SlideShare a Scribd company logo
1 of 44
WIKA
KAHULUGAN
• Ayon kay Archibald Hill, Ang wika ay ang
pangunahing anyo ng simbolikong pantao.
• Ang wika ay masistemang balangkas ng sinasalitang
tunog na pinili at isinaayos sa paraang
arbitraryo. Pagpapakahulugan ni Henry Gleason.
• Ayon naman kay Sapir, ang wika ay isang likas at
makataong pamamaraan ng paghahatid ng kaisipan,
damdamin at layunin.
• Ang wika ay mga simbolong paraan ng pananagisag ng
mga tunog na ginawa sa pamamagitan ng sangkap ng
katawan sa pagsasalita upang ang isang tao ay
makaunawa at maunawaan, Alcomtiser Tumangan.
(1986)
• Ang wika ay simbolong Kumakatawan sa mga bagay at
pangyayaring nais ipahayag ng tao sa kanyang
kapwa. Reynaldo Cruz. (1989)
KATANGIAN NG WIKA
• Sinasalitang tunog – ayon kay Alfonso Santiago
sa kanyang libro na Makabagong Balarila,
alinmang wika sa daigdig ay binubuo ng mga
tunog. Maituturing lamang na wika ang isang
tunog kung ito ay may ibinibigay na kahulugan.
• Arbitraryo – ang wika ay nauunawaan ng lahat at
napagkasunduang gamitin ng isang lahi o grupo.
Sa paliwanang ni A. Hill ang wika ay isang anyo
ng simbolikong pantao.
• Likas ang wika – sinomang nilalang na nabubuhay
saan mang bahagi ng mundo, anumang lahi o
katayuan sa buhay ay may kakayahang matuto ng
KATANGIAN NG WIKA
• Dinamiko – lahat ng wika ay nagbabago sa
paglipas ng panahon.
• Masistemang balangkas –
PONOLOHIYA – ang natuturo sa atin kung anong
tunog ang makabuluhan sa isang salita at kung
paano binago ng pagbigkas ang kahulugan ng isang
salita.
MORPOLOHIYA – tumatalakay sa pagbuo ng
salita.
SINTAKSIS – tamang ugnayan ng mga salita sa
loob ng pangungusap.
TEORYA NG WIKA
• Biblikal – teoryang batay sa bibliya na Lumang
Tipan, ang wika ay kaloob ng diyos sa tao na
siyang instrument upang pangalagaan ang iba
pang nilikha niya.
• Tore ni Babel – hango sa lumang tipan sa aklat ng
Genesis Kabatana 11: Bersikulo 1 – 9.
• Pentecostes – teoryang hango sa Bagong Tipan.
Sinasabing natuto ang mga apostol ng mga wikang di
nila alam sa pamamagitan ng biyaya ng Espiritu
Santo.
TEORYA NG WIKA
• Siyentipiko – huling bahagi ng ikalabindalawang
siglo nang simulang mag – usisa ng mga iskolar sa
pagkakaroon ng iba’t ibang wika sa mundo at
maghanap ng sagot sa katanungang, paano nagkaroon
ng wika?
• Bow – wow – nagmula ang wika sa panggagaya ng tao sa
tunog ng kalikasan.
• Ding – dong – hango sa mga tunog na nalilikha ng mga
bagay sa paligid.
• Pooh – pooh – mula sa masidhing damdamin nakabubulalas
ang tao ng tunog.
• Yo – he – ho – nabuo ni Noire, naniniwala siya na ang
wika ay nagmula sa mga ingay na nalilikha ng mga taong
magkakatuwang sa kanilang pagtatrabaho, gaya ng
pagbubuwal ng puno o pag – aangat ng malaking bata.
TEORYA NG WIKA
• Siyentipiko – huling bahagi ng ikalabindalawang
siglo nang simulang mag – usisa ng mga iskolar
sa pagkakaroon ng iba’t ibang wika sa mundo at
maghanap ng sagot sa katanungang, paano
nagkaroon ng wika?
• Ta – ta – salitang pranses na nangangahulugang
paalam. Sa kumpas ng kamay ng tao na kanayang
ginagawa sa bawat particular na okasyon ay
sinusundan ng paggalaw ng dila at naging sanhi upang
matutong makabuo ng salita.
• Ta – ra – ra – boom – de – ay – ang wika ay nag –
ugat sa tunog na nalilikha ng mga sinaunang tao mula
sa ritwal at dasal.
LOPE K. SANTOS
•Kung ano ang bigkas ay
siyang sulat at kung
ano ang sulat siyang
basa.
PONOLOHIYA
PONEMA
•Mga “set” o dami ng
makabuluhang tunog
PONOLOHIYA
•Makaagham na pag – aaral
ng mga tunog.
Salik na kinakailangan upang
makapagsalita ang tao
•Pinanggagalingang lakas
o enerhiya.
•Kumakatal na bagay o
artikulador.
•Ang patunugan o
resonador.
Sagittal Diagram o OSCAR
Ang enerhiya ay ang presyur
na nalilikha ng papalabas na
hiningang nagbubuhat sa baga
na siyang nagpapakatal sa mga
babagtingang tinig at
gumaganap bilang artikulador.
