Ang ponolohiya ay pag-aaral ng mga tunog ng wika, na nahahati sa ponemang segmental at suprasegmental. Binibigyang-diin nito ang mga makabuluhang tunog kagaya ng ponemang katinig at patinig, at mga estruktura ng salita tulad ng diptonggo at klaster. Kasama rin sa tinalakay ang mga tuntunin sa pagpapantig at pag-uulit ng mga pantig sa wika.

1. PONOLOHIYA

3. 1
• ISA SA ANTAS NG PAG-AARAL NG
WIKA ANG PONOLOHIYA.
2
• ANG “PONO” AY GALING SA ENGLISH NA
“PHONE” NA NANGANGAHULUGANG
TUNOG AT ANG “LOHIYA” NA
NANGANGAHULUGANG PAG-AARAL.
3
• PAG- AARAL NG MGATUNOG NG
ATING WIKA.

4. PONEMA
-tawag sa mga tunog
ng ating wika.
Halimbawa:
Ang pasa at basa ay nag-
iiba ang kahulugan kapag
pinalitan. Ang /p/ at /b/
ay mga makabuluhang
tunog.

5. • nilikhang presyon ng papalabas na
hiningang galing sa baga (pressure
created when exhaling)
ENERHIYA
• nagpapakatal sa mga babagtingang
pantinig (Vocal)
ARTIKULADOR
• nagmomodipika ng tunog. Ang bibig
at guwang ng ilong ang itinuturing na
resonador.
RESONADOR

6. ULO NI OSCAR

7. Ang bibig ng tao ( tingnan ang larawan
ni OSCAR) ay may apat na bahaging
mahalaga sa pagbigkas ng mga tunog.
1.Dila at panga (sa ibaba)
2.Ngipin at labi (sa unahan)
3.Matigas na ngalangala (sa itaas)
4.Malambot na ngalangala (sa likod)

9. A.MGA PONEMANG
SEGMENTAL
Ang ponemang segmental ay
pag-aaral ng mga tunog na may
katumbas na titik o letra para
mabasa o mabigkas. Binubuo
ito ng mga patinig, katinig,
klaster, diptonggo at iba pa.

10. 1. PONEMANG
KATINIG
-inayos sa dalawang
artikulasyon – ang paraan at
punto ng artikulasyon. Ang
paraan ng artikulasyon ay
naglalarawan kung paano
pinatutunog ang mga ponemang
katinig sa bibig.

11. Ang sumusunod ay ibat-ibang punto ng
artikulasyon:
PANLABI
- Ang mga ponemang /p/, /b/, at
/m/ ay binibigkas sa pamamagitan ng
pagdiit ng ibabang labi sa itaas na labi.
PANLABI-PANGNGIPIN
- Ang mga ponemang /f/, at /v/ ay
binibigkas sa pamamagitan ng pagdidiit
ng labi sa mga ngipin sa itaas.

12. Ang sumusunod ay ibat-ibang punto ng
artikulasyon:
PANGNGIPIN
- Ang mga ponemang /t/, /d/,
at /n/ ay binibigkas sa pamamagitan
ng pagdiit ng dila sa mga ngipin sa
itaas.
PANGGILAGID
- Ang mga ponemang /a/, /z/,/l/
at /r/ ay binibigkas sa ibabaw ng
dulong dila na dumidikit sa punong
gilagid.

13. Ang sumusunod ay ibat-ibang punto ng
artikulasyon:
PANG NGALANGALA
- Ang ponemang /ῇ/ at /y/ ay
binibigkas sa punong dila at dumidiit
sa matigas na bahagi ng ngalangala.
PANLALAMUNAN
- Ang mga ponemang /k/,/g/,/j/
at /w/ ay binibigkas sa pamamagitan
ng ibaba ng punong dila na dumidiit
sa malambot na ngalangala.

14. Ang sumusunod ay ibat-ibang punto ng
artikulasyon:
GLOTTAL
- Ang /?/ at /h/ ay binibigkas sa
pamamagitan ng pagdidiit at
pagharang ng presyon ng papalabas
na hininga upang lumikha ng glottal
na tunog.

