Ang ponema ay mga makabuluhang tunog sa wika at ang ponolohiya ay pag-aaral ng mga pattern nito. Ang artikulatoryong ponetika ay naglalarawan kung paano binibigkas ang mga ponema, na may kinakailangang mga salik tulad ng enerhiya, artikulador, at resonador. Tinalakay ang mga katinig sa Filipino, diptonggo, klaster, pares minimal, at iba pang aspeto ng palatunugan na may iba't ibang paraan ng pagbibigkas.

1. Ponema- ito ay binubuo ng
makabuluhang tunog.
Ponolohiya- ang tawag sa
pag-aaral ng mga pattern
ng mga tunog ng wika.

2. Articulatory phonetics- isang paraan upang
ilarawan kung paano binibigkas ang mga fonema
ng isang wika.
 Tatlong salik ang kailangan upang
makapagsalita ang tao:
 1. ang pinanggagalingan ng lakas o
enerhiya
 2. ang kumakatal na bagay o artikulador
 3. ang patunugan o resonador
Ang hangin ang nagiging midyum o
pahatiran ng mga alon ng tunog na siya
naman nating naririnig.

3. Mailalarawan ang mga katinig ng Filipino sa
pamamagitan ng limang punto ng artikulasyon:
 1. Panlabi- ang ibabang labi ay dumidiit sa labing
itaas. /p,b,m/
 2. Pangngipin – ang dulo ng dila ay dumidiit sa
loob ng mga ngiping itaas. /t,d,n/
 3. Panggilagid – ang ibabaw ng dulo ng dila ay
lumalapit o dumidiit sa punong gilagid. /s,l,r/
 4. (Pangngalangala) Velar – ang ibabaw ng puno
ng dila ay dumidiit sa velum o malambot na
bahagi ng ngalangala. /k,g,n/
 5. Glottal – ang mga babagtingang ay nagdidiit o
naglalapit at hinaharang o inaabala ang presyon
ng papalabas na hininga upang lumikha ng
paimpit o pasutsot na tunog.

4. Diptonggo – Ito ay magkasamang patinig at malapatinig sa
isang pantig. Ang diptonggo ng Filipino ay ay, ey, iy, oy, uy,
aw at iw.
 Klaster o kambal katinig- ang magkasunod na
dalawang magkaibang katinig sa isang pantig. /
pl/, /tr/,/dr/, /kl/, at /bl/.
 Pares Minimal- ito ay pares ng salita na
magkaiba ang kahulugan ngunit magkatulad
ang bigkas maliban sa isang ponema na nasa
parehong pusisyon sa salita.
Hal: gulay-kulay sabaw-sabay
Ponemang malayang nagpapalitan- ang isa sa mga
ponema nito ay naipagpapalit ng ibang ponema
ngunit hindi naman nagbabago ang kahulugan
ng nasabing salita.
Hal: kurut- kurot binte-binti

5. Ang Kaurian ng Palatunugan sa Wikang Filipino:
A. Malumay
2. Ito ay binibigkas ng marahan o banayad
at walang impit sa lalamunan.
3. Ito ay hindi ginagamitan ng bantas o
tuldik.
4. Maaaring magtapos sa patinig o katinig.
Mga halimbawa:
buhay kawayan kama
halaman gulay pagkain

6. B. Mabilis
2. Ito ay binibigkas ng tuluy-tuloy at
walang impit sa lalamunan.
3. Ito ay ginagamitan ng bantas na pahilis.
4. Ito ay karaniwang nagtatapos sa patinig
o katinig.
Mga halimbawa:
buhay katawan dalawa
mapula marumi makulit

7. C. Malumi
2. Ito ay binibigkas ng marahan o banayad
ngunit may impit sa lalamunan.
3. Ito ay ginagamitan ng bantas na paiwa
(‘).
4. Ito ay karaniwang nagtatapos sa patinig.
Mga halimbawa:
makata muta suka
sakali puno bata

8. D. Maragsa
2. Ang diing maragsa ay binibigkas ng
tuluy-tuloy ngunit may impit sa
lalamunan.
3. Ito ay karaniwang nagtatapos sa patinig.
4. Ang bantas na ginagamit ay pakupya
(^).
Mga halimbawa:
dugo dukha ginto
sampu kaliwa wala