Γιορτάζοντας τις Φυσικές Επιστήμες

Γιορτάζοντας τις Φυσικές Επιστήμες στα Χανιά, 2019
Ταξίδι στον χρόνο με όχημα
εργαστηριακές συσκευές
Μια ιστορική διαδρομή στα μονοπάτια του ηλεκτρισμού -
ηλεκτρομαγνητισμού …
… με ιστορικές και φιλοσοφικές προεκτάσεις
Γιορτάζοντας τις Φυσικές Επιστήμες,
Χανιά, 2019
1Ν. ΑΝΑΣΤΑΣΑΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ ΧΑΝΙΩΝ - Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ ΣΕΕ ΠΕ02

Ξεκινώντας το ταξίδι μας …
• Οι ανάγκες των ανθρώπων
τους οδηγούν σε εφευρέσεις
και επινοήσεις.
• Και αυτές με τη σειρά τους
ανοίγουν νέους «δρόμους»
αναζητήσεων...
Χανιά, 2019
2Ν. ΑΝΑΣΤΑΣΑΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ - Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ ΣΕΕ ΠΕ02

Όταν η ελληνική μυθολογία πλάθει με τη φαντασία
τον θεό και τον ήρωα της τεχνολογίας …
Ήφαιστος Προμηθεύς
Γιορτάζοντας τις Φυσικές
Επιστήμες, Χανιά, 2019
3Ν. ΑΝΑΣΤΑΣΑΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ Χανίων - Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ ΣΕΕ ΠΕ02

Σήμερα αυτονόητα.. Τότε;
3500 χρόνια πριν…
Χανιά, 2019

Ο τροχός της αγγειοπλαστικής αρχίζει να χρησιμοποιείται στις μεταφορές.
Αποκτάει άξονα, ελαττώνονται οι τριβές.
Χανιά, 2019
Ν. ΑΝΑΣΤΑΣΑΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ ΧΑΝΙΩΝ- Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ ΣΕΕ ΠΕ02 5

Δῶς μοι πᾶ στῶ καὶ τὰν γᾶν κινάσω
Ο μοχλός είναι από
τις πρώτες
μηχανές.
Πολλαπλασιάζει
την ανθρώπινη
δύναμη.
Χανιά, 2019

Ο άνθρωπος ξεχωρίζει από τη φύση
Χανιά, 2019

6ος αι. π.X.: Θαλής ο Μιλήσιος,
“ἤλεκτρον”
1650 μ.Χ.: Von Guericke
“ηλεκτροστατική μηχανή”
Χανιά, 2019
«επιστημονικό» εφόδιο
η εμπειρία

Όταν η φιλοσοφία γεννιέται, γεννιέται και η
επιστήμη…
Ἔοικε δὲ καὶ Θαλῆς, ἐξ ὧν απομνημονεύουσι,
κινητικόν τι τὴν ψυχὴν ὑπολαβεῖν, εἴπερ τὴν λίθον
ἔφη ψυχὴν ἔχειν ὅτι τὸν σίδηρον κινεῖ. (Ἀριστοτέλης,
Περὶ ψυχῆς Α2, 405 a19)
Ἀριστοτέλης δὲ καὶ Ἱππίας φασὶν αὐτὸν καὶ τοῖς
ἀψύχοις μεταδιδόναι ψυχῆς, τεκμαιρόμενον ἐκ τῆς
λίθου τῆς μαγνήτιδος καὶ τοῦ ἠλέκτρου. (Διογένης
Λαέρτιος Ι, 24)

«Ερμηνεύοντας» τον Θαλή … Ο ηλεκτρισμός: η ψυχή
του σύμπαντος;
«Ο κόσμος στο σύνολό του εκδηλώνει μία δύναμη να
αλλάζει και να κινείται, μία δύναμη που σίγουρα δεν είναι
ούτε καν κατεξοχήν προνόμιο του ανθρώπου και που,
εξαιτίας της μονιμότητάς της, της έκτασής της και της
πολυτροπίας της, πρέπει να θεωρηθεί θεία (…) όλα τα
πράγματα στο σύνολό τους (και όχι καθένα από αυτά
ξεχωριστά) είναι διαποτισμένα από κάποια ζωική αρχή,
αλλά υπάρχουν πολλά είδη ύλης από τα οποία λείπει αυτή η
ζωική αρχή, με την κινητήρια δύναμή της. [Kirk-Raven-
Schofield (1957), Οι προσωκρατικοί]