15. Ang sumusunod ay mga
paraang ng artikulasyon:
Ang mga katinig na binibigkas ng
pasarang walang tinig at may tinig ay
/p,b,t,d,k,g,?/.
PAILONG
Ang mga katinig ay binibigkas sa
paraang dumadaan sa ilong ang tunog
kapag binibigkas.
Ang mga katinig na binibigkas na
pailong ay /m,n,l/.
PASUTSOT
- Ang mga katinig na pasutsot ay
/s,h/

16. Ang sumusunod ay mga
paraang ng artikulasyon:
PAGILID
-Ang mga katinig na pagilid
ay /l/
PAKATAL
- Ang katinig na pakatal ay /r/
MALAPATINIG
- Ang mga katinig na
malapatinig ay /w/ at /y/.

18. 2. PONEMANG
PATINIG
- Ang ponemang
patinig ay binibigkas
sa ating dila na
binubuo ng harap,
sentral, gitna, at likod
na bahagi. Ang mga
bahagi ng dila ang
siyang gumagana sa

19. ANYO
NG DILA
BAHAGI
NG DILA
HARAP SENTRA
L
LIKOD
MATAAS i u
GITNA
MABABA
e
a
o

20. 3. DIPTONGGO
-Alinman sa
ponemang patinig na
/a,e,I,o,u/ na
sinusundan ng
malapatinig na /w/ at
/y/ sa loob ng isang
pantig ay tinatawag na
diptonggo. Ang
diptonggo ay: aw, ay,
ey, iw, iy, oy, ow, uw, at
uy.

21. 4. KLASTER (KAMBAL-
KATINIG)
Ang klaster na
maituturing na kambal
katinig ay binubuo ng
dalawang magkasunod
na katinig sa isang
pantig. Maaaring makita
ang klaster sa inisyal,
midyal at pinal na pantig
na salita.

22. 5. PARES MINIMAL
-Kasama sa pag-
aaral ng ponemang
segmental ang pares
minimal. Ito ay binubuo
ng pares ng salitang
magkaiba ang
kahulugan ngunit
magkatulad na
magkatulad sa bigkas.
Halimbawa:

23. 6. PONEMANG MALAYANG
NAGPAPALITAN
- ito ay binubuo
ng pares ng salitang
nagtataglay ng
magkaibang
ponemang
matatagpuan sa
magkatulad na
kaligiran na di-
nagbabago ang

24. Ang DIIN, bilang
ponemang
suprasegmental ay
lakas, bigat o
bahagyang
pagtaas ng tinig sa
pagbigkas ng
B. PONEMANG
SUPRASEGMENTAL

25. 1. DIIN
Ginagamit ang simbolong /:/
upang matukoy ang pantig ng
salita na may diin. Sa Filipino,
karaniwang binibigkas nang may
diin ang salitang higit sa isang
pantig. Malimit ding kasama ng
diin ang pagpapahaba ng patinig.
Tulad nito:
/ba:hay/ -
tirahan

26. 2.TONO
- Ginagamit ang
tono kapag
tumutukoy ang tindi
ng damdamin sa
pagsasalita. Sa tono
ng tagapagsalita,

27. 3. INTONASYON
- Nauukol ito sa pagtaas at
pagbaba ng tinig sa pagsasalita na
maaaring maghudyat sa kahulugan ng
isang pahayag.Ang punto naman ay
tumutukoy sa rehiyonal na tunog o
“accent”.
HALIMBAWA:
Totoo ang sinabi niya. (Nagsasalaysay)
Totoo ang sinabu niya? (Nagtatanong)

28. 4.HINTO/ JUNCTURE
Ito ang saglit na pagtitigil kung nagsasalita,sa
pangungusap mapapansin ang bahagi kung
kailan dapat huminto ito ay sa pamamagitan
ng kuwit (,) at tuldok (.)
Halimbawa
Tito JoseAntonio ang kaibigan ko // ( ipinakilala ang buong
pangalan ng kaibigan nya)
Tito/ JoseAntonio ang kaibigan ko //( ipinakikilala sa kanyang
Tito JoseAntonio)
Tito Jose/ Antonio ang kaibigan ko // (ipinakikilala sa kanyang
Tito si JoseAntonio )
Tito JoseAntonio / ang kaibigan ko //(
ipinakikilala ang kaibigan kayTito JoseAntonio)

29. MGA URI NG DIIN ATTULDIK

30. MGA URI NG DIIN
•Malumanay o malumay
•Mabilis o masigla
•Malumi o banayad na impit
•Maragsa o bigla o mabilis na
impit
•Mariin o mabagal
•Malaw – aw o paudlot