Lumilikha ito ng tunog na
minomodipika naman ng bibig
na siyang nagiging resonador.
Ang bibig, gayundin ang
guwang ng ilong ay
itinuturing na resonador.
Apat na bahagi sa bibig ng
tao na mahalaga sa pagbigkas
ng tunog:
• Dila at Panga (sa ibaba)
• Ngipin at Labi (sa unahan)
Uri ng Ponema
• Ponemang Segmental – tumutukoy sa makabuluhang
tunog sa filipino at bawat tunog ay kinakatawan
ng letra sa alpabeto. Kilala rin sa tawag na
ponema.
• 21 makabuluhang tunog o ponema – 16 na katinig at 5
patinig.
• Katinig - /b,k,d,g,h,l,m,n,p,r,s,t,w,y,ŋ,?/
• Patinig - /a,e,i,o,u/
• Ponemang Suprasegmental – (next lesson)
Pares Minimal
• Pares ng salita na magkaiba ng kahulugan ngunit
magkatulad ng bigkas maliban sa isang ponema sa
magkatulad na posisyon.
• Pala = /pala/ = “shovel”
• Bala = /bala/ = “bullet”
• Ambon = /ambon/ = “drizzle”
• Ampon = /ampon/ = “adopt”
Ponemang malayang
nagpapalitan
• Magkaibang ponemang matatagpuan sa magkatulad na
kaligiran ngunit hindi nagbabago sa kahulugan ng mga
salita.
• Ang malayang pagpapalitan ng dalawang ponema ay
karaniwang nangyayari sa mga ponemang patinig na
/e/, /i/, /o/, /u/.
• Lalake – Lalaki Abogado – Abugado
• Raw – Daw Opo - Oho
• Kapag nagpapakita ng ibang anyo ang dalawang tunog o
ponema sa magkatulad na kaligiran, ang kahulugan ay
nagbabago.
• Mesa – Misa Oso – Uso
• Ewan – Iwan Boto – Buto
Diptonggo
• Tumutukoy sa alinmanang patinig na
sinusundan ng malapatinig na /w/ o /y/.
Sa loob ng isang pantig.
• Aliw
• Ngunit kung ang patinig na sinusundan ng
malapatinig na /w/ o /y/ ay napagitnaan
ng dalawang patinig, ito ay napapasama sa
susunod na patinig kaya hindi maituturing
na diptonggo.
• Aliwan (A.li.wan)
Klaster
• Dalawa o higit pang magkatabing katinig sa loob
ng isang pantig ng isang salita.
• Sweldo
• Dyaryo
• Klase
• tsinelas
PONEMANG
SUPRA-SEGMENTAL
2 URI NG PONEMA:
1. PONEMANG SEGMENTAL
2. PONEMANG
SUPRASEGMENTAL
1. PONEMANG SEGMENTAL
•Ginagamit upang makabuo ng
mga salita upang bunuo ng mga
pangungusap.
•Ito ay kinakatawanan ng titik o
letra.
2. PONEMANG SUPRASEGMENTAL
•Ginagamit sa pagbigkas ng mga
salita upang higit na maging
mabisa ang
pakikipagtalastasan.
•HINDI ito ay kinakatawanan ng
titik o letra.
3 URI
NG
PONEMANG SUPRASEGMENTAL:
1.TONO
2. HABA AT DIIN
3. ANTALA
3 URI NG
PONEMANG SUPRASEGMENTAL:
1. TONO
- Ang taas-baba na iniuukol sa
pagbibigkas ng pantig ng isang salita.
3 URI NG
PONEMANG SUPRASEGMENTAL:
2. DIIN
-tumutukoy sa lakas ng bigkas sa
pantig ng salita.
HABA – haba ng pagbigkas sa
pantig ng salita
Salita #2:
BUHAY
/buhay/
(alive)
/bu.hay
/ (life)
Salita #3:
BATA
/bata/
(robe)
/ba.ta
/
(child)
3 URI NG
PONEMANG SUPRASEGMENTAL:
3. ANTALA
- Saglit na pagtigil sa pagsasalita
upang higit na maging malinaw ang
mensahe.
Pangungusap #1:
HINDI AKO ANG
SALARIN!
(hindi siya ang suspek.)
Pangungusap #2:
HINDI, AKO ANG
SALARIN!
(Siya ang suspek.)
Pangungusap #3:
HINDI, PUTI ITO.
(Puti talaga ang kulay.)
Pangungusap #4:
HINDI PUTI ITO.
(Hindi puti ang kulay.)
Pangungusap #5:
Si Mark Anthony
at ako.
(May dalawang tao
lamang.)
Pangungusap #6:
Si Mark,
Anthony at ako.
(May tatlong tao.)
Pangungusap #7:
Hindi siya si
Maria.
(Iba ang pangalan niya.)
Pangungusap #8:
Hindi, siya si
Maria.
•(Maria ang pangalan niya.)
GAWAIN: ISULAT ang pm kung
pares minimal at pmn kung
ponemang malayang
nagpapalitan.
1. daw:raw 9. nuon:noon
2. ewan:iwan 10. lasa:tasa
3. oso:uso 11. bansa:banta
4. tela:tila 12. bala:pala
5. anu-ano 13. mag-alis:magalis
6. marumi:madumi 14. pare:pari
7. mang-ako:mangako 15. benta:binta
8. Kura:Cora
GAWAIN: ISULAT kung diptonggo
o klaster ang tinutukoy sa
bawwat bilang
• Kriminal
• Mababaw
• Reyna
• Sobra
• Braso
Sagutan mo!
1./pu.no/
2./ta.yo/
3./ba.sa/
4./tu.bo/
5. /bu.kas/
6. /puno/
7. /tayo/
8. /basa/
9. /tubo/
10. /bukas/
Sagutan mo!
1.Puno ng sugat.
Magalis
1.Magtanggal o maghubad.
Mag-alis