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΔΕΝ ΘΑ
ΕΙΝΑΙ ΠΟΤΕ Ο ΙΔΙΟΣ
ΠΙΑ …
«Μπροστά στους εμπόρους,
τις ατμομηχανές, τα πλοία, τα
κανόνια της Δύσης – και
μπροστά στις ιδέες της – οι
πανάρχαιοι πολιτισμοί και οι
αυτοκρατορίες υποχώρησαν
και κατέρρευσαν…»
E.J.Hobsbawm

Η 1η φάση της Βιομηχανικής Επανάστασης
(ατμοκίνηση) 1760-1860/70

1750: Ο χαρταετός του B. Franklin
Χανιά, 2019
... ανοίγει τον δρόμο:
η ενέργεια της
αστραπής και του
κεραυνού, δεν είναι
προνόμιο … των θεών

Εργαστηριακές πηγές ενέργειας
Χανιά, 2019
14Ν. ΑΝΑΣΤΑΣΑΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ ΧΑΝΊΩΝ - Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ ΣΕΕ ΠΕ02
Μπαταρία βιολογική

1800: A.Volta
Η πρώτη μπαταρία
(ηλεκτρόδια χαλκού -
ψευδαργύρου)
Χανιά, 2019

1820: Oesrted
το ηλεκτρικό ρεύμα
έχει (και) μαγνητικές
ιδιότητες …
… ανοίγει η επόμενη
«πόρτα» γνώσης
Χανιά, 2019

1821: Mοτέρ (Faraday)
Χανιά, 2019
Οι Η/Μ δυνάμεις
χρησιμοποιούνται για κίνηση

και η μια εξέλιξη …
Μοτέρ,
(Davenport,1837)
Χανιά, 2019

1830: Ηλεκτρομαγνήτες (Henry)
...έως και 1500kg
Χανιά, 2019

1831: Επαγωγή (Faraday)
• Μαγνητικό πεδίο
προκαλεί ρεύμα ...
• Ο δίσκος του Faraday:
η πρώτη ηλεκτρική
γεννήτρια
Χανιά, 2019

…ο νόμος της
επαγωγής…
Χανιά, 2019

1831: Henry
Το ηλεκτρικό σήμα ταξιδεύει
ένα μίλι…
Χανιά, 2019

1835: Ηλεκτρομαγνητικό ρελέ (Henry)
Χανιά, 2019

1844: Τηλέγραφος (Morse)
Το πρώτο
τηλεγραφικό σήμα
Χανιά, 2019
Συσκευή Vail –
Register

1858-1865: Τηλεγραφική ζεύξη
Eυρώπης - Αμερικής
Χανιά, 2019

Θεωρία …
G.F.Ohm (1827)
M.Faraday (1831)
J.Joule (1841)
Χανιά, 2019

Η ενοποίηση των πεδίων (1860)
O James Maxwell αλληλογραφεί με τον W. Thomson…
Χανιά, 2019

19ος αιώνας (Α) Το τεχνολογικό και επιστημονικό
μεγαλείο
• Η τεχνολογία συνδέεται με την εμβάθυνση της
επιστημονικής γνώσης και την ενεργητική
αλληλεγγύη του εργαστηρίου έρευνας με το
εργαστήριο της βιομηχανίας.
• Ο Γκαίτε (Φάουστ) παρουσιάζει τα γηρατειά
να αναζητούν τη γνώση και να
αφουγκράζονται τις ανακαλύψεις.
• Ο Saint-Simon θέλησε να δημιουργήσει από
την Επιστήμη τη θεά του Νέου Χριστιανισμού.
• Ο Auguste Comte μίλησε για το όνειρο μιας
θετικιστικής θρησκείας.

Γνώριζε για να προβλέπεις και πρόβλεπε για να μπορείς …
August Comte (1798-1857)
• Όπως τα φυσικά φαινόμενα, έτσι και τα ανθρώπινα γεγονότα
πρέπει να εξετάζονται με την αντικειμενική σκοπιά της
επιστήμης.
• Θετικισμός < positum= καθορισμένο
• Θετικό είναι το πραγματικό, το χρήσιμο, το βέβαιο και το
συγκεκριμένο.
• Επιστημονικό ή θετικό στάδιο της ανθρωπότητας: το
ανθρώπινο πνεύμα λειτουργεί βάσει νόμων, δηλαδή
ορθολογικά. Κοινωνιολογία (Κοινωνική Φυσική): η ανώτερη
μορφή θετικού πνεύματος.

Η Ιστορία ως διαδικασία εξέλιξης
• Η επιστημονική γνώση του ανθρώπου και ο τεχνικός
έλεγχος πάνω στη Φύση αυξάνονταν καθημερινά.
• Η τελείωση της κοινωνίας και το ατόμου θα έρθει με την
εφαρμογή και μόνο του ορθού λόγου.
• Προορισμός της κοινωνίας και του ατόμου είναι η
τελείωση μέσα από την ιστορική τους εξέλιξη – Κοινή
θέση αστών φιλελεύθερων και επαναστατών
προλετάριων σοσιαλιστών.

