การศึกษานิเวศวิทยาระยะยาวโดยใช้แปลงตัวอย่างถาวรในอุทยานแห่งชาติ
Longterm ecological research by using permanent plot
in National Park in Thailand
ทรงธรรม สุขสว่าง ธรรมนูญ เต็มไชย
สถาบันนวัตกรรมอุทยานแห่งชาติและพื้นที่คุ้มครอง
กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช
หลักการคือ
วิธีการทางนิเวศวิทยา + ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์
ผลลัพธ์ = ข้อมูลด้านนิเวศวิทยา + IPCC + REDD + Thailand FCD model
เป้าหมาย
•ทุกอุทยานฯ มีแปลงตัวอย่าง
ถาวรในสังคมพืชที่โดดเด่น ใช้
ในการตอบคาถามต่างๆ ด้าน
นิเวศวิทยาป่าไม้
• พัฒนาระบบการจัดเก็บและ
วิเคราะห์ข้อมูลด้านนิเวศ โดย
RS และ GIS
•การศึกษาการกักเก็บคาร์บอน
ในพื้นที่ป่าอนุรักษ์
•การศึกษาผลกระทบของความ
เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
ขนาดของแปลงตัวอย่าง 120 * 120 ตารางเมตร (1.44 Ha)
1. ไม่เล็กกว่าขนาดมาตรฐาน แปลงตัวอย่างถาวรขนาดมาตรฐานที่ใช้กันทั่วไป คือ 100 x 100 ตารางเมตร
(1 เฮกตาร์) ส่วนขนาดที่เพิ่มขึ้นด้านละ 10 เมตร นั้น จะเป็นแนวกันชน (buffer) ของแปลงตัวอย่างไปใน
ตัว (ดอกรัก (2542) ได้อ้างถึง Mueller-Dombois (1974) ว่าได้เสนอขนาดพื้นที่แปลงตัวอย่างเล็กสุดที่ใช้
ในเขตอบอุ่น ในป่าดงดิบเขตร้อน คือใช้ขนาด 625 – 10,000 ตารางเมตร)
120 ม.
120ม.
2. สัมพันธ์กับขนาด pixel ในภาพถ่ายดาวเทียม
Landsat 5 TM มีรายละเอียดภาพ 30 เมตร
SPOT มีรายละเอียดภาพ 15 เมตร
THEOS มีรายละเอียดภาพ 15 เมตร
ขนาดของแปลงตัวอย่าง 120 * 120 ตารางเมตร (1.44 Ha)
3. ไม่ใหญ่จนเกินไป ซึ่งช่วยลดความผิดพลาด
เนื่องจากความบิดเบี้ยวของแปลงตัวอย่าง
ประหยัดงบประมาณและเวลา รวมทั้งการ
ปฏิบัติงานแต่ละครั้งไม่มากจนเกินไปจะช่วยรักษา
ประสิทธิภาพของการปฏิบัติงานไว้ได้
4. เน้นการกระจายทุกภูมิภาค
ขนาดของแปลงตัวอย่าง 120 * 120 ตารางเมตร (1.44 Ha)
แผนที่ดัชนีพืชพรรณ (NDVI)Landsat 5 Band 234 BGR
ขั้นตอนการดาเนินการ : ตัวอย่าง
คัดเลือกพื้นที่วางแปลงจาก NDVI (ป่าดิบชื้น อช.เขาชะเมา-เขาวง จ.ระยอง)
ขั้นตอนการดาเนินการ
ค้นหาจุดกึ่งกลางของแปลงตัวอย่าง
แสดงจุดพิกัดของตำแหน่งที่เมำส์ชี้
1 ช่อง 4 เหลี่ยม คือ 1 pixel
จุดที่ยืนจุดที่1
จุดที่ยืนจุดที่ 3
จุดที่ยืนจุดที่2
มุมและระยะทางเข้าหาจุดศูนย์กลางแปลง
ที่อ่านได้จากจุดยืนที่ 1
มุมและระยะทางเข้าหาจุดศูนย์กลางแปลง
ที่อ่านได้จากจุดยืนที่ 3
มุมและระยะทางเข้าหาจุดศูนย์กลางแปลง
ที่อ่านได้จากจุดยืนที่ 2
จุดตัดของเส้นประ ให้เป็นจุดกึ่งกลางแปลงตัวอย่าง
วางแปลงตัวอย่างจากจุดศูนย์กลางแปลง
อ้างอิงระบบพิกัด WGS 84/ใช้ทิศเหนือกริด
•ติดตั้ง Datalogger สาหรับวัดภูมิอากาศ
•เก็บข้อมูลชีพลักษณ์ทุกเดือน
แปลงข้อมูลต้นไม้ อ้างอิงตาแหน่งกับระบบ UTM
ป่าสนสองใบ อช.พุเตย สุพรรณบุรี
ป่าดงดิบชื้น อช.เขาชะเมา-เขาวง ระยอง
Crown cover
เลือกดูต้นที่ dbh โตกว่า 50 ซม.
