Σύντομη Παρουσίαση των δύο πρώτων ενοτήτων

1. Η ιδιαιτερότητα της φιλοσοφίας
Οι βασικοί στόχοι της φιλοσοφίας
2 διδακτικές ώρες
Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ1
Αρχές Φιλοσοφίας

2. Ένας ιδιότυπος ποδοσφαιρικός αγώνας
Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ2
Παρακολουθείστε το απόσπασμα από την ταινία
των Monty Pythons και απαντήστε στα ακόλουθα
ερωτήματα:
 Ποια ονόματα φιλοσόφων που ακούγονται στο βίντεο
σάς είναι οικεία;
 Γιατί ο Αρχιμήδης φωνάζει «Εὔρηκα»; Ποιο
περιστατικό από τη ζωή του Αρχιμήδη υπαινίσσεται
το βίντεο;
 Γιατί κατά τη γνώμη σας παρουσιάζονται ως νικητές
οι Έλληνες σε αυτόν τον ιδιότυπο ποδοσφαιρικό
αγώνα;

3. Αγαπημένα αποφθέγματα
Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ3
 «Οι συμφορές ενώνουν τους ανθρώπους.» (Αριστοτέλης)
 «Κρίνε τον εαυτό σου, αλλά μην απελπίζεσαι εξαιτίας του.»
(Επίκτητος)
 «Αυτός που είναι πραγματικά καλός, δεν είναι ποτέ δυστυχής.»
(Κουμφούκιος)
 «Όταν μια γυναίκα είναι τίμια, την εκτιμούν αλλά δεν την
πλησιάζουν. Όταν όμως δεν είναι τίμια, την πλησιάζουν, αλλά
δεν την εκτιμούν.» (Καντ)
 «Όπου η θεληματικότητα είναι μεγάλη, οι δυσκολίες γίνονται
μικρές.» (Μακιαβέλι)
 «Από τον καθένα ανάλογα με τις ικανότητές του, στον καθένα
ανάλογα με τις ανάγκες του.» (Μαρξ)
 «Κι αν ακόμα ένας άνθρωπος έχει ακλόνητη πίστη, μπορεί να
εμπλακεί στη γοητεία της αμφιβολίας.» (Νίτσε)

4. Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ4
"Aπό θαυμασμό και απορία οι άνθρωποι και τώρα και παλιά
άρχισαν να φιλοσοφούν πρωταρχικά θαύμαζαν τα παράδοξα
φαινόμενα που παρουσιάζονταν μπροστά τους, έπειτα σιγά σιγά
και προοδευτικά απορούσαν και για τα πιο μεγάλα,
παραδείγματος χάριν για τις μεταβολές της σελήνης, για τα
φαινόμενα του ήλιου και των άστρων και για τη γένεση των
πάντων. Όποιος όμως θαυμάζει και απορεί, έχει την ιδέα πως
βρίσκεται σε άγνοια (γι' αυτό και όποιος αγαπά τον μύθο είναι
από μια άποψη και φιλόσοφος, γιατί ο μύθος περιλαμβάνει
θαυμαστά συμβάντα). Ώστε, μιας και φιλοσόφησαν
προσπαθώντας να ξεφύγουν από την άγνοια, είναι φανερό πως
φιλοσόφησαν για να μπορούν να κατανοήσουν θεωρητικά τη
μορφή των πραγμάτων και όχι για κάποια πρακτική χρήση".
(Ἀριστοτέλης,ΜετὰτὰΦυσικά,Α2, 982b121)

5. Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ5
 Να εντοπίσετε τις λέξεις-κλειδιά του πρωτότυπου κειμένου και
να τις υπογραμμίσετε.
 Μπορείτε να σκεφτείτε την ετυμολογία ή να προσδιορίσετε την
ιδιαίτερη σημασία μερικών εξ αυτών;
 Να εντοπίσετε στο πρωτότυπο κείμενο τις αιτίες και τους
λόγους που ώθησαν τον άνθρωπο στη φιλοσοφική αναζήτηση
κατά τον Αριστοτέλη.
 Να εντοπίσετε στο πρωτότυπο κείμενο τα ερωτήματα που
αρχικά απασχόλησαν τους φιλοσόφους και να τα
χαρακτηρίσετε ως προς το περιεχόμενό τους.
 Να σχολιάσετε γραπτώς σε μία παράγραφο την άποψη του
Αριστοτέλη ότι «ὁ φιλόμυθος φιλόσοφός πώς ἐστιν· ὁ γὰρ
μῦθος σύγκειται ἐκ θαυμασίων (όποιος αγαπά τον μύθο είναι
από μια άποψη και φιλόσοφος, γιατί ο μύθος περιλαμβάνει
θαυμαστά συμβάντα)».

6. Η ιδιαιτερότητα της φιλοσοφίας
Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ6
ΜΕΝΩΝ: Ὦ Σώκρατες, ἤκουον μὲν ἔγωγε πρὶν καὶ
συγγενέσθαι σοι ὅτι σὺ οὐδὲν ἄλλο ἢ αὐτός τε ἀπορεῖς καὶ
τοὺς ἄλλους ποιεῖς ἀπορεῖν: καὶ νῦν, ὥς γέ μοι δοκεῖς,
γοητεύεις με καὶ φαρμάττεις καὶ ἀτεχνῶς κατεπᾴδεις,
ὥστε μεστὸν ἀπορίας γεγονέναι. καὶ δοκεῖς μοι παντελῶς,
εἰ δεῖ τι καὶ σκῶψαι, ὁμοιότατος εἶναι τό τε εἶδος καὶ τἆλλα
ταύτῃ τῇ πλατείᾳ νάρκῃ τῇ θαλαττίᾳ: καὶ γὰρ αὕτη τὸν ἀεὶ
πλησιάζοντα καὶ ἁπτόμενον ναρκᾶν ποιεῖ, καὶ σὺ δοκεῖς μοι
νῦν ἐμὲ τοιοῦτόν τι πεποιηκέναι, (ναρκᾶν): ἀληθῶς γὰρ
ἔγωγε καὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ στόμα ναρκῶ, καὶ οὐκ ἔχω ὅτι
ἀποκρίνωμαί σοι.
(Πλάτων, Μένων, 80a)

7. Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ7
"ΜΕΝΩΝ: Σωκράτη, είχα ακούσει, προτού σε
γνωρίσω, πως το μόνο που κάνεις είναι να βρίσκεσαι σε
αμηχανία και να φέρνεις σε αμηχανία και τους άλλους και
αυτό που νιώθω τώρα είναι πως με τα μάγια και τα
φίλτρα σου με έχεις παραλύσει, έτσι που να βρίσκομαι κι
εγώ σε τέλεια αμηχανία. Για να πω και ένα αστείο, μου
φαίνεται πως είσαι ακριβώς σαν το σελάχι της θάλασσας,
που ηλεκτρίζει όποιον το πλησιάζει και το αγγίζει, και μου
έχεις κάνει κάτι τέτοιο αυτή τη στιγμή, γιατί το μυαλό μου
και το στόμα μου είναι ναρκωμένα και δεν μπορώ να σου
απαντήσω".
(Πλάτων, Μένων, 80a)

8. Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ8
Ξεκινάμε με μια διανοητική δυσφορία σαν του
παιδιού που ρωτάει: “Γιατί;” Το ερώτημα του παιδιού
δεν είναι σαν εκείνο του ώριμου ανθρώπου· είναι μια
έκφραση απορίας και όχι αίτημα για παροχή ακριβών
πληροφοριών. Έτσι και οι φιλόσοφοι ρωτούν: “Γιατί;”
και “Tι;”, χωρίς να ξέρουν τι ακριβώς είναι αυτό που
ρωτούν. Εκφράζουν ένα αίσθημα διανοητικής
δυσφορίας ... Τα φιλοσοφικά προβλήματα έχουν τη
μορφή: “Τα ΄χω χαμένα”.
(ΛούντβιχBίτγκενσταϊν,Αφορισμοίκαιεξομολογήσεις)

9. Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ9
• Να εντοπίσετε τις λέξεις-κλειδιά των δύο παραπάνω
κειμένων και να τις υπογραμμίσετε.
• Να επισημάνετε τον κοινό τρόπο ανάπτυξης των δύο
παραθεμάτων και σε τι εξυπηρετεί.
• Να αναφέρετε τα συναισθήματα που αρχικά χαρακτηρίζουν
αυτούς που ασχολούνται με τη φιλοσοφία.
• Να ερμηνεύσετε σε μία σύντομη παράγραφο αυτή τη
συναισθηματική στάση με τη βοήθεια και των παρακάτω
δύο γελοιογραφιών του Αρκά:

10. Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ10

11. Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ11
 Με τη βοήθεια των παρακάτω φράσεων να προσπαθήσετε να
εντοπίσετε τις διαφορετικές σημασίες του όρου «φιλοσοφία».
Για διευκόλυνσή σας η ένδειξη || υποδηλώνει αλλαγή
σημασίας.
Είναι η φιλοσοφία επιστήμη; || Yλιστική / ιδεαλιστική /
εμπειρική φιλοσοφία. H φιλοσοφία του Mαρξ / του Kαντ /
του Xέγκελ. Διδάσκω / σπουδάζω φιλοσοφία. Φιλοοσοφία της
Iστορίας / της Tέχνης / του Δικαίου. Mάθημα / έδρα / βιβλίο /
φοιτητής / καθηγητής Φιλοσοφίας || Για να καταλάβεις την
ιστορία, πρέπει να μπεις στη φιλοσοφία της. Ποια είναι η
φιλοσοφία αυτού του νομοσχεδίου; || H φιλοσοφία του είναι:
Γλέντα τη ζωή, γιατί είναι σύντομη. || Tο πράγμα είναι απλό,
δε χρειάζεται / θέλει (μεγάλη) φιλοσοφία.
Από το ηλεκτρονικό λεξικό του Κ.Ε.Γ.

12. Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ12
 Ποιες επιπτώσεις μπορεί να έχει η πληθωρική χρήση του όρου
«φιλοσοφία»; Πριν απαντήσετε συμβουλευτείτε το παρακάτω
κείμενο. Η απάντησή σας να έχει τη μορφή παραγράφου.
«Σήμερα υπάρχει τρομακτικά πολλή φιλοσοφία σε μικρές
φέτες, έτσι ώστε πια μόνο στα μαγαζιά μπορεί να αγοράσει
κανείς κάτι χωρίς κοσμοαντίληψη, ενώ από την άλλη μεριά
επικρατεί δεδηλωμένη καχυποψία απέναντι στα μεγάλα
κομμάτια φιλοσοφίας […] σήμερα μόνο οι εγκληματίες
τολμούν να βλάψουν άλλους ανθρώπους χωρίς να
επικαλεστούν τη φιλοσοφία».
(Robert Musil, Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες)

