้น้า
ผู้ซื้อ
คาร์บอน
ส วัส ดิ ก า ร
ของผู้ได้รับ
ผลประโยชน์
3. ผู้ให้บริการ (ผู้ขาย) 2. ผู้ได้รับผลประโยชน์ (ผู้จ่าย)
- 7 -
คาถามที่มักจะเกิดขึ้นกับผู้ใช้บริการเรื่องน้า
ถาม : ป่าไม้มีส่วนช่วยให้ฝนตกเพิ่มขึ้นใช่หรือไม่
ตอบ : มีส่วนช่วย เช่น บริเวณคาบสมุทรต่างๆ
ถาม : ป่าไม้มีส่วนช่วยในการชะลอการไหลของน้าจริงหรือไม่
ตอบ : จริง
ถาม : ป่าไม้ช่วยให้มีน้าไหลตามแม่น้าลาธารตลอดปีหรือไม่
ตอบ : ช่วย เพราะว่าป่าไม้ช่วยชะลอการไหลของน้า ดูดซับน้าไว้ในดิน และลดการระเหยของน้าใต้ดิน
ถาม : ป่าไม้ช่วยให้มีน้าไหลตลอดปีโดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้ง
ตอบ : ไม่แน่นอน
ถาม : ป่าไม้ช่วยการลดการท่วมขังของน้าในพื้นที่ชุมชน
ตอบ : จริง เพราะป่าไม้ช่วยชะลอการไหลของน้า ทาให้น้าไหลช้าจะไม่ท่วมขังที่ต่า
ถาม : ป่าไม้ช่วยลดการพังทลายของดินใช่หรือไม่
ตอบ : ขึ้นอยู่กับการใช้ประโยชน์ โดยเฉพาะการทาลายป่าจะมีผลกระทบเป็นอย่างมาก
สาหรับการบริการเรื่องน้า ตัวอย่างจากประเทศ Republic Dominican ซึ่งภูมิประเทศเป็น
เกาะกลางอ่าวคาริบเบียนอาณาเขตติดต่อกับประเทศไฮติ
- 8 -
การวิเคราะห์จากภาพดังกล่าว
ผู้ที่มีความต้องการหรืออุปสงค์ (Demand) :
1. เรามีความต้องการอะไร
2. ใครเป็นผู้ได้รับผลประโยชน์จากการบริการ
3. ผลประโยชน์ที่ได้รับมากน้อยเท่าไร
ผู้ให้บริการหรืออุปทาน (Supply) :
1. ให้บริการมากน้อยแค่ไหน
2. หากว่ามีการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินเกิดขึ้น การบริการของระบบนิเวศจะ
เพิ่มขึ้นหรือลดลง
3. ใครจะเป็นผู้ให้บริการ
ตัวอย่างเรื่องการประปาที่ได้จากแหล่งต้นน้า เพื่ออานวยน้าประปาให้แก่ประชาชน
1. ประชาชนมีความต้องการอะไร
1.1. จานวนน้าน้อยที่สุดเท่าไร ที่ต้องการขึ้นอยู่กับขนาดของประชากรในพื้นที่ ถ้าหากว่า
ประชากรเพิ่มขึ้น ความต้องการน้าจะเพิ่มขึ้นเท่าไร
1.2. น้าจากแหล่งน้าดังกล่าวมีการไหลอยู่ตลอดปีหรือไม่ (ปริมาณ)
1.3. น้ามีคุณภาพได้มาตรฐานหรือไม่
2. จะมีการปรับตัวอย่างไร ถ้าหากว่าความต้องการใช้น้ามีปัญหา
2.1. ลดการอุปโภคบริโภค หรือเพิ่มประสิทธิภาพ การจ่ายน้า
2.2. จะมีการหาแหล่งน้าจากพื้นที่อื่นหรือไม่
2.3. การทาให้คุณภาพของน้าดีขึ้น
- 9 -
3.การใช้น้าอย่างมีคุณค่า ควรทาอย่างไร
เฉพาะผลประโยชน์และผู้ได้รับผลประโยชน์จากน้า
ตัวอย่างค่าแทนคุณระบบนิเวศจากการใช้น้า คือ Paying for Water Services in Central
America บทเรียนจากประเทศ Costa Rica เป็นประเทศที่ตั้งอยู่ในอเมริกากลางระหว่างนิการากัวกับปานามา
โดยเฉพาะการสร้างเขื่อนผลิตกระแสไฟฟ้า เพื่อชุมชนโดยมีหลักเกณฑ์พิจารณาเพื่อมิให้เกินกาลังผลิต
บริษัท ผู้ใช้น้า พื้นที่ พื้นที่รับน้า พื้นที่ ค่าแทนคุณ
(ha) ตามสัญญา (ha) ($US/ha/yr)
1. Energia ผลิตกระแส Rio Volcan 3,466 2,493 10
