Ang dokumento ay tungkol sa mga istruktura ng wikang Filipino, na nagsisilbing instrumento ng tao sa pagpapahayag ng kaisipan at damdamin sa iba't ibang larangan. Tinalakay ang ponolohiya, ponema, at mga salik na mahalaga sa pagbigkas ng tunog, pati na rin ang mga pamamaraan ng artikulasyon at mga halimbawa ng digrapo, pares minimal, at diptonggo. Ang mga impormasyon ay nagbibigay-diin sa kaangkupan ng wika sa epektibong komunikasyon at pagbuo ng kahulugan.

1. Mga istruktura ng wikang filipino

2. Wika
Ito ay isang mahalagang instrumento na
ginagamit ng tao upang ipahayag ang
kaisipan at damdamin.
Ito ay ginagamit sa lahat ng larangan ng
disiplina at sa lahat na gustong paunlarin,
tuklasin at pagyamanin.

3. Wika
Ito ay binubuo ng masistemang
balangkas;
a. Makahulugang tunog o pasalita.
b. Masistemang kayarian kung pasulat.

4. Wika
 Ito ay may kapangyarihan na
manghikayat, mag-utos, manira,
manggulo, makiusap, magpaalaala,
magturo, magtanong, manakit at iba pa.

5. Ang palatunugan o ponolohiya

6. Ponolohiya
Ito ay pag-aaral ng set ng mga tunog na
bumubuo ng isang salita sa isang wika.
 Ang tunog ay binubuo at nagiging daan
upang makapagsalita nang maayos at
mabisa ang isang tao.

7. Ponema
Ito ang pinakamaliit na makabuluhang
yunit ng tunog.
2 uri ng ponema
a. Segmental
b. Suprasegmental

8. Ang pagbigkas na malumi, maragsa
at impit na tunog o glottal stop ay
napadagdag sa katinig dahil
nakapagbabago ng kahulugan ng
salita.

9. mga saklaw:
a. Ponema (tunog)
b. Diin (stress)
c. Pagtaas o pagbaba ng tinig (pitch)
d. Pagpapahaba ng tunog (lengthening)
e. Paghinto(juncture)

10. salik ng ponema upang makapagsalita ang isang tao ng
maayos
1. Ang hangin
 Ito ang nagiging midyum o pahatiran ng
mga alon ng tunog na siya nating
naririnig.
2. Ang enerhiya
 Ito ang presyong nalilikha ng
pagpapalabas ng hiningang galing sa
baga.

11. salik ng ponemaupang makapagsalita ang isang tao ng
maayos
3. Ang nalikhang tunog na namodipika ng
bibig-patunugan o resonador
 Ang itinuturing na resonador ay ang bibig
at guwang ng ilong.

12. Mga bahaging kailangan sa pagbigkas ng tunog:
1. Dila at panga (sa ibaba)
2. Ngipin at labi (sa unahan)
3. Matigas na ngalangala (sa itaas)
4. Malambot na ngalangala (sa likod)

13. Paraan ng artikulasyon:
1. Pasara o hinto
 Sarado o harang ang daanan ng
hangin/p/ at /b/, /t/ at /d/, /k/ at /a/.
2. Nasal o pailong
 Sa ilong lumalabas ang hangin na harang
at hindi na sa bibig: /m/,/n/,at /ng/.

14. Paraan ng artikulasyon:
3. Pasutsot
 Ang hanging tumatakas ay nagdaraan sa
pagitan ng dila ng ngalangala o
babangtingang tinig: /s/, /h/.
4. Pagilid o lateral
 Ang dulo ng dila ay nakadikit sa harap ng
gilagid kaya ang hangin ay lumalabas sa
gilid ng dila:/l/

15. Paraan ng artikulasyon:
5. Pakatal o trill
 Ang hangin ay hinaharang at pinapalabas
sa pamamagitan ng mabilis na paggalaw
ng dulo ng naka-arkong dila: /r/
6. Malapatinig o glayd(glide)
 Ang dila ay nagkakaroon ng galaw mula
sa posisyon sa ibang posisyon:/w/,/y/

16. Patinig: malapatinig
a. Sa /h/, /k/ at /g/ ay hindi ginagamitan ng
gitling
Halimbawa:
pangkatok singkapal
panghalo singganda

17. Patinig: malapatinig
b. Sa a, e, i, o, u ginagamitan ng gitling
kung ginagamit ng panlaping pang, sing.
Halimbawa:
pang-umaga sing-ingay
pang-inom mang-akit

18. Patinig: malapatinig
c. Malapatinig na /w/ at /y/ ay hindi na rin
ginagamitan ng gitling sa paglalapi.
Halimbawa:
pangwalis pangyaya
pangwasak pangyarda

19. Digrapo, pares minimal, diptonggo

20. Digrapo
Ito ay kombinasyon ng dalawang letrang
pinagsama para katawanin o bigkasin ang
isa.
Gamitin ito sa mga letrang /ch/,/sh/,/ng/.

21. Mga halimbawa:
unahan gitna hulihan
Chinelas- tsinelas langoy sumbong
Shampoo-syampu langit sabong
nguya pangit ilong

22. Mga halimbawa:
unahan gitna hulihan
Chart- tsart bangin daing
ngiti hinga piling
ngunit panga baitang

23. Mga pares minimal
Ito ay mga pares na salita na magkatulad
maliban sa isang ponema nagbabago ang
kahulugan ng salita.
Halimbawa:
abo-apo basa-pasa
lapad-lapat bakas-bakat
sanay-panay hipag-sipag

24. Diptonggo
Ito ay ang aw, iw, oy, uy, ay, iy.
Anumang patinig na sinusundan ng /w/ at
/y/ sa loob ng pantig ay itinuturing na
diptonggo.

25. Diptonggo
Halimbawa:
buhay baliw biloy
sisiw sampay kahoy
.

26. Kung ang /y/ at /w/ ay napapagitnaan ng
dalawang patinig at napasama sa
sumusunod na pantig ay hindi na
diptonggo.
Halimbawa:
kawayan gulayan
aliwin babuyan