More Related Content

Similar to Umuunlads Gramatika sa Wikang Filipino -

Sining ng pakikipagtalastasan fil 101
Sining ng pakikipagtalastasan fil 101Sining ng pakikipagtalastasan fil 101
Sining ng pakikipagtalastasan fil 101Shirley Veniegas
 
KOMPAN FIRST QUARTER week 1-4.pptx
KOMPAN FIRST QUARTER week 1-4.pptxKOMPAN FIRST QUARTER week 1-4.pptx
KOMPAN FIRST QUARTER week 1-4.pptxEverDomingo6
 
Kalikasan-at-kahulugan-ng-wika.pptx
Kalikasan-at-kahulugan-ng-wika.pptxKalikasan-at-kahulugan-ng-wika.pptx
Kalikasan-at-kahulugan-ng-wika.pptxIsletaAngelouJuliett
 
Komunikasyon sa Akad Filipino PPT.pdf
Komunikasyon sa Akad Filipino PPT.pdfKomunikasyon sa Akad Filipino PPT.pdf
Komunikasyon sa Akad Filipino PPT.pdfRyanPaulCaalem1
 
REVIEWER_BUWAN_NG_WIKA_TAGISAN_NG_TALINO.pptx
REVIEWER_BUWAN_NG_WIKA_TAGISAN_NG_TALINO.pptxREVIEWER_BUWAN_NG_WIKA_TAGISAN_NG_TALINO.pptx
REVIEWER_BUWAN_NG_WIKA_TAGISAN_NG_TALINO.pptxRODRIGOAPADOGDOG
 
1. Day 1 Q1L1 Wika (Kahulugan at Kabuluhan ng Wika).pptx
1. Day 1 Q1L1 Wika (Kahulugan at Kabuluhan ng Wika).pptx1. Day 1 Q1L1 Wika (Kahulugan at Kabuluhan ng Wika).pptx
1. Day 1 Q1L1 Wika (Kahulugan at Kabuluhan ng Wika).pptxeinalanie
 
KASAYSAYAN NG WIKANG PAMBANSA
KASAYSAYAN NG WIKANG PAMBANSAKASAYSAYAN NG WIKANG PAMBANSA
KASAYSAYAN NG WIKANG PAMBANSAchxlabastilla
 
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino.(mula sa simula).ppt
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino.(mula sa simula).pptKomunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino.(mula sa simula).ppt
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino.(mula sa simula).pptMichellePlata4
 
Wika at linggwistiks
Wika at linggwistiksWika at linggwistiks
Wika at linggwistiksmaestroailene
 
Katuturanngwika 120629072007-phpapp01
Katuturanngwika 120629072007-phpapp01Katuturanngwika 120629072007-phpapp01
Katuturanngwika 120629072007-phpapp01Cee Jay Molina
 
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1JudyAnnTongol
 
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1JudyAnnTongol
 

Similar to Umuunlads Gramatika sa Wikang Filipino - (20)

Konsepto ng Wika.pptx
Konsepto ng Wika.pptxKonsepto ng Wika.pptx
Konsepto ng Wika.pptx
 
aralin 1 fiilipino 11.pptx
aralin 1 fiilipino 11.pptxaralin 1 fiilipino 11.pptx
aralin 1 fiilipino 11.pptx
 
wika-170620021158.pptx
wika-170620021158.pptxwika-170620021158.pptx
wika-170620021158.pptx
 
Sining ng pakikipagtalastasan fil 101
Sining ng pakikipagtalastasan fil 101Sining ng pakikipagtalastasan fil 101
Sining ng pakikipagtalastasan fil 101
 
Filipino 101
Filipino 101Filipino 101
Filipino 101
 
aralin 1 fiilipino 11.pptx
aralin 1 fiilipino 11.pptxaralin 1 fiilipino 11.pptx
aralin 1 fiilipino 11.pptx
 
KOMPAN FIRST QUARTER week 1-4.pptx
KOMPAN FIRST QUARTER week 1-4.pptxKOMPAN FIRST QUARTER week 1-4.pptx
KOMPAN FIRST QUARTER week 1-4.pptx
 
aralin 1 fiilipino 11.pptx
aralin 1 fiilipino 11.pptxaralin 1 fiilipino 11.pptx
aralin 1 fiilipino 11.pptx
 
Kalikasan-at-kahulugan-ng-wika.pptx
Kalikasan-at-kahulugan-ng-wika.pptxKalikasan-at-kahulugan-ng-wika.pptx
Kalikasan-at-kahulugan-ng-wika.pptx
 
Komunikasyon sa Akad Filipino PPT.pdf
Komunikasyon sa Akad Filipino PPT.pdfKomunikasyon sa Akad Filipino PPT.pdf
Komunikasyon sa Akad Filipino PPT.pdf
 
REVIEWER_BUWAN_NG_WIKA_TAGISAN_NG_TALINO.pptx
REVIEWER_BUWAN_NG_WIKA_TAGISAN_NG_TALINO.pptxREVIEWER_BUWAN_NG_WIKA_TAGISAN_NG_TALINO.pptx
REVIEWER_BUWAN_NG_WIKA_TAGISAN_NG_TALINO.pptx
 
1. Day 1 Q1L1 Wika (Kahulugan at Kabuluhan ng Wika).pptx
1. Day 1 Q1L1 Wika (Kahulugan at Kabuluhan ng Wika).pptx1. Day 1 Q1L1 Wika (Kahulugan at Kabuluhan ng Wika).pptx
1. Day 1 Q1L1 Wika (Kahulugan at Kabuluhan ng Wika).pptx
 
KASAYSAYAN NG WIKANG PAMBANSA
KASAYSAYAN NG WIKANG PAMBANSAKASAYSAYAN NG WIKANG PAMBANSA
KASAYSAYAN NG WIKANG PAMBANSA
 
wer
werwer
wer
 
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino.(mula sa simula).ppt
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino.(mula sa simula).pptKomunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino.(mula sa simula).ppt
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino.(mula sa simula).ppt
 
Wika at linggwistiks
Wika at linggwistiksWika at linggwistiks
Wika at linggwistiks
 