Global ไฟฟ้า Rio San 2,404 1,818 10
Fernando
2. Platanar SA. ผลิตกระแส Rio Platanar 3,129 1,800 10/30
ไฟฟ้า
3. CNFL ผลิตกระแส Rio Aranjuez 9,515 5,000 42
ไฟฟ้า Rio Bolsa 18,926 6,000 42
Lago Cote 1,259 900 42
4. La Manguera ผลิตกระแส La Esperanza 3,000 10
ไฟฟ้า
5. Florida น้าดื่ม Rio Segundo 3,870 1,000 10
Ice+Farm
สาหรับค่าตอบแทนที่ให้แก่ผู้บริการ
ค่าตอบแทนที่ให้แก่ผู้บริการ (5 ปี)
สัญญา จานวนเงิน ($US/ha) 1 2 3 4 5
1. ปลูกป่า 538 50% 20% 15% 10% 5%
2. การอนุรักษ์ป่าไม้ 210 20% 20% 20% 20% 20%
มีข้อสังเกตว่า ในการใช้ค่าแทนคุณระบบนิเวศตามตารางดังกล่าว ค่าตอบแทนที่เป็น
ค่าใช้จ่ายจะเปลี่ยนแปลงตามภาวะการตลาด หรือการใช้พื้นที่ที่กาหนดไว้เช่น จานวน 1,000,000 ha แต่ได้
ทาสัญญาไปแล้วประมาณ 200,000 ha ยังไม่ได้มีการทาสัญญาหรือใช้ประโยชน์จาก PES อีก 800,000 ha ใน
- 10 -
จานวนพื้นที่ดังกล่าวที่ทาสัญญาจานวน 83% ได้ทาสัญญาเพื่อการอนุรักษ์ป่าไม้อีก 17% ทาสัญญาเพื่อปลูก
ป่าเพิ่มขึ้น ฉะนั้น การจ่ายค่าตอบแทนตามกระบวนการยังไม่ครอบคลุมพื้นที่ต้นน้าทั้งหมด
ตัวอย่าง การใช้ค่าแทนคุณระบบนิเวศในเรื่องการอนุรักษ์สัตว์ป่า ซึ่งไม่ได้เกี่ยวกับเรื่องน้า
วิเคราะห์ตามรายละเอียดได้ดังนี้
ภัยคุกคามที่เกิดขึ้นกับสัตว์ป่า สามารถนาระบบ PES ไปใช้ได้หรือไม่
1. การสูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัย ได้ ควรจ่ายให้แก่ผู้ใช้ประโยชน์ในที่ดิน เพื่อการ
พัฒนาพื้นที่
2. มีการล่าสัตว์ป่ามากเกินไป เนื่องจากมีความไม่
ปลอดภัยจากสัตว์ป่า
ไม่สามารถกระทาได้ ประการแรกต้องทราบถึง
สิทธิในการครอบครองที่ดิน ไม่สามารถใช้ได้
ถ้าหากไม่มีความปลอดภัย
3. มีการล่าสัตว์ป่ามากเกินไป เนื่องจากความต้องการ อาจจะกระทาได้ ถ้าหากเจ้าของพื้นที่เข้าใจถึงค่า
แทนคุณระบบนิเวศ
4. การลดราคาการซื้อ-ขาย สามารถจะควบคุมได้แต่มีการลงทุนที่สูง
ความเข้าใจถึงหลักวิชาการด้านการจัดการสัตว์ป่าด้านค่าแทนคุณระบบนิเวศ
1. ลักษณะของสัตว์ป่าที่ถูกคุกคาม
- ระดับของการถูกคุกคาม
- ระดับของการถูกรบกวน
- อัตราการขยายพันธุ์และรูปแบบ
- อื่นๆ
2. ลักษณะของการเข้าถึงเป้าหมาย
- ความปลอดภัยของถิ่นที่อาศัย
- สิทธิของการใช้ประโยชน์จาก
สัตว์ป่า
3. เศรษฐกิจของชนิดพันธุ์สัตว์ป่า
- ศักยภาพของตลาดการค้า
- การใช้ประโยชน์จากสัตว์ป่าของ
ชุมชนท้องถิ่น
- ศักยของการใช้ประโยชน์ที่ดิน
- ค่าตอบแทนในการอนุรักษ์พื้นที่
- ความเป็นไปได้ของการใช้ประโยชน์ที่ดิน
ที่เกิดขึ้นจากค่าตอบแทนหรือค่าแทนคุณ
ระบบนิเวศ
- มูลค่าของการใช้ประโยชน์ที่ดินขึ้นอยู่กับ
ค่าตอบแทน หรือค่าแทนคุณระบบนิเวศ
- 11 -
เอกสารประกอบการเรียบเรียง
1. Greiber, Thomas (Ed) 2009. Paysments for Ecosystem Services. Legal and Institutional
Frameworks. IUCN, Gland, Switzerland xvi+296 pp.