33. 1. SALITANG MALUMANAY
• a. Ang diin ay laging nasa ikalawang
pantig ng salita buhat sa hulian;
binibigkas ng banayad at hindi
tinutuldikan. Maaring magtapos sa
patinig o katinig.
• Halimbawa
• Bunga 4.mayaman
• Halaman 5.mahirap
• Tao 6.aso

34. 1. SALITANG MALUMANAY
• b. Ang bigkas ay di nagbabago
kahit gamitan ng pang angkop o
panlapi.
• Halimbawa
• Dahon 4.makilalang
• Talakayin 5.mabuhay
• Dalaga 6.ala -ala

35. 2.SALITANG MABILIS
• a. Ang diing mabilis ay binibigkas ng
pagbunton sa hulihang pantig ng salita o
nang tuloy tuloy. Ito ay maaaring
magtapos sa patinig o katinig. Ang tuldik
na ginagamit sa saliitang mabilis ay pahilis.
• Halimbawa :
• Timpalάk lihά
• Panahάn kulugό
• batά

36. 2.SALITANG MABILIS
• b. Lahat ng salitang ugat na
dadalawahing pantig at nagsisimula o
pinangungunahan ng isang katinig sa
iy o sa uw ay binibigkas ng mabilis at
tinutuldikan.
• Halimbawa :
• Iyᾁk 4.buwάn
• Niyόn 5 .siyά
• Uwάn 6.buwάg

37. 2.SALITANG MABILIS
• c. Lahat ng mga panghalip panao ay may diing
mabilis maliban sa mga panghalip na akin, tayo,
amin, naming, atin, natin na pawang malumanay.
• Ang mga salitang dadalawahing pantig na
magkasunod ang dalawang katinig ay binibigkas
gaya ng: aklὰt ,daglὰt maliban sa minsan at pinsan
na pawang mariin.
• Halimbawa :
• akό 4.kanilά
• Ikάw 5.ninyό
• inyό 6.nilά

38. 2.SALITANG MABILIS
• d. Lahat ng mga katutubong tawag sa
mga bilang,buhat sa isa ay panay na
mabilis maliban sa apat,anim ,libo,yuta,
at angaw na mga malumanay at ang
sampu at laksa na kapwa maragsa.
• Halimbawa:
• Isά Dalawά
• Tatlό Pitό
• Walό Siyάm

39. 2.SALITANG MABILIS
• e. Titik na magkawangis na
dadalawahing pantig maliban sa
oo na diing malumay.
• Halimbawa
• Paᾴ
• Noό
• Libᾴg

40. 2.SALITANG MABILIS
•f. Salitang binubuo ng pantig
na kabilaan na magkawangis
at magkasunod.
•Halimbawa
•Liwaywᾴy
•Ligamgᾴm

41. 3. SALITANG MALUMI
• a. Ang mga salitang malumi ay may tuldik na
paiwa. Laging nagtatapos sa patinig. Ang
diin ay nasa kaliwang pantig buhat sa hulian
ngunit ang huling pantig ay may impit kung
bigkasin.Walang malumi na iisahing pantig.
• Halimbawa
• Panukalᾲ Binatᾲ
• Sariwᾲ Luhᾲ
• Dambuhalᾲ

42. 3. SALITANG MALUMI
• b. Nananatili ang bigkas na
malumi kahit may unlapi at
gitlapi.
• Halimbawa:
• pinanᾲ nadayᾲ
• bumatᾲ
• lumuhᾲ

43. 3. SALITANG MALUMI
• c. Nagiging malumay ang
malumi kapag inaangkupan.
• Halimbawa:
• Diwang kayumanggi
• Binatang-bukid
• Sariwang bukid
• Luhang pumatak

44. 4. SALITANG MARAGSA
• a. Ito ay may tuldik na pakupya at
laging nagtatapos sa patinig.
Binibigkas ang salita na tuloy-tuloy
ngunit inimpit sa huling pantig.
• Halimbawa:
• Sinundâ sinalitâ
• dumugộ pinunộ
• Bumahâ sumalitâ

45. 4. SALITANG MARAGSA
• b. Ang maragsa ay nagiging
mabilis kapag inaangkupan o
ginagamitan ng ‘t o ‘y.
• Halimbawa:
• Gintột pilak
• Dugộy Pilipino
• Binhíy magaling

46. 4. SALITANG MARAGSA
• c. Ang salitang dadalawahing
pantig na ang huling patinig ay
sumusunod sa dalawang katinig ay
binibigkas nang maragsa.
• Halimbawa:
• Biglâ
• Dukhâ
• binhí