เส้นหนาคือ Pinus merkusii
ข้อมูลภูมิประเทศของแปลงตัวอย่าง
เหนือ
ใต้
ตะวันตก
ตะวันออก
ป่าสนสองใบ อช.พุเตย
เหนือ
ใต้
ตะวันตก
ตะวันออก
ป่าดงดิบชื้น อช.เขาชะเมา – เขาวง
ป่าสนสองใบ อช.พุเตย
ป่าสนสองใบ อช.พุเตย
1. วิเคราะห์โครงสร้างพื้นฐานของสังคมพืช (Physiognomic
features) ตามแนวทางของ อุทิศ (2542) และ ดอกรัก (2542)
2. ศึกษาปริมาณคาร์บอนสะสมและสมดุลของพลังงานและ
คาร์บอนในระบบนิเวศป่าเขตร้อนในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ทั่วประเทศ
ตามแนวทางของ นิพนธ์ และคณะ (2547)
การวิเคราะห์ข้อมูล
วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างความโตและความสูง
วิเคราะห์พื้นที่ถือครองของแต่ละต้น
วิเคราะห์ความหนาแน่นของการกระจาย
4. การศึกษาพลวัตของสังคมพืชในป่าอนุรักษ์ในภูมิภาคต่างๆ โดยเน้น
ความสัมพันธ์ระหว่างชีพลักษณ์ของพืชและสภาพภูมิอากาศ ซึ่งเป็นแนวทางหนึ่ง
ในการศึกษาผลกระทบของความเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิโลกต่อระบบนิเวศป่าไม้
การวิเคราะห์ข้อมูล
• การจัดเก็บข้อมูลในรูปของ GIS วิเคราะห์ข้อมูลนิเวศวิทยาเชิงพื้นที่ได้ละเอียด
และดีกว่า
• สร้างแบบจาลองแปลงตัวอย่างขึ้นมาใหม่ให้มีขนาดแปลงย่อย สัมพันธ์กับขนาด
ของ pixel ภาพถ่ายดาวเทียมที่เลือกใช้งาน เพื่อนาไปวิเคราะห์ความสัมพันธ์กับ
ค่าความสะท้อนเชิงสเปกตรัม (Spectrum signature) ของแต่ละช่วงคลื่น
• ขนาดแปลงตัวอย่างที่ไม่ใหญ่จนเกินไป ช่วยลดความผิดพลาดเนื่องจากความบิด
เบี้ยวของแปลงตัวอย่าง ประหยัดงบประมาณ เวลา และการปฏิบัติงานแต่ละ
ครั้งที่ไม่มากจนเกินไปจะช่วยรักษาประสิทธิภาพของการปฏิบัติงานไว้ได้
• ไม่ใหญ่แต่ไม่กระจาย
ข้อดี
• ดาเนินการในอุทยาน
แห่งชาติ ๒๐ แห่ง
• จานวน ๒๔ แปลง
• ๑๑ ระบบนิเวศ
ดิบชื้น เบญจพรรณ ดิบแล้ง
ดิบเขา เต็งรัง สน สนสอง
ใบผสมเต็งรัง สนสามใบ
ผสมเต็งรัง พรุ ชายเลน
ชายหาด
แปลงตัวอย่างถาวรป่าชายเลน
อุทยานแห่งชาติหาดเจ้าไหม
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินของทั้งหมด
เท่ากับ 27.85 ตันต่อเฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดินมีค่าเท่ากับ 13.45
ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
•
แปลงตัวอย่างถาวรป่าดิบชื้น อุทยานแห่งชาติหาดนพรัตน์ธารา-หมู่เกาะพีพี
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 211.09 ตัน/เฮกตาร์คาร์บอน
เหนือพื้นดินมีค่าเท่ากับ 99.21 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าเต็งรัง อุทยานแห่งชาติน้าหนาว
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 110.550 ตัน/เฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 51.960 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าดิบชื้น อุทยานแห่งชาติคลองพนม
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 416.018 ตัน/เฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 195.528 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าดิบเขา อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 183 .219 ตัน/เฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 95.147 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าเบญจพรรณ อุทยานแห่งชาติทับลาน
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 43.017 ตัน/เฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 50.348 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าดิบชื้น อุทยานแห่งชาติเขาชะเมา-เขาวง
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 332.280ตัน/เฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 156.170 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าสนสองใบ อุทยานแห่งชาติพุเตย