Katuturanngwika 120629072007-phpapp01
Katuturanngwika 120629072007-phpapp01Katuturanngwika 120629072007-phpapp01
Katuturanngwika 120629072007-phpapp01
 
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1
 
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1
Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino - Lesson 1
 
cupdf.com_teoryang-pangwika.pptx
cupdf.com_teoryang-pangwika.pptxcupdf.com_teoryang-pangwika.pptx
cupdf.com_teoryang-pangwika.pptx
 

More from CeeJaePerez

Community Action Purpose and Asses..pptx
Community Action Purpose and Asses..pptxCommunity Action Purpose and Asses..pptx
Community Action Purpose and Asses..pptxCeeJaePerez
 
Pamantayan sa pakikipagDebate ng college
Pamantayan sa pakikipagDebate ng collegePamantayan sa pakikipagDebate ng college
Pamantayan sa pakikipagDebate ng collegeCeeJaePerez
 
Community Action, Solidarity, Citezenship
Community Action, Solidarity, CitezenshipCommunity Action, Solidarity, Citezenship
Community Action, Solidarity, CitezenshipCeeJaePerez
 
essay - vlog.pdf.ppt
essay - vlog.pdf.pptessay - vlog.pdf.ppt
essay - vlog.pdf.pptCeeJaePerez
 
GAMIT-NG-WIKA-SA-LIPUNAN.pdf
GAMIT-NG-WIKA-SA-LIPUNAN.pdfGAMIT-NG-WIKA-SA-LIPUNAN.pdf
GAMIT-NG-WIKA-SA-LIPUNAN.pdfCeeJaePerez
 
Castillo-Himatic.pdf
Castillo-Himatic.pdfCastillo-Himatic.pdf
Castillo-Himatic.pdfCeeJaePerez
 
Panuto-humss.pdf
Panuto-humss.pdfPanuto-humss.pdf
Panuto-humss.pdfCeeJaePerez
 

More from CeeJaePerez (11)

Community Action Purpose and Asses..pptx
Community Action Purpose and Asses..pptxCommunity Action Purpose and Asses..pptx
Community Action Purpose and Asses..pptx
 
Pamantayan sa pakikipagDebate ng college
Pamantayan sa pakikipagDebate ng collegePamantayan sa pakikipagDebate ng college
Pamantayan sa pakikipagDebate ng college
 
Community Action, Solidarity, Citezenship
Community Action, Solidarity, CitezenshipCommunity Action, Solidarity, Citezenship
Community Action, Solidarity, Citezenship
 
guuro.pptx
guuro.pptxguuro.pptx
guuro.pptx
 
essay - vlog.pdf.ppt
essay - vlog.pdf.pptessay - vlog.pdf.ppt
essay - vlog.pdf.ppt
 
BIONOTE2.pptx
BIONOTE2.pptxBIONOTE2.pptx
BIONOTE2.pptx
 
Acads.pptx
Acads.pptxAcads.pptx
Acads.pptx
 
HOUSE DANCE.pdf
HOUSE DANCE.pdfHOUSE DANCE.pdf
HOUSE DANCE.pdf
 
GAMIT-NG-WIKA-SA-LIPUNAN.pdf
GAMIT-NG-WIKA-SA-LIPUNAN.pdfGAMIT-NG-WIKA-SA-LIPUNAN.pdf
GAMIT-NG-WIKA-SA-LIPUNAN.pdf
 
Castillo-Himatic.pdf
Castillo-Himatic.pdfCastillo-Himatic.pdf
Castillo-Himatic.pdf
 
Panuto-humss.pdf
Panuto-humss.pdfPanuto-humss.pdf
Panuto-humss.pdf
 

Recently uploaded

CO42023-2024.pptx, karahasan sa paaralan
CO42023-2024.pptx, karahasan sa paaralanCO42023-2024.pptx, karahasan sa paaralan
CO42023-2024.pptx, karahasan sa paaralanJoannaJoyMercado
 
Mga-kagamitan-sa-gawaing-kahoy-metal-kawayan-at-pang-elektrisidad-pptx.pptx
Mga-kagamitan-sa-gawaing-kahoy-metal-kawayan-at-pang-elektrisidad-pptx.pptxMga-kagamitan-sa-gawaing-kahoy-metal-kawayan-at-pang-elektrisidad-pptx.pptx
Mga-kagamitan-sa-gawaing-kahoy-metal-kawayan-at-pang-elektrisidad-pptx.pptxNicaGobalizaEsquilon
 
FOURTH QUARTER REVIEWER FOR ARALING PANLIPUNAN
FOURTH QUARTER REVIEWER FOR ARALING PANLIPUNANFOURTH QUARTER REVIEWER FOR ARALING PANLIPUNAN
FOURTH QUARTER REVIEWER FOR ARALING PANLIPUNANJullianeOrtiz
 
1st-comga-salik-na-nakakaapekto-sa-pagpili-ng-kurso-o-track-220911025716-8af5...
1st-comga-salik-na-nakakaapekto-sa-pagpili-ng-kurso-o-track-220911025716-8af5...1st-comga-salik-na-nakakaapekto-sa-pagpili-ng-kurso-o-track-220911025716-8af5...
1st-comga-salik-na-nakakaapekto-sa-pagpili-ng-kurso-o-track-220911025716-8af5...VielMarvinPBerbano
 
esp9modyul15lokalatglobalna-160229072147.pptx
esp9modyul15lokalatglobalna-160229072147.pptxesp9modyul15lokalatglobalna-160229072147.pptx
esp9modyul15lokalatglobalna-160229072147.pptxVielMarvinPBerbano
 
ap_20240410_090105_0000.pdf.....................................................
ap_20240410_090105_0000.pdf.....................................................ap_20240410_090105_0000.pdf.....................................................
ap_20240410_090105_0000.pdf.....................................................LovelyPerladoRodrinR
 