2. Smith, M., de Groot, D., Bergkamp 2006. Pay-Establishing Payments for watershed
services. IUCN. Gland, Switzerland.
--------------------------------------

แนวทางในการดำเนินงานค่าแทนคุณระบบนิเวศอย่างบูรณาการ

  • 2.
    - 1 - รายงานข้อเสนอแนะแนวทางในการดาเนินงานค่าแทนคุณระบบนิเวศอย่างบูรณาการ (Stepsin the Integrated Payments for Ecosystem Service Approach) โดย นายทวี หนูทอง ที่ปรึกษาด้านการจัดการพื้นที่คุ้มครอง โครงการ CATSPA --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- การดาเนินงานเพื่อการจัดการค่าแทนคุณระบบนิเวศอย่างบูรณาการ เป็นวิธีการจะทาให้การ ทางานด้านค่าแทนคุณระบบนิเวศเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ แนวทางหรือวัตถุประสงค์ของการวางแผน ปฏิบัติงาน เพื่อให้มีการปฏิบัติงานได้ตามกรอบของกฎหมายและนโยบายด้านการบริการของระบบนิเวศ โดยมีเป้าหมายที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนา ที่ทาให้วิถีการดารงชีวิตของมนุษย์และการบริการของระบบนิเวศมี ความสมดุลกัน ฉะนั้น ในการทางานเพื่อการบริการของระบบนิเวศโดยเฉพาะการนาค่าแทนคุณระบบนิเวศ มาเป็นกองทุนอนุรักษ์พื้นที่คุ้มครองจะมีขั้นตอนดาเนินงาน ดังนี้ ขั้นตอนที่ 1 การกาหนดขอบเขต การกาหนดวัตถุประสงค์รูปแบบของกระบวนการ ขอบเขต และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลักที่ ต้องดาเนินการพิจารณา จะประกอบด้วย 1.1. ข้อมูลที่เป็นหลักการใหญ่ๆในการจัดการหรือการพัฒนาจะต้องมีการกาหนด วัตถุประสงค์หลักคืออะไร และผลลัพธ์หรือเป้าหมายตอนสุดท้ายเป็นอย่างไร 1.2. ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลักเป็นใคร และมีส่วนร่วมในกระบวนการอย่างไร 1.3. กระบวนการที่สาคัญมีอะไรบ้าง และผลที่ได้รับเป็นอย่างไร 1.4. พนักงานเจ้าหน้าที่มีความต้องการอะไรบ้างไม่ว่าจะ เป็นกองทุน หรือปัจจัยนาเข้าอื่นๆ เพื่อใช้ในการบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครอง 1.5. วิธีการสื่อสาร หรือการเข้าถึงข้อมูลกับกลุ่มเป้าหมายเป็นอย่างไร ขั้นตอนที่ 2 ความชัดเจนและหลักการที่สาคัญ ในขั้นตอนที่ 2 นี้จะพิจารณาถึงหลักการที่สาคัญหรือเป้ าหมายหลักที่ต้องการจากการ บริการของระบบนิเวศ ที่เกี่ยวข้องกับแผนพัฒนาและผลประโยชน์ที่ได้รับที่เป็นหลักของกลุ่มเป้ าหมาย ในการกาหนดเป้ าหมายให้พิจารณากาหนดการบริการของระบบนิเวศได้ 3-6 เป้ าหมาย และให้พิจารณาถึง ความเสี่ยงหรือโอกาสที่จะจัดทาแผนพัฒนาพร้อมกับกาหนดผลลัพธ์ที่ได้รับหรือมีตัวชี้วัด จะทาให้ทราบว่า ผู้ใช้บริการของระบบนิเวศจะมีผลกับแผนการพัฒนาอย่างไร 2.1. แผนพัฒนาขึ้นอยู่กับการบริการของระบบนิเวศอย่างไร และมีผลกระทบอย่างไรบ้าง 2.2.ใครจะเป็นผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลักที่จะได้รับผลประโยชน์จากการบริการของระบบนิเวศ
  • 3.