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 628.831 ตัน/เฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 314.415 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าสนเขา อุทยานแห่งชาติทุ่งแสลงหลวง
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 1152.610 ตัน/เฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 541.727 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าผสมผลัดใบ อุทยานแห่งชาติทุ่งแสลงหลวง
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 140.310 ตัน/เฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 65.950 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าชายหาด อุทยานแห่งชาติตะรุเตา
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 13.830 ตัน/เฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 6.500 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าชายเลน อุทยานแห่งชาติหาดขนอม – หมู่เกาะทะเลใต้
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 219.336 ตัน/เฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 103.102 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าชายหาด
อุทยานแห่งชาติหาดวนกร
แปลงตัวอย่างถาวรป่าดิบแล้ง
อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด
มีค่าเท่ากับ 258.928 ตัน/เฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 146.647
ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าดิบชื้น อุทยานแห่งชาติแก่งกรุง
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 441.818 ตัน/เฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 207.668 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าเบญจพรรณ
อุทยานแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติไทยประจัน
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 51.304 ตัน/เฮกตาร์
และคาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่า 25.652 เท่ากับ / ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าดิบแล้ง
อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะชุมพร
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 95.875 ตัน/เฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 45.061 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าดิบชื้น
อุทยานแห่งชาติน้าตกหงาว
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 117.976 ตัน/เฮกตาร์
และคาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 55.449 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าเต็งรังผสมสน
อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 119.133 ตัน/เฮกตาร์
และคาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 55.993 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าเต็งรัง
อุทยานแห่งชาติศรีลานนา
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 114.832 ตัน/เฮกตาร์
และคาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 53.971 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
แปลงตัวอย่างถาวรป่าเบญจพรรณ
อุทยานแห่งชาติศรีลานนา
มวลชีวภาพเหนือพื้นดินทั้งหมด มีค่าเท่ากับ 187.978 ตัน/เฮกตาร์
คาร์บอนเหนือพื้นดิน มีค่าเท่ากับ 88.350 ตันคาร์บอน/เฮกตาร์
www.dnpii.org
ดร.ทรงธรรม สุขสว่าง ss.songtam@hotmail.com
ธรรมนูญ เต็มไชย dhamma57@gmail.com
Contact : : ฝ่ายวิจัยฯ email : hnukool@hotmail.com

แปลงตัวอย่างถาวร