Macro l2. gdp

1. 1.Үндэсний тооцооны системийн тухай
2. Нийт үйлдвэрлэлийг хэмжих нь
3. ДНБ - ийг тооцох аргууд
4.Үндэсний тооцооны системийн бусад үзүүлэлт
5. Нэрлэсэн ба бодит ДНБ
ДОТООДЫН НИЙТ БҮТЭЭГДЭХҮҮН
/GROSS DOMESTIC PRODUCT/

2. Үндэсний тооцооны систем нь эдийн засгийн
макро түвшний үндсэн үзүүлэлтүүдийг тооцох
аргачлалыг нэгтгэсэн тооцооллын цогц систем юм.
Үндэсний тооцооны системд тодорхой
аргачлалын дагуу макро эдийн засгийн
үзүүлэлтүүдийг тооцохдоо зарим нэг ойлголтуудыг
ашигладаг.
Үндэсний эдийн засаг, дотоодын эдийн засаг гэсэн
хоёр ойлголт байдаг.
ҮНДЭСНИЙ ТООЦООНЫ СИСТЕМ

4. Тухайн улсын дотоодын болон үндэсний
эдийн засгийн нийт үйлдвэрлэлийг дотоодын нийт
бүтээгдэхүүн (GDP ) болон үндэсний нийт
бүтээгдэхүүн (GNP) хэмждэг
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн гэдэг нь тухайн
хугацаанд тухайн улсын эдийн засгийн нутаг
дэвсгэрийн хүрээнд дотоод, гадаадын эдийн
засгийн харъяатуудын шинээр бий болгосон
нэмэгдэл өртөг буюу эцсийн бүтээгдэхүүн,
үйлчилгээнүүдийн өртгийн нийлбэрийг хэлдэг.
НИЙТ ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙГ ХЭМЖИХ НЬ

6. Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн гэдэг тухайн
хугацаанд тухайн улсын эдийн засгийн
харъяатуудын шинээр бий болгосон нэмэгдэл өртөг
буюу эцсийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээнүүдийн
өртөгийн нийлбэрийг хэлдэг.
ҮНБ-ний тооцоонд хаана үйлдвэрлэгдсэнээс илүү
хэн үйлдвэрлэсэн нь чухал байдаг.

8. ДНБ болон ҮНБ-ийг тооцооход баримтлах зарчим
Тухайн эдийн засгийн нийт үйлдвэрлэлийн
хэмжигдэхүүн болсон ДНБ болон ҮНБ-ыг тооцоход
дараах ерөнхий зарчмуудыг баримтлана.
Үүнд:
1.Мөнгөөр хэмжих
2.Давхардуулан тооцохгүй байх
3.Үйлдвэрлэлийн бус арилжааг тооцохгүй байх

13. Зардлын арга.
Зардлын аргаар ДНБ, ҮНБ нь тухайн улсын эдийн
засагт үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг
худалдан авахад зарцуулсан эдийн засгийн
субъектүүдийн зардлын нийлбэртэй тэнцүү байдаг.
Үүнийг томъёолбол:
GDP = C +I+ G +NX
GDP – Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн

15. C – Өрхүүдийн бүтэээгдэхүүн, үйлчилгээг худалдан
авахад гаргасан нийт хувийн хэрэглээний зардал
I - Пүүсүүдийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг худалдан
авахад гаргасан хувийн, дотоодын, нийт хөрөнгө
оруулалтын зардал
G - Засгийн газрын эцсийн бүтээгдэхүүн,
үйлчилгээг худалдан авахад гаргасан зардал юм
NX - Цэвэр экспортыг экспортоос импортыг
хасч тооцдог.