    - 2 - 2.3.ผลประโยชน์ที่ได้รับและค่าใช้จ่ายในการลงทุนระหว่างกลุ่มเป้ าหมายมีความแตกต่าง กันอย่างไร 2.4. พื้นที่ที่มีการให้บริการของระบบนิเวศมีปัญหาหรือขัดแย้งกันหรือไม่ 2.5. การบริการของระบบนิเวศใดที่เป็นหลักของการพัฒนาแผนและมีเหตุผลว่าทาไม ขั้นตอนที่ 3 การวิเคราะห์สถานภาพ แนวโน้มและการได้เสียจากการบริการของระบบนิเวศ ในขั้นตอนนี้จะเกี่ยวข้องกับสถานภาพและแนวโน้มของการบริการ ความต้องการใช้การ บริการของระบบนิเวศจะต้องได้รับการวิเคราะห์ การวิเคราะห์สถานภาพการบริการของระบบนิเวศที่เป็นอยู่ ในปัจจุบันและความต้องการในอนาคต การตรวจสอบผลที่ได้รับ ขอบเขต และความเป็นไปได้จากการ เปลี่ยนแปลงที่กาหนดขึ้น ขั้นตอนนี้จะเกี่ยวข้องกับสาเหตุและผลกระทบภายในของขอบเขตที่เกี่ยวข้อง 3.1. มีข้อมูลข่าวสารและเหตุการณ์อะไรบ้าง สถานภาพและแนวโน้มของการบริการของ ระบบนิเวศ และมีช่องว่างระหว่างข้อมูลข่าวสารอย่างไร 3.2. สถานภาพปัจจุบันและแนวโน้มในอนาคตในเรื่องการบริการของระบบนิเวศ และการ วิเคราะห์ความต้องการที่จะให้ระบบนิเวศบริการมีอะไรบ้าง 3.3. ผู้มีหน้าที่ขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงจะเป็นใคร และประกอบด้วยใครอะไรบ้างเข้ามา เกี่ยวข้อง 3.4. สถานการณ์การได้เสียในการพัฒนาและการบริการที่จะต้องทาระหว่างกลุ่มผู้มีส่วนได้ ส่วนเสียเป็นอย่างไร ขั้นตอนที่ 4 กรอบเกี่ยวกับสถาบันหรือหน่วยงานและวัฒนธรรม ขั้นตอนนี้จะพิจารณาทบทวนเกี่ยวกับกรอบสถาบันหรือหน่วยงานและวัฒนธรรม จะมีการ วิเคราะห์ถึงนโยบาย กฎระเบียบ ข้อบังคับ ทั้งโดยทางตรงและทางอ้อม ผลประโยชน์ที่จะได้รับจากการ บริการของระบบนิเวศ สถาบันหรือหน่วยงานหลัก หรือพนักงานเจ้าหน้าที่ผู้มีอานาจในสถาบันเกี่ยวกับการ จัดการระบบนิเวศ ข้อมูลทั้งหมดจะเป็นการแสดงให้เห็นถึงความเข้าใจ ถึงสาเหตุ และผู้ขับเคลื่อน กระบวนการ ผลที่ได้รับจะมีความสาคัญมาก 4.1. หน่วยงานใดจะเป็นผู้บริหารระบบนิเวศและการบริการ ใครจะเป็นผู้มีส่วนรับผิดชอบ ในการตัดสินใจว่าจะดาเนินการหรือไม่ดาเนินการ 4.2. นโยบาย กฎระเบียบ และข้อบังคับต่างๆ มีอะไรบ้างที่มีอิทธิต่อการใช้ทรัพยากรของ ประชาชน และการจัดการระบบนิเวศ ใครเป็นผู้มีความขัดแย้งกับเป้ าหมายหลักและจะมีวิธีการป้ องกันได้อย่างไร 4.3. กรณีที่มีความขัดแย้งระหว่างสถาบันกับบุคคลหรือกรอบกฎหมาย วัฒนธรรมที่ สนับสนุนให้มีการบริการจะมีการพิจารณาดาเนินการอย่างไรได้บ้าง 4.4. ความต้องการ ผลประโยชน์ที่ได้รับ และสิทธิในการดาเนินงาน วิธีการจัดการจะขึ้นอยู่ กับการบริการของระบบนิเวศ
  • 4.