Uri ng Sugnay kahulugan halimbawa at uri nito
Uri ng Sugnay kahulugan halimbawa at uri nitoUri ng Sugnay kahulugan halimbawa at uri nito
Uri ng Sugnay kahulugan halimbawa at uri nitoChristineJaneWaquizM
 
ARALIN 3 PAKIKILAHOK NG MAMAMAYAN - Copy.pptx
ARALIN 3 PAKIKILAHOK NG MAMAMAYAN - Copy.pptxARALIN 3 PAKIKILAHOK NG MAMAMAYAN - Copy.pptx
ARALIN 3 PAKIKILAHOK NG MAMAMAYAN - Copy.pptxShierAngelUrriza2
 
worldwar1 unang digmaang pandaigdig.pptx
worldwar1 unang digmaang pandaigdig.pptxworldwar1 unang digmaang pandaigdig.pptx
worldwar1 unang digmaang pandaigdig.pptxSundieGraceBataan
 
edukasyon kaugnayan sa pag-aaral, kahalagahan nito at magagawang tulong sa ki...
edukasyon kaugnayan sa pag-aaral, kahalagahan nito at magagawang tulong sa ki...edukasyon kaugnayan sa pag-aaral, kahalagahan nito at magagawang tulong sa ki...
edukasyon kaugnayan sa pag-aaral, kahalagahan nito at magagawang tulong sa ki...Gerlyn Villapando
 
Module 1_ Pambansang Kaunlaran-Aral-Pan 9
Module 1_ Pambansang Kaunlaran-Aral-Pan 9Module 1_ Pambansang Kaunlaran-Aral-Pan 9
Module 1_ Pambansang Kaunlaran-Aral-Pan 9IvyGraceSuarezCalipe
 
Quarter 4-MUSIC- Grade 3-Paggammit ng Wastong Tempo.pptx
Quarter 4-MUSIC- Grade 3-Paggammit ng Wastong Tempo.pptxQuarter 4-MUSIC- Grade 3-Paggammit ng Wastong Tempo.pptx
Quarter 4-MUSIC- Grade 3-Paggammit ng Wastong Tempo.pptxMelanieDionisio3
 
Kabanata 11---------------------------.pdf
Kabanata 11---------------------------.pdfKabanata 11---------------------------.pdf
Kabanata 11---------------------------.pdfcompwatch556
 
ARALING PANLIPUNAN 10 MGA ISYU AT HAMON SA PAGKAMAMAMAYAN IKAAPAT NA MARKAHA...
ARALING PANLIPUNAN  10 MGA ISYU AT HAMON SA PAGKAMAMAMAYAN IKAAPAT NA MARKAHA...ARALING PANLIPUNAN  10 MGA ISYU AT HAMON SA PAGKAMAMAMAYAN IKAAPAT NA MARKAHA...
ARALING PANLIPUNAN 10 MGA ISYU AT HAMON SA PAGKAMAMAMAYAN IKAAPAT NA MARKAHA...KeanuJulian
 
PAANO-MAIBABALIK-ANG-PAGKA-PILIPINO.pptx
PAANO-MAIBABALIK-ANG-PAGKA-PILIPINO.pptxPAANO-MAIBABALIK-ANG-PAGKA-PILIPINO.pptx
PAANO-MAIBABALIK-ANG-PAGKA-PILIPINO.pptxmaryjoydoles2415
 
Ang sektor ng industriya araling panlipunan 10(1).pptx
Ang sektor ng industriya araling panlipunan 10(1).pptxAng sektor ng industriya araling panlipunan 10(1).pptx
Ang sektor ng industriya araling panlipunan 10(1).pptxEduardoReyBatuigas2
 
karapatang-pantao-2.ppttttttttttttttttttttttttttttt
karapatang-pantao-2.pptttttttttttttttttttttttttttttkarapatang-pantao-2.ppttttttttttttttttttttttttttttt
karapatang-pantao-2.pptttttttttttttttttttttttttttttJuliaFaithMConcha
 
AP Q4 -W3-Day 1-5 1986 EDSA PEOPLE POWER REVOLUTION.pptx
AP Q4 -W3-Day 1-5  1986 EDSA PEOPLE POWER REVOLUTION.pptxAP Q4 -W3-Day 1-5  1986 EDSA PEOPLE POWER REVOLUTION.pptx
AP Q4 -W3-Day 1-5 1986 EDSA PEOPLE POWER REVOLUTION.pptxavegailorladan
 
PPT FINAL DEMO in araling panlipunan grade 8.pptx
PPT FINAL DEMO in araling panlipunan grade 8.pptxPPT FINAL DEMO in araling panlipunan grade 8.pptx
PPT FINAL DEMO in araling panlipunan grade 8.pptxEumariePudadera1
 
AP-10-Q4-WEEK-1-2.pptxvvvvvvhhhhhhhhhhbvvv
AP-10-Q4-WEEK-1-2.pptxvvvvvvhhhhhhhhhhbvvvAP-10-Q4-WEEK-1-2.pptxvvvvvvhhhhhhhhhhbvvv
AP-10-Q4-WEEK-1-2.pptxvvvvvvhhhhhhhhhhbvvvcharlyn050618
 

Recently uploaded (20)

CO42023-2024.pptx, karahasan sa paaralan
CO42023-2024.pptx, karahasan sa paaralanCO42023-2024.pptx, karahasan sa paaralan
CO42023-2024.pptx, karahasan sa paaralan
 