16. Орлогын арга.
ДНБ-ийг эдийн засгийн харилцаанд оролцогч
субеъктүүдийн олсон орлогуудыг бүртгэх замаар
тооцож болно.
Орлогоор тооцох аргаар ДНБ нь цалин, хүү,
түрээсийн орлого, ашиг, өмчийн орлого болон
үндсэн хөрөнгийн элэгдлийн шимтгэл, шууд бус
татварын нийлбэрээр тодорхойлогдоно.
GDP = W + Ir + R + P +D + T in

17. Үйлдвэрлэлийн арга.
ДНБ-ийг тооцох гурав дахь арга нь
үйлдвэрлэлийн буюу гарцын арга юм.
ДНБ-ийг тооцох үйлдвэрлэлийн аргаар
үйлдвэрийн газар тус бүрийн нийт үйлдвэрлэлд
оруулж буй хувь нэмрийг хэмждэг.
Өөрөөр хэлбэл, үйлдвэрлэлийн аргаар
үйлдвэрлэлийн үе шат бүр дээр нэмэгдсэн
өртгүүдийг нэмж ДНБ-ийг тооцдог.

19. Үндэсний тооцооны системийн аргачлалын
дагуу нийт үйлдвэрлэлийн хэмжээг тооцохоос гадна
бусад харилцан хамааралтай үзүүлэлтүүдийг
тооцдог.
Үүнд:
• Дотоодын цэвэр бүтээгдэхүүн
• Үндэсний орлого
• Хувийн орлого
• Хувийн цэвэр орлого
ҮНДЭСНИЙ ТООЦООНЫ СИСТЕМИЙН БУСАД
ҮЗҮҮЛЭЛТҮҮД

20. Дотоодын цэвэр бүтээгдэхүүн.
Дотоодын цэвэр бүтээгдэхүүнийг ДНБ-ээс үндсэн
хөрөнгийн буюу капиталын элэгдлийг хасч тооцно.
NDP = GDP – D
Үндэсний орлого.
Үндэсний орлогыг дотоодын цэвэр
бүтээгдэхүүнээс шууд бус татварыг хасч тооцно.
NI = NDP – Tin

21. Хувийн орлого.
Хувийн орлогыг үндэсний орлогоос нийгмийн
даатгалын шимтгэл, корпорацийн ашгийн татвар,
корпорацийн хуваарилагдаагүй ашгийг хасч,
төрөөс өгч буй шилжүүлгүүд буюу төрөл бүрийн
тэтгэвэр тэтгэмжийг нэмж тооцно.
PI = NI – SIP – CPT – CUP + Transfer
Хувийн цэвэр орлого
Өрхүүд орлого олсныхоо төлөө орлогын албан
татвар төлдөг.
DI = PI – IT

22. Суурь он гэж зэрэгцүүлэлт хийж буй оныг хэлдэг
бол тайлант он гэдэг нь судалгаа хийж буй тухайн
жилийг хэлдэг.
ДНБ-ийг тооцохдоо суурь оныг ашиглаж байна
уу? тайлант оныг ашиглаж байна уу? гэдгээс нь
хамааруулаад бодит ДНБ, нэрлэсэн ДНБ гэж
ангилдаг.
НЭРЛЭСЭН БА БОДИТ ДНБ

23. Нэрлэсэн ДНБ гэдэг нь тухайн жилд тус улсын
эдийн засгийн нутаг дэвсгэр дээр үйлдвэрлэгдсэн
бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртгийг тайлант оны
үнээр илэрхийлснийг хэлнэ.
min
1 1 2 2
1
...
n
no al t t t t t t t t
t i i n n
i
GDP p q p q p q p q

    

min
no al
t
GDP - t - р жилийн нэрлэсэн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн
t
i
P - t - р жилд үйлдвэрлэсэн i-р бүтээгдэхүүний үнэ
t
i
q - t - р жилд үйлдвэрлэсэн i-р бүтээгдэхүүний тоо
хэмжээ

24. Бодит ДНБ гэдэг нь тухайн жилд тус улсын
эдийн засгийн нутаг дэвсгэр дээр үйлвэрлэгдсэн
бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өртгийг суурь оны
үнээр илэрхийлснийг хэлнэ.
0 0 0 0
1 1 2 2
1
...
n
real t t t t
t i i n n
i
GDP p q p q p q p q

    

real
t
GDP - t - р жилийн бодит Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн
0
i
P - Суурь оны үйлдвэрлэсэн i - р бүтээгдэхүүний үнэ
t
i
q - t - р жилд үйлдвэрлэсэн i - р бүтээгдэхүүний тоо
хэмжээ

26. АНХААРАЛ ТАВЬСАНД БАЯРЛАЛАА