    - 3 - ขั้นตอนที่5 การตัดสินใจ ความเสี่ยงและโอกาสในการพัฒนาแผนโดยใช้ข้อมูลที่ได้เก็บรวบรวมไว้แล้ว ขึ้นอยู่กับ โอกาสความชัดเจนของนโยบาย การเลือกใช้เครื่องมือ และการรักษาเครื่องมือ การบารุงรักษา หรือการเพิ่ม กลไกการบริการของระบบนิเวศ ในส่วนที่เกี่ยวกับแผนและการหลีกเลี่ยง หรือการลดผลกระทบจากการ บริการของระบบนิเวศและผู้ใช้แผนพัฒนา ข้อมูลดังกล่าวจะนาเข้าสู่ระบบการตัดสินใจโดยพิจารณาจากฐาน คุณค่าของการบริการของระบบนิเวศ และเป็นเครื่องมือในการสร้างการมีส่วนร่วม 5.1. การบริการของระบบนิเวศมีอะไรบ้างที่มีโอกาสเสี่ยงต่อการพัฒนาแผนและมีความ จาเป็นที่จะต้องมีการประเมินผลต่อไป 5.2. คุณค่าทางเศรษฐกิจที่มีประโยชน์ประกอบด้วยอะไรบ้าง 5.3. มีนโยบายอะไรบ้างที่เป็นไปได้ และสอดคล้องหรือตรงกันข้ามกับการรับบริการของ ระบบนิเวศ มีวิธีการลด หรือหลีกเลี่ยงความเสี่ยงอย่างไรบ้าง 5.4. มีประสบการณ์หรือบทเรียนอะไรบ้าง (ที่เป็นผลบวกหรือผลลบ) ที่เกี่ยวข้องกับการ ปฏิบัติงาน โดยเฉพาะเครื่องมือ กลไกและการสร้างกิจกรรมให้เกิดขึ้น ขั้นตอนที่ 6 แผนการปฏิบัติตามแผนยุทธศาสตร์จะดาเนินการอย่างไร ประกอบด้วยอะไรบ้าง ขั้นตอนนี้จะเป็นยุทธศาสตร์การปฏิบัติงานตามแผนหรือการปฏิบัติงานในส่วนที่เกี่ยวข้อง กับแผนนโยบาย ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ความรับผิดชอบ และกิจกรรมต่างๆ ตลอดจนเงินงบประมาณ 6.1. มีการเลือกกิจกรรมหลักที่ดาเนินการได้ ความเป็นไปได้ และมีการยอมรับในการร่วม ทางานตามแผนพัฒนาหรือไม่ 6.2. ความจาเป็นทางการเงินหรืองบประมาณ เทคนิควิธีการ ทรัพยากรมนุษย์ความสามารถ ของสถาบันหรือหน่วยงาน สามารถที่จะดาเนินการให้เป็นไปตามนโยบายได้หรือไม่ 6.3. ใครจะมีส่วนปฏิบัติหรือเกี่ยวข้องกับการปฏิบัติงานตามนโยบายและมีบทบาทหน้าที่ อย่างไร 6.4. จะมีการวัดหรือการติดตามผลกระทบกับนโยบายอย่างไร และมีวิธีการเรียนรู้หรือมีการ สื่อสารกันอย่างไร
  • 5.
    - 4 - การดาเนินงานค่าแทนคุณระบบนิเวศ ดังที่ได้ทราบมาแล้วว่าระบบนิเวศบนพื้นโลกนี้มีความสัมพันธ์กับการดารงชีวิตของมนุษย์ และมีการจัดการระบบนิเวศให้อานวยผลประโยชน์ต่อมนุษย์ในระดับต่างๆ ซึ่งได้ยกตัวอย่างเรื่องน้า กระบวนการหมุนเวียน หรือวัฏจักรของน้า ปริมาณและคุณภาพของน้าที่ได้จากน้าฝนไหลจากที่สูงลงสู่ที่ต่า ตามเทือกเขา ภูเขา หรือบริเวณต้นน้าลาธาร ลาห้วย จนถึงแม่น้าสายเล็กและสายใหญ่ลงสู่ทะเลและ มหาสมุทร บริเวณพื้นที่ดังกล่าวส่วนใหญ่จะเป็นพื้นที่คุ้มครอง อาจจะเป็นอุทยานแห่งชาติหรือเขตรักษา พันธุ์สัตว์ป่า น้าที่ไหลไปตามลาห้วย ลาธาร แม่น้า ก็จะเป็นประโยชน์ต่อมนุษย์ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ที่ลาน้า ไหลผ่านใช้อุปโภคและบริโภค ในการดาเนินงานด้านการดูแล ป้ องกันรักษาพื้นที่คุ้มครอง ก็ได้มีกฎหมายใช้บังคับในการ บริหารจัดการ งบประมาณที่ใช้ในการบริหารจัดการ ก็ได้จากงบประมาณค่าใช้จ่ายประจาปีจากรัฐบาล แต่ ปัจจุบันได้มีแนวคิดใหม่ว่างบประมาณจากภาครัฐไม่เพียงพอต่อการบริหารจัดการ มีการจัดตั้งกองทุน อนุรักษ์ การกระจายอานาจสู่ท้องถิ่น การเก็บภาษี ค่าธรรมเนียมผ่านเข้าพื้นที่คุ้มครอง ซึ่งสามารถจะ วิเคราะห์ถึงปัญหาเหล่านี้ ได้ดังนี้ กรณีศึกษาปัญหาการจัดการพื้นที่คุ้มครอง : ตรรกวิทยาค่าแทนคุณระบบนิเวศ การทาลายพื้นที่คุ้มครอง เพื่อ ประโยชน์ในการเลี้ยงปศุสัตว์ การใช้ ประโยชน์ใน ที่ดินพื้นที่ คุ้มครอง ค่าใช้จ่ายใน การดูแลพื้นที่ คุ้มครอง การอนุรักษ์พื้นที่ สูญเสียการบริการเรื่องน้า สูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ ไม่มีการดูดซับคาร์บอน
  • 6.