Mga-kagamitan-sa-gawaing-kahoy-metal-kawayan-at-pang-elektrisidad-pptx.pptx
Mga-kagamitan-sa-gawaing-kahoy-metal-kawayan-at-pang-elektrisidad-pptx.pptxMga-kagamitan-sa-gawaing-kahoy-metal-kawayan-at-pang-elektrisidad-pptx.pptx
Mga-kagamitan-sa-gawaing-kahoy-metal-kawayan-at-pang-elektrisidad-pptx.pptx
 
FOURTH QUARTER REVIEWER FOR ARALING PANLIPUNAN
FOURTH QUARTER REVIEWER FOR ARALING PANLIPUNANFOURTH QUARTER REVIEWER FOR ARALING PANLIPUNAN
FOURTH QUARTER REVIEWER FOR ARALING PANLIPUNAN
 
1st-comga-salik-na-nakakaapekto-sa-pagpili-ng-kurso-o-track-220911025716-8af5...
1st-comga-salik-na-nakakaapekto-sa-pagpili-ng-kurso-o-track-220911025716-8af5...1st-comga-salik-na-nakakaapekto-sa-pagpili-ng-kurso-o-track-220911025716-8af5...
1st-comga-salik-na-nakakaapekto-sa-pagpili-ng-kurso-o-track-220911025716-8af5...
 
esp9modyul15lokalatglobalna-160229072147.pptx
esp9modyul15lokalatglobalna-160229072147.pptxesp9modyul15lokalatglobalna-160229072147.pptx
esp9modyul15lokalatglobalna-160229072147.pptx
 
ap_20240410_090105_0000.pdf.....................................................
ap_20240410_090105_0000.pdf.....................................................ap_20240410_090105_0000.pdf.....................................................
ap_20240410_090105_0000.pdf.....................................................
 
Uri ng Sugnay kahulugan halimbawa at uri nito
Uri ng Sugnay kahulugan halimbawa at uri nitoUri ng Sugnay kahulugan halimbawa at uri nito
Uri ng Sugnay kahulugan halimbawa at uri nito
 
ARALIN 3 PAKIKILAHOK NG MAMAMAYAN - Copy.pptx
ARALIN 3 PAKIKILAHOK NG MAMAMAYAN - Copy.pptxARALIN 3 PAKIKILAHOK NG MAMAMAYAN - Copy.pptx
ARALIN 3 PAKIKILAHOK NG MAMAMAYAN - Copy.pptx
 
worldwar1 unang digmaang pandaigdig.pptx
worldwar1 unang digmaang pandaigdig.pptxworldwar1 unang digmaang pandaigdig.pptx
worldwar1 unang digmaang pandaigdig.pptx
 
edukasyon kaugnayan sa pag-aaral, kahalagahan nito at magagawang tulong sa ki...
edukasyon kaugnayan sa pag-aaral, kahalagahan nito at magagawang tulong sa ki...edukasyon kaugnayan sa pag-aaral, kahalagahan nito at magagawang tulong sa ki...
edukasyon kaugnayan sa pag-aaral, kahalagahan nito at magagawang tulong sa ki...
 
Module 1_ Pambansang Kaunlaran-Aral-Pan 9
Module 1_ Pambansang Kaunlaran-Aral-Pan 9Module 1_ Pambansang Kaunlaran-Aral-Pan 9
Module 1_ Pambansang Kaunlaran-Aral-Pan 9
 
Quarter 4-MUSIC- Grade 3-Paggammit ng Wastong Tempo.pptx
Quarter 4-MUSIC- Grade 3-Paggammit ng Wastong Tempo.pptxQuarter 4-MUSIC- Grade 3-Paggammit ng Wastong Tempo.pptx
Quarter 4-MUSIC- Grade 3-Paggammit ng Wastong Tempo.pptx
 
Kabanata 11---------------------------.pdf
Kabanata 11---------------------------.pdfKabanata 11---------------------------.pdf
Kabanata 11---------------------------.pdf
 
ARALING PANLIPUNAN 10 MGA ISYU AT HAMON SA PAGKAMAMAMAYAN IKAAPAT NA MARKAHA...
ARALING PANLIPUNAN  10 MGA ISYU AT HAMON SA PAGKAMAMAMAYAN IKAAPAT NA MARKAHA...ARALING PANLIPUNAN  10 MGA ISYU AT HAMON SA PAGKAMAMAMAYAN IKAAPAT NA MARKAHA...
ARALING PANLIPUNAN 10 MGA ISYU AT HAMON SA PAGKAMAMAMAYAN IKAAPAT NA MARKAHA...
 
PAANO-MAIBABALIK-ANG-PAGKA-PILIPINO.pptx
PAANO-MAIBABALIK-ANG-PAGKA-PILIPINO.pptxPAANO-MAIBABALIK-ANG-PAGKA-PILIPINO.pptx
PAANO-MAIBABALIK-ANG-PAGKA-PILIPINO.pptx
 
Ang sektor ng industriya araling panlipunan 10(1).pptx
Ang sektor ng industriya araling panlipunan 10(1).pptxAng sektor ng industriya araling panlipunan 10(1).pptx
Ang sektor ng industriya araling panlipunan 10(1).pptx
 
karapatang-pantao-2.ppttttttttttttttttttttttttttttt
karapatang-pantao-2.pptttttttttttttttttttttttttttttkarapatang-pantao-2.ppttttttttttttttttttttttttttttt
karapatang-pantao-2.ppttttttttttttttttttttttttttttt
 
AP Q4 -W3-Day 1-5 1986 EDSA PEOPLE POWER REVOLUTION.pptx
AP Q4 -W3-Day 1-5  1986 EDSA PEOPLE POWER REVOLUTION.pptxAP Q4 -W3-Day 1-5  1986 EDSA PEOPLE POWER REVOLUTION.pptx
AP Q4 -W3-Day 1-5 1986 EDSA PEOPLE POWER REVOLUTION.pptx
 