Οι προλετάριοι δεν έχουν να χάσουν παρά μόνο τα
δεσμά τους … (1848)
• Η φυσική, η χημεία και η αστρονομία συμβάδιζαν με τον
αγγλογαλλικό αστικό φιλελευθερισμό.
• Οι εικασίες των «φυσικών φιλοσόφων» για μυστηριώδη
φαινόμενα όπως ο ηλεκτρισμός και ο μαγνητισμός
συνέβαλαν στην πρόοδο.
• Ο διαλεκτικός υλισμός (μαρξισμός) θα συνδέσει την
επαναστατική σκέψη με το ορθολογικό παρελθόν.
• Ο Μαρξ μετατόπισε το κέντρο βάρους του σοσιαλισμού
από την ορθολογικότητα στον ιστορικά αναπόφευκτο
χαρακτήρα του.

1848 – Η ΕΚΡΗΞΗ ΤΩΝ
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΝ
• Οι δυνάμεις της οικονομικής,
τεχνικής και κοινωνικής
αλλαγής ήταν πρωτοφανείς και
ακαταμάχητες.
• Μία ολόκληρη ήπειρος
έτοιμη να διαδώσει τα νέα της
επανάστασης από πόλη σε
πόλη με τον ηλεκτρικό
τηλέγραφο.

Η 2η φάση της Βιομηχανικής Επανάστασης (μηχανή
εσωτερικής καύσης-ηλεκτροκίνηση) 1870-1914

1857: Καθοδικός σωλήνας (Geissler)
Χανιά, 2019

1879: Φως! (Edison)
Φως που ...διαρκεί
Χανιά, 2019

1883-1891: Εναλλασσόμενο ρεύμα (Tesla)
AC Γεννήτρια & μοτέρ
Χανιά, 2019

1883: Μετασχηματιστής (Tesla)
Πηνίο Tesla
Stanley Μετασχηματιστής
Χανιά, 2019

1883-1891: Ηλεκτρική ενέργεια
Χανιά, 2019

1893-1896: Ηλεκτρική ενέργεια
Χανιά, 2019

1886: Ηλεκτρομαγνητικά κύματα (Hertz)
Χανιά, 2019
To πρώτο ηλεκτρικό δίπολο
εκπομπής ραδιοκυμάτων (~50ΜΗz)

1895: Ασύρματη επικοινωνία (Marconi)
Ασύρματος
τηλέγραφος
Χανιά, 2019

1906: Ραδιόφωνο…
Αmplitude Modulation
Χανιά, 2019

1897: Ηλεκτρόνιο (Thomson)
Ο καθοδικός
σωλήνας ...
Χανιά, 2019

Φωτόνια
• 1900… Plank
• 1905… Einstein
Χανιά, 2019
Evelyn Photoelectric
Colorimeter

1905...: σχετικότητα (A.Einstein)
Ενέργεια - μάζα
Χανιά, 2019

…συσκευές ως εποπτικά όργανα
Γαλβανόμετρο
Χανιά, 2019

Ηλεκτρικό κουδούνι...
Χανιά, 2019

Ο Ηλεκτρισμός στην Ελλάδα
• 1889, στην Αθήνα, στην οδό Αριστείδου, η πρώτη
μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας: τα ανάκτορα
και το ιστορικό κέντρο της πόλης είναι οι πρώτοι χώροι.
• 1899 Η αμερικάνικη εταιρεία Thomson-Houston,
πρόδρομος της General Electric, με την Εθνική Τράπεζα
ιδρύουν την “Ελληνική Ηλεκτρική Εταιρεία” που
προβαίνει στην ηλεκτροδότηση μεγάλων ελληνικών
πόλεων.
• Μέχρι το 1929 ηλεκτροδοτήθηκαν 250 πόλεις με
πληθυσμό άνω των 5.000 κατοίκων.
Ν. ΑΝΑΣΤΑΣΑΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ - Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ ΣΕΕ ΠΕ02 48

19ος αιώνας (Β) – αρχές 20ου αιώνα: Η επιστημονική
υπεροχή
• Οι επιστημονικές εταιρίες στην Ευρώπη
πολλαπλασιάζονται και εξειδικεύονται.
• Εμφανίζονται τα μεγάλα επιστημονικά περιοδικά με
διεθνές κοινό.
• Η μηχανιστική θεώρηση του κόσμου (Νεύτων) δίνει τη
θέση της σε μία ενεργητική θεώρηση του κόσμου
(Αϊνστάιν).
• Η πίστη στη συνεχή πρόοδο της επιστήμης μεταβάλλει
το όραμα του κόσμου.
• Το νέο είδωλο πλέον είναι η «επιστήμη»· αυτή μπορεί
να δώσει τη λύση σε όλα τα ανθρώπινα προβλήματα.