    - 5 - หลักการการแก้ไขปัญหา กลไกการดาเนินงานของค่าแทนคุณระบบนิเวศ(PES) จะมีกลไกหลักๆ ของการทางานที่ สาคัญ คือ 1. ลักษณะของผู้ให้บริการ ต้องเข้าใจถึงเรื่องราวของระบบนิเวศ วิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม หรือทรัพยากรธรรมชาติ 2. ลักษณะของผู้ต้องการใช้บริการ ซึ่งจะหมายถึงว่าใครจะเป็นผู้จ่าย หรือจ่ายค่าแทนคุณ ระบบนิเวศ 3. การทาสัญญาระหว่างผู้ซื้อและผู้ขาย หรือการให้การบริการของระบบนิเวศ ต้องเข้าใจว่า เราต้องการค่าแทนคุณระบบนิเวศในเรื่องใด เช่น เรื่องน้า การท่องเที่ยวเชิงระบบนิเวศ การท่องเที่ยวดูสัตว์ป่า เป็นต้น การทาลายพื้นที่คุ้มครอง เพื่อ ประโยชน์ในการเลี้ยงปศุสัตว์ ค่าใช้จ่ายใน การดูแลพื้นที่ คุ้มครอง การใช้ ประโยชน์ใน ที่ดินพื้นที่ คุ้มครอง ค่าใช้จ่าย การอนุรักษ์พื้นที่ โดยใช้ กระบวนการค่าแทนคุณ ระบบนิเวศ หน้าที่ปฏิบัติ 1. รอบปี/รายปี 2. ต้องการให้มีรายได้เข้ามาตลอดเวลา
  • 7.
    - 6 - ยกตัวอย่างเรื่องน้าหรือการบริการน้าในระบบนิเวศ การบริการเรื่องน้าในระบบนิเวศจากพื้นที่คุ้มครองพื้นที่ป่าที่ขึ้นปกคลุมอยู่ในบริเวณพื้นที่ คุ้มครองส่วนใหญ่จะเป็นแหล่งต้นน้าลาธาร มีความสัมพันธ์กับปริมาณ คุณภาพ และการไหลของน้า ผลประโยชน์ที่ได้รับหรือความต้องการด้านการบริการน้า เพื่อ  การใช้ประโยชน์ของปศุสัตว์  การใช้น้าเพื่อการเกษตร  ผลิตกระแสไฟฟ้า หรืเขื่อนพลังน้า  การประมง หรือการเพาะเลี้ยงสัตว์น้า  การพักผ่อนหย่อนใจ  ระบบนิเวศปลายน้า การใช้ ประโยชน์ ที่ดิน (การจ่าย) 1. ความรู้ความเข้าใจเรื่องระบบนิเวศ เศรษฐกิจ ผลกระ ทบจาก น้า การดูดซับ คาร์บอน การอนุรักษ์ ความ หลากหลาย ทางชีวภาพ การบริการ น้า หน่วยวัดการ แพร่ CO2 การบริการ ของระบบ นิเวศ สวัสดิการ ของผู้ใช้น้า ผู้ซื้อ คาร์บอน ส วัส ดิ ก า ร ของผู้ได้รับ ผลประโยชน์ 3. ผู้ให้บริการ (ผู้ขาย) 2. ผู้ได้รับผลประโยชน์ (ผู้จ่าย)
  • 8.