PPT FINAL DEMO in araling panlipunan grade 8.pptx
PPT FINAL DEMO in araling panlipunan grade 8.pptxPPT FINAL DEMO in araling panlipunan grade 8.pptx
PPT FINAL DEMO in araling panlipunan grade 8.pptx
 
AP-10-Q4-WEEK-1-2.pptxvvvvvvhhhhhhhhhhbvvv
AP-10-Q4-WEEK-1-2.pptxvvvvvvhhhhhhhhhhbvvvAP-10-Q4-WEEK-1-2.pptxvvvvvvhhhhhhhhhhbvvv
AP-10-Q4-WEEK-1-2.pptxvvvvvvhhhhhhhhhhbvvv
 

Umuunlads Gramatika sa Wikang Filipino -

  • 2. KAHULUGAN • Ayon kay Archibald Hill, Ang wika ay ang pangunahing anyo ng simbolikong pantao. • Ang wika ay masistemang balangkas ng sinasalitang tunog na pinili at isinaayos sa paraang arbitraryo. Pagpapakahulugan ni Henry Gleason. • Ayon naman kay Sapir, ang wika ay isang likas at makataong pamamaraan ng paghahatid ng kaisipan, damdamin at layunin. • Ang wika ay mga simbolong paraan ng pananagisag ng mga tunog na ginawa sa pamamagitan ng sangkap ng katawan sa pagsasalita upang ang isang tao ay makaunawa at maunawaan, Alcomtiser Tumangan. (1986) • Ang wika ay simbolong Kumakatawan sa mga bagay at pangyayaring nais ipahayag ng tao sa kanyang kapwa. Reynaldo Cruz. (1989)
  • 3. KATANGIAN NG WIKA • Sinasalitang tunog – ayon kay Alfonso Santiago sa kanyang libro na Makabagong Balarila, alinmang wika sa daigdig ay binubuo ng mga tunog. Maituturing lamang na wika ang isang tunog kung ito ay may ibinibigay na kahulugan. • Arbitraryo – ang wika ay nauunawaan ng lahat at napagkasunduang gamitin ng isang lahi o grupo. Sa paliwanang ni A. Hill ang wika ay isang anyo ng simbolikong pantao. • Likas ang wika – sinomang nilalang na nabubuhay saan mang bahagi ng mundo, anumang lahi o katayuan sa buhay ay may kakayahang matuto ng
  • 4. KATANGIAN NG WIKA • Dinamiko – lahat ng wika ay nagbabago sa paglipas ng panahon. • Masistemang balangkas – PONOLOHIYA – ang natuturo sa atin kung anong tunog ang makabuluhan sa isang salita at kung paano binago ng pagbigkas ang kahulugan ng isang salita. MORPOLOHIYA – tumatalakay sa pagbuo ng salita. SINTAKSIS – tamang ugnayan ng mga salita sa loob ng pangungusap.
  • 5. TEORYA NG WIKA • Biblikal – teoryang batay sa bibliya na Lumang Tipan, ang wika ay kaloob ng diyos sa tao na siyang instrument upang pangalagaan ang iba pang nilikha niya. • Tore ni Babel – hango sa lumang tipan sa aklat ng Genesis Kabatana 11: Bersikulo 1 – 9. • Pentecostes – teoryang hango sa Bagong Tipan. Sinasabing natuto ang mga apostol ng mga wikang di nila alam sa pamamagitan ng biyaya ng Espiritu Santo.
  • 6. TEORYA NG WIKA • Siyentipiko – huling bahagi ng ikalabindalawang siglo nang simulang mag – usisa ng mga iskolar sa pagkakaroon ng iba’t ibang wika sa mundo at maghanap ng sagot sa katanungang, paano nagkaroon ng wika? • Bow – wow – nagmula ang wika sa panggagaya ng tao sa tunog ng kalikasan. • Ding – dong – hango sa mga tunog na nalilikha ng mga bagay sa paligid. • Pooh – pooh – mula sa masidhing damdamin nakabubulalas ang tao ng tunog. • Yo – he – ho – nabuo ni Noire, naniniwala siya na ang wika ay nagmula sa mga ingay na nalilikha ng mga taong magkakatuwang sa kanilang pagtatrabaho, gaya ng pagbubuwal ng puno o pag – aangat ng malaking bata.
  • 7. TEORYA NG WIKA • Siyentipiko – huling bahagi ng ikalabindalawang siglo nang simulang mag – usisa ng mga iskolar sa pagkakaroon ng iba’t ibang wika sa mundo at maghanap ng sagot sa katanungang, paano nagkaroon ng wika? • Ta – ta – salitang pranses na nangangahulugang paalam. Sa kumpas ng kamay ng tao na kanayang ginagawa sa bawat particular na okasyon ay sinusundan ng paggalaw ng dila at naging sanhi upang matutong makabuo ng salita. • Ta – ra – ra – boom – de – ay – ang wika ay nag – ugat sa tunog na nalilikha ng mga sinaunang tao mula sa ritwal at dasal.
  • 8. LOPE K. SANTOS •Kung ano ang bigkas ay siyang sulat at kung ano ang sulat siyang basa.
  • 10. PONEMA •Mga “set” o dami ng makabuluhang tunog
  • 11. PONOLOHIYA •Makaagham na pag – aaral ng mga tunog.
  • 12. Salik na kinakailangan upang makapagsalita ang tao •Pinanggagalingang lakas o enerhiya. •Kumakatal na bagay o artikulador. •Ang patunugan o resonador.