47. 5. SALITANG MARIIN
• a. Ang diin ay laging nasa ikatlo o
higit pang pantig. Ang mga salitang
may diing mariin ay binubuo ng
tatlo o higit pang pantig.
• Halimbawa:
• Kaluluwa Libingan
• Tahanan
• Kainan

48. 5. SALITANG MARIIN
• c. Mga salitang inuunlapian ng
tala o pala at hinuhulupian ng
an o han.
• Halimbawa:
• Palabigasan Talatinigan
• Palatuntunan Palabigkasan
• Talatanungan palatunugan

49. 5. SALITANG MARIIN
• d. Mga pandiwang nasa
aspetong imperpektibo at
komtemplatibo.
• Halimbawa:
• Kumakain Tatawagin
• Sumusulat Kakain
• Babasa titimbagin

50. ANG
PAGPAPANTIG
Halaw mula sa revisyon ng alfabetong
Filipino 2001

51. Kayarian ng Pantig
Sa Kasalukuyan ay may
mga kayarian ng pantig na
ambag ng mga lokal na wika
at panghihiram..
Ang pagtukoy sa pantig
gayundin sa kayarian nito, ay
sa pamamagitan ng paggamit
ng simbolong K para sa
katinig at P para sa patinig.
Narito ang ilang halimbawa
ng mga pantig.

52. KAYARIAN
Halimbawa
P u-pa
KP ma-li
PK is-da
KPK han-da
KKP pri-to
PKK eks-perto
KKPK plantsa
KKPKK trans-portasyon
KKPKKK shorts

53. ANG PAGPAPANTIG
- paraan ng
pagbabaha-bahagi ng
salita sa mga pantig.

54. a. Kapag may
magkasunod na dalawa
o higit pang patinig sa
posisyong inisya,
midyal at final na
salita, ito ay hiwalay sa
mga pantig.
Halimbawa:
Salita Mga Pantig
aalis a-a-lis
maaga ma-a-ga
totoo to-to-o

55. b. Kapag may dalawang
magkaibang katinig na
magkasunod sa loob ng
isang salita, maging
katutubo o hiram man ang
una ay kasama sa patinig na
sinusundan at ang
pangalawa ay sa patinig na
kasunod.

56. SALITA MGA PANTIG
Buksan buk-san
Pinto pin-to
Tuktok tuk-tok
Pantig pan-tig
Sobre sob-re
Kopya kop-ya
Kapre kap-re
Tokwa tok-wa

57. c. Kapag may tatlo o higit pang
magkakaibang katinig na
magkakasunod sa loob ng isang salita,
ang unang dalawa ay kasama sa patinig
na sinusundan at ang huli ay sa patinig
na kasunod.
Salita Mga Pantig
Eksperimento eks-pe-ri-men-to
Transkripsyon trans-krip-syon

58. d. Kapag ang una sa tatlong
magkakasunod na katinig ay m o n at ang
kasunod na dalawa ay alinman sa
bl,br,pl,tr, ang unang katinig (m o n) ay sa
sinusundang patinig kasama at ang
huling dalawa ay sa kasunod na patinig.
Salita Mga Pantig
asembleya a-sem-ble-ya
alambre a-lam-bre
balandra ba-lan-dra
sentro sen-tro
simple sim-ple

59. e. Kapag may apat na magkakasunod na
katinig sa sa loob ng isang salita, ang
unang dalawang katinig ay kasama sa
patinig na sinusundan at ang huling
dalawa ay sa patinig na kasunod.
Salita Mga Pantig
ekstradisyon eks-tra-di-syon
eksklusibo eks-klu-si-bo

60. ANG PAG-UULIT NG PANTIG
Ang mga sumusunod ang
tuntunin sa pag-uulit ng pantig.
a. Kung ang unang tunog ng
salitang-ugat o batayang
salita patinig, patinig
lamang ang inuulit.
a-lis
a-a-lis
eks-tra
e-ekstra

61. Ang tuntuning ding ito ang sinusunod
kahit may unlapi ang salita.
MAG-A-ALIS
MAG-ALIS
UMEKSTRA U-ME-EKS-TRA

62. b. Kung ang unang pantig ng salitang-ugat
ay nagsisimula sa KP (katinig-patinig), ang
katinig at ang kasunod na patinig lamang
ang inuulit.
Ba-sa ba-ba-sa mag-ba-ba-sa
La-kad la-la-kad ni--la-la-kad
Tak-bo ta-tak-bo nag-ta-takbo
Sulat su-su-lat mag-su-su-lat

63. c. Kung ang unang pantig ng salitang-
ugat ay may KK (klaster na katinig) na
kayarian, dalawang paraan ang
maaring gamitin.
Batay ito sa kinagawian ng
nagsasalita o variant ng paggamit ng
wika sa komunidad.