    - 7 - คาถามที่มักจะเกิดขึ้นกับผู้ใช้บริการเรื่องน้า ถาม: ป่าไม้มีส่วนช่วยให้ฝนตกเพิ่มขึ้นใช่หรือไม่ ตอบ : มีส่วนช่วย เช่น บริเวณคาบสมุทรต่างๆ ถาม : ป่าไม้มีส่วนช่วยในการชะลอการไหลของน้าจริงหรือไม่ ตอบ : จริง ถาม : ป่าไม้ช่วยให้มีน้าไหลตามแม่น้าลาธารตลอดปีหรือไม่ ตอบ : ช่วย เพราะว่าป่าไม้ช่วยชะลอการไหลของน้า ดูดซับน้าไว้ในดิน และลดการระเหยของน้าใต้ดิน ถาม : ป่าไม้ช่วยให้มีน้าไหลตลอดปีโดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้ง ตอบ : ไม่แน่นอน ถาม : ป่าไม้ช่วยการลดการท่วมขังของน้าในพื้นที่ชุมชน ตอบ : จริง เพราะป่าไม้ช่วยชะลอการไหลของน้า ทาให้น้าไหลช้าจะไม่ท่วมขังที่ต่า ถาม : ป่าไม้ช่วยลดการพังทลายของดินใช่หรือไม่ ตอบ : ขึ้นอยู่กับการใช้ประโยชน์ โดยเฉพาะการทาลายป่าจะมีผลกระทบเป็นอย่างมาก สาหรับการบริการเรื่องน้า ตัวอย่างจากประเทศ Republic Dominican ซึ่งภูมิประเทศเป็น เกาะกลางอ่าวคาริบเบียนอาณาเขตติดต่อกับประเทศไฮติ
  • 9.
    - 8 - การวิเคราะห์จากภาพดังกล่าว ผู้ที่มีความต้องการหรืออุปสงค์(Demand) : 1. เรามีความต้องการอะไร 2. ใครเป็นผู้ได้รับผลประโยชน์จากการบริการ 3. ผลประโยชน์ที่ได้รับมากน้อยเท่าไร ผู้ให้บริการหรืออุปทาน (Supply) : 1. ให้บริการมากน้อยแค่ไหน 2. หากว่ามีการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินเกิดขึ้น การบริการของระบบนิเวศจะ เพิ่มขึ้นหรือลดลง 3. ใครจะเป็นผู้ให้บริการ ตัวอย่างเรื่องการประปาที่ได้จากแหล่งต้นน้า เพื่ออานวยน้าประปาให้แก่ประชาชน 1. ประชาชนมีความต้องการอะไร 1.1. จานวนน้าน้อยที่สุดเท่าไร ที่ต้องการขึ้นอยู่กับขนาดของประชากรในพื้นที่ ถ้าหากว่า ประชากรเพิ่มขึ้น ความต้องการน้าจะเพิ่มขึ้นเท่าไร 1.2. น้าจากแหล่งน้าดังกล่าวมีการไหลอยู่ตลอดปีหรือไม่ (ปริมาณ) 1.3. น้ามีคุณภาพได้มาตรฐานหรือไม่ 2. จะมีการปรับตัวอย่างไร ถ้าหากว่าความต้องการใช้น้ามีปัญหา 2.1. ลดการอุปโภคบริโภค หรือเพิ่มประสิทธิภาพ การจ่ายน้า 2.2. จะมีการหาแหล่งน้าจากพื้นที่อื่นหรือไม่ 2.3. การทาให้คุณภาพของน้าดีขึ้น
  • 10.
    - 9 - 3.การใช้น้าอย่างมีคุณค่าควรทาอย่างไร เฉพาะผลประโยชน์และผู้ได้รับผลประโยชน์จากน้า ตัวอย่างค่าแทนคุณระบบนิเวศจากการใช้น้า คือ Paying for Water Services in Central America บทเรียนจากประเทศ Costa Rica เป็นประเทศที่ตั้งอยู่ในอเมริกากลางระหว่างนิการากัวกับปานามา โดยเฉพาะการสร้างเขื่อนผลิตกระแสไฟฟ้า เพื่อชุมชนโดยมีหลักเกณฑ์พิจารณาเพื่อมิให้เกินกาลังผลิต บริษัท ผู้ใช้น้า พื้นที่ พื้นที่รับน้า พื้นที่ ค่าแทนคุณ (ha) ตามสัญญา (ha) ($US/ha/yr) 1. Energia ผลิตกระแส Rio Volcan 3,466 2,493 10 Global ไฟฟ้า Rio San 2,404 1,818 10 Fernando 2. Platanar SA. ผลิตกระแส Rio Platanar 3,129 1,800 10/30 ไฟฟ้า 3. CNFL ผลิตกระแส Rio Aranjuez 9,515 5,000 42 ไฟฟ้า Rio Bolsa 18,926 6,000 42 Lago Cote 1,259 900 42 4. La Manguera ผลิตกระแส La Esperanza 3,000 10 ไฟฟ้า 5. Florida น้าดื่ม Rio Segundo 3,870 1,000 10 Ice+Farm สาหรับค่าตอบแทนที่ให้แก่ผู้บริการ ค่าตอบแทนที่ให้แก่ผู้บริการ (5 ปี) สัญญา จานวนเงิน ($US/ha) 1 2 3 4 5 1. ปลูกป่า 538 50% 20% 15% 10% 5% 2. การอนุรักษ์ป่าไม้ 210 20% 20% 20% 20% 20% มีข้อสังเกตว่า ในการใช้ค่าแทนคุณระบบนิเวศตามตารางดังกล่าว ค่าตอบแทนที่เป็น ค่าใช้จ่ายจะเปลี่ยนแปลงตามภาวะการตลาด หรือการใช้พื้นที่ที่กาหนดไว้เช่น จานวน 1,000,000 ha แต่ได้ ทาสัญญาไปแล้วประมาณ 200,000 ha ยังไม่ได้มีการทาสัญญาหรือใช้ประโยชน์จาก PES อีก 800,000 ha ใน
  • 11.