  • 13. Sagittal Diagram o OSCAR Ang enerhiya ay ang presyur na nalilikha ng papalabas na hiningang nagbubuhat sa baga na siyang nagpapakatal sa mga babagtingang tinig at gumaganap bilang artikulador. Lumilikha ito ng tunog na minomodipika naman ng bibig na siyang nagiging resonador. Ang bibig, gayundin ang guwang ng ilong ay itinuturing na resonador. Apat na bahagi sa bibig ng tao na mahalaga sa pagbigkas ng tunog: • Dila at Panga (sa ibaba) • Ngipin at Labi (sa unahan)
  • 14. Uri ng Ponema • Ponemang Segmental – tumutukoy sa makabuluhang tunog sa filipino at bawat tunog ay kinakatawan ng letra sa alpabeto. Kilala rin sa tawag na ponema. • 21 makabuluhang tunog o ponema – 16 na katinig at 5 patinig. • Katinig - /b,k,d,g,h,l,m,n,p,r,s,t,w,y,ŋ,?/ • Patinig - /a,e,i,o,u/ • Ponemang Suprasegmental – (next lesson)
  • 15. Pares Minimal • Pares ng salita na magkaiba ng kahulugan ngunit magkatulad ng bigkas maliban sa isang ponema sa magkatulad na posisyon. • Pala = /pala/ = “shovel” • Bala = /bala/ = “bullet” • Ambon = /ambon/ = “drizzle” • Ampon = /ampon/ = “adopt”
  • 16. Ponemang malayang nagpapalitan • Magkaibang ponemang matatagpuan sa magkatulad na kaligiran ngunit hindi nagbabago sa kahulugan ng mga salita. • Ang malayang pagpapalitan ng dalawang ponema ay karaniwang nangyayari sa mga ponemang patinig na /e/, /i/, /o/, /u/. • Lalake – Lalaki Abogado – Abugado • Raw – Daw Opo - Oho • Kapag nagpapakita ng ibang anyo ang dalawang tunog o ponema sa magkatulad na kaligiran, ang kahulugan ay nagbabago. • Mesa – Misa Oso – Uso • Ewan – Iwan Boto – Buto
  • 17. Diptonggo • Tumutukoy sa alinmanang patinig na sinusundan ng malapatinig na /w/ o /y/. Sa loob ng isang pantig. • Aliw • Ngunit kung ang patinig na sinusundan ng malapatinig na /w/ o /y/ ay napagitnaan ng dalawang patinig, ito ay napapasama sa susunod na patinig kaya hindi maituturing na diptonggo. • Aliwan (A.li.wan)
  • 18. Klaster • Dalawa o higit pang magkatabing katinig sa loob ng isang pantig ng isang salita. • Sweldo • Dyaryo • Klase • tsinelas
  • 20. 2 URI NG PONEMA: 1. PONEMANG SEGMENTAL 2. PONEMANG SUPRASEGMENTAL
  • 21. 1. PONEMANG SEGMENTAL •Ginagamit upang makabuo ng mga salita upang bunuo ng mga pangungusap. •Ito ay kinakatawanan ng titik o letra.
  • 22. 2. PONEMANG SUPRASEGMENTAL •Ginagamit sa pagbigkas ng mga salita upang higit na maging mabisa ang pakikipagtalastasan. •HINDI ito ay kinakatawanan ng titik o letra.
  • 24. 3 URI NG PONEMANG SUPRASEGMENTAL: 1. TONO - Ang taas-baba na iniuukol sa pagbibigkas ng pantig ng isang salita.
  • 25. 3 URI NG PONEMANG SUPRASEGMENTAL: 2. DIIN -tumutukoy sa lakas ng bigkas sa pantig ng salita. HABA – haba ng pagbigkas sa pantig ng salita
  • 32. 3 URI NG PONEMANG SUPRASEGMENTAL: 3. ANTALA - Saglit na pagtigil sa pagsasalita upang higit na maging malinaw ang mensahe.
  • 33. Pangungusap #1: HINDI AKO ANG SALARIN! (hindi siya ang suspek.)
  • 34. Pangungusap #2: HINDI, AKO ANG SALARIN! (Siya ang suspek.)
  • 35. Pangungusap #3: HINDI, PUTI ITO. (Puti talaga ang kulay.)
  • 36. Pangungusap #4: HINDI PUTI ITO. (Hindi puti ang kulay.)
  • 37. Pangungusap #5: Si Mark Anthony at ako. (May dalawang tao lamang.)
  • 38. Pangungusap #6: Si Mark, Anthony at ako. (May tatlong tao.)
  • 39. Pangungusap #7: Hindi siya si Maria. (Iba ang pangalan niya.)
  • 40. Pangungusap #8: Hindi, siya si Maria. •(Maria ang pangalan niya.)
  • 41. GAWAIN: ISULAT ang pm kung pares minimal at pmn kung ponemang malayang nagpapalitan. 1. daw:raw 9. nuon:noon 2. ewan:iwan 10. lasa:tasa 3. oso:uso 11. bansa:banta 4. tela:tila 12. bala:pala 5. anu-ano 13. mag-alis:magalis 6. marumi:madumi 14. pare:pari 7. mang-ako:mangako 15. benta:binta 8. Kura:Cora
  • 42. GAWAIN: ISULAT kung diptonggo o klaster ang tinutukoy sa bawwat bilang • Kriminal • Mababaw • Reyna • Sobra • Braso
  • 43. Sagutan mo! 1./pu.no/ 2./ta.yo/ 3./ba.sa/ 4./tu.bo/ 5. /bu.kas/ 6. /puno/ 7. /tayo/ 8. /basa/ 9. /tubo/ 10. /bukas/
  • 44. Sagutan mo! 1.Puno ng sugat. Magalis 1.Magtanggal o maghubad. Mag-alis