Τι είναι τελικά επιστήμη;
Μία σύντομη επισκόπηση

Ο Κύκλος της Βιέννης (λογικός θετικισμός) 1920-1935
• Η επαγωγική μέθοδος (παρατήρηση, έλεγχος, πείραμα –
νόμος) ως η κύρια επιστημονική μέθοδος.
• Η επαλήθευση μίας πρότασης μπορεί να γίνει μόνο με το
πείραμα και τις μετρήσεις, δηλαδή με τις αισθήσεις μας.
• Κάθε πρόταση που η εμπειρία δεν μπορούσε να την
επαληθεύσει ή να τη διαψεύσει είναι α-νόητη.
• Μόνο η επιστήμη έχει τα προσόντα να αναζητήσει την
αλήθεια, ενώ η φιλοσοφία έχει το καθήκον να αναλύει και να
διευκρινίζει τις έννοιες, να προφυλάσσει τον επιστήμονα.

Ο εμπειρικός έλεγχος ως δυνατότητα διάψευσης –
Karl Popper (1902-1994)
• H επιστημονική έρευνα πορεύεται με δοκιμές και
πλάνες, με εικασίες και διαψεύσεις και όχι με την
επαγωγή.
• Όλες οι επαγωγικές αποδείξεις είναι περιορισμένες.
• Μία θεωρία ή υπόθεση είναι επιστημονική, εφόσον
μπορεί να διαψευστεί.
• Βελτίωση της γνώσης μέσω της εγκατάλειψης
λανθασμένων προτάσεων.

Η επιστήμη ξαναβρίσκει το νόημά της ;! (Τόμας Κουν)
• Δεν υπάρχει μία διαχρονικά ορθή επιστημονική
μέθοδος την οποία οι επιστήμονες ακολουθούν,
αλλά ότι αυτοί μυούνται πρακτικά, σχεδόν
σχολαστικά, μέσα από τα διδακτικά εγχειρίδια,
σε ένα σύμπαν εννοιών και πρακτικών με βάση
συγκεκριμένα πρότυπα.
• Η επιστήμη δεν προοδεύει συστηματικά,
συσσωρεύοντας στέρεη γνώση μέχρι την πλήρη
αναπαράσταση και κατανόηση της
πραγματικότητας. Γιορτάζοντας τις Φυσικές

Ο ποιητής –
ασυρματιστής
Ν. Καββαδίας
Γιατί και ο χειριστής
της τεχνολογίας
μπορεί να είναι ένας
εξαίρετος ποιητής…

E.J. Hobsbawm, (1962) The Age of
Revolution 1789-1848 [1992 MIET]
E.J. Hobsbawm, (1976) The Age of
Capital 1848-1875 [1994 MΙΕΤ)
F.G. Dreyfus, R. Marx, R. Poidevin,
(1990) H Ευρώπη τ. 5 & 6, Παπαζήσης
Α. Kenny, (1994) The Oxford
Illustrated History of Western Philosophy
[2005 Νεφέλη]
Βασική Βιβλιογραφία

παρόν, μέλλον, παρελθόν...
Χανιά, 2019
https://el.wikipedia.org/wiki/Επιστημονική_μέθοδος
https://www.fi.edu/benjamin-franklin/kite-key-experiment
https://www.theguardian.com/news/datablog/2009/aug/14/
hans-christian-orsted-science
https://edisontechcenter.org/JosephHenry.html#birth
https://www.famousscientists.org/joseph-henry-2/
http://www.telegraph-history.org/alfred-vail/index.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Transatlantic_telegraph_cable
https://www.bulbs.com/learning/history.aspx
https://www.history.com/topics/inventions/nikola-
tesla#section_1
https://science.howstuffworks.com/innovation/famous-
inventors/nikola-tesla2.htm
https://teslasociety.com/niagarafalls.htm
https://en.wikipedia.org/wiki/Heinrich_Hertz
https://en.wikipedia.org/wiki/Max_Planck

Γιορτάζοντας τις Φυσικές Επιστήμες

More Related Content

Similar to Γιορτάζοντας τις Φυσικές Επιστήμες

More from Akis Ampelas

Recently uploaded

Γιορτάζοντας τις Φυσικές Επιστήμες