64. Plan-tsa - pa-plan-tsa-hin - mag-pa-plan-tsa
Pri-to - pri-pri-tu-hin - mag-pri-pri-to
Kwento - ku-ku-wen-tu-han - mag-ku-kwen-to
Inuulit lamang ang ang unang katinig at patinig

65. Plan-tsa - pa-plan-tsa-hin - mag-pa-plan-tsa
Pri-to - pri-pri-tu-hin - mag-pri-pri-to
Kwen-to - ku-ku-wen-tu-han - mag-ku-kwen-to
Inuulit klaster na katinig, kasama ang patinig.

66. ANG GAMIT NG GITLING
- Ginagamit ang
gitling (-) sa loob ng salita
sa mga sumusunod na
pagkakataon.

67. ANG GAMIT NG GITLING
1. Sa pag-uulit ng salitang-ugat o
mahigit na sa isang pantig ng
salitang-ugat.
araw-araw dala-dalawa
isa-isa sari-sarili
apat-apat kabi-kabila

68. ANG GAMIT NG GITLING
2. Kung ang unlapi ay nagtatapos sa
katinig at ang salitang nilalapian ay
nagsisimula sa patinig kapag ito hindi
ginigitlingan magkakaroon ng ibang
kahulugan.
mag-alis pang-ako
nag-isa may-ari
mang-uto tag-init

69. ANG GAMIT NG GITLING
3. Kapag may katagang kinaltas sa
pagitan ng dalawang salitang
pinagsama.
Pamatay ng insekto - pamatay-insekto
Kahoy sa gubat - kahoy-gubat
Humigit at kumulang - humigit-kumulang
lakad at takbo- lakad-takbo
bahay na aliwan- bahay-aliwan
dalagang tagabukid- dalagang bukid

70. ANG GAMIT NG GITLING
Subalit, kung sa pagsasama ng
dalawang salita ay magbago ang
kahulugan, hindi na gagamitan ng gitling
ang pagitan nito.
dalagambukid (isda)
buntunghininga
dahumpalay (ahas)

71. ANG GAMIT NG GITLING
4. Kapag may unlapi ang tanging ngalan ng
tao, lugar, brand o tatak ng isang bagay o
kagamitan, sagisag o simbolo. Ang tanging
ngalan ay walang pagbabago sa ispelling.
maka-Diyos mag-PAL
maka-Rizal maka-Johnson
maka-Pilipino mag-Ford
pa-Baguio taga-Luzon

72. ANG GAMIT NG GITLING
 Sa pag-uulit ng pantig ng tanging
ngalang may unlapi, ang gitling ay nililipat
sa pagitan ng inulit na unang pantig ng
tanging ngalan at ng buong tanging
ngalan.
mag-Japan magja-Japan
mag-Coke magco-Coke
mag-Zonrox magzo-Zonrox

73. ANG GAMIT NG GITLING
5. Kapag ang panlaping ika-ay
iniunlapi sa numero o pamilang.
ika-3:oo ng hapon ika-20 pahina
ika-10 n.u ika-3 rebisyon
ika-9 na buwan ika-7 kabanata

74. ANG GAMIT NG GITLING
6. Kapag isinulat nang patitik ang
mga yunit ng fraction.
isang-kapat (1/4)
lima’t tatlong-kapat (5Â3/4)

75. ANG GAMIT NG GITLING
7. Kapag pinagkakabit o
pinagsasama ang apelyido ng
babae sa kanyang bana o asawa.
Gloria Macapagal-Arroyo
Conchita Ramos-Cruz

76. ANG GAMIT NG GITLING
8. Kapag hinati ang isang salita sa dulo
ng isang linya.
Iwasan ang mga masasa-
mang isipin.
Maging malik-
si sa pakikinig.

77. MGATAGAPAG-ULAT:
G. EDWIN BORLAZA JR.
G. MARK ANTHONY BEROS
G. JEREMY ESPAÑOL
BB. ERIKA E. CAPILLO
BB. MARY JHOY MARBIBI
BB. EMALYN ZAMORA