13. Τι είναι τελικά φιλοσοφία;
Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ13
φιλοσοφία η: 1. η επιδίωξη της γνώσης, η αναζήτηση της αλήθειας σχετικά με
το νόημα της ζωής, την ουσία του κόσμου και τη θέση του ανθρώπου στον
κόσμο: Eίναι η ~ επιστήμη; 2. η επιστήμη (ως σύστημα ιδεών, αντιλήψεων,
πεποιθήσεων) και η διδασκαλία της γνώσης, της διερεύνησης σχετικά με το
νόημα της ζωής, του κόσμου και της θέσης του ανθρώπου σε αυτόν (όπως
εκφράζεται από κπ. φιλόσοφο, από κάποια σχολή ή από κάποια εποχή): Yλιστική
/ ιδεαλιστική / εμπειρική ~. H ~ του Mαρξ / του Kαντ / του Xέγκελ. Διδάσκω /
σπουδάζω ~. ~ της Iστορίας / της Tέχνης / του Δικαίου. H ~ θεωρήθηκε από
πολλούς ως μητέρα των επιστημών. || Mάθημα / έδρα / βιβλίο / φοιτητής /
καθηγητής Φιλοσοφίας. (λόγ. έκφρ.) θύραθεν* ~. 3α. σύστημα αρχών που
τίθεται, που λαμβάνεται ως βάση για να ερμηνευτεί ή να ταξινομηθεί κτ.: Για να
καταλάβεις την ιστορία, πρέπει να μπεις στη ~ της. Ποια είναι η ~ αυτού του
νομοσχεδίου; β. προσωπικός τρόπος να θεωρεί, να αντιμετωπίζει κανείς
(συνολικά) τη ζωή και τα πράγματα (και οι ιδέες που απορρέουν από αυτό τον
τρόπο)· κοσμοθεωρία: H ~ του είναι: Γλέντα τη ζωή, γιατί είναι σύντομη. 4.
πολύπλοκη, σύνθετη σκέψη, προσεκτική διερεύνηση: Tο πράγμα είναι απλό, δε
χρειάζεται / θέλει (μεγάλη) ~. [λόγ. < αρχ. φιλοσοφία]

14. Οι βασικοί στόχοι της φιλοσοφίας
Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ14
"Το κύριο μέλημα της φιλοσοφίας είναι να ελέγξει και
να κατανοήσει πολύ κοινές έννοιες, που όλοι μας τις
χρησιμοποιούμε καθημερινά χωρίς να τις σκεφτόμαστε.
Ένας ιστορικός μπορεί να ζητήσει να μάθει τι συνέβη
κάποτε στο παρελθόν, αλλά ένας φιλόσοφος θα ρωτήσει: τι
είναι χρόνος; Ένας μαθηματικός μπορεί να ερευνά τις
πιθανές σχέσεις μεταξύ των αριθμών, αλλά ένας
φιλόσοφος θα αναρωτηθεί: τι είναι αριθμός; (…) Ένας
ψυχολόγος μπορεί να ερευνήσει πώς μαθαίνουν τα παιδιά
μια γλώσσα, αλλά ένας φιλόσοφος θα ρωτήσει: τι είναι
αυτό που κάνει μια λέξη να έχει κάποιο νόημα; O καθένας
μπορεί να αναρωτιέται αν είναι κακό να τρυπώνεις στο
σινεμά χωρίς εισιτήριο, αλλά ένας φιλόσοφος θα ρωτήσει:
γιατί μια πράξη είναι καλή ή κακή;
(Τhomas Nagel, Θεμελιώδη φιλοσοφικά προβλήματα)

15. Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ15
«Όταν η ύπαρξή μας ακολουθεί μια ρουτίνα χωρίς ποτέ να
εξετάζονται τα κίνητρα πάνω στα οποία βασίζεται, είναι σαν να
οδηγούμε ένα αυτοκίνητο που δεν έχει πάει ποτέ σέρβις και του
οποίου μπορεί να εμπιστεύεται κανείς τα φρένα, το σύστημα
οδήγησης, τη μηχανή, αφού μέχρι τώρα δεν παρουσίασαν ποτέ
πρόβλημα, χωρίς όμως να παύει να είναι αυτή η εμπιστοσύνη του
απόλυτα δικαιολoγημένη. Τα τακάκια των φρένων μπορεί να είναι
ελαττωματικά και να μη λειτουργήσουν ακριβώς τη στιγμή που τα
χρειάζεσαι περισσότερο. Κατ’ αναλογία, μπορεί οι αρχές στις οποίες
στηρίζεται η ζωή του καθένα μας να μην παρουσιάζουν κανένα
απολύτως πρόβλημα, μέχρι που θα παρουσιαστούν οι δυσκολίες της
ζωής και οι αρχές αυτές θα τεθούν υπό αμφισβήτηση. Αλλά, από την
άλλη πλευρά, αν δεν αμφισβητείτε σοβαρά την ορθότητα των
αντιλήψεων στις οποίες βασίζεται η ζωή σας, σίγουρα κάνετε τη ζωή
σας φτωχότερη, επειδή ακριβώς δεν αξιοποιείτε τις διανοητικές σας
δυνάμεις. Πολλοί άνθρωποι βρίσκουν ότι απαιτεί υπερβολικά
μεγάλη προσπάθεια ή ότι φέρνει μεγάλη αναστάτωση η ενασχόληση
με τέτοια θεμελιώδη ερωτήματα. Ίσως να είναι ευτυχισμένοι και
βολεμένοι μέσα στις προκαταλήψεις τους. Άλλοι όμως νιώθουν
μεγάλη επιθυμία να δώσουν απαντήσεις στα φιλοσοφικά ερωτήματα
και κάτι τέτοιο αποτελεί πρόκληση γι’ αυτούς».
(N. Γουορμπάρτον, Φιλοσοφία. Τα βασικά ζητήματα)

16. Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ16
“Επειδή λοιπόν η παρούσα φιλοσοφική μας ενασχόληση δεν έχει
ως στόχο της, όπως οι άλλες, τη θεωρητική γνώση (η έρευνά μας
δε γίνεται για να μάθουμε τι είναι η αρετή, αλλά για να γίνουμε
ενάρετοι - αλλιώς δε θα είχε κανένα νόημα), είναι ανάγκη να
εξετάσουμε το θέμα των πράξεων, δηλαδή το πώς πρέπει να τις
πράττουμε”.
(Ἀριστοτέλης,ἨθικὰΝικομάχεια,1103b26-28)
Ποιοι είναι τελικά οι βασικοί στόχοι της φιλοσοφικής
δραστηριότητας;

17. Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ17
«Ευλογημένη να ’ναι η αμφιβολία! Σας συμβουλεύω να τιμάτε
χαρούμενα και προσεχτικά εκείνον που τον λόγο σας εξετάζει σαν
κάλπικη μονέδα!
Άμποτε να ’σαστε συνετοί και να μη δίνετε τον λόγο σας με σιγουριά
πολλή. […]
Α, όμορφο που ’ναι το κούνημα του κεφαλιού για τις «ατράνταχτες»
αλήθειες! […]
Μα απ’ όλες τις αμφιβολίες ομορφότερη είναι σαν οι φοβισμένοι
αδύναμοι σηκώνουν το κεφάλι και παύουν να πιστεύουν στων
τυράννων τη δύναμη.
Α, με πόσο κόπο καταχτήθηκε κείνο το σοφό αξίωμα! Πόσες θυσίες
κόστισε!
Πόσο δύσκολο στάθηκε να βρεθεί πως τα πράγματα ήταν έτσι κι όχι
αλλιώς!

18. Δρ Ι.Π. ΑμπελάςΓΕΛ ΒΑΜΟΥ18
Με στεναγμό ανακούφισης το ’γραψε ένας άνθρωπος μια μέρα στης
Γνώσης το βιβλίο.
Καιρό πολύ έμεινε χαραγμένο εκεί μέσα και γενιές ολόκληρες ζήσαν
μαζί του,
το’βλεπαν σαν αλήθεια αιώνια.
Μα κάποτε μια υποψία μπορεί να γεννηθεί, γιατί μια καινούρια
εμπειρία
τραντάζει το ατράνταχτο αξίωμα.
Ξυπνάει η αμφιβολία.
Και μιαν άλλη μέρα ένας άλλος άνθρωπος στοχαστικά σβήνει απ’ το
βιβλίο της Γνώσης το αξίωμα με μια μονοκοντυλιά.»
(Bertholt Brecht, Εγκώμιο στην αμφιβολία)