    - 10 - จานวนพื้นที่ดังกล่าวที่ทาสัญญาจานวน83% ได้ทาสัญญาเพื่อการอนุรักษ์ป่าไม้อีก 17% ทาสัญญาเพื่อปลูก ป่าเพิ่มขึ้น ฉะนั้น การจ่ายค่าตอบแทนตามกระบวนการยังไม่ครอบคลุมพื้นที่ต้นน้าทั้งหมด ตัวอย่าง การใช้ค่าแทนคุณระบบนิเวศในเรื่องการอนุรักษ์สัตว์ป่า ซึ่งไม่ได้เกี่ยวกับเรื่องน้า วิเคราะห์ตามรายละเอียดได้ดังนี้ ภัยคุกคามที่เกิดขึ้นกับสัตว์ป่า สามารถนาระบบ PES ไปใช้ได้หรือไม่ 1. การสูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัย ได้ ควรจ่ายให้แก่ผู้ใช้ประโยชน์ในที่ดิน เพื่อการ พัฒนาพื้นที่ 2. มีการล่าสัตว์ป่ามากเกินไป เนื่องจากมีความไม่ ปลอดภัยจากสัตว์ป่า ไม่สามารถกระทาได้ ประการแรกต้องทราบถึง สิทธิในการครอบครองที่ดิน ไม่สามารถใช้ได้ ถ้าหากไม่มีความปลอดภัย 3. มีการล่าสัตว์ป่ามากเกินไป เนื่องจากความต้องการ อาจจะกระทาได้ ถ้าหากเจ้าของพื้นที่เข้าใจถึงค่า แทนคุณระบบนิเวศ 4. การลดราคาการซื้อ-ขาย สามารถจะควบคุมได้แต่มีการลงทุนที่สูง ความเข้าใจถึงหลักวิชาการด้านการจัดการสัตว์ป่าด้านค่าแทนคุณระบบนิเวศ 1. ลักษณะของสัตว์ป่าที่ถูกคุกคาม - ระดับของการถูกคุกคาม - ระดับของการถูกรบกวน - อัตราการขยายพันธุ์และรูปแบบ - อื่นๆ 2. ลักษณะของการเข้าถึงเป้าหมาย - ความปลอดภัยของถิ่นที่อาศัย - สิทธิของการใช้ประโยชน์จาก สัตว์ป่า 3. เศรษฐกิจของชนิดพันธุ์สัตว์ป่า - ศักยภาพของตลาดการค้า - การใช้ประโยชน์จากสัตว์ป่าของ ชุมชนท้องถิ่น - ศักยของการใช้ประโยชน์ที่ดิน - ค่าตอบแทนในการอนุรักษ์พื้นที่ - ความเป็นไปได้ของการใช้ประโยชน์ที่ดิน ที่เกิดขึ้นจากค่าตอบแทนหรือค่าแทนคุณ ระบบนิเวศ - มูลค่าของการใช้ประโยชน์ที่ดินขึ้นอยู่กับ ค่าตอบแทน หรือค่าแทนคุณระบบนิเวศ
  • 12.
    - 11 - เอกสารประกอบการเรียบเรียง 1.Greiber, Thomas (Ed) 2009. Paysments for Ecosystem Services. Legal and Institutional Frameworks. IUCN, Gland, Switzerland xvi+296 pp. 2. Smith, M., de Groot, D., Bergkamp 2006. Pay-Establishing Payments for watershed services. IUCN. Gland, Switzerland. --